ehlisunnnetde - PEYGAMBERİMİZ

Muhammed aleyhisselâm Hicret’ten 53 sene evvel Rebîulevvel ayının on ikinci Pazartesi gecesi sabaha karşı Mekke’nin Haşimoğulları mahallesinde, Safâ Tepesi yakınında bir evde doğdu. Bu gün, Mîlâdî takvime göre 20 Nisan 571 tarihine rastlamaktadır. O gün henüz güneş doğmadan âlem nûr ile doldu. Âdem aleyhisselâmdan beri babadan evlâda intikal edegelen nûr asıl sâhibine ulaştı.

O’nun doğumunu annesi hazret-i Âmine şöyle anlatıyor: “Doğum ânı geldiğinde heybetli bir ses işittim. Ürpermeye başladım. Sonra beyaz bir kuş gördüm, gelip kanadı ile beni sığadı. O andan sonra bendeki korku ve ürpertiden eser kalmadı. Yanımda süt gibi beyaz bir kâse şerbet gördüm. O şerbeti bana verdiler. O anda çok susamış idim. Verilen şerbeti içtim. Baldan tatlı ve soğuk idi. İçer içmez susuzluğum gitti. Sonra büyük bir nûr gördüm, Evim o kadar nûrlandı ki, o nûrdan başka bir şey görmüyordum. O sırada çok hâtun gördüm. Boyları uzun, yüzleri güneş gibi parlıyordu. Etrafımı sarıp, bana hizmet eden bu hâtunlar, Abdü Menâf kabîlesinin kızlarına benzerlerdi. Yine o sırada beyaz, uzun ve gökten yere uzanmış ipek bir kumaş gördüm. Dediler ki: O’nu insanların gözünden örtün. O anda bir grup kuş peydâ oldu. Ağızları zümrütten, kanatları yâkuttandı. Gümüş ibrikler tutarak havada duruyorlardı. Bana korku gelip terlemiştim, ter damlalarından misk kokusu yayılıyordu. O halde iken gözümden perdeyi kaldırdılar. Doğudan batıya kadar bütün yeryüzünü gördüm. Üç alem (bayrak) dikildi. Onların biri meşrik (doğu), biri mağrip (batı) biri de Kâbe’nin üstünde idi. Etrafımda çok sayıda melekler toplandı. Muhammed doğar doğmaz, mübârek başını secdeye koydu ve şehâdet parmağını kaldırdı. O anda gökten bir parça beyaz bulut indi. O’nu kapladı. Bir ses işittim; “Onu mağripden meşrıka kadar her yerde gezdirin. Tâ ki cümle âlem onu, ismiyle, cismiyle ve sıfatıyla görsünler.” diyordu. Sonra o bulut gözden kayboldu ve Muhammed’i bir beyaz yünlü kumaş içinde sarılı gördüm. Yine o sırada yüzleri güneş gibi parlayan üç kişi gördüm. Birinin elinde gümüşten bir ibrik, birinin elinde zümrütten bir leğen, birinin elinde de bir ipek vardı. İbrikten sanki misk damlıyordu. Muhammed’i o leğenin içine koydular. Mübarek başını ve ayağını yıkadılar ve ipeğe sardılar. Sonra mübârek başına güzel koku sürüp, mübârek gözlerine sürme çektiler ve gözden kayboldular.”

Muhammed aleyhisselâmın doğduğu sırada hazret-i Âmine’nin yanında Abdurrahman bin Avf’ın annesi Şifâ Hâtun, Osman bin Ebü’l-Âs’ın annesi Fâtımâ Hâtun ve Peygamberimizin halası Safiyye Hâtun vardı. Bunlar da gördükleri nûru ve diğer hâdiseleri haber verdiler. Şifâ Hâtun şöyle anlatıyor: “Ben, o gece Âmine’nin yanında idim. Muhammed aleyhisselâmın doğar doğmaz duâ ve niyâz ettiğini işittim. Gâibden; “Yerhamüke Rabbüke” diye söylendi. Sonra bir nûr çıkıp o kadar ışık verdi ki, doğudan batıya kadar her yer göründü...” Bundan başka birçok hâdiseye şâhit olan Şifâ Hâtun; “Ne zaman ki, O’na peygamberlik verildi; hiç tereddüt etmeden ilk îmân edenlerden biri de ben oldum.” dedi.

Safiyye Hâtun da şöyle anlatmıştır: “Muhammed aleyhisselâm doğduğu sırada her tarafı bir nûr kapladı. Doğar doğmaz secde etti, mübârek başını kaldırıp açık bir dille “Lâ ilâhe illallah, innî resûlullah” dedi. O’nu yıkamak istediğimde, biz O’nu yıkanmış olarak gönderdik.” denildi. O sünnet olmuş ve göbeği kesilmiş görüldü. O’nu kundağa sarmak istediğimde sırtında bir mühür gördüm, mühürün üzerinde (Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah) yazılı idi. Doğar doğmaz secde ettiği sırada hafif sesle bir şeyler söylüyordu, kulağımı mübârek ağzına yaklaştırdım; “Ümmetî, Ümmetî” (Ümmetim, ümmetim) diyordu...”

Resûl-i ekrem efendimizin doğduğunu dedesi Abdülmuttalib’e Kâbe’de Allah’a yalvarıp duâ etmekteyken müjdelediler. Abdülmuttalib bu müjdeyi alınca çok sevinip O’nu görmeye giti ve; “Bu oğlumun şânı, şerefi çok yüce olacaktır” dedi. Sonra da O’nun doğumunu kutlamak için doğumun yedinci gününde Mekke halkına üç gün ziyâfet verdi. Ayrıca şehrin her mahallesinde develer keserek insan ve hayvanların istifâde etmesi için bıraktı. Ziyâfet sırasında çocuğa hangi ismi koydun diyenlere Muhammed ismini verdim dedi. Neden atalarından birinin ismini vermedin diyenlere; “Allah’ın ve insanların O’nu medh etmelerini, övmelerini istediğim için.” cevabını verdi. Annesi de Ahmed ismini koydu.

Muhammed aleyhisselâm doğduğu sırada ve doğduktan sonra pekçok hâdise meydana geldi.

Muhammed aleyhisselâmın dünyâya geldiği gece bir yıldız doğdu. Bunu gören Yahûdî bilginleri Muhammed aleyhisselâmın doğduğunu anladılar. Eshâb-ı kirâmdan Hassân bin Sâbit anlatır: “Ben sekiz yaşında idim. Bir sabah vakti Yahûdînin biri, hey Yahûdîler! diye çığlık atarak koşuyordu. Yahûdîler ne var, ne yırtınıyorsun diyerek yanına toplanınca şöyle söyledi: “Haberiniz olsun Ahmed’in yıldızı bu gece doğdu! Ahmed bu gece dünyâya geldi...”

Muhammed aleyhisselâm doğduğu gece Kâbe’deki putlar yüz üstü yere yıkıldı. Urvetübni Zübeyr rivâyet eder: “Kureyşten bir cemaatin bir putu vardı. Yılda bir defâ onu tavâf ederler, develer kesip şarap içerlerdi. Yine öyle bir günde putun yanına vardıklarında onu yüzüstü yere yıkılmış buldular. Kaldırdılar, yine kapandı. Bu hal üç defâ tekrarlandı. Bunun üzerine etrâfına iyice destek verip diktikleri sırada şöyle bir ses işitildi: “Bir kimse doğdu yer yüzünde her yer harekete geldi. Ne kadar put varsa hepsi yıkıldı. Kralların korkudan kalbleri titredi.” Bu hâdise tam Muhammed aleyhisselâmın doğduğu geceye rastlıyordu.

Medâyin şehrindeki İran Kisrâsının sarayının on dört kulesi (burcu) yıkıldı. O gece gürültüyle ve dehşetle uyanan Kisrâ ve halkı yine kendilerinden bâzı ileri gelenlerin gördükleri korkunç rüyaları tâbir ettirdiklerinde bunun büyük bir şeye alâmet olduğunu anladılar.

Yine o gece Mecûsîlerin yâni ateşe tapanların bin yıldan beri yanmakta olan kocaman ateş yığınları âniden söndü. Ateşin söndüğü târihi not ettiler. Kisrânın sarayından burçların yıkıldığı geceye isâbet ediyordu.

O zaman insanların mukaddes saydıkları Sâve Gölü de yine o gece bir anda suyu çekilip, kuruyuverdi.

Şam tarafında bin yıldan beri suyu akmayan ve kurumuş olan Semave Nehrinin vâdisi de, o gece, su ile dolup taşarak akmaya başladı.

Muhammed aleyhisselâmın doğduğu geceden îtibâren şeytan artık Kureyş kâhinlerine vukû bulacak hâdiselerden haber veremez oldu. Kehânet sona erdi...

Muhammed aleyhisselâmın doğduğu gece ve daha sonra o zamâna kadar görülmemiş bu hâdiselerden başka pekçok hâdise vukû buldu, bunların hepsi son Peygamber Muhammed aleyhisselâmın dünyâyı teşrif ettiğine işâret olmuştur.

Sual: Peygamber efendimiz dünyaya gelmeden önce de, işaret olarak bazı olağanüstü hadiseler olmuş mudur?
CEVAP
Konu ile alakalı olarak Şevâid-ün Nübüvve kitabında şu bilgiler verilmektedir:

“Resûlullah efendimizin doğduğu gece, İran Kisrâsının (kralı) sarayı sallandı ve sarayın ondört burcu yıkıldı. Mecûsilerin bin seneden beri hiç sönmeden yanan ateşi söndü. Sâve Gölü'nün suyu yere çekilip kurudu. Mecûsilerin meşhur âlimi Mü'bedân rüyasında;

“Serkeş develerin önlerine kattığı atları öldürüp, Dicle Nehri'ni geçtiklerini ve memleketlerine dağıldıklarını” gördü.

Kisrâ, sarayının sallanmasından ve burçlarının yıkılmasından çok korktu. Kimseye bildirmek istemedi. Fakat sabahleyin tahtına geçip oturunca sabredemeyip bu hadiseyi vezirlerine ve ileri gelen adamlarına anlattı. O bunları anlatırken Mecûsilerin ateşinin söndüğünü bildiren bir mektup da geldi. Bunun üzerine Kisrâ, daha çok endişelendi. Sonra da Mü'bedân gördüğü rüyayı anlattı. Kisrâ, Mü'bedâna;

- Bu hadiseler için ne denebilir, bunlar neye alamettir? diye sordu. O da;

- Bunlar Arablar arasında meydana gelen bir hadiseye işarettir, dedi. Sonra Kisrâ, Numan bin Münzire mektup yazıp, bu hadisenin izahını sorabileceği bir âlim göndermesini istedi. O da Abdülmesîh Gassânî'yi gönderdi. Kisrâ bu hadiseleri ona sordu. Abdülmesîh Gassânî dedi ki:

- Bu ilmi dayım Satîh kâhin bilir. O Şam'dadır, dedi. Kisrâ;

- Git ondan bu hadiseleri sor dedi. Şam'a gidip Satîh kâhini buldu. Satîh kâhin o anda ölmek üzere idi. Selam verdi, cevap alamadı. Bir şiir okumaya başladı. Satîh kâhin şiiri işitince gözlerini açtı ve;

- Ey Abdülmesîh! Kisrâ, sarayının sallanması, burçlarının yıkılması, Mü'bedânın rüyası, Sâve Gölü'nün kuruması sebebiyle, bunları sordurmak için seni bana gönderdi, dedi. Bunların hepsi ahir zaman Peygamberinin doğduğuna işarettir. O bu beldeleri alacaktır. Kisrâlardan, yıkılan burçlar sayısı kadar kimse İran'a krallık yapacaklar. Sonra devletleri yıkılacaktır.

Abdülmesîh bu haberi Kisrâya götürdü. Kisrâ ondört kişi krallık yaptıktan sonra bu devlet yıkılacak. Bu bir hayli iş ve uzun zaman alır, dedi. Fakat bu kisrâlardan on kişinin krallığı dört senede bitti. Diğer dördü hazret-i Osman zamanına kadar saltanat sürdüler.”

Sual: Peygamber efendimizin doğumu anında olağanüstü şeyler meydana gelmiş midir?
CEVAP
Şevâid-ün Nübüvve kitabında şu bilgiler verilmektedir:

“Resûlullah efendimizin annesi hazret-i Âmine hâtun şöyle anlatmıştır:

Muhammed aleyhisselâmın doğacağı sırada evde yalnız idim. Abdülmuttalib Beytüllahı tavâf etmeye gitmişti. Zevcim Abdullah dört ay önce Medine'de vefat etmişti ve orada defnedilmişti. Evin tavanı tarafından büyük bir şey indiğini hissettim ve beni korku kapladı. Bir ak kuşun kanadıyla beni sıvazladığını hissettim ve korkum dağıldı. Sonra bana süt gibi beyaz bir şerbet verdiler. Çok susamıştım, aldım, bu şerbeti içtim. Uzun boylu küçük yüzlü hatunlar gördüm. Abd-i Menâfın kızlarına benziyorlardı. Etrafımda duruyorlardı. Gökten yere kadar uzanmış beyaz ipekten bir örtü gördüm. Birisinin;

'Onu insanların gözünden gizliyoruz' dediğini işittim.

Bir bölük kuşlar gördüm ki gagaları zümrütten, kanatları yakuttan idi. O sırada gözümden perde kaldırıldı. Doğudan batıya kadar yeryüzünü gördüm.

Biri doğuda, biri batıda, biri de Kâbe'nin damı üzerinde üç alem, sancak gördüm. Sonra çok hatunlar gelip çevremde oturdular.

Muhammed aleyhisselâm doğar doğmaz başını secdeye koydu. Parmağını semaya kaldırdı. Sonra bir bulut indi ve onu kaldırıp götürdü. Baktım yerde göremedim. Gözden kaybolmuştu. Sonra yine bir bulut geldi. Şöyle bir ses duyuyordum:

'Muhammed'i bütün âlemde dolaştırınız. Bütün mahlukat Onu ismiyle, suretiyle ve sıfatıyla tanısın, bilsin!..' O bulut bir anda Onu geri getirdi. Onu beyaz bir yün içine sarmışlardı. Sardıkları kundak sütten ak, ipekten yumuşak idi.

Muhammed'i (sallallahü aleyhi ve sellem) bütün insanlara, cinnilere ve hayvanlara gösterdiler. 'Ona Âdem'in saffetini, Nûh'un rikkatini, İbrâhîm'in hulletini, İsmâîl'in lisânını, Yusuf'un cemâlini, Yakub'un besâretini, Eyyûb'ün sabrını, Yahyâ'nın zühdünü ve Îsâ'nın keremini (aleyhimüssalâtü vesselâm) verdik' dediler... Sonra bulut bir anda açıldı.”

Osmân bin Ebîl Âs hazretlerinin annesi, şöyle anlatmaktadır:

“Muhammed aleyhisselâmın doğduğu sırada hazret-i Âmine'nin yanında idim. O gece ne tarafa baksam gündüz gibi aydınlık idi. Yıldızlara bakdıkça bana yaklaştıklarını gördüm. Neredeyse üzerime düşecekler sanırdım.”

.

İsimleri ve künyeleri

Peygamber efendimizin en çok söylenilen ismi “Muhammed”dir. Bu isim, Kur’ân-ı kerîm’de Âl-i İmrân sûresi 144. âyette, Ahzab sûresi 40. âyette, Fetih sûresi 29. âyette ve Muhammed sûresi 2. âyetinde olmak üzere dört defâ geçmektedir. Saf sûresi 6. âyetinde ise Îsâ aleyhisselâmın ümmetine Ahmed ismiyle haber verdiği bildirilmektedir. Kur’ân-ı kerîm’de Muhammed ve Ahmed isminden başka, Resûl, Nebî, Şâhid, Beşîr, Nezîr, Mübeşşir, Münzîr, Dâ’i-i ilallah, Sirâcen Münîr, Raûf, Rahîm, Musaddık, Müzekkir, Müdessir, Abdullah, Kerîm, Hak, Mübîn, Nûr, Hâtemün-Nebiyyîn, Rahmet, Ni’met, Hâdi, Tâhâ, Yâsîn... diye anılmıştır. Bundan başka yine bâzıları Kur’ân-ı kerîm’de ve bâzıları da hadîs-i şerîflerde bir kısmı da daha önceki peygamberlere gönderilen mukaddes kitaplarda geçmiştir. Daha önceki peygamberlere indirilen kitaplarda geçen isimlerin çoğu, sıfat olup, mecâzen isim sayılan kelimelerdendir. Bunlardan bâzıları da şöyledir. Dahûk, Hamyata, Ahid, Paraklit, Mazmaz, Müşaffah, Münhamennâ, Muhtar, Rûhûl-Hak, Mukimüssünneh, Mukaddes, Hırz-ul-Ümmiyyîn, Mâlum... Peygamberimizin ismi İncîl’de “Ahmed” (Paraklit), Tevrât’ta ise “Münhamenna” olarak geçmiş olup, Süryanicede Muhammed ismi karşılığıdır. İncîl’de Peygamberimizin geleceği müjdelenip Paraklit kelimesiyle de ifâde edilmiştir ki, Ahmed ve Muhammed mânâsınadır. İncîl tahrif edilince bu kelimeler kasten değiştirilmiştir.

Peygamberimizin hadîs-i şerîflerinde ise Mâhi, Hâşir, Âkıb, Mükaffi, Nebüyyür-rahme, Nebiyyüt-Tevbe, Nebüyy-ü Melâhim, Kattâl, Mütevekkil, Fâtih, Hâtem, Mustafa, Ümmî, Kusem (her hayrı kendinde toplayan) isimleri geçmektedir. Bir hadîs-i şerîfte Sevgili Peygamberimiz; “Bana mahsus beş isim vardır: “Ben Muhammed’im. Ben Ahmed’im, ben Mâhi’yim ki, Allah benimle küfrü yok eder. Ben, Hâşir’im ki halk, kıyâmet günü benim izimce haşrolunacaktır. Ben, Âkıb’ım ki benden sonra peygamber yoktur.” buyurdu.

Peygamberimizin hazret-i Hadîce’den doğan ve küçük yaşta vefât eden oğlu Kâsım’dan dolayı kendisine Ebü’l-Kâsım künyesi verilmiştir. Yine peygamberliği bildirilmeden önce O’ndaki doğruluk, îtimâd, emîn, güvenilir olması gibi sayılamayacak kadar üstün meziyetlerden dolayı Kureyş kabîlesi ona “El-Emîn” ismini vermiştir.

.

Çocukluğu

Sevgili Peygamberimiz doğduktan sonra dokuz gün kadar annesi Âmine Hâtun tarafından emzirildi. Sonra Ebû Leheb’in câriyesi Süveybe Hâtun onu günlerce emzirdi. O zaman Mekke halkının çocuklarını bir süt annesine vermeleri âdetti.

Mekke’nin havası çok sıcak olduğundan, çocukları havası iyi, suyu tatlı olan civar yerlerdeki yaylalara gönderirler, çocuklar bir müddet oralarda, verildikleri süt annelerinin yanında kalırlardı. Her sene bu maksatla Mekke’ye birçok süt anaları gelir, birer çocuk alıp giderlerdi. Çocukları büyütüp teslim edince de çok ücret ve hediyeler alırlardı.

Peygamberimizin doğduğu sene de yaylalarda yaşayan Benî Sa’d kabilesinden bir çok süt anne Mekke’ye gelip herbiri emzirmek üzere birer çocuk almıştı. Benî Sa’d kabilesi Mekke civârındaki kabileler arasında şerefte, cömertlikte mertlik ve tevâzuda ve Arapçayı düzgün konuşmakta meşhur olduğundan Kureyş kabîlesinin ileri gelenleri çocuklarını, daha çok, bu kabîleye vermek isterlerdi. O sene Benî Sa’d kabîlesinin yurdunda şiddetli bir kuraklık ve kıtlık olduğundan ücretle çocuk emzirip sıkıntılarını gidermek üzere, her senekinden daha çok süt annesi Mekke’ye gelmişti. Bilhassa zengin âilelerin çocuklarını alıyorlardı. Gelen kadınların herbiri birer çocuk almışlardı. Peygamber efendimiz yetim olduğu için fazla ücret alamama düşüncesiyle, henüz O’na tâlib olan çıkmamıştı. Gelen kadınlar içinde iffeti, temizliği, hilmi (yumuşaklığı), hayâsı ve yüksek ahlâkıyla tanınmış Halîme Hâtun da vardı. Binek hayvanları zayıf olduğu için Mekke’ye ötekilerden geç gelmişti. Kocası ile Mekke’de dolaşarak zengin âilelerin çocuklarının alınmış olduğunu görmüşler, eli boş dönmemek için bir çocuk aramaya başlamışlardı. Nihâyet görünüşü ile hürmet celbeden, sîması çok sevimli bir zat ile karşılaştılar. Bu, Peygamberimizin dedesi Abdülmuttalib idi. Onunla torununu almak üzere anlaştılar. Abdülmuttalib, Halîme Hâtunu Âmine’nin evine götürdü. Halîme Hâtun şöyle anlatır: “Çocuğun baş ucuna vardığımda O’nu, yünden beyaz bir kundağa sarılı, yeşil ipekten bir örtünün üstünde mışıl mışıl uyur gördüm. Etrafa misk kokusu yayılıyordu. Hayret içinde kalıp bir anda O’na öylesine ısındım ki uyandırmaya kıyamadım. Elimi göğsüne koyduğumda uyandı ve bana bakıp öyle bir tebessüm etti ki, kendimden geçtim. Annesi, böylesine güzel ve mübârek çocuğu bana vermez korkusuyla derhal yüzünü örtüp kucağıma aldım. Sağ mememi verdim, emmeye başladı. Sol mememi verdim, emmedi. Abdülmuttalib bana dedi ki: “Sana müjdeler olsun ki, hanımlar içinde senin gibi nîmete kavuşan olmadı.” Âmine Hâtun da bana çocuğunu verdikten sonra şöyle dedi. “Ey Halîme, üç gün evvel bir nidâ işittim ki: “Senin oğluna süt verecek kadın Benî Sa’d kabîlesinden Ebû Züeyb soyundandır.” diyordu.” Ben de dedim ki; “Ben, Benî Sa’d kabîlesindenim ve babamın künyesi Ebû Züeyb’dir.”

Halîme Hâtun yine şöyle anlatmıştır: “Âmine Hâtun bana daha nice vakaları anlattı ve vasiyette bulundu. Ben de Mekke’ye gelmeden önce bir rüyâ görmüştüm. Rüyâmda bana; “Ey Halîme! Mekke’ye var, orada çok faydalanırsın. Sana bir nûr, arkadaş olur. Bu rüyâyı kimseye anlatma, gizle!” denildi. Mekke’ye gelirken de sağımdan solumdan sesler duyardım ve bana gâibden; “Sana müjdeler olsun ey Halîme, o parlak nûru emzirmek sana nasip olacak” diye seslenilirdi.” Halîme Hâtun şâhit olduğu daha nice hâdiseleri anlatmıştır.

Halime Hâtun der ki: “Muhammed’i alıp Âmine’nin evinden ayrıldım. Kocamın yanına gelince kocam O’nun yüzüne bakıp kendinden geçti: “Ey Halîme! Bugüne kadar böyle güzel yüz görmedim” dedi. O’nu yanımıza alır almaz kavuştuğumuz bereketleri görünce de; “Ey Halîme, bilmiş ol ki, sen çok mübârek bir çocuk almışsın.” dedi. Ben de; “Vallahi, ben de zâten böyle dilerdim” dedim.”

Halîme Hâtun, kocası ile birlikte Muhammed aleyhisselâmı alıp Mekke’den ayrıldıkları andan îtibâren O’nun bereketine kavuşmaya başladılar. Çelimsiz ve hızlı gidemeyen merkebleri öylesine hızlı yürüyordu ki, beraber geldikleri kâfile, onlardan önce yola çıkıp çok uzaklaşmış olmasına rağmen, onlara yetişip geçmişti. Benî Sa’d yurduna vardıktan sonra görülmemiş bir bolluğa ve berekete kavuştular. Sütü az olan hayvanları bol bol süt veriyordu. Bunu gören komşuları hayret edip, bunun emzirmek için aldıkları çocuk sebebiyle olduğunu açıkça anladılar.

Kuraklık sebebiyle çok sıkıntıya düştüklerinde yağmur duâsına giderken O’nu yanlarında götürüp duâ ederek O’nun hürmetine bol yağmura ve berekete kavuştular.

Sevgili Peygamberimiz süt annesi Halîme Hâtunun sağ memesini emer, sol memesini emmezdi. Onu da süt kardeşine bırakırdı. İki aylıkken emekledi. Üç aylık olunca ayakta durur, dört aylıkken duvara tutunarak yürürdü. Beş aylıkken yürüdü, altı aylıkken çabuk yürümeye başladı. Yedi aylıkken her tarafa gider oldu. Sekiz aylıkken anlaşılacak şekilde, dokuz aylıkken gâyet açık konuşmaya başladı. On aylıkken ok atmaya başladı. Halîme Hâtun şöyle anlatmıştır: “İlk konuşmaya başladığında, “Lâ ilâhe illallahü vallahü ekber. Velhamdülillahi rabbil âlemîn.” dedi. O günden sonra “Bismillâh” demeden hiçbir şeye elini uzatmazdı. Sol eliyle bir şey yemezdi. Yürümeye başladığında çocukların oynadıkları yerden uzak dururdu ve onlara “Biz, bunun için yaratılmadık.” derdi. Her gün O’nu güneş ışığı gibi bir nûr kaplar ve yine açılırdı. İki yaşına girdiğinde gelişmiş, gösterişli bir çocuk olmuştu. Üzerinde beyaz bir bulut dâimâ birlikte hareket eder ve O’nu gölgelerdi. Bir gün Halîme Hâtun farkında olmadan süt kardeşi Şeymâ ile öğlenin yakıcı sıcağında kuzuların yanına gitmişti. Halîme Hâtun, onu yanında göremeyince hemen arayıp buldu. Şeymâ’ya, “Niçin sıcakta dışarı çıktınız?” dedi. Şeymâ; “Anneciğim! Kardeşimin başı üzerinde bir bulut O’nu dâimâ gölgeliyor.” dedi.

Yine bir gün süt kardeşi Abdullah ile evlerinin yakınında bulunan kuzuların arasına gitmişlerdi. Süt kardeşi koşarak eve gelip; “Beyaz elbiseli iki kişi, Kureyşli kardeşimi yere yatırıp karnını yardılar, ellerini karnına soktular!” dedi. Halîme Hâtun ile kocası Hâris, süratle koşup yanına geldiler. Baktılar ki rengi değişmiş, semâya bakıyor ve tebessüm ediyor.“Sana ne oldu yavrucuğum?” diye sorduklarında şöyle anlattı: “Yanıma beyaz elbiseli iki kişi geldi. Birinin elinde içi kar dolu bir tas vardı. Beni tutup, göğsümü yardılar. Kalbimi de çıkarıp yardılar. Ondan siyah bir kan pıhtısı çıkardılar. Göğsümü ve kalbimi o karla temizlediler ve kapatıp kayboldular.” dedi. Bu hâdiseye “Şakk-ı sadr” (göğsünün yarılması) denir. Bu, Kur’ân-ı kerîm’de İnşirah sûresi ilk âyetinde bildirilmektedir.

Muhammed aleyhisselâma peygamberlik verildikten sonra Eshâb-ı kirâmdan bâzıları; “Yâ Resûlallah, bize kendinizden bahseder misiniz?” deyince; “Ben ceddim İbrahim’in duâsıyım. Kardeşim Îsâ’nın müjdesiyim! Annemin ise rüyâsıyım. O bana hâmileyken Şam saraylarını aydınlatan bir nûrun kendisinden çıktığını görmüştü. Ben Sa’d bin Bekr oğulları yanında emzirilip büyütüldüm. Bir gün süt kardeşimle birlikte evimizin arkasında kuzuları otlatıyorduk. O sırada yanıma beyaz elbiseli iki kişi geldi. Birinin elinde içi karla dolu bir altın tas vardı. Beni tuttular, göğsümü yardılar, kalbimi de çıkarıp yardılar. Ondan siyah bir kan parçası çıkarıp bir yana attılar. Göğsümü ve kalbimi o karla temizlediler.” buyurdu.

Halîme Hâtun, dört yaşından sonra O’nu Mekke’ye götürüp annesine verdi. Dedesi Abdülmuttalib, Halîme Hâtuna çok büyük hediyeler verip ihsânda bulundu. Halîme Hâtun O’nu Mekke’ye bırakınca; “Sanki canım ve gönlüm de O’nunla birlikte kaldı.” demiştir.

Muhammed aleyhisselâm altı yaşına kadar da annesinin yanında büyüdü. Altı yaşındayken annesi, Ümmü Eymen adındaki câriye (hizmetçi) ile birlikte akrabâlarını ve babası Abdullah’ın mezârını ziyâret için Medîne’ye gittiler. Medîne’de bir ay kaldılar. Bu sırada Muhammed aleyhisselâm Benî Neccar kuyusu denilen havuzda yüzmeyi öğrendi. Sırtındaki nübüvvet mührünü ve diğer bâzı alâmetlerini gören Yahûdî âlimlerinden bir kısmı; “Bu çocuk âhir zaman Peygamberi olacak!” demişlerdir. Onların bu sözlerini duyan Ümmü Eymen, durumu Âmine’ye haber verince Âmine Hâtun O’na bir zarar gelmesinden çekinerek, Mekke’ye dönmek üzere yola çıktı. Ebvâ denilen yere geldiklerinde hazret-i Âmine hastalandı. Hastalığı artıp sık sık kendinden geçiyordu. Başında duran oğlu Muhammed aleyhisselâma bakarak şu beyitleri söyledi:

Eskir yeni olan, ölür yaşayan,
Tükenir çok olan, var mı genç kalan.

Ben de öleceğim tek farkım şudur:
Seni ben doğurdum şerefim budur.

Geride bıraktım hayırlı evlad,
Gözümü kapadım, içim pek rahat.

Benim nâmım kalır dâim dillerde,
Senin sevgin yaşar hep gönüllerde.

Biraz sonra vefât etti. Orada defnedildi. Ümmü Eymen, Muhammed aleyhisselâmı Mekke’ye getirip dedesi Abdülmuttalib’in yanına bıraktı.

Muhammed aleyhisselâmın babası ve annesi İbrâhim aleyhisselâmın dîninde idi. Yâni mümin idiler. İslâm âlimleri; onların İbrâhim aleyhisselâmın dîninde olduklarını ve Muhammed aleyhisselâm peygamber olduktan sonra da O’nun ümmetinden olmaları için diriltilip, Kelime-i şehâdeti işittiklerini ve söylediklerini, böylece O’nun ümmetinden olduklarını bildirmişlerdir.

Muhammed aleyhisselâm sekiz yaşına kadar da dedesinin yanında büyüdü. Dedesi Abdülmuttalib Mekke’de sevilen ve çeşitli işleri idâre eden bir zât olup, heybetli, sabırlı, ahlâkı dürüst, mert ve cömertti. Fakirleri doyurur, hattâ aç, susuz kalan hayvanlara bile su ve yiyecek verirdi. Allah’a ve âhirete inanan, kötülüklerden sakınan, câhiliyye devrinin çirkin âdetlerinden uzak duran bir zâttı. Mekke’de zulme, haksızlığa engel olur, oraya gelen misâfirleri ağırlardı. Ramazan ayında Hira Dağında inzivâya çekilmeyi âdet edinmişti. Çocukları seven ve şefkat sahibi olan Abdülmuttalib, Muhammed aleyhisselâmı bağrına basıp gece gündüz yanından ayırmadı. O’na büyük bir sevgi ve şefkat gösterirdi. Kâbe’nin gölgesinde kendisine mahsus olan minderinde O’nunla beraber oturur, mâni olmak isteyenlere; “Bırakın oğlumu, O’nun şânı yücedir!” derdi. Sevgili Peygamberimizin dadısı Ümmü Eymen’e, O’na iyi bakmasını önemle tembih eder; “Oğluma iyi bak! Ehl-i kitab, benim oğlum hakkında, bu ümmetin peygamberi olacak, diyorlar.” derdi. Ümmü Eymen demiştir ki: “O’nun çocukluğunda açlıktan ve susuzluktan şikâyet ettiğini görmedim. Sabahleyin bir yudum zemzem içerdi. Kendisine yemek yedirmek istediğimizde; “İstemem, tokum.” derdi.“Abdülmuttalib uyurken ve odasında yalnızken, O’ndan başkasının yanına girmesine müsâade etmezdi. O’nu dâimâ öper, okşar, sözlerinden ve hareketlerinden son derece hoşlanırdı. Sofrada onu yanına alır, dizine oturtur; yemeğin en iyisini ve en lezzetlisini O’na yedirir ve O gelmeden sofraya oturmazdı. O’nun hakkında nice rüyâlar görüp birçok hâdiseye şâhit oldu. Bir defâsında, Mekke’de kuraklık ve kıtlık olmuştu. Abdülmuttalib, gördüğü bir rüyâ üzerine Muhammed aleyhisselâmın elinden tutup Ebû Kubeys Dağına çıktı ve; “Allah’ım, bu çocuk hakkı için, bizi bereketli bir yağmur ile sevindir.” diyerek duâ etti. Duâsı kabul olundu ve bol yağmur yağdı. O zamanki şâirler bu hâdiseyi şiirler yazarak dile getirmişlerdir.

Abdülmuttalib, bir gün Kâbe’nin yanında otururken, Necranlı bir râhip yanına gelip onunla konuşmaya başladı. Bir ara; “Biz İsmâiloğullarından en son gelecek olan peygamberin sıfatlarını kitaplarda bulduk. Burası (Mekke) O’nun doğum yeridir. Sıfatları şöyle, şöyledir!” diyerek birer birer saymağa başladığı sırada, Peygamberimiz yanlarına geldi. Necranlı râhip, O’nu dikkatle seyretmeye başladı, sonra da yaklaşıp gözlerine, sırtına, ayaklarına baktı ve heyecanla; “İşte, O budur. Bu çocuk senin neslinden midir?” dedi. Abdülmuttalib; “Oğlumdur!” deyince, Necranlı râhip; “Kitaplarda okuduğumuza göre O’nun babasının sağ olmaması lazım!” dedi. Abdülmuttalib; “O, oğlumun oğludur. Babası daha O doğmadan, annesi hâmile iken ölmüştü” deyince, râhip; “Şimdi doğru söyledin.” dedi. Bunun üzerine Abdülmuttalib oğullarına; “Kardeşinizin oğlu hakkında söylenileni işitin de, O’nu iyi koruyun!” dedi.

Abdülmuttalib vefâtı yaklaşınca oğullarını toplayıp Sevgili Peygamberimize; “Yavrum, bu amcalarından hangisinin yanında kalmak istersin” diye sordu, Resûl-i ekrem efendimiz koşup amcası Ebû Tâlib’in kucağına oturdu. Onun yanında kalmak istediğini söyledi. Abdülmuttalib de O’nu oğlu Ebû Talib’e bıraktı ve O’na iyi bakmasını önemle vasiyet etti. Bundan sonra da vefât etti.

Peygamberimiz sekiz yaşından sonra amcası Ebû Tâlib’in yanında kalmaya başladı ve onun himâyesinde büyüdü. O zaman Mekke’de Ebû Tâlib de babası Abdülmuttalib gibi Kureyş’in ileri gelenlerinden, sevilen, saygı gösterilen ve sözü dinlenilen bir zât idi. O da Peygamberimize büyük bir sevgi ve şefkat gösterdi. O’nu kendi çocuklarından çok sever, yanına almadan uyuyamaz, bir yere gitmez ve; “Sen çok hayırlısın, çok mübâreksin!” derdi. O elini uzatmadan yemeğe başlamaz, önce O’nun başlamasını isterdi. Bâzan da ona ayrı sofra kurdururdu. Sabahları uyandığında yüzünden nur saçıldığını, saçlarının taranmış olduğunu görürlerdi. Ebû Tâlib’in fazla malı yoktu ve âilesi de kalabalıktı. Muhammed aleyhisselâmı himâyesine aldıktan sonra bolluğa ve berekete kavuştu. Mekke’de vukû bulan kuraklık sebebiyle halk sıkıntıya düştüklerinde Ebû Tâlib O’nu Kâbe’nin yanına götürüp duâ etti. O’nun bereketiyle bol yağmur yağdı. Kuraklıktan ve kıtlıktan kurtuldular.

Ebû Tâlib bir defâsında Şam’a ticâret için giderken Muhammed aleyhisselâmı da dokuz veya on iki yaşında bulunduğu sırada yanında götürdü. Ticâret kervanı uzun bir yolculuktan sonra Busra’da Hristiyanlara mahsus bir manastırın yakınında konakladı. Bu manastırda Bahîra adında bir râhip vardı. Önceden Yahûdî âlimlerindenken sonradan Hristiyan olan bu bilgili râhibin yanında elden ele geçerek saklanan bir kitap bulunmakta ve birçok şey ondan sorulmakta idi. Kureyş kervanı daha önceki yıllarda buradan defâlarca gelip geçmesine rağmen hiç ilgilenmeyen ve her sabah manastırın damına çıkıp kâfilelerin geldiği yöne bakarak merakla bir şey bekleyen râhib Bahîra’ya bu defa bir hâl olmuş ve heycanla irkilip yerinden fırlamıştı. Çünkü o, Kureyş kervanı uzaktan göründüğü sırada kervanın üstünde beyaz bir bulutun da onlarla birlikte akıp geldiği ve onların yanına oturduğu ağacın üstünde durduğunu görmüştü. Bu bulut Muhammed aleyhisselâmı gölgelemekte idi. Kervan konunca Muhammed aleyhisselâmın altına oturduğu ağacın dallarının üzerine doğru eğildiğini görerek iyice heyecanlanan râhip, hemen bir sofra hazırlatıp, acele ile bir de dâvetçi göndererek Kureyş kervanında bulunanların hepsini yemeğe dâvet etti. Kervanda bulunanlar Muhammed aleyhisselâmı mallarının yanında gözcü olarak bırakıp râhip Bahîra’nın yanına gittiler. Ona defâlarca buradan gelip geçtikleri hâlde şimdiye kadar kendilerini dâvet etmeyip de bugün dâvet etmesinin sebebini sorarlarken, Bahîra gelenlere dikkatle bakıp; “Ey Kureyş topluluğu, içinizden yemeğe gelmeyen var mı?” diye sordu. “Evet, bir kişi var.” dediler. Râhip Bahîra ısrarla, O’nun da çağrılmasını isteyince gidip çağırdılar. Gelir gelmez dikkatle O’na bakmaya, incelemeye başlayan Bahîra, yemekten sonra hallerine, işlerine dâir birçok soru sordu. Muhammed aleyhisselâm da cevap verdi. Bahîra gördüğü alâmetlerin ve aldığı cevapların hepsinin, âhir zamanda gelecek peygamberin sıfatları hakkında bildiklerine tam uyduğunu gördü. Sonra sırtını açıp nübüvvet mührüne baktı ve Ebû Tâlib’e; “Bu çocuk senin neslinden midir?” dedi. Ebû Tâlib; “Oğlum” deyince Bahîra; “Kitaplarda bu çocuğun babasının sağ olmayacağı yazılı, O senin oğlun değildir.” dedi. Bu sefer Ebû Tâlib; “O benim kardeşimin oğludur.” dedi. “Babası ne oldu?” deyince de, O’nun doğumuna yakın öldüğü cevâbını alan Bahîra; “Doğru söyledin, annesi ne oldu?” dedi. Ebû Tâlib; “O da öldü.” deyince yine; “Doğru söyledin.” dedi. Sonra da ısrarla şöyle dedi: “Kardeşinin oğlunu hemen memleketine geri götür. O’nu, hasetçi Yahûdîlerden koru! Vallahi Yahûdîler bu çocuğu görüp, benim fark ettiklerimi fark ederlerse, O’na bir zarar vermeye kalkışırlar. Çünkü kardeşinin oğlunda büyük bir hâl ve şan vardır. Bu, peygamberlerin sonuncusu olacaktır. Getireceği din bütün yeryüzüne yayılsa gerektir. Sakın bu çocuğu Şam’a götürme, mübârek bedenine bir zarar verirler. Bunun hakkında çok ahd ve misak olmuştur.”

Ebû Tâlib “Mîsak nedir?” diye sorunca, Bahîra; “Allahü teâlâ bütün peygamberlerden ve en son da Îsâ aleyhisselâmdan ümmetlerine âhir zaman peygamberinin geleceğini bildirmeleri üzerine söz almıştır.” dedi. Ebû Tâlib, Bahîra’nın bu sözleri üzerine Şam’a gitmekten vazgeçti ve mallarını Busra’da ucuz fiyata satıp Mekke’ye döndü. Ebû Tâlib, Bahîra’dan işittikleri şeylerden sonra, Muhammed aleyhisselâmı daha da çok sevip ömrü boyunca O’nu korudu ve her işinde O’na yardımcı oldu. Her hâliyle fazîletler ve güzellikler sâhibi müstesnâ bir insan olarak büyüyen Muhammed aleyhisselâm, on yedi yaşına ulaştığı sırada Yemen’e ticâret için giden amcası Zübeyr, ticâretinin bereketli olması için O’nu da yanında götürdü. Bu seferde de nice hârikulade (olağanüstü) halleri görüldü. Mekke’ye döndüklerinde O’nun bu halleri anlatıldı ve Kureyş kabîlesi arasında; “Bunun şânı pek yüce olacak” diye söylenmeye başlandı.

.

Gençliği

Her bakımdan insanların en üstünü olan Muhammed aleyhisselâm, daha gençliğinde Mekke halkı arasında, diğerlerinden farklı olarak, çok sevilmiştir. Güzel ahlâkı, insanlara görülmemiş bir şekilde iyi davranması, sâkinliği, yumuşaklığı ve diğer üstün halleri, insanlar arasında fevkalâde farklılığı ile herkes O’na hayran olmuştur. Mekke halkı, O’nda gördükleri şaşılacak derecedeki doğru sözlülük ve güvenilirlikten dolayı da O’na El-Emîn (her zaman kendisine güvenilen) dediler ve gençliğinde bu isimle meşhur oldu.

Peygamberimizin gençliği sırasında, Araplar koyu bir câhiliyyet devri yaşamakta olup, aralarında puta tapmak, içki, kumar, zina, fâiz ve daha birçok çirkin iş yaygınlaşmıştı. Muhammed aleyhisselâm onların bu bozuk hallerinden son derece nefret eder, her kötülüklerinden dâimâ uzak dururdu. Bütün Mekke halkı O’nun bu hâlini bilirler ve hayret ederlerdi. Daha çocukluğunda O’nunla birlikte Kâbe’yi tavâf eden dedesi Abdülmuttalib ve amcası Ebû Tâlib, O’nun putlardan nefret ettiğini iyi bildikleri için tavâf sırasında O’nu Kâbe’nin çevresindeki putlara yaklaştırmazlar ve bozuk işlerin yapıldığı mahallerden uzak tutarlardı. Nitekim amcası Ebû Tâlib ile ticâret için Şam’a gitmek üzere yola çıkıp Busra denilen yerde konakladıklarında, kendisinde peygamberlik alâmetleri görerek Lât ve Uzzâ putları adına yemin verip, bâzı şeyler soran râhip Bahîra’ya; “Bana Lât ve Uzzâ adına yemin vererek bir şey sorma! Vallahi, ben, o putlardan duyduğum nefreti hiçbir şeyden duymam.” demiştir. Putlardan şiddetle nefret ettiği için aslâ yanlarına yaklaşmazdı.

Çocukluğunda ve gençliğinde kendine âit koyunları güder geçimini böyle sağlardı. Bir taraftan da çok bozulmuş olan cemiyetten bu münâsebetle uzak dururdu. Bir defâsında Eshâb-ı kirâma; “Koyun gütmeyen hiçbir peygamber yoktur.” buyurmuştur. “Yâ Resûlallah, sen de güttün mü?” denince; “Evet ben de güttüm.” buyurdu.

Muhammed aleyhisselâm yirmi yaşlarında bulunduğu sıralarda Mekke’de âsâyiş tamâmen bozularak zulüm son derece yaygınlaşıp mal, can ve nâmus emniyeti kalmamıştı. Mekke’nin yerli halkından fakir olanların yanında ticâret için ve Kâbe’yi ziyâret maksadıyla gelen yabancılar da haksızlığa ve zulme uğruyorlar, haklarını almak için mürâcaat edecek bir merci bulamıyorlardı. Bu sırada ticâret maksadıyla Mekke’ye gelen Yemenli bir tüccarın malları, Âs bin Vâil adında bir Mekkeli tarafından zorla elinden alınıp gasb edilmişti. Bu hâdise üzerine Yemenli, Ebû Kubeys Dağına çıkıp feryâd ederek hakkının alınması için kabîlelerden yardım istedi. Artık zulmün had safhaya ulaştığını dile getiren bu tip hâdiseler üzerine Hâşim ve Zühre oğulları ve diğer kabîlelerin ileri gelenleri Abdullah bin Cedân’ın evinde toplandılar. Yerli yabancı hiç kimseye zulüm ve haksızlık yapılmamasına, zulme mâni olmaya ve haksızlığa uğrayanların haklarını almaya karar verdiler. Bu maksatla bir de adâlet cemiyeti kurdular. Muhammed aleyhisselâmın genç yaşta katıldığı ve kuruluşunda çok tesirli olduğu bu cemiyete, daha önceden Fadl adındaki iki kişi ile Fudayl adında biri tarafından kurulup zamanla unutulan böyle bir cemiyeti de hatırlatmak bakımından, Fâdılların yemini mânâsında Hilf-ul Fudûl Cemiyeti denildi. Bu cemiyet, zulmü önleyip Mekke’de bozulan âsâyişi yeniden kurdu. Tesiri uzun müddet devâm etti. Muhammed aleyhisselâm kendisine peygamberlik verildikten sonra bu olayı Eshâb-ı kirâma anlatıp: “Abdullah bin Cedân’ın evinde yapılan yeminleşmede ben de bulundum. Bence o yeminleşme kırmızı tüylü develere (servete) sâhip olmaktan daha sevimlidir. Şimdi de böyle bir meclise çağrılsam icâbet ederim.” buyurdu.

Mekkeliler öteden beri ticâretle uğraşarak geçimlerini sağlarlardı. Muhammed aleyhisselâmın amcası Ebû Tâlib de ticâretle uğraşıyordu. Muhammed aleyhisselâm yirmi beş yaşında bulunduğu sıralarda Mekke’de geçim sıkıntısının iyice artması üzerine Mekkeliler Şam’a gitmek üzere büyük bir ticâret kervanı hazırlamıştı. Ebû Tâlib yeğeni Muhammed aleyhisselâma bu kervana katılmasını tavsiye etti. Amcası Ebû Tâlib’in bu tavsiyesi üzerine Mekke’de üstün ahlâkı ve meziyetleriyle tanınan ve Tâhire (çok temiz) lakabıyla anılan hazret-i Hadîce’nin mallarını götürüp satmak üzere bu ticâret kâfilesine katıldı. Bu işe büyük bir memnuniyet gösteren hazret-i Hadîce kölesi Meysere’yi de O’nun yanına yardımcı olarak vermişti. Bu sefer sırasında bir bulut devamlı üzerinde dolaşarak Muhammed aleyhisselâmı gölgeledi. Kuş şekline giren iki melek sefer bitinceye kadar O’nunla birlikte hareket etti. Yolda yürüyemeyecek derecede yorulup kervandan geri kalan iki deve Muhammed aleyhisselâmın ayaklarını eliyle sığamasından sonra, birden süratlenerek yola devâm ettiler. Üç ay süren bu sefer boyunca Muhammed aleyhisselâmın daha nice hârikulâde hallerine şâhit olan kervandakiler, O’nu son derece sevip şânının çok yüce olacağını anlamışlardı. Busra denilen yere vardıklarında, daha önce amcası Ebû Tâlib’le ticâret için geldiklerinde konakladıkları manastırın yakınında bir yerde bu seferde de konakladılar. Gördüğü birçok alâmetten O’nun son peygamber olacağını anlayıp söyleyen râhip Bahîra ölmüş, O’nun yerine Nastura adında başka bir râhip geçmişti. Manastırın yakınına gelip konan Kureyş kervanını seyreden râhip Nastura manastırın yakınında bulunan kuru ağacın altına birinin oturmasıyla birlikte yeşermesini görerek koşup geldi. Bir elinde bulunan sahifede yazılı olanlara, bir de Muhammed aleyhisselâmın yüzüne bakıyor, baktıkça da hayrete düşüyordu. Nastura bildiği, duyduğu ve okuduğu alâmetleri aynen görüp, Muhammed aleyhisselâmı göstererek; “Îsâ aleyhisselâma İncîl’i indiren Allah hakkı için bu zât son peygamber olacaktır. Ne olaydı ben O’nun peygamber gönderilerek emrolunduğu zamâna ulaşsaydım!” dedi. Muhammed aleyhisselâm Busra pazarında Hadîce Hâtunun mallarını satarken de O’nunla pazarlık yapan bir Yahûdî inanmadığı için; “Lât ve Uzzâya(iki put ismi) yemin et ki inanayım.” deyince Muhammed aleyhisselâmın; “Ben o putlar adına aslâ yemin etmem! Onların yanından geçerken yüzümü başka tarafa çevirerek geçerim.” demişti. O’ndaki diğer alâmetleri de gören Yahûdî; “Söz senin sözündür. Vallahi bu zât peygamber olacak bir kimsedir ki, âlimlerimiz kitaplarda bunun vasfını bulmuşlardır.” diyerek hayranlığını açıklamıştı.

Kureyş kervanı ticâretini tamamlayıp Mekke’ye dönünce, kervanda bulunan Hadîce Hâtunun kölesi Meysere Muhammed aleyhisselâm hakkında işittiklerini ve gördüklerini Hadîce Hâtuna bir bir anlattı. Hadîce Hâtun mallarını satmak üzere teslim ettiği Muhammed aleyhisselâmın iyi kâr getirdiğini görerek çok memnun olmuştu. Fakat o bundan ziyâde kervanı karşıladığı sırada Muhammed aleyhisselâmı gölgeleyen iki meleği görmesi ve sefer sırasında vukû bulan hârikulâde hallerin, kölesi Meysere tarafından teker teker anlatılması üzerine hemen amcasının oğlu Varaka bin Nevfel’e gitti. Varaka bin Nevfel putlara tapmayan, okumuş ve çok bilgili, yaşlı bir Hristiyandı. Daha önceden rüyâsında; gökten ayın inerek koynuna girip, koltuğundan çıktığını ve bütün âlemi aydınlattığını anlatan Hadîce Hâtuna Varaka bin Nevfel; “Âhir zaman peygamberi vücûda gelmiştir. Sen O’nun hanımı olursun. Senin zamânında O’na vahiy gelir. O’nun dîni bütün âlemi doldurur. Sen O’na en önce îmân eden olursun. O peygamber Kureyş kabîlesinin Hâşimoğulları kolundan olacak...” demişti. Hadîce Hâtun bu defâ kölesi Meysere’nin anlattıklarını Varaka bin Nevfel’e söyleyince, hayrete düşüp; “Bu söylediklerinden anlaşılıyor ki, şüphesiz Muhammed bu ümmetin peygamberi olacak. Ben zâten bu ümmetten bir peygamberin çıkacağını biliyor ve O’nu bekliyordum. Bu zaman O’nun tam zamanıdır.” dedi. Böylece hazret-i Hadîce’nin sevgisi ve îtimâdı daha da arttı.

Muhammed aleyhisselâm 12 yaşındayken amcası Ebû Tâlib ile ticâret için Busra’ya kadar, 17 yaşındayken amcası Zübeyr ile Yemen’e ve 25 yaşındayken hazret-i Hadîce’nin mallarını satmak üzere Şam’a olmak üzere üç defâ seyâhate çıktı. Bunların dışında hiçbir yere seyahat yapmadı.

.

Evlenmesi

Muhammed aleyhisselâm yirmi beş yaşındayken ilk olarak hazret-i Hadîce ile evlendi. Hazret-i Hadîce, Kureyş kabîlesinin Esedoğulları kolundan kırk yaşında ve dul bir hanım idi. Fakat, malı, cemâli, aklı, ilmi, şerefi, nesebi, iffet ve edebi pek fazla idi. Yüksek ahlâkı ve üstün vasıfları sebebiyle Kureyş arasında “Tâhire” (çok temiz) İslâmiyet geldikten sonra da “Hadîce-tül-Kübra” ismiyle meşhur olmuştu. Hadîce Hâtun mallarını Şam tarafına götürüp Busra’da satan Muhammed aleyhisselâmı; adâleti, üstün ahlâkı ve hakkında duyup şâhit olduğu hadiseler sebebiyle son derece takdir etti. Bu hâdiseden kısa bir süre sonra, yakınlarının da kabul etmesiyle evlenmeleri kararlaştırıldı. Nikâh meclisi hazret-i Hadîce’nin evinde kuruldu. Ebu Tâlib ve Varaka bin Nevfel tarafından takdim konuşmaları yapıldı. Nikâhı Varaka bin Nevfel kıydı. Kureyş kabîlesinin ileri gelenleri de nikâh şâhidi olarak bulundular. Zamânının emsalsiz bir kadını olan Hadîce vâlidemiz evlilik hayâtı boyunca Muhammed aleyhisselâma dâimâ hizmet edip yardımcısı oldu. Muhammed aleyhisselâmın bu evliliği, onun vefâtına kadar on beş senesi peygamberlikten önce onu da Peygamberlikten sonra olmak üzere yirmi beş sene sürdü. Muhammed aleyhisselâm, ilk zevcesi hazret-i Hadîce hayattayken başkası ile evlenmedi. Muhammed aleyhisselâmın hazret-i Hadîce’den ikisi erkek, dördü kız olmak üzere Kâsım, Zeyneb, Rukayye, Ümmü Gülsüm, Fâtıma ve Abdullah (Tayyib) adlarında altı çocuğu oldu. Peygamberliği sırasında evlendiği hazret-i Mâriye’den de İbrâhim adlı oğlu olmuştu. Diğer zevcelerinden çocuğu olmadı. Zeyneb, kızlarının en büyüğü idi. En küçük kızı Fâtımâ babasının en sevgilisiydi. Hazret-i Fâtımâ Peygamber efendimiz kırk yaşındayken doğdu. Erkek evlatları küçük yaşta vefât ettikleri gibi hazret-i Fâtımâ’dan başka bütün kızları da O’ndan önce vefât ettiler. Hazret-i Fâtımâ da Muhammed aleyhisselâmdan altı ay sonra vefat etti. Hazret-i Ali ile evlenmişti. Muhammed aleyhisselâmın soyu hazret-i Fâtımâ evlâdı, hazret-i Hasan ve hazret-i Hüseyin ile devâm etti.

Resûl-i ekrem efendimiz ikinci defâ olarak, elli beş yaşında iken, Ebû Bekr’in (radıyallahü anh) kızı Âişe radıyallahü anhâ ile evlendi. Bunu, Hadîce-tül-Kübrâ’nın vefâtından bir yıl sonra, Allahü teâlânın emri ile nikâh eylemişti. Ölünceye kadar, sekiz sene onunla yaşadı.

Diğerlerini, hep hazret-i Âişe’den sonra, dînî, siyâsî sebeplerle veya merhamet ve ihsân ederek Allahü teâlânın izniyle nikâh etti. Bunların hepsi dul olup, çoğu yaşlı idi. Meselâ, Mekke’deki kâfirlerin, Müslümanlara eziyet ve zararları dayanılamayacak bir dereceye gelince Eshâb-ı kirâmın bir kısmı Habeşistan’a hicret etmişti. Habeş Pâdişâhı Necâşi Hristiyan idi. Müslümanlara çeşitli sorular sorup, aldığı cevaplara hayran kalarak îmâna geldi. Müslümanlara çok iyilik yaptı. Îmânı zayıf olan Ubeydullah bin Cahş, fakirlikten kurtulmak için, papazlara aldanıp mürted olmuş, dînini dünyâya değişmişti. Resûlullah efendimizin halasının oğlu olan bu mel’un, karısı Ümmü Habîbe’yi de (radıyallahü anhâ) dinden çıkıp zengin olmaya cebr ve teşvik etti ise de, o, fakirliğe ve ölüme râzı olacağını fakat Muhammed aleyhisselâmın dîninden çıkmayacağını söyleyince, bunu boşadı. Sürünerek, sefâletten ölmesini bekliyordu. Fakat, az zamanda kendi öldü. Ümmü Habîbe, Kureyş’in (Mekke’nin) o zamanki başkumandanı Ebû Süfyân’ın kızı idi. Peygamber efendimiz o zamanlarda, Kureyş orduları ile, çok çetin muhârebelerde bulunuyordu ve Ebû Süfyân, İslâmiyeti yok etmek için son gayretiyle çarpışıyordu. Peygamber efendimiz ÜmmüHabîbe’nin dîninin kuvvetini ve başına gelen bu acı hâli işitti. Necâşi’ye mektup yazıp; “Oradaki Ümmü Habîbe ile evleneceğim. Nikâhımı yap! Sonra kendisini buraya gönder!” şeklinde talepte bulundu. Necâşî daha önce Müslüman olmuştu. Mektuba çok hürmet edip, oradaki Müslümanları sarayına dâvet ederek, ziyâfet verdi. Hicretin yedinci yılında nikâh yapılıp, hediye ve ihsanlarda bulundu. Bu sûretle, Ümmü Habîbe, îmânının mükâfâtına kavuşarak, orada zengin ve râhat oldu. Onun sâyesinde, oradaki Müslümanlar da rahat etti. Cennet’te, kadınlar kocalarının yanında bulunacakları için, Cennet’in en yüksek derecesiyle müjdelenmiş oldu ki, dünyânın bütün zevk ve nîmetleri, bu müjde yanında pek küçük kalır. Bu nikâh, Ebû Süfyân’ın ilerde Müslüman olmakla şereflenmesini hazırlayan sebeplerden biri oldu. Görülüyor ki, bu nikâh, kâfirlerin iftirâlarının ne kadar yanlış ve çürük olduğunu bildirdiği gibi, Resûlullah’ın aklının, zekâsının, dehâsının, ihsânının ve merhametinin derecesini de göstermektedir.

İkinci misal; hazret-i Ömer’in kızı Hafsa radıyallahü anhâ dul kalmıştı. Hicretin üçüncü yılında; Ömer radıyallahü anh, Ebû Bekire ve Osman’a (radıyallahü anhümâ) kızımı alır mısın dedikte, düşüneyim, demişlerdi. Bir gün, Resûlullah efendimiz, her üçü ve başkaları yanında iken; “Yâ Ömer! Seni üzüntülü görüyorum, sebebi nedir?” diye sordu. Bir şişedeki mürekkebin rengi kolay görüldüğü gibi, Resûlullah efendimiz de, herkesin düşüncesini, bir bakışta anlardı. Lüzum görürse sorardı. O’na, hattâ herkese doğru söylememiz farz olduğundan hazret-i Ömer de; “Yâ Resûlallah, kızımı Ebû Bekr’e ve Osman’a teklif ettim, almadılar.” cevâbını verdi. Resûlullah efendimiz en çok sevdiği üç eshâbının üzülmesini hiç istemediğinden, onları sevindirmek için, hemen buyurdu ki: “Yâ Ömer! Kızını, Ebû Bekr’den ve Osman’dan daha iyi birine versem ister misin?” Hazret-i Ömer şaşırdı. Çünkü, Ebû Bekr’den ve Osman’dan daha yüksek ve daha iyi kimse olmadığını biliyordu. “Evet, yâ Resûlallah!” dedi. “Yâ Ömer, kızını bana ver!” buyurdu. Bu sûretle, Hafsa radıyallahü anhâ, Ebû Bekr’in ve Osman’ın ve bütün müminlerin anneleri oldu ve bunlar, ona hizmetçi oldu ve Ebû Bekr ve Ömer ve Osmân radıyallahü anhüm birbirlerine daha yakın ve daha sevgili oldular.

Üçüncü bir misal, hicretin beş veya altıncı senesinde, Benî Mustalak kabîlesinden alınan yüzlerce esir arasındaki Cüveyriye radıyallahü anhâ kabîlenin reisi olan Hâris’in kızı idi. Bunu satın alıp âzâd ederek, kendilerine nikâh edince, Eshâb-ı kirâmın (aleyhimürrıdvân) hepsi, biz, Resûlullah’ın âilesinin, annemizin akrabâsını câriye ve hizmetçi olarak kullanmaktan hayâ ederiz dedi. Hepsi, esirlerini âzâd etti. Bu nikâh, yüzlerce esirin âzâd olmasına yol açtı. Cüveyriyye radıyallahü anhâ bu hâli her zaman söyleyerek öğünürdü. Âişe radıyallahü anhâ Cüveyriyye’den daha hayırlı, daha bereketli bir kadın görmedim.” derdi.

Resûlullah efendimizin çok evlenmesinin mühim bir sebebi de, İslâm dîninin emir ve yasaklarını bildirmek içindi. Hicab âyeti gelmeden, yâni kadınların örtünmeleri emrolunmadan önce, kadınlar da Resûlullah efendimize gelip, bilmediklerini sorar, öğrenirlerdi. Resûlullah efendimiz birinin evine gitse, kadınlar da gelir, oturur, dinler, istifâde ederlerdi. Hicâb âyeti gelip, kadınların yabancı erkeklerle oturmaları, konuşmaları yasak edilince, yabancı kadınları kabul etmedi, onların bilmediklerini, mübârek zevcesi hazret-i Âişe’den sorup öğrenmelerini emir eyledi. Gelip soranların çokluğundan, hazret-i Âişe, hepsine cevap yetiştirmeğe vakit bulamıyordu. Bu mühim hizmeti kolaylaştırmak ve onun yükünü hafifletmek için lâzım olduğu kadar hanımı nikâh etti. Kadınlara âit yüzlerce nâzik bilgileri, Müslüman kadınlarına, mübârek zevceleri yolu ile bildirdi. Zevceleri bir olsaydı, bütün kadınların ondan sorması güç ve hattâ imkânsız olurdu. Allahü teâlânın dînini tam olarak bildirmek için, çok evlenmek yükünü de omuzlarına aldı.

Muhammed aleyhisselâm hazret-i Hadîce ile evlendikten sonra da Mekke’de ticâretle meşgûl oldu. Ticâreti Saib bin Abdullah ile ortaklık şeklinde yürütürdü. Kazançlarıyla misâfirleri ağırlarlar, yetimlere ve fakirlere yardım ederlerdi. Muhammed aleyhisselâm yine bu sıralarda hazret-i Hadîce’nin kölesi Zeyd’i himâyesine alıp onu kölelikten âzâd etti. O zaman küçük yaşta bulunan hazret-i Ali’yi de yanına alıp evladı gibi yetiştirdi.

Otuz beş yaşındayken Kâbe hakemliği yaptı. O zaman yağmur ve seller sebebiyle Kâbe’nin duvarları iyice yıpranmış, bir yangın sebebiyle de tahribâta uğramıştı. Bu durum üzerine Kureyş kabîlesi Kâbe’yi İbrâhim aleyhisselâmın yaptığı temele kadar yıkıp yeniden yapmaya başlamıştı. Her kabîleye bir bölümünü vererek duvarları yükselttiler. Bu işin büyük bir şeref olduğunu bilen kabîleler, Hacer-ül-esved taşını yerine koyma husûsunda anlaşamadılar. Her kabîle böyle bir şerefe sâhip olmak istediğinden aralarında gittikçe artan büyük bir anlaşmazlık çıktı. Dört beş gün süren bu anlaşmazlık sebebiyle neredeyse kan dökülecekti. Bu sırada Abdülmuttalib’in dayısı ve yaşlı bir zat olan Huzeyfe’nin; “Ey Kureyş topluluğu! Anlaşamadığınız iş hakkında hüküm vermek üzere şu kapıdan ilk girecek zâtı aranızda hakem yapın.” diyerek Benî Şeybe kapısını işâret etti. Oradakiler bu teklifi kabûl edip, Benî Şeybe kapısına bakarak ilk girecek ve işin en nâzik ânında bu işi halledecek kimseyi beklemeye başladılar. Nihâyet kapıdan, doğruluğunu, üstün ahlâkını son derece takdir ettikleri ve El-Emîn (her zaman güvenilir) dedikleri Muhammed aleyhisselâmın geldiğini gördüler. “İşte El-Emîn! O’nun hükmüne râzıyız.” dediler. Durum Muhammed aleyhisselâma anlatılınca bir örtü istedi. Hacer-ül-esved’i örtü üzerine koyup “Her kabîleden bir kişi bir ucundan tutsun.” dedi. Taşı konulacağı yere kadar kaldırttı. Sonra da kendisi taşı kucaklayıp yerine koydu. Mekke’de çıkmak üzere olan büyük bir harbin böylece önlendiğini gören kabîleler, O’nun bu hareketinden çok memnun oldular. Sonra da yarım kalan duvarları yapıp tamamladılar.

.

Peygamberliği

Muhammed aleyhisselâm daha otuz yedi yaşında iken gâibden “Yâ Muhammed” diye nidâ olunduğunu duyardı. Otuz sekiz yaşında iken de bir takım nûrlar görmeye başladı. Bu hâlini sâdece hazret-i Hadîce’ye anlatırdı. Muhammed aleyhisselâma peygamberliğin verilmesinin yaklaştığı bu sırada, o zamânın meşhur ediblerinden Kus bin Sâide, Ukaz Panayırında deve üzerinde büyük bir kalabalığa karşı okuduğu hutbede O’nun geleceğini müjdelemişti. Bu hutbeyi dinleyenler arasında Muhammed aleyhisselâm da bulunmuştu. Kus bin Sâide bu meşhur hutbesinin bir bölümünde şöyle demiştir: “Ey insanlar! Geliniz, dinleyiniz, belleyiniz, ibret alınız, yaşayan ölür, ölen fenâ bulur, olacak olur... Kulak veriniz iyi dinleyiniz? Gökte haber var, yerde ibret alacak şeyler var... Allah’ın indinde bir din... Ve Allah’ın gelecek olan bir peygamberi vardır ki, gelmesi pek yakın oldu. Gölgesi başınızın üstüne düştü. Ne mutlu o kimseye ki, O’na îmân edip de O dahi ona hidâyet eyleye. Vay O’na isyân ve muhâlefet eden bedbahta! Yazıklar olsun ömürleri gafletle geçen ümmetlere!..”

Muhammed aleyhisselâm otuz dokuz yaşında iken sâdık rüyalar görmeye başladı. Rüyâsında ne görürse aynen çıkardı. Bu hal altı ay devam etti. Bundan sonra yalnızlığı sevip insanlardan uzaklaşarak Hira Dağında bir mağarada tefekküre dalardı. Bâzan Mekke’ye gelir Kâbe’yi tavâf ettikten sonra evine giderdi. Evinde bir müddet kalıp yanına biraz yiyecek alarak yine Hira Dağındaki mağaraya gidip tefekkür ve ibâdetle meşgul olurdu. Bu hâlini gören Mekkeliler; “Muhammed Rabbine âşık oldu.” demişlerdi.

Muhammed aleyhisselâm kırk yaşında iken yine bir Ramazan ayında Hira Dağındaki mağaraya çekilmiş ve tefekküre dalmıştı. Ramazanın 17. Pazartesi gecesi, gece yarısından sonra kendisini adıyla çağıran bir ses işitti. Başını kaldırıp etrafa baktığı sırada ikinci defâ bir ses işitti ve her tarafı birden bire bir nûr kapladığını gördü. Sonra Cebrâil aleyhisselâm karşısına geldi. “Oku!” dedi. “Ben okumuş değilim.” dedi. O zaman melek Muhammed aleyhisselâmı tutup tâkatı kesilinceye kadar sıktı ve; “Oku!” dedi. Yine; “Ben okuma bilmem.” cevâbını verdi. İkinci defâ sıktı ve; “Oku!” dedi. “Ben okuma bilmem.” dedi. Cebrâil aleyhisselâm üçüncü defâ tutup sıktı ve sonra bıraktı ve; “Oku! Her şeyi yaratan Rabbinin ismiyle ki O, insanı pıhtılaşmış kandan yarattı! Oku, Allahü teâlâ büyük kerem sâhibidir. O, kalemle öğretir, bilmediklerini öğretir.” meâlindeki Alak sûresinin ilk beş âyetini getirdi. Muhammed aleyhisselâm da onunla berâber okudu. İlk vahiy bu sûretle başladı ve bütün cihânı aydınlatan İslâm güneşi doğdu.

Muhammed aleyhisselâm Peygamberlik vazîfesinin mesuliyetini düşünerek büyük bir ürperti ve heyecanla Hira Dağındaki mağaradan çıkıp aşağıya inmeye başladı. Dağın ortasına geldiği sırada bir ses duydu. Cebrâil aleyhisselâm; “Yâ Muhammed, Sen Allah’ın resûlüsün; ben de Cibril’im.” diyordu. Cebrâil’in sesini duyduğu gibi kendisini de gördü. Cebrâil aleyhisselâm burada Peygamberimize abdest almasını gösterdi. Peygamber efendimiz evine dönünceye kadar yanından geçtiği her taşın, her ağacın «Esselâmü Aleyke Yâ Resûlallah» dediğini işitiyordu. Bundan sonra evine gelip; “Beni örtünüz.” buyurarak ürpermesi geçinceye kadar bir miktar yattı. Biraz istirâhat ettikten sonra gördüklerini hazret-i Hadîce’ye anlattı. O da; “Biliyorum ki sen doğru sözlüsün... Emânete riâyet edersin... Güzel huylu ve iyi ahlâklısın... Senin bu ümmetin peygamberi olacağını umarım...” dedi. Sonra bu durumu sormak üzere Varaka bin Nevfel’e gittiler. İbraniceyi bilen, çok kitap okumuş ve dinler hakkında bilgi sâhibi olan Varaka bin Nevfel’e durumu anlattılar. Varaka Muhammed aleyhisselâmın anlattıklarını dinledikten sonra; «Müjde yâ Muhammed! Allah’a yemin ederim ki sen Îsâ’nın (aleyhisselâm) haber verdiği son peygambersin!Sana görünen melek, senden evvel Mûsâ’ya (aleyhisselâm) gelen Cebrail’dir. Ah! ne olurdu!Genç olaydım. Seni Mekke’den çıkardıkları zamâna yetişeydim de sana yardım etseydim.» dedi.

Muhammed aleyhisselâma ilk vahiy geldikten sonra üç sene vahiy gelmedi. Bu arada İsrâfîl aleyhisselâm adındaki melek gelip bâzı şeyler öğretti. Fakat vahiy getirmedi. Bu sırada Peygamber efendimiz üzüldükçe Cebrâil aleyhisselâm gözüküp; “Ey Muhammed! Sen Allah’ın peygamberisin!” der, üzüntüsünü giderirdi.

İlk vahyin gelmesiyle peygamberliği duyulmaya başlayan Muhammed aleyhisselâmın tebliğinin 13 senesi Mekke, 10 senesi de Medîne’de geçti.

.

Mekke devri

Muhammed aleyhisselâm vahyin bir müddet kesilmesinden sonra yine Hira Dağına çıkmıştı. Dağdan aşağı inerken bir ses duydu. Başını kaldırıp baktığında Cebrâil aleyhisselâmı gördü. Mübârek kalbi çarparak ve ürpererek evine dönüp; “Beni örtünüz.” dedi ve örtündü. Bu sırada Cebrâil aleyhisselâm Müddessir sûresinin; “Ey örtüye bürünen (Muhammed aleyhisselâm)! Kalk da (kâfirleri Allahü teâlânın azâbı ile) korkut. Rabbini tekbir et, tâzim et! Giydiklerini temiz tut! Haram edeceğim şeylerden sakın! Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma! Rabbin için sabret! Sûra üfürüldüğü zaman kâfirlere çok sıkıntılı bir gündür. Onlara kolaylık yoktur...” meâlindeki ilk âyetlerini getirdi. Bundan sonra vahiy aralıksız devâm etti. Kur’ân-ı kerîm âyetleri, 22 sene 2 ay 22 gün süren bir müddet içerisinde vahyedilip tamamlandı.

Muhammed aleyhisselâm, “ümmî” idi. Yâni kitap okumamış, yazı yazmamış, kimseden ders görmemişti. Mekke’de doğup büyüyüp, belli kimseler arasında yetişip, seyâhat etmemişken, Tevrat’ta ve İncil’de, Yunan ve Roma devirlerinde yazılmış kitaplarda bulunan bilgilerden, hâdiselerden haber verdi. İslâmiyeti bildirmek için, hicretin altıncı senesinde Rum, İran ve Habeş hükümdârlarına ve diğer Arap pâdişahlarına mektuplar gönderdi. Hizmetine altmıştan ziyâde yabancı elçi gelmiştir. Bu husûsu Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîm’de meâlen şöyle bildiriyor: “Sen bu Kur’ân-ı kerîm gelmeden önce, bir kitap okumadın. Yazı yazmadın. Okur yazar olsaydın, başkalarından öğrendin diyebilirlerdi.” (Ankebut sûresi: 48). Hadîs-i şerîfte de; “Ben ümmî peygamber Muhammed’im... Benden sonra peygamber yoktur.” buyruldu. Yine Kur’ân-ı kerîm’de şöyle buyrulmaktadır:

O (Muhammed aleyhisselâm) kendiliğinden konuşmamaktadır. O’nun sözleri, O’na bir vahy ile bildirilmekte, öğretilmektedir. (Necm sûresi: 3-4)

Peygamber efendimize vahyin gelmesinden sonra ilk îmân eden hazret-i Hadîce oldu. Cebrâil aleyhisselâm ilk vahyi getirdiği sıralarda Peygamberimize abdestin nasıl alınacağını öğretti. Sonra da O’nunla birlikte iki rekat namaz kıldı. Muhammed aleyhisselâm Cebrâil aleyhisselâmdan öğrendiği gibi abdest almayı ve kıldıkları iki rekat namazı hazret-i Hadîce’ye de öğretti. Ona imam olup bu iki rekat namazı kıldırdı. Bu sırada henüz beş vakit namaz emredilmemişti. Sâdece sabah ve ikindide iki vakit namaz kılınıyordu. Onları bu şekilde namaz kılarken gören hazret-i Ali de Müslüman oldu. Peygamber efendimiz insanları İslâma dâvet işine önce yakınlarından ve samîmî dostlarından başladı. Hazret-i Hadîce’den ve hazret-i Ali’den sonra âzâtlı kölesi Zeyd bin Hârise, eski dostu ve yakın arkadaşı hazret-i Ebû Bekr, hazret-i Osman, Abdurrahmân bin Avf, Sa’d bin Ebi Vakkâs, Zübeyr bin Avvâm, Talha bin Ubeydullah Müslüman oldular. Hazret-i Hadîce’den sonra Müslüman olan bu sekiz kişiye “Sâbıkûn-i İslâm”, yâni ilk Müslümanlar denir.

Muhammed aleyhisselâm, insanları İslâma dâvet et emrinden sonra halkı gizlice İslâma dâvet etti. İnsanlar birer ikişer Müslüman oluyordu. Bu ilk yıllarda Müslümanların sayısı ancak otuza ulaşmıştı.

Bir müddet sonra; “Yakın akrabânı Allah’ın azâbı ile korkutarak, onları hak dîne çağır.” âyet-i kerîmesi gelince, Muhammed aleyhisselâm akrabâsını dîne dâvet etmek üzere hazret-i Ali vâsıtasıyla onları Ebû Tâlib’in evine çağırdı. Önlerine, bir kişiye yetecek kadar bir tabak yemek ve bir tas süt koydu. Önce kendisi besmele ile başlayıp, gelen akrabâsını buyur etti. Gelenler kırk kişi kadar olmasına rağmen o yemek ve süt Muhammed aleyhisselâmın mûcizesi olarak hepsini doyurdu ve hiç eksilmedi. Gelenler bu mûcize karşısında şaşıp kalmışlardı. Yemekten sonra Muhammed aleyhisselâm, akrabâlarını İslâma dâvet etmek için söze başlamak üzereyken amcası Ebû Leheb düşmanlık ederek; “Biz bugünkü gibi bir sihir görmedik. Akrabânız sizi bir sihirle büyüledi.” dedi. Sözlerine hakâretle devâm edince, dâvetliler dağıldılar.

Bu hâdiseden kısa bir müddet sonra akrabâsını tekrar dâvet etti. Ali radıyallahü anh yine hepsini çağırdı. Önceki gibi yine önlerine yemek kondu. Muhammed aleyhisselâm yemekten sonra ayağa kalkıp; “Hamd, yalnız Allah’a mahsustur. Yardımı ancak O’ndan isterim. O’na inanır, O’na dayanırım. Şüphesiz bilir ve bildiririm ki Allah’tan başka tanrı yoktur. O birdir, O’nun eşi ve ortağı yoktur.” dedikten sonra sözlerine şöyle devâm etti: “Size aslâ yalan söylemiyorum ve doğruyu bildiriyorum... Sizi bir olan ve O’ndan başka ilâh olmayan Allah’a îmân etmeye dâvet ediyorum. Ben O’nun size ve bütün insanlığa gönderdiği peygamberiyim. Vallahi siz, uykuya daldığınız gibi, öleceksiniz. Uykudan uyandığınız gibi de diriltileceksiniz ve bütün yaptıklarınızdan hesâba çekileceksiniz. İyiliklerinizin karşılığında mükâfât, kötülüklerinizin karşılığında da cezâ göreceksiniz. Bunlar da ya Cennet’te ebedî kalmak veya Cehennem’de ebedî kalmaktır. İnsanlardan, âhiret azâbı ile ilk korkuttuğum kimseler sizlersiniz.”

Ebû Tâlib bu sözleri dinledikten sonra; “Sen emrolunduğun şeye devâm et! Seni korumaktan geri durmayacağım. Fakat eski dînimden ayrılmak husûsunda nefsimi bana boyun eğer bulmadım.” dedi. Ebû Leheb hâriç, orada bulunan diğer amcaları ve akrabâsının hepsi yumuşak konuştular. Fakat Ebû Leheb; “Ey Abdülmuttaliboğulları, başkaları O’nun elini tutup mâni olmadan önce siz O’na mâni olun!” gibi daha birçok çirkin sözler söyledi. Onun bu sözleri üzerine Muhammed aleyhisselâmın halası, Ebû Leheb’e; “Ey kardeşim! Kardeşimin oğlunu ve O’nun dînini yardımsız bırakmak sana yakışır mı? Vallahi bugün yaşayan bilginler, Abdülmuttalib’in soyundan bir peygamberin geleceğini bildiriyorlar. İşte O peygamber, budur!” dedi. Ebû Leheb, bu sözler karşısında çirkin konuşmalarına devâm edince, Ebû Tâlib, kızarak; “Ey korkak!Vallahi biz sağ oldukça, O’na yardımcı ve koruyucuyuz!” dedi. Muhammed aleyhisselâma da; “Ey kardeşimin oğlu! İnsanları Rabbine îmâna dâvet etmek istediğin zamânı bilelim, silâhlanıp seninle birlikte ortaya çıkarız!” dedi. Sonra Muhammed aleyhisselâm tekrar söze başlayıp; “Ey Abdülmuttaliboğulları! Vallahi, Araplar içinde, benim size getirdiğim, dünyâ ve âhiretiniz için hayırlı olan şeyden (yâni bu dinden) daha üstününü ve daha hayırlısını kavmine getirmiş bir kimse yoktur. Ben sizi dile kolay gelen, mîzanda ağır basan iki kelimeyi söylemeye dâvet ediyorum ki o da: Allah’tan başka ilâh olmadığına ve benim O’nun kulu ve resûlü olduğuma şehâdet etmenizdir. Allahü teâlâ sizi buna dâvet etmemi emretti.” buyurup; “O halde hanginiz benim bu dâvetimi kabul eder ve bu yolda yardımcım olur?” dedi.

Kimseden ses çıkmadı, başlarını önlerine eğdiler. Muhammed aleyhisselâm bu sözlerini üç defâ tekrarladı. Her söyleyişinde hazret-i Ali ayağa kalkıp; “Yâ Resûlallah, her ne kadar bunların yaşça en küçüğü isem de sana ben yardımcı olurum!” dedi. Bunun üzerine Muhammed aleyhisselâm hazret-i Ali’nin elinden tuttu. Diğerleriyse hayret içinde ve alaylı alaylı gülerek dağıldılar.

Peygamberliğin dördüncü yılında: “Sana emrolunan şeyi açıkla, baş ağrıtırcasına anlat, müşriklere aldırma.” (Hicr sûresi: 4) meâlindeki ilâhî emir gelince, Mekkelileri açıktan açığa İslâma dâvet etmeye başladı. Vahyolunan âyetleri açıkça okuyor ve herkese, hak din olan İslâmı kabul etmelerini söylüyordu. İlk sıralarda îmân edenler az oldu. Îmân etmeyenler de önce O’ndan alâkalarını kesmediler. Allahü teâlâya ibâdet edilmesini emreden âyetler gelince, bunları işiten Kureyş kavmi Muhammed aleyhisselâmın doğru sözlü ve yüksek ahlâk sâhibi olduğunu bildikleri halde O’ndan yüz çevirdiler ve düşman kesildiler.

Muhammed aleyhisselâm insanların bu inkârcı tutumu karşısında onları dâimâ îmâna dâvet ediyordu ve Mekkelilerden bir kısmı îmânla şerefleniyordu. Yine bir gün Safâ Tepesi üzerine çıktı. Yüksek ve gür bir sedâ ile; “Ey Kureyş topluluğu buraya geliniz, toplanınız, size mühim bir haberim var.” diye seslendi. Bunun üzerine kabîleler merakla koşup orada toplandılar. Hayretle bakmaya, merakla beklemeye başladılar. “Ey Muhammed-ül emîn! Bizi buraya niçin topladın, neyi haber vereceksin?” diye sordular. Muhammed aleyhisselâm; “Ey Kureyş kabîleleri!” hitâbıyla konuşmaya başlayınca herkes büyük bir dikkatle dinlemeye başladı. Onlara; “Benimle sizin hâliniz, düşmanı görünce, âilesine haber vermek üzere koşan ve düşmanın kendisinden önce âilesine ulaşıp zarar vermesinden korkarak; “Yâ sabâhâh (ey topluluklar).” diye haykıran bir kimsenin hâline benzer. Ey Kureyş topluluğu ben size şu dağın ardında bir düşman ordusu var, üzerinize hücûm etmek üzeredir desem bana inanır mısınız?” dedi. “Evet inanırız, çünkü sende şimdiye kadar doğruluktan başka bir şey görmedik. Senin yalan söylediğini hiç görmedik!” dediler.

Muhammed aleyhisselâm bu umûmî hitaptan sonra, bütün Kureyş kabîlelerinin ismini; “Ey Haşimoğulları! Ey Abdümenâfoğulları! Ey Abdülmuttaliboğulları!...” şeklinde sayarak; “Ben size önümüzdeki şiddetli azâbın bildiricisiyim. Allahü teâlâ bana; “En yakın akrabâlarını âhiret azâbı ile korkut!” emrini verdi. Sizi Lâ ilâhe illallah vahdehû lâ şerike leh (Allah birdir, O’ndan başka hiçbir ilâh yoktur) diyerek îmân etmeye dâvet ediyorum. Ben de O’nun kulu ve resûlüyüm. Eğer buna îmân ederseniz Cennet’e gideceksiniz. Siz Lâ ilâhe illallah demedikçe ben size ne dünyâda bir fâide, ne de âhirette bir nasip sağlayabilirim!” dedi. Dinleyen kabîleler arasından Ebû Leheb; “Bizi buraya bunun için mi topladın?” diyerek, yerden aldığı taşı Muhammed aleyhisselâma attı. Diğerlerinden o anda böyle bir muhâlefet gelmedi. Aralarında konuşarak dağıldılar. Ebû Leheb’in gösterdiği inkâr ve düşmanlık üzerine daha sonra; “Ebû Leheb’in elleri kurusun, zâten kurudu...” diye başlayan Tebbet sûresi nâzil oldu.

Muhammed aleyhisselâm bütün insanlara ve cinlere peygamber olarak gönderilip, insanları açıkça İslâma dâvet etmesi emredildiği zaman, bütün insanlık âlemi dînî, rûhî, içtimâî ve siyâsî bakımlardan yaygın bir karanlık, tam bir câhiliyyet, taşkınlık, azgınlık ve sapıklık içerisinde bulunmakta idi. O zaman dünyâ üzerinde göze çarpan belli başlı devletlerden Bizans, İran, Mısır, Hindistan, İskenderiye, Mezopotamya, Çin ve benzerlerinde yaşayan insanlar inançsızlığın veya bâtıl inançların içinde çırpınan ve ne yaptığını bilmeyen azgınlar hâline gelmişti. Âlem öylesine kararmış ve zulmet öyle kesifleşmişti ki insanlar; her şeyin yaratıcısı olan Allah’a îmân ve ibâdet etmek yerine, kâinatta cereyan eden hâdiselere ve Allahü teâlânın yarattığı eşyâya tapıyorlardı. Zavallı insanlık yıldızlara, ateşe, elleriyle yonttukları taştan ve tahtadan putlara “ilâh” diye secde ediyordu... Sınıflara ayrılan insanlardan kuvvetliler zayıfları korkunç bir tahakkümle eziyordu.

Dünyâ üzerinde siyasî, coğrafî ve ticârî bakımdan mühim bir yer tutan Arabistan’da da durum diğer yerlerden farksızdı. O zaman Arabistan’da insanlar inanç bakımından bâzı değişiklikler gösteriyordu. Bir kısmı tamâmen inançsız ve dünyâ hayâtından başka bir şey kabul etmiyordu. Bir kısmı ise Allah’a ve âhiret gününe inanıyor, fakat insandan bir peygamberin geleceğini kabul etmiyordu. Bir kısmı da Allah’a inanıyor âhirete inanmıyordu. Diğer büyük bir kısmı da Allah’a şirk koşarak putlara tapıyordu. Müşriklerin herbirinin evinde bir put bulunuyordu. Kâbe’ye de 360 put konulmuştu. Bütün bunlardan başka İbrâhim’in (aleyhisselâm) bildirdiği din üzere olan ve “Hanîfler” denilen ve putlardan uzak duran kimseler de vardı.

Cahiliyye devri denilen bu zamanda Arabistan’da insanlar genellikle göçebe hayâtı yaşıyorlardı ve kabîlelere bölünmüşlerdi. Devamlı çekişme hâlinde bulunan bu kabîleler, baskın ve yağmacılığı âdetâ kendileri için bir geçim vâsıtası kabul etmişlerdi. Aralarında zulmün ve yağmacılığın yaygınlaştığı kabîlelerden meydana gelen Arabistan’da siyâsî bir nizam, içtimâî bir düzen de yoktu. Yine bu sırada, dünyânın diğer yerlerinde olduğu gibi, Arabistan’da da ahlâksızlık son haddine ulaşmıştı. İçki, kumar, zina, hırsızlık, zulüm, yalan ve ahlâksızlık nâmına ne varsa alabildiğine yaygınlaşmıştı. Zulme, güçlünün güçsüze karşı kullandığı en amansız ve tüyler ürpertici bir vâsıta olarak başvuruluyor, kadın basit bir mal gibi alınıp satılıyordu. Bir kısmı da kız çocuklarının doğmasını bir felâket ve yüz karası sayıyorlardı. Bu korkunç telakkî o dereceye çıkmıştı ki, küçük kız çocuklarını, kumlar üzerinde açtıkları çukurlara diri diri yatırıp; “Babacığım! Babacığım!” diyerek boyunlarına sarılmalarına ve acı acı feryâd etmelerine hiç kulak asmadan üzerlerini toprakla kapatarak ölüme terk etmekte en ufak bir vicdan azâbı duymuyorlardı. Netîce îtibâriyle o zamânın insanları arasında şefkat, merhamet, iyilik ve adâlet gibi güzel hasletler yok olmuş gibiydi.

Korkunç bir câhiliyye devri yaşayan Araplar arasında dikkate değer bir husus vardı. O da; edebiyâtın, belâgatın ve fesâhatın yaygınlaşarak zirveye ulaşmış olmasıydı. Şâire ve şiire çok önem verirler, bunu büyük bir iftihâr vesilesi sayarlardı. Güçlü bir şâir kendisi ve kabîlesi için îtibâr sağlardı. Belirli zamanlarda panayırlar kurulur. Şiir ve hitâbet yarışmaları açılırdı. Birinci gelenlerin şiirleri veya hitâbeleri Kâbe duvarına asılırdı. Câhiliyye devrindeki Kâbe duvarına asılan en meşhur şiirlere «Muallakat-ı Seb’a» (yedi askı) denilmiştir. Kur’ân-ı kerîm âyetleri inmeye başlayınca O’ndaki eşsiz belâgatı gören nice kimseler de bu sebeple Müslüman oldu.

Muhammed aleyhisselâmın insanlara ebedî saâdeti, sonsuz kurtuluşu bildirmek, onları dalâletten hidâyete kavuşturmak üzere peygamber olarak gönderildiği sırada câhiliyye devri yaşayan Mekkeliler, îmân etmeye dâvet edilince, önceleri ilgisiz davrandı. Sonra açıkça düşmanlık göstermeye başladılar. Müşriklerin bu düşmanlıkları önce alay tarzında olup, sonra hakâret şekline, daha sonra işkence safhasına girdi. Bunlardan sonra ticârî ve diğer bütün münâsebetleri kesme ve şiddet gösterme devresi başladı.

Müşriklerden bilhassa azılı beş kişi, Sevgili Peygamberimiz Muhammed aleyhisselâmı çok üzüp alay ediyorlardı. Bunlar arasında, Âs bin Vâil, Esved bin Muttalib, Esved bin Abdi Yagves, Velîd bin Mugîre ve Hâris bin Kays vardı. Bir defâsında Peygamber efendimiz Kâbe’nin yanında otururken, Cebrâil aleyhisselâm da gelmişti. Müşriklerden bu beş kişi önlerinden geçerken Cebrâil aleyhisselâm, Âs bin Vâil’in ayağının tabanına, Esved bin Muttalib’in gözüne, Esved bin Abdi Yagves’in başına, Velîd bin Mugîre’nin inciğine, Hâris’in karnına birer işâret koydu ve; “Yâ Muhammed! Allahü teâlâ bunların şerrinden seni halâs eyledi. Yakında bunların her biri bir belâya uğrayıp helâk olacaklardır.” dedi. Bu beş müşrikten Âs bin Vâil bir gün merkebe binmişti. Mekke’nin dışında bir yerde merkebinden inince ayağına diken battı. Dikenin battığı yer şişti ne kadar ilâç yapıldı ise çâre bulamadılar. Nihâyet ayağı deve boynu gibi şişip; “Muhammed’in Allah’ı beni öldürdü.” diye feryâd ede ede öldü. Esved bin Muttalib, Mekke’nin dışında bir ağaç altında otururken birden bire gözleri kör oldu. Cebrâil aleyhisselâm da başını tutup altına oturduğu ağaca çarparak helâk etti. Esved bin AbdiYagves de Mekke’den çıkıp Bad-ı Semûm denilen yere gitmişti. Buradayken yüzü ve gövdesi simsiyah oldu. Evine gelip kapısını çalınca âilesi onu tanıyamadı ve içeri almadı. Kahrından başını evinin kapısına vura vura öldü. Hâris bin Kays da tuzlu balık yemişti. Öyle bir harârete tutuldu ki ne kadar su içtiyse kanmadı. Su içe içe çatladı. Velîd bin Mugîre’nin ise baldırına bir okçu dükkânı önünde demir parçası battı. Yarasından çok kan aktı ve; “Muhammed’in Allah’ı beni öldürdü.” diye feryâd ederek öldü.

Müşriklerin zulüm ve baskıyı arttırması üzerine Muhammed aleyhisselâm, Eshâb-ı kirâmdan Erkam bin Ebil Erkam’ın evini emniyetli bir yer olarak seçti. Dar bir sokak içinde, Safâ Tepesinin doğusunda bulunan bu ev giriş çıkış için ve gelip gidenleri kontrol etmeye elverişli bir yerdi. Peygamber efendimiz İslâmiyeti burada anlatıyor ve Müslümanlar oraya toplanıyordu. Birçok Mekkeli bu evde Müslüman oldu. Bir merkez olarak seçilen bu eve “Darü’l-İslâm” adı verildi.

İnsanları ebedî saâdete kavuşturmak için ve rahmet olarak gönderilen Muhammed aleyhisselâm, Mekke’de câhiliyye devri yaşamakta olan insanları açıkça İslâma çağırdı. Hakîkî kurtuluşun Allahü teâlâya îmân etmekte, nefse uymaktan, zulümden, haksızlıktan ve bütün çirkin işlerden uzaklaşmakta olduğunu bildirince, nefslerinin isteklerine, şehvetlerine uyanlar, zayıfları ezenler ve iyice azgınlaşmış olanlar bütün bu bozuk işlerine son verileceğini görerek Muhammed aleyhisselâmın bildirdiklerini inkâr ettiler ve O’na düşman kesildiler. Bir kısmı da kendileri gibi âciz ve fânî insanların ayıplamalarından sakınarak îmân etmediler. Nefislerine, şeytana ve şehvetlerine uyarak saâdetten mahrum kaldılar.

Muhammed aleyhisselâmın bildirdiklerine îmân etmeyen ve O’na düşmanlık gösteren müşrikler, önce alay etmeye başladılar. Bir araya toplanıp O’na; kâhin, mecnûn, şâir, deli, sihirbâz diyelim şeklinde karar almak istediklerinde, bunların hiçbirinin Muhammed, aleyhisselâmda bulunmadığını yine kendileri îtirâf ediyorlardı. O’na bir şeyler söylemek için toplandıklarında müşriklerden Velid bin Mugîre şöyle diyordu: “Hayır o kâhin değildir. Biz, kâhinleri gördük. O’nun okuduğu ne kâhin fısıltısı, ne de uydurma şeylerdir. Kâhinler hem doğru hem yalan söyler. Biz Muhammed’de hiçbir yalan görmedik. O mecnun, deli de değildir. Deliliğin ne olduğunu biliriz, O’nda böyle bir hal yoktur. O şâir de değildir. Biz şiirin her çeşidini iyi biliriz. O’nun okudukları bunlardan hiçbirine benzemez. O, sihirbâz da değil! Biz sihirbâzları gördük. O’nun okudukları sihirbâzların okuyup üfürmelerine ve düğümleyip bağlamalarına hiç benzemiyor.”

Çeşitli hilelerle ve zulümle insanların îmân etmesine mâni olmaya kalkışan müşriklerin ileri gelenleri, insanları Muhammed aleyhisselâmın okuduğu âyetleri dinlemekten men ederlerdi. Kendileriyse geceleri gizlice Muhammed aleyhisselâmın bulunduğu evin yanına gelerek bir köşeye saklanıp dinlerlerdi. Sabah olup ortalık aydınlanmaya başlayınca, birbirinden habersiz gece Kur’ân-ı kerîm’i dinlemeye geldiklerini gören müşriklerin ileri gelenleri birbirlerini ayıplarlar bir daha böyle yapmayalım derlerdi. Ancak ertesi gece yine birbirinden habersiz gidip bir köşeye saklanarak tekrar dinlerlerdi. Sabah olunca da birbirlerini görüp şaşırırlardı. Bir daha böyle yapmamak üzere yemin ederek ayrılırlar, fakat bundan vazgeçemezlerdi. Ancak nefislerine uyup, üstünlük taslayarak ve diğer müşriklerin kendilerini ayıplamalarından çekinerek ve daha birçok boş düşüncelere kapılarak îmân etmediler. Üstelik başkalarına da mâni oldular. Sokaklarda, “Muhammed sihirbâz.” diye bağırdılar.

İslâm nûrunun günden güne yayılması üzerine iyice azgınlaşan müşrikler, artık alay etmekten de öteye, Müslümanlara işkence yapmaya başladılar. Muhammed aleyhisselâmın kapısının önüne pislik dökmeye, kapısına kan sürmeye, geçeceği yollara diken dökmeye başladılar. Sevgili Peygamberimiz, Mekke’ye dışardan gelenlere İslâmı anlatarak dâvet ederken, peşinde dolaşıp; “Yalan söylüyor, inanmayın.” diyerek taşkınlık gösterirlerdi. İlk Müslüman olanlardan, önce zayıf ve kimsesizlere sonra da hepsine ağır işkenceler yapmaya başladılar. Bütün bunlarla insanların îmân etmelerine engel olamadıklarını aksine, İslâmın günden güne yayıldığını gören müşrikler her yola başvurdular.

Menfaatleri sebebiyle putlara tapan ve İslâmiyetin, zulümlerine, haksızlık ve ahlâksızlıklarına kesinlikle son vereceğini gören müşrikler, buna mâni olmak için ilk safhada başvurdukları şeylerin sonuç vermediğini gördüler. Hattâ ileri gelenleri toplanıp Peygamber efendimizin amcası Ebû Tâlib’e giderek; “Ey Ebû Tâlib! Biz senden kardeşinin oğlunu susturmanı, O’na engel olmanı istiyoruz. Ya O’nu bildirdiği şeylerden vazgeçirirsin veya iki taraftan biri yok oluncaya kadar O’nunla da seninle de çarpışırız... Bundan vazgeçsin ne isterse vereceğiz...” dediler. Ebû Tâlib, müşriklerin söylediklerini Muhammed aleyhisselâma nakletti. Bunun üzerine Muhammed aleyhisselâm; “Ey amca! Şunu bil ki, güneşi sağ, ay’ı da sol elime verseler (her ne vâd ederlerse etsinler) ben aslâ bu dinden ve onu insanlara tebliğ etmekten, bildirmekten vazgeçmem. Ya Allahü teâlâ bu dîni bütün cihâna yayar, vazifem biter veya bu yolda cânımı fedâ ederim.” dedi. Bu sözleri dinleyen Ebû Tâlib Sevgili Peygamberimizin boynuna sarılarak; “İşine devam et, istediğini yap! Vallahi, seni aslâ herhangi bir şeyden dolayı kimseye teslim etmeyeceğim...” dedi. Ebû Tâlib’in yeğenini her şeye rağmen koruyacağını ve aslâ yalnız bırakmayacağını anlayan müşrikler, bundan da bir netice alamadıklarını görerek bizzat Muhammed aleyhisselâmı çağırıp şöyle dediler: “Eğer mal toplamak istiyorsan sana istediğin kadar verelim. Hükümdâr olmak istiyorsan seni kendimize hükümdâr yapalım. Daha her ne istiyorsan yapalım, verelim. Yeter ki bu dâvâdan vazgeç.” Peygamber efendimiz müşriklere şöyle cevap verdi: “Sizin söylediğiniz şeylerin hiç biri bende yoktur. Ben, size mallarınızı istemek, içinizde şeref ve şan kazanmak, üzerinize hükümdâr olmak için gelmedim. Fakat Allah, beni size peygamber olarak gönderdi. Bana bir kitap da indirdi. Îmân ederseniz Cennet’le müjdeleyici, isyânınızdan dolayı da azâbla korkutucu olmamı Allah bana emretti. Ben de Rabbimin bana vahyettiklerini size tebliğ ettim. Size öğüt de verdim. Size getirip tebliğ ettiğim şeyi alır, kabul ederseniz o, dünyâda ve âhirette nasîbiniz ve saâdetiniz olur. Onu reddederseniz Yüce Allah aramızda hükmü verinceye kadar tebliğ etmek, sabretmek ve buna katlanmak benim vazîfemdir.”

İnkârlarında ısrâr eden müşrikler bu teşebbüslerinden de netice alamayınca işi zulüm ve işkence safhasına döktüler. Muhammed aleyhisselâma kastetmeye karar verdiler. Başları Ebû Cehil şöyle dedi: “Yarın kaldırabileceğim kadar kocaman bir taşı alıp, O secdeye kapandığı zaman başının üzerine bırakacağım.” Diğer müşrikler de; “Sen istediğini yap seni destekleyeceğiz” dediler. Ertesi günü beklediler ve Muhammed aleyhisselâm Kâbe’ye gelerek namaza durdu. Secdeye vardığı sırada Ebû Cehil kocaman bir taşı alıp yanına yaklaştı. Fakat yaklaşır yaklaşmaz, büyük bir korkuyla, perişân bir halde, geri kaçtı. Ellerinin canı kesildi ve taş yere düştü. Bu hâli gören ve merakla seyreden müşrikler; “Ne oldu sana?” dediklerinde Ebû Cehil; “Bir benzerini görmediğim zaptedilmez bir arslan beni parçalamak üzere üstüme yürüdü.” dedi. Ebû Cehil birkaç kere böyle yapmak istemişse de aynı durumla karşılaşmıştı.

Bu ve buna benzer mûcizeleri görenlerden bir kısmı îmân ediyor, bir kısmı da düşmanlıkta ısrar ediyordu. Bundan başka müşriklerin Muhammed aleyhisselâma saldırdıkları, bâzan da mübârek yüzünü, başını yaraladıkları oluyordu. Diğer taraftan Müslüman olanlara yaptıkları işkenceler görülmemiş bir vahşet hâlini almıştı. Yapılan işkencelere dayanamayarak vefât eden Yâsir radıyallahü anh ve Ebû Cehil tarafından karnına mızrak saplanarak şehit edilen Yâsir’in (radıyallahü anh) hanımı Sümeyye Hâtun İslâmda ilk şehitler oldular.

Peygamber efendimiz ilk Müslümanların ağır işkencelere uğramaları ve zulüm altında zor duruma düşmeleri üzerine “Siz Habeş ülkesine gidiniz, Allah sizi orada ferahlığa kavuşturur ve sizi yine toplar.” buyurdu. Bi’setin (Peygamberliğin) beşinci yılında (M. 615) Eshâb-ı kirâmdan 10’u erkek, 5’i kadın olmak üzere 15 kişilik bir kâfile Mekke’den Habeşistan’a hicret ettiler. Bi’setin altıncı yılında Hazreti Hamza’nın, sonra da hazret-i Ömer’in îmân etmesi üzerine Müslümanların durumu bir miktar kuvvetlendi.

Habeşistan’a hicret eden ilk kâfilenin, hükümdâr Necâşî tarafından iyi karşılanması üzerine, Peygamberimiz, müşriklerin baskı ve işkencelerine mâruz kalan Müslümanlardan ikinci bir kâfileyi de bi’setin yedinci yılında (M.617) Habeşistan’a gönderdi. 80’i erkek, 10’u kadından meydana gelen bu kâfile de Habeşistan’a hicret etti. Bu arada İslâmiyetin yayılmasına mâni olmak için her yola başvuran müşrikler, Peygamber efendimize çeşitli şeyler soruyorlar, nâzil olan âyetler okundukça aldıkları cevaplar ve gördükleri mûcizeler karşısında şaşırıyorlardı.

Her şeye rağmen Müslümanların sayısı artıyordu. Bunu engellemek için çeşitli yollar deneyen müşrikler, Müslümanları muhâsara altına almaya, başta ticârî olmak üzere onlarla olan bütün münâsebetlerini kesmek üzere karar aldılar. Müslümanlara hiçbir şey satmamaya ve onlardan hiçbir şey satın almamaya yemin ettiler. Bu anlaşmalarını bir kâğıda da yazarak Kâbe içine astılar. Müslümanlar ise Şi’b-i Ebî Tâlib (Ebû Tâlib mahallesi) denilen yerde toplanmışlardı. Müşrikler bu mahalleye yiyecek, içecek dâhil hiçbir şey sokmuyorlardı. Oradan, bir şey satın almak üzere çıkmak isteyene ve oraya yiyecek içecek satmak için gitmek isteyen hiçbir satıcıya fırsat vermiyorlardı. Bu mahallede muhâsara altına alınan Müslümanlar ise dışardan fazla bir şey satın alamadıkları için şiddetli kıtlıkla karşı karşıya kalmışlardı. Sâdece hac mevsiminde dışarı çıkabiliyorlardı. Ancak Mekke’ye gelen tüccarlardan bir şey satın almak istediklerinde müşrikler, tüccarlardan, fiyatlarını çok yüksek tutmalarını istiyorlardı. Bu sebeple Müslümanlar fazla bir şey satın alamıyorlardı. Bâzıları yiyecek bulamadıkları için ağaç yaprakları ile açlıklarını gidermeye çalışıyor, küçük çocuklar açlıktan feryad ediyordu. Müslümanlar içinde zengin olanlar sıkıntıya düşenlerin ihtiyâcını karşılamak için bütün mallarını harcamışlardı. Ancak bu da kâfi gelmemişti.

Üç sene boyunca devâm ettirdikleri bu zulümle Müslümanlara iyi bir ders verdiklerini zannedip İslâmiyetin yayılmasının duracağını ümid eden müşrikler, İslâmın hızla yayıldığını görerek iyice çıldırdılar. Allahü teâlâ, müşriklerin anlaşmalarını yazarak Kâbe içine astıkları sahîfeye bir güve kurdu musallat etti. Güve, o sahîfede bulunan; “Bismike Allahümme” ibâresi hâriç diğer kısmını tamâmen yiyip bitirdi. Bu husus Peygamberimize (sallallahü aleyhi ve sellem) vahiyle bildirildi. Muhammed aleyhisselâm bu durumu amcası Ebû Tâlib’e bildirince, Ebû Tâlib müşriklere gidip; “Kardeşimin oğlunun bana haber verdiğine göre, Allah sizin Kâbe’de astığınız sahîfeye bir kurt musallat etmiş ve (Allah) lafzı hâriç o sahîfede zulüm, akrabâlarla münâsebeti kesme ve iftirâ olarak yazılı diğer kısmı yiyip bitirmiştir. Kâbe’ye gidip bakınız. Bu zulüm ve kötü davranışınızdan vazgeçiniz.” dedi. Kâbe’ye gidip astıkları sahifeyi gerçekten bir güve kurdunun yiyip bitirdiğini gördüler. Bu hâdise karşısında şaşıran müşrikler bâzı ileri gelen kimselerin de böyle bir uygulamadan vaz geçtiklerini bildirmeleri üzerine bi’setin onuncu yılında bundan tamâmen vazgeçmek zorunda kaldılar. Fakat düşmanlıklarını günden güne şiddetlendirip, İslâmiyetin yayılmasına mâni olmak için her türlü yola başvurdular. Halbuki İslâmiyet süratle yayılıyor, Sevgili Peygamberimiz Muhammed aleyhisselâm câhiliyye devrinin zulmetinde bunalan insanları hakîkî saâdete kavuşturuyordu. Bu saâdetle şereflenen insanlar da kavuştukları büyük nimete şükrediyorlar, müşriklerin hakâret ve işkenceleri karşısında aslâ yılmıyorlardı. Muhammed aleyhisselâmın mûcizelerini ve Müslümanların dinlerindeki sebâtını gören nice gönüller İslâm nûru ile aydınlanıyordu.

Müşriklerin Müslümanlara uyguladıkları üç senelik abluka sona erince Habeşistan’dan yirmi kişi kadar Hristiyan Ruhban Mekke’ye geldi. Bunlar daha önce Habeşistan’a hicret eden Müslümanlardan İslâmiyetle ilgili duydukları şeyleri bizzât mahallinde görmek ve araştırmak üzere Mekke’ye gelmişlerdi. Kâbe yanında Peygamber efendimizle görüşen bu Hristiyan kâfilesi, Kur’ân âyetlerini dinleyip çok ağladılar. Öyle ki, sakalları gözyaşları ile ıslandı. Sordukları her soruya verilen cevaplar karşısında son derece memnûn kalıp, Sevgili Peygamberimizin kendilerini İslâma dâvet etmesi üzerine büyük bir şevkle sevinç gözyaşları dökerek Müslüman oldular. Bu hâllerini görerek kendilerine çeşitli hakârette bulunan Ebû Cehil’e ve diğer müşriklere aslâ aldırış etmediler; “Bize yaptığınız câhilliği biz size yapamayız ve bize nasîb olan hak dinden aslâ dönmeyiz.” dediler.

Muhammed aleyhisselâmın peygamberliğinin onuncu yılında büyük oğlu Kâsım ve bir müddet sonra da diğer oğlu Abdullah, küçük yaşta, vefât ettiler. Yine bi’setin onuncu yılında Peygamber efendimizin amcası Ebû Tâlib ve ondan birkaç gün sonra da hanımı hazret-i Hadîce vefât etti. Ard arda ortaya çıkan bu ölüm hâdiselerinden dolayı bu seneye Senet-ül hüzün (hüzün yılı) denildi. Bu vefât hâdiselerine çok sevinen müşrikler, sevgili Peygamberimiz ve Müslümanlara karşı öncekinden daha şiddetli davranmaya başladılar. Ebû Tâlib hayattayken onun himâyesinden çekinen müşrikler, o vefât edince, Muhammed aleyhisselâma ve Müslümanlara yaptıkları tecâvüzleri kat kat arttırdılar.

Mekke ahâlisi îmân etmiyor ve Müslümanlara çok sıkıntı veriyordu. İşkenceyi arttırıp, işi azdırmışlardı. Resûlullah çok üzüldü. Hicretten bir yıl önce, elli iki yaşında idi. Zeyd bin Hârise’yi alarak Tâif’e gitti. Tâif halkına bir ay nasîhat eyledi. Kimse îmân etmediği gibi alay ettiler, işkence yaptılar, yuhaladılar. Çocuklar taşa tuttular. Üzüntülü ve yorgun bir şekilde geri dönerken mübârek bacakları yaralandı. Zeyd’in başı kan içinde kaldı. Çok sıcak bir saatte, yol kenarında, bitkin hâlde istirâhat edip yaralarını, kanlarını sildiler. Muhammed aleyhisselâm daha sonra Mekke’ye doğru gitmekte iken, başının üzerinde kendisini gölgeleyen bir bulutu ve biraz sonra da Cebrâil aleyhisselamı gördü. Cebrâil aleyhisselâm; “Yâ Muhammed, şüphesiz ki, Allahü teâlâ kavminin sana ne söylediklerini işitti. (Bir melek göstererek) Şu melek, Allahü teâlânın dağları emrine verdiği melektir. Kavmin hakkında ne dilersen ona emredebilirsin.” dedi. Dağlara müvekkil melek (Mekke’nin iki tarafında bulunan Ebû Kubeys ve Kuaykıan dağlarını göstererek); “Yâ Muhammed! Eğer şu iki yalçın dağın Mekkeliler üzerine kapanıp birbirine kavuşmasını istersen, emret, kavuşturayım!” dedi. Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamber efendimiz; “Hayır! Ben insanlara rahmet olarak gönderildim. Allahü teâlânın, bu müşriklerin sulbünden, îmân edecek, Allah’a şirk koşmayacak bir nesil çıkarması için duâ ederim.” buyurdu.

Peygamber efendimiz Tâif’ten Mekke’ye döndüğü sırada Mekke’ye varmadan Nahle adındaki bir yerde bir müddet istirâhat etti. Bu sırada namaza durmuştu. Nusaybin cinlerinden bir grup oradan geçerken O’nun okuduğu Kur’ân âyetlerini duydular ve durup dinlediler. Sonra Peygamber efendimizle görüşüp Müslüman oldular. Muhammed aleyhisselâm onlara; “Kavminize varınca benim îmâna dâvetimi onlara da söyleyin, onları îmânâ dâvet edin.” buyurdu. O cinnîler kavimlerine gidip bunu bildirince, işiten cinnîlerin hepsi îmân ettiler. Bu husus Kur’ân-ı kerîmde Cin sûresinde bildirilmektedir.

Resûl-i ekrem efendimizle Zeyd bin Hârise bu hâdiseden sonra Mekke’ye yürüdüler. Karanlıkta şehre girdiler. Birkaç ay Mekke’de çok sıkıntılı geçti. Her taraf düşman idi. Gidecek bir yer yoktu. Doğruca amcası Ebû Tâlib’in kızıümmü Hâni’nin Ebû Tâlib mahallesinde bulunan evine geldi. Ümmü Hâni, o zaman îmân etmemişti.

Resûlullah, o gün çok incinmişti. Abdest alıp, Rabbine yalvarmağa, af dilemeğe, kulların îmâna gelmesi, saadete kavuşmaları için duâya başladı. Çok yorgun, aç, üzüntülü idi. Hasır üzerine uzanıp uyuyuverdi.

O anda, Cebrâil aleyhisselâm gelip, Allahü teâlânın dâveti üzerine Muhammed aleyhisselâmı Mirac’a götürdü. Gökleri aştı, bilinmeyen, anlaşılmayan, anlatılamayan şekilde Cennet’i, Cehennem’i, Arş’ı, Kürsî’yi gördü. Mekansız, zamansız, cihetsiz, sıfatsız olarak Allahü teâlâyı görüp konuştu.

Hicretten bir sene önce 13 Temmuzda Cumâ gecesi vukû bulan bu mûcizeye “Peygamberimizin “Mîrâcı” denir. Resûlullah Mîrâca rûh ve bedeniyle uyanıkken çıktı. “Beden ile gittim.” buyurdu. Peygamber efendimize Mîrâc gecesinde nice ilâhî hakikatler gösterildi ve beş vakit namaz bu gecede farz kılındı. Mîrâc Kur’ân-ı kerîm’de İsrâ sûresinde ve hadîs-i şerîflerde bildirilmektedir.

Peygamber efendimiz, müşriklerin şiddetle karşı çıkmalarına ve istememelerine rağmen, bütün güçlüklere ve sıkıntılara katlanarak insanları İslâma dâvet etti. Mekke her yıl hac mevsiminde uzaktan, yakından gelenlerle dolup taşardı. Peygamberimiz bu mevsimde kurulan panayırlara gider, Mekke’ye gelen Arap kabîlelerine İslâmı anlatır ve onları îmâna dâvet ederdi. Müşrikler ise hep mâni olmak için uğraşırlardı.

Peygamber efendimiz bi’setin (peygamberliğin) on birinci yılında hac mevsiminde Mekke’nin yakınında bulunan Akabe’de Medîne’den gelen altı kişiyle karşılaştı, onlarla görüştü. Onlara Kur’ân-ı kerîm okudu ve İslâma dâvet etti. Medîne’deki Hazrec kabîlesinden olan bu altı kişi Peygamberimizi dinledikten sonra hemen îmân ettiler. Bu altı kişi ilk Medîneli Müslümanlardır. Bundan bir sene sonra bi’setin on ikinci yılında yine hac mevsiminde 12 Medîneli, Peygamber efendimizin dâvetini kabûl ederek Müslüman oldular. Allah’a şirk koşmayacaklarına, zinadan, hırsızlıktan sakınacaklarına, kimseye iftirâ etmeyeceklerine, kız çocuklarını öldürmeyeceklerine, Allah’a ve Resûlüne itâat edeceklerine dâir kesinlikle söz verdiler. Bu hâdiselere ilk Akabe bîatları denilmiştir. Medînelilerin yaptıkları bu bîat büyük bir önem taşıyordu. Peygamberimiz bu bîatlerde bulunanlara İslâmı anlatmak ve Kur’ân-ı kerîm’i öğretmek üzere Eshâb-ı kirâmdan Mus’ab bin Umeyr’i, muallim olarak onlarla birlikte Medîne’ye gönderdi. Bu sıralarda Medîne’deki Müslümanların sayısı kırka ulaşmıştı. Mus’ab bin Umeyr’in üstün gayretleriyle Medîne’de bulunan Evs ve Hazrec kabîlelerinden hemen hemen Müslüman olmayan kalmamıştı. Az zamanda İslâmiyet Medîne’de yayıldı. Peygamber efendimiz Medîne’de İslâmın bu şekilde süratle yayıldığını haber alınca çok sevinip bu seneye Sevinç Yılı denildi. Bu seneden sonra peygamberliğin on üçüncü senesinde yine hac mevsiminde Medîne’den 73 erkek 2 kadın olmak üzere 75 kişi Akabe’de gece yarısı Sevgili Peygamberimizle görüştüler. Resûlullah efendimiz onlara; “Allah’tan başka ilâh olmadığına, benim O’nun Resûlü olduğuma îmân ederek dînin emirlerini yerine getireceğinize, bana itâat edeceğinize, hiçbir şeyden çekinmeden Allah yolunda Allah için hakkı söyleyeceğinize, kendi nefsinizi ve nâmusunuzu koruduğunuz gibi bana yardımcı olacağınıza söz veriyor musunuz?” buyurdu. Bunu seve seve kabûl ettiklerini bildiren Medîneliler; “Yâ Resûlallah, senin uğrunda ölürsek bize ne var?” diye sordular. “Cennet var.” buyurunca, Resûlullah efendimizin elini tutarak bîat ettiler. Peygamberimiz bunların içinden Medîne’nin ileri gelenlerinden, okuma yazma bilen 12 kişiyi temsilci olarak seçti. Bu temsilciler; “Allah’a hamd olsun ki; bizi Muhammed aleyhisselamın sevgisiyle ve O’na îmân etmekle şereflendirdi. Allah’ın ve Resûlünün dâvetini kabul ettik, dinledik ve boyun eğdik.” diyerek sevinçlerini ve teslimiyetlerini ifâde ettiler.

İkinci Akabe bîatıyla Medîne, Müslümanların rahat edecekleri ve sığınacakları bir yer olmuştu. İkinci Akabe bîatını duyan Mekkeli müşriklerin Müslümanlara tutumları çok şiddetli ve pek tehlikeli bir hal aldı. Müslümanlar durumlarını arzedip hicret için izin istediler. Peygamber efendimizin; “Sizin hicret edeceğiniz yurdun, iki kara taşlık arasında hurmalık bir şehir olduğu bana gösterildi ve bildirildi. Orası Yesrib (Medîne)dir. Oraya hicret ediniz. Orada Müslüman kardeşlerinizle birleşin. Yüce Allah onları size kardeş yaptı ve Medîne’yi size emniyet ve huzur bulacağınız bir yurt yaptı.” buyurarak Mekke’deki Müslümanların Medîne’ye hicret etmelerine izin vermesi üzerine, bölük bölük Medîne’ye hicret ettiler.

Mekke’de hapsedilen veya işkence altında bulundurulan yâhut da hastalık gibi sebeplerden dolayı yola çıkamayanlar, sevgili Peygamberimiz, hazret-i Ebû Bekr ve hazret-i Ali’den başka Müslümanlardan kimse kalmayıp Medîne’ye hicret ettiler.

Müslümanların Mekke’den hicret etmesi üzerine müşrikler harekete geçip ne yapacaklarını kararlaştırmak üzere, kendilerince önemli saydıkları işleri görüştükleri Dar’ün-Nedve denilen yerde toplandılar. Bu sırada şeytan Necdli bir ihtiyar kılığında yanlarına geldi. Ebû Cehil; “Muhammed’i öldürelim” deyince; “İşte bu adamın dediğini yapınız” dedi. Bunun üzerine müşrikler bu kararda birleştiler. Her kabîleden birer kişi olmak üzere 40 kişi seçtiler. Bunlar gece vakti evini sarıp sabahleyin evden çıkarken Sevgili Peygamberimizi öldürmek üzere harekete geçtiler. Cebrâil aleyhisselâm gelip Sevgili Peygamberimize bu durumu ve hicret etmesi için izin verildiğini bildirdi. Resûlullah efendimiz o gece hazret-i Ali’ye yatağına yatmasını ve kendisine bırakılan emânetleri sâhiplerine vermek için Mekke’de kalmasını söyledi.

Resûlullah, müşriklerin ellerinde kılıçlarla gece evinin etrâfını sardığı sırada, üzerlerine bir avuç toprak serpti ve Yâsîn sûresinin ilk âyetlerini okuyarak evden çıkıp müşriklerin arasından geçti. Bekleyenlerin hiç biri onu göremedi. Ebû Bekr ile Sevr Dağına çıkıp üç gün orada bir mağarada gizlenip sonra Medîne’ye hicret ettiler. O gece evinin etrafında bekleyen müşrikler sabaha doğru eve girince Ali radıyallahü anh ile karşılaştılar. Muhammed aleyhisselâmın Mekke’den ayrıldığını anlayarak tâkibe koyuldular. Ancak Resûlullah’ın mûcizeleri karşısında âciz kalıp bulamadılar.

Peygamber efendimizin bi’setin on üçüncü yılında 12 Rebîulevvel de, Mîlâdi 622 senesinde Medîne’ye hicretiyle on sene süren Medîne devri başladı.

.

Medîne devri

Muhammed aleyhisselâmın ve Eshâb-ı kirâmın Medîne’ye hicretiyle Müslümanlar için yeni bir devir başlamış oldu. Resûlullah efendimizin Mekke’den Medîne’ye hicret etmekte olduğu işitilince, hâdise Medîne’de büyük bir sevinçle karşılandı. Müslümanlar onu karşılamak için yollara düştüler. Sevgili Peygamberimiz Kubâ’ya gelince orada ilk mescidi yaptırdı. Kubâ’da 10 gün kaldıktan sonra Medîne’ye hareket ettiler. Cumâ günü Rânuna Vâdisinden geçerken öğle olmuştu. Peygamberimiz cumâ namazının farz olduğunu bildirdi ve orada ilk cumâ namazını kıldırdı. Medîne’ye varınca görülmemiş bir sevgi ve tezâhüratla karşılandı.

Bu sırada Medîne’de Yemen’den gelip yerleşmiş olan Evs ve Hazrec kabîleleri ve Benî Kaynuka, Benî Nâdir, Benî Kureyzâ adında üç Yahûdî kabîlesi bulunuyordu. Mekkeli Müslümanların gelip Medîne’de bulunan Müslümanlarla her bakımdan yardımlaşmak üzere kardeşlik kurmaları ile Medîne’nin havası değişmişti.

İlk zamanlarda, Medîne’de bir mescid olmadığı için Sevgili Peygamberimizin bulunduğu her yerde cemaatla namaz kılınıyordu. Daha sonra Resûlullah efendimizin Medîne’ye ilk geldikleri gün devesinin çöktüğü arsa satın alınarak oraya bir mescid inşâ edildi. Resûlullah için de, bu mescide bitişik odalar yapıldı.

Peygamber efendimiz kalmakta olduğu, Eshâb-ı kirâmdan Ebû Eyyûb-i Ensârî Hâlid bin Zeyd’in evinden mescidin bitişiğinde yapılan bu odalara taşındı. Ayrıca mallarını, mülklerini Mekke’de bırakarak hicret eden Müslümanlarla Medîneli Müslümanlar arasında kardeşlik kurdu. Her Medîneli Müslüman, Mekke’den gelen Müslümanlardan birini evine aldı, malına ortak etti. Evi, âilesi olmayan yetmişten fazla fakir Müslüman da mescidin avlusunda yapılan sofada ikâmet ettiler, bütün ihtiyaçları burada karşılandı. Bunlara “Eshâb-ı Suffe” denildi. Bunlar Peygamber efendimizin yanından ayrılmaz, söylediklerini ezberler, İslâmiyeti iyice öğrenirlerdi. Medîne dışındaki yerlere İslâmiyeti öğretmek üzere bunlardan öğretici muallimler gönderilirdi.

Hicretin birinci yılında Medîne’de mescid yapıldıktan sonra günde beş vakit ezân okunmaya başlandı. Yine bu sene Peygamber efendimiz hazret-i Ebû Bekr’in kızı hazret-i Âişe ile evlendi.

Her sene hac mevsiminde çevreden Kâbe’deki putlara tapmak için gelen Arap kabîlelerinden kazanç sağlayan müşrikler bu kazancın ellerinden kaçması endişesine kapıldılar. Ayrıca Mekkeli müşriklerin Şam ticâret yolu da Medîne yakınından geçiyordu. Müslümanların bu yolu da kapamasından korkan müşrikler, yeni çâreler arıyorlardı.

Hicretten sonra Medîne’de birleşen Müslümanların karşısında; Mekkeli müşrikler, Medîne’de ve çevresinde bulunan Yahûdîler ve münâfıklar olmak üzere üç çeşit düşmanları vardı. Bu bakımdan tehlike daha çok artmıştı. Böylesine mühim ve tehlikeli bir durum karşısında Peygamber efendimiz tarafından yeni tedbirler alındı. Medîne’de bulunan Evs ve Hazrec kabîleleri arasındaki anlaşmazlıkları düzeltip, onları birbirine dost yaptı. Yahûdî kabîleleriyle de bir antlaşma yapıldı. Bu antlaşmaya göre; Yahûdîler kendi dinlerinde serbest kalacak, ancak Medîne’ye dışardan yapılacak her türlü düşman saldırısına karşı Müslümanlarla birlikte vatanlarını müdâfaa edeceklerdi. Yahûdîlerle Müslümanlar arasında bir anlaşmazlık çıkarsa, Resûlullah’ın hakemliğini kabul edeceklerdi. Bundan başka Mekke civârındaki diğer kabîlelerle de sulh antlaşması yapıldı. Mekkelilerin Şam ticâret yolu kapatıldı. Medîne’de bulunan Müslümanların ilk nüfus sayımı yapıldı. Bin beş yüz civârında bulunan Müslümanlar için nüfus defteri tutuldu.

Sevgili Peygamberimiz Medîne’nin âsâyişini korumak, düşmanların durumunu kontrol etmek için de devriyeler tertipledi. Muhtemel düşman saldırılarına karşı nöbet tutuluyordu. Hazret-i Hamza’nın, hazret-i Ubeyde ibni Hâris’in ve hazret-i Sa’d bin Ebî Vakkâs’ın komutasında olmak üzere, beş ve dört yüz kişi arasında değişen üç seriyye hazırlanmıştı. Hicretin ikinci yılında cihâda, düşmanla harbe izin verildi. Önce yalnız müdâfaa etmek sûretiyle izin verilmesi üzerine ilk gazâlar yapılmaya başlandı. Medîne devrinde yapılan gazâların sayısı yirmidir. Seriyyeler ise daha fazladır. Cihâda izin verilmesi Kur’ân-ı kerîm’de Hicr sûresi 39-41. âyetlerinde, Hac sûresi 39. âyetinde, Bakara sûresi 190, 192 ve 193. âyetlerinde bildirilmektedir. Hicretin ikinci yılı olaylarından bir diğer önemli hâdise de, daha önce Kudüs’e karşı namaz kılınmaktayken Allahü teâlânın Kâbe’ye yönelerek namaz kılmayı emretmesiyle kıblenin değişmesidir.

Kıblenin Kâbe olmasından bir ay ve hicretten 18 ay sonra Şâban ayının onuncu günü Bedir Gazâsından bir ay önce oruç farz oldu. Yine bu sene Ramazan ayında terâvih namazı kılınmaya başlandı ve sadaka-yı fıtr vermek vâcib oldu. Hicretin ikinci senesinde Ramazan ayında zekât vermek de farz oldu. Hicretin ikinci yılında zilhicce ayında da Kurbân kesmek ve bayram namazı kılmak vâcib oldu.

Muhammed aleyhisselâm Medîne’ye hicret ettikten sonra, Medîne’de bütün işleri ve münâsebetleri tertibe koyup Müslümanları güçlü bir duruma getirdi. Böylece İslâmiyet her geçen gün yayılıyor ve Müslümanlar git-gide kuvvetleniyordu. Hicretin ikinci yılında Mekkeli müşrikler, her âileden sermâye alıp bir kervanı Şam’a gönderdiler. Başlarında Ebû Süfyân vardı. Kervan, mallarını sattıktan sonra kâr ile silah satın aldı. Peygamber efendimiz silahların Mekkeli müşriklerin eline geçmesini önlemek için üç yüz on üç Eshâb-ı kirâm ile kervanın yolunu kesmek için Medîne’den çıktı. Kervan başka yoldan Mekke’ye giderken Mekkeli müşrikler de bin kişilik bir ordu hazırlayıp gönderdiler. Medîne dışında Bedir denilen yerde iki ordu karşılaştı ve Bedir Savaşı yapıldı. Bu savaşta Müslümanların sayısı 313 kişiydi. Müşriklerle yapılan bu ilk savaşta Müslümanlar ilk parlak zaferi kazandılar. Başta Ebû Cehil olmak üzere müşriklerin ileri gelenleri bu savaşta öldürüldü. Yine bir kısmı ileri gelenleri olmak üzere 70’i esir alındı. Peygamber efendimiz bu esirlerin bir kısmını fidye karşılığı, okuma yazma bilenleri de Medîneli 10 çocuğa okuma yazma öğretmek şartıyla serbest bıraktı. Bu hâdise Mekke ve Medîne’den birçok kimsenin Müslüman olmasına sebep oldu.

Bedir Savaşında Müslümanların gâlip gelmesi, Medîne’deki Yahûdîleri endişelendirdi. Münâfıklarla birleşen Benî Kaynuka Yahûdîleri, Sevgili Peygamberimizle yaptıkları vatandaşlık antlaşmasını bozarak harbe karar verdiler. Bunun üzerine yapılan Benî Kaynuka Gazâsında yenilip teslim olan Yahûdiler Medîne’den çıkarıldı.

Hicretin üçüncü yılında Sevik Gazvesi, Necd Gazvesi, Zeyd bin Hârise Seriyyesi, Muhammed bin Mesleme Seriyyesi yapıldı. Peygamberimiz kızı Ümmü Gülsüm’ü, hazret-i Osman ile evlendirdi. Hazret-i Ömer’in kızı Hafsa’yı kendi nikâhlarına aldılar. Hazret-i Ali’nin oğlu, hazret-i Hasan dünyâya geldi. Şevval ayında Uhud Gazvesi yapıldı. Bedir Savaşında yenilen müşrikler, bir yıl sonra da 3000 kişilik bir kuvvetle Medîne üzerine yürüdüler. Peygamberimiz müşriklerin bu saldırısına karşı 1000 kişilik bir ordu ile düşmanı Uhud Dağında karşıladı. Bir müdâfaa savaşı olan Uhud Savaşında, Sevgili Peygamberimizin mübârek dişi kırıldı, mübârek yüzü kanadı ve mübârek dudağı yaralandı. Hazret-i Hamza şehit edildi. Bundan başka Muhâcir ve Ensar’dan yetmiş sahâbi şehit oldu.

Uhud Savaşından sonra hicretin dördüncü yılında Benî Nâdir Gazâsı yapıldı. Önceden Peygamber efendimizle antlaşma yapan Yahûdî kabîlelerinden biri olan Benî Nâdir, Uhud Savaşından sonra sevgili Peygamberimize sûikast yapmaya kalkışarak antlaşmayı bozdular. Münâfıkların kendilerini destekleyeceklerini söylemeleri üzerine de anlaşmayı yenilemeye yanaşmadılar. Bu sebeple yapılan savaşta Benî Nâdir kabîlesi Medîne’den çıkarıldı. Böylece Müslümanların Medîne’deki durumu biraz daha kuvvetlendi.

Medîne civârında bulunan iki kabîle Peygamber efendimize elçi göndererek kendilerine İslâmiyeti öğretmek üzere muallim (öğretmen) istediler. Bu istek üzerine Eshâb-ı kirâmdan on kişi gönderildi. Recî’ denilen yere vardıklarında 200 kişilik bir düşman hücûmuna uğrayan bu heyetten 8 kişi şehit oldu. Bu hâdiseye Recî Vak’ası denir. Yine Necid Şeyhi Ebû Berâ’nın Medîne’ye gelip kendilerini irşâd için muallimler istemesi üzerine irşâd için, Eshâb-ı kirâmdan 70 kişilik bir heyet gönderildi. Eshâb-ı Suffadan olan bu irşad heyeti Bir-i Mâûne denilen yere vardıklarında, Necidliler, verdikleri teminâta rağmen, ihânet ettiler. Üzerlerine gönderdikleri bir ordu ile bu yetmiş sahabenin hepsini şehit ettiler. Bu hâdise de Bi’r-i Mâûne Faciası adı ile bilinmektedir.

Şarap (içki) içmeyi haram kılan âyet-i kerîme de hicretin dördüncü yılında indi. Peygamberimiz bu yılda Ümmü Seleme ile evlendi. Ümmü Seleme’nin kocası Uhud Savaşında yaralanmış, sonra da vefât etmişti. Sevgili Peygamberimiz, ihtiyar ve çocukları olan Ümmü Seleme’yi radıyallahü anhâ kendisine nikâhlayarak zor durumdan kurtarıp himâyelerine aldılar.

Hicretin beşinci yılında Hendek Savaşı yapıldı. Müşriklerin Medîne üzerine yaptıkları üçüncü ve son saldırı olan bu savaşta, Benî Nâdir Yahûdîleri ve müşriklerin berâberce hazırladıkları on bin kişilik bir ordusu vardı. Peygamber efendimiz Medîne’nin etrâfına geniş ve derin bir hendek kazdırıp üç bin kişilik bir ordu ile düşmana karşı durdu. Bir ay süren kuşatmada Medîne’de bulunan Benî Kureyzâ Yahûdîleri de Peygamber efendimizle yaptıkları antlaşmayı bozarak Müslümanları arkadan vurmaya kalkıştı. Netîcede kuvvetli bir fırtınaya ve şiddetli yağmura tutularak darmadağın olan düşman ordusu perişân bir hâlde paniğe kapılarak Mekke’ye döndü. Bu hâdise Kur’ân-ı kerîmde Ahzâb sûresi 9. âyetinde meâlen şöyle bildirilmektedir: “Ey îmân edenler! Allah’ın size olan nîmetlerini hatırlayınız. Hani ordular saldırmıştı da, biz onların üzerine bir rüzgâr ve sizin görmediğiniz (meleklerden) ordular göndermiştik.” Bu savaştan sonra Sevgili Peygamberimiz; “Artık nöbet sizindir. Bundan sonra Kureyş sizin üzerinize gelmez.” buyurdu.

Şanlı Peygamberimiz Hendek Savaşından Medîne’ye dönünce Eshâb-ı kirâma, silâhlarını çıkarmadan, Hendek Savaşı sırasında ihânet ederek müşriklerle birleşip Müslümanları arkadan vurmak isteyen Benî Kureyzâ Yahûdîleri üzerine hareket emri verdi. Netîcede teslim olan bu kabîleye haklarında kendi kitapları Tevrât’ın hükmü uygulandı.

Teyemmüm âyeti ile haccın farz olduğunu bildiren âyet hicretin beşinci yılında nâzil oldu.

Hicretin altıncı yılında Mekke dışındaki müşriklerle Müreysi Gazâsı yapıldı. Mekkeli müşriklerin İslâmiyeti resmen bir devlet olarak tanımak zorunda kaldıkları Hudeybiye Antlaşması da bu yılda yapıldı. Yine bu yılda Şanlı Peygamberimiz bütün insanlara peygamber olarak gönderildiğini bildirmek ve İslâmiyeti her tarafa yaymak için Bizans, İran, Habeş, Mısır, Gassan ve Yemâme hükümdarlarına elçilerle mektuplar göndererek onları İslâma dâvet etti. Peygamber efendimizin bu dâveti karşısında Habeş hükümdarı Müslüman oldu. Bizans İmparatoru elçiye iyi muâmele yaptı. Mısır hâkimi Peygamberimize hediyeler gönderdi. İran şâhı ve Gassan beyi ise elçilere hakâret ederek sert davrandılar. Yemâme beyi ise boş ve mânâsız tekliflerde bulundu.

Hicretin yedinci senesinde, İslâmiyet Arap Yarımadasında süratle yayılmaya başladı ve düşmanlar oldukça tesirsiz hâle getirildi. Bu yılda vukû bulan mühim hâdiselerden biri de Hayber’in fethidir. Peygamber efendimizin Medîne’ye hicret etmesinden sonra Yahûdî kabîleleri ile antlaşma yapıldı. Fakat bu kabîleler sözlerinde durmadılar. Mekkeli müşriklerle birleşerek Müslümanlara ihânet ettiler. Bu sebeple de Medîne’den çıkarıldılar. Bunlardan Benî Nâdir kabîlesi Hayber’e yerleşmişti. Şanlı Peygamberimiz bin altı yüz kişilik bir ordu ile Hayber üzerine gitti ve bir hafta süren kuşatmadan sonra Hayber fethedildi. Böylece Yahûdî tehlikesi ve fitnesi ortadan kaldırıldı. Yine bu yılda Peygamber efendimiz Eshâb-ı kirâmdan iki bin kişiyle Mekke’ye gidip Kâbeyi tavâf etti. Mekkeliler üzerinde büyük bir tesir bırakan bu ziyâret üzerine önde gelen birçok kimse Müslüman oldu. İslâmın ilk yıllarında Mekke’den Habeşistan’a hicret eden Müslümanlar da bu yılda Medîne’ye geldiler.

Hicretin sekizinci yılında Mûte Savaşı yapıldı. Şanlı Peygamberimizin gönderdiği bir elçinin şehit edilmesi üzerine yapılan bu savaş, yüz bin kişilik Rum ordusuna karşı üç bin İslâm mücâhidinin çok büyük kahramanlıklar gösterdiği bir savaştı. Bu savaşta geri çekilmek zorunda kalan Rumların güçleri kırıldı.

Bu yılda vukû bulan hâdiselerin en önemlisi Mekke’nin Fethidir. Peygamber efendimizle on senelik bir zaman için Hudeybiye Antlaşmasını imzâlayan Kureyşliler, aradan iki yıl geçmeden antlaşmayı bozdular. Peygamber efendimiz Kureyşlilerden, yapılan antlaşmaya uymalarını istedi. Müşrikler buna yanaşmayınca on bin kişilik bir kuvvetle Mekke üzerine yüründü ve Arap Yarımadasında puta tapıcılığın merkezi olan Mekke fethedildi. Bütün putlar kırılıp, Kâbe putlardan temizlendi. Yirmi yıldan beri Müslümanlara amansız düşmanlık yapan müşriklerin gücü tamâmen kırıldı. Şanlı Peygamberimizin affına kavuşup, çoğu Müslüman oldu.

Mekke’nin Fethinden sonra Hevâzin veSakif kabîleleri, Sa’d oğulları gibi bâzı küçük kabîleleri de yanlarına alarak 20 bin kişilik bir ordu ile harekete geçtiler. Sevgili Peygamberimiz de 12 bin kişilik bir ordu ile üzerlerine gidip bu müttefik müşrik ordusunu mağlup etti. Bu düşman kabîleler Tâif’e sığınarak yeniden savaşa hazırlanmaya başladılar. Peygamber efendimiz Tâif’i 20 gün kuşatma altında tuttuktan sonra muhâsarayı kaldırdı. Bir sene sonra da Tâifliler kendi istekleriyle Müslüman oldular.

Hicretin dokuzuncu yılı İslâmiyetin Arap Yarımadasında büyük bir süratle yayıldığı bir yıl oldu. Bir taraftan bölük bölük insanlar Medîne’ye gelip Müslüman oluyor, bir taraftan da İslâmiyeti kabul eden kabîlelerin dînî ve idârî işlerini yürütmek için çevreye memurlar ve vâliler gönderiliyordu. Bu sırada çevrede İslâmın yayılmasını engellemek isteyen devletler vardı. Bunlardan biri de o zamânın en güçlü devletleri arasında yer alan Bizans’tı. Bizans Kayseri Heraklius Mûte Savaşından beri Arap Yarımadasını istilâ ederek İslâmiyetin yayılmasına son vermek istiyordu. Heraklius Hristiyan Arapların ve diğer bir takım kabîlelerin desteğini alıp, kendisi de 40 bin kişilik bir ordu toplayarak Medîne üzerine yürümeye hazırlanmıştı. Peygamber efendimiz bu durumu haber alınca 30 bin kişilik bir ordu hazırladı. Bu hazırlıkta Eshâb-ı kirâm mallarını da vererek fiilen büyük bir fedâkârlık gösterdi. İslâm ordusu Tebük’e geldiği sırada, Müslümanların bu hazırlığını işiten Bizanslılar savaşmaktan çekinip, geri döndüler. Sevgili Peygamberimiz ordusuyla Tebük’te 20 gün kaldı. Şam’da bulaşıcı bir hastalık olan tâûn (vebâ) salgını olduğunu duyunca Medîne’ye döndü. Böylece Bizans’ın mâneviyâtı iyice kırıldı ve İslâmiyetin şanı, şerefi her tarafta duyuldu.

Peygamber efendimiz Mekke devrinde sâdece müşrikler ve Medîne devrinde ise müşrikler, Yahûdîler ve münâfıklar olmak üzere üç çeşit düşmanla karşılaştı. Bunlardan müşrikler ve Yahûdîlerle yaptığı savaşlarda düşmanı mağlup ederek onları tesirsiz hâle getirdi. Lâkin münâfıkların düşmanlıkları sinsice, devam etti. Bunların yaptığı düşmanlıklardan biri de Müslümanlar arasına fitne sokmak maksadıyla Peygamber efendimizin Medine’ye hicreti sırasında yaptırdığı meâlen; “Temeli takvâ üzerine atıldı.” (Tevbe sûresi: 108) buyrulan Kubâ Mescidi karşısında Mescid-i Dırâr’ı yapmalarıdır. Münâfıkların Kubâ Mescidinin cemaatını bölmek gibi bozuk düşüncelerle yaptıkları bu mescit, Tevbe sûresi 107 ve 108. âyetlerinin nâzil olması üzerine Peygamber efendimiz tarafından yıktırıldı. Bu hâdiseden iki ay sonra başları Abdullah bin Übey’in ölmesi ile münâfıklar dağılıp düşmanlık faaliyetleri sona erdi. Böylece hicretin dokuzuncu yılında İslâmın belli başlı düşmanlarının karşı durma ve engelleme güçleri büyük ölçüde sona erdirildi.

Bu yılın mühim bir hâdisesi de çevreden Medîne’ye akın akın heyetlerin gelmesidir. Bu bakımdan bu yıla “Senet-ül Vüfûd” (elçiler yılı) denildi. Peygamber efendimize gelen bu heyetler; ya Müslüman olmak veya Müslüman olduklarını bildirmek üzere yâhut da kabul ettikleri İslâmiyetin esaslarını öğrenmek için geliyorlardı. Peygamberimiz müslüman olan bu kabîlelere İslâmiyeti öğretmek, işlerini yürütmek üzere muallimler ve vâliler gönderdi.

Hicretten önce îmân etmemiş olan ve hicretin sekizinci yılında Taif Muhâsarası sırasında Sevgili Peygamberimize karşı çıkan Taifliler de hicretin dokuzuncu yılında, Tebük Seferinden sonra, heyet göndererek Müslüman oldular.

İslâmın beş şartından biri olan hac da hicretin dokuzuncu yılında farz kılındı. Âl-i İmrân sûresinin 96 ve 97. âyetleri nâzil olunca, Peygamber efendimiz bunu Eshâb-ı kirâma bildirdi. O sene hazret-i Ebû Bekr’i üç yüz kişilik bir kâfileye hac emiri tâyin etti. Bu kâfilede bulunan Eshâb-ı kirâm hazret-i Ebû Bekr’in emirliğinde Mekke’ye gitti. Bu sırada Berâe sûresinin ilk âyetleri nâzil oldu. Bu âyetlerde muâhede hakkındaki bâzı hükümler bildirildi. Peygamber efendimiz bunu bildirmek üzere hazret-i Ali’yi Mekke’ye gönderdi. O zaman Araplar arasında yaygın olan bir geleneğe göre bir antlaşma yapılır veya yapılmış bir antlaşma bozulursa, bu antlaşmayı bizzat yapan veya onun tâyin ettiği bir akrabâsı tarafından îlân olunurdu. Peygamber efendimiz bu iş için hazret-i Ali’yi hac kâfilesinin arkasından Mekke’ye gönderdi. Hazret-i Ali kâfileye yetişip Mekke’ye birlikte girdiler. Ebû Bekr radıyallahü anh bir hutbe okudu. Hac ibâdetini anlattı. Eshâb-ı kirâm öğretilen esaslara göre hac yaptılar. Hac ibâdeti edâ edilirken hazret-i Ali de Mina’da Cemre-i Akabe denilen yerde bir hutbe okudu. Bu hutbesinde; “Ey insanlar beni size Resûlullah gönderdi.” diyerek söze başladı ve Berâe sûresinin ilk âyetlerini okudu. Bundan sonra; “Ben size dört şeyi bildirmeye memurum.” dedi. Bu dört hususu şöyle bildirdi:

1. Müminlerden başka hiç kimse Cennete giremez.

2. Bu seneden sonra hiçbir müşrik Kâbe’ye yaklaşamayacak.

3. Hiçbir kimse Kâbe’yi çıplak tavâf etmeyecek (O zaman müşrikler Kâbe’yi çıplak olarak tavaf ederlerdi.)

4. Her kimin Resûlullah ile antlaşması varsa, müddeti bitinceye kadar mûteber olacak. Bunlar dışındakilere dört ay mühlet tanınmıştır. Bundan sonra hiçbir müşrik için ahd (antlaşma) ve himâye yoktur.

O günden sonra hiçbir müşrik Kâbe’yi tavâf etmeye gelmedi ve hiç kimse çıplak olarak Kâbe’yi tavâf etmedi. Bu hususlar bildirildikten sonra müşriklerden çoğu Müslüman oldu. Hac farizâsı yerine getirildikten sonra hazret-i Ebû Bekr ile Ali radıyallahü anh yanlarındaki Eshâb-ı kirâmla Medîne’ye döndüler.

Hicretin onuncu yılında İslâmiyet bütün Arap Yarımadasına yayıldı. Arabistan’ın her tarafından insanlar Medîne’ye geliyor, Müslüman olmakla şereflenmek, ebedî saâdete kavuşmak için birbirleriyle yarış ediyorlardı. Artık Arabistan’da Müslümanlara karşı duracak hiçbir kuvvet kalmamış, İslâmiyet her tarafa hâkim olmuştu. Sâdece bâzı Yahûdî ve Hristiyan kabîleleri Müslüman olmamıştı.

Peygamber efendimiz hicretin onuncu yılında Hâlid bin Velîd hazretlerini dört yüz mücâhid ile Yemen civârında bulunan Hâris bin Ka’b oğullarını İslâma dâvet için gönderdi. Hâlid bin Velîd, Resûlullah’ın emri üzerine bu kabîleyi İslâma dâvet etti. Onlar da dâvete icâbet ederek Müslüman oldular. Yine bu yılda Peygamber efendimiz Necranlı Hristiyanlarla sulh antlaşması yaptı. Bunlardan bir kısmı sonra kendiliklerinden Müslüman oldu. Bu sene hazret-i Ali Eshâb-ı kirâmdan üç yüz kişiyle birlikte Yemen’de bulunan Medlec kabîlesini İslâma dâvet etmek için gönderildi. Önce karşı durdu ise de netîcede bu kabîle de Müslüman oldu. Peygamber efendimiz bu sene İslâmiyetin yayıldığı bütün beldelere, vâliler ve zekât toplamak üzere görevliler (âmil, sâi) gönderdi ve Vedâ Haccını yaptı

.

Vedâ Haccı

Hicretin onuncu senesinde Sevgili Peygamberimiz hac için hazırlanıp, Medîne’deki Müslümanların da hazırlanmalarını emir buyurdu. Medîne dışında bulunan Müslümanlara da haber gönderdi. Bu haber üzerine binlerce Müslüman Medîne’de toplandı. Hazırlıklar tamamlanınca Peygamberimiz Zilka’de ayının 25. günü 40 bin kişilik bir kâfile ile öğle namazından sonra Medîne’den hareket etti. 100 kurbanlık deve götürdü. 10 gün süren yolculuktan sonra Zilhicce ayının 4. günü Mekke’ye vardılar. Yemen’den ve diğer beldelerden hac yapmak üzere gelenlerin de katılmasıyla Müslümanların sayısı 124 bine ulaştı. Peygamberimiz zilhiccenin 8. günü Mina’ya, 9. günü (arefe günü) Arafat’a gitti. Arafat Vâdisinin ortasında öğleden sonra Kusvâ adlı devesinin üstünde Vedâ Hutbesi’ni okudu.

Sevgili Peygamberimiz bu hutbesinde kan dâvâları, fâiz, kumar, her türlü zulüm gibi câhiliyye devrine âit bütün kötülüklerin kaldırıldığını bildirdi ve insan haklarını anlattı. Allahü teâlânın emirlerini ve yasaklarını, erkeklerin kadınlar ve kadınların da erkekler üzerindeki haklarını, Müslümanların kardeş olduğunu ve daha birçok husûsu bildirdi. Eshâb-ı kirâmla vedâlaştı.

Peygamber efendimiz Vedâ Hutbesi’ni okuduğu gün; “Bu gün sizin dîninizi kemâle erdirdim. Üzerinize nîmetimi tamamladım. Size din olarak İslâm dînini seçtim.” (Mâide sûresi: 3) meâlindeki âyet nâzil oldu. Peygamberimiz bu âyet-i kerîmeyi Eshâb-ı kirâma okuyunca hazret-i Ebû Bekr ağlamaya başladı. Eshâb-ı kirâm ağlamasının sebebini sorunca; “Bu âyet, Resûlullah’ın vefâtının yakın olduğuna delâlet ediyor, onun için ağlıyorum.” buyurdu.

Peygamber efendimiz Mekke’de 10 gün kalıp Vedâ Haccını yaptı ve vedâ tavâfı yaparak Medîne’ye döndü. Vedâ Haccından sonra Eshâb-ı kirâm Resûlullah efendimizin bildirdiği ve emrettiği şeyleri gittikleri yerlerde anlattılar.

Hicretin onuncu yılında vukû bulan bir hâdise de Peygamberlik iddiasında bulunan yalancıların ortaya çıkmasıdır. Bunlardan biri Yemen’de ortaya çıkan Esved-i Ansî’dir. Şanlı Peygamberimizin emri üzerine Esved-i Ansî Yemen’deki Müslümanlar tarafından evinde öldürüldü. Diğeri de Müseylemet-ül Kezzâb’dır. Peygamber efendimizin vefâtından sonra Ebû Bekr radıyallahü anh Müseyleme üzerine Hâlid bin Velîd kumandasında bir ordu gönderdi. Müseyleme de öldürüldü.

Peygamberimiz hicretin on birinci yılında hastalanıp, vefâtından kısa bir zaman önce Müslümanlar için büyük bir tehlike olan Bizans üzerine gönderilmek üzere Üsâme bin Zeyd komutasında bir ordu hazırladı. Ordu hareket etmek üzereydi, fakat Resûlullah’ın hastalığı ağırlaşınca hareket etmedi. Bu ordu daha sonra hazret-i Ebû Bekr’in halîfeliğinin ilk günlerinde Bizans üzerine gidip parlak zaferler kazandı. Sevgili Peygamberimiz Muhammed aleyhisselâmın vefâtı da bu yılda oldu.

.

Vefâtı

Peygamberimiz Vedâ Haccında Mina’da bulunduğu sırada; “Allah’ın yardımı ve zafer günü gelip insanların Allah’ın dînine akın akın girdiklerini görünce, Rabbini överek, tesbîh et! O’ndan af dile! Çünkü O, tövbeleri dâimâ kabul eder.” meâlindeki en son nâzil olan Nasr sûresi indiğinde Peygamber efendimiz kızı hazret-i Fâtımâ’yı çağırıp; “Bana kendi vefâtım haber verildi.” buyurdu. Bunun üzerine ağlamaya başlayan Fâtımâ’ya; “Ağlama, zîrâ benim ehlimden bana ilk kavuşan sen olacaksın.” buyurdu.

Cebrâil aleyhisselâm Peygamber efendimize her sene o zamâna kadar nâzil olan âyetleri okumak üzere senede bir kere gelirdi. Vefât edeceği sene iki kere gelip Kur’ân-ı kerîm’i iki defâ baştan sona okudu.

Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem vefât etmeden bir müddet önce Bakî mezarlığında ve Uhud’da bulunan Müslümanların kabrini ziyâret ederek onlar için duâ ve istiğfâr etti.

Bakî mezarlığındayken yanında bulunan Ebû Müveyhib’e dönerek; “Ey Ebû Müveyhib! Ben dünyâ hazîneleriyle âhiret nîmetlerini seçmede serbest bırakıldım. İstersen dünyâda bakî ol, sonra Cennet’e git, istersen likaullah (Allah’a kavuşmak) hâsıl olup Cennet’e gir dediler. Ben likaullahı ve sonra Cennet’i seçtim.” buyurdu.

Sevgili Peygamberimiz vefâtından önce humma hastalığına tutuldu. Bu hastalık 13 gün sürdü. Bu müddetin son 8 gününü hazret-i Âişe’nin odasında geçirdi. Hastalığının ilk günlerinde ve ateşi düştüğü sıralarda mescide çıkıp Eshâbına namaz kıldırıyordu.

Hastalığının ikinci günü hazret-i Ali ve Fazl bin Abbâs kollarına girerek mescidi teşrif etti. Minbere oturup hamd ve senâdan sonra; “Ey Eshâbım, bilmiş olunuz ki aranızdan ayrılmam yaklaştı. Kimin bende hakkı varsa benden istesin. Benim yanımda sevgili olan benden hakkını istesin veya helâl etsin ki Rabbime ve rahmetine bunları ödemiş olarak kavuşayım.” buyurdu. Sonra minberden inip öğle namazını kıldırdı. Namazdan sonra tekrar minbere çıkıp namazdan önce buyurduğunu tekrar etti. Bunun üzerine Eshâbdan biri kalkıp üç dirhem alacağı olduğunu söyleyince hemen ödedi.

Peygamber efendimizin hastalığının arttığı günlerde Eshâb-ı kirâma yaptığı vasiyetlerden biri de şöyledir: “Müşrikleri Arabistan’dan çıkarınız. Size gelen elçilere benim yaptığım gibi ikrâm ve ihsânda bulununuz.”

Vefâtından beş gün önce hastalığı biraz hafifledi ve mescidi teşrif edip, minbere çıkarak Eshâb-ı kirâma; “Ey Eshâbım, hiçbir peygamber ümmeti içinde ebedî olarak yaşamadı. Biliniz ki, ben de Rabbime kavuşacağım. Muhakkak ki siz de Rabbinize kavuşacaksınız. Dünyâda hiç kimse kalmaz. Her şey Allah’ın irâdesine bağlıdır. Allah’ın takdir buyurduğu zaman ne öne alınır, ne de o zamandan kaçılır. Sizinle buluşacağımız yer, Kevser Havzının başıdır. Her kim benimle Kevser Havzı kenârında buluşmak isterse elini ve dilini korusun, günahlardan sakınsın. Ey Eshâbım! Allah kullarından birini dünyâ hayâtıyla âhiret hayâtını seçmekte serbest bıraktı. Fakat bu kul âhiret hayâtını seçti.” buyurdu. Hazret-i Ebû Bekr Resûlullah efendimizin bu sözleriyle vefâtına işâret buyurduğunu anlayarak ağlamaya başladı. Peygamber efendimiz; “Ağlama yâ Ebâ Bekr!” buyurarak onu teselli etti ve; “Bana her bakımdan en faydalı olanınız Ebû Bekr’dir.” ve “Mescide açılan kapılardan Ebû Bekr’inki hâriç hepsini kapatınız.” buyurdu. Sonra minberden inerek hazret-i Âişe’nin odasına döndü. Biraz sonra Eshâb-ı kirâmın çok üzülmesi ve endişeleri üzerine hazret-i Ali ve Fazl bin Abbâs’ın koltuğuna girdiği halde tekrar mescide geldi. Minberin alt basamağına durup Eshâb-ı kirâma son hutbesini okudu ve vasiyetini yaparak şöyle buyurdu: “Ey Muhâcirler, size Ensar hakkında hayırlı olmanızı vasiyet ederim. Onlar benim has cemaatımdır. Onlar sizi evlerinde misâfir edip, her hususta sizi nefslerine tercih ettiler. Eshâbım! İlk Muhâcirlere de hürmet etmenizi vasiyet ederim. Bütün Muhâcirler birbirlerine hayırlı olsunlar. Her iş Allahü teâlânın izniyle olur. Allahü teâlânın irâdesine karşı çıkanlar sonunda mağlup olurlar. Allahü teâlânın emrine uymak istemeyenler, muhakkak aldanırlar.” Daha önce hazret-i Ebû Bekr’den memnûniyetini belirttiği gibi bu hutbede de hazret-i Ömer’den memnuniyetini belirtti ve; “Ömer benimledir, ben de onunlayım. Benden sonra hak Ömer’le berâberdir.” buyurdu. Resûlullah efendimiz bu hutbeden sonra minberden indi ve Eshâbdan ayrılıp odasına çekildi. Vefâtına üç gün kala bir yatsı vaktinde namaz için ezân okunmuştu. Peygamber efendimiz namazın kılınıp kılınmadığını sorunca; “Cemaat sizi bekliyor yâ Resûlallah!” denildi. Resûlullah cemaate gitmek istedi. Cemaate gidecek takat bulamayınca; “Ebû Bekr’e söyleyin namazı kıldırsın.” buyurdu. Resûlullah efendimiz bu emrini üç defâ tekrarladı. Hazret-i Ebû Bekr üç gün cemâate namaz kıldırdı.

Sevgili Peygamberimiz vefât ettiği günün sabah namazı vaktinde mescide açılan odanın kapısındaki perdeyi kaldırdı. Hazret-i Ebû Bekr cemaate sabah namazını kıldırıyordu. Eshâbına bakıp onların namazda saf tutup durduklarını görünce sevinerek tebessüm etti. Sonra da mescide girdi. Resûlullah’ın teşrifini fark eden hazret-i Ebû Bekr mihrabdan çekilmek üzereyken Resûlullah eliyle yerinde durması için işâret edip, oturduğu yerde Ebû Bekr’e radıyallahü anh uyarak sabah namazını kıldı. O gün hastalığı hafiflemişti. Namazdan sonra Eshâb-ı kirâma dönüp; “Ey insanlar! Siz Allahü teâlânın hıfzındasınız ve sizi Allahü teâlâya emânet ettim. Takvâ üzere olun. Allahü teâlâdan korkun. Allahü teâlânın emrini tutun ve itâat edin. Ben bu dâr-ı dünyâdan ayrılırım.” buyurdu. Sonra mescitten odasına geçti. Bu Eshâb-ı kirâmın Resûlullah efendimizi son görüşü oldu.

Resûl-i ekrem efendimiz hazret-i Âişe’nin hücresine girip yattığı sırada, Üsâme bin Zeyd huzûruna geldi. Resûlullah efendimiz 23 senelik peygamberlik müddetinde son olarak Suriye tarafında Bizans üzerine gidecek bir ordu hazırlamıştı. Bu orduya kumandan tâyin ettiği Üsâme bin Zeyd’e hareket etmesini buyurdu. Bu sırada hastalığı şiddetlenen Peygamber efendimiz kızı hazret-i Fâtımâ’yı çağırıp kulağına bir şeyler söyledi. Hazret-i Fâtımâ ağlamaya başladı. Sonra bir şeyler daha söyleyince hazret-i Fâtımâ güldü. Resûlullah efendimiz hazret-i Fâtımâ’ya vefât edeceğini söyleyince hazret-i Fâtıma ağladı. Sonra da; “Sana müjde olsun ki bütün ehlimden önce sen bana kavuşursun.” buyurdu. Bunun üzerine hazret-i Fâtıma sevinip güldü.

Resûl-i ekrem efendimiz vefât edeceği sırada hazret-i Ali’ye, hazret-i Âişe’ye vasiyette ve nasîhatta bulundu. Bu sırada ağlayıp gözyaşı döken hazret-i Fâtımâ’ya; “Kızım bir miktar sabreyle, ağlama. Zîrâ Hamele-i Arş (melekler) senin ağlaman üzerine ağlaşırlar.” buyurdu. Hazret-i Fâtımâ’nın göz yaşını sildi. Teselli verip Allahü teâlâdan sabır vermesini diledi ve; “Ey kızım, benim rûhum kabz olacak. (İnnâ lillahi ve innâ ileyhi râci’ûn) diyesin. Ey Fâtımâ, gelen her musibete bir karşılık verilir.” buyurdu. Bir müddet mübârek gözlerini kapayıp sonra; “Bundan sonra babana üzüntü ve gussa (keder, tasa) olmaz. Zîrâ fânî âlemden ve mihnet yerinden kurtuluyor.” buyurdu. Sonra hanımlarına nasîhat buyurdu. Torunları hazret-i Hasan ve hazret-i Hüseyin’i yanına alıp, onlara şefkatle bakarak alınlarından öptü. Sonra da hazret-i Ali’yi yanına çağırıp mübârek başını onun koluna dayayarak oturup; “Yâ Ali, zimmetimde filan Yahûdînin şu kadar malı vardır. Asker hazırlamak için almıştım. Sakın onu ödemeyi unutma. Elbette zimmetimi kurtarırsın ve Kevser Havzı başında benimle görüşeceklerin birincisi sensin. Benden sonra sana çok zarar gelir, sabır edesin. İnsanlar dünyâyı istedikleri vakit sen âhireti seçesin.” buyurdu. Resûlullah efendimiz vasiyetini tamamladıktan sonra hâli değişti, yatağına yatırdılar.

Rebiülevvel ayının on ikisinde Pazartesi günü öğleden evvel Cebrâil aleyhisselâm gelip; “Yâ Resûlallah! Cennetleri süslediler, Hûri ve Rıdvan donandı. Allahü teâlâ sana hiç kimseye verilmeyen çok şeyler ihsân etti. Kevser Havzı, Makam-ı Mahmûd ve Şefâat-i ümmet verdi. Kıyâmet günü sen râzı oluncaya kadar ümmetini bağışlar. Yâ Resûlallah; Melek-ül Mevt kapıda beklemektedir. İçeri girmeye izin ister. Şimdiye kadar kimseden izin istememiştir. Bundan sonra da istemez.” dedi.

Sevgili Peygamberimizin izni üzerine Azrâil aleyhisselâm içeri girip selâm verdi ve sonra; “Yâ Resûlallah! Allahü teâlâ beni senin huzûruna gönderdi. Senin emrinden dışarı çıkmamamı buyurdu. Dilersen şerefli rûhunu kabz edip ulvî âleme yükselteyim, yoksa dönüp gideyim.” dedi. Cebrâil aleyhisselâm; “Ey Habîbullah! Allahü teâlâ sana müştâktır(âşıktır).” dedi. Sonra selâm verip vedâ ederken; “Ey Muhammed; Ey Ahmed! Bundan sonra vahiy için bir daha gelmem ve Hak teâlânın haberini yer yüzüne getirmem. Benim maksûdum ve matlûbum sen idin yâ Resûlallah.” dedi. Bundan sonra Peygamber efendimizin; “Ey Azrâil vazîfeni yap.” buyurması üzerine, mübârek rûhunu kabz etti. Böylece Resûl-i ekrem efendimiz Hicretin on birinci yılında (Mîlâdî 632) Rebiülevvel ayının 12’sinde Pazartesi günü öğleden evvel vefât etti. Vefât ettiğinde Kamerî seneye göre 63, şemsî seneye göre 61 yaşında idi.

Eshâb-ı kirâm, Resûlullah efendimizin vefâtı üzerine pekçok üzülüp gözyaşı döktüler. Çoğunun dili tutulup bir müddet konuşamaz oldu. Ebû Bekr radıyallahü anh Resûlullah’ın yanına girip mübârek yüzünden örtüyü kaldırarak mübârek alnından öptü. Sonra başını kaldırıp, mübârek alnından tekrâr öpüp; “Âh Sâfi” dedi. Bir daha öpüp, “Âh dost” dedi. Sonra mübârek pazusunu öpüp ağladı. “Anam babam sana fedâ olsun! Dirin ve ölün tayyib, temiz ve ne güzeldir!” dedi. Ve; “Eğer ihtiyârımız elimizde olsaydı canlarımızı yoluna fedâ ederdik. Eğer sen bizi men etmeseydin, gözlerimizden pınarları akıtırdık.” Sonra salâtü selâm okuyup; “Yâ Resûlallah, bizi Rabbinin katında hatırla.” dedi. Sonra dışarı çıktı. Mescitte minbere çıkarak Eshâb-ı kirâma bir hutbe okudu. Allahü teâlâya hamd ve senâ etti. Resûl-i ekrem efendimize sallallahü aleyhi ve sellem salât okudu. Sonra şöyle dedi: “Her kim Muhammed’e îmân etmişse bilsin ki, Muhammed aleyhisselâm vefât etti. Her kim Allahü teâlâya tapıyorsa O, Hayy, diri ve Bâkî’dir, ölmez, ebedîdir.” buyurdu ve sonra; “Muhammed de kendinden önce geçen Resûller gibi Resûldür. Eğer O vefât eder, yâhut öldürülürse, siz dîninizden, yâhut cihaddan, eski hâlinize dönecek misiniz? Böyle değişen, Allahü teâlâya zarar vermez, kendine zarar eder. İslâm ve sebatta şükredenlere muhakkak mükâfat verecektir.” (Âl-i İmrân sûresi: 144) meâlindeki âyet-i kerîmeyi okudu.

Hazret-i Ebû Bekr Eshâb-ı kirâmı ve Ehl-i beyti teselli etti. İlk anda acı haber üzerine çok şaşıran Ömer radıyallahü anh, Ebû Bekr’i radıyallahü anh dinleyince kendine geldi. Peygamberimizin vefât ettiği gün Eshâb-ı kirâm yapılan umûmî bir bîatle hazret-i Ebû Bekr’i halîfe seçtiler.

Resûlullah efendimizin cenâzesi vefât ettiği günden sonra, salı günü yıkandı ve kefenlendi. Gasl (yıkama) işine bizzat hazret-i Ali, hazret-i Abbâs ve hazret-i Abbâs’ın oğulları Fazl ve Kusem de yardım ettiler. Üsâme ile Şukran Sâlih radıyallahü anhümâ da su döktüler.

Peygamber efendimiz gömleği üzerinde olduğu halde üç kere yıkanıp üç kat yeni beyaz kefene sarıldı. Bundan sonra mübârek cesedi sedir üstüne konulup bulunduğu odanın kapısı Eshâb-ı kirâma açıldı. Eshâb-ı kirâm grup grup odaya girip cenâze namazı kıldılar. Salıyı çarşambaya bağlayan gece (çarşamba gecesi) yarısı mübârek rûhu alındığı yerde defn olundu. Mübârek cesedini kabre Ali, Fadl, Üsâme ve Abdurrahmân bin Avf radıyallahü anhüm indirdi. Kıyâmet günü kabirden en önce O kalkacaktır. En önce O şefâat edecektir. En önce O’nun şefâati kabul olunacaktır. Cennet kapısını önce O açacaktır.

Resûl-i ekrem efendimizin vefâtı üzerine bütün Müslümanların kalpleri yandı, çok üzüldüler. Peygamber efendimiz bizim bilmediğimiz bir hayat ile, şimdi kabrinde hayattadır. Cesed-i şerîfi aslâ çürümez. Kabrinde bir melek durup, ümmetinin söyledikleri salevâtı kendisine haber verir. Minberi ile kabr-i şerîfi arası Cennet bahçesi gibi kıymetlidir.

Kabr-i şerîfini ziyâret etmek, tâatların büyüğü ve ibâdetlerin en kıymetlisidir: “Beni ziyâret edene şefâatim vâcib olur.” buyurmuştur.

Hazret-i Fâtıma, babasının vefâtından duyduğu üzüntüyü şu mersiye ile dile getirdi: “Benim üzerime öyle musibetler döküldü ki, eğer onlar gündüzlerin üzerine dökülseydi gece olurdu.”

Peygamber efendimizin görünüşünün anlatılmasına İslâm terminolojisinde “Hilye-i Saâdet” denilmiştir. Peygamberimizin mübârek bedeninin dış görünüşü bütün incelikleriyle bu Hilye-i Saâdet yazılarında bildirilmiştir. Bunları okuyanlar, Peygamber efendimizin rûhen olduğu gibi bedenen de hiç eksiksiz ve kusursuz, insanların en güzeli ve her bakımdan en üstünü olduğunu anlarlar. İslâm dünyâsında bu konuda pekçok eser yazılmıştır.

Peygamber efendimizi medheden on binlerce kitap, kasîde ve diğer eserler yazılmıştır. Bunları yazanlar içinde şöhretleri ve sanatları bütün dünyâyı ve asırları kaplamış olanları dahi, O’nu methetmekten âciz olduklarını beyan etmişlerdir.

Arap, Fars ve Türk edebiyâtında görülen Nâtlar hep O’nun için yazılmıştır.

Resûlullah efendimiz günümüzde de bütün dünyâ milletlerinin, ilim adamlarının, devlet, siyâset ve fikir adamlarının, ediplerin, târihçi ve askerî şahsiyetlerin alâkasını çekmekte, bunların herbiri O’nu biraz inceledikten sonra hayranlık ve şaşkınlıklarını, dile getirmektedirler. Müslüman olmayanlar, Habîb-i ekrem efendimizin sâdece idâreciliği, dehâsı, askerî, sosyal ve diğer taraflarını görmekte, yalnız bunlara bakarak O’nu tanımaya çalışmaktadırlar. Gördükleri fevkalâde ve hiçbir insanda görülmemiş üstünlükler karşısında acze düşmekle berâber, O’na peygamber gözüyle bakmadıkları için, O’nu tanımaktan ve anlamaktan çok uzak kalmaktadırlar. Müslümanlar da Peygamber efendimizin güzellik ve üstünlüklerini ilimleri, ihlâsları ve O’na olan muhabbetleri kadar derece derece görmekte ve anlayabilmektediler. Bunlardan zâhir âlimleri O’nun zâhirî vasıflarını, bâtın âlimleri de bâtınî güzelliklerini görebildikleri kadar dile getirmişlerdir. Ulemâ-i râsihîn denilen hem zâhir ve hem de bâtın bilgilerinde üstâd ve Peygamber efendimize vâris olan yüksek İslâm âlimleri ise O’nu bütün güzellikleriyle görmüş ve âşık olmuşlardır. Bunların en başında Ebû Bekr-i Sıddîk radıyallahü anh gelmektedir. O, Resûlullah efendimizdeki nübüvvet nûrunu görmekte, O’nun üstünlük, güzellik ve yüksekliklerini idrâk ederek, O’na âşık olmakta öyle ileri gitmiştir ki, başka hiçbir kimse Ebû Bekr-i Sıddîk radıyallahü anh gibi olamamıştır. Ebû Bekr-i Sıddîk radıyallahü anh her an, her baktığı yerde Resûlullah’ı görürdü. Bir keresinde hâlini; “Yâ Resûlallah! Nereye baksam sizi görüyorum. Helâda bile, karşımdasınız, utanıyorum.” diye arzetmişti. Bir keresinde de; “Bütün iyiliklerimi, sizin bir sehvinize (yanılmanıza) değişirim.” demişti. Resûlullah efendimizin güzelliğini en iyi görüp anlayan ve anlatanlardan biri de zevcât-ı mutahheradan, müminlerin annesi hazret-i Âişe idi. Âişe radıyallahü anhâ âlime, müctehide, akıllı, zekî ve edibe idi. Gâyet beliğ ve fasih konuşurdu. Kur’ân-ı kerîm’in mânâlarını, helâl ve harâmları, Arap şiirlerini ve hesap ilmini çok iyi bilirdi. Resûlullah’ı metheden şu iki beyti Âişe radıyallahü anhâ söylemiştir:

Ve lev semia ehlü Mısra evsâfe haddihî.
Lemâ bezelû fî sevmi Yûsüf’e min nakdin.

Levîmâ Zelîhâ lev reeyne cebînehû.
Le âserne bilkatil kulûbi alel eydi.

“Eğer Mısır’dakiler, Peygamber efendimizin yanaklarının güzelliğini işitmiş olsalardı. Güzelliği dillere destan olan Yûsüf aleyhisselâmın pazarlığında hiç para vermezlerdi. Bütün mallarını, onun yanaklarını görebilmek için saklarlardı. Zelîhâ’yı Yûsuf aleyhisselâma âşık oldu diyerek kötüleyen kadınlar Resûlullah’ın parlak alnını görselerdi ellerinin yerine kalplerini keserlerdi de acısını duymazlardı.”

Yine hazret-i Âişe buyuruyor ki: “Bir gün Resûlullah mübârek nalınlarının kayışlarını çakıyordu. Ben de iplik eğiriyordum. Mübârek yüzüne baktım. Parlak alnından ter damlıyordu. Ter damlası, her tarafa nûr saçıyordu. Gözlerimi kamaştırıyordu. Şaşakaldım. Bana doğru bakıp; “Sana ne oldu ki böyle dalgın duruyorsun?” buyurdu. “Yâ Resûlallah! Mübârek yüzündeki nûrların parlaklığına ve mübârek alnındaki ter tânelerinin saçtıkları ışıklara bakarak kendimden geçtim.” dedim. Resûlullah kalkıp yanıma geldi. Gözlerimin arasını(alnımı) öptü ve; “Yâ Âişe! Allahü teâlâ sana iyilikler versin! Beni sevindirdiğin gibi, seni sevindiremedim.” buyurdu. Yâni, senin beni sevindirmen, benim seni sevindirmemden çoktur, dedi.” Hazret-i Âişe’nin mübârek gözlerinin arasını öpmesi, Resûlullah efendimizi severek, O’nun cemâlini anlayarak gördüğü için âferin ve takdir olmaktadır.

Resûlullah efendimizin Kur’ân-ı kerîm’de geçen isimlerinden biri de Kur’ân-ı kerîm’in kalbi olan Yâsîn sûresindeki “Yâsîn” kelimesidir. Ulemâ-i rasihînin büyüklerinden olan Seyyid Abdülhakîm-i Arvâsî hazretleri; “Yâsîn, ey benim muhabbet deryamın dalgıcı olan habîbim, demektir.” buyurmuştur. Bu deryânın ismini duyanlar, uzaktan görenler, yakınına gelenler, içine girip nasîbi kadar derine inenlerin hepsi, ömürlerinin her safhasında Resûlullah efendimizin aşkı ile yanıp tutuşmuşlar, yanık feryâdlar, içli gözyaşları ve yakıcı mısralarla bu aşklarını dile getirmişlerdir. Bunların içinde en büyük ve meşhurlarından olan ve bu muhabbet deryasından büyük pay sâhibi olan Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî hazretleri de Sevgili Peygamberimize olan muhabet ve aşkını dile getirdiği kasîdelerinden birinde şöyle demektedir:

Server-i âlem, sana âşık olup da, yanarım!
Her nerede olsam, o güzel cemâlin ararım.

Kâbe kavseyn tahtının sultânı sen, ben hiçim.
Misafirinim dersem saygısızlık sayarım.

Her şey cihanda senin şerefine bilirim.
Rahmetin yağsa bana hergün olur bahârım.

Herkes Kâbe’yi tavâf için gelir Hicâz’a,
Sana kavuşmak için ben dağları aşarım.

Seadet tâcına kavuştum ben rüyâda.
Ayağın toprağı serpildi yüzüme sanarım.

Dostunu öven âşıkların bülbülü, ey Câmî!
Dîvânında şu yazılar, oluyor, tercümânım.

Dili sarkmış, susuz kalmış, uyuz bir köpek gibi,
Senin ihsân denizinden bir damla arzularım.

Resûlullah’ı sevmek, bütün Müslümanlara farz-ı ayndır. O’nun sevgisi bir gönüle yerleşirse, İslâmiyeti yaşama, îmânın ve islâmın tadına doyulmaz zevkine ermek ne kadar kolay olur. Bu sevgi, iki cihânın efendisine tam uymaya sebeptir. Bu sevgiyle Allahü teâlânın Habîbine ikrâm ettiği sonsuz ve târife sığmaz nîmetlere ve bereketlere kavuşmakla şereflenilir. Küçük, büyük her Müslümanı doğrudan doğruya Resûlullah’ın sevgisine götüren Ehl-i sünnet âlimleri ve kitapları bu bereketlerin senetleridir.

Hz. Muhammed Aleyhisselam postacı değildir.
İslamî ilimlerle azıcık meşgul olan, fıkıhta müçtehidler dönemini, hadiste tedvin ve tasnif dönemini biraz okuyan kimseler için aslında bunlar çok açık hususlardır. Maalesef zamanımızda daha önceden çözüme kavuşturulmuş meseleler şeytan ve dostları tarafından tekraren gündeme getirilince yeniden cevap vermek gerekiyor.

“O’dur ki: ümmîler içinde kendilerinden bir Resûl gönderdi, üzerlerine O’nun âyetlerini okuyor ve onları tezkiye ediyor, kendilerine kitap ve hikmeti öğretiyor. Halbuki bundan evvel açık bir dalalet içinde idiler. Ve (Peygamberi) onlardan henüz kendilerine katılmamış bulunan başkalarına (diğer insanlara) da göndermiştir. O, azîzdir, hakîmdir. İşte o, Allah’ın fazlıdır, onu dilediğine verir ve Allah çok büyük lütuf sahibidir.” (Cuma 62/2-4)
Allah Teala tüm peygamberleri kendilerine ittiba edilsin diye göndermiştir (en-Nisâ 4/64). Kimine suhuf veya kitap vermiş kimine vermemiş ancak tamamına uyulmasını istemiştir. Son peygamber Hz. Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve selleme de Kur’an-ı Kerim’i indirmiş, başka kitap inmeyeceği gibi başkaca peygamber de gelmeyeceğini beyan etmiştir. Kıyamete kadar her insan Kur’an’a ve Peygamber Efendimize iman ve ittiba etmekle yükümlüdür.

Nasıl olsa Kur’an inmiş, yazılı hale getirilmiş, Allah Teala tarafından korunacağı da bildirilmiş (el-Hicr 15/9) ve gerçekten de kelime bile değişmeden günümüze kadar da korunmuş, o zaman bu bize yetmez mi? İçine bir sürü uydurma karışan, birbiri ile çelişkileri bulunan hadislere ihtiyaç var mı? gibi sorular sorulmakta ve bunların da peşine gidenler olmaktadır.

Yukarıda mealini verdiğimiz ayette Peygamber Efendimizin hem kendi kavmine hem de onlardan sonrakilere yani tüm insanlığa gönderildiği açıkça ifade ediliyor ve vazifeleri sayılıyor. Nitekim bu vazifeler başka ayetlerde de zikredilmektedir (Mesela bk. el-Bakara 2/151; Âl-i imran 3/164).

Üç vazife
Ayetteki sıraya göre ilk vazife Kur’an ayetlerini okumak, yani kendisine gelen vahyi ümmetine tebliğ edip ulaştırmak. Bunun hakkıyla yerine getirildiğini hiçbir değişikliğe uğramadan gelen Kur’an bize göstermektedir.

İkinci vazife ise tezkiye etme yani maddî-manevî arındırma. Peygamber Efendimiz, insanlara bedenin görünen ve görünmeyen kirlerden nasıl temizleneceğini öğrettiği gibi, insanlığın şirkten ve günahlardan; nefislerin manevi hastalıklardan, kalbin bulanıklardan arındırılmasının yolunu da göstermiştir.

Üçüncü vazife Kitabı ve hikmeti öğretmek yani talimdir. Burada hem Kitabın hem de hikmetin talimi vardır. Müfessirler Kitaptan kastın onun emir ve yasakları, şeriatın zahiri hükümleri olduğunu söylemişlerdir. Hikmet için Elmalılı Kitabın güzellikleri, ledünniyâtı, esrârı, hükümlerin illetleri ve faydalarına işarettir, demektedir. Başta İmam Şafii olmak üzere çok sayıda alim hikmeti sünnetle tefsir etmiştir. Elmalılı bu tefsirleri bir araya getirerek, “Rasûlullah her türlü hikmetleri içinde toplamış olan hukuk ilmi ve şartlarını, teşrî hikmetini, ahlâkın anlamını, esrâr-ı ictimâîyi, beşeriyetin maslahatını, hayatın başlangıcı ve sonuyla ilgili ilmi, devlet ve kâinâtta cârî ve hâkim olan kanunları, ilâhî sünnetlerin özünü, bunların tatbik tarzı ile icrâsını kavlî ve fiilî sünneti ile öğretiyor.” demiştir.

Kitabın talimi hem içeriğinin ne olduğunun öğretilmesi hem de bunların açıklanmasını yani beyanı içermektedir.

Bu ayetleri nasıl anlayacağız?
Şimdi Rasulullah’ın (s.a.v) görevini sadece Kur’an’ı getirmekle sınırlarsak, bu ve benzeri ayetleri nasıl anlayacağız ve mana vereceğiz? Allah Teala ayetleri okuma vazifesinden sonra diğerlerini sadece tekit için mi getirdi? Tezkiye sadece Kur’an okuyarak mı yapılacak? Peki beyan vazifesi ne olacak?

Ayet-i kerimede “ve” edatı ile birden fazla vazife sayıldığına göre bunlar arasında bağlantı olsa bile asgari bazı farkların olması gerekir. Bu şekilde anlamadığımızda Allah Teala’nın gereksiz kelime kullandığı gibi bir anlam çıkar.

Peygamber Efendimiz Kur’an’ın lafzını ulaştırdığı gibi bunların ne manaya geldiğini de hem sözleri hem de yaşantısı ile göstermiştir. Biz buna beyan diyoruz. Efendimizin bu vazifesi, yukarıda bahsettiğimiz ayetlerde talim içinde zikredilirken, “Sana bu kitabı indirmemiz de ancak şunun içindir ki onlara hakkında ihtilâf ettikleri şeyi beyan edesin ve iman edeceklere bir hidayet, bir rahmet olsun!” (en-Nahl 16/64) ayetinde açıkça ifade edilmiştir.

“Bu hususlar Peygamber Efendimizin dönemi ile sınırlıdır. Çünkü hadislerin naklinde bir sürü sıkıntı vardır. Allah Teâlâ Kur’an’ı koruyacağını vaat etmiş ama hadisi koruyacağını vaat etmemiş” gibi sözler birkaç yönden hatalı ve itikadî açıdan da problemlidir.

Öncelikle yukarıda mealini verdiğimiz Cuma suresinin üçüncü ayeti Peygamber Efendimizin bu vazifelerinin kendi dönemi ile sınırlı olmadığını açıkça göstermektedir. Kur’an’ı ulaştırma vazifesi sonraki dönemleri de içine alır ama tezkiye, talim ve beyanı kapsamaz demek ise hem saçma hem de ayete terstir. İkincisi, eğer Peygamber Efendimizin beyanları olmadan Kur’an’ı anlamaya, hükümleri ile amel etmeye kalkışırsak iki durum söz konusudur; ya kendimiz anlamaya uğraşacak ve hüküm çıkaracağız ya da bir başkasının yorumlarına bakacağız. Her iki durumda da Peygamber Efendimizin vazifesini bir başkasına vermiş olacağız.

Tefsir ve beyan gereklidir
“Kur’an zaten apaçık kitaptır; ayrıca tefsirine, beyan edilmesine gerek yoktur” ifadesi de hem bir yanlış anlamayı barındırmakta hem de vakıa ile uyuşmamaktadır.

Evet Kur’an için çeşitli ayetlerde “açıklayan, apaçık ortaya koyan, ifade etmek istediği şeyleri en ince ayrıntısına kadar anlatan” gibi manalara gelen “mübîn” kelimesi kullanılmıştır. Buna “okuyan herkes her hükmünü ve dediğini anlar” şeklinde mânâ vermek öncelikle “bazı ayetlerin tevilini sadece Allah’ın bileceği”ni ifade eden Âl-i İmran suresinin 7. ayeti ile çelişir. İkincisi de Kur’an’dan başkasını kabul etmeyen ve anlamak için sünnete ihtiyaç olmadığını söyleyenler ne diye ciltlerce tefsir yazmakta ve bunların peşinden gidenler de hadis kitaplarındaki rivayetlere güvenemezken nasıl olup da 1400 yıldan fazla bir zamanda gelen kişilerin yorumlarına güvenmektedir. Yoksa bu kişilere vahiy gelmekte de biz mi bilmiyoruz?

Halbuki ayet-i kerimede şöyle buyrulmaktadır:

“Senden önce de kendilerine vahyettiğimiz kişilerden başkasını peygamber olarak göndermedik. Eğer bilmiyorsanız, bilenlere sorun. Apaçık mucizeler ve kitaplarla (gönderildiler). İnsanlara, kendilerine indirileni açıklaman için ve düşünüp anlasınlar diye sana da bu Kur'an'ı indirdik.” (en-Nahl 16/43-44)
Ayette net olarak ifade edildiği üzere a) sadece peygamberlere vahiy gelir; b) bir şey anlaşılmaz veya bilinemezse anlayıp bilene sorulur, c) Rasulullah Kur’an’daki hükümleri ümmetine açıklar.

Sadece Kur’ana uyabilir miyiz?
Biz “sadece Kur’an’a uyarız” diyenler bu döneme ait değildir. Daha sahabe hayatta iken ortaya çıkmışlardır.

İmrân b. Husayn radıyallahu anha bir adam gelip bir şey sormuş, kendisine hadisle cevap verilince, “Allah’ın Kitabından konuşun, başkasıyla cevap vermeyin” demiş, bunun üzerine İmrân b. Husayn o adama, “Sen ne ahmak adamsın böyle! Söyle bakalım Kur’ân’ın hangi âyetinde yazıyor öğle namazının dört rekât olduğu ve açıktan okunmadığı” demiş ardından aynı şekilde beş vakit namazı ve zekâtı saydıktan sonra “Bunları Allah’ın Kitab’ında müfesser (açıklanmış) halde buluyor musun? Allah Teala bu hükümleri koydu, sünnet de bunları tefsir etti” demiştir. (İbn Mübarek, Müsned, 143, H. No: 233)

Kur’an-ı Kerimde çok sayıda ayette Allah’a itaatten hemen sonra Peygamber Efendimize itaat zikredilir. Ayrıca Rasulullah’ın müminler için üsve-i hasene yani takip edilecek en güzel örnek olduğu (el-Ahzab 33/21) ifade edilmiş ve “De ki: eğer siz Allah’ı seviyorsanız hemen bana uyun ki Allah da sizleri sevsin ve suçlarınızı mağfiretle örtsün!” (Âl-i İmrân 3/31) buyrularak Allah’ı sevdiğini söyleyen ve O’nun da sevgisini kazanmak isteyenlere yol olarak Peygamber Efendimize ittiba gösterilmiştir. “Sadece Kur’an’a uyarım” diyenler herhalde Allah’ın sevgisini kazanmak istiyorlardır. İşte onlara formül! Ayrıca Kur’an’a hakkıyla uyabilmenin ancak Nebiyy-i Muhterem Efendimize tabi olmakla mümkün olacağını da akıldan çıkarmamak gerekir.

Bu anlattıklarımıza nazaran “Şüphe yok o zikri Biz indirdik Biz, her hâlde Biz onu muhafaza da edeceğiz.” (Hicr 15/9) ayetinin sadece Kur’an’ın lafzına ait olmadığını, onun hattı ve manasını da içerdiğini ifade edebiliriz. Eğer mânâ korunmazsa lafız ve hattın korunmasının anlamı kalmaz. Mânâyı korumanın ilk basamağı da sünnetten geçmektedir. Buna göre özellikle ahkam ayetlerindeki Allah Teâlâ’nın muradının ne olduğunu bize aktaran sünnet ve hadis korunmuş olmalıdır.

İslamî ilimlerle azıcık meşgul olan, fıkıhta müçtehidler dönemini, hadiste tedvin ve tasnif dönemini biraz okuyan kimseler için aslında bunlar çok açık hususlardır. Maalesef zamanımızda daha önceden çözüme kavuşturulmuş meseleler şeytan ve dostları tarafından tekraren gündeme getirilince yeniden cevap vermek gerekiyor.

“Ey iman edenler! Allah’a itaat edin ve Resûl’e itaat edin de amellerinizi iptal etmeyin.” (Muhammed 47/33)

.
xxxxxxxxxxxxx

.HZ. MUHAMMED'iN HlRiSTiYANLARLA YAPMIŞ
OLDUGU DiPLOMATiK MÜNASEBETLERiN EVRENSEL
BOYUTU
The Universal Dimension of The Diplomatic (Dialogues)
That Prophet Mohammed Realized With Christian
Sıddık ÜNALAN• & Hakan ÖZTÜRK••
Özet: İslam'a davet mektupları vasıtasıyla sağlanan devlet bazındaki· münasebet
(diyalog), daha sonraki dönemlerde ve günümüzde örnek teşkil etmesi bakımından
oldukçg önemlidir. Hz. Peygamber'in elçileri vasıtasıyla mek"tlıp göndererek İslam'a
davet ettiği hükümdarlardan altısı Hıristiyan dır. Bu şekilde bir diyaloga katılım, İslam
adına olumlu sonuçlar sağlayacak doğrultuda gerçekleşmiştir.
Özellikle Hz. Peygamber'in, Necran Hıristiyanları ile yaptığı antlaşma, İslamHıristiyan münasebetlerinin bazı çerçevelerini çiznıektedir. Öncelikle Kur'an
vasıtasıyla ebi-i kitap sayılan Hıristiyanlar, Hz. Peygamber'in fiili uygulamalarıyla da
bazı imtiyazlar elde etmişlerdir. Genel karakter olarak İslam-Hıristiyan münasebetinde
milsamaha hakim unsur olmuştur. Tarihi seyir içinde Hz. Peyganıber İslam adına
gereken hoşgörüyil göstermiş fakat Hıristiyanlar bunu ihlal etmiştir. Bu yaklaşım
sonraki tarihi seyirde de gözlemlenmiş ve günümüzde de aynı şekilde devam
ettirmişlerdir. Müslüman hükümdar ve devletin engin hoşgörü ve müsamaha ruhu
Hıristiyanların taraflı tutumlarıyla karşılarında haçlı ruhunu bulmuş ve mücadele
etmek zorunda kalmıştır.
Sonuçta, sempatik bir havayla başlayan İslam-Hıristiyan diyalogu, çeşitli platformlar
da Hıristiyanlığın istila hareketleriyle ciddi boyutlar kazanmıştır. Günümüzde de
Yrd. Doç. Dr., Fırat Üniversitesi ilahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Anabilim Dalı.
(sunalan@firat.edu.tr) •• Arş. Gör., Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi Anabilim Dalı.
(hakanoztıırkl5@hotmail.com)
12 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
Hıristiyan misyoner ve müsteşrikler vasıtasıyla İslam taciz edilerek diyalog soğuk
savaşa dönüşmüştür.
Anahtar kelimeler: İslam, Hıristiyan, diyalog
Su m mary: The dialogues that were realized by the goverment with the Jetters invited
to Islam are very important as they are references for the current and future times. S ix
of the rulers whom prophet Malıarnmed sent delegates via lerters to invite to Islam
were Christians. Such a dialogue to participation was realized with positive result.
The agreement, especially, prophet Malıarnmed executed with the Necran Christians
points out same frames among Muslems and Christians. Christians that are people of
the Holy Book were given same privilegs with the actual practices of prophet
Mohammed. Genarelly tolerance has been of great wisdom in relations between Islam
and Christians. In the process of the history prophet Malıarnmed showed tolerance all
the time but Christians violated this cansis tendtly. This approach w as realized in other
parts of the history and it has stili continued currently. The boundless tolerance and
indulgence spirit of the Moslem rules and state always found crusader saul against
their state and had to struggle against them.
As a result the dialogue that lasted with an attractive way between Moslems and
Christians resulted with serious dimensions of invasion movements by Christians.
Nowadays the Christian missicnar have always annoyed Islam and this has caused cold
relations among Moslems and Christians.
Key Words: Islam, Christian, dialogues
GİRİŞ
Hz. Peygamber'in Hıristiyanlarla olan ilişkileri daha ziyade
Medine'de belirginlik kazanmıştır. Önceki dönemlerde gerçekleşen
diyaloglar ferdi ve toplum bazında birkaç olayla sınırlıdır. Hıristiyanların,
Hıristiyanlık bilgisine sahip,olanları Hz. Muhammed'in peygamberliğini
doğumundan önce bilmektedirler1
• Çeşitli vesilelerle bunu ikrar etmişlerdir.
Hıristiyanlara göre gerçekte Hz. İsa'nın h!lyatını ve öğretilerini aniatan ve ayrı ayrı
yazarlar tarafından kaleme alınan dört farklı Inci! nüşhası vardır ki bunlar esasta birb\rinin
aynı kabul edilen Matta, Markos, Luka ve Yuharına Incilleridir. Bunlardan Yuharına Ineili
birtakım meseleleri gelecekle ilgili son derece önemlihaberleri ve Hz. İsa'nın şakirtleriyle
yaptığı veda görüşmelerini ihtiva etmektedir. Orada konumuzia ilgili bölümleri şöylece
ifade edilmiştir: "Eğer beni seviyorsanız emirlerimi tutarsınız" "Ben de babaya
yalvaracağım ve o size başka bir tesellici, Hakikat Ruhunu verecektir, ta ki daima sizinle
beraber olsun." "Fakat benim ismirole Baba'nın göndereceği Tesellici, Ruhül-Kudüs o
size her şeyi öğretecek ve size söylemediğim her şeyi hatırımza getirecektir." Baba'dan
size göndereceğim Tesellici, Baba'dan çıkan hakikat ruhu, geldiği zaman benim için o
şahadet edecektir." "Fakat o hakikat ruhu gelince, size her hakikat yol gösterecek zira
kendiliğinden söylemeyecektir; Fakat her ne işitirse söyleyecek ve gelecek şeyleri size
bildirecektir." "O beni taziz edecektir; çünkü benimkinden alacak ve size bildirecektir.
Yukanda metinlerde geçen ve "Tesellici" şeklinde Türkçeleştirilen kelime, "Paraclete"
kelimesidir ki bu kelime Periqlytos" kelimesinin bozulmuş şeklidir. Etimalajik ve lügat
manası itibarıyla "En meşhur, şanı yüce ve övülmeye layık kimse" anlamına gelen bu
kelimenin Arapça tam karşılığı "Ahmet" kelimesidir. Bu şekildeki bir yaklaşım Kur'an'da
Fırat Ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 13
Hz. Muhammed'in ticaretle uğraştığı sıralarda yaptığı seyahatler esnasında
bu hususlar tespit edilmiştir. Hz. Muhammed Peygamber olarak ortaya
çıktığı zamanda, Hıristiyanlardan bir kısım kimseler onun peygamberliğini
kabul etmiştir. Ancak bu tür kişisel olaylarla, bir ilişki· tespit etmek hayli
zordur. Zira kişisel yaklaşımlarla dini düzeyde bir ilişki nispi olarak
gerçekleşmektedir. Yine de bu seviyedeki ilişkilerde sempatik bir havanın
oluşu dikkatleri çekmektedir.
Elçiler ve İslam'a davet mektuplan vasıtasıyla sağlanan devlet
bazındaki diyalog, daha somaki dönemlere de örnek teşkil etmesi
bakımından oldukça önemlidir. Hz. Peygamber'in elçileri vasıtasıyla mektup
göndererek İslam'a davet ettiği hükümdarlardan altısı Hıristiyan'dır. Bu
şekilde bir diyaloga katılım, İslam adına olumlu sonuçlar sağlayacak
doğrultuda gerçekleşmiştir. Özellikle Hz. Peygamber'in Necran
Hıristiyanları ile yaptığı antlaşma, İslam-Hıristiyan ilişkilerinin bazı
çerçevelerini çizmektedir. Öncelikle Kur'an vasıtasıyla ehl-i kitap sayılan
Hıristiyanlar, Hz. Peygamber'in fiili uygulamalanyla da bazı imtiyazlar elde
etmişlerdir. Genel karakter olarak İslam-Hıristiyan diyalogunda müsamaha
hakim unsur olmuştur. Tarihi seyir içinde Hz. Peygamber İslam adına
gereken hoşgörüyü göstermiş fakat Hıristiyanlar bunu ihlal etmiştir. Bu
yaklaşım somaki tarihi seyirde de gözlemlenrniş ve günümüzde de aynı
şekilde devam etmiştir. Müslüman hükümdar ve devletin engin hoşgörü ve
müsamaha ruhu Hıristiyanların taraflı tutumlarıyla karşılannda haçlı ruhunu
bulmuş ve mücadele etmek zorunda kalmıştır. Sonuçta, sempatik bir havayla
başlayan İslam-Hıristiyan diyalogu, çeşitli platformlar da Hıristiyanlığın
istila har~ketleriyle ciddi boyutlar kazanmıştır. Günümüzde de· Hıristiyan
geçen "Hatırla ki Meıyem oğlu İsa: Ey İsrailoğullanı Ben size Allah'ın elçisiyim Benden
önce gelen Tevrat'ı doğrulayıcı ve benden sonra gelecek Ahmet adında bir peygamberi de
müjdeleyici olarak geldim demişti. Fakat o kendilerin açık deliller getirince; bu açık bir
büyüdür .dediler" şekli!ldeki ifadeyle tanı bir uyum göstermektedir. Diğer taraftan
Yuhanna Inci!' inde Hz. Isa'dan sonra "Faraklit" adında bir peygamber geleceği şeklindeki
ifadelerde geçen "Faraklit" kelimesi İbranice'de "Parkılıt" kelinıesinin, Arapça'da
"Farkılıt" olarak okunnıuş şeklidir. Yunanca'ya tercümesinde de "Paraklitos" olarak
geçmiştir. Tesellici anlamında alındığı zaman da bu kelimeye ve taşıdığı diğer alanıetiere
istinaden en hak olan kişinin Hz. Peygamber olduğu ifade edilmiştir. Yine aynı şekilde
jbarelerde geçen "Hakikat Ruhu" ifadesi de Hz. Peyganıber'e yönelik yorumlanmıştır.
Isa'dan sonra bir peygamber geleceğini haber veren nıetinlere "Ruhül-Kudils kelimeleri
en son peygamber olarak Hz. lsa'yı ikame etme düşüncesiyle, sonradan ilave edilmiş de
olabilir. Zira bu yaklaşım yeni vücut bulmuş Hıristiyan kiliselerinin öğretimine daha
uygun düşmektedir. Bu şekilde bir yaklaşım için de olunabileceği Kur'an'da haber
verilerek nıenfaatleri doğrultusunda mukaddes kitaplarındaki ayetleri değiştirenler azapla
korkutulnıuştur. Yine ayru şekilde Kur'an'da ellerindeki kitaba göre hareket ederek
peygambere uyanlar da övülnıüştür. Hıristiyan düşüncelerinde bu iki durum da mevcuttur.
Nitekim Ehl-i Kitap olan halıarnlar ve papazlar, Resulullah'ın geleceğini ve geleceği
zamanı A~plardan daha iyi biliyorlardı. Çünkü onun sıfatıyla ilgili bilgiler kitaplarında
yazılıydı. Ismi de belliydi Peygamberleri zamanın~a son peygambere tabi olacaklarına
dair söz alınmıştı. Ahmet isminde ~~ Hz. Ihrahim'in dininde bir peyga!Jlber
gönderileceğini söylüyorlardı. Sıddık Unalan, Hz. Muhammed Döneminde Islam Hıristiyan Diyalogu, Kayseri 1994, s. 72-73 (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi)
11
14 Yrd.Doç.Dr. S ıd dık ÜN ALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
misyonerler ve müsteşrikler vasıtasıyla İslam ve Peygamberi taciz edilerek
diyalog soğuk savaşa dönüşmüştür.
A- HIRİSTİY ANLARLA YAPILAN İLİŞKİLER VE
ANTLAŞMALAR
İslam-Hıristiyan münasebetleri açısından Mekke devri çok fazla
hareketlilik göstermezken, Medine devrinde Hıristiyanlarla ilişkilerde bir
artış olduğu gözlemlenmektedir? Hz. Peygamber'in tebliğ ettiği İslam,
gittikçe artan bir taraftara sahip olmasının yanında, daha bir organize olmaya
ve devletleşmeye başlamıştır. Böylece daha tesirli ve etkili faaliyetler
başlamıştır. Hz. Peygamber Medine'ye hicret eder etmez orada bulunan ve
Resulullah'ııı hairı diye nitelendirdiği Ebu Amir er-Rahip adındaki bir
Hıristiyan papaz Medirıe'yi terk etmiştir. Mekke'ye gelerek buraya yerleşen
bu papaz, daha sonra Uhud savaşında yardakçılarıyla birlikte Mekkeliler
safında savaşmıştır. 3 Anlaşılan o ki bu papaz fasıklığı sebebiyle organize
olmuş İslam toplumunun içinde barınamayacağıııı anlamış ve devletleşecek
İslam'ın gücünü daha o zamandan sezmiştir. Geçmişte din adaını diye
nitelenen papazların yaptığı bu olaylar daha sonraları Osmanlı Devleti'nde
ve diğer Müslüman devletlerde de aynı görevleri devam ettirmişler ve
günümüzde 'de aynı amaçla devam etmektedirler. ·
Hz. Peygamber, Medirıe'de İslam devletirıin temellerini attıktan ve
Medine halkını bu devlet yapısı içinde teşkilatlandırdıktan sonra, komşu
kabilelerle birtakım siyasi temasiara başlamıştır. Resulullah, yaptığı anlaşma
ve savaşlada -İslam Site devletinin durumunu iyice kuvvetlendirmiştir.
Bunun akabirıde de yabancı devlet başkanlarını İslam'a davete başlamış ve
onlara elçiler eliyle mektuplar göndermiştir. Bu arada İranlıların, Nirıova'da
Bizanslılara ınağlup olmalim ve bunun arifesinde mektuplarla başlayan
davet hareketi, bir dizi yeni diploması hareketlerine sebebiyet vermiştir. 4
Böylece Resulullah'ın Hıristiyanlarla devlet bazında olan ilk diplomatik
münasebet başlamıştır. Hz. Peygamber'in ilk olarak elçiler göndermek
suretiyle İslam'a davet ettiği meliklerirı altısınııı da Hıristiyan olduğu dikkat
çekınektedir. 5 Bu da gösteriyor ki İslam ile Hıristiyanlar arasındaki ilişkiler
başlangıçtaki gibi sempatik bir hava içindedir. Ne var ki daha sonraları,
Müslüman bir elçinirı Bizans topraklarında öldürülmesiyle bu sempatik hava
dağılmıştır. Böylece ilişkiler gelişen olaylarla birlikte çok ciddi yaralar almış
ve sonuçları da günümüze kadar yansıınıştır. İşirı garip tarafı bu gibi
2 Mehmet Aydın, Müslümanların Hrisityanlara Karşı Yazdığı Reddiyeler ve Tartışma
Konuları, Konya, 1989, s. 23 3 Muhammed Hamidullah, İslam Peygamberi, (Çev: Salih Tuğ) C. I, İstanbul, 1991, s. 617-
618 4 Hamidullah, _I/182-183; Aydın, s. 24; M. Ali Kapar, Hz. Muhammed'in Müşriklerle
Münasebeti, Istanbul, 1987, s. 239 5 Kapar, s. 247
Fırat ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 15
anlaşmalarda ve ilişkilerde tarihi seyir içerisinde hep bozan veya ihmal eden
tarafHıristiyan gruplar olmuştur.
1-Mısır Mukavkıs'ı
İran orduları, Ninovada kesin ve ağır bir yenilgiye uğramışlar ve
böylece Mısır ve diğer birçok ülkeden çekilmek zorunda kalmışlardır. Bu
sırada Mısır'ın başında kopt (kıpt) soyundan gelen bir patrik (Mukavkıs)
bulunmaktadır.6
Resulullah'ın, Hatip İbn Ebi Belta ile gönderdiği mektupta
eline ulaşmıştır. Hz. Peygamberin mektubu şöyledir:
"Rahman ve Ra him olan Allah 'ın adıyla!
Selam hidayete tabi olanlara olsun. Bundan sonra (bilesin ki) ben
seni İslam davetiyle davet ediyorum. Müslüman ol selamete er ve Müslüman
olursan Allalı sana iki kat sevap verir. Şayet yüz çevirirsen bütün Kıptilerin
günahı sana aittir. 7 Hz. Peygamber mektubunun bundan sonraki kısmını
Kur'an-ı Kerim'in "Ey Kitap ehli ancak Allalı 'a kulluk etmek, Ona bir şeyi
eş koşmamak, Allah 'ı bırakıp birbirimizi rab edinmek üzere, bizinıle sizin
aranızda müşterek olan bir söze gelinf Eğer yüz çevirirlerse; "Bizim
Müslüman olduğumuza şahit olun" deyin."8 şeklindeki ayetiyle
tamamlamıştır. Bu şekilde mektupla sağlanan diyaloga Mukavkıs'ta yazmış
olduğu bir mektupla cevap vemıiş ve şöyle demiştir: "Rahman ve Rahim
olan Allah 'ın adıyla! Kıpt kavminin büyüğü Mukavkıs 'tan Muhammed b.
Abdi!! aha,· selam senin üzerine olsun. Bundan sonra (bilesin ki) mektubunu
okudum, orada zila·ettiğin konuları ve davet ettiğin hususu anladım. Ben
gelecek bir ne b iyi bekliyorum. Ancak onun Şam 'da ortaya çıkacağını
zannediyordum. Elçine ikramda bulundum. Sana Kıptiler arasında büyük
değeri olan iki cm·iye ve elbise gönderiyor ve binmen için de sana bir katır
hediye ediyorum. Sana selam o/sım ... "
9
Mukavkıs bu davet mektubuna nazik bir eda ile Arabistan'dan bir
Resul çıkma ihtimalini reddederek, Hz. Peygamberin davetine olumlu cevap
vermemiştir. 10 Hz. Peygamber' e iki kadın köle (cariye), bir elbise ve bir katır
gönderdiğini beyan etmektedir. Hz. Muhammed hediyeleri dağıtmış ancak
6 Hamidullah, I/315; Hasan,, İbrahim, Siyasi-Dini-Kültürel-Sosyal, İslam Tarihi, (çev:İsmail
Yiğit-Sadrettin Gümüş), Istanbul, 1987, I/21 1.
Hamidullah, I/315-316; el-Cevziyye, İbn Kayyım, Zadu'l-Mead, (Çev: Şükrü Özen-H.
Ahmet Özdemir-Ali Vasfı Kurt), Istanbul1989, IV/233;.Hasan, I/211
Kur'an-ı Kerim 3/Ali İmran, 64.
İmam Suyuti,_ el-Hasaisu 'l-Kiibra, Olağan Üstü Yönleriyle Peygamberimiz, (Çev: Naim
Erdoğan), II, lstanbul2003, s. 467-470; el-Cevziyye, IV/234. 10 Hamid.\lllah, I/316; el-Cev~iyye, IV/234; Mevlana Şibli, Büyük İslam Tarihi, Asrı Saadet,
(Çev: ümerRıza Doğru!), Istanbul, 1977, I/231.
16 Yrd.Doç.Dr. S1dd1k ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
Hıristiyan köle kadınlardan olan Mariye'yi kendine nikahlaınıştır. İbrahim 11
adındaki Resulullah'ın oğlunun da annesi bu Mariye'dendir. 12
2- Gassan Emiri
VII. Asrın ilk çeyreğinde İranlıların Suriye'yi işgal etmeleriyle Gassan
Kralının siyasi kuvveti zayıflamış ve ülkesi de işgal altına girmiştir.
Bizans'tan daha fazla Bizans taraftan olan Gassaniler karşı hücum sırasında
da Herakliyus'un yanında yer almışlardır. M. 627 yılında İranlıların mağlup
edilip, Suriye'den çıkarılmalanyla Gassaniler ülkelerini yeniden ele geçirmiş
ve eski kudretlerine kavuşmuşlardır. M. 629 da İmparator, bir Gassani
başkanına yeniden kraiiık tacını giydirmiştir. Bu sıralarda Gassan emiri
el-Haris bin Ebi Şemer'e 13 de Hz. Peygamber'in Şuca b. Vehb ile gönderdiği
mektup ulaştırılmıştır. Mektup şöyledir:
" Rahman veRahim olan Allah 'm adıyla!
Allah 'ın Resıtlü Muhammed'den H aris b. Ebi Şemer'e:
Allah 'zn selamı, hidiiyet yoluna girmiş bulunan, Allah 'a inanan ve
bunu ikrar edenin üzerinde olsun! ... Buna göre, senin mülkünün senin elinde
kalması için, hiçbir şeriki ve ortağı bulunmayan.Bir ve Tek'lik sıfatında olan
Allah 'a İnanmaya seni davet ederim .. (Şayet iman edersen) krallığın sana
kalır." 14 Hz. Peygamber'in kendisine bu şekilde bir mektup ·göndermesine
izzeti nefsinin kınldığı hissine kapılan el-Haris Medine'ye bir saldırı
düzenleme tehdidinde bulurımuştur. 15 Diğer taraftan Hz. Peygamberin, Busra
valisine gönderdiği mektubu taşıyan Haris b. Umeyr-i Ezdi adındaki elçinin
diğer bir Gassan emiri tarafından kendi arazisinden geçerken öldürülmesiyle
birlikte bir dizi yeni olaylar cereyan etmiştir. Bu şekilde devletler arası
hukuka aykırı olarak gerçekleşen bu haksız davranış Müslümanları üzınüş
ve öç almaları için harekete geçmelerine sebebiyet vermiştir. 16
11 Yakubi, Ahmed b. Ebi Yakub b. Cafer b. Vehb b. Vazılı el-Ahbari (292/905), Tarihu'lYakubi, Beyrut, ?, II/87-89 12 İbn İshak, Muhammed b. Yesar, Siret-i, İbn İshak, (Tahk. Muhammed Hamidullah,
Konya, 1 9841/252; Taberi, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir, Tarihi Taberi Tercemesi,
(Çev: Mehmet Emmioğlu(Can Kitabevi), Konya 1973, II/446; Hamidullah, I/316; Şibli,
I/321; Mevdudi, Seyyid E~u'l-ala, Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi v~ Hz. Peygamber,
(Çev: N. Ahmet Asrar), Istanbul, 1972, I/505; Brockelmann, Cari, Islam Ulusları ve
Devletler Tarihi, (Çev: Neşet Çağatay), Ankara 1992, s. 23; Cevdet Paşa, Ahmet, Kısas-ı
Enbiya, (Haz: Mahir İz), C.I, Ankara 1985, I/257. . 13 Muhammed Hamidullah, el-Ves~iku's-Siyasiyye, (Hz. Peygamber Döneminin Siyasi-Idari
Belgeleri), (Çev; Vecdi Akyüz), Istanbul 1995, s. J40-142. 14 Hamidullah, el-Vesaiku's-Siyasiyye, s. 140-141; Irnami Suyuti, II/466-467; ei-Cevziyye,
IV/239; Hamidullah, I/329. 15 Bamidullah, I/329; Aydın, s. 24; Mevlana Şibli, Biiyük İslam Tarihi, Asrı Saadet, (Çev;
ümer Rıza Doğru!), Istanbul 1977, I/321; Ahmet Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiya, (Haz:
Mahir İz), Ankara 1985, I/258 16 Hamidu!lah, I/329; Aydın, s. 24; Dursun Hakkı Yıldı:z, Doğuştan Giiniimiize Biiyük İslam
Tarihi, Istanbul 1986, ~/507; Mehmet Zeki Canan, Islam Tarihi, Cahiliye Devri Siyer-i
Nebi Halifeler Devri, Istanbul 1977, I/351; Brockelmann, s. 24; Hüseyin Algül, Islam
Fırat Ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 17
Mute de cereyan eden Gassanilerle Müslümanlar arasındaki savaşta,
Müslümanlar Resulullah tarafından tayin edilen üç komutanı da birbiri
arkasına şehit vermiştir. Bu durum karşısında Halid b. Velid komutanlığı
üstlenerek geri çekilmiştir. 17 Hicri VIII. M. 629 senesinde gerçekleşen bu
savaştan sonra IX. Hicri yıla doğru bu kabilenin üç kişilik bir heyet
Medine'ye gelerek Müslüman olmuştur. 18 Yine aynı yıl içinde Gassanilerin
(yani Bizanslıların) endişe uyandırıcı savaş hazırlıklarına giriştiklerine dair
haberler üzerine, Resulullah da 30.000 mevcutlu bir ordu hazırlayarak
Tebük'e gelmiş ve konaklamıştır. 19 Burada Bizans'ın Arabistan'ı istilasına
dair anlatılanların aslı olmadığı anlaşılmış, Resulullah burada yirmi gün
süreyle kalarak tekrar Medine'ye geri dönmüştür. 20
Gassanilerle alakah diğer bir olay da bu yıllar içinde gerçekleşmiş,
Gassan emirliği giderek küçülmüş ve Belka'da küçük bir beylik haline
gelmiştir. Bu sıralarda emir el-Haris ölmüş, yerine Cebeli Eyhem geçmiştir.
El-Haris adına gönderilen mektup Cebele b. Eyhem'in eline geçince
Müslüman olmuş, fakat Hz. Ömer'in halifeliği zamanında irtidat ederek
İstanbul'a gitmiş ve orada ölmüştür. 21
Hz. Peygamber'in Tebuk seferi sırasında etrafa gönderdiği birliklerin
faaliyeti soncunda çeşitli bölgeleri temsilen bir takım heyetler Tebuk'e
gelerek Resulullah'a tabi olacaklarını beyan etmişlerdir. Bu heyetler
Doğudaki Dumet'ul-Cendel'den, Batı'daki Makna'dan, Eyle Limanından,
Cebreden ve Filistin'deki Ma'an yöresindeki Azruh'dan gelmişlerdi. Burada
önemli olan ve stratejik öneme sahip olan Ey le liman'ı askeri ve dini yönden
öneme sahip bir yerdi. Onun için Hz. Peygamber buraya göndermiş olduğu
mektubunda iki şeyden söz ediyordu. Birincisi ya dini itaat ikincisi ise siyasi
itaat olarak kabul etmelerini tavsiye ediyordu. Gönderdiği mektubun
içeriğine bakacak olursak açıkça bir tehdidin olduğunu görmekte
mümkündür. Mektup;
"Şayet gönderdiğim elçileri memnun etmeden geri çevirecek olursan,
bunu bir hmp ilanı sayarım. Artık çocukları harp esiri, yetişkinleri ise telef
ederim, zira ben dosdoğru bir Allalı Resulüyüm. Allalı 'a ve resullerine,
kitaplarına, Meryem 'in oğlu İsa Mesih 'in Allah 'zn Kelimesi ve Allah 'zn bir
elçisi oiduğuna inamrzm. O halde size herhangi bir kötülük ve zarar
ulaşmadan haydi gelin bu dediklerimi yapm."22
Eyle halkına Hz. Peygamber her türlü güvenceyi vererek onların
karada ve denizde yapacakları seferlerde yanlarında olacaklarının da
garantisini vermişti. Eyle Piskoposu Mar Yuhanna, 300 altın dinarlık bir
Tarihi, İstanbul 1986, I/471; Cevziyye, III/427; W. Montgomery Watt, Muhammad At
Mecca, London 1972, I 13. 7 Cevziyye, III/428-430; Çağatay, İs!. Tar., 255; Al gül, I/476-479.
ı& Hamidullah, I/330; Aydın, s. 25; Brockelmann, s. 24. 9 Hamidullah, I/336; Şibli, I/371; Cevdet Paşa, I/320-321.
~o Çevdet Paşa,I/322-323; Şibli, I/372-373 ..
"ı lbnu'l Emin Mahmud Esad, Tarih-i Din-i Islam (Medlıal), ?, 1327, II/91 O; Canan, I/374. 22 Hamidullah, el-Vesaiku's-Siyasiyye, s. 129-130; Hamidullah, I/340.
r
11
.. ,
18 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
yıllık cizye vergi vermeyi de taahhüt etmiştir. Hz. Peygamberin huzuruna
gelen Ey le elçisine şeref kaftanı vererek onları da taltif etmiştir. Bu kaftan
Hz. Peygamberin bir hatırası olarak, Abbasiler tarafından satın alınana
kadar, yaklaşık bir asır Eyleliler elinde kalrnıştır23 .
3-Bizans Kayseri Herakliyus
Bizanslılann, Ninova zaferinden birkaç ay sonra Hudeybiye
antlaşmasını müteakiben Hz. Peygamber, Dihyetu'l Kelbi'yi bir mektupla
birlikte Bizans imparatoru Herakliyus'a göndermiştir. 24 Mektup şöyledir:
"Rahman veRahim olan Allah'ın adıyla. Allah'ın Resulu Muhammed'den
Romalıların büyüğü Herakliyus'a. Selam hidayete tabi olanlara olsun bundan
sonra (bilesin ki) ben seni İslam'a davet ediyorum; Müslüman ol selamet bul
(müslüman ol da) Allah senin mükafatını iki kat versin. Şayet yüz çevirirsen
ırgat ve çiftçinin vebali de senin üzerine olur25• Ey Ehl-i Kitap! Sizinle bizim
aramızda eşit olan bir kelimeye geliniz. Allah'tan başkasına tapmayalım, ona
hiçbir şeyi ortak koşmayalım, Allah'ı bırakıp birbirimizi Rabler kabul
etmeyelim. Şayet yüz çevirirlerse siz deyiniz ki; şahit olunuz ki, biz
Müslümanlarız."26 Kayser bu mektubu aldıktan sonra.durumu tetkik için o
sırada o . bölgede bulunan Ebu Süfyan ve beraberindekileri huzura
çağırtmıştır. Bir takım sorular sormak suretiyle Hz. Peygamber hakkında bir
hayli bilgiler elde eden Heraklİyus "Eğer ben selametle ona kavuşacağımı
bilseydim hiçbir yük ve sıkıntıya bakmadan giderdim. Eğer yüce huzurunda
bulunmak şerefine erersem, mübarek ayaklarını yıkardım" demiştir.27
Ayrıca
Hz. Peygamber'in elçisine gereken bütün hürmet ve rağbeti göstermiş
olmasına rağmen İslam'ı açıkça kabul etmemiştir. 28
Bu sıralarda Bizans'da siyasi olduğu kadar dini alanda da büyük
huzursuzluklar mevcuttur. Bölgenin baş papazına da bu sebeple Dihyetü'lKelbi getirdiği mektupla ~üracaat etmiş ve onun onayını da almak
istemiştir. Mektubun içeriği şöyledir:
23 Hamidullah, I/34Ô. 24 Müslim, Ebu.Hüseyin Müslim İbnu'l Haccac, Salıihi Miislim (Ter. ve Şerhi, çev: Ahmet
Davutoğlu,) Istanbul 1978, VIII/4996, Hamidullah, l/333; Ayd.ın, s. 25; Şibli, l/316;
Canan, l/336; Hüseyin Efendi ei-Cisri,. Risale-i Hamidİ)!Y.e, (Islam Hak ve Hakikat
Dinidir), (Terc; Manastırlı Isınail Hakkı), (Sad; Ahmet Gül)., Istanbul 1980, 53 vd; Kapar,
s. 245; Ali Himmet Berki-Osman Keskioğlu, Hatemii'l-Enbiya, Hz. Muhammed ve
Hayatı, Ankara 1991, s. 327. 25 Hamidullah, el-Vesaiku's-Siyasiyye, s. 120-128 26 İmam Suyuti, Il/446-460; Hamidullah, l/333; Yıldız. B. İsi. Tar. I/503-504; el-Cisri,
s. 531 vd; Canan, l/336-337 27 ei-Cisri, s. 535-552; Şibli, l/317-318; Aydın, s. 25; Ebu Cafer Muhammed b. Cerir
~t-Taberi, Milletler ve Hükümdarlar Tarihi, (Çev; Zakir Kadiri Ugan-Ahmet Temir),
Istanbul 1991, V/584 vd. 28 Hamidullah, I/333; Aydın, s. 26; Taberi Tarihi Ter. Il/447; Ebu Hüseyin.Müslim İbnu'l
Haccac, Sahihi Miislim, Tercemesi ve Şerhi, (Çev: Ahmet Davutoğlu), Istanbul, 1978,
VIII/494 vd
Fırat Ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 19
"Rahman veRahim olan Allah 'zn adıyla! Ey duğatur (autocrator? . .)
Piskopos!
Allah 'zn selamı iman eden üzerine olsun!
Bu (sözün) devamı olarak bil ki Me1yem 'in oğlu İsa saf ve temiz
Me1yem 'e nasib edip verdiği (indirdiği) Allah 'zn Ruhu ve kelimesidir. Bana
gelince ben, Allah'a İman eder, İbrahim, İsmail, İshak, Yakup ve Esbat'a
vahyolunana ve bize indirilene inanırım. Aralarmda hiç bir fark
gözetmeksizin Musa, İsa ve diğer peygamberlere ulaşan vahye iman ederim.
Biz o Allah 'a teslim olmuşuz. (Allah 'm) selamı hidayet yolu üzerinde
bulunana olsun!" Böylece İslam'ı kabul eden baş papaz etrafında bulunan
eşraftan olan kişilere, durumu anlatmış, fakat onların saldırıları sonucu
hayatını kaybetmiştir. 29
Hz. Muhammed, Tebük'e vardığında Herakliyus'a ikinci bir mektup
gönderdi.
"Allah 'zn elçisi Muhammed'den Rum 'un sahibine,
Seni İslam 'a çağırıyorum. Eğer lviiisliiman olursan, sana
Müslümanlarm hak ve ödevleri vardır. İslam 'a girmezsen, cizye ver. Çünkü
Yüce Allah şöyle buyurur:
"Kitap verilenlerden Allah 'a ve ahiret gününe inanmayan, Allah 'zn ve
Peygamberinin haram kıldığını haram tanımayan ve hak dini kabul
etmeyeniere kendi elleriyle ve boyun eğerek cizye verinceye kadar savaşın"
Aksi halde, çiftçiler (halk) ile İslam 'ın arasına girme ki Müslüman
olsunlar ya da cizye versinler."30
Hz. Peygamber, Herakliyus'un İslam'a girmesini ya da en azından
Müslümatılığı kabul eden tebaalanna şiddet göstermemesini ve oları
cezalandırmamasını, talep etmektedir.31 Hz. Peygamber, İslam dinine
girenlere karışılmaması yanında gim1eyenlerin de cizye ödemelerine
müdahale edilmemesini belirtmiştir. Herakliyus, Hz. Peygamber'in bu açık
tekliflerinden hiç birine cevap vermemiş sadece belli bir miktar altın para
göndermiştir. Resuluilah da bunu İslam ordularına dağıtmıştır. Anlaşılan o ki
Hz. Peygamber bunu diplomatik bir hediye olarak düşünmemiştir.32
Görüldüğü gibi başlangıçtaki iyi ilişkiler giderek bozulmaya başlamış ve
Müslümanlarla Hıristiyanlar arasında savaşlar dahi olmuştur.
4-Habeşistan Kralı Necaşi
Hz. Muhammed, Habeş Kralı Necaşi'ye gönderdiği mektup;33 •
"Rahman veRahim olan Allah 'zn adıyla!
29 Taberi, Mil. Hük. Tar. V/589-590; Hamidullah, U334; Aydın, s. 26 30 Hamidullah, el-Vesaiku 's-Siyasiyye, s. 123-124. 31 Hamidullah, I/338; Aydın, s. 26 32 Hamidullah, I/338; Aydın, s. 26 33 Hamidullah, el-Vesaiku 's-Siyasiyye, s. 113-120
20 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
Allah 'ın Resulu Muhqmmed'den Habeşistan Kralı Necaşi'ye, sen
müslüman ol ben senden dolayı O 'ndan başka ilah olmayan, Melik, Kuddüs,
Selam ve Milheymin sıfatlarıyla muttasıf olan Allah 'a hamdederim. Şehadet
ederim ki İsa b. Meryem 'e ilka ettiği Ruhu ve Kelimesidir ki Me1yem bu ilke
ile hamile kalmış ve Allah, Adem 'i eliyle yarattığı gibi onu da ruhundan
üjleyip yaratmıştır, ben seni hiçbir ortağı bulunmayan Allah 'a, Ona itaat
etmeye, bana tabi olmaya ve bana gelen vahye iman etmeye davet ediyorum.
Ben Allah'ın elçisiyim, ben seni ve askerlerini Allah'a çağırıyorum. Ben
sana tebliğimi yapmış ve gerekli nasihatte bulunmuş oldum. Selam doğru
yola tabi olanlara olsun"34
Hz. Muhammed, mektubu götüren Amr b. Umeyye-i Damr'i iki
görevle vazifelendirmiştir. Biri mektubu Necaşi'ye ulaştırmak, ikincisi de
Ummü Rabibe'nin gıyaben Resulullah'a nikahlamasını ve mültecilerin
gönderilmesini talep etmektir.35
Bu mektupla birlikte Necaşi İslam'ı kabul ettiği gibi Hz.
Muhammed'in diğer taleplerinden olan Ümmü Rabibe'yi 400 dinar
mukabilinde Hz. Peygambere nikahlamış ve diğer Müslümanları da iki gemi
ile Kızıldeniz'den geçişlerini sağlayarak Medine'ye göndermiştir. 36 Daha
sonrada Necaşi bir mektupla Hz. Peygambere şu cevabı vermiştir:
"Ra/ıman ve Rahiln olan Allalı 'ın adıyla! Necaşi Aslıame 'den Allah ;ın
elçisi Mulıammed'e selam senin üzerine olsun ey Allalı 'ın Nebisi. Allah 'ın
fazlı, ralınıeti ve bereketi sana olsun. Allah, kendinden başka ilah
olmayandır. Bundan sonra (bilesin ki) İsa 'nın durumunu zikrettiğin
mektubun bana ulaştı ey Allah'ın Resulü yerin ve göğün Rabbine yemin
ederim ki, İsa da senin zikrettiğin konulara hiçbir ilave yapmamıştır; aynen
senin dediğin gibidir. Bize göndermiş olduğun şeyleri öğrenmiş amcanın
oğluna ve onun arkadaşlarına yakınlık göstermiş bulunuyoruz. Şahadet
ederim ki sen, kendisi doğru söyleyen, kendinden önceki peygamberleri de
doğru/ayan Allah Resulüsün. j3en hiç şüphe etmeden sana itaat ederim
(senin adına) amcanın oğluna biat edip onım elinde (Müslüman olarak)
alemierin Rabbi olan Allah 'a teslim oldum. "
37
Gönderdiği mektupla da yetinmeyen Necaşi oğlunu da bir heyetle
birlikte Hz. Peygamber'e göndermek üzere yola çıkarmış, istediği takdirde
kendisinin de huzura varacağını bildirmiştir. Ne var ki oğlu ile birlikte gelen
heyet denizde boğulmuşlardır.38
Diğer taraftan gönderilen mülteciler, Resulu
Ekrem'in Hayber muharebesinde iken Medine'ye gelmişlerdir. 39
34 Buhari, Muhammed İbn İsmail İbn İbrahim İbn el-Muğıra, Sahilı-i Bulıari Muhtasarı,
Mtielif: Zeynuddin Ahmed b. Ahmed el-Zebidi, Ter: Kamil Miras, Ankara, 1979,
XII/386-390; el-Cevziyye, IV/231; Taberi, Milli Hiik. Tar. V/293-294; Canan, I/338 35 Cevdet Paşa, I/256; Canan, U338; Kapar, s. 245 36 Cevdet Paşa, U256; Kapar, s. 245; Canan, U338 37 el-Cevziyye, IV/233; Taberi, U593; Stileyman Ateş, İslam 'a İtirazlar ve Kuran-ı
Kerim 'den Cevaplar, Ankara 1972, 246 38 Taberi, Mil. Hiik. Tar. V/593 39 Cevdet Paşa, 16/25 7; Cana n, s. 23
Fırat ü. lıahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 21
5-Necranlı Hıristiyanlar
Hz. Peygamber' in hayatında İslam Hıristiyan münasebetleri açısından
en çok dikkat çeken konu Necranlı Hıristiyanlarla kurulan temaslardır.
Bilindiği gibi Arap yarımadasında en çok Hıristiyan topluluğun bulunduğu
bölge Necran bölgesidir.40 Necran, Hicaz ile Yemen arasında bir yerdir. Hz.
Peygamber döneminde bu bölgede 73 yerleşim merkezi mevcut olup
120.000 kişilik bir ordu çıkarabilecek kadar nüfusu vardır. Ve bu nüfusun
hemen hemen tamamı Hıristiyan'dır.41 Necran Hıristiyanlarının büyük
ekseriyetini teşkil eden kütle Mezhic'in bir kolu olan Beni Haris b. Ka'b
Belharis kabilesidir.42 Fakat buna rağmen Belharislerin bütün kollarının
Hıristiyan olduğunu söylemek mümkün değildir.43 Bu Hıristiyan kabile
kendine ait bir idari sistemle idare olunmuştur. Üç liderin temsil ettiği
mevkiler "Akib, Uskuf ve Seyyid" makamlarıdır. Akib; kabilenin emiri ve
kendisiyle müşavere edilen rey sahibi kimsedir, kararlar bunun görüşüyle
alınır. Seyyid; yolculuk ve toplantıların yöneticisi konumunda olup
kendisine iltica edilen merkezi kimselerdir. Uskufda; din alimi ve
piskoposlarıdır ki bunlar kendi kitaplarını okudukları yerlerin de sahibidir.
Hz. Peygamber döneminde kabil~min bu makamlarından Akibliği Abdul
Mesih, Uskufluğu Ebu Haris b. Alkame, Seyyidliği ise el-Eyhem temsil
etmektedir.44 Bunların içinde en çok şeref sahibi olan Ebu Haris olup Rum
melikleri adına birçok faaliyeticra etmiştir. 45
- Hz. Peygamber H. IX senesi İslam'a davet etmek üzere Necran
Hıristiyaplarına Mure b. Şu'be'yi gönderrniştir. Onlarla Muğre b. Şu'be
arasında şöyle bir olay cereyan etmiştir.46
"Kur'an-ı Kerim'de zikredilen;
"Ey Harun'un kızkardeşı.,'41 ifadesine dayalı olarak; Hz. Musa, Hz. İsa'dan
şu kadar sene evvel yaşamış ve Harun da onun kardeşi olduğu halde nasıl
olur da Hz. Meryem Harun'un kız kardeşi olabilir? Şeklindeki Necranlı
Hıristiyanların sorusuyla karşılaşmış olan Muğıre b. Şu'be cevap
veremeyeceğini anlayınca geri dönmüştür.48 Medine'ye gelen Muğire b.
Şu'be Resulullah'a bu meseleyi sormuş Hz. Peygamber de; "Hz. Metyem
zamanındaki insanlar, kendilerinden önce geçen peygamberlerin ve iyi
40 Aydın, s. 26; Mustafa Fayda, Hz. Ömer Zamanında Gayr-i Müslimler, İstanbul?., s. 23 41 Seyyid Ebu'I-ala .\Vfevdudi, Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz. Peygamber, (Çev:
N. Ahmet Asrar), Istanbul 1972, l/596 42 Fayda, s. 23 43 Hamidullah, I/619; Fayda, s. 23; Aydın, s. 16 44 Ebu Muhammed Abdulmelik İbn Hişam, es-Siretu 'n-Nebeviye, Tercemesi, (Çev: Hasan
Ege), İstanbul, 1985, Il/287; Mevdııdi, I/596; el-Cevziyye, IV/178; Fayda, s. 24; Ateş,
s. 346 45 İbn Hişam, I/287; Şibli, I/434
~ Aydın, s. 27 4
' Kur'an-ı Kerim, 19/Meryem, 28 48 Aydın, s. 27
-----·~-
22 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
kimselerin isimlerini çocuklarına ad olarak veriyorlardı" şeklinde cevap
vermiştir. 49
Hz. Peygamber, Necran'a mektup göndererek onları aşağıda
belirtildiği şekilde İslam'a davet etmiştir:
"Muhammed'den Necran papaz/arına; İbrahim, İshak ve Yakub'un
Allah 'ının adıyla! Gerçekten de ben sizi yaratık/ara tapmaktan, Allah 'ın
kulluk ve ibadetine davet ediyorum ve sizi yaratıklarla yapılmış olan ittifak
anlaşmalarının ötesinde, Allah ile ittifak anlaşması yapmaya çağırıyorum.
Bu duruma göre şayet reddedecek olursanız, cizye gelir; şayet cizyeyi de
dd d . . 1 ' l ,so re e ersemz s ız e ıarp açarım v es-se am ...
Bu mektubu alan Necranlıların ileri gelenleri kendi aralannda ne
yapacaklarını tespite koyulmuşlardır. Necranlılar, Resulullah'ın mektubunu
alır almaz, İstişare etmişler; "Allah'ın İbrahim'e, İsmail'in zürriyetinden bir
peygamber göndereceğini va'd ettiğini, Hz. Muhammed'in de "O
peygamber" olmadığının nasıl ortaya konulacağı" hususunda fıkir birliğine
varmışlar ve bir heyetin Resuluilah' a gönderilmesine ve onların getireceği
haberin beklenilmesine karar vermişlerdir. 51
Necran heyeti, Medine'ye gelirken Ebu Haris (Uskuf)'in kardeşi Kuz
b. Alkame ile beraber bir katıra binmişlerdi. Katırın tökezlemesiyle düşen
Kuz. B. Alkame (Hz. Peygamber'i kastederek ) onun yüzünden tökezledi
deyenice Ebu Haris; "hayır belki senin yüzündendir" demiş ve bunun üzerine
Kuz, "Niçin kardeşim" deyince Ebu Haris şu sözlerle mukabelede
bulunmuştur. "Vallalıi o elbette bir nebidir. Onu bekliyorduk:' bu ifade
üzerine Kuz "bu hususu bildiğine göre neden ona inanmıyorsun" demekten
kendini alamamış, Ebu Haris'de kavminin kendilerine yaptığı iyiliklerin, şan
ve şerefın buna engel olduğunu belirtmiştir. Bu iki kardeş arasındaki
konuşmadan dolayı Kuz kardeşinden önce gelerek Müslüman olmuştur. 52
Yukarıdaki hadiseden de anlaşılacağı üzere Hıristiyanlıkla alakah hemen
hemen herkes, Hz. Muhammed'in peygamberliği beklentisi içerisindedir. Bu
beklenti içinde olanlar, çeşitli' sebeplerden dolayı onun peygamberliğini ikrar
edememiş, bunun yanında Hz. Muhammed'i peygamber olarak kabul
edenleri ve bu vesile ile Müslüman olanlara da engel olmamışlardır.
Necran Hıristiyan heyeti bir ikindi vakti Medine'ye gelerek mescide
girmişlerdir. Üzerlerinde çok süslü elbiselerle birlikte, doğu istikametine
yönelerek ibadet etmek istemişler, sahabel er bunlara engel olmaya kalkışınca
Hz. Peygamber onlara müdahale edilmemesini emretmiştir. ibadetlerini bu
şekilde tamamlayan heyet, itikat bakımından farklı görüşlere sahiptiler.53
Diğer taraftan giysileri ve takılan sebebiyle Hz. Peygamberle bir gün süreyle
49 el-Cevziyye, IV/185; Aydın, s. 27 (169 nolu dipnot] 50 Hamidullah, l/619; el-Cevziyye, IV/180; Fayda, s. 25-26 51 ~1-Cevziyye, IV/180; Fayda, s. 26; Şibli, I/434; Aydın, s. 28 52 !bn Hişam, II/288; Fayda, s. 27 53 Ibn Hişam, Il/289-290; Fayda, s. 28; Hamidullah, I/620; Aydın, s. 28; Ateş, s. 346; Yazır
I/1011-1012
Fırat Ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 23
görüşmeyen heyet tebdili kıyafet yaparak ancak ertesi gün Resuhillah'la
,görüşebilmişlerdir. 54
Resuluilah'ın doğuya yönelerek namaz kılan bu
Hıristiyan kafilesine kendi mescidinde müsaade etmesi dini inanç ve
kanaatiere gösterilen müsamahaya en güzel bir örnektir.
Yapılan görüşme esnasında Hz. Peygamber, Necran heyeti adına
konuşan diriilideri Ebu Haris ile başkanları Abdül Mesihi İslamiyet' i kabule
çağırmıştır. Onlar da "Biz senden önce Müslüman aldı/k:' diye cevap
vermişlerdir. Bunun üzerine Hz. Peygamber; "Yalan söylüyorsunuz, sizi
İslamiyet'e kabulden üç şey alıkoymaktadzr. Bunlar; domuz eti yemeniz,
haça tapmanzz ve Allah 'zn oğlunun bulunduğuna inanmanzzdır." deyince bu
defa onlar: "O halde İsa 'nın babası kim?" diye sormuşlardır. Hz. Peygamber
bu soruya hemen cevap vermemiş, susmuştur. Bundan sonra Necranlı
Hıristiyanlarla Resuluilah arasındaki konuşmalar vahye dayalı olarak
cereyan etmiştir. 55 Al-i İmran'ın başından itibaren seksen dokuz ayeti
Necranlı Hıristiyanlarla Resuluilah arasında cere~an etmiş bulunan
münakaşaların canlı bir hatırasını muhafaza etmektedir 6
• Bu ayetlerin büyük
54 ~1-Cevziyye, IV /180-181 55 Ibn I-):işam, JI/291; Fayda, s. 28; Şibli, I/435; Aydın, s. 28 56 Al-i Imran suresinden baı:ı ayetleri buraya aldık; konumuza ve olaylara açıklık getirmesi
bakımından, yukarda da. ıncil'den bazı ayetleri aldık ki Hz. l\1uhammed'in geleceğine
dair. Kuranı Kerim Al-i Imran Sw·esi, 3/19-"Allah katında din, Islam'dır. Kitap verilmiş
olanlar, kendilerine ilim geldikten sonra sırf aralarındaki aşırılık yüzünden ayrılığa
düştüler. Kim Allah'ın ayetlerini inkar ederse, bilsin ki Allah, hesabı çabuk görendir. 20-
Seninle tartışmaya girişirlerse, de ki: "Ben de özümil Allah'a teslim ettim bana uyanlar
~a." Kendilerine Kitap verileniere ve ilmmilere de ki: "Siz de İslam oldunuz mu?" Eğer
Islam olurlarsa doğru yolu bulmuşlardır. Yok eğer dönerlerse, sana dilşen, sadece
duyurıhak1ır. Allah kullannın yaptıklarını görmektedir. 21-AIIah'ın ayetlerini inkar
edenler, haksız yere peygamberleri öldilrenler, insanlar arasında adaleti emredenleri
öldürenler (var ya), onlara, acı bir azabı miljdele! 22 Onların yaptıkları, dilnyada da,
ahirette de boşa çıkmıştır ve onların hiçbir yardımcılan da yoktur. 23-Baksana Kitap'tan
kendilerine bir pay verilmiş olanlar, aralarında hüküm versin diye Allah'ın Kitabına
çağınlıyorlar da sonra onlardan bir topluluk yüz çevirerek dönüyorlar. 24-Bu hareketleri,
onların: "Bize, ateş sayılı birkaç günden başka dokunmayacak." demelerinden ileri
gelmektedir. Uydurduklan şeyler, onları dinlerinde yanıltmıştır ... 28-Müminler, inananları
bırakıp, kafırleri dost edinmesin. Kim böyle yaparsa Allah ile bir dostluğu kalmaz. Ancak
onlardan (gelebilecek tehlikeden) korunrnanız başka. (Şerlerinden korunmak için dost
gözükebilirsiniz). Allah sizi kendisin(in emirlerine karşı gelmek)den sakındırır. (Sakın
hükilmlerine aykırı davranarak, düşmanlarını dost tutarak O'nun gazabına uğramayın.
Çünkü) dönilş Allah'adır. 32-De ki: "Allah'a ve Elçiye itaat ~din!" Eğer döne.rlerse
muhakkak ki Allah, kafideri sevmez. 33-Allah, Adem'i, Nuh'u, Ihrahim ailesini, Imran
ş.ilesini birbirinin soyundan olarak alemiere tercih etti. Allah işitendir, bilendir." 35-
Imran'ın karısı demişti ki: "Rabbim, karnımda olanı tam hür olarak sana adadım, benden
kabul buyur; şüphesiz sen işitensin, bilensin." 36-0nu doğurunca Allah onun ne
doğurduğunu biJirken yine şöyle söyledi: "Rabbim, onu kız doğurdum, erkek, kız gibi
değildir. Ona Meryem adını verdim. Onu ve soyunu kovulmuş şeytanın şerrinden sana
ısmarlıyorum." 37-Rabbi onu güzel bir şekilde kabul buyurdu; onu güzel bir bitki gibi
yetiştirdi ve Zekeriyya da onun bakımını ilstlendi. Zekeriyya, onun yanına, mihraba her
girdiğinde yanında bir rızık bul urdu. "Ey. Meryem, bu sana nereden?" derdi. (O da) "Bu,
Allah katından" derdi. "Allah, dilediğine hesapsız rızık verir." 38-0rada Zekeriyyii,
Rabbine du'a etmiş: "Rabbim, demişti, bana katından temiz bir nesil ver. Sen dua'yı
işitensin!" 39-Zekeriyya, mabedde durmuş namaz kılarken, melekler ona: "Allah sana,
Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı, efendi, nefsine hakim ve iyilerden bir peygamber
24 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜN ALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
olacak Yahya'yı müjdeler," diye ünlediler. 40-Dedi ki: "Ra)?bim, bana ihtiyarlık gelip
çatmış, karım dakısırken benim nasıl oğlum olur?" (Allah): "Oyle (ama) Allah, dilediğini
yapar." dedi. 41 Rabbim, o halde bana (oğlum olacağına dair) bir aHirnet ver! dedi. (Allah)
buyurdu ki: "Senin alametin Uç gün insanlarla işaretten başka tUrlU konuşamamandır;
Rabbini çok an, akşam sabah (O'nu) tesbih et!" 42-Melekler demişti ki: "Ey Meryem,
Allah seni seçti, temizledi ve seni dünyaların kadınianna üstlin kıldı." 43-Ey Meryem,
Rabbine divan dur, secde et ve (O'nun huzfırunda) eğilenlerle beraber eğil! 44-(Ey
Muhammed) Bunlar sana vah yettiğimiz, görünmez alemin haberlerindendir. Meryem'e
hangisi kefil olacak diye (kur'a) oklarını atarlarken sen onların yanında değildin;
birbirleriyle çekiştikleri zaman da sen yanlarında değildin. 45-Melekler demişti ki: "py
Meryem, Allah seni, kendisinden bir kelime ile mUjdeliyor: Adı Meryem oğlu lsa
Mesih'tir; dünyada da, ahirette de yüzde (şerefli) ve (Allah'a) yakın olanlardandır." 46-
Beşikte ve yetişkinlikte insanlara konuşacak ve iyilerden olacaktır. 47-Dedi ki: "Rabbim,
bana bir beşer dokunrnamışken benim nasıl çocuğum olur?" "Allah, böylece dilediğini
yaratır, dedi, bir şey(in olmasını) istedi mi ona 'ol' der, o da oluverir." 48-0na Kitab'ı,
hikmeti, Tevrat'ı ve İncil' i öğretecek, İsrail oğullarına söyle diyen bir peygamber kılacak:
"Ben size Rabbinizden bir ayet getirdim. Ben size çamurdan kus gibi bir şey yapıp ona
üfleyeceğim, Allah'ın izniyle, hemen kus olacaktır; anadan dogrna körleri, alacalılan iyi
edeceğim; Allah'ın izniyle, ölüleri .dirilteceğim; yedikterinizi ve evlerinizde
sakladıklarınızı da size haber vereceğim. Inanrnışsanız bunda size delil vardır". 49-0nu
İsrail oğullarına (şöyle diyen) bir elçi yapacak: Ben size Rabbinizden bir mucize getirdim:
Ben çamurdan kuş şeklinde bir şey yaratır, ona üflerim, Allah'ın izniyle hemen kuş
oluverir; körU ve alacalıyı iyileştiririm; Allah'ın izniyle ölUieri diriltirim; evlerinizde ne
yeyip, ne biriktirdiğinizi size haber veririm. Eğer inanıcı iseniz elbette bunda sizin için bir
ibret vardır." SO-Benden önce gelen Tevrat'ı tasdik etmekle beraber size yasak edilenlerin
bir kısmıı:ıı helal kılmak üzere, Rabbinizden size bir ayet getirdim. Allah'tan sakinin ve
bana itaat edin; çünkü Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. O'na kulluk edin, bu
doğru yoldur. Ş I-Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir; O'na kulluk edin, doğru
yol budur. 52-Isa onlardan inkarı sezince: "Allah yolunda kimler bana yardımcı olacak?"
dedi. Havariler: "Biz, Allah(yolun)un yardımcılarıyız; Allah'a inandık, şahit ol, biz
· Müslümanlarız." dediler. 53-Rabbimiz, senin indirdiğine inandık, elçiye uyduk; bizi
şahitlerle beraber yaz! 55-Allah demişti ki: "Ey Isa! Ben seni eceline yetireceğim, seni
kendime yükselteceğim, inkar edenlerden seni tertemiz ayıracağım; sana uyanları,
kıyamet gününe kadar, inkar edenlerin üstünde tutacağım .. Sonra dönüşünüz Banadır.
Ayrılığa düşttiğünüz hususlarda aranızda hükmedeceğim. Inkar edenleri de dünxa ve
ahirette şiddetli azaba uğratacağım. Onların hiç yardımcıları olmayacaktır." 56-Inkar
edenlere gelince, onlara dünya~a da, ahirette de şiddetle azab edeceğim, onların
yardımcıları da olmayacaktır. 57:Inanıp iyi şeyler yapanlara da (Allah) müka:ffitlarını tam
olarak verecektir. Allah zalimleri sevmez. 58-Iş,te bu sana okuduğumuz, o ayetlerden ve o
hikmetli Zikir (Kitap)dandır. 59-Allah'a göre Isa'nın durumu, Adem'in durumu gibidir:
Onu, topr~J<tan yarattı, sonra ona "Ol!" dedi, artık olur ... 60-(Bu,) Rabbinden gelen
gerçektir. Oyle ise kuşkulananlardan olma. 61-Kim sana gelen ilimden sonra seninle
tartışmaya kalkarsa, de ki: "Gelin oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve
kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım, ~onrq gönülden la'netle du'a edelim de,
Allah'ın la'netini yalancıların üstüne atalım!" 62- Işte (Isa hakkındaki) gerçek kıssa (öykü)
budur. Allah'tan başka Tanrı yoktur. Allah, elbette aziz (kesin galib), hüküm ve hikmet
sahibidir. 63-Eğer dönerlerse, muhakkak ki Allah, bozguncuları bilir. 64-De ki: "Ey Kitap
ehli, bizim ve sizin aranızda eşit olan bir kelimeye gelin: "Yalnız Allah'a tapalım. O'na
hiçbir şeyi ortak koşmayalım; birbirimizi Allah'tan başka tanrılar edinrneyelim." E_ğer yüz
çevirirlerse; "Şahid olun, biz Müslümanl~z!" deyin. 65-Ey Kitap ehli, neden Ibrahim
hakkında tartışıyorsunuz? Oysa Tevrat da, Inci! de ondan sonra indirilmiştir. Düşünmüyor
musunuz? 66-Haydi siz, biraz bilginiz olan şey hakkında tartıştınız; ama h}ç bilginiz
olmayan şey hakkında neden tartışıyorsunuz? Allah bilir, siz bilmezsiniz. 67-Ibrahim ne
Yahüdi, ne de Hıri~tiyan'dı; dosdoğru bir Müslilman'dı. Müşriklerden de değildi. 68-
Doğrusu, insanların Ibrahlm'e en yakın olanı, ona uyanlar, bu peygamber ve müminlerdir.
Allah da milminierin dostudur. 69-Kitap ehlinden bir grup istedi ki sizi saptırsınlar. Oysa
sadece kendilerini saptırıyorlar; fakat farkında değiller. 70-Ey Kitap ehli, (gerçeği)
Fırat ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 25
bir çoğunluğunda Hıristiyanlık hakkında İslam dininin taşıdığı delil ve
cevaplar beyan edilmiş57 Hıristiyanların, Hz. İsa hakkında ileri sürdükleri
yaklaşımlar reddedilmiştir. Genel olarak, nazil olan ayetler şu hususlara
temas etmektedir.
a) İlk ayet, Allah'ın Hayy olduğunu ve her şeyi elinde
bulundurduğunu vurgular.58 Böylece İsa'nın Allah olduğuna ve buna rağmen
onun çarmıh üzerinde idam edilmek suretiyle öldürüldüğülle dair
Hıristiyanların beslediği inanca temas edilmiş olmaktadır59
•
b) Daha sonraki kısımlarda Hz. Adem ile Hz. İsa'nın mukayesesİ
yapılarak, bir anası bile bulunmayan Adem'in yaratılışının İsa'nınkinden
gördilğünilz halde, niçin Allah'ın ayetlerini inkar ediyorsunuz? 71-Ey Kitap ehli, niçin
hakkı batıla ~anştırıyor ve bile bile gerçeği gizliyorsunuz? 72-Kitap ehlinden bir takımı
şöyle dedi: "lnananlara indirilene gilniln başında inanın, sonunda inkar edin ki, dönerler
ve dininize uyanlardan başkasına inanmayın". De ki: "Doğru yol Allah'ın yoludur". Ve
yine başkasına da verildiğine veya Rabbinizin katında Milslilmanların karşı delil getirip
sizi alt edeceğine inanmayın" derler. De ki: ''Doğrusu bol nimet Allah'ın elindedir, onu
dilediğine verir. Allah'ın fazlı her şeyi kaplar, O her şeyi bilir". 73-Sizin dininize uyandan
başkasına güvenmeyin! (dediler.) De ki: "Hidayet Allah'ın hidayetidir. Birine, size
verilenin benzerinin verilmesinden veya Rabbinizin huzlirunda aleyhinize deliller
getireceklerinden ötürü mil (böyle söylüyorsunuz)? , De ki: "Liltuf Allah'ın elindedir, onu
dilediğine verir, Allah'ın liltfü geniştir, (O her şeyi) bilendir." 75-Kitap ehlinden öylesi
vardır ki, ona yilklerle emanet bıraksan, onu sana öder. Onlardan öylesi de varq!r ki, ona
bir dinar versen, devamlı olarak başına dikilmeden onu sana ödemez. Onlar "Ummilere
karşı bize bir sorumluluk yoktur." dedikleri için böyle yapıyorlar ve Allah'a karşı bile bile
yalan söylüyorlar. 77-Fakat Allah'a verdikleri sözü ve yeminlerini az bir paraya satanlar
var ya~. işte onların ahirette bir payı yoktur; Allah kıyamet gilnil onlara konuşmayacak,
onlara bakmayacak ve onları yüceltmeyecektir. Onlar için acı bir azab vardır. 7SOnlardan bir grup var ki, Kitapta olmayan bir şeyi, siz Kitaptan sanasınız diye dillerini
Kitapla eğip bilker(sözlerini, Kitabın sözü imiş gibi göstermek için kelimeleri dillerinde
bükerek okur, onları, Kitabın sözlerine benzetrneğe çalışırlar ve: "0, Allah katındandır."
derler. Oysa o, Allah katından değildir. Bile bile Allah'a karşı yalan söylerler. 79-Hiçbir
insana yakışmaz ki, Allah ona Kitap, hüküm (hikmet) ve peygamberlj_k versin de, sonra (o
kalksın) insanlara: "Allah'ı bırakıp bana kullar olun", desin; fakat: "Oğrettiğiniz Kitap ve
okuduğunuz şeyler gereğince Rabbe halis kullar olun!" der. SI-Allah, peygamberlerden
şöyle söz almıştı: "Bakın, size Kitap ve hikmet verdim; imdi yanınızda bulunan(Kitap)ı
doğrulayıcı bir peygamber geldiğinde, ona mutlaka İnanacak ve ona mutlaka yardım
edeceksiniz! Bunu kabul ettiniz mi? Ve bu hususta ağır ahdimi üzerinize aldınız mı?"
demişti. "Kabul ettik!" dediler. "O halde tanık olun, ben de sizinle beraber tanık
olanlardanım." dedi. S4-De ki: "Allah 'a, bize indirilene, İbrahim 'e, İsmail 'e, İs~ak'a,
Ya'kfıb'a ve sıbtlara (Ya'kfıb oğullarından türeyen kabilelere) indirilene; Musa'ya, lsa'ya
ve peygamberlere Rableri tarafındaı:ı verilene inandık; onlar arasında bir ayırım yapmayız,
lıiz O'na teslim olanlarız." SS-Kim Islam'dan başka bir din ararsa, bilsin ki, (o din) ondan
kabul edilmeyecek ve o, ahirette kaybedenlerden olacaktır. S6-İman ettikten, Resul'ün hak
olduğunu gördükten ve kendilerine açık deliller geldikten sonra, inkar eden bir topluma
Allah .nasıl yol gösterir? Allah, zalim toplumu doğru yola iletmez. S7-İşte onların cezası:
Allah'ın, meleklerin ve bütün insanların la'neti onların üzerinedir! SS-Sonsuza kadar o
lanetin içindedirler, azapları hafıfletilmez ve kendilerine mühlet verilmez. S9-Ancak
ondan sonra, tövbe edip uslanaı:ılar başka. Çilnkü Allah, çok bağışlayan, çok
esirgeyendir." · 57 İbn Hişam, II/291; Ham_idullah, I/620; Yazır, II/1009-
58 K;ur'an-ı Kerim, 3/A/-i Inıran, 1 "'(azır, II/101S-1020. 59 Hamidullah, I/620; Aydın, s. 29; lbn Hişam, II/291
26 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
daha mucizevi, daha fevkaladedir ve her iki olayda Allah'ın Mutlak Kuvvet
ve Kudret sahibi olduğuna şahadet eden bir delildir60•
c) Diğer taraftan Hz. İsa'dan sadır olan fevkalade hallerin Onun
ilahlığına delil olmadığı ve fakat sadece peygamberliğine işaret ettiği
vurgulanmıştır. 61
d) Aynı surenin 61-64 Ayetinde ifadesini bulan şekliyle Hz.
Peygamber kendisiyle münakaşa eden heyet mensuplarını lanetleşmeye
davet etmiştir. Bu teklifi görüşen Necranlılar, Hz. Muhammed'in
peygamberliğini bildiklerinden, lanetleşmenin zürriyetlerinin kesilmesine
neden olacağını düşünerek lanetleşmekten vazgeçmişler ve şöyle
demişlerdir. "Ey Ebu'l-Kasım! Seninle lanetleşmekten vazgeçmeye karar
verdik, seni kendi dininle baş başa bırakacağız. Biz de kendi dinimize
döneceğiz. Bizim hakkımızda istediğin gibi hükmet. Biz sana istediğin şeyi
verelim, ve seninle antlaşma yapalım. Yalnız bize ihtilaflarımızı halletmesi
için bir Müslüman hakim gönder." Neticede Hz. Peygamber bu teklifi kabul
etmiş ve onlarla birlikte Ebu Ubeyde'yi bu vazifeye tayin edip, kendisine
ihtilaflarını daima hukuka uygun bir biçimde çözmesi talimatını vermiştir 62 •
1) Necran Hıristiyanlarıyla Yapılan Sulh Antiaşması
Hz. Peygamber, Necranlı Hıristiyanlarla ilgilenmiş, gönderdiği elçi ve
mektupla İslam'a davet etmiştir. Necranlılar da bu diyaloga heyetle cevap
vermiş ve neticede taraflar arasında bir antlaşma yapılmıştır.
"Rahman veRahim olan Allah 'ın adıyla!
Resuİullah Muhammed'in üzerinde yetkili kılındığı Necran aha/isi ile,
bütün meyve (mahsulleri), bütün sarı ve beyaz (altın ve gümüş), biitiin
kölelerle ilgili olarak yazıp tespit ettiği yazıdır; kendisi, bütün bunları, (her
biri bir ukiyye ağırlıkta) 2.000 elbiseye mukabil onlara terk etmiştir. Bunun
l.OOO'i her yıl Recep ayında, diğer JOOO'i ise her yılın Saferayında teslim
edilecektir. Her bir elbise ile beraber bir ukiyye ağırlıkta gümüş de
verilecektir. Şu şartla ki, vergiyi (lıaraç) aşıp giden veya gümüş miktahndan
eksik olan kısım, hesapla nazarı itibara alınacaktır. Gönderdiğim elçilerin
bir ayı geçmemek üzere, yedirilmesi, içirilmesi ve erzakının temini
Necran/'lılara aittir. Bu elçilerün onlar tarafindan bir aydan ziyade
barındırılmazlar. Yemen 'de bir cürüm işlendiği veya bir savaş çıktığı zaman,
onlar (Necran 'lı/ar), gönderdiğim elçilere, 30 zırhlı gömlek, 30 at, 30 deve.
driyet temin etmek mecburiyetindedirler. Bu zırhlı gömlek/erden, atlardan ve
binit/erden ve elçilerime temin edilip verilen diğer şeylerden telef olup
kaybolan/ar, NeCl·an 'lı/ara geri iade edilip teslim edilmek üzere
gönderdiğim bu elçilerimin zimmet ve mesuliyetleri altındadır.
60 Hamidullalı, I/621; Aydın, s. 29; Yazır, IV/! 120-1121 61 '[<ur' an-ı Kerim, 3/Al-i İmran, 49, Aydın, s. 29 62 Jbn Hişam, Il/309; Aydın, s. 30; Fayda, s. 29; Ateş, s. 355-356; Yazır, IV/1130.
l
Fırat ü.llahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 27
Onların mallarına, can/arına, dini hayat ve tatbikat/arına,. hazır
'bulımanlarına, bulunmayan/arına, aile/erine, mabetierine ve az olsun çok
olsun onların mülkiyetinde bulunan her şeye şamil olmak üzere, Allah 'ın
himayesi ve Resulullah Muhammed'in zimmet'i Necranlzlar ve onlara bağlı
etrafındakiler üzerine bir haktır. Hiç bir piskopos kendi dini vazife mahalli
dışına, hiçbir papaz, kendi papaz/ı vazifesine gördüğü kilisenin dışına, hiçbir
ralıip, içinde yaşadığı manasıırın dışında başka bir yere alınıp
gönderilmeyecektir. Almış oldukları ödünçlerde hiçbir faiz söz konusu
olmayacaktır. Bu itaat ediş ve tabi oluşlarından önce Cahiliyyet
zamanındaki kan davaları kaldırılmıştır. Onlar ne toplanıp bir araya
getirilecekler ve ne de kendileri öşür vergisine tabi tutulacak/ardır. Onların
toprakları üzerine hiçbir askeri birlik ayak basamayacaktır. Onlardan
herhangi biri alacağını talep ettiğinde onlar arasında bir eşitlik
kurulacaktır. Onlar ne zulmedecekler ve ne de kendileri zulme
uğrayacak/ardır. Şayet onlar arasından herhangi bir istikbalde faiz/i
muamelelere girecek olursa, benim himayemin (zimmet'imin) dışında
tutulacaktır; onlar arasında hiç kimse, bir başkasının işlediği suç ve yaptığı
haksızlıktan mesut tutulmayacaktır.
Bu duruma göre, Allah 'ın himayesi ve Resuluilah Muhammed'in
Zimnıet 'i, Allah 'ın bütün kuvvet ve kudretini göstereceği güne kadar olmak
üzere ve Necran 'lı/ar da hiç bir hata ve haksızlık işlemeksizin, üzerlerine
düşen vazifeleri layıkıyla yerine getirmeleri ve hiç bir zulümde
bulunmaksızın iyi hal ve tutum göstermeleri şartıyla, bu yazıda gösterilen
hususlar üzerinde bulunacaktır".
Şa:hitler: Ebu Sufyan İbn Harb, Gaylan İbn Amr, Malik b. A vf enNasri, Akra b. Habis el-Hanzeli ve Muğire b. Şu'be. Bu yazıyı yazan kimse;
Abdullah İbn Ebi Bekr'dir"63
Antlaşma metninde de geçtiği gibi Hz. Peygamber, Necranlı
Hıristiyanlam tam anlamıyla bir din ve vicdan hürriyeti tanımıştır ki bu
İslam'ın, ehl-i kitaba karşı olan tavrının, Peygamber döneminde tatbikatı
bakımından çok büyük bir öneme sahiptir.64 Çünkü Hz. Peygamber
tarafından tanınan bu hak ve hürriyetler aynı şekilde ilk üç halife tarafından
da, anlaşmalar yenilenerek devam ettirilmiştir. Diğer taraftan Necran'lılara
verilen adli hukuki muhtariyet, Bahreyn, Umman ve Yemen eyaletlerine de
İslam devletine cizye vermeleri kaydıyla tanınmıştır.65
Bu anlaşmaya göre, Hz. Peygamberin Necranlı Hıristiyanlar
üzerindeki hakimiyeti kabul edilmiş, Müslümanların o bölgedeki emniyetleri
bu antlaşma ile güvenlik altına alınmıştır. Onlar faizi terk etmek
mecburiyetinde kalmışlar ve din adamlarına serbestlik tanınmıştır. 66
63 Hamidullah, el-Vesaiku's-Siyasiyye, s. 194-197; Hamidullah, I/622-623; Fayda, s. 29-30;
el-Cevziyye, IV /182-183 64 Hamidullah, I/62?; Fayda, s. 32-33 65 Fahreddin Atar, Islam Adiiye Teşkilatı, Ankara ? s. 223 66 Fayda, s. 33
28 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
Necran'lıların istekleri üzerine, aralannda ihtilaf çıktığında hakemlik
yapmak üzere Ebu Ubeyd b. Cerrah gönderilmiş67
ve daha sonraları da Hz.
Ali cizye ve zekatları toplamakla görevlendirilmiştir. 68
Görüldüğü üzere Hz. Peygamberin yazdığı mektupta ya da yaptığı
antlaşmada Hıristiyanlara karşı oldukça müsamahakar davranmış ve onların
yanlış itikatlarını bizzat kendilerine duyurmuştur. Her şeye rağmen bir
zorlama söz konusu olmamıştır. 69 Böylece Necran Hıristiyanlan bu antlaşma
ile kendi dinlerinde kalmışlardır. Hz. Muhammed ise, bunlarla yaptığı
antlaşma neticesinde, önce kendi siyasi ve askeri varlığını kabul ettirmiş; bu
bölge ve çevresinde yaşayan diğer kabile topluluklarıyla temas etmeye
imkan bulmuştur. Ayrıca Yemen-Hadramevt ve Bahreyn-Uman'da gayr-i
Müslimlerle Müslümanların beraberce yaşadıklarını ve bu bölge için de bir
dinar cizye miktarının belirlendİğİ bilinmektedir. Necranlı Hıristiyanların,
ise müşterek cizye karşılığı iki bin dirhem olarak da kararlaştırılmıştır.
Alınan bu cizyelere karşılık muhtemel tehlikeleri hertaraf edilmiş ve alınan
bu vergilerle de kendilerine mali destek sağlamışlardır. 70
Antlaşma akdedildikten sonra, Necran heyeti ülkelerine dönmüş
ancak onların yöneticisi ve din adamı tekrar Medine'ye geri gelerek
Resulullah'in huzurunda İslam'ı kabul ettiklerini açıklamıştır. İslam
Peygamberi onları Eba EyyCıb el-Ensari'nin evine yerleştirmiştir. 71 Ferdi
olarak Resulullah'ı tanıyan Necranlılar, Müslüman olmuşmuşlar, fakat toplu
olarak İslam'a girememişlerdir. Bu da gösteriyor ki topluluğun bağlayıcı
özelliklerinden biri olan din, önemli bir fonksiyona sahiptir.
SONUÇ VE DEGERLENDİRME
Hz. Muhammed döneminde Arap yarımadası, İslamiyet'e ve diğer
ehl-i kitap olan ve olmayana beşiklik yapmasıyla önemli bir hale gelmiştir.
Devletler ve kabileler arası 1icaret kervanlarının geçtiği birçok merkezin
burada bulunması buranın önemini bir kat daha artırmıştır. Arap
yarımadasının güney kısmının verimli ve deniz ticaretine uygun olması,
Kuzeyin ise İran ve Bizans'a komşu oluşu yarımadadaki hareketliliği daha
da artırmıştır. Bu bölgede iç ve dış göçler sebebiyle her tarafta farklı din ve
fikir akımları benimsenmiş ve bölgeye hakim olmak için var gücüyle
çabalamışlardır. Bu fikri ve dini cereyanlar; Sabiilik, Mecusilik, Putperestlik,
Haniflik, Yahudilik ve Hristiyanlıktır.
Arabistan; coğrafi, dini, fikri ve sosyolojik yapı bakımından birçok
tecrübelere sahip olduğu bir dururnda iken İslamiyet'le tanışmıştır. Nedeni
67 Buhari, X/381; Fayda, s. 33; Ateş, s. 47 68 Halife b. Hayyiit, Tarilıu Halife b. Hayydt, (Çev: Abdulhalik Bakır), Ankara 2001, s. 123;
el-Cevziyye, IV/185, Atar, s. 46 69 Aydın, s. 30-31 7
° Fayda, s. I 25 71 Hamidullah, 11624
Fırat Ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 29
ise Hz. Muhammed'in burada peygamberliğini ilan etmesi ve o bölgenin
insanı olmasıdır. Bundan dolayı Hz. Muhammed, öncelikle kendi kabilesinin
desteğini alması gerektiği bilinciyle hareket etmiştir. Daha sonra uzun bir
mücadeleden sonra Mekke'de tutunamayan Hz. Muhammed Medine'ye
hicret etmek zorunda bırakılmıştır. Hz. Muhammed, Medine'ye geldiğinde
ilk iş olarak bölgedeki kabile ve ülkelerle ilişkiye geçmiş ve İslam'ı evrensel
boyutunu anlatmaya başlamıştır. Gayr-i Müslim devletlere mektup ve elçileri
vasıtasıyla İslam'a ve banşa davet etmiştir. İşte "bütün alemiere rahmet
olarak gönderilen Hz. Muhammed, bütün cihanın ilahi lütfa mazhar olması
için çalışmış, merhametini Arap'a, Acem'e, Bizans'a ve Rum'a hatta inse ve
cinse ulaştırmaya gayret etmiştir.Davetini kabul edenler kurtuluşa ulaşmışlar
yüz çevirenler ise perişan olmuşlardır.
Tarihi seyir içinde Hz. Muhammed İslam'ın hoşgörü dini olduğunu,
yaşadığı dönem içerisinde herkese göstermiştir. Ne gariptir ki Hıristiyanlar o
dönemde de günümüzde de bunu ihlal etmişlerdir. Bu yaklaşım ve engin
hoşgörü ruhu, Hıristiyanları bir türlü tatmin etmemiştir. İslam-Hıristiyan
ilişkileri sempatik bir havayla başlamış fakat asırlar boyu değişmeyen bir
yaklaşımla Hıristiyan istila hareketleri ciddi boyutlar kazanmıştır.
Günümüze geldiğimizde ne gariptir ki Hıristiyan misyonerler vasıtasıyla
İslam ve onun taraftarları, Peygamberi ve Kitabı taciz edilerek ilişkiler
(diyalog) soğuk savaşa dönüşmüştür.
Bu bağlamda günümüzde misyonerliğe takviye olarak "dinler arası
diyalog" ve hoşgörü projeleri devreye sokulmaktadır. Daha da ileri gidilerek
bu proje ile İslam'ın içini boşaltıp, emir ve yasağı olmayan, felsefi bir sistem
haline g~.tirmek ve sonrası da Hıristiyanlaştırma projeleriyle devam ~tmektir.
r
30 Yrd.Doç.Dr. Sıddık ÜNALAN & Arş.Gör. Hakan ÖZTÜRK
KAYNAKÇA
Ahmet Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiya, I, (Haz: Mahir İz), Ankara 1985.
Algül, Hüseyin, İslam Tarihi, I, İstanbul 1986.
Atar, Fahreddin, İslam Adiiye Teşkilatı, Ankara? .
Ateş, Süleyman, İslam 'a İtirazlar ve Kuran-ı Kerim "den Cevaplar, Ankara 1972.
Aydın, Mehmet, Müslümanlarm Hrisityanlara Karşı Yazdığı Reddiyeler ve Tartışma
Konuları, Ankara 1998.
Berki, Ali Himmet-Keskioğlu, Osman, Hatemii'l-Enbiya, Hz. Muhammed ve Hayatı,
Ankara1991
Brockelmann, Cari, İslam Ulusları ve Devletler Tarihi, (Çev: Neşet Çağatay), Ankara
1992.
Buhari, Muhammed İbn İsmail İbn İbrahim İbn el-Muğıra, Sahilı-i Bulıari Mulıtasarı,
Müelif: Zeynuddin Ahmed b. Ahmed el-Zebidi, (Ter: Kamil Miras),
XII, Ankara, 1979.
Canan, Mehmet Zeki, İslam Tarihi, Cahiliye Devri Siyer-i Nebi Halifeler Devri, I,
İstanbul 1977.
Cevdet Paşa, Ahmet, Kısas-ı Enbiya, (Haz: Mahir İz), I, Ankara 1985.
el-Cevziyye, İbn Kayyım, Zadu '1-Mead, (Çev: Şükrü Özen-H. Ahmet Özdemir-Ali
Vasfi Kurt), İstanbul 1989.
el-Cisri, Efendi, Risale-i Harnidiyye, (İslam Hak ve Hakikat Dinidir), (Terc; Manastırlı
İsmail Hakkı), (Sad; Ahmet Gül), İstanbul 1980.
Esad, İbnu'l Emin Mahmud, Tarilı-i Din-i İslam, II, (Medhal), ?, 1327.
Fayda, Mustafa, Hz. Ömer Zamanında Gayr-i Müslimler, İstanbul ?.
Halife b. Hayyiit, Tarilm Halife b." Hayyat, (Çev: Abdulhalik Bakır), Ankara 2001
Hamidullah, Muhammed, el-Vesaiku 's-Siyasiyye, (Hz. Peygamber Döneminin Siyasi
İdari Belgeleri), (Çev: Vecdi Akyüz), İstanbul 1995.
--------------,Muhammed, İslam Peygamberi, (Çev: Salih Tuğ) I-II, İstanbul, 1991.
Hasan, H. İbrahim, Siyasi-Dini-Kültürel-Sosyal, İslam Tarihi, I-X (Çev: İsmail YiğitSadrettin Gümüş), İstanbul, 1987.
İbn Hişam, Ebu Muhammed Abdulmelik, es-Siretu 'n-Nebeviye, Tercemesi, (Çev:
Hasan Ege), I-IV, İstanbul, \985.
İbn İshak, Muhammed b. Yesar, Siret-i İbn İshak, (Tahk. Muhammed Hamidullah,
Konya, 1984
İmam Suyuti, el-Hasaisu '1-Kübra, Olağan Üstü Yönleriyle Peygamberimiz, (Çev:
Naim Erdoğan), II, İstanbul 2003.
Kapar, M. Ali, Hz. Muhammed 'in Müşriklerle Münasebeti, İstanbul, 1987.
Kur'an-ı Kerim.
Fırat ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi 12:2 (2007) 31
Mevdudi, Seyyid Ebu'l-Ala, Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz. Peygamber,
(Çev: N. Ahmet Asrar), İstanbul, 1972.
Müslim, Ebu Hüseyin İbnu'l Haccac, Sahilıi Müslim, VIII, Tercemesi ve Şerhi, (Çev:
Ahmet Davutoğlu),İstanbul 1978.
Şibli, Mevlana, Biiyük İslam Tarihi, Asrı Saadet, I, (Çev: Ömer Rıza Doğru!), İstanbul
1977.
Taberi, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir, Tarihi Taberi Tercemesi, (Çev: Mehmet
Emmioğlu), Konya 1973.
---------, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir, Milletler ve Hükümdarlar Tarihi, (Çev: Zakir
Kadiri Ugan-Ahınet Temir), I-V, İstanbul 1991.
Ünalan, Sıddık, Hz. Muhammed Döneminde İslam Hıristiyan Diyalogu,
(YayımlanmamışYüksek Lisans Tezi), Kayseri 1994.
Watt, W. Montgomery, Muhammad At Mecca, London 1972.
Yakubi, Ahmed b. Ebi Yakub b. Cafer b. Vehb b. Vazıh el-Ahbari (292/905), Tarihu'lYakubi, I-II, Beyrut, ?.
Yıldız, Dursun Hakkı, Doğuşran Günümüze Biiyük İslam Tarihi, I-XIV, İstanbul 1986.

.

.

Sevgili Peygamberim Serisi