ehlisunnnetde - DURSUN GÜRLEK 19-20

ABDULHAMİD HAN

ABDÜLHAMİD HAN Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı. İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar: Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi. Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur. Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur. Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı. Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız. Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar. Rabbim Başbakanımızı korusunu2026

ehlisunnnetde

Cumhurbaşkanımızın hediye edeceği kitap

05:316/01/2019, Pazar
G: 8/01/2019, Salı

Geçen gün bir gazetemizde “Külliye’de Beş Milyon Kitaba Adım Adım” başlığıyla resimli bir haber yayımlandı. Bu haberden anlaşıldığına göre, toplam beş milyon kitabın yer alacağı Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi’ne şimdiye kadar bağışlanan kitapların sayısı bir milyon 392 bini bulmuş. Kısa bir süre önce, bendeniz de Beştepe’ye davet edilmiş, diğer yazar ve kütüphaneci arkadaşlarla birlikte konu hakkındaki görüşlerimi bildirmiştim. Cumhurbaşkanlığı sözcüsü Sayın İbrahim Kalın Bey’in başkanlığında gerçekleştirilen bu toplantı, kitap ve kütüphane dostlarını hayli ümitlendirmiş ve son derece sevindirmişti.

Gazete haberinde yer alan bir ayrıntı dikkatimi çektiği için onu da siz değerli okuyucularımla paylaşmak istiyorum. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın şahsi kütüphanesi de, daha sonra bu 5 milyonluk kütüphaneye intikal edecekmiş. Bu kitapların içinde Tayyip Bey’in, lise yıllarında kartpostal satarak kazandığı parayla satın aldığı ve “en kârlı yatırımım” dediği Istılahat-ı Fıkhiyye Kâmusu da bulunuyormuş. Hem Diyanet İşleri Başkanlığı hem de İstanbul Müftülüğü görevini hakkıyla yerine getiren merhum Ömer Nasuhi Bilmen hocamız “Hukuk-ı İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kâmusu” isimli altı ciltlik bu şaheseriyle İslam Hukuku’nun abidelerinden birini dikmiş oldu.

Geçen gün Hayreddin Karaman Hoca da köşesinde dile getirdi, bu eser İstanbul Üniversitesi tarafından yayımlandı. İşin garibi şu ki, o sırada İstanbul Üniversitesi Rektörü olan Ord. Prof. Dr. Sıddık Sami Onar ile birlikte Ord. Prof. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu ve Prof. Dr. Hüseyin Nail Kubalı gibi isimler bu İslam hukuk şaheserine övücü takrizler yazdılar. Halbuki bu şahıslardan hiçbirinin İslam dünya görüşüyle hiçbir ilgisi yoktu. Üçü de laik düzenin savunucusu ve 27 Mayıs askeri darbesinin alkışlayıcısı idi. Özellikle Sıddık Sami Onar, bu konuda çok daha ileri gitmiş, darbeci askerlerle işbirliği yapmaktan, onları tahrik etmekten çekinmemişti. Hatta, bir ilim adamına asla yakışmayan bu “nâbeca” hareketlerinden dolayı adı “fetvacı profesör”e çıkmıştı. Rektörün günah galerisindeki görüntüler –tabii ki – sadece bundan ibaret değildi. Sıddık Sami, üniversitedeki mütedeyyin talebelerin İbnülemin sayesinde açtırdıkları mescidi de darbe olur olmaz kapattırmıştı. O zamanlar, merhum Peyami Safa’nın bu konuyla ilgili yazdığı birkaç köşe yazısı basında ve kamuoyunda büyük yankı meydana getirmişti.

Peki, bu adamlar nasıl oluyor da, büyük İslam alimi Ömer Nasuhi Bilmen Hoca Efendi’yi ve kıymetli eserini öve öve bitiremiyorlar? Bu soruya cevap mahiyetinde bir çok yazı kaleme alındıysa da, onların hepsi hayretle karışık takdir duygularını dile getirmekten ileri gidemedi, tabii ki okuyucuyu da pek fazla tatmin etmedi. Vakıf Gureba Hastahanesi’nin başhekimi merhum Prof. Dr. Asaf Ataseven’le – vefatından birkaç yıl önce – yaptığım bir röportajda yukarıdaki suale cevap teşkil edecek bazı ip uçları yakalamıştım. Hem bu ip uçlarını, hem başka bir takım delilleri bir araya getirerek – önümüzdeki hafta- bu bilmeceyi çözmeye çalışacağım. Bu vesileyle, benim de kütüphanemi süsleyen bu eseri bütün okuyucularıma, özellikle hukukçulara tavsiye ediyorum.

Not: Her hafta Pazar günü yazma imkânı verdikleri için Yeni Şafak yöneticilerine teşekkür ediyorum. Haydi Bismillah!..

Ömer Nasuhi Bilmen, İbnülemin Mahmud Kemal İnal ve Ord. Prof. Sıddık Sami Onar

04:0013/01/2019, Pazar
G: 13/01/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçen hafta Yeni Şafak’ta ilk defa yayımlanan yazımda da belirttiğim gibi eski İstanbul Müftüsü ve Diyanet İşleri Başkanı merhum Ömer Nasuhi Bilmen’in bütün eserleri kıymetli olmakla beraber, bunların en önemlisi – hiç şüphe yok ki – “Hukuk-ı İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiye Kamusu”dur. Yine adı geçen yazımda ifade ettiğim üzere kırklı, ellili yılların en büyük hukuk otoriteleri kabul edilen Ord. Prof. Dr. Sıddık Sami Onar, Ord. Prof. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Prof. Dr. Hüseyin Nail Kubalı, Hoca Efendi’nin bu 6 ciltlik şaheserine övücü, takdir edici mukaddimeler yazdılar.

Türkiye'ye alçak terör tehdidi
Türkiye'ye alçak terör tehdidi
12 Temmuz, Pazar

Bu takriz yazıları, o günkü ilim adamlarını ama bilhassa İslami hassasiyeti olan hukukçuları çok şaşırttı. Çünkü yukarıdaki üç ismin de dinle, imanla hiçbir ilgisi yoktu. Sadece bu kadar mı, bunların üçü de 27 Mayıs 1960 darbesini yapanların akıl hocasıydı ve adları fetvacı profesörlere çıkmıştı. Yine bunlardan Hüseyin Nail Kubalı, daha sonra, bir cenaze dolayısıyla geldiği Kadıköy Osman Ağa Camii’nin vaizini, laikliğe aykırı konuşma yaptı diye şikâyet etmiş, hapis cezası almasına sebep olmuştu.

Şimdi gelelim asıl soruya? Bu adamlar nasıl oldu da, Ömer Nasuhi Bilmen Hoca’nın İslam Hukuku’nu göklere çıkaran yazılar kaleme aldılar? Bu sorunun cevabını kısmen olsun verebilmek için o devrin başka bir otoritesini, yani büyük tarihçimiz İbnülemin Mahmud Kemal Bey’i tanımak gerekiyor. Başta tek parti döneminin Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel olmak üzere diğer bütün üniversite öğretim üyeleri İbnülemin’in karşısında el-pençe divan duruyorlardı. Onun ne kadar dindar, mütedeyyin ve muhafazakâr olduğunu bildikleri halde saygıda, hürmette kusur etmiyorlardı. Mahmud Kemal Bey, 1953’de son derece kıymetli ve zengin kütüphanesini İstanbul Üniversitesi’ne bağışlayınca o zamanki rektörler Sıddık Sami Onar ve Kâzım İsmail Gürkan gibi ordinaryüs profesörler başta olmak üzere diğer birçok üniversite mensubunun gözünde İbnülemin daha da büyüdü ve verdiği emirler asla gözardı edilmedi. Ayrıca, İbnülemin, Sıddık Sami Onar hakkında bazı övücü sözler bile söylemişti. Bir akşam İbnülemin’le ilgili metrukâtı karıştırırken şöyle bir gazete haberiyle karşılaştım. “Üniversitede Rektör Seçimi ve İbnülemin Mahmud Kemal” başlığıyla o zamanki Hürriyet gazetesinde yayımlanan haber şöyle:

“Geçenlerde İstanbul Üniversitesi rektör seçimi yapıldı. Bazı iç mevzuat ihtilaflarına meydan veren bu seçim 12 sene evvel ilk muhtar üniversite rektörü Ord. Prof. Sıddık Sami Onar’ın seçimi ile neticelendi.

Bu vesileyle 12 yıl önce İbnülemin’in bir beytini hatırladık. O zaman üstad:

Öğretenle öğrenen etsin düğün!

Oldu Sıddık Sami Bey rektör bugün!

demişti. Şimdi üstad ahiret âleminde. Onun bu güzel beyti ile hem yeni rektörü tebrik eder, hem de merhumu rahmetle yâd ederiz.”

Merhum Üstad Mahmud Kemal Bey sadece Sıddık Sami’yi övmekle yetinmiyor. Ömer Nasuhi Bilmen hocamızın kitabına harika bir takriz yazan Prof. Hüseyin Nail Kubalı’yı da kaleme aldığı bir şiirler medhediyor. Konuyla ilgili Aralık 1958 tarihli bir gazete haberi ise şöyle:

“Fikir hayatımız, geçen sene (1957) kaybettiği ve yeri doldurulamaz bir değerli şahsiyeti yâd ediyor: İbnülemin Mahmud Kemal Bey. Üstad bir abide idi. Nasıl yıkılan bir eski abide yerine yenisi konmazsa onun da yeri doldurulamaz. Yapılacak şey, Mahmud Kemal’i her sene yeni bir tarafı ile göstermektir.

Bu defa üstadı sevenler için bir keşifte bulunduk. Hiçbir yerde çıkmayan bu manzumeyi edebiyatçılarımıza hediye ediyoruz. Manzumenin mevzuu olan şahsiyetin kıymeti ise şiire ayrı bir eda vermektedir:

Oldu Nail Bey Hukuka başdekan

Pek yakında olsa layıktır bakan

Öğrenenler raks ederse pek beca

Öğretenler her ne eylerse seza

Zümre-i ehl-i hukukun mefhari

Hakşinâsân-ı zamanın behteri

Pek sevimli bir edib-i dilnüvazı

Hüsnü hulkıyla bihakkın serfiraz

İmtihanda bazı kerre can yakar

Atıl ü batıllara kanca takar

Hakkı vardır yakmada hem takmada

Çünkü gençler kar’-i cehle akmada

Nail olsun nail ü izzü şeref

Nâmını hürmetle yâd etsün halef!

30 Haziran 1947 İbnülemin

Mahmud Kemal”

Not: Şiirde bahsi geçen Nail Bey, 1948’de Hukuk Fakültesi dekanı olan meşhur Prof. Hüseyin Nail Kubalı’dır.

İşte hem bu medhiyelerden, hem de İbnülemin’in ilmi otoritesine duydukları saygıdan dolayı, bahsi geçen anlı şanlı rektörler ve dekanlar üstadın bir sözünü iki etmiyorlar, hatta bazı kaprislerine katlanmayı bile, bir bakıma şeref kabul ediyorlardı. Ayrıca Ömer Nasuhi Bilmen Hoca ile İbnülemin Mahmud Kemal arasında da bir nevi muhabbet ve saygı söz konusuydu. Hatta İbnülemin, vefatından sonra, metrukâtıyla Ömer Nasuhi Bilmen’in ilgilenmesini vasiyet etmişti. Kısaca söylemek gerekirse, “Huku-ı İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu”nun İstanbul Üniversitesi’nce yayımlanmasında baş rolü oynayan isim İbnülemin’dir. Tabii ki devrin büyük hukuk otoritesi Prof. Dr. merhum Ebul’ula Mardin’in, eser hakkında verdiği müsbet rapor da ayrıca etkili olmuştur.

Bu abidenin yayımlanmasında İbnülemin’in bir numaralı söz sahibi olduğuna dair bazı bilgilere, merhumla ilgili araştırma yaparken ben de ulaştım. Bir gün, Marifet Yayınları’nın sahibi Ömer Ziya Belviranlı Bey’in ziyaretine gittiğimde, merhum amcası Dr. Ali Kemal Belviranlı’dan, konuyla ilgili bir nakilde bulunup dedi ki: Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu’nun başında bulunan önsöz, İbnülemin tarafından kaleme alınmış olup yine onun isteğiyle eserin başına konulmuştur. Hatta İbnülemin, nev’i şahsına münhasır üslubuyla Sıddık Sami’ye eğer bu eseri yayımlarsan öbür tarafta belki işine yarar demiştir. Bu cümleyi ben biraz yumuşattım, aslında ifade daha ağırdır. Ayrıca vakıf Guraba Hastahanesi’nin başhekimi merhum Prof Dr. Asaf Ataseven’le İbnülemin hakkında hayli uzun bir röportaj yaparken ondan da bu minval üzere bazı sözler duymuştum.

İbnülemin Mahmud Kemal Bey’i de, Ömer Nasuhi Bilmen Hoca’yı da, onun birbirinden kıymetli eserlerini de acilen yeni nesile, yeniden tanıtmamız gerekiyor

Kitap muzırları

04:0020/01/2019, Pazar
G: 20/01/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Medeniyetimizin asıl malzemesini teşkil eden kitaplar ve kütüphaneler hakkındaki haberler doğrudan ilgi alanıma girdiği için onları muhakkak okurum. Perşembe günü Yeni Şafak’ta “Kitapların Duş Keyfi” başlığıyla yayımlanan haberi de işte böyle bir merakla gözden geçirdim.

Haberden anlaşıldığına göre, Anadolu Üniversitesi yerleşkesinde bulunan kütüphanenin kitapları üç yıldan bu yana “Kitap Duşu” sistemiyle temizleniyormuş. Ultraviyole ışınlarıyla bir kitabın 40 saniye içinde kapağının, yapraklarının ve cildinin temizliği sağlanıyormuş. Rektörün ifadesiyle, böylece hem çocukların sağlığı düşünülüyormuş, hem de tozlu raflardaki kitapların ömrü uzatılıyormuş.

Burada hemen belirtmek isterim ki, kitabın düşmanı sadece tozdan ve tozlu raflardan ibaret değildir. Bu zararlı maddelerin içinde daha başka nesneler de bulunuyor. Mesela kitap kurtları da bu listeye giriyor. Gerçi “kitap kurtları” deyince akla kitap dostları, kitap âşıkları geliyor ama ben bu yazımda onlardan değil de, gerçek kitap kurtlarından, diğer bir ifadeyle kitap muzırlarından söz etmek istiyorum

Yıllarca Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin müdürlüğünü yapan Muzaffer Gökman’ın kitaplar ve kütüphaneler hakkında bir hayli çalışması bulunuyor. Bunlardan bazılarını, kütüphanecilik hakkında daha çok teknik bilgiler veren, kitapları zararlı maddelerden ve zararlı insanlardan korumak için alınması gereken tedbirlerden bahseden eserler teşkil ediyor. Mesela bunlardan biri olan “Kitabın Sağlık Bilgisi” bize konuyla ilgili önemli bilgiler veriyor. Kıdemli kütüphanecimiz, önce “kitap” hakkında kısa bilgiler verdikten sonra, onların bakım ve korunması için ne yapmak gerektiğini izah ediyor. Adı geçen eserin en can alıcı bölümünü – tabii ki – kitabın düşmanları oluşturuyor. Gökman’a göre, çeşit çeşit kitap düşmanı vardır, ne yazık ki bunların içinde insanlar da bulunmaktadır. Yine teessüfle belirtmek icap eder ki, kitap zararlılarının içinde en tehlikelisi diye bildiğimiz o küçük haşereler değil, bizzat insanlardır. Muzaffer Gökman, sözün burasında bir ikazda bulunuyor, kütüphanelerimizde memurların, evlerdeki kütüphaneler için de, ev sahiplerinin en fazla dikkat etmeleri gereken düşmanlar, bu kabil adamlardır, diyor.

Muzaffer Gökman, kitaplara zarar veren nesneleri rutubet, sayfaların yapışması, güneş ışığı, tozların ortaya çıkardığı kurtlar diye sıraladıktan ve bunlar hakkında kısa kısa bilgiler verdikten sonra sözü kitap hırsızlarına getiriyor, adı geçen eserinde kitap sirkatçilerinin kütüphaneden nasıl kitap aşırdıklarına dair çarpıcı örnekler veriyor. Sadece kütüphanelerin mi, şahıslara ait kitapların da bir takım hasımları bulunuyor. Aldıkları kitapları geri getirmeyenler, getirseler bile perişan bir halde teslim edenler de aynı gruba giriyor. Bunların içinde ödünç aldıkları kitaba sahip olmak düşüncesiyle unutturmaya çalışanlara da rastlanıyor. İşte bu türlü arsızlık ve hırsızlık olayları, kitap dostlarını bir takım tedbirler almaya yönlendiriyor. Mesela, bir daha kimseye kitap vermemek için yemin bile ettiriyor. Ödünç aldığı kitapları iade etmemek suretiyle kütüphane kuranlar bile vardır ki, bunlar da arızalı insanlar olarak karşımıza çıkıyor.

Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin hafız-ı kütübü Muzaffer Gökman’a göre, kitap zararlılarının bir bölümü de, tahripçilerden meydana geliyor. Direkt olmasa bile, dolaylı yollardan kitapları tahrip eden bu adamlara daha çok umuma açık kütüphanelerde rastlanıyor. Okuyucuya verilmek için depodan çıkarılan bir kitap bazen kötü niyetli bir okuyucunun (!) masasına gidebiliyor. Sadece kendisini düşünen bu hoyrat eller, okurken veya not alırken dirseklerini sayfaların üstüne koyup yıpranmalarına sebep oluyorlar. Hatta aldıkları notları kitabın üstünde yazanlar bile oluyor. Parmaklarını tükürükleyerek sayfaları çevirenlere, kapağı kıvırarak okuyanlara gelince, onların da bu yanlış hareketleri – tabii ki – kitapları rencide etmiş oluyor.

Kütüphane muzırlarının arasında bir de jiletçiler bulunuyor. Bunlar kitaptan ziyade gazete ve dergi koleksiyonlarına zarar veriyorlar. Sözde araştırmacı, önüne konulan gazete cildinin sayfalarını çevirirken aradığı yazıyı veya fotoğrafı bulunca, onu normal yollardan, yani resmini çekerek, kopya ederek değil de, sayfayı keserek bir nev’i cinayet işliyor. Aynı vahşi yöntemi – tabii ki – dergiler için de uyguluyor. Bendeniz bu cinayet örnekleriyle defalarca karşılaştım.

Biliyor musunuz? Kesici aletler kullananların içinde tanıdık isimler, yani bazı yazarlar bile bulunuyor. Anlatayım: İkinci el kitap satışı yapan bir arkadaşım, geçenlerde telefon etti. Hocam, birkaç koli eski kitap ve evrak satın aldım. Gel, bak. Belki işine yarayacak bir şeyler çıkar, dedi. Derhal arkadaşın dükkânına gittim. Önüme konulan kolilerden hayli kitap ve dergi seçtim. Lakin duyduğum mutluluk uzun sürmedi. Eve gelip de kitapların ve dergilerin bazı sayfalarının kesilmiş olduğunu görünce büyük bir hayal kırıklığına uğradım. Ünlü yazarlarımızı “bütün cepheleriyle” anlatan bu beyefendi, hem de kendi kütüphanesine ait kitapların birçoğunu – tabirimi mazur görün – kılıçtan geçirmiş. Bu harp malullerinin içinde merhum Sadeddin Nüzher Ergun’un “Türk Şairleri” isimli nâtamam antolojisini de gördüm. Takım halindeki bu antoloji de – ne yazık ki – katliâma uğramış.

Kitap düşmanları saymakla bitmiyor. Ne yazık ki bunların arasında bazı idareciler bile bulunuyor. Ne demek istediğimi daha iyi anlamak için, harf inkılabından sonra eski yazılı kitaplara uygulanan imha hareketini gözden geçirmekte fayda var. Özellikle bin dokuz yüz otuzlu ve kırklı yıllarda, yani tek parti döneminde bu ülkede bir kültür faciası yaşandı. Bazı vilayetlerin valileri kitap ve Osmanlıca evrak katliâmında o kadar ileri gittiler ki, şehrin sokaklarında tellallar dolaştırıp evlerdeki bütün eski yazılı kitapları toplattılar, bununla da kalmayıp meydanlarda cayır cayır yaktırdılar. Kitap imha memuru diyebileceğimiz böyle valilerden birini yakından tanımak ve dehşet verici icraatı hakkında bilgi almak istiyorsanız kıymetli şairimiz Yavuz Bülend Bâkiler’in “Gidenlerin Ardından” isimli eserinde “Hasip Efendi” başlığıyla yer alan yazıyı okumanız gerekiyor.

Not: Yeni Şafak’ta yazmaya başlamam dolayısıyla arayıp tebrik eden Mehmet Nuri Yardım, Muzaffer Doğan, Resul Tosun, Mahmud Bıyıklı, Vehbi Vakkasoğlu, Orhan Âlimoğlu beylere ve diğer dostlara teşekkür ederim

Tarihi eserlerin ihyası

04:0027/01/2019, Pazar
G: 27/01/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Çarşamba günü Yeni Şafak’ta “İstanbul’un Tarihi İhya Edilecek” başlığıyla yayımlanan haberi dikkatle okudum. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Beyoğlu Fatih ve Üsküdar ilçelerinde zaman içinde yok olan 12 tarihi eseri ihya etme kararı almış. C.H.P.’li üyeler oylamada red oyu kullanmışlar. Gerekçe olarak da hep dini eserlerin ihya edildiğini ileri sürmüşler. Burada aklıma hemen şöyle bir soru geliyor: Eğer Büyükşehir Belediyesi, sadece zamanla yıkılan veya yok olan kiliseleri ve havraları ihya etme kararı alsaydı aynı C.H.P’li üyeler bunun için de red oyu kullanırlar mıydı? Sizin yerinize ben cevap vereyim, asla muhalefette bulunmazlardı, aksine böyle bir icraata alkış tutarlardı.

Diriltmek, canlandırmak anlamına gelen “ihya” kelimesi taşıdığı özellik ve güzellik itibariyle kulaklarımızı adeta şenlendiriyor. Mesela bir söz ustasından içimizi aydınlatan bir sohbet dinlediğimiz zaman; sağ olasın, var olasın bizi ihya ettin diyoruz. Ayrıca bu konuda müstakil kitapların yazıldığını da biliyoruz. İmam-ı Gazali hazretlerinin ölü kalbleri diriltmek, bozulan itikatları düzeltmek için kaleme aldığı o muazzam ve muhteşem eser – bilindiği üzere – “İhyây-ı Ulûmü’d – Din”, yani “Din İlimlerinin İhyası” adını taşıyor. Bu abide eser, yüz yıllardan beri gönülleri ihya etmeyi sürdürüyor.

Maddi ve manevi olmak üzere iki türlü ihyanın söz konusu olduğunu biliyoruz. Yukarıdaki haber maddi anlamdaki ihya ile ilgili olduğuna göre, ondan kısaca bahsedelim. Sadece camiler ihya ediliyor, onun için red oyu kullanıyoruz diyenlere hatırlatmak isterim ki, bu hareket sadece camiyle sınırlı kalmıyor, ayrıca kültür dünyamızı da ilgilendiriyor. Siz, bir ecdat camiini yeniden ortaya çıkarırken aynı zamanda etrafındaki mektebi, medreseyi, çeşmeyi, hazireyi ve benzeri tarihi eserleri de canlandırmış oluyorsunuz. Böylece – bir bakıma – kültür hizmeti yapıyorsunuz. Bir örnek vereyim, haberde adı yanlış olarak “Voynuk Cami” diye geçen “Voynuk Şücaeddin Camii”, ellili yılların sonunda hiçbir gerekçe gösterilmeden yıktırıldı. Unkapanı’nın merkezinde yer alan bu tarihi mabedin etrafında bakınız kimlerin türbesi bulunuyor. İstanbul’un ilk belediye başkanı Hızır Çelebi, 17. yüzyılın büyük tarih ve coğrafya bilgini Kâtip Çelebi, divan edebiyatının ünlü şairi Necati Bey, adı geçen caminin etrafını süsleyen tarih ve kültür eserleri olarak karşımıza çıkıyor. İşte Voynuk Şücaeddin Camii tekrar ihya edilince adı geçen mekân daha canlı bir hale geleceği, ziyaretçilerin ilgisi artacağı için bir kültür hizmetine imza atılmış olacak.

Sadece camiler mi, tekkeler ve dergâhlar da çeşitli açılardan kültür tarihimize ışık tutuyor. Yine aynı haberde adı geçen “Aydınoğlu Tekkesi”ni buna bir örnek gösterebiliriz. Gülhane Parkı’nın hemen yanıbaşında bulunan ve halk arasında “Salkımsöğüt Tekkesi” diye bilinen dergâh İstanbul’un en eski mistik mekânlarından biridir. Merhum Reşad Ekrem Koçu’dan öğrendiğime göre, Aydınoğlu Dergâhı’nın yerine ilk defa Kasım Çavuş adında bir hayır sahibi küçük bir mescid yaptırdı. Bu mescid, tarihi tesbit edilemeyen eski bir depremde harap oldu. Sonra burada II. Bayezid devri âlimlerinden olan “Saçlı Emir” lakabıyla tanınan, aynı zamanda İstanbul Kadılığı’na kadar yükselmiş olan Tebrizli Abdullah oğlu Mehmed Muhiddin Efendi, bir zaviye inşa ettirdi. 1684’de Kadiriye’den Mehmed Efendi, semahanesine minber yerleştirerek cami haline getirdi. Bahçedeki şadırvan ile cümle kapısının yanındaki çeşme de bu sırada yapıldı.

Yine “İstanbul Ansiklopedisi”nden anlaşıldığına göre, bu kadim dergâh birçok tarikat mensubuna ev sahipliği yapıyor. Önce Halvetiye tarikatine ait bir tekke iken, Aydınoğlu’nun şeyhliği zamanında Kadiri tekkesi oluyor. Dergâhın en meşhur postnişini Hasan el-Ünsi’nin gelmesiyle Şabaniye Dergâhı’na çevriliyor. Daha sonra Cerrahilere veriliyor. İzzi Efendi ile de Kadiriyye’nin Üveysiyye-Enveriye kollarına intikal ediyor.

Bir zamanlar yol genişletme gerekçesiyle iyice hırpalanan bu tarihi mekânı şereflendiren mutasavvıflardan biri de Hasan el-Ünsi hazretleridir. Menakıbnamesiyle gönülleri şenlendiren bu mübarek zat, adı geçen dergâhta tam kırk yol postnişinlik görevinde bulundu ve bu süre içinde bir iki zaruri durumun dışında hiç dışarı çıkmadı. Devrin padişahı Dördüncü Mehmed iki defa kendisini saraya davet ettiği halde gitmedi bunun üzerine padişah bizzat kendisi tekkeye gelip Hazretin duasını aldı.

Aydınoğlu Dergâhı’nın son şeyhlerinden olan İzzi Efendi’ye gelince, o da tasavvuf tarihinin renkli şahsiyetlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Osman Şems Efendi’nin halifesi olan bu zat aynı zamanda iyi bir şairdi. O da Hasan el-Ünsi gibi postnişinliği süresince dergâhtan dışarı çıkmadı. Yunanlılar İzmir’i işgal edince “Zito Venizelos!” yani “Yaşasın Venizelos!” diye bağırmadığı için kasaturayla kafasına vurula vurula şehit edilen Miralay (Albay) Fethi Bey, işte bu İzzi Efendi’nin oğluydu. O gün gazete okumadığı, bugünkü haberleşme vasıtaları da olmadığı halde; “Eyvah! Oğlumu şehid ettiler!” diyerek tekkenin pencerelerine hücum ediyor, böyle vahim bir durumda bile dışarı çıkmıyor.

Tarikat terbiyesinin olgunlaştırdığı İzzi Efendi, tam bir cazibe merkezi olduğu için yakınları ve ahbabları tarafından çok seviliyordu. Büyük tarihçimiz ve edebiyat bilginimiz İbnülemin Mahmud Kemal Bey de, İzzi Efendi’nin muhiplerinden olup adı geçen tekkeye sık sık gidermiş. Yine böyle bir ziyaret esnasında bir arkadaşı üstada: “İzzi Efendi’ye intisabınız mı var?” diye sorunca İbnülemin, “Hayır, intisabım yok, ama incizabım var!” cevabını vermiş. Yani İzzi Efendi, ahlakıyla, terbiyesiyle, sohbetleriyle beni adeta cezbediyor, mıknatıs gibi kendine çekiyor, demek istemiş.

Başta da belirttiğim gibi, İstanbul’da ihya edilmesi gereken tarihi eserlerin hemen hemen hepsinin kültür tarihimizi yakından ilgilendiren bir de hikâyesi bulunuyor. Durum böyle olunca onları tekrar canlandırmak, kültür dünyamızı daha da zenginleştirmek anlamına geliyor. Bu inceliği anlamadıkları için tarihi eserlerin ihyasına karşı çıkanları da cehaletleriyle başbaşa bırakmak icap ediyor!.

Sultan Abdülhamid ve İsmet İnönü

04:003/02/2019, Pazar
G: 3/02/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman gibi adından ve icraatından en fazla söz edilen Osmanlı padişahlarından biri de – hiç şüphe yok ki – Sultan İkinci Abdülhamid Han’dır. Büyük bir dirayetle ve hayranlık uyandıran politik bir deha ile tam otuz üç yıl koca Osmanlı Devleti’ni idare eden bu otuz dördüncü hükümdar – bilindiği gibi – bin bir iftiraya uğradı. Yerli ve yabancı garazkârlar tarafından aleyhinde ciltler dolusu kitaplar yazıldı. Esefle belirtelim ki, yerli muhaliflerin en pespaye cümlelerle yaptıkları hücumlar, aslı astarı olmayan suçlamalar, yabancı Abdülhamid düşmanlarını bile hem şaşırttı, hem sevindirdi. Bu mazlum hükümdar, yaratılış itibariyle şefkatli ve merhametli bir karaktere sahip olmasına rağmen utanmadan, sıkılmadan kendisine “Kızıl Sultan” yaftası yapıştırıldı.

Sultan Abdülhamid ve İsmet İnönü
Sultan Abdülhamid ve İsmet İnönü
28 Ocak, Pazartesi

Özellikle Cumhuriyetin ilk yıllarında tavan yapan deni ve şeni iftiralar, aklın, mantığın kabul etmediği aleyhdeki propagandalar yeni nesilleri fena etkiledi. Yazar çizer takımını bir tarafa bırakınız bir zamanlar siyasi otoritenin en başındaki devletlular bile bu “Kızıl Sultan” yakıştırmasını dillerine dolamaktan bir türlü kendilerini kurtaramadılar.

Bizim kuşak, Sultan İkinci Abdülhamid Han’ın ne büyük bir padişah olduğunu ve bu büyüklüğünden dolayı alçakların, cahillerin ve gafillerin hücumuna uğradığını Necip Fazıl Kısakürek, Hüseyin Nihal Atsız, Nizameddin Nazif Tepedelenlioğlu, Reşad Ekrem Koçu, Raif Ogan, İsmail Hami Danişmend, Yılmaz Öztuna, Ziya Nur Aksun, Münevver Ayaşlı gibi yazarların ve tarihçilerin eserlerinden ve yazılarından öğrendi. Bunların içinde özellikle üstad Necip Fazıl Kısakürek’in “Ulu Hakan Abdülhamid Han” isimli eseri büyük bir önem arzediyor. Bu kitap daha yayımlanır yayımlanmaz büyük bir ilgiyle karşılandı. Adı geçen eseri okuyan herkes, mazlum ve mağdur sultanın gerçekten “ulu” sıfatını tam anlamıyla hak ettiğini, ondan sonra iş başına gelen İttihatçıların “ulu” değil, cüce olduğunu gayet iyi anladı. Bunların içinde olanca samimiyet duygusuyla ve nedamet tövbesiyle şahane şiirler yazanlar bile görüldü.

Yukarıda isimlerini saydığımız şahsiyetlerin, diğer ifadesiyle yerli yazarların dışında hariçten de Hünkârı müdafaa sesleri yükseldi. İşte bunlardan biri olan Pakistanlı Meryem Cemile, “Garp Materyalizmi Karşısında İslam” isimli eserinin bir yerinde “İkinci Abdülhamid’i Müdafaa” başlığı altında kaleme aldığı satırlarla tarihi bir gerçeği dile getirdi. Abdülhamid, “Kendi zamanında memleketinin hayatını ve bekasını şahsi menfaatlerinden üstün tutan yegane Müslüman hükümdardı. Eğer Sultan Abdülhamid’in tedbirleri çok sert oldu ise, bunun yegane sebebi, onun başvuracak başka çaresi kalmadığı içindi” demek suretiyle onu anlamayan yahut anlamak istemeyen güruha gerekli cevabı verdi.

Yukarıda Sultan Abdülhamid Han’a “Kızıl Sultan” diye iftira atanların arasında, garazkâr kalemlerin yanı sıra, en üst seviyeye çıkmış idarecilerin de bulunduğunu söylemiştim. Bunlardan birinin de İsmet Paşa olduğunu, Şubat 2018 tarihli Türk Edebiyatı dergisinde, Özer Revanoğlu Bey’in “Bir Dost Daha Kaybettik” başlığıyla neşredilen yazısından öğreniyoruz. İkinci Küllük Kahvesi’nin, nâm-ı diğer “Marmara Kıraathanesi”nin müdavimlerinden olan Özer Bey, yine bir başka “Marmaratör” olan merhum ağabeyimiz Prof. Dr. Ahmet Nuri Yüksel’in vefatıyla ilgili olarak kaleme aldığı bu yazıda, sözü Necip fazıl’ın “Ulu Hakan Abdülhamid Han” isimli bu kitabına getirip şunları söylüyor:

“Yayın hayatına başladıktan bir süre sonra rahmetli Necip Fazıl Kısakürek tarafından kaleme alınan ‘Ulu Hakan Abdülhamid Han’ kitabını yayımladık. Her yerde kullanılan Abdülhamid posterleri son derece çirkindi. Kırçıl bir sakal, uzun bir burun, kambur bir adam. Bunlar özel olarak hazırlanmış resimlerdi. Bunlardan daha kötüleri de vardı. Mesela bin dokuz yüz altmışlı yıllarda Çemberlitaş’ta, bir berber dükkânında bir Abdülhamid resmi asılıydı. Bu resim tamamen çırılçıplak kadınlardan meydana gelmişti. Kaşları birer çıplak kadından meydana geliyordu. Yüce Sultan’ın bütün yüz hatları, son derece maharetli bir ressam tarafından çıplak kadınlarla işlenmişti. Abdestsiz gezmeyen Gök Sultan’ın nasıl bir kadınperest olduğunu anlatmak için hazırlanmış kasıtlı bir resim.

Bu konuda azami bir hassasiyet göstererek Gök Sultan’ın gençlik resmini bulduk ve kapakta onu kullandık. Kitap yayımlandıktan kısa bir süre sonra C.H.P. Genel Başkanı İsmet İnönü, Büyük Millet Meclisi’nde konuşma yaptı. ‘İstibdad ile bir devre damgasını vurmuş olan Kızıl Sultan Abdülhamid’i, Ulu Hakan diye ananlar var’ gibi sözler söyledi.

Bu haberi ben de sabahleyin gazetede okudum. Elbette çok canım sıkıldı. O günleri yaşayan bir çok insanın hatıraları yayımlanmıştı. Bir çok hakikatler gün yüzüne çıkmışken ayrıca o günleri çok iyi bilmesi gereken İsmet Paşa, neden hâlâ böyle düşünüyordu. Menfi düşünenler her zaman, her yerde olabilir. Anlaşılan o ki İsmet Paşa, öyle biri değildi. Bilerek, şuurlu bir şekilde Abdülhamid aleyhtarıydı. Rıza Tevfik Bölükbaşı gibi, Gök Sultan’ın devrilmesinde büyük rol oynamış Enver Paşa ve Talat Paşa gibi nâdim (pişman) olanlardan değildi.

O gün Ahmet Ağabey, öğle vaktini biraz geçe hışımla Yaprak Kitabevi’ne geldi. Kitabevinin bir köşesinde bir yere geçerek yazıp çizmeye başladı. Bir dosya kağıdı üzerine ebatlarını da yazarak bir ilan hazırlamıştı. ‘Bu ilanı hemen birisi gazeteye götürsün ve yarın bu ilan mutlaka çıksın!’ dedi. Belli ki Ahmet Ağabey de İsmet Paşa’nın konuşmasını okumuş ve çok öfkelenmişti.

Ahmet Ağabey’in hazırlayıp reklam için gazeteye gönderdiği kağıtta şunlar yazılıydı.

‘Emekli General İsmet İnönü’yü Küplere Bindiren Eser: Ulu Hakan Abdülhamid Han. Yazan: Necip Fazıl Kısakürek. Ötüken Yayınevi.’”

Bu vesileyle Sultan Abdülhamid Han’a, Necip Fazıl’a ve Prof. Ahmet Nuri Yüksel’e bir kere daha Allah’tan rahmet niyaz ediyorum.

“Bekâ meselesi”ne farklı bir bakış

04:0010/02/2019, Pazar
G: 10/02/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Son günlerde “bekâ meselesi”nin sık sık gündeme geldiğini görüyoruz. Gazete haberlerinin yanı sıra köşe yazarları da konuya gerekli önemi veriyorlar. Hatta bu vadide polemik yazıları bile kaleme alınıyor. Hemen belirtmek isterim ki, bugün Türkiye’de bir “bekâ meselesi” vardır, akl-ı selimle düşünen herkes, ülkenin geleceğini tehdit eden böyle bir belaya asla ilgisiz kalamaz. Şer cephesi boş durmadığı ve dengeler yerine oturmadığı için “bekâ meselesi” kat’iyyen göz ardı edilemez.

“Bekâ meselesi”ne farklı bir bakış
“Bekâ meselesi”ne farklı bir bakış
3 Şubat, Pazar

Bu mukaddimeden sonra, kültür tarihçiliğinin gereği olarak bendeniz konuya başka bir açıdan bakmak istiyorum. İsterseniz önce kelimenin anlamından başlayalım. Ölmezlik, ebedilik, sonsuzluk demek olan bekâ, hem günlük hayatımızda hem de edebiyatımızda birkaç mânâda kullanılıyor. Büyük şairimiz Yahya Kemal:

“Gördüm ve anladım yaşamak macerasını
Bâkıyse ruh eğer dilemezdim bekâsını”
diyerek aynı kökten gelen bu iki kelimeyi, büyük bir ustalıkla terennüm ediyor. “Bekâ”nın başka bir ifadesi olan “bakiye” ise geri kalan, artan anlamına geliyor. Buna da “Dünyada insanın nâmıdır kalan / Bâkisi yalandır yalandır yalan” diyerek yine şiirle bir örnek vermiş olalım. Bir de “yetersiz bakiye” sözü var ki onu da toplu taşıma araçlarına binerken, daha doğrusu İstanbulkartı kullanırken sık sık duyuyoruz.

Bu konuda söyleyeceklerim bitmedi. Bir de “bâki selam” diye bir ifade var ki, o da eskiden daha çok mektupların sonuna yazılır, bununla söze son verilirdi. “Bakıyyetü’s - süyûf” ise, kılıç artıkları anlamına geliyor ve savaşta yenilen tarafta sağ kalanlar için kullanılıyor. “Âsâr-ı Bâkiye” de kalıcı eserler demektir. Ayrıca bu isimde kitap yazanların olduğunu da biliyoruz. Kültür tarihimizin önemli temsilcilerinden Salih Zeki Bey’in “Âsâr-ı Bâkıye” adındaki çalışmasını buna bir örnek gösterebiliriz.

“Bâki” kelimesine “bekâ” kazandıran, günümüzdeki ifadesiyle ölümsüzleştiren edebiyatçılarımızdan biri de divan şiirinin gözde şairi Bâki’dir. İsminin nasıl bir anlam ifade ettiğini –bakınız– ne güzel terennüm ediyor. “Minnet Huda’ya, devlet-i dünya fena bulur / Bâki kalur sahife-i âlemde adumuz.” Âlem sayfasındaki adını, edebiyatın sihirli gücüyle ebedileştiren Bâki’nin, baki kalan diğer bir beyti ise şöyle:

“Âvâzeyi bu âleme Dâvud gibi sal
Bâki kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş.”

Genellikle mezar taşlarında görülen ve “Ebedi olan O’dur, yani Allah’tır” anlamına gelen bir cümle vardır ki o da “Hüve’l-Bâki”dir. Aklıma geldiği için nakledeyim. Konusuyla ilgili araştırma yapan bir arkadaşımız, sur dışındaki tarihi mezarlıklardan birine, şairin mezarını bulmak için gidiyor. Uzun süre dolaşıyor ama kabri bir türlü bulamıyor. Sonunda mezarlık görevlisine Bâki’nin mezarı nerede diye soruyor. Görevli hiç düşünmeden burada yatan herkesin adı Bâki’dir. Görmüyor musun bütün mezar taşlarında “El-Bâki, Hüve’l-Bâki” yazıyor, cevabını veriyor.

Gülümsemeniz bittiyse, bu kelimeyle ilgili olarak biraz da “mâlumatfuruş”lukta bulunayım. Efendim, Latin alfabesinde bir, Arap alfabesinde ise iki “k” harfi var. Bunlardan biri ince, diğeri ise kalın seslidir. “Bâki” kelimesini kalın sesli olan “kaf” harfiyle yazarsanız ebedi, yani sonsuz anlamına gelir, “kef” harfiyle kaleme alırsanız “ağlayan” demek olur. Buna göre “bekâ” da ağlamakla ilgili bir söz olarak karşımıza çıkar. “Âkıl” derseniz akıllı adamı, “Âkil” diye söylerseniz yiyici herifi kastetmiş olursunuz. Bütün bunların telaffuz yoluyla ve uygulamalı olarak daha iyi anlaşılması için Osmanlı Türkçesine âşinâ olmak gerekiyor. Üzülerek belirtmek isterim ki, muhafazakâr kesim, bir medeniyet dili olan Osmanlı Türkçesine gerekli önemi vermiyor, durum böyle olunca ortaya Türkçe namına bir dil keşmekeşi çıkıyor. Anlı şanlı bazı akademisyenlerimiz bile “medfun”u “meftun” yapıyorlar, “delâlet”i “dalâlet” ile karıştırıp dalâlete düşüyorlar.

Biz yine asıl konumuza dönüp şu “bekâ” kelimesiyle ilgili birkaç cümle daha söyleyelim. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, devamlılık, süreklilik manasına gelen bu kelime, insana ebediyeti hatırlattığı için hem kulağa hoş geliyor, hem de ferahlık veriyor. Kesinti, kısıntı sözleri ise, fanilik duygusunu öne çıkarmasından dolayı kişiyi hüzünlendiriyor. Fani lezzetlerin, ebedi lezzetler karşısında hiçbir anlam ifade etmediğini dile getiriyor. Büyük İslam mütefekkiri Bediüzzaman Said Nursi’nin dediği gibi, “adem” yani yokluk mutlak şer olduğu için, insan, fıtraten şöyle feryad ediyor: Cehennem de olsa “bekâ” isterim diyor. İnsanı “ebediyet” duygusunun dışında hiçbir duygu, hiçbir düşünce tatmin etmiyor.

İkinci Mahmud devrinin âlimlerinden, âriflerinden olup fen bilgilerine olan vukufiyetiyle de büyük bir şöhret kazanan, ayrıca “Beşiktaş-Ortaköy İlmiye Cemiyeti”nin bir numaralı ismi diye bilinen Kethüdâzâde Mehmed Ârif Efendi’nin “Menâkıbnâme”sinde okumuştum.

Eski hükümdarlardan biri, ihtişamıyla göz kamaştıran bir saray yaptırıyor. Sohbetlerini büyük bir zevkle dinlediği gönül dostlarından birine, “Hocam, yaptırdığım bu sarayı şöyle bir dolanıp lütfen intibaını bana söyle” ricasında bulunuyor. Kalp gözü açık olan o zat, sarayın her tarafını gezip gelince padişah soruyor: “Nasıl buldun?” Gönül dostu, şu kısa ve anlamlı cevabı veriyor: “Padişahım! Gerçekten de mükemmel bir saray yaptırmışsınız. Her şey muhteşem! Fakat bir eksiği var!” Hükümdar, merakla, ne gibi bir eksik diye sorunca, ehl-i irfan olan o zat, “Bekâsı yok!” cevabını veriyor.

Biz yine ehl-i irfanın dediği gibi diyelim: El Bâki, Hüve’l-Bâki

Güzel Türkçemizi nasıl çirkinleştiriyorlar?

04:0017/02/2019, Pazar
G: 17/02/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Bir gazetenin Kültür-Sanat sayfasında Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın demecini görünce haberi dikkatli bir gözle okudum. Bozuk Türkçe’den şikâyet eden hoca, örnek olarak şöyle bir cümleyle dikkati çekiyor: “Bir televizyon spikeri kızcağız, ‘başkan’ diyemiyor ‘başgan’ diyor.” Hoca doğru söylüyor. Güzel Türkçemizi, gerek telaffuz hatalarıyla, gerekse kelimeleri yanlış kullanmak suretiyle çirkinleştiriyoruz.

Güzel Türkçemizi nasıl çirkinleştiriyorlar?
Güzel Türkçemizi nasıl çirkinleştiriyorlar?
10 Şubat, Pazar

Bozuk Türkçeyle konuşanlar sadece spikerler değil, bir kısım imamları, hatipleri, öğretmenleri, hatta köşe yazarlarını da bu gruba dahil edebiliriz. Bendeniz de İlber Hoca gibi, kulaklarımı tırmalayan, gözlerimi rahatsız eden yanlış Türkçeden müştekiyim. Bu konuda hayli şikâyetname yazdıysam da neticede bir şeyin değişmediğini gördüm ve “Varâk-ı mihr ü vefayı kim okur, kim dinler” diyerek kendimi teselli etmeye çalıştım. Bir gün, emekli bir öğretmen arkadaşımla yolda giderken o arkadaş aniden durdu, “şurdan bir gaste alayım da ohuruh” dedi. Hem de sözüm ona, bir öğretmenin tek cümlede bütün kelimeleri yanlış telaffuz etme maharetine (!) şahit olunca fena halde şaşırdım.

Bu konuda o kadar fazla örnek var ki, hepsini sıralamak için ayrıca bir kitap yazmak gerekiyor. Yine de birkaç misal vereyim:

Sık sık duyduğumuz “asgari ücret” sözünü “askeri ücret” diye telaffuz edenlerin sayısı hiç de az değil. Doğrudan doğruya anlamına gelen ve aslı Fransızca olan “direkt” kelimesiyle “direk” sözü de – ne yazık ki – sık sık karıştırılıyor. Bir köşe yazarımızın makalesinde “Üstad Sezai Karakoç’un bütün kitaplarında direk veya dolaylı medeniyetimizi bulabilirsiniz” cümlesiyle karşılaşınca, onun yazılarını bir daha okumama kararı aldım.

Köşe yazarlarımızdan birçoğu Osmanlı Türkçesine vâkıf olmadıkları için telaffuz itibariyle birbirine çok benzeyen kelimeleri de -maalesef- karıştırıyorlar. Bir gün, bir gazetede ünlü bir köşe yazarının şöyle bir cümlesine rastladım. (Bunu “rasladım” diye yazanlar da var). “Başbakanın mahiyetindekilere bakınca…” Görüldüğü gibi bu cümlede de “maiyet” yerine yanlış olarak “mahiyet” kelimesi kullanılmış.

Bir misal daha vereyim:

22 Ağustos 2015 tarihli Hürriyet gazetesinde “Yeğene Yapılan Saldırıyı Lanetlemeli miyiz?” başlıyığla bir yazı yayımlayan Ertuğrul Özkök, şöyle bir cümle kullanıyor: “İçinizde nefret duygusu yoksa… ‘kininin davasını süren’ bir neslin ahvadından değilseniz eğer…” Bu cümledeki ahvad kelimesi de yanlış olup, doğrusu “ahfad”dır. Tekili “hafid” olan bu kelimenin anlamı da torunlar demektir.

Diğer bir köşe yazarının ise, yine bir gazetede şöyle bir cümlesiyle karşılaştım: “Niğde Bor’da meftun büyük mutasavvıf, şair, şeyh Kuddusi Baba diyor ki…” Ben de diyorum ki, burada geçen “meftun” sözü de yanlıştır, doğrusu ise “medfun”dur. Bakınız Rıza Tevfik Bölükbaşı, aynı kelimeyi, bir dörtlüğünde doğru olarak nasıl kullanıyor:

Ezelden beridir o hücrâ yere

Ninniler söylermiş bir serin dere

Sırrını bana da açtı meşcere

Gençliğim orada medfundur sandım

Yine yukarıdaki cümlede geçen “meftun” kelimesi ise, çekici, gönül alıcı, cezbedici anlamında kullanılmaktadır. Şair Gedayi diyor ki:

Beni meftun etti gözler süzerek

Aslın Hurimidir ey nesl-i melek

Bir de kalıplaşmış bazı sözlerin yanlış telaffuz edildiğine şahit oluyoruz. Mesela tarifin tarifi diyebileceğimiz “Efradını câmi, ağyarını mâni” sözü ile “sukût-u hayal”i buna iki örnek gösterebiliriz. Daha geçen gün, yeni yetme bir köşe yazarının bu cümleyi “etrafını câmi” diye yazdığını görünce pek de şaşırmadım. Ne yazık ki, bir başyazarımız da bu cümleyi “Efradına câmi, ağyârına mâni” diye yanlış yazmakta ısrar ediyor.

“Sukût-u hayal” e gelince, iki kelimeden oluşan bu sözü de yanlış söyleyenlerin sayısı o kadar fazla ki, saymakla bitmez. Maalesef okur-yazar takımı bile, hayal kırıklığı, hayal düşüşü anlamına gelen “sukût-u hayal”i, “sükut-u hayal” şeklinde telaffuz ederek yanlış yapıyorlar. “Sükut” susmak demektir, “sukût” ise, düşmekle ilgilidir. İsterseniz şöyle toparlayayım: Sükut etmeleri gereken kimselerin, susmayı bilmemeleri, çene çalmaya devam etmeleri, muhataplarını sukût-u hayale uğratıyor. Burada geçen “muhatap” kelimesini “muhattap” diye yanlış kullananların sayısı da gittikçe artıyor.

Bir de dikkatsizlikten veya cehaletten dolayı isimleri eksik yahut yanlış yazanlar, yanlış söyleyenler var ki, bunlar da tabii ki dinleyiciyi yahut okuyucuyu rahatsız ediyor.

Aşağıdaki cümle bir köşe yazarına ait:

“Yeri gelmişken şunu da söyleyelim. Yunus Emre denilince iki tarihçi/mütefekkirin kadrini bilmeliyiz. Birincisi M. Fuat Köprülü, diğeri Abdülkadir Gölpınarlı’dır.”

Burada geçen “Abdülkadir Gölpınarlı” yanlış olup, doğrusu “Abdülbaki Gölpınarlı”dır. Eskiler böyle alelacele yazılmış yazılar için “ceffel-kalem” ifadesini kullanırlardı diyeceğim ama bunu da “cetvel kalem” anlarlar diye düşünmekten kendimi alamıyorum.

Uzağa gitmeye ne hacet, adım Dursun olduğu halde bana “Durmuş” diye seslenen dostlarım (!) bile var. Ayrıca Haluk Dursun Bey, Davut Dursun Bey nasılsınız diye hal hatır soranlara da rastlıyorum. Ne diyelim?

Bir de konuşurken, soru yöneltirken cümleleri iyice kısaltan, tamamen kuşa çeviren tipler var ki onlar da Türkçeyi bir başka açıdan çirkinleştiriyorlar.

Bir gün, bizim evin önünden geçen ve Kadıköy’e giden minibüslerden birine bindim. Göztepe Köprüsünü geçip biraz daha ilerleyince şoför, yolculara sordu: Medeniyet var mı? Tabii ki böyle bir soru tuhafıma gitti. Camdan dışarıya bakınca Medeniyet Üniversitesi’nin önüne doğru yaklaştığımızı fark ettim. Şoför, “Medeniyet Üniversitesi’nde inecek var mı?” sorusunu uzun bulmuş olmalı ki, böyle kısa, fakat kulağa nâhoş gelen bir soru yöneltme ihtiyacını duymuş.

Böyle kısa, lakin anlamsız cümlelerle konuşmak, soru sormak, özellikle son zamanlarda moda haline geldi. Gülünç manzaraların ortaya çıkmasına vesile olan bu “garip sözler”e -müsaadenizle- iki örnek vermek istiyorum:

Bir zamanlar ortaokullara ve liselere “ahlak” dersleri konulmuştu. Lise öğrencilerinden biri, bir kitapçıya gidip bu dersin kitabını satın almak için kitapçıya şu soruyu yöneltiyor: Sizde ahlak var mı? Kitapçının nasıl bir cevap verdiğini mi merak ediyorsunuz? Boşuna beklemeyin, söylemeyeceğim. Söylersem ben de ahlak kurallarına aykırı hareket etmiş olurum.

Tek parti döneminin ünlü Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel’in kaleme aldığı felsefe ve mantık kitapları da -bilindiği gibi- bir ara okullarda okutuldu. Hasan Âli Yücel, İstanbul’a geldiği zaman muhakkak Sahaflar Çarşısı’na uğrar, arkadaşı Nizameddin Bey’i dükkânında ziyaret ederdi. Yine böyle bir ziyaret esnasında dükkâna bir lise talebesi gelip kitapçıya şu soruyu yöneltiyor: Hasan Âli Yücel’in mantığı var mı? Nizameddin Bey, köşede oturan ve elindeki kitabın sayfalarını çevirmekle meşgul olan Hasan Âli Yücel’i işaret ederek bak, kendisi burada. Mantığı olup olmadığını kendisine sor, cevabını veriyor. Delikanlı, kim bilir nasıl bozulmuştur.

“Eyüp Sultan’dan Bismillah!”

04:0024/02/2019, Pazar
G: 24/02/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Başlığı, Yeni Şafak’ta yayımlanan bir habere ait olduğu için tırnak içine aldım. Haber şöyle: “TBMM Başkanlığı görevinden ayrılan AK Parti İstanbul Büyükşehir Belediye başkan adayı Binali Yıldırım, seçim çalışmalarına Eyüp Sultan’da ‘start’ verdi, Yıldırım, ‘Bismillah’ deyip İstanbul’dan, Eyüp Sultan’dan bugün çalışmalarımızı başlatıyoruz. Hayırlı, uğurlu olsun. Allah mahcup etmesin.’ dedi. Eyüp Sultan Meydanı’na gelen Yıldırım’ı, coşkulu bir kalabalık karşıladı. Yıldırım ve Semiha Yıldırım kalabalık nedeniyle ilerlemekte zorlanırken vatandaşlar Yıldırım ile tokalaşıp fotoğraf çektirmek için birbirleriyle yarıştı.

“Eyüp Sultan’dan Bismillah!”
“Eyüp Sultan’dan Bismillah!”
17 Şubat, Pazar

Yıldırım, ikindi namazını Eyüp Sultan Camisi’nde kıldı. Namaz çıkışında üç vatandaşın cenaze namazına katılan Yıldırım, daha sonra Eyüp Sultan Türbesi’nde dua etti. Yıldırım, ayrıca Eyüp Sultan esnafını ziyaret etti. Burada da yoğun bir ilgi gören Yıldırım bayrak, afiş ve konfetilerle karşılandı.”

Eyüp Sultan Hazretleri, şehrimizin manevi sultanı olduğu için -tabii ki- en fazla onun mübarek türbesi ziyaret ediliyor. Osmanlı padişahlarının cülus merasimleri de bu uhrevi mekânda yapılıyordu. Bostan iskelesinden türbeye kadar uzanan caddenin adı da “Cülus Yolu”dur. Adı geçen cadde bugün de aynı isimle biliniyor. Hükümdar, türbenin önünde dualar eşliğinde kılıç kuşanıyor, daha sonra Topkapı Sarayına gidip saltanat tahtına oturuyor, ayrıca bir de “cülus bahşişi” veriyor. Kültür tarihimizde bir de “cülusiye” adıyla yazılan şiirler var ki onlar da tahta çıkan padişahları övmek için kaleme alınıyordu.

Eyüp Sultan’da, “taklid-i seyf” denilen kılıç kuşanma merasimi, kültür tarihimizin renkli tablolarından birini teşkil etti. Tekkelerin, dergâhların kapatılmasını emreden kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte Eyüp Sultan Türbesi’nin kapısına da kilit vuruldu. Tek parti diktatörlüğünün hüküm sürdüğü uzun yıllar boyunca bu mübarek türbe de, kapalı kalbler gibi kapalı kaldı. Demokrat Parti’nin 1950’de iktidara gelmesiyle birlikte yeniden halkın ziyaretine açıldı. Rahmetli Menderes’in de -arada bir- “Alemdâr-ı Resulullah”ı ziyaret ettiği biliniyor.

Büyük şairimiz Yahya Kemal’in “İslam Cennetinin Yeşil Bahçesi” diye tarif ve tavsif ettiği Eyüp Sultan ve çevresini “Tebessüm ve Tefekkür” isimli kitabımda anlattığım için burada sözü daha fazla uzatmak istemiyorum ama bu uhrevi mekâna yakışmayan bir takım çirkin manzaraları da göz ardı edemiyorum. Üzülerek belirteyim ki, ziyaretçilerin -hiç değilse bir kısmı- gerekli titizliği ve hassasiyeti göstermiyorlar, bir takım nâhoş hareketlerde bulunmaktan çekinmiyorlar. Bu konuda ben de gördüklerimi, bildiklerimi siz değerli okuyucularıma nakledeceğim ama sözü önce “Meşhur Eyüb Sultan” kitabının yazarına bırakmak istiyorum. Eski İstanbul dersiâmlarından merhum Hacı Cemal Öğüt, işte bu değerli eserinin baş tarafında son derece isabetli bir ikazda bulunup şunları söylüyor:

Hazreti Halid’in kıymetini, şerefini ve sahip olduğu yüksek mevkii bilmeyen bir çok kimseye rastlanıyor. Gerek yerli, gerek yabancı, gerekse o civarda bulunanlardan öyle cahil ve nasipsiz kimselere rastlıyoruz ki, onlar milli terbiyemize, geleneklerimize aykırı hareketlerde bulunmaktan çekinmiyorlar. Bu zavallıların kalplerinde büyüklere karşı hiçbir hürmet ve muhabbet duygusunun olmadığı anlaşılıyor. Hiç şüphe edilmesin ki, hürmet ve muhabbet etmesini bilmeyenlerin kendileri de hürmet ve muhabbete layık değildirler.

Yabancı turistler bile İstanbul’a geldiklerinde haritalarında gördükleri Türklerin milli eserlerini ziyaret ederlerken Eyüp Sultan Hazretlerinin türbesine de gidip ziyaret ettiklerini gözlerimizle görmekteyiz. Asıl garip olan şu ki, kendi terbiyelerinin gereği olarak şapkalarını çıkarmak, bu mübarek zata karşı saygı göstermek suretiyle türbeyi ziyaret ettikleri halde bizim bazı cahil ve gafil Müslümanlar, ellerini arkalarına bağlayarak, ıslık çalarak ve benzeri bir takım çirkin davranışlarda bulunarak oradan geçiyorlar. Ağızlarında sigara, ellerinde zincir sallaya sallaya, şarkı türkü söyleye söyleye türbenin önünden geçip gittiklerini görüyoruz. Bütün bunların sadece İslamiyetle değil, insaniyetle de, milli terbiyemizle de bağdaştırılması mümkün değildir.

Mekânı cennet olsun. Cemal Hoca, şehrimizin manevi sultanına karşı sergilenen edepsizlikleri, yapılan saygısızlıkları ve bazı nâ-becâ hareketleri (çirkin davranışları) bundan tam altmış yıl önce yayımlanan o kıymetli eserinde işte böyle dile getiriyor. Peki, bugün manzara değişti mi? Hayır, aksine daha beter hale geldi. Merhum hocamızın tabiriyle “bazı gafil ve cahil Müslümanlar” bugün de Eyüp Sultan Hazretlerine gerekli saygıyı ve hürmeti göstermiyorlar. Ağızlarında sigara olduğu halde Hazreti Fatih’in yadigârı olan bu tarihi caminin şadırvanlı avlusunda, iç avlusunda, hatta türbenin yanı başında laubali hareketler sergileyip duruyorlar. Bendeniz, böyle çirkin davranışlara defalarca şahit oldum.

Bir gün Hazreti ziyaret ettiğim sırada, işte böyle bir saygısızlık örneğine şahit oldum. İç avluda, türbenin yanı başında fosur fosur sigara içen hem de başörtülü bir kadınla karşılaştım. Dayanamadım, yanına yaklaşıp nazik bir dille ikaz ettim, lakin pek oralı olmadı. Şadırvana doğru ilerlerken, saygısız hatuna dönüp bir kere daha baktım. Acele acele dumanları içine çekmeye uğraşıyordu. İsraf olmasın (!) diye sigarasını sonuna kadar içti. İzmaritini de caminin tertemiz avlusuna atıp uzaklaştı. “Edeb yâhu!” demekten kendimi alamadım.

Eyüp Sultan Türbesi’ne saygısızlığın daniskasını gösteren bir takım nev-zuhur ilahiyatçılara gelince, onlar da dini konularda yeni bir çığır açmanın çığırtkanlığıyla, gûya hurafelere meydan okumanın dayanılmaz hafifliğiyle atıp tutuyorlar. İkide bir şefaat diye bir şey yok. Mucize algımızın değişmesi gerekir. Kabir azabı avamın bildiği gibi değildir. Türbeleri ziyaret şirktir diyerek zihinleri bulandırıyorlar. Böyle daha nice türrehatlarla (saçma sapan sözlerle) tahribat yapıyorlar. Böylece -Cemal Hoca’nın ifadesiyle- nasipsizliklerini de göstermiş oluyorlar.

Bir gün, bu tiplerden birini, bir televizyon kanalında dinleme talihsizliğine uğradım. Beyefendiye göre Eyüp Sultan Hazretleri İstanbul’a hiç gelmemiş, dolayısıyla bu şehirde ona ait bir türbe yokmuş. Eyüp Sultan diye bilinen türbeyi, Fatih Sultan Mehmet cülus merasimleri için yaptırmış. Vâ-esefâ! Adam, bilgiçlik taslayacağım derken, hem cehaletini sergiliyor, hem de Fatih Sultan Mehmet’le birlikte Akşemseddin Hazretlerine de iftira etmiş oluyor.

Bu konuyla ilgili daha bir hayli sözüm var ama –müsaadenizle- onları başka bir güne bırakayım.

Kemal Karpat hoca ve haziredeki hazineler

04:003/03/2019, Pazar
G: 3/03/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Yaprak dökümü devam ediyor. Büyük tarihçimiz Prof. Dr. Kemal Karpat Bey de Hakk’ın rahmetine kavuştu. Pazartesi günü hocanın cenazesi önce İstanbul Üniversitesi Rektörlük binasına getirilip burada bir tören yapıldı. Törene başta, Başkan Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere diğer bazı devlet adamları da katıldı. Daha sonra Fatih Camii’ne götürülen naaş, burada öğleyin kılınan cenaze namazından sonra Fatih haziresine defnedildi. Soğuk havaya rağmen gelen kalabalık bir cemaatle ve dualar eşliğinde merhum son yolculuğuna uğurlandı. Bilindiği gibi, kısa bir süre önce bu tarihi mekâna Prof. Halil İnalcık ile Prof. Semavi Eyice merhumlar da defnedilmişlerdi.

İstanbul'da basınç etkili bomba ele geçirildi
İstanbul'da basınç etkili bomba ele geçirildi
15 Temmuz, Çarşamba

Fatih Haziresi’ndeki diğer bazı ilim adamlarından da kısaca bahsedeceğim ama önce bu cennet bahçesinden ve buraya ilk defa gömülen büyük bir âlimden söz etmek istiyorum.

İstanbul’da en fazla ziyaret edilen padişah türbelerinin başında, Fatih Sultan Mehmet Han’ın türbesi geliyor. Bu mübarek mekân, her gün ziyaretçilerle dolup boşalıyor. İnsanlar, İstanbul Fatih’ini, İstanbul evliyası gibi ziyaret edip dualarını okuyorlar. Daha sonraki Osmanlı hükümdarlarının da, tahta çıkacakları zaman önce Eyüp Sultan’da kılıç kuşandıklarını, sonra da Edirnekapı’dan şehre girerek Fatih’in ve Yavuz’un türbelerini ziyaret ettiklerini, bu merasimin ilerleyen zamanla birlikte bir gelenek haline geldiğini biliyoruz.

Beş yüz elli yıldan fazla bir süreden beri ziyaretçi akınına uğrayan Fatih Sultan Mehmed, türbesinde yalnız başına yatıyor. Merhum padişah hayatteyken de – bir takım sebeplerden dolayı – yemeğini yalnız yermiş. Hanımı, Gülbahar Hatun’un türbesi de aynı hazirededir. Cihan hükümdarı, ilim adamlarına, sanat erbabına son derece önem verdiği için, devrin büyük âlimlerini, hoca efendilerini ve diğer kalem erbabını kollayıp gözetti. Bir nev’i ulemanın, üdebanın ve şuaranın hâmisi oldu. Uzak ve yakın ülkelerden “Dersaadet”e davet ettiği bilginler genellikle yaptırdığı o muhteşem caminin etrafına, özellikle Sahn-ı Seman medreselerine yerleştikleri için Fatih ve çevresi zamanla “Ulema Semti” olarak tarihe geçti. O kadar ki İstanbul halkı, “Fatih ulema semtidir, ilim Aksaray’a inmez” demeye başladı. İşte bu özelliğinden dolayı birçok kimsenin öldükten sonra Fatih Türbesi’ne en yakın bölgeye gömülmek istedikleri öteden beri biliniyor.

Efendim, Fatih Türbesi’nin hemen yanı başındaki hazire, daha önceki yıllarda caminin ve türbenin çiçek bahçesiydi. İlerleyen zamanla birlikte bu çiçek bahçesi, bir cennet bahçesi haline geldi. Büyük devlet adamlarının aynı zamanda ilimle de meşgul olanları, yani âlim paşalar yavaş yavaş bu hazireye defnedilmeye başlandı. Üç yüze yakın mezarın bulunduğu hazirede kimler yok ki?. Hemen aklıma gelen birkaç isimden bahsedeyim. Tam kırk yıl, Fatih’in türbesinde türbedarlık yapan Ahmed Amiş Efendi’nin kabri sanki ölümünden sonra da bu görevini sürdürecekmiş gibi, Ulu Hakan’ın hemen yanı başında bulunuyor. Sultan Abdülhamid devrinin en gözde paşalarından olan ve “Plevne Kahramanı” diye bilinen Gazi Osman Paşa’nın gösterişli türbesi, ziyaretçilere burada kendini gösteriyor. Hem valilik görevini yerine getiren hem de Hazreti Mevlânâ’nın eseri Mesnevi’yi Türkçe’ye çeviren Âbidin Paşa, keza aynı kabristanda ebedi uykusunu uyuyor. Divan-ı Lügati’t-Türk’ün kâşifi ve Fatih’teki Millet Kütüphanesi’nin kurucusu Ali Emiri Efendi, burada mahşer gününü bekliyor. Başta “Âmâk-ı Hayal” isimli tasavvufi romanı olmak üzere diğer bir takım önemli eserleriyle de irfan hazinemizi zenginleştiren Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi adı geçen cennet bahçesinde dinleniyor. Kaleme aldığı iki yüzden fazla eserle büyük bir rekor kuran Hace- i Evvel Ahmet Mithat Efendi, bahsini ettiğimiz mekânda dua bekliyor. On iki ciltlik “Tarih-i Cevdet”iyle, Mecelle Cemiyetindeki önemli hizmetiyle büyük bir şöhret kazanan Ahmet Cevdet Paşa’nın kabri de burada bulunuyor ve mezar taşında şu anlamlı şiir görülüyor:

Asrımızın İbn-i Kemal’i idi

Hayfa ki terk-i hayat eyledi.

Edib idi, hayli eser bıraktı,

Tezyin-i zât-ı sıfat eyledi

Takdire idüp rızasın ızhar,

Allah deyüp azm-i cennat eyledi.

Tarihini yazan kalem kırılsın

Ahmet Cevdet Paşa vefat eyledi

Demek ki efendim, Fatih Sultan Mehmed’in komşuluğu için ilim-irfan sahibi olmak gerekiyormuş. Zaten merhum padişah, “Konstantıniyye”yi “İstanbul” yaptıktan hemen sonra, bu şehri bir “Dârü’l-İlim” haline getirmek için büyük çaba göstermişti.

Yukarıda da belirttiğim gibi, daha önceki yıllarda rengârenk bir çiçek bahçesi olan bu tarihi hazireye Osmanlı’nın yüz dokuzuncu şeyhülislamı olan El-Hac Mehmed Refik Efendi gömüldü. Bu zat, son devir Osmanlı şeyhülislamlarının en değerlilerindendir. Kendisi Bosnalı bir aileye mensuptur. Genç yaşta babasını kaybetti. Zekasını, çalışkanlığını ve ahlaki güzelliğini çok takdir eden Bosna kadısı Ispartalı Hüseyin Efendi, kendisini İstanbul’a getirtti, ayrıca hem maddeten, hem manen destek oldu. Hatta kızıyla evlendirip kendine damat yaptı. Refik Efendi, kayınpederinin Şam kadılığına atanması üzerine, onunla birlikte bu tarihi şehre gitti. Orada Muhyiddin-i Arabi Hazretlerinin türbesini ziyaret etti. Bu büyük mutasavvıfla ve eserleriyle o kadar hemhal oldu ki, rivayete göre birkaç defa rüyada gördü.

El-Hac Mehmed Refik Efendi’nin diğer bir özelliği de, dört başı mamur bir fıkıh bilgini olmasıydı. Merhum, çok düşünür, az konuşurmuş. Bundan dolayı Yusuf Kâmil Paşa, “Efendi Hazretleri vahiy bekliyor!” diye şaka yaparmış. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, işte bu şeyhülislam Mehmed Refik Efendi, vefat edince, devrin padişahı Abdülaziz Han’ın emriyle buraya defnedildi, böylece Fatih Haziresi’ne ilk gömülen insan o oldu. Cenazesine İstanbul’un bütün âlimleri, devlet adamları, ama bilhassa fıkıh bilginleri katıldı. Bu muhteşem manzara Ahmet Cevdet Paşa’yı o kadar etkiledi ki, “Büyük fıkıh hazinesini, bugün buraya defnediyoruz!” diyerek duyduğu derin üzüntüyü dile getirdi.

Bir süre sonra, “Ayaklı Kütüphane” Ahmet Cevdet Paşa da vefat edince buraya gömüldü. Ama defin sırasında, orada bulunanlardan biri, “Büyük tarih hazinesini bugün buraya defnediyoruz!” dedi mi, demedi mi, orasını bilmiyorum.

Fatih Camii, Haziresi’nde, Ahmet Cevdet Paşa’nın, “Asrımızın İmam-ı Azamı” diye övdüğü bir büyük fıkıh âlimi daha yatıyor ama - merakınızı harekete geçirmek için – adını söylemeyeceğim

Binali Yıldırım, mızmız kedi ve millet kütüphanesi

04:0010/03/2019, Pazar
G: 10/03/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Ak Parti İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı Binali Yıldırım ile ilgili bir haber geçen gün bir çok gazetede yer aldı. Kucağındaki kediyi okşayan başkanın bu sempatik görüntüsü dikkatimi çektiği için haberi dikkatli bir gözle okudum. Seçim çalışmalarını Küçükçekmece’de sürdüren Sayın Binali Yıldırım’la alakalı haber şu cümlelerle sona eriyor:

Binali Yıldırım, mızmız kedi ve millet kütüphanesi
Binali Yıldırım, mızmız kedi ve millet kütüphanesi
3 Mart, Pazar

“Yıldırım, ardından Küçükçekmece Çamlık Millet Kütüphanesi’ni açtı. Yıldırım, hiç çivi kullanılmadan ahşaptan inşa edilen ve elli bin kitaba ev sahipliği yapacak Çamlık Millet Kütüphanesi’nin açılışını yaptı. Yıldırım, bu sırada çevrede bulunan ‘Mızmız’ isimli bir kediyi fark edince kucağına alıp sevdi.”

Binali Bey’in bu kedili fotoğrafı bana bir zamanlar adı “Kedili Kütüphane”ye çıkan Beyazıt Devlet Kütüphanesi’ni ve kırk yıl hafız-ı kütüplüğünü (müdürlüğünü) yapan büyük kitabiyat âlimi İsmail Saib Sencer Hoca’yı hatırlattı. Kitaplara duyduğu muhabbet kadar, kedi sevgisiyle de tanınan büyük kültür adamını – geliniz – yakından tanımaya çalışalım.

Meşhur Türk tarihçilerinin yanı sıra, Avrupalı Doğubilimciler (şarkiyatçılar) bir ortak noktada birleşiyorlar; Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin müdürü allame İsmail Saib Hoca’nın kafasının içi, müdürlüğünü yaptığı kütüphaneden daha zengindi, diyorlar. Türk ilim adamlarının büyük bir bölümü de, merhum için “Kütüphanedeki kütüphane” sözünü kullanıyorlar. Memnuniyetle belirteyim ki adı İsmail Saib Hoca’yla özdeş hale gelen bu kitap hazinesinde ben de birkaç defa konuşma yapıp oradaki manevi havayı yakından hissettim.

Efendim, bu ülkenin yetiştirmiş olduğu dört dörtlük bir kütüphaneci olan İsmail Saib Sencer, eski adı “Darülfünun” olan İstanbul Üniversitesi’ndeki hocalığından ayrılmak zorunda kalınca Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin ikinci müdürü olarak burada göreve başladı. Devir Cumhuriyet devri olmasına rağmen, “Biz böyle geldik, böyle gideriz!” diyerek vefat edene kadar sarığını, cübbesini çıkarmadı, yani Osmanlı ilmiye kıyafetini 1930’lu yıllarda da giymeye devam etti. Daha da şaşırtıcı olanı şu ki, kendisine en büyük saygıyı ve ilgiyi Cumhuriyet Halk Partisi’nin o zamanki Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel gösterdi. Bakan Bey, Hoca’nın karşısında el pençe divan durmayı, bir nevi şeref telakki etti. Bu sözlerimizin doğruluğunu Yücel’in kaleme aldığı bir kitap ispatlıyor. Hasan Âli Yücel, “Mevlânâ’nın Rubaileri” isimli eserine Hazreti Pir’in elyazısını da ilave ediyor. Bakan Bey, tarihi özelliği ve güzelliği olan bu yazıyı nasıl keşfettiğini anlatırken sözü ünlü kütüphanecimize getiriyor ve şunları söylüyor: “Şimdiye kadar Mevlânâ’nın el yazısını, basılmış, basılmamış hiçbir yerde görmemiş ve görene de tesadüf etmemiştim. Rubaileri bastıracağımı kendisine söylediğim müderris (profesör) Şerefeddin Bey, Umumi Kütüphane’nin müdürü muhterem Üstad İsmail Saib Efendi’nin bu hususta malumatı olduğunu bana söylediği zaman, manevi kemaline büyük saygı beslediğim bu büyük bilginimize gittim. Her zamanki tevazuu ile kendisinde bulunan bir kitabın içinde Mevlânâ’nın el yazısı olduğunu ve kitabı getireceğini söyleyince çok sevindim. Bu sevincin kıymetini, büyük insanların büyük ruhlarına kıymet verenler kolay takdir ederler.”

1932 yılında Remzi Kitabevi tarafından yayımlanan bu kitabın sayfalarını sizler de çevirirseniz hem bu satırları kaynağından okumuş olursunuz, hem de Gönüller Sultanı Hazreti Mevlânâ’nın el yazısına nazar ederek gözlerinizi dinlendirirsiniz.

Bu sahanın büyük uzmanlarından kabul edilen Abdülbaki Gölpınarlı’nın ifadesiyle İmam-ı Gazali kadar mütekellim, Fahreddin-i Razi kadar müfessir, Mevlânâ kadar âşık, Hacı Bayram-ı Veli kadar vukuf ehli olan İsmail Saib Sencer, aynı zamanda tam bir hafıza şampiyonu idi. Başı sonu eksik bazı yazmaları hafızasından tamamladığına yakın dostları şahitlik ediyor. Sadece Gölpınarlı değil, o devrin diğer büyük ilim adamlarıyla birlikte meşhur tarihçileri de İsmail Saib Hoca’nın ne büyük bir allame olduğu – iftiharla – dile getiriyorlardı. Mesela Ord. Prof. Dr. İsmail Hakkı Uzunçarşılı Hoca’nın vefatından sonra, Türk Tarih Kurumu’nun yayın organı olan “Belleten”de yayımladığı bir makalede, “On yedinci yüzyılın mütebahhir âlimi (ilmi okyanuslar kadar engin olan bilgini) Kâtip Çelebi; hocamız, üstadımız İsmail Saib Sencer’in yanında, ancak bir ilk okul öğrencisi kalır” diyordu.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, kitapları kadar kedileri de seven İsmail Saib Efendi’nin müdürlüğü zamanında Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin adı, “Kedili Kütüphane”ye çıkmıştı. Hoca kitap okurken kucağına yerleşen, omzuna çıkan, sarığına tüneyen bu sevimli yaratıkları rahatsız etmemek için, bazen saatlerce yerinden kımıldamıyordu. Kütüphanecilerin efendisi olan bu büyük bilgin, 1940 yılının Mart ayında vefat edince hem etrafında pervane olan ilim âşıkları, hem kitaplar yetim kaldılar. Kedilerini mi soruyorsunuz, onlar da hocanın vefatına tekaddüm eden günlerde birer birer öldüler. Abdülbaki Gölpınarlı’nın oğlu Yüksel Gölpınarlı’nın sahaf dükkânında dinlemiştim. Kedilerin hepsi ölüp de tek bir kedi kalınca dostlarından biri, duyduğu şaşkınlığı dile getiriyor. İsmail Hoca, arta kalan kediyi göstererek şu kısa ve anlamlı cevabı veriyor:

O, bizi bekler, diyor. Gerçekten de “Kedili Kütüphane”nin müdürü de Hakk’ın rahmetine kavuşunca o tek kedi de Hazretin ayak ucunda ölüyor.

İsmail Saib Hoca’nın ilmine, ahlakına ve faziletine âşık olan ve dizinin dibinden ayrılmayan bir şarkiyatçı vardı ki, adı Oskar Reşer’di. Daha sonra Müslüman olup Osman Reşad adını alan bu Alman mühtedisi, Hoca vefat edince, “İsmail Saibsiz bir dünya yaşanmaya değmez!” diyerek intihara teşebbüs etti. Merhum Mahir Hocamız “Yılların İzi”nde bu konuya temas ediyor.

İşte içinde bulunduğumuz Mart ayı, bu büyük kütüphanecimizin vefat yıldönümü. 22 Mart’ta, önce Merkezefendi’deki kabri ziyaret edilecek sonra da 40 yıl müdürlüğünü yaptığı Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde sempozyum düzenlenecek. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün tertiplediği, benim de konuşmacı olarak katılacağım bu programa, kütüphaneler şehri olan İstanbul’un müstakbel Belediye Başkanı Binali Bey’i de davet ediyorum.

Ezanı huşû ile dinleyen Hıristiyan kadın

04:0017/03/2019, Pazar
G: 17/03/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Sekiz Mart Dünya Kadınlar Günü dolayısıyla Taksim’de toplanan bir grubun ıslıklarla ve sloganlarla ezan sesini bastırmak istemelerine duyulan tepki devam ediyor. Gazeteler konuyla ilgili haberlere genişçe yer verdikleri gibi, köşe yazarları da köşelerinde, bu husustaki düşüncelerini dile getirmeyi sürdürüyorlar. Bu kafileye ben de katılıp ezanla ve ezana duyulan saygısızlıkla ilgili birkaç cümle söylemek istiyorum.

Ezanı huşû ile dinleyen Hıristiyan kadın
Ezanı huşû ile dinleyen Hıristiyan kadın
10 Mart, Pazar

Hemen belirtmek isterim ki, Müslüman mahallesinde salyangoz satmak isteyen bu güruhu şiddet ve hiddetle protesto ediyorum ve ateşle oynadıklarını kendilerine hatırlatıyorum. Ezandan rahatsız olan bu taife bilmelidir ki, böyle bir saygısızlığa İstanbul’un işgal edildiği yıllarda bile rastlanmadı. Hatta bazı Hıristiyanların ezan okunurken saygı duruşuna geçtikleri bile görüldü. Buna ilgi çekici bir örnek vereceğim ama söze önce kendimizden başlamak istiyorum.

Niçin söylemeyelim; Müslümanlar olarak bizler de, Ezan-ı Muhammedi’ye karşı gerekli saygıyı göstermiyoruz. Namazla, camiyle ilgisi olmayan kimseleri bir yana bırakın, cami müdavimleri bile ezanlar okunurken kendilerine çeki düzen vermiyorlar, laubali hareketlerine devam ettikleri gibi, dünya kelamı konuşmayı, çene çalmayı sürdürüyorlar. Bu konudaki gafletin, vurdumduymazlığın boyutu o kadar büyük ki, bir çok din görevlisi bile, ezan okunurken susmanın dini bir görev olduğunu unutuyor, etrafındakileri ikaz etmesi gerekirken – heyhat! – kendisi laklakiyatına devam ediyor.

Birkaç gün önceydi. Bazı ilahiyat hocalarıyla, emekli müftülerin bulunduğu bir gruba ben de katıldım. Hararetli konuşmalar devam ederken akşam ezanı okunmaya başladı. Ezan okunuyordu ama kimseye dokunmuyordu. İlahi davetin başladığını hatırlatarak susmalarını sağladım. Yine geçen gün bir başka gruba böyle bir müdahalede bulundum. Mihrimah Sultan Camii’nin müezziniyle Gülnuş Emetullah Valide Sultan Camii’nin müezzini münavebeli (karşılıklı) ezan okurken ve bu ilahi sada hüşyar gönülleri okşaması gerekirken cami girişinde birkaç kişinin laubali bir üslupla ve yüksek sesle konuştuklarını gördüm. Azarlanma korkusunu da göze alarak, yanlarına yaklaştım, “Ezan okunurken konuşmanın günah olduğunu bilmiyor musunuz?” deme cesaretini gösterdim. İçlerinden biri, yan yan yüzüme baktı ama sözüm doğru olduğu için ben şahsen bir rahatsızlık duymadım.

Söz buraya gelmişken, Hazreti Mevlânâ’nın konumuzla ilgili önemli bir ikazını nakletmek istiyorum. Ahmed Eflaki, “Menakıbü’l-Ârifin” isimli eserinde diyor ki:

“Mevlânâ’nın huzurunda ‘Bir cemaat mescidde dünya lafı ediyor’ diye şikayette bulundular. Mevlânâ: ‘Her kim altı yerde dünya sözü ile meşgul olursa, otuz senelik temiz ve makbül taati reddedilir ve batıl olur. Bu altı yer şunlardır: Birincisi mescid, ikincisi ilim meclisi, üçüncüsü cenaze merasimi, dördüncüsü mezarlık, beşincisi ezan vakti, altıncısı Kur’an okunurken’…”

Yahya Kemal, en çok okunan yazılarından birinde “Ezansız Semtler”den bahsediyor. Frenk semtlerini birer birer sıraladıktan sonra buralarda doğan ve kulakları ezan sesinden mahrum kalan gençlere acıdığını dile getiriyor. Onların bu ilahi davetten mahrum bir halde yaşamalarına üzülüyor ve şunları söylüyor:

“Âh büyük cedlerimiz! Onlar da Galata ve Beyoğlu gibi Frenk semtlerine yerleşirlerdi. Fakat yerleştikleri mahallede Müslümanlığın nuru belirir, beş vakitte ezan işitilir, asmalı minare, gölgeli mescid peyda olur. Sokak köşesinde bir türbenin kandili uyanır, hasılı toprağın o köşesi imana gelirdi.”

Evet, bu aziz millet, bir zamanlar hem “ezansız semtler”in maneviyat yoksunu manzaralarına şahit oldu, hem de ‘ezansız seneler”i yaşamanın talihsizliğine uğradı. Bu ülkede 1932’den 1950’ye kadar tam onsekiz sene Ezan-ı Muhammedi okunmadı. “Tanrı uludur” asla “Allahu Ekber”in yerini tutmadı. Bazen kendi kendime düşünüyorum ve bu ilahi davete hakkıyla icabet etmediğimiz, gerekli saygıyı göstermediğimiz için mi “ezansız semtler”le, “ezansız seneler”le karşılaştık, diye soruyorum.

Yazının baş tarafında, bazı gayr-i müslimlerin bile ezana saygı gösterdiklerine dair iki örnek vereceğimi söylemiştim. Öyleyse vaadimi yerine getireyim.”

Şarih-i Mesnevi Tahirü’l-Mevlevi merhum “Müslümanlıkta İbadet Tarihi” isimli kıymetli eserinde ezan konusunu anlatırken bize bir ibret tablosu sunup şunları söylüyor: “Bir gün Sultanahmed Camii’nin karşısında bulunan tapu dairesinin üst katından iniyordum. Davudi bir sesle okunan Ezan-ı Muhammedi daireyi çınlatıyordu. Birinci kata indiğim sırada, oda kapılarından birinin önünde, çimento üstüne ve batıya doğru diz çökmüş, ellerini saygıyla bağlamış, başını eğmiş bir Hıristiyan kadının, büyük bir huşu ile okunan ezanı dinlediğini gördüm. Onun bir Hıristiyan olmasına, böyle son derece saygı göstererek ezanı dinlemesine karşılık, benim gibilerin bu davete önem vermiyormuş gibi inip çıkması, gezip dolaşması beni utandırdı. Dinimin yabancısı olan bu kadını bana mücessem bir ikaz edici gibi gösterdi. Derhal vicdanımın beni kınayan sesine kulak verdim. ‘Aman ya Rabbi! Affet’ diyebildim.”

Ünlü hafızlarımızdan ve musıkîşinaslarımızdan merhum Ali Rıza Sağman, kitaplarından birinde, ezanla ilgili olarak şöyle bir not düşüyor:

“Meşhur Hafız Sami, Meşrutiyeti takip eden yıllarda, Karaköy’deki Kara Mustafa Paşa Camii’nde hatiplik yapıyor, Hafız Ali de minarede öğle ezanı okuyordu. Bilindiği gibi, orası İstanbul’un en kalabalık caddelerinden biridir. İşte bütün o kalabalığın kümeler halinde, o ezanı dinlediğini görmüş bulunuyorum. Kümelenen kalabalığın onda dokuzu şapkalıydı. O yıllarda şapkanın gayr-i müslimlere mahsus olduğunu unutmamak lazımdır.

Yine Hafız Sami ile bir Ramazan gecesi Beyoğlu’nda bir gezintiye çıkmıştık. Şimdiki Cumhuriyert Bahçesi’nin bulunduğu tepeden Haliç’i ve İstanbul’un kandillerle donatılmış minarelerini seyrediyorduk. Birden İngiliz Konsolosluğu’nun arkasındaki Kemer Hatun Camii’nin minaresinden Ezan-ı Muhammedi yükselmez mi? Bu ezanı da adı geçen Hafız Ali okuyordu. O ‘Allah’, o ‘Muhammed’ sesleri esrarengiz bir esintiyle İngiliz Konsolosluğu’nun duvarlarını ve etrafı bir güzel okşuyor, sonra Kasım Paşa koylarına doğru dağılıyordu. Her yer insanlarla doluydu. Kimseden çıt çıkmıyordu. Fesli, şapkalı, çoluk çocuk, bu ilahi terennümü huşu içinde dinliyordu.”

Bu iki ibret dolu menkıbeyi ben de, ezanı huşu içinde dinlemeyi bir tarafa bırakınız, susmayı bile akıllarına getirmeyenlere ithaf ediyorum.

Sultanahmed Camii ve cemaatsizlik meselesi

04:0024/03/2019, Pazar
G: 24/03/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan; bir meydanda “Ayasofya açılsın” diye seslenen vatandaşa şöyle bir cevap verdi: “Sultanahmed’i bir doldurun, ondan sonra ona bakarız. Bak, şimdi Büyük Çamlıca Camii’ni yaptık. Dört, beş tane Ayasofya eder, o kadar büyük. Altmış bin kişiyi alabilecek kapasitede”

Sultanahmed Camii ve cemaatsizlik meselesi
Sultanahmed Camii ve cemaatsizlik meselesi
17 Mart, Pazar

Cumhurbaşkanımızın bu sözleri bana Sultanahmed Camii’nin inşaatı bitip ibadete açıldıktan sonra yaşanılan cemaat bulma sıkıntısını hatırlattı ama müsaadenizle önce Ayasofya hakkında birkaç cümle söylemek istiyorum. Bilindiği gibi, kadim Bizans’ın iki önemli mabedinden biri Pantokrator Kilisesi, diğeri de Ayasofya Kilisesi’dir. Fatih İstanbulu fethedince ilk iş olarak her iki kiliseyi de camiye çevirdi. Bununla da yetinmeyip papaz odalarını da medreseye dönüştürdü, ünlü hocalarından bazılarını bu yeni medreseye müderris olarak tayin etti. Pantokrator Kilisesi, “Zeyrek Camii” oldu, Ayasofya Kilisesi ise, “Ayasofya Camii” adını aldı.

Fetih yadigarı olduğu için İstanbul halkı Ayasofya Camii’ne büyük bir ilgi gösteriyordu. Ayrıca Cuma selamlıklarının burada yapılması bu alakayı ikiye katlıyordu. Durum böyle olunca mabed beş vakit namazda ağzına kadar doluyordu. On dört yaşında tahta çıkan ondördüncü Osmanlı padişahı Birinci Ahmed de, Ayasofya’nın bu vaziyetine imrenmekle beraber, İstanbul’un bu semtinde neden bizim de Jüstinyen’in mabedi kadar muhteşem bir camimiz yok diye içinden geçirirmiş. Genç padişah kararını veriyor, Sultanahmed Camii’ni yaptırmak suretiyle niyetini gerçekleştiriyor. İyi güzel de, padişahın – bir bakıma – Ayasofya’ya nazire olarak inşa ettirdiği bu muhteşem mabed cemaat sıkıntısı yaşıyor. Ayasofya varken kimse Sultanahmed Camii’nde namaz kılmak istemiyor. Bildiğim kadarıyla bunun iki sebebi var: Birini yukarıda belirttim, diğerine gelince o da Ayasofya’nın etrafının meskun bölge olmasıdır. O zamanlar, Ayasofya’nın yanı başındaki tarihi hamamın çevresi dükkanlarla doluydu, üst katları da mesken olarak kullanılıyordu. Merhum Tahirü’l-Mevlevi’nin Ayasofya’yı anlattığı bir yazısında belirttiğine göre, adı geçen dükkanların çoğu kahvehane idi. Önleri de kestane ağaçlarıyla gölgelik olduğundan yaz günleri o ağaçların altında oturup okkalı kahvelerini içenler ezan okununca kalkıp Ayasofya Camii’ne gidiyorlardı. Hatta Sultanahmed Camii’nin civarındaki evlerden gelenler de oluyordu. İşte bundan dolayı Ayasofya’da beş vakitte “cemaat-i kübra” bulunuyordu.

Yine “Şarih-i Mesnevi Tahirü’l-Mevlevi”nin 22 Aralık 1949 tarihli “İslam Yolu” adındaki mecmuada yayımlanan makalesinden anlaşıldığına göre, bu duruma bir çare aranmaya başlanmış. Ayasofya’nın cemaati Sultanahmed’e gelsin diye devam edenlere fodula verilmeye başlanmış. (Fodula eskiden imaretlerde fakirlere, medreselerde talebelere, yeniçeri ocaklarında askerlere dağıtılan kepekli undan yapılmış pide şeklinde yassı bir ekmek türüdür) Halkın Ayasofya’ya o kadar büyük bir hürmeti ve saygısı varmış ki, bir çok kimse mülk olan evlerini oraya vakfetmiş, bundan dolayı varidatı da hayli çoğalmış.

Tahir Olgun merhumun naklettiğine göre, Ayasofya mütevellisi olarak görev yapan şair Revani Bey, Vefa ile Kırkçeşme arasında bir mescid yaptırmış. Bir gün oradan geçen Yavuz Sultan Selim, bu mescidi kimin yaptırdığını sormuş. “Revani Bey kulunuz” cevabını alınca:

- Hey koca Ayasofya! Sen her gün bir mescid doğurabilirsin, diyerek vakfının çokluğunu, ve mütevellilerin ondan istifade ettiğini ima yoluyla dile getirmiş.

Fatih, Beyazıd, Süleymaniye camilerinde olduğu gibi, Ayasofya’da da sabah ve ikindi namazlarından sonra dersiâmlar tarafından ders okutulurmuş. Talebe sarıklarının çokluğundan ve beyazlığından dolayı caminin içi papatya tarlası gibi bir manzara arzedermiş.

Esefle belirtelim ki, bugün camilerimiz dün olduğu gibi, kalabalık cemaatlerle dolup taşmadığı, o eski ihtişamdan mahrum kaldığı için büyük bir hüzün yaşıyor. Normal namaz vakitlerini bir tarafa bırakın, mübarek Ramazan ayında bile, ecdat yadigarı olan o muhteşem camilerimiz gerekli ilgiyi görmüyor. Teravih namazları dahi birkaç merkezi caminin dışında üç dört safla kılınıyor. Bu namazı kılmak için gelenlerin bir kısmı da indirim yapıyorlar, sekiz rekattan sonra safları yara yara, insanların omuzlarına basa basa camiyi terk ediyorlar. Bu bid’at son zamanlarda ortaya çıktı. Halbuki eskiden beş vakit namaz kılmayanlar bile teravihlerde camileri tıklım tıklım dolduruyorlardı. Teravih namazı gibi yılda bir ay kılınan bu mübarek namazı eksiltme yapmadan kılıyorlardı. Namaz tembeli bazı nevzuhur ilahiyatçılar ileri geri konuşarak halkımızın bu namaza olan ilgisini azalttılar.

Bugün camilerimizde yaşanan en büyük sıkıntı, cemaatsizlik sıkıntısıdır. Mabetlerin süsü renk renk halılar, boy boy avizeler, çeşit çeşit hat levhaları değildir, insandır insan. Cuma namazlarında görülen kalabalıklar sizleri aldatmasın. Ne yazık ki ibadethaneler diğer günlerde boşluktan ve loşluktan sıkılıyorlar. Sayılarının günden güne artmasını istedikleri musalli ve müdavim Müslümanları hasretle bekliyorlar. Çünkü loşluktan ve boşluktan onlar da hoşlanmıyorlar.

Hacı Muzaffer Ozak, kendisiyle yapılan bir sohbette bakın neler söylüyor: “Bayezid Camii’nde kalabalıktan elbise düğmelerinin koptuğunu çok iyi biliyorum. Ramazan mukabelesinde dört yüz minder saydığımı hatırlıyorum. Kimler yoktu ki… Eski vaizler, defterdarlar, meşihat müntesipleri… Hepsi bir deryaya, bir imparatorluğa benzeyen muhterem insanlar. Sonra onlar birden bire çekildiler, gittiler. Kimseler kalmadı.” Kimseler kalmayınca da camiler kimsesiz kaldı.

Yerleşim bölgelerinden mahrum olan camilerin de – keza- daha tenha olduğunu, bunun da hüzün verici bir manzara arzettiğini görüyoruz. Hatta bunların bazılarında beş vakit değil, üç vakit, belki de iki vakit namaz kılınıyor. Ecdadımızın camileri genellikle külliye şeklinde inşa etmelerinin önemli sebeblerinden biri de işte bu cemaatsizliği önlemekti. Mabedi merkez kabul etmek suretiyle geniş bir alana yayılan imarethane, hastahane, kütüphane, muvakkithane, medrese, hamam, kervansaray vesaire gibi yapıların tamamı işte bu külliyeleri teşkil ediyordu. Bütün bu kuruluşlardaki insanlar, özellikle medrese mensupları beş vakitte camileri doldurarak cemaatsizlik problemini çözmüş oluyorlardı. Ne yazık ki bu külliyelerin küllisini kendi ellerimizle yok edip mabetleri bir bakıma öksüz bıraktık.

İslam medeniyetinin inşası camilerde başladı, ihyası camilerde devam etti. Aynı medeniyetin bugün de canlanması için Kabe’nin şubeleri, dolayısıyla Allah’ın evleri olan camilerin, yine Allah’ın kulları tarafından doldurulması gerekiyor.

Ayasofya Camii ve minareleri

04:0031/03/2019, Pazar
G: 31/03/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçen gün bir arkadaşım telefon edip sordu: Ayasofya’nın ön tarafındaki bölümde namaz kılınmaya devam ediliyor mu? Evet, ediliyor, cevabını verdim. Arkadaşımın anlattığına göre, bu günlerde sosyal medyada Ayasofya ile ilgili bir takım yalan yanlış yayınlar yapılıyormuş. Hükümet, tamir bahanesiyle 1991’den beri ibadete açık olan bölümü de kapattı deniliyormuş. Böylece zihinler bulandırılıyormuş.

Ayasofya Camii ve minareleri
Ayasofya Camii ve minareleri
24 Mart, Pazar

Arkadaşıma verdiğim cevapta da belirttiğim gibi, kör taassubun esiri olan bir takım sözde muhafazakârlar (!) sırf Tayyip Bey’i hedef tahtasına koymak için bu türlü yalan yanlış propagandalardan medet umuyorlar. Ayrıca kindarlıklarını da sergilemiş oluyorlar. Hemen belirteyim ki, söyledikleri yalandır, Ayasofya’nın kıble tarafındaki bölüm bugün de ibadete açık olup Cuma namazı da dâhil beş vakit namaz kılınmaktadır. Ben, yine de emin olmak için ertesi gün bizzat gittim, o bölümün cami olarak kullanıldığını yakından öğrenmiş oldum, hatta ikindi namazını da orada kıldıktan sonra bir süre de genç imamıyla sohbet ettim.

Ayasofya konusundaki zihin karışıklığı dün olduğu gibi, bugün de devam ediyor. Size bir şey söyleyeyim mi? Bugün, dindar kesimin büyük bir çoğunluğu bile, beş vakitte Ayasofya minarelerinde ezan okunduğunu bilmiyor. Geçen yıl bu tarihi mabedin içinde bir Ramazan programı yapıldı. Tabii ki programın muhtevası gereği Kur’ân-ı Kerim de tilavet edildi, Ezan-ı Muhammedi de okundu. Ezan, Yunanlıları rahatsız ettiği gibi bizimkilerin de yanlış haber yayımlamalarına sebep oldu. Muhafazakâr kesime ait gazeteler bile bunu “Ayasofya’da ilk defa ezan okundu” diye haber verdiler. Halbuki fetih yadigârı bu mâbedde 1991’den beri ezan okunuyor. Günümüzde de Sultanahmet Camisi’yle karşılıklı okunmaya devam ediyor.

Yazımın bu kısmına kadar sadece “Ayasofya” dedim. Şimdi buna bir de “Cami” kelimesini ekleyelim ki tarifimiz “efradını câmi, ağyarını mâni” olsun. Haberi gazetelerden okuduk. Başkan Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul Sinan Erdem Spor Salonu’nda sözü bu konuya getirip şunları söylemiş:

“Dediler ki: Ayasofya ile ilgili olarak hâlâ ücretli olarak mı girilecek? Ben de kendilerine dedim ki: Hayır, Ayasofya’ya girişi ücretsiz hale getirebiliriz. Seçimlerden sonra Ayasofya’yı tekrar aslına rücu ettiririz. Bu ne demektir? Yani Ayasofya’yı müze olmaktan çıkarıp cami ismiyle müsemma hale getiririz.”

Bu vesileyle belirtmek isterim ki, Ayasofya ilk defa -bilindiği üzere- Fatih Sultan Mehmed sayesinde ismiyle müsemma hale geldi. Cihan hükümdarı Konstantıniyye’yi fethedip “İstanbul” yapınca Bizans’ın bu kadim kilisesi de Müslüman olup “Ayasofya Camii” adını aldı. Otuzlu yıllardan beri üstüne “müze” gömleği giydirildiyse de, bu elbise üstünde iğreti durdu. Artık ona yakışan elbiseyi giymenin, “Ayasofya Müzesi” değil, “Ayasofya Camisi” demenin zamanı geldi.

Yukarıda da belirttiğim gibi maalesef bu konuda gerekli hassasiyet gösterilmiyor. Bu mevzu ile alakalı araştırma yapanlar, koca koca kitaplar yazanlar bile tarihi mabedden söz ederken “Ayasofya Camii” demekten ısrarla kaçınıyorlar. Onun “cami” kimliğinden sanki hicap duyuyorlar. Hatta bu isim meselesi zaman zaman tartışmalara, söz düellolarına bile vesile oluyor. Bunlardan bazılarına bendeniz de şahit oldum. Bir dostum anlatmıştı. Oranın görevlilerinden birine, bir konu hakkında bilgi almak için telefon ediyor. Arkadaşın ağzından “Ayasofya Camii” sözünü duyan “yetkili bayan” güya ikaz edip “Beyefendi burası “Ayasofya Camisi” değil, “Ayasofya Müzesi” diyor. Arkadaş, “Hiç müzede minare olur mu, görmüyor musun, hem de dört minaresi var, öyleyse camidir” karşılığını verince “bayan” daha da bayağılaşıp “Ayasofya Camii” demekle suç işliyorsunuz” deme küstahlığında bulunuyor. Asıl suçu, yüz yıllardan beri cami olarak hizmet veren bu fetih yadigârını müzeye çevirenlerin işlediğini -tabii ki- o anda unutuyor veya kast-ı mahsusla böyle konuşuyor.

Minare deyince aklıma geldi: Biliyor musunuz. Bu muhteşem mabedin, ihtişamlı minareleri -bir zamanlar- yıktırılmak istendi. Tek parti hâkimiyetinin olanca şiddetiyle hüküm sürdüğü netameli yıllarda böyle bir cinayete teşebbüs edildi. Meşhur tarihçimiz İbrahim Hakkı Konyalı’nın araya girmesiyle önlendi. Merhum, “Ayasofya’nın Minarelerini Nasıl Kurtardım?” başlığıyla yayımladığı bir makale ile faciayı gün ışığına çıkardı. Özetle nakledeyim:

Bir gün İstanbul Müzeler Müdürü Kemal Altan Bey, iki gözü, iki çeşme İbrahim Hakkı Konyalı’nın yanına geliyor. Ecdat yadigârlarının üstüne titreyen bu zat, bir yandan hıçkıra hıçkıra ağlıyor, diğer yandan “Yıktılar, yıktılar!.. Sülün gibi minareyi temeline kadar yıktılar. Yerle bir ettiler!” diye dövünüyor. Mendiliyle gözyaşlarını kuruladıktan sonra, “Gidecek başka yerim mi var? İşte sana geldim” dedikten sonra, şahit olduğu faciayı anlatmaya başlayıp şunları söylüyor:

“İstanbul Arkeoloji Müzesi Müdürü Aziz Ogan, önceki gün beni çağırdı. Her iki Ayasofya’nın da minarelerini yıkacağız. Dün gece, sabaha kadar Türk minarecilik mimarisinin şaheser bir örneği olan minaresi temeline kadar yıkıldı. Yok oldu. Bu gece de Büyük Ayasofya’nın minarelerini yıkacağız. Bir Bizans kilisesi haline getireceğiz.

İbrahim Hakkı Konyalı, karşılaştığı bu faciadan dolayı çok üzülen Kemal Altan’ı teselli için, “Siz merak etmeyin. Büyük Ayasofya’nın minarelerini yıkamazlar. Ben söyleyeyim sen yaz. Böylece birlikte bir rapor hazırlayalım. Sen bu raporu ilgili mercie ver” diyor, Ayasofya’yla ve minareleriyle ilgili olarak sağlam bir rapor hazırlıyor. Raporun sonunu şu cümlelerle bitiriyor: “Şimdi bu tarihi mabedin yaşı daha da ilerledi. Minareler, ana kubbenin dayandığı son payandalar haline geldi. Minareler yıkılırken ana kubbe de kesinlikle yere serilecektir. İşte o zaman Hıristiyan dünyası, ‘Türkler, Ayasofya’yı yıktılar!’ diye ortalığı velveleye verecektir.”

İşte Kemal Altan Bey, bu raporu ilgili şahıslara veriyor ve her biri ayrı bir padişah eseri olan o canım minareler yıkılmaktan kurtuluyor. Hazin olanı şu ki, Fatih’in aziz Türk milletine hediyesi olan Ayasofya Camii’nin minareleri, Hıristiyan âleminin göstereceği tepkiden çekinildiği için yıkılmaktan kurtuluyor.

Allah, bu milleti yıkıcılardan kurtarsın.

İstanbul terbiyesi

04:007/04/2019, Pazar
G: 7/04/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul terbiyesi, İstanbul âdâbı kitaplardan daha çok bu nezaketi ve zarafeti veraset yoluyla devam ettiren beyefendilerden ve hanımefendilerden öğrenilir. İstanbul beyefendileriyle görüşmek, konuşmak ve teşrik-i mesai etmek insana bir takım özellikler ve güzellikler kazandırır, ayrıca yüksek seviyelere çıkmalarına vesile olur. Çöplüğün üstünden geçen rüzgâr etrafa kötü kokular yaydığı gibi, gülbahçesine uğrayan rüzgar da gittiği yerlere hoş kokusunu da birlikte götürür. Güzel insanlar, terbiyeli insanlar, âdâb erkân nedir bilen insanlar gülbaçesinin gülleri, çiçek tarlasının çiçekleri gibidirler. Böyle insanlarla düşüp kalkan kimseler de, olgunlaşan meyveler gibi kemale ererler.

İstanbul terbiyesi
İstanbul terbiyesi
1 Nisan, Pazartesi

Örnek şahsiyetler diyebileceğimiz böyle zatların sayısı eski İstanbul’da elbette ki çok daha fazlaydı. Onların ne kadar sevildiğini, ne derece saygı ve hürmet gördüğünü sadece kendi müelliflerimizin, kendi yazarlarımızın kitaplarından değil, yabancı kalem erbabının eserlerinden ve seyahatnamelerinden bile öğreniyoruz. Merhum tarihçimiz İsmail Hâmi Dânişmend, “Eski Türk Ahlakı ve Seciyesi” ve “Garp Menbalarına Göre Eski Türk Demokrasisi” isimli kitaplarında bu konuya büyük bir yer veriyor. Yabancı yazarlardan naklettiği çarpıcı örneklerle medeniyet tarihimize ışık tutuyor.

Günümüzde – maalesef – sayıları epeyce azaldı, halbuki elli altmış yıl önce İstanbul beyefendilerine, İstanbul hanımefendilerine sık sık rastlamak, görüşmek mümkündü. Caddelerde, sokaklarda, toplu taşıma araçlarında kısacası şurada burada karşımıza çıkan edep ve terbiye timsali bu insanlar, topluma yön veren şahsiyetler, rol model kimseler olarak arz-ı endam ediyorlardı. Onlarla sohbet ederken, daha doğrusu konuşmalarını dinlerken – tabir caizse- kulaklarınız bayram ediyordu.

Söz buraya gelmişken bir örnek vereyim:

Bin dokuz yüz yetmişli yılların sonlarına doğru işte bu İstanbul hanımefendilerinden biriyle bendeniz de tanışma şerefine erdim. Bu hanım, Erenköy’deki Güneş Koleji’nin yöneticisi Nezahat Nurettin Ege idi. Kendisini adı geçen okuldaki makam odasında ziyaret ettiğim zaman henüz üniversite öğrencisiydim. Yaşı hayli ilerlemiş olan bu hanımefendi kibarlığın ve zarafetin mücessem bir temsilcisiydi. O gün kendisinden büyük bir ilgi gördüm. Güzel Türkçesine hayran oldum. İşte bu güzel İstanbul Türkçesiyle hal hatır sorduktan sonra, Türkiye’nin kalkınmasında gelişmesinde ziraatin ne kadar önemli olduğunu uzun uzun anlattı. Bu konuda bir de kitap yazdığını söyledi. “Ziraat Âleminde Büyük Terakkiler ve Bu Muvaffakiyetlerden Alacağımız Dersler” isimli eserini eski harflerle imzalayarak hediye etme nezaketini gösterdi. Yanından ayrılacağım sırada, “Efendim, zât-ı âlinize kâfi miktarda müfid olamadım, lütfen kusuruma bakmayınız” diye son derece kibar bir lisan kullanınca doğrusu büyük bir mahcubiyet yaşadım. Yaşı yetmişi çoktan geçmiş olan bu İstanbul hanımefendisi, - kendi ifadesiyle – beni kapıya kadar teşyi etme inceliğini de gösterdi. O gün İstanbul terbiyesinin, İstanbul Türkçesinin canlı bir örneğiyle karşılaşmanın mutluluğunu yaşadım. Bu arada unutmadan söyleyeyim, İstanbul terbiyesi demek, İslam terbiyesi demektir.

Niçin söylemeyelim, bugün bu terbiyeye, bu terbiyenin canlı temsilcileri olan kimselere büyük, hem de çok büyük ihtiyacınız var. Her an karşılaştığımız kaba saba hareketlerden, ayıp ve küfürlü sözlerden, gürültülü patırtılı konuşmalardan, bulundukları yerlerin huzurunu kaçıran tiplerden o kadar rahatsız olduk, o derece nefret ettik ki, düzgün insanlarla karşılaşınca sanki hazine bulmuş gibi mutlu oluyoruz.

Geçen gün, işim acele olduğu için rastgele bir taksiye bindim, ama şoför rastgele bir şoför değildi. Bunu konuşmasından ve tavırlarından hemen anladım. Önce hoşgeldiniz beyefendi dedi, hal hatır sordu. Arzu ettiğiniz bir güzergâh varsa oradan gideyim deme nezaketini gösterdi. İnerken de acele etmeyin beyefendi, bekleyebilirim, diye ilavede bulundu. Ve bütün bunlardan sonra “Ben bir İstanbulluyum!” cümlesini kullanmayı da unutmadı.

Belki bu sözlerimi abartılı bulabilirsiniz, sen de amma büyüttün, bütün bunlar zaten yapılması gereken şeyler diye içinizden geçirebilirsiniz. Evet bunlar yerine getirilmesi gereken görevler, normal davranışlar ama yapılmaya yapılmaya anormal bir toplum haline geldik. Sizlerin de hemen hergün şahit olduğu gibi caddeler, sokaklar, toplu taşıma araçları kaba saba insanlarla dolup taşıyor. Bir gün arkamdan gelip de ayağıma basan bir delikanlıya şöyle dönüp bakınca, özür dilemesi gerekirken “Bişey olmaz dayı” deme küstahlığını gösterdi. Para kazanmaktan başka bir şey düşünmeyen, selam alma tenezzülünde bile bulunmayan, hayırlı işler temennisini dahi cevapsız bırakan şoför takımının, özellikle taksi şoförlerinin sayı itibariyle ne kadar kalabalık olduğunu sizler de – elbette – benim kadar bilirsiniz. İyilerine sonsuz saygılarımı sınarım ama bazı minübüs şoförleri var ki yolda gördüğü müşteriye, daha doğrusu yolcuya ördek gözüyle bakıyor. Hele bazı taksi şoförleri, yakın mesafeye gidecek yolcuyu katiyen almıyorlar. Mesafenin yakın olduğunu nasıl anlıyorlar, diye mi soruyorsunuz? Onu ben de bilmiyorum. Bir gün, bir yol kenarında taksi beklerken bir aksilik oldu. Karşı şeritten gelen bir taksiye, benim bulunduğum tarafa dönmesi için işaret ettim. Dönüp geldi ama beni değil, az ilerimde duran “genç bayan”ı aldı.

Her kesimin olduğu gibi şoför esnafının da İstanbul terbiyesine, saygı ve nezaket kurallarına büyük ihtiyacı var. Başlarken söylediğim sözü müsaadenizle bir kere daha tekrar edeyim:

İstanbul terbiyesi, bir bakıma İslam terbiyesi demektir.

Mehmet Âkif’in on dokuz defa okuduğu kitap

04:0014/04/2019, Pazar
G: 14/04/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Zorluklarla geçen bir ömrün saklı kalmış hikâyesini, daha doğrusu büyük şairimiz merhum Mehmet Âkif Ersoy’un çileli hayatına ve aile efradına dair bilgileri torunu Selma Argon Hanımefendi’den bizzat dinlemek için bir gün Üsküdar’daki benim de ders verdiğim Balaban Kültür Evi’ne gittim. Konuyla ilgili ilanı önceden gördüğüm için Selma Hanım’ın “Dedem Mehmet Âkif” isimli kitabını da –imzalatmak üzere– yanıma aldım. Kendimi tanıttıktan sonra ilk işim, adı geçen eseri imzalatmak oldu. Selma Hanım, “Sevgili Dursun Gürlek Beyefendiye” diye imzalama lütfunda bulundu.

Mehmet Âkif’in on dokuz defa okuduğu kitap
Mehmet Âkif’in on dokuz defa okuduğu kitap
7 Nisan, Pazar

Selma Hanım, Balaban Tekkesi’nin manevi havasından çok hoşlandığını söyleyerek konuşmasına başladı. Sohbet yaklaşık iki saat sürdü. Bazı dinleyicilerin yönelttiği sorularla, bu güzel program daha ilgi çekici bir hale geldi. Ne yazık ki katılımcıların sayısı azdı. Halbuki konuşan merhum Mehmet Âkif’in torunuydu, dolayısıyla salon dolup taşmalıydı. Geçelim…

Selma Hanım sohbetinin bir yerinde sözü aziz dedesinin manevi dünyasına getirerek, bizleri ibret verici tablolarla karşı karşıya bıraktı. Kendisinden öğrendiğimize göre büyük şairimiz, Müslümanları namaza davet eden Ezan-ı Muhammedi okunmaya başladığı zaman büyük bir saygı gösterirmiş. Bu ilahi sadayı duyar duymaz ayağa kalkıp huşu içinde dinlermiş. Buna her zaman, her yerde dikkat edermiş.

Bu vesileyle belirtmek isterim ki, Safahat’ında yer alan “Ezanlar” başlıklı şiiri, dini edebiyatımızın şaheser örneklerinden biridir. Bilindiği üzere, Ezan-ı Muhammedi hakkında - bu zamana kadar – birçok şiir yazıldı ama Yahya Kemal ile Mehmet Âkif’inkini hiçbiri tutmuyor. Şu ibret verici tabloya bakınız ki, şeair-i İslamiyeden olan bu ilahi daveti ayakta dinleyen Âkif’in, ucunda mürekkep yerine nur akıtan kaleminden çıkan ve içinde “Bu ezanlar ki şehadetleri dinin temeli” mısraı da bulunan İstiklal Marşı’nı bu millet ayakta dinlemeyi kendine görev biliyor.

Selma Hanım, merhum dedesinden daha birçok anekdot naklettikten sonra onun hakkında yazılan kitaplardan da bazı eserleri dinleyicilerine bizzat gösterdi. Yanı başında oturduğum için ben de birkaç cümleyle katkıda bulundum. Dedesi hakkında hayli kitap kaleme alınmış olmakla beraber Eşref Edib’in, Mithat Cemal’in, günümüzde de Ertuğrul Düzdağ Bey’in önemli eserler ortaya koyduklarını dile getirdim. Tasdik etti.

Bunlardan biri olan merhum Eşref Edib’in kitabı hiç şüphesiz birinci sırayı alıyor. “Mehmed Âkif Hayatı – Eserleri ve Yetmiş Muharririn Yazıları”, Âkif hayranlarına, yani bizlere geniş bir ufuk açıyor.

Bu eserin beni daha fazla cezbeden yönünü, “Yetmiş Muharririn Yazıları” bölümü teşkil ediyor. Yetmiş muharririn arasında şairimizin damadı Ömer Rıza Doğrul da var. Doğrul, “Mehmed Âkif - Şahsı ve Aile Hayatı” başlığı altında önemli bilgilere yer veriyor.

Buna göre, Âkif merhum İstanbul’a gelirken kitaplarını Mısır’da bırakmış. Bu kitaplar arasında Hidiv’in annesi Prenses Emine Hanım’ın kendisine hediye ettiği eserler de varmış. Bunlar son derece kıymetli, değerli Türkçe kitaplarmış.

Yine Ömer Rıza Bey’e göre Âkif, Muhammed İkbal’in kitaplarıyla hayli meşgul olduktan sonra, parça parça gözden geçirdiği Mesnevi’yi başından sonuna kadar dikkatli bir gözle okumaya karar veriyor. Ancak Mısır’da Mesnevi’nin tam bir nüshasını bulamıyor. Derken, bir gece, bir rüya görüyor. Rüyada kendisine bir takım Mesnevi hediye ediliyor. Ertesi sabah Prenses Hatice Hanım, annesinden kendisine intikal eden içi kitap dolu büyük bir sandık gönderiyor. Âkif, sandığı açar açmaz en üstte İsmail Ankaravi Hazretlerinin o muazzam Mesnevi şerhini görünce – tabii ki – son derece seviniyor. Hemen o gün okumaya başlayarak, tam bir buçuk yılda bitiriyor.

“Merhumun bütün bu kitapları Mısır’da kalmıştır. Kimlerin elinde kaldığı bizce malum değildir” diyen Ömer Rıza Bey, muhtemelen bu kitaplarının arasında bir takım evrakının da bulunabileceğini söylüyor. Damadına göre, İstanbul’a gelirken birlikte getirdiği kitaplar Şemseddin Sami’nin altı ciltlik “Kâmûsu’l-A’lam”ı, Hüseyin Kâzım Kadri’nin “Büyük Türk Lügati”, Mütercim Âsım’ın “Kâmûsu’l- Muhit Tercümesi” ve “Tefsir-i Celaleyn” gibi eserlerden ibarettir. Vefatından birkaç gün önce ailesinin yanında bulunan meşhur “Celaleyn Tefsiri”ni istiyor ama maalesef okumak nasip olmuyor.

Ulema arasında makbul tutulan bu tefsire büyük bir hayranlık beslediğini bu vesileyle biz de öğrenmiş bulunuyoruz. O kadar ki merhum bu muhalled eseri tam on dokuz defa okumuş. Nitekim Eşref Edib Bey de sözü bu konuya getirip şunları söylüyor.

“Kastamonulu Hafız Ömer Efendi, anlatıyor: Kastamonu’daki Nasrullah Camii’nde, Sevr Antlaşması’nın aleyhinde meşhur vaazını irad ettiği Cuma gününün sabahı, merhumun mektep arkadaşı, Kastamonu Maden Müdürü Hasan Basri Bey’in evinde sabah kahvaltısına davetli idik. Orada yanında bir kitap gördüm. Ne olduğunu sordum. Tefsir-i Celaleyn olduğunu söyledi. Ve ilave etti: “Bunu daima yanımda taşır, Kelam-ı

Kadim gibi okurum. Şimdiye kadar on sekiz defa hatmettim. Şimdi de on dokuzuncu hatme devam etmekteyim.”

Bir buçuk yıl süreyle sonuna kadar okuduğu Mesnevi’ye gelince, yukarıda da belirtildiği üzere, bu, İsmail Rüsuhi Dede’nin “Hazreti Şarih” ünvanıyla hazırladığı meşhur şerhtir. İsmail Ankaravi’nin kabri, Galata Mevlevihanesi’ndeki türbededir. Böyle mükemmel bir şerhin rüyada kendisine takdim edilmesi, ertesi gün de bizzat karşısına çıkması Âkif’e manevi bir iltifat olsa gerektir

Şeyhü’l-Müverrihîn İbrahim Hakkı Konyalı

04:0021/04/2019, Pazar
G: 21/04/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçen Mart ayının sonunda Konya Büyükşehir Belediyesi’nin davetlisi olarak Hazreti Mevlânâ’nın diyarına gittim. Âdet ve edeb gereği olarak önce Gönüller Sultanı’nı ziyaret ettim. Soğuk ve karlı bir havaya rağmen dergâhın ziyaretçilerle dolup boşaldığını görünce onun manevi saltanatına bir kere daha hayran oldum.

Şeyhü’l-Müverrihîn İbrahim Hakkı Konyalı
Şeyhü’l-Müverrihîn İbrahim Hakkı Konyalı
14 Nisan, Pazar

Zaten kendisi de daha hayattayken “Dünya hükümdarlarının saltanatı, onların tabuta girmeleriyle birlikte sona erer, halbuki bizim saltanatımız kıyamete kadar devam edecek!” diye haber vermişti. Hazreti Pir’in baş eseri Mesnevi’nin yüz yıllardan beri en çok okunan kitaplar arasında yer alması, Âşıklar Kâbesi diye bilinen türbesinin gece gündüz - hem de kalabalık kitleler halinde - ziyaret edilmesi işaret ettiği manevi saltanatı ayan - beyan gösteriyor.

Daha sonra Kütüphaneler Haftası dolayısıyla iki yerde konuşma yaptım. Önce şehrin merkezinde yer alan ve içerisi cıvıl cıvıl bir manzara arz eden Millet Kıraathanesi’nde kitap medeniyetinden tablolar sundum. Dinleyicilerin içinde Tokat İmam-Hatip Okulu’ndan meslek dersleri hocam Bekir Yiğit Bey de bulunuyordu. Davetim üzerine lütfedip gelmişti. Sohbeti sonuna kadar büyük bir dikkatle dinleyen hocam duygularını dile getirirken kullandığı cümlelerle – doğrusu – beni mahcup etti.

İkinci sohbeti de İl Halk Kütüphanesi’nde yaptım. Buradaki dinleyici kitlesi de Millet Kıraathanesi’nden aşağı değildi. Fark şu ki, ikinci mekânı dolduran dinleyiciler arasında emekli ve muvazzaf kütüphanecilerin yanısıra bazı akademisyenler de bulunuyordu. Yanlış yapmamaya dikkat ederek burada da meşhur kütüphanecilerimizden, ezcümle “Millet Kütüphanesi Nazırı Ali Emiri Efendi”den, Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin, nam-ı diğer “Kedili Kütüphane”nin kırk yıllık hafız-ı kütübü İsmail Saib Sencer’den, onun ölümünden sonra en dikkat çekici yazıyı kaleme alan İbnülemin Mahmud Kemal Bey’den bahsettim. Sürenin uzamasına rağmen “muhibban-ı kütüb”ün pürdikkat dinlediklerini görünce benim de iştahım kabardı. Diğer bazı ünlü kütüphanecilerimizden ve kitabiyyat bilginlerimizden de bahsetmek üzere parantez açtığım sırada değerli Kültür Müdürü Hasan Bey araya girip, birkaç cümleyle de merhum tarihçimiz İbrahim Hakkı Konyalı’dan söz etmemi istedi. Öyle ya, Konya’ya gidip de “Konyalı”ya ilgisiz kalmak doğru olmazdı. Hasan Bey’in arzusunu da memnuniyetle yerine getirdim. Şeyhü’l-Müverrihin İbrahim Hakkı Konyalı’nın kaleme aldığı tuğla büyüklüğündeki şehir kitaplarıyla bu milletin kültürüne ne büyük bir hizmette bulunduğunu dilimin döndüğü kadarıyla anlatmaya çalıştım.

Söz buraya gelmişken, Konyalı’ya olan ilgimi siz değerli okuyucularımla -kısaca- paylaşmak istiyorum. Ben bu kıdemli tarihçimizin gündem oluşturan yazılarını, tarih düşmanlarına şamar teşkil eden makalelerini daha İmam-Hatip Okulu’nda talebeyken okumaya başladım. Bahsini ettiğim yazıları sadece okumakla yetinmiyor, koca bir “harita metod defteri”ne itinayla yapıştırıyordum. “Tarih Sohbetleri” başlığını taşıyan ve içinde birbirinden güzel resimli makaleler bulunan bu defteri halen kütüphanemde muhafaza ediyorum. Bu yazılardan birini – teberrüken – ben de size nakledeyim.

İbrahim Hakkı Konyalı, son şeyhülislamlardan Mustafa Sabri Efendi ile Hazreti Mevlânâ’nın babası ve âlimlerin sultanı Bahaeddin Veled Hazretlerini konu alan makalesinde diyor ki:

İkinci Meşrutiyet devrinin Tokat mebusu (millet vekili) Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi, çok iyi konuşan, mantığı kuvvetli, İslam’ın istediği çapta yetişmiş büyük bir âlimdi. Aynı zamanda kalemi kuvvetli bir yazardı. Yine İkinci Meşrutiyet meclisinin üyesi Maliye Nazırı (bakanı) Cavit Bey de usta bir hatipti. Mecliste bir konu tartışılırken irticalen söz alan Mustafa Sabri Efendi, üç gün sıra ile mecliste konuştu; mantıklı, akıcı ve etkileyici cümlelerle bütün millet vekillerinin takdirini topladı, alkışlarını aldı.

Ben, adı “İslam Medreselerinin Islahı” olan medresede bir öğrenci iken Mustafa Sabri Efendi Konya’ya gelmişti ve Alaeddin Camii’nde, İslam’ın vicdan hürriyetine ve içtihata verdiği önemi belirten bir konuşma yapmıştı. Büyük mabed o gün hınca hınç dolmuştu. O sırada hocalarımdan dinlediğime göre, mabed yapıldığı günden beri, bu kadar kalabalığı bir de Hz. Mevlânâ’nın babası, âlimlerin sultanı Bahaeddin Veled hazretleri zamanında görmüştü. “Sultanü’l-Ulema”nın Cuma vaazlarında koca cami dolup taşıyordu. Dinleyicilerin arasında, Konya Selçuklularına altın çağını yaşatan Birinci Alaeddin Keykubad da vardı. Başkentin bilginlerinin yanısıra, bilgin emirleri ve komutanlar da orada bulunuyordu. Bunların arasında Güher Taş adında bir Selçuklu veziri ve emiri de vardı. Bahaeddin Veled Hazretleri coşkun ve akıcı üslubuyla cemaate hitap ederken Güher Taş’ın kafasından şöyle bir şey geçer gibi olmuş: “Bu hocalar da bazı şeyleri ezberlemişler tekrarlayıp duruyorlar!..”

Âlimlerin Sultanı, mânâ gözüyle buna vakıf olunca gür sesiyle: “Güher Taş, Güher Taş Kur’an’dan bir ayet oku!” dedi.

Güher Taş, suçüstü yakalanmış olmanın perişanlığıyla kendisini toparlamaya çalışırken o gür ses bir kere daha yankılandı. “Güher Taş, Güher Taş Kur’an’dan bir ayet oku!..”

Güher Taş bir ayet okuyabilmişti. Sultan Veled hazretleri üç hafta Cuma günleri bu ayetin ilk harfi hakkında konuşmuştu. İlk vaazdan sonra Güher Taş, Mevlânâ kürsüsünün ayağını öptü ve afvedilmesini diledi. Ayrıca, ne emirleri varsa hepsini yerine getireceğini söyledi. Güher Taş çok zengin bir emirdi. Sultan Veled hazretleri ona “Oğullarım ve torunlarım için bir medrese yap” dedi.

Güher Taş o medreseyi yaptırdı. Mevlevihane ile medrese için büyük gelirler vakfetti. Konya’nın güney batısındaki Kara Aslan köyünün tamamı onun vakfı idi. Kendisi de orada yaptırdığı bir türbeye gömüldü. Türbe şimdi yere serilmiş vaziyette yok olmayı beklemektedir.

İşte Alaeddin Camii, en kalabalık dinleyiciyi Sultan Veled hazretlerinin vaazlarında toplamıştı. Bir de değerli hatip Mustafa Sabri Efendi’nin vaazında…

Hoca Sabri Efendi İslam’ın insan hürriyetine verdiği büyük değeri ayetlere, hadislere, büyüklerin sözlerine, sözlerin büyüklerine dayanarak genişçe açıklarken demişti ki:

“Bir Müslüman köle, Hıristiyan bir kadınla evlenmiştir. Bir de çocukları olmuştur. Sonra bunlar geçimsizlik yüzünden ayrılıyorlar, boşanıyorlar. Çocuğu Müslüman, fakat köle babaya mı, yoksa Hıristiyan, fakat hürriyetine sahip anaya mı vereceğiz?

İslamiyet çocuğu hürriyetine sahip Hıristiyan anaya verir. Sahibi tarafından istenildiği zaman pazara çıkarılıp satılan Müslüman köle babaya değil…

Çocuk hürre ana yanında serbest büyür, yetişir, akıl anahtarı ile, araştırması ile büyük bir kıymet, salah ve felah hazinesi olan İslam’ın kapısını açabilir.

Bendeniz Konya deyince, hemen Mevlânâ Celaleddini Rumi hazretleri ile şeyhülmüverrihin İbrahim Hakkı Konyalı’yı hatırlıyorum ve mutlu oluyorum.

Namaz kılmayı bilmeyen dışişleri bakanı

04:0028/04/2019, Pazar
G: 28/04/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Önce, dünyaca ünlü ilim adamı ve edebiyat tarihçisi Ord. Prof. Dr. Fuad Köprülü hakkında bir iktibasta bulunmak, sonra da yine onunla ilgili bazı görüşlere yer vermek istiyorum. Selahaddin E. Çakırgil Bey, Star gazetesinin Perşembe günkü nüshasında “Eleştiriden de Öte, Bir Başka Sinyal Veren Manifesto!” başlığını taşıyan yazısına şöyle başlıyor:

Namaz kılmayı bilmeyen dışişleri bakanı
Namaz kılmayı bilmeyen dışişleri bakanı
21 Nisan, Pazar

“Bayezid Meydanı’ndan Çemberlitaş’a doğru gidiyordum bir arkadaşla… Sağda, Köprülü Mehmed Paşa’nın türbesi ve etrafında aynı aileden başka mezarlar… Bunlardan birisi de, o ailenin 300 yıl sonraki torunlarından ve Türk Edebiyat tarihi sahasında otorite olduğu kabul edilen Ord. Prof. Fuad Köprülü’ye aid.

1923’den beri süren Tek Parti diktatoryasının 2. Dünya Savaşı sonundaki Yeni Dünya düzenine göre yeniden tanzim edilmesi, bir zaruret halinde kendisini hissettirmeye başlayınca… 1945’de CHP’den ayrılışın ilk işareti olan 4’lü Takrir’i Celal Bayar, Adnan Menderes ve Refik Koraltan’la birlikte yayınlayanlardan biri de Fuad Köprülü idi. Sonra Demokrat Parti’yi kurdular.

1950 seçimleriyle iktidara gelen DP Hükümeti’nde, Hariciye Vekilliği’ne (Dışişleri Bakanlığı’na) getirilen Köprülü, Ankara Hükümeti’nce 1923’de imzalanan Lozan Andlaşması’yla İngiltere’ye bırakılan Kıbrıs’ta Başpapaz Makarios ve EOKA örgütünün, adayı Yunanistan’a bağlamak için İngilizlere karşı silahlı mücadele başlatması karşısında ‘Bizim Kıbrıs diye bir meselemiz yoktur’ diyecekti. Halbuki Başvekil Adnan Menderes, Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasına seyirci kalınamayacağını düşünüyordu. Bu yüzden Köprülü o vazifeden alındı ve yerine (27 Mayıs darbecilerinin idam ettikleri) Fatin Rüşdü Zorlu getirildi. Köprülü kırıldı. 27 Mayıs 1960 – Askeri Darbesi’nin ilk saatlerinde, evlerinden alınıp, dipçik darbeleriyle askeri araçlara doldurulurken, onun onlara, ‘Nassıll?’ dercesine nanik yaptığı yazılmıştır.

O türbenin kenarında bu geçmişi bir daha hatırladık. Fuad Köprülü’nün mezar taşına kazınmış olan kitabedeki ‘İlimde olduğu gibi, siyasette de yed-i beyza idi’ şeklindeki abartılı övgü ilginçti. ‘Evet, evet… İlimde olduğu gibi, siyasette de müthiş imiş (!)’ diye hayıflandık.”

Prof. Fuad Köprülü ile ilgili olarak az bilinen konulardan biri de onun bu aileye mensup olup olmadığıdır. Her ne kadar kendisi için “Köprülüzade” deniliyorsa da aslında “Kıblelizade”dir diyenler de var, ki bunların başında da ünü bir kütüphanecimiz gelmektedir. Millet Kütüphanesi’nin kurucusu Ali Emiri Efendi’nin yayımladığı 31 sayılık bir dergi vardır ki “Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası” adını taşımaktadır. Bu dergi kültür tarihimiz için önemli bir kaynaktır. Birçok kıymetli belgenin yanı sıra Osmanlı padişahları ile şehzadelerine ait şiirler, özellikle kitaplar ve kütüphaneler hakkında faydalı bilgiler bu derginin sayfalarını süslemektedir. Ancak, Ali Emiri Efendi’nin bu dergiyi çıkarmaktaki asıl gayesinin muarızlarına cevap vermek olduğu erbabı tarafından biliniyor. Bu muarızlarının başında da Prof. Fuad Köprülü birinci sırayı alıyor. Zaten kendisi de bu dergide yer alan bir yazısında, maksadının dört başı mamur bir tarih ve edebiyat mecmuası çıkarmak olmadığını, sözleriyle ve yazılarıyla aleyhinde bulunan bazı kimselere cevap vermek için böyle bir teşebbüste bulunduğunu dile getiriyor. Yukarıda da belirtildiği gibi, asıl hedef Prof. Dr. Fuad Köprülü’dür. Ali Emiri Efendi, adı geçen mecmuada yayımladığı muhtelif yazılarıyla bu ünlü edebiyat tarihçimizi hedef tahtası haline getiriyor. Ezcümle onun bu aileden değil de, Köprülü Mehmed Paşa’nın kayınbiraderi Kıblelizade Mehmed Paşa ailesinden geldiğini ileri sürüyor. Buna göre, “Köprülüzade” yerine “Kıblelizade” adını kullanması gerektiğini belirtiyor. Nitekim İbrahim Alaeddin Gövsa da “Türk Meşhurları Ansiklopedisi”nde, “Tarih ve Edebiyat” isimli aylık mecmuasını kendisine düşman sandıklarına ve bilhassa Fuad Köprülü’ye istediği gibi hücum edebilmek için neşretmiş ve bir hayli para sarf ederek 31 nüsha çıkarmıştı” diyor.

Bu konuyla ilgili daha ayrıntılı ve daha ilgi çekici bilgiler almak isteyen okuyucularımız, yazılmasına acizane vesile olduğum “M. Serhan Tayşi Kitabı – Ali Emiri’nin İzinde” isimli esere bakabilirler.

Esefle belirtmek isterim ki, “Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar” isimli eseriyle bizim Ahmed Yesevi hazretleriyle Yunus Emre’ye duyduğumuz muhabbeti biraz daha artıran Prof. Dr. Fuad Köprülü daha sonraki yıllarda, özellikle Demokrat Parti devrinde irtica çığırtkanlığına soyundu. Demokratları, irtica ile mücadele etmek için CHP ile işbirliği yapmaya çağırdı. Din, siyaset ve laiklik konusunda basma kalıp sözler söylemekten ileri gidemeyen solun ağzıyla konuşmaya başladı. Bu konuda – sözüm ona – Demokrat Parti yöneticilerini ikaz etme ihtiyacını duydu. 11.5.1958 tarihli Vatan gazetesinde “Bir İbret Levhası: Nurculuk Hareketi” başlığıyla yayımladığı yazıda “Nurculuk Tarikati”, “Şeyh Said”, “Nakşibendilik” gibi kavramları birbirine karıştırarak cehalet örnekleri sergiledi.

Merhum Osman Yüksel Serdengeçti, “Gülünç Hakikatler” isimli kitabında Köprülü ile ilgili gülünç bir olaydan bahsediyor.

Şöyle ki:

Pakistan’ın cumhuriyet ilan etmesi dolayısıyla Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fuad Köprülü ile bu ülkeye gidiyor. Heyet orada epey kalıyor. Tabii bu arada birkaç Cuma da geçiyor. Cuma günü onların bütün devlet adamları namaza gidiyorlar. Menderes, Köprülü’ye biz de gidelim diyor. Köprülü, “Ben namaz kılmasını unuttum” diye cevap verince Menderes, “Gel, ben sana öğretirim” diyor ve ünlü dışişleri bakanımızı camiye götürüyor. Bir zamanların meşhur edebiyat tarihçisi ve İslami ilimler uzmanı Prof. Dr. Fuad Köprülü’ye Menderes, namazın nasıl kılınacağını bir güzel anlatıyor. Serdengeçti, “Köprülü’ye ben de ‘Tam Namaz Hocası’ kitabından bir adet gönderdim. Eksiği varsa tamamlasın…” dedikten sonra gerisini şöyle getiriyor:

“Yukarıdaki haberi Pakistan’la sıkı münasebeti bulunan Salih Özcan ismindeki bir arkadaş verdi. Bu ziyaretle ilgili gazetelere yansıyan resimlerden biri ilgimizi çekti. Heyetimiz bu ülkenin büyükleriyle birlikte Muhammed Ali Cinnah’ın mezarını ziyaret ediyorlar. Pakistanlılar, bütün Müslümanlar gibi ellerini kaldırmışlar, dua ediyorlar. Ya bizimkiler. Bahadır Dülger diye birisi var. Erzurum milletvekili. Tam bir zaptiye gibi hazırolda duruyor. Köprülü avuçlarını yummuş, elleri ceplerinin hizasında bekliyor. Menderes ikisi ortası. Ne Pakistanlılar gibi yukarı kaldırmış, ne de Köprülü gibi aşağı indirmiş! Vaziyeti idare ediyor.

Be mübarek adamlar, kaldırın ellerinizi. Babalarınız da, analarınız da böyle yapardı. Milletimiz de böyle yapıyor. Sanki kollarını kaldırıverseler, Türkiye’de laiklik elden gidecek. Amerika’daki, Avrupa’daki, çarmıhın önünde diz çöken devlet adamlarını görmediniz mi?”

Yakın tarihimizde sık sık görülen böyle trajikomik manzaraların sayısı o kadar fazla ki, eğer bunlar bir araya getirilmiş olsa, ortaya birkaç adet daha “Gülünç Hakikatler” kitabı çıkar. Biz de bunları okurken, “Güleriz, ağlanacak halimize!” demekten kendimizi alamayız.

Ramazan medeniyeti

04:005/05/2019, Pazar
G: 5/05/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Yazılarından birinde Ramazan medeniyetinden söz eden merhum Prof. Süheyl Ünver, bu mübarek ayın özelliklerini ve güzelliklerini, nev’i şahsına münhasır bir üslupla anlatıyor. Hocamızın verdiği bilgilerden, naklettiği anekdotlardan anlaşıldığına göre, Türk milleti her anlamıyla bir ibadet ayı olan Ramazan’ı büyük bir coşkuyla karşılıyor. İnsanlar oruçlarını aşkla, şevkle tutuyorlar. Günler öncesinden başladıkları Ramazan hazırlıklarına neredeyse bir kutsiyet, bir ulviyet izafe ediyorlar. On bir ayın sultanı, arkasında hüzün tabloları bırakarak sona ererken de, “Allah’a şükürler olsun, önümüzdeki Ramazan’a on bir ay kaldı” diye ayrı bir sevinç gösterisinde bulunuyorlar. Böylece gelecek yılın Ramazan’ına da bir an önce kavuşmanın hasretini çekiyorlar. Önümüzdeki Ramazan’ı da görmeden ölmeyelim diye içlerindeki o güzel temennileri dile getiriyorlar. Hatta 29 günlük Ramazanlarda “Eyvah, bir günümüzü çaldılar!” diye hoş serzenişlerde bile bulunuyorlar.

“Şehr-i Ramazan”ı işte böyle büyük bir sevinçle karşılayan, oruç ayının maneviyatını ruhlarında hisseden gözü yaşlı, gönlü yaslı insanlar, bir ay boyunca adeta melekleştiklerinden, bayramda bile yiyip içtikleri için, neredeyse kendilerinden utanıyorlar. Bu konuda daha fazla hassasiyet sahibi olanlar ise, acaba bir dahaki Ramazana kavuşabilecek miyiz diye hüzün gözyaşları dökmekten kendilerini alamıyorlar. İşte Süheyl Ünver Hoca, “Ramazan medeniyeti”nden muhteşem tablolar sunarken kendine mahsus bir üslup kullanıyor; gönül iklimini şenlendiren oruç ayının hazırlıklarından, yıldızlara göz kırpan mahyalardan, camilere yeni bir renk ve âhenk katan teravihlerden, bütün bir toplumu sarıp sarmalayan iftar şenliklerinden, uzun uzun bahsediyor. Daha sonra konuyu özetliyor ve “Ramazan Medeniyeti”nin mucidi Türklerdir, diyor.

Eski İstanbul Ramazanlarının canlı tablolarından birini de “diş kirası” adıyla verilen hediyeler teşkil ediyordu. O zamanlar, hali vakti yerinde olan aileler, iftara davet ettikleri misafirlerine türlü türlü hediyeler takdim etmek suretiyle zarafet ve sehavet örnekleri sergiliyorlar, gönül kazanmanın en büyük kazanç olduğunu bu vesileyle bir kere daha fark ediyorlardı. Belirtmeye bile gerek yok ki, “diş kirası” adı altında verilen hediyelerin esasını para ve kıymetli eşya teşkil ediyordu. Özellikle rical ve vükela konakları Ramazan boyunca dolup boşalıyordu. İftara gelenlerin sayısı günden güne artıyordu. Anlı, şanlı ve omuzları nişanlı bazı Osmanlı paşaları “Artık tahammül edilmiyor. Konakta her akşam kırk sofra birden kuruluyor” diye sözde şikayette bulunuyorlardı.

Hâlbuki böyle ihtişamlı iftar sofraları, kalabalık misafir grubu aslında onları son derece memnun ve mahzuz ediyordu. Böyle manzaralar –doğrusunu söylemek gerekirse– paşaların kendi aralarında gizli gizli övünmelerine vesile teşkil ediyordu. Konak sahipleri misafirlerin çokluğunu, şatafatlı iftarları, daha sonra verilen diş kiralarının cinsini ve sayısını, aslında bir itibar tazelenmesi olarak kabul ediyorlardı. Tabii ki bu sırada oburlara da iyi bir fırsat doğuyordu. Onlar da bu görkemli iftarları kendi yöntemleri ile değerlendirmeyi biliyorlardı. Tanıdıkları tanımadıkları konakların kapılarını aşındırıyorlar, bir ay boyunca en nefis yemekleri yiyerek, türlü türlü şerbetlerden içerek midelerine bir güzel ziyafet çekiyorlardı.

Bir kere daha belirteyim ki, diş kirası bir Ramazan geleneği, bir Osmanlı zarafeti olarak kendini gösteriyor. İftar veren kimse, diyelim ki ev yahut konak sahibi, bu uygulamasıyla “iftarımıza gelerek bizi şereflendirdiniz. Evimize, dairemize bereket getirdiniz. Yediklerinizle dişlerinizi ev sahibinin, konak sahibinin zevkine uygun olarak bir nev’i kiraya verdiniz. Lütfen siz de şu hediyeyi kabul buyurunuz!” demek istiyor.

Bu vesileyle belirtmek isterim ki diş kirası denilen bu gelenek sadece Ramazan ayına münhasır kalmıyor, mübarek ayın dışında da uygulamaya konuluyordu. İstanbul’a âdâbına ve kültürüne yakından aşina olan Uğur Derman Bey’in verdiği bilgilerden anlaşıldığına göre, Fatih Sultan Mehmed’in ünlü sadrazamlarından biri olan ve İstanbul’da bir semte adını veren Mahmud Paşa, misafirlerine daima içinde nohut şeklinde altınlar da bulunan nohutlu pilav ikram ediyor. Sofraya otururken de, “Servete nail olan bir kimsenin ağzında, ibzal için (esirgemeden sarf etmek için) altın bulunmalıdır!” diyor. Pilav yerken kaşığına altın nohut isabet eden davetli de böylece diş kirasını almış oluyor.

Bazı paşaların ve bir takım yüksek rütbeli devlet adamlarının verdikleri diş kiraları ise, rütbeleri gibi yüksek oluyor. Mesela bunlardan biri olan Rıfat Paşa, ay sonunda kâhyasının getirdiği hesabı şöyle bir gözden geçiriyor, harcanan miktarın beş bin altını bulduğunu görünce “Çok şükür bu Ramazan’ı ucuz atlattık!” deyip etrafındakilerin hayretini arttırıyor.

Dr. İlhami Masar, “Bir Ömür Boyunca” isimli kitabında diş kirasından söz edip şunları söylüyor:

“Abdülhamid devrinde padişahın Ramazan ayında İstanbul’daki erkâna iftar ziyafetleri verdiğini de hatırlıyorum. Protokole dahil yüzlerce kişi için otuz kadar davet yapılırdı. Bu davetlerde de padişah misafirlere diş kirası dağıtırmış. Herkese içinde, adamına göre, yirmi beşten yetmiş beş altına kadar para bulunurmuş. Vezirler, müşirler yetmiş beş altın alırlarmış. Babama da elli altın verilirmiş.”

Ünlü yazarlarımızdan Ahmet Rasim de diş kirasıyla ilgili olarak şunları söylüyor:

“Eski zaman Ramazanlarında, iftara gidilen yerlerde misafirlere hediye olarak verilen para için ‘diş kirası’ deyimi kullanılırdı. 1908 Temmuz’una kadar vükela ve ricalin konaklarında iftar yapılması, her akşam gelecek misafirlere yemek ikram edilmekle beraber, fukara takımına diş lirası adıyla para verilmesi ve bütün memurların, büyükten küçüğe doğru amirlerinin iftarına gitmesi zaruri idi. Adeta yarı resmi bir anlam kazanmış olan bu ziyaretlerin yapılmaması, teveccühten düşmeye kadar götürürdü. Açgözlü insanlar da bundan faydalanarak tanıdığı veya tanımadığı konağın kapısını çalıp, selam vererek sofraya çökerdi. Meşrutiyet’ten sonra davetsiz iftarlara gitmek, gidilen yerlerde diş kirası almak âdeti kendiliğinden kalktı!”

Bütün okuyucularımın mübarek Ramazan-ı Şerif’ini tebrik ediyorum

Padişaha verilen diş kirası

04:0012/05/2019, Pazar
G: 12/05/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Bugün İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi olarak bilinen tarihi binanın eski adı, daha doğrusu asıl ismi “Zeynep Hanım Konağı” idi. Hayırseverliğiyle tanınan ve sevilen Zeynep Hanım, Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın kızı, Sultan Abdülaziz Han’ın sadrıazamı Yusuf Kamil Paşa’nın muhterem zevcesidir. Bunlar hayırsever karı koca olarak İstanbul’a bir çok tarihi eser kazandırdılar. Mesela Üsküdar’daki Zeynep Kâmil Hastahanesi yaptırdıkları eserlerin başında geliyor. Yusuf Kâmil Paşa, hem ünlü bir devlet adamı, hem de tarihten, edebiyattan şiirden hoşlanan bir kimseydi. Arapça’nın, Farsça’nın yanı sıra mükemmel derecede Fransızca da biliyordu. Mesela Fenelon’un Telemak isimli eserini Fransızca’dan Türkçe’ye çevirmişti.

İşte bu özelliklerinden dolayı Laleli’deki Zeynep Hanım-Yusuf Kâmil Paşa Konağı o devirde bir nevi ilim ve kültür akademisi haline gelmişti ve burada yapılan sohbetlerin tadına doyum olmuyordu. Bu toplantılara bizzat Yusuf Kâmil Paşa başkanlık ediyordu. Unutmadan söyleyeyim, Yusuf Kâmil Paşa ile haremi Zeynep Hanım’ın birlikte yattığı türbe de kendi eserleri olan Zeynep Kâmil Hastahanesi’nin bahçesinde bulunuyor.

Eski ünlü yazarlarımızdan Refi Cevad Ulunay’ın “İhtişamlı Kadınlar” başlığıyla kaleme aldığı makaleden anlaşıldığına göre, zaten son derece cömert olan ve hayır hasenat işlerinden çok hoşlanan Zeynep Hanım, özellikle Ramazan aylarında tam bir iyilik meleği kesiliyordu. Bu mübarek ay boyunca konağın kapısını herkese açık tutuyordu. Hanım Efendi, iftara gelenlere mevkilerine ve durumlarına göre çeşitli hediyeler vermeyi bir âdet haline getirmişti.

Bir Ramazan, devrin padişahı Sultan Abdülaziz Han, Cuma selamlığı için Beyazıt Camii’ne geçiyor ve iftarı Zeynep Hanım’ın konağında yapacağını söylüyor. Yusuf Kâmil Paşa camiden konağın binek taşına kadar kırmızı halılar döşetiyor. Padişah için hazırlanan iftar sofrasının ihtişamı o zamana kadar görülmemiş bir manzara arzediyordu. Bütün sahanlar altın, tabaklar martabani, bardakların, sürahilerin her biri, bir servet teşkil edecek kadar değerliydi. Padişahın havlusu bile inciyle işlenmişti. Sahanların, tabakların konulduğu altın sini içinde ayetler, hadisler yazılıydı.

Padişah, Kâmil Paşa’ya büyük bir iltifatta bulunuyor. Birkaç defa duyduğu memnuniyeti dile getiriyor. Bir taraftan da konakta bulunan rical, yani diğer devlet adamları, “Acaba Zeynep Hanım Efendi padişaha da hediye verecek mi? Verecekse bu nasıl bir hediye olacaktır” diye merak ediyorlardı.

Bir ara, Zeynep Hanım huzura kabul edilmesi için ricada bulunuyor. Kendisine izin verilince önce padişaha hürmetlerini ve saygılarını arzediyor, daha sonra elleri başının üstüne kaldırılmış olarak duran hazinedarına yaklaşması için işarette bulunuyor ve padişaha; “Şevketmeab ve hilafetmeab efendimize layıktır!” diyerek Şeyh Hamdullah hattıyla yazılmış tezhipli bir Kur’an-ı Kerim takdim ediyor. Sultan Abdülaziz Kitabullah’ı alıp öpüyor, sayfalarına bakıyor. Gerçekten de bu Kelam-ı Kadim, tam bir sanat harikasıdır. Her tarafı altın varakla süslenmiş, sure başlıkları, işaretler birer sanat eseridir. Mahfazası inci, yakut, zümrüt, firuzeler ile kakmalıdır.

Orada bulunan herkes Zeynep Hanım’ın hediye takdimindeki bu inceliğine, bu zarafetine hayran oluyor.

Aynı padişah başka bir gün, yine Zeynep Hanım konağına iftara gidiyor.

Yusuf Kâmil Paşa, konağa ait hüccet, temessük, senet ve değerli evrak olarak ne varsa hepsini altın tepsilere doldurarak “Abdi aciz ve haremim cariyeniz, efendimizin azad kabul etmez kullarınızız. Dünyada mal mülk neye sahipsek, hepsini velinimet efendimiz sayesinde elde ettik. Dolayısıyla hepsini atebe-i şahanenize arzediyoruz, diyerek böyle görülmemiş, duyulmamış bir diş kirası takdim ediyor. Çok duygulanan Zat-ı Şahane şu karşılığı veriyor:

Bunların hepsi makbulüm oldu. Ben de yine size veriyorum.

İşte koca bir padişaha ancak böyle bir diş kirası verilebilir.

Yazar Ahmed Semih Mümtaz da “İftarlar ve Diş Kirası” başlığıyla kaleme aldığı bir yazıda sözü Sultan Abdülhamid Han’a getirip şunları söylüyor:

Bundan elli altmış sene evvel zamanın padişahı Sultan İkinci Abdülhamid Han bir çok sebeplerle Ramazanlara fevkalade önem verirdi.

Evvela dindar bir kimseydi. Bu mübarek ayın kıymetini bilir, gerekli hürmeti gösterirdi. Muntazaman oruç tutar, Kur’an-ı Kerim okur, namaz kılar ve bunu böyle yapanlara ayrıca para verir, severdi. Mübarek ay daha girmeden kilercibaşıyı çağırır, ona emirler verir, sofralar ve yemekler ve her akşam iftara davet ettiği askerlere verilecek iftariyeler üzerinde zihin yorar, adeta menüleri kendisi hazırlardı. Saray-ı Hümayun’da iftara gelecek misafirlerin hizmetine verilecek olan sofracıların elbiselerine kadar meşgul olur, alaturka setre mi, yoksa redingot mu giymelerini münakaşa ederdi. Ve bu adamların fevkalade temiz olmalarını isterdi. Bu padişah hem çok titiz, hem çok temizdi. O kadar ki iftariye olarak kendisinin göndereceği çil çil altınları tekrar yıkattırır, kurutturur, gözünün önünde kırmızı atlas keselere koydurtur, ağızlarını mühürlettirirdi. Banknotları da bezlerle sildirtir, sonra zarflara yerleştirirdi.

Üzerine de zamklı mührünü yapıştırırdı.

Nazırlar, kendilerine mahsus olan odada, diğer zevat da başkatibin ve beylerin, yahut mabeyncilerin veya yaverlerin odalarında kurulan sofralarda iftar ederlerdi. Bu oda sahipleri de odalarına gelenleri efendilerine, yani hünkara haber verirlerdi. Böylece padişah da iftara gelenlerin kimler olduğunu öğrenirdi. Gelmeyenleri merak eder, hasta mıdırlar, nedir diye tahkik ettirirdi. Sebebsiz yere gelmeyen olursa şüphelenirdi. İftara gelmeyenleri nasıl buluyor, ne zaman görüyor, anlıyor diye herkes hayret ederdi. En yakınları bile…

Ramazan’da Abdülhamid’i saray, iftarlar ve iftariyeler ne kadar meşgul ediyorsa, iftara gidenleri de alacakları hediyeler o kadar meşgul ederdi. Hele paraları aldıktan sonra yenilen o enfes yemekler daha kolay hazmedilirdi.

Şair haşmet’in oruç borcu

04:0019/05/2019, Pazar
G: 19/05/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Sultan Üçüncü Mustafa’nın sadrıazamı Koca Ragıp Paşa, en değerli bir Osmanlı devlet adamı olduğu kadar, güçlü bir şair olarak da bilinmektedir. Paşanın diğer bir özelliği de kitaplara olan düşkünlüğüdür. Laleli’deki Koca Ragıp Paşa Kütüphanesi İstanbul’un en önemli kültür hazinelerinden birini teşkil etmektedir. Süleyman Nazif, bu kütüphane hakkında Servet-i Fünun’da yayımladığı makalenin girişinde şöyle demektedir:

Şair haşmet’in oruç borcu
Şair haşmet’in oruç borcu
12 Mayıs, Pazar

“Ey okuyucu, İstanbullu veya başka yerli, nereli olursan ol. Eğer Koca Ragıp Paşa Kütüphanesi’ni ziyaret etmemiş, eğer burada birkaç saat temaşa, murakabe ve tahassüsle vakit geçirmemiş isen muhakkak bil ki, bu belde-i tayyibenin büsbütün yabancısı ve en büyük cahilisin!”

İşte bu kütüphanenin hafız-ı kütübü yani müdürü Haşmet de Koca Ragıp Paşa gibi ünlü bir şairdi. Paşa ile Haşmet, tencere kapak misali birbirlerine çok benziyorlardı. Aralarında geçen nükteli konuşmalar, latifeler, fıkralar bugün bile erbabınca kulaktan kulağa, dilden dile dolaşmaktadır. Şimdi müsaade ederseniz, bunlara ait Ramazan ve oruçla ilgili iki nükteyi nakledeyim:

Merhum Mehmed Zeki Pakalın’ın “Tarihe Malolmuş Fıkralar” isimli kitabında anlattığına göre, Koca Ragıp Paşa, bir bayram arifesi akşam üzeri yürüyüşe çıkıyor. Vezneciler’deki Kuyucu Murat Paşa türbesinin önünden geçerken yanında bulunan Haşmet: “Bu türbenin son derece öfkeli ve tuhaf bir türbedarı vardır. İçeri girip kendisini biraz kızdıralım, eğlenmiş olursunuz” diyor. Birlikte türbeye giriyorlar. Türbedar ikisini de saygıyla karşılıyor.

Koca Ragıp Paşa: “Türbedar efendi! Burada yatan zat, gazi ve mücahid bir vezirdir. Büyük bir devlet adamıdır. Dolayısıyla sandukasına, kavuğuna, sarığına gözün gibi bakman gerekir” diyor. Türbedar: “İktiza eden hassasiyeti gösteriyoruz. Yüce emriniz üzerine bir kat daha dikkat ederiz” cevabını veriyor. Paşa bir kere daha: “Anladın ya türbedar efendi! Kendisi büyük bir devlet adamıdır. Ona göre hizmetini yapmalısın” diye ihtarını tekrarlıyor. Türbedar oruç keyfiyle iyice öfkeleniyorsa da kendini tutmayı başarıyor, hizmette kusur etmeyeceğine dair bir kere daha teminatta bulunuyor. Paşa, yine: “Türbedar efendi! Bak yine tekrar ediyorum. Kavuğunda, sarığında tozdan, topraktan eser bulunmamalıdır” deyince cinleri tepesine çıkan türbedar artık dayanamayıp “Efendim! P…. Yerinden kalkıp yarın bayram alayına gidecek değil ya! Bu kadarı çok bile!” cevabını veriyor. Kahkahayla gülmeye başlayan Koca Ragıp Paşa kendisine gerekli ihsanda ve ikramda bulunuyor.

Asıl üzerinde duracağımız oruç fıkrası ise şöyle:

Bir Ramazan ayında, Koca Ragıp Paşa’nın huzurunda oruç tutmaktan ve tutamayıp da, daha sonra gününe gün tutmaktan söz açıldığı sırada Paşa, Haşmet’e: “Haşmet! Senin de borcun var mı?” diye soruyor. Haşmet: “Var, efendim” diyor. “Ne kadar?” sorusunu “Mahalle bakkalına bin kuruş borcum var” diye cevaplandırıyor. Koca Ragıp Paşa: “Ben onu sormuyorum, oruç borcunu soruyorum” deyince Haşmet, şu haşmetli cevabı veriyor:

Efendim! Oruç borcunu, namaz borcunu Allah sorar. Sizin sormanız gereken borç kul borcudur, bakkal, manav borcudur.

Yukarıda da belirttiğim gibi, Koca Ragıp Paşa Üçüncü Mustafa’nın sadrıazamı olup ilmiyle, irfanıyla, şiirleriyle, nükteleriyle tanınmaktadır. Ayrıca mizaha, latifeye düşkün olduğu, devrin meşhur kadın şairlerinden Fıtnat Hanım’la şakalaştığı, aralarında bir takım fıkralar geçtiği biliniyor. Bu arada “Menakıb-ı Kethüdazade” isimli eserde onun hakkında bazı ilgi çekici tesbitler ve anekdotlar bulunduğunu da söylemiş olalım. Mesela Kethüdazade Mehmed Arif Efendi’ye göre, Üçüncü Mustafa, Ruslara karşı savaş açmayı çok istiyor. Fakat Ragıp Paşa, padişahın böyle bir savaşta yenileceğini bildiği için onu niyetinden vazgeçirmek için büyük çaba harcıyor. Ama Sultan Mustafa savaşta ısrar etmektedir. Hatta, “Mutlaka savaşacağım. Askerim çok, param çok. Altını gülle (mermi) yapıp atsam yine bitmez!” diye büyük konuşurmuş.

Burası doğru ama uzun zamandan beri muharebe olmamış. Devrin şartlarına uyularak orduda gerekli düzenlemeler yapılmamış. Halbuki Ruslar askeri teşkilatlarını düzenleyeli yetmiş, seksen yıl olmuş. Süngülü tüfekleri ve eğitimli askerleri var. İşte bütün bunları çok iyi bilen Ragıp Paşa, Ruslarla böyle bir savaşa girilmemesi için elinden gelen gayreti gösteriyor, padişahı ikna etmek için dil döküp duruyor. Fakat takdir-i ilahi, Koca Ragıp Paşa 1761’de vefat ediyor. Yerine gelen sadrıazamlarda o liyakatte, o kabiliyette olmadığından, olmadıklarından büyük musibet denilen 1768 seferi açılıyor. Ruslara karşı açılan bu savaşta bizimkiler büyük kayıp veriyorlar. Hem çokluğuyla övünülen paralar suyunu çekiyor hem acemi askerler fena halde kırılıyor.

Kethüdazade Mehmed Arif Efendi – bakınız – korkunç manzarayı nasıl anlatıyor:

Tuna Nehri’nin öte yanından bir süvari beygiri köstekten boşanıyor. Aşağı yukarı koşarken ordunun içinde büyük bir gürültü kopuyor. “Ümmeti Muhammed’i gâvur bastı!” diye kaçan kaçana. Durum böyle olunca asker kendini büsbütün Tuna nehrine atıyor. Binlerce askerimiz Tuna’da boğuluyor. Bu büyük nehrin üzerinde uzun süre topçu poşuları ve asker elbiseleri akıyor. Kısaca söylemek gerekirse, Moskof ordusunun kazandığı bu savaştan hemen sonra Mslüman halktan çok sayıda esir alındığı gibi, büyük toprak kaybı da söz konusu oluyor. Rusların on sekiz bin kişilik eğitimli, donanımlı askeri, bizim 150 bin kişilik başıbozuk ordumuzu büyük bir bozguna uğratıyor. Bu savaşta elli bin şehit veriyoruz.

Böylece Koca Ragıp Paşa’nın ne kadar ileri görüşlü bir devlet adamı olduğu bir kez daha anlaşılmış oluyor ama – tabii ki- iş işten geçmiş oluyor. Paşa’nın türbesi, kendi kütüphanesinin içinde bulunmaktadır.

Sözü yine oruç borcuna getirecek olursak, Haşmet, Koca Ragıp Paşa’ya, efendim oruç borcunu Cenab-ı Hak sorar, sizin sormanız gereken borç, bakkal borcudur diye verdiği cevapla taşı tam da gediğine koymaktadır. Buradan iki sonuç çıkıyor: Haşmet, muhatabı koskoaca bir paşa bile olsa doğruyu söylemekten çekinmiyor. Diğeri de şu ki, büyük mevkilerde bulunan kimselerin, maiyetlerinde bulunanları maddi açıdan gözetip kollamaları, alacaklarıyla, verecekleriyle yakından ilgilenmeleri gerekir. Bilindiği gibi borçlunun borcunu ödemek, yani ona şu veya bu şekilde yardımcı olmak büyük bir sevaptır. Eskiden bakkallarda “zimem defterleri” adıyla bilinen borç yahut veresiye defterleri varmış. Mesela hem hamiyet, hem servet sahibi bir kimse mahallesindeki bakkala gidip bu defteri istermiş. Listedeki borçların ya bir kısmını veya tamamını sildirirmiş. Borcu ödeyen de, borcundan kurtulan da birbirlerini tanımazlarmış. Böylece hamiyet sahibi o zat nefsine paye verme tehlikesinden uzak kaldığı gibi, borçlu kimse de rencide edilmemiş oluyor. Böylece sağ elin verdiğinden, sol elin haberi olmamış oluyor.

İslam güzellikler dinidir. Osmanlı bu güzellikleri ve özellikleri büyük oranda sahiplendiği için büyük devlet oldu ve büyüklük neymiş bütün dünyaya gösterdi.

Prof. Dr. Kâmil Miras ve “Ramazan Müsahabeleri”

04:0010/04/2022, Pazar
G: 10/04/2022, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Yaklaşık on yıl önceydi. Bir radyodan kültür programı yapmak için teklif almıştım. Görevli arkadaş, hocam adı da “Tarih Müsahabeleri” olsun dedi. Ben önce itiraz edip ismine “Tarih Sohbetleri” diyelim, aksi takdirde dinleyicilerimiz “müsahabe” ile “muhasebe”yi birbirine karıştırırlar cevabını verdimse de arkadaşımız “Tarih Müsahebeleri”nde ısrar edince mecburen kabul ettim. Nitekim tahminim doğru çıktı, ilerleyen zamanlar birlikte, “Hocam, tarih muhasebelerinizi zevkle dinliyoruz” diyen bir çok tanıdıkla karşılaştım.

Esefle belirteyim ki, o güzelim Osmanlı Türkçesine vakıf olmayanlar, hatta az çok vukufiyet sahibi olduğunu iddia edenler bile, ses itibariyle birbirine benzeyen kelimeleri kullanırken “halt” ediyorlar. Bilindiği gibi “halt”ın sözlük anlamı karıştırmaktır. “Dalalet”le “delalet”i fark edemeyenleri gördükçe hemen merhum Fuzuli’yi hatırlayıp onun “Ben aklımdan isterim delâlet / Aklım bana gösterir dalâlet!” beytini hatırlarım. “Safahat”a “sefahat” diyenlerle karşılaşınca da “zehi cehalet” sözü aklıma gelir. Bu hamur daha çok su götüreceği için biz yine sadede gelelim.

Efendim, “Tarih Müsahabeleri” adıyla eser kaleme alan müverrihlerimiz gibi ediplerimiz de var. İki örnek vermek gerekirse son vak’anüvis Abdurrahman Şeref Efendi ile Yahya Kemal’in isimlerini zikredebiliriz. İkisinin de aynı unvanı taşıyan kitapları büyük bir zevkle okunuyor. İkisinin de, iki özelliğini öne çıkarmak gerekirse bilgi zenginliği ve üslup güzelliği diyebiliriz.

Mademki bugünlerde oruç ayının rahmet esintileriyle ferahlıyoruz, öyleyse biraz da Ramazan müsahabelerinden söz edelim. Son devrin büyük İslam âlimlerinden merhum Prof. Kâmil Miras’ın kaleme aldığı kıymetli kitaplardan biri de “Ramazan Müsahabeleri” adını taşıyor. Bu eser, mübarek ayın, ayrıca kandil geceleriyle bayramlarımızın dini, tarihi, edebi ve tabii ki dünyevi ve uhrevi meyvelerini bütün özellikleriyle ve güzellikleriyle dile getiriyor. Osmanlı ile Cumhuriyet arasında köprü mesabesinde kabul edebileceğimiz Kâmil Miras’ın kültürel mirasını tam olarak anlayabilmek için bu sütun -tabii ki – yeterli değildir. Onun için merhum hakkında yazılan kaynakları gözden geçirmek gerekiyor. Bir isim vermek icap ederse Prof. Dr. Nesimi Yazıcı’nın “Kâmil Miras’ın Hayatı ve Eserleri” adını taşıyan ve “Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları” arasında neşredilen eseri tavsiye edebiliriz. Gözümden kaçmadı, “Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları” ibaresi de “Diyanet İşleri Bakanlığı Yayınları” diye yazılmış. İşte birbiriyle karıştırılan iki kelime daha! Başkanlık ve bakanlık… Neyse, bu önemli eseri okuyalım ve yazarını takdir edelim. Sadece şu kadarını söylemekle iktifa edeyim: Bilindiği üzere en önemli hadis külliyatı “Sahîh-i Buhâri”yi merhum Babanzade Ahmed Naim tercüme etmeye başladı, ancak üç cildini çevirebildi. Vefatıyla yarım kalan İslam’ın bu anıt eserini Kâmil Miras Hoca tamamladı ve bize miras bıraktı. Kıdemli matbaacılarımızdan merhum Ali Sümbül bir sohbet esnasında söz sırası Kâmil Miras Hoca’ya gelince “O, tam anlamıyla müteşerri bir alimdi!” demişti. İşte benim kendisine duyduğum ilgi bu cümleyle başlamıştı. (Müteşerri, şeriate göre hareket etmek için gösterilen âzami titizlik) demektir. Rahmetullah Aleyh!.

Merhumun, Temmuz 1949 tarihli Sebilürreşad’da yayımlanan Ramazan’la ve Talat Paşa’yla ilgili bir hatırasını -teberrüken- takdim ediyorum:

“Birinci Cihan Harbi’nin devam ettiği yılların birinde, Ramazan’a birkaç gün kala, Fatih Camii’nin yanındaki Tabhane Medresesi’nde yapılacak imtihanlarda bulunmak üzere sadrıâzam Talat Paşa da gelmişti. Rivayete göre Fatih Sultan Mehmet Hazretleri caminin iki tarafında yaptırdığı sekiz medresenin ders programlarıyla, talebenin tahsil hayatıyla meşgul olur ve her sene imtihanlarda bulunurmuş. Bunu duyan Talat Paşa merhum, talebeler için teşvik olur düşüncesiyle, imtihanlardan birinde bulunmuştu. Bu türlü resmi imtihanlarda, âdet olduğu üzere en seçme talebeler, güzide muallimler tarafından imtihan ediliyordu. Mesela edebiyat imtihanı şair Mehmet Âkif ve Cenab Şahabeddin Beyler, matematik imtihanı ise Ziya Bey merhum taraflarından yapılmıştı. İmtihanlar bittikten sonra beşer hafız, karşılıklı iki sıra halinde oturarak Aşr-ı Şerif okudular. Bu hafızlar henüz halk arasında tanınmayan, sadaları ve edaları medrese çevresinde mahfuz bulunan gençlerdi.

Talat Paşa, hafızlara bayıldı. Bu sırada sağ tarafında Şeyhülislam Musa Kâzım merhum oturuyordu. Sol tarafında da Müderrisler Meclisi sıfatıyla ben bulunuyordum. Paşa dedi ki:

– Bizim Edirne’de Ramazan’da, hafızlar mukabeleyi mihrabın önünde dizilip sırayla okurlar. Buradaki gibi, caminin şurasında burasında tek tek okumazlar. Edirne’deki bu âdeti, bu Ramazan Fatih Camii’nde ihya etsek, biz de gelip dinlesek…

Paşa’nın bu arzusu üzerine şeyhülislam:

– Pekâlâ; bu hafızları hazırlayalım dedi.

Ve hakikaten başta Reisülkurra Hafız Hasan, Fatih Başimamı Filibeli merhumlar olmak üzere yedi güzide hafız hazırlanarak o Ramazan Fatih Camii’nde cumhur halinde mukabele okundu. Paşa merhum da, mukabele dinlemeyi düzenli bir şekilde sürdürdü. Resmi meşguliyeti dolayısıyla iftara bir saat kala gelirdi. Hafızlar da o zaman başlardı.

Bir gün mukabele bittikten sonra – her zaman olduğu gibi- cami sohbeti başlamıştı. Bu münasebetle dedim ki:

– Paşa hazretleri! Bu mukabele merasimini siz düzenlediğiniz için devam ediyorsunuz. Çok güzel. Fakat oruç da tutabiliyor musunuz?

– Evet, tutuyorum. -Allah uzun ömür versin- annem sağ oldukça oruç yemem mümkün değildir.

– Fakat paşam oruç Allah için tutulur.

– Ben de biliyorum. Fakat ilk orucu annemin hatırını hoş etmek için tutarım. Öbürlerini ise tamamen Allah rızası için tutarım. Oruç tam anlamıyla irade gücüne dayanan bir mücadele ibadetidir. Benim gibi mücadele içinde yetişen bir kimse için oruç bir mümarese kaynağıdır. Oruç tutamadığım günler, kendimi iradesiz ve mağlup kabul edip kınarım.

Bu müsahabeden sonra kalktık. Sadrıâzam, gitmesini bekleyen halkın arasından geçerken bir dostunu gördü ve hatırımda kaldığına göre İbrahim Bey, diye seslendi ve eliyle işaret etti. Şu suali sordu:

– Günün birinde benim sadrıâzam olacağım hatırından geçti mi?

– Yüksek dehanızdan bunu her zaman beklerdim.

– Yarın Sadarete (başbakanlığa) gel, beklerim deyip ayrıldı.

Bu güzel giyimli, orta yaşlı, sevimli zat kimdi acaba? Zeki Talat, bu kısa konuşmanın bir merak konusu olacağını anladı.

– Ben Edirne tutukevinde hapis yattığım yıllarda bu zat hapishane müdürü idi. Doğrusu, güzel muamele ederdi, dedi.”

Sebilürreşad: Temmuz 1949, Sayı:53

Bayram düşünceleri

04:002/06/2019, Pazar
G: 2/06/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Her Müslümanın gerek Ramazan Bayramı’yla, gerekse Kurban Bayramı’yla ilgili canlı hatıraları vardır. Bu hatıraların en ilgi çekici bölümlerini hiç şüphe yok ki çocukların, o masum yavruların bayram anıları teşkil etmektedir.

Bayram düşünceleri
Bayram düşünceleri
30 Mayıs, Perşembe

Her Müslüman evladı gibi ben de bayram sevincini, bayram coşkusunu daha küçük bir çocukken yaşadım. Teravih namazlarında olduğu gibi bayram namazlarında da bu hazzı duydum. Biz çocuklar için bayram neşesi, bayram namazıyla birlikte başlıyordu. Namazın bir an önce bitmesi için sabırsızlanıyorduk. Camiden çıkar çıkmaz kabristanın yolunu tutan kalabalığı görmek, mezarlıkta Kur’an okuyan, dua eden büyüklerimizi seyretmek bayram sevincini – kısa bir süre olsa bile – hüzne dönüştürüyorsa da bu, fazla uzun sürmüyordu. Kabir ziyaretini müteakip alelacele yapılan kahvaltıdan hemen sonra harekete geçiyorduk. Bayram gezmelerine, el öpme fasıllarına işte böyle erken bir vakitte başlıyorduk. Çünkü gideceğimiz ev, öpeceğimiz el sayısı hayli fazlaydı. Önce annemizin, babamızın ve diğer aile büyüklerimizin ellerini öptükten sonra işe komşulardan başlayıp bütün bir köyü dolaşıyorduk. Girdiğimiz her haneden hem gülümseyen bir yüzle hem de çeşit çeşit hediyelerle çıkıyorduk. Bu hediyelerin asıl malzemesini leblebi teşkil ediyordu. Leblebi de kırık leblebi, kabalak leblebi olmak üzere iki türlüydü. Kırık leblebi verenler, hatırımızı biraz kırıyorlardı ama bayramın hatırına bir şey demiyorduk. Zaten kabalak leblebi verenlerin sayısı daha fazlaydı. Bu bayram gezmeleri esnasında mendil ve para verenler de vardı ama bunların sayısı azdı. Kısacası, saatler süren bu bayram ziyaretlerinden sonra dolu dolu ceplerle, türlü türlü yemişlerle, bir hayli harçlıkla evlerimize dönüyorduk. Mutluluk gözlerimizden akıyordu. Yeni ayakkabılarımızın, taze elbiselerimizin yanısıra topladığımız bu nevaleler de sevincimizi, neşemizi daha da artırıyordu.

Bayramın diğer bir özelliği de, duyulan büyük sevinci, ortak sevinç haline getirmektir. Tabii ki bu da paylaşmak suretiyle olur. İsterseniz buna dair Efendimiz’in hayatından bir örnek vereyim.

Resul-ü Ekrem, bir gün Mescid’in avlusunda bulunduğu sırada, kendisine bir sepet turfanda hurma ikram ediyorlar. “Buyur, ey Allah’ın Resulü! Mevsimin ilk hurması!” diyorlar. Efendimiz, takdim edilen sepete bir süre tereddütle baktıktan sınra şöyle soruyor:

“Komşularımız da şu anda böyle taze hurma yemeye başladılar mı?” İkramda bulunan zat: “Hayır, henüz kimsenin bahçesinde hurma olgunlaşmadı. Bizim bahçenin bir özelliği var. Mevsimin ilk hurması benim bahçede olgunlaşır. Ben de bu hurmayı herkesten önce tatmanız için size getirdim.”

Resul-ü Ekrem Efendimiz, çevresine şöyle bir bakınca oyun oynayan çocukları görür. Mübarek parmağıyla işaret ederek, “Hayır, ben yiyemem. Götür, bu taze hurmayı şu çocuklara ver” buyurur. İkramda bulunan zat, “Ey Allah’ın Resulü, bunda herhangi bir haram şüphesi yoktur. Benim bahçemin meyvesidir” dese de Peygamberimiz kabul etmeyip buyurur ki, “İkramınız olan bu hurmayı kabul etmeyişim onun haram olma ihtimalinden dolayı değildir. Ben komşularımızın henüz yemediklerini yiyerek, giymediklerini giyerek onlardan farklı bir konuma gelerek yaşamak istemiyorum. Ne zamanki çevremde bulunan konu komşu hurma yemeye başlar, işte o zaman ben de onlarla birlikte bu taze hurmalardan yerim. Böylece onlardan ayrılmamış olurum.”

Efendimiz bu tavrıyla bize iki mesaj veriyor. Her zaman olduğu gibi bayramlarda da konu komşu daha fazla gözetilmeli, eşitlik esasına dikkat edilmelidir. Büyüklere olduğu gibi küçüklere de ikramda bulunmak İslam’ın tavsiye ettiği güzel ahlakın gereklerinden biridir. Çocukları koruyup gözetmek, onlara ikramda bulunmak, şefkatli ve merhametli davranmak elbette ki takdire şayandır.

Asr-ı Saadet kaynaklı bayram neşesine – müsaadenizle – bir örnek daha vermek istiyorum:

İslam tarihinde kaydedildiğine göre, bir bayram günü Habeşli gençler, Efendimiz’in Hane-i Saadet’inin (kutlu evinin) önünde kılıç kalkan oyunu oynamaya başlıyorlar. Pencereden oyun oynayan gençleri gören Peygamberimiz Hazret-i Âişe validemizi yanına çağırıyor. Annemiz de Resulullah’ın omuzundan uzanıp bakarak oyuncu çocukları seyrediyor. Ve Efendimiz, Hazreti Aişe, yeter deyinceye kadar bekliyor.

O güzel günlerin güzelliklerini yansıtan canlı tablolar tabii ki verdiğimiz bu iki örnekten ibaret değil, İslami kaynaklar gözden geçirilirse, daha böyle nice çarpıcı, neşe verici, insana gerçek anlamda bayram ettirici sahnelerle karşılaşabiliriz.

Bayram sevincini yansıtan diğer bir menkıbe de şöyle:

Bayram günü güler yüz göstermek neşelenmek İslam şiarındandır. Hz. Ebubekir diyor ki: “Bir bayram günü kızım Âişe’nin odasına vardığımda iki cariye ellerinde defter olduğu halde, İslam kahramanlarına ait beyitler söylüyorlar, el vuruyorlar, def çalıyorlardı. Onların medhine dair kasideler söylüyorlardı. Keza onların kahramanlıklarını dile getiren beyitler okuyorlardı. Resulullah da oradaydılar. Elbisesine, bürünmüş, yüzünü örtmüş ve sedire uzanmıştı. İçeri girdiğimde def çalan, kaside okuyan kadınlara engel olmak istediğimde Efendimiz yattığı sedirden doğrulup mübarek yüzünden örtüyü kaldırdı. Bana hitaben: “Yâ Eba Bekir! İlişme onlara. Bırak def çalıp eğlensinler. Bugün bayramdır. Bugün sevinç ve sürur günüdür. Her kavmin, her dinin bayramı vardır. Bugün de bizim bayramımızdır. Bizim bayramımızda sevincimizi belli etmek şeair-i İslam’dandır” buyurdular. Bu kıssa “Şerh-i Mişkat” ve “Tac” isimli hadis kitaplarında yer almaktadır.

Yılda iki defa değil de, her gün bayram havası teneffüs etmek isteyen Müslümanın tabii ki İslami bir hayat yaşaması gerekiyor. Böyle olunca, deliye değil, akıllıya her gün bayram diyebiliriz. Unutmayalım ki, Müslümanın üç büyük bayramı vardır. Birincisi, ömrünü imanlı olarak bitirmesi, ikincisi, cennete girmesi, üçüncüsü de Cemalullah ile şereflenmesidir.

Dini bayramlarımızın manevi güzelliği, kalem erbabını da harekete geçirdiği için ortaya bir de “Bayram Edebiyatı” çıktı diyebiliriz. Ünlü edebiyatçılarımızın bayramlarla ilgili yazıları bu türün en canlı örnekleri olarak arz-ı endam ediyor. Sadece edebiyatçılar değil, tarihçiler de bayram kültürüne büyük katkıda bulundular. Eski İstanbul Ramazanlarının yanısıra, eski İstanbul bayramları hakkında da birbirinden güzel makaleler kaleme aldılar. Ramazan ve bayram edebiyatının canlı tablolarını yakından görmek isteyen dostlarıma, acizane kaleme aldığım “Dersaadet’te Ramazan Akşamları”, “Dersaadet’de Bayram Sabahları” isimli eserlerimi tavsiye ederim.

Bu vesileyle bütün İslam âleminin, özellikle de siz kıymetli okuyucularımın bayramını tebrik ediyor, hayırlara vesile olmasını Cenab-ı Hakk’tan niyaz ediyorum

Beyazıt Meydanı’nda yakılan tarih kitabı

04:009/06/2019, Pazar
G: 9/06/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Birkaç yıl önceydi. Fatih Sultan Mehmed’i ve İstanbul’un fethini anlatmak üzere İstanbul’daki özel okullardan birine davet edildim. Bir saati geçen sohbetim esnasında bu büyük hükümdarın kıymetli hocalarına da - birkaç cümleyle de olsa - yer verdim. Konuşmamı büyük bir dikkatle dinleyen öğretmen arkadaşların arasında olup da en ön sırada yer alan sözüm ona diğer bir öğretmeni(!) gözüm hiç tutmadı. Kaykılarak oturan, sürekli sakız çiğneyen bu herif, sohbetin sonunda nasıl bir herif-i nâşerif olduğunu bana yönelttiği soruyla göstermiş oldu.

Beyazıt Meydanı’nda yakılan tarih kitabı
Beyazıt Meydanı’nda yakılan tarih kitabı
2 Haziran, Pazar

Anlattığım konuyla hiçbir ilgisi bulunmayan ve tamamen kast-ı mahsusla yöneltilen soru şuydu. Hoca, bu kadar konuştun, hiç Atatürk’ten bahsetmedin? Kötü niyet taşıdığını, dolayısıyla kötü adam olduğunu daha işin başında anladığım bu zata; efendi, konumuz Fatih ve İstanbul’un fethi, Atatürk’le ne ilgisi var demeyi bile zaid bularak sükut ile cevap verdim. Bu tavrım onu fena halde rahatsız etmiş olmalı ki, program bitmeden salonu terketti. Sohbetten sonra okulun yöneticileri yanıma gelip duydukları üzüntüyü belirterek özür dilediler. Ben de özür dilemeye gerek olmadığını, bu türlü parazitlere arada bir şahit olduğum için alıştığımı dile getirerek onları rahat ettirmeye çalıştım.

Efendim, bu mukaddimeyi, bir tarih kitabının, Atatürk’ten hiç bahsetmediği gerekçesiyle nasıl yakıldığını anlatmak için yaptım. Kütüphanemde takım halinde bulunan ve 1950’li yıllarda yayımlanan “Yirminci Asır” dergisinin altıncı cildini gözden geçirirken “Bu, Nasıl Kitap? Bu Nasıl Tarihçi?” başlıklı yazı dikkatimi çekti. Bu kitabın nasıl bir kitap, bu tarihçinin nasıl bir tarihçi olduğunu ben de merak ettiğim için yazıyı herhalde bir şeyler öğrenirim diye derhal okudum.

Esefle belirteyim ki, meşhur edebiyatçılarımızdan Behçet Kemal Çağlar, merhum tarihçimiz İsmail Hami Danişmend’e ve dört ciltlik “Osmanlı Tarihi Kronolojisi” isimli kıymetli eserine veryansın ediyor. Çünkü yazarın kendi ifadesiyle “İsmail Hami Danişmend adında biri” yazdığı tarih kitabında Atatürk’ten hiç söz etmiyormuş. Zaten bu zat, Anadolu’da doğmayan her insanı “devşirme” diye yaftalayıp keyfi hükümler veriyormuş. Böylece şunu bunu küçültmeye çalışıyormuş. Kaleme aldığı kitap da, birçok büyük adamımızı hiçe sayan, ordularımızı yer yer korkaklıkla kötüleyen acayib bir esermiş.

Behçet Kemal Çağlar, bunlarla da yetinmeyip Danişmend’in şairliğini de diline doluyor. Bu adam bir zamanlar edebiyat sahasına da musallat oldu diyerek sözü meşhur “Rabia Hatun ve Şiirleri” konusuna getiriyor ve merhumu sahtekarlıkla suçluyor. Bu hususta daha bir hayli söz söyledikten sonra İsmail Hami Bey’in Sivas Kongresi sırasında Atatürk’e sokulup yaranmaya çalıştığını, sonra bazı zabıtlarla kaçıp İstanbul’un o zamanki hain hükümetine sığındığını iddia ediyor. Behçet Kemal Çağlar, eskilerin “türrehat” dedikleri saçma sapan sözlerine bir süre daha devam ettikten sonra hükmünü şöyle veriyor. Atatürk’ten bahsetmeyi zül kabul eden böyle bir adamın kaleme aldığı tarih kitabının hiçbir değeri yoktur.

Garabete bakınız ki, bu yazının neşredildiği derginin de, İsmail Hami’nin kitabını yayımlayan Türkiye Yayınevi’nin sahibi Tahsin Demiray’la yakın ilişkisi vardır. Behçet Kemal Çağlar işin bu yönünü de bildiğinden aşağıdaki cümleleri de kaleme almayı ihmal etmiyor:

“Biz Türkiye Yayınevi sahibinin vatanperverliğinden, kadirbilirliğinden eminiz. Atatürk’ü bir genç Türk ve bir dürüst insan olmak haysiyeti ile, hürmet ve muhabbet ile andığına da şahit olmuşuzdur.

Koca bir tarih kitabını yayınlarken Cumhuriyet ilanına gelindiği halde Mustafa Kemal’in adının bir tek defa dahi geçmediğini fark edince nasıl azap ve ıstırap duyacağını kestiriyoruz. Onun için biz, bu kitaptan ziyade, bu kitabı kaleme alan adamın zihniyetine duyduğumuz tiksintiyi anlatmak için bu satırları yazıyoruz!”

Bu satırları yazan Behçet Kemal Çağlar işi kurnazlığa vurup, Tahsin Demiray’ın konuyla ilgili açıklamalarını görmemezlikten, duymamazlıktan geliyor. Halbuki merhum Demiray, 4 cild halinde yayımladığı ve müellifinden (müverrihinden demeliydim) sitayişle bahsettiği eserin birinci cildinin baş tarafına koyduğu “İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi ve Müellifi Hakkında” başlıklı makalede bu mevzuya tam bir açıklık getirip işin Behçet Kemal’in dediği gibi olmadığını ifade ediyor. Makalemin hacmini zorlayacağı için, Tahsin Demiray’ın “İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi” hakkındaki izahını adı geçen ciltteki mukaddimeye havale ediyor, sadece birkaç cümlesini aşağıya alıyorum:

“Muhterem okuyucu, mesele aslında son derece basit ve tabii idi. Osmanlı olarak başlayan bir kronoloji, Osmanlı olarak bitirilmek istenilmişti. Bu görüş ve istek kitabın sonunda bir çerçeve içinde açıklanmış bulunuyordu. Dünyamızın dağdağasından çoktan uzaklaşmış ve vatan topraklarına uzanıp ebedi uykusuna dalmış bulunmaktadır. Fakat muhakkak ki, az veya çok vazife yapmış olmanın huzuru ile…”

Tahsin Demiray’ın sözünü ettiği çerçeve içindeki açıklamayı da sizlere nakletmezsem bu yazı eksik kalır. Öyleyse onu da iktibas edeyim.

Dördüncü cildin sonunda yer alan çerçeveli yazı şöyle:

“Osmanlı Devleti’nin sona eriş yılları içinde yeni devletimizin kuruluş hareketleri tam bir ihtilaf halinde bulunduğundan, yeni devletin izahlı bir kronolojisinin ise ayrıca ve bir an evvel yapılması gerektiğinden ve hiç şüphesiz yapılacağından bu eserin son yılları içinde yeni doğuşun verilmesi, gerekli teferruatın o esere bırakmayı daha uygun gördük. Bu suretle hazin bir kapanışla, aydınlık bir başlangıcı karıştırmak istemedik. İşte bundan dolayı menakıbinden bahsedilmemiş olan yeni Türkiye’nin kurucusu ATATÜRK’ün adını burada hürmetle yad etmeyi vazife biliriz.”

Kısaca söylemek gerekirse, Behçet Kemal Çağlar gibi, devrin birkaç yazarı daha konuyu gündeme taşıyınca İsmail Hami Danişmend’in yıllarını verdiği bu önemli eseri, 1950’li yılların ortasında, Bayezid Meydanı’nda devrimci ve ilerici gençler tarafından yakılıyor. Böylece “İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi” de, tarih boyunca ateşe verilen kitaplar listesine girmiş oluyor.

İsmail Hami Bey’in Şişli’deki evinde tertiplediği “Cumartesi Toplantıları”na katılan, hatta bir süre beraber yayın faaliyetinde bulunan merhum Ergun Göze Ağabeyimiz de, “Gözümle ve Gönlümle Tanıdıklarım” isimli kitabında, “İsmail Hami Danişmend Yahut Rabia Hatun” başlığıyla yer alan makalede sözü bu konuya getirip şöyle diyor:

“Tabii bu toplantıların merkezi kendisi idi. Konuşmaları o sevk ve idare ederdi. Salonda bana büyük bir ıstırapla gösterdiği bir cam kap içindeki küllerdi… Bu küller, o zamanın ilerici gençleri tarafından yakılan Osmanlı Tarihi Kronolojisi kitabının külleri idi. O da almış, külleri salonda gelen geçene ilerici gençlerin ‘vandalizminin’ delili olarak gösteriyordu.”

Efendim, bu külleri, bendeniz de bizzat gördüm. Ancak İsmail Hami Bey’in elinden değil, eşinin elinden müşahede ettim. “Maziye Bir Bakıver” isimli kitabımda da kaydedildiği üzere, yanılmıyorsam doksanlı yılların sonuna doğru bir gün, İsmail Hami Danişmend Bey’in Beşiktaş Serencebey’de oturan zevcesi İclal Hanım’ı ziyarete gitmiştim. Hanımefendi bir ara sohbete ara verip ve kucağındaki kediyi usulca yere koyup diğer bir odaya gitti. Oradan getirdiği bir cam kavanozu göstererek, “İşte, Hami Bey’in yakılan kitabının küllerinden bir nümune!” dedi. Bu dehşetli manzara karşısında yakıcılara, yıkıcılara bir kere daha lânet ettim.

Ol hikâyet bu kadar!..

Kedili Kütüphane”nin ümmileri ve âlimleri

04:0016/06/2019, Pazar
G: 16/06/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Tam bir ilim ve kültür hazinesi olan Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde, bir zamanlar, okuma yazma bilmeyen bir kütüphaneci bile görev yapmıştı. Lütfen, hiç böyle bir şey olur mu, diye hemen itiraz etmeyiniz. İlk başta ben de kabul etmedim ama Teşrin-i Evvel (Ekim) 1928 tarihli ve 8 No.’lu “Resimli Ay” mecmuasında yayımlanan bir makaleyi okuyunca, ümmi bir zatın da kütüphaneci olabileceğine ben de kanaat getirdim.

Bu makaleye göre, “beş yüz bin kitabın içinde bir harf bile okumadan kırk beş sene yaşayan adam”, Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin kırk beş yıllık emektarı Emin Efendi’dir. Ümmi olduğu için binlerce kitabın içinde, bir harf bile okumadan ömrünü tüketmektedir. Bu şâyân-ı hayret adam, kütüphanede mevcut kitapların hepsini tanır. Numaralarıyla, ciltleriyle, bulundukları depoların raflarıyla, müellifleriyle hemen hepsini bilir. Emin Efendi’nin kitaplara olan merakı şaşılacak bir şeydir. Bu hususta duyduğu hisleri bizzat kendisi şöyle dile getiriyor:

“Kütüphanenin kurulduğu ilk günden beri buradayım. Okuma yazma bilmem ama kitapları çok severim. Belki çocuklarımdan fazla… Onların yırtılmaları, kaybolmaları beni çok üzer. Bugün kırk beş sene oluyor, tam kırk beş sene!...”

Binlerce cildin içine saklanan mevzuların serlevhalarını (başlıklarını) bile anlamayan bu adam kütüphanenin içinde bir âmâ gibi dolaşıyordu. Her şeyi ve her yeri esrarengiz bir hisle çok iyi tanıyan körler gibi, Emin Efendi de dolaplarda dizi dizi uyuyan kitapların her şeyini ve her birini çok iyi biliyordu. Genç bir mektepli kendisine yanaştı. 341 diye bir kitap numarası söyledi. Emin Efendi, en küçük bir tereddüde kapılmadan, sanki eliyle bıraktığı tek bir kitabı almaya gider gibi, kolayca karşıki dolapların birine yanaştı. Bir saniye içinde kitabı buldu ve genç mektepliye verdi.

Biraz sonra iki küçük mektepli daha geldi: 1702 numarayı istediler. Katalogda bulunan bir masal kitabı olduğunu okumuşlardı. Emin Efendi güldü: Çocuklarım! Siz onu okuyamazsınız O, çok eski bir dilde yazılmıştır. Büyükler bile şimdi o lisanı kolayca anlayamıyorlar. Ben size başka bir masal kitabı vereyim, dedi ve küçüklere başka bir hikâye kitabı getirdi.

Görüyor musunuz, okuryazar bile olmayan bu nevi şahsına münhasır kütüphanecimiz sadece kitapları tanımakla, onların yerlerini bilmekle kalmıyor; kimin neyi okuyacağını da – bir bakıma – yine kendi belirliyor. Bu ilginç şahsiyetin yukarıda tarihini ve numarasını verdiğim “Resimli Ay” mecmuasında fotoğrafının da bulunduğunu bu arada söylemiş olayım.

Efendim, Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde böyle ümmi kişiler bile görev yaptığı gibi büyük âlimler de hafız-ı kütüp, yani müdür olarak yıllarca hizmet verdiler. Mesela bu kitap hazinesinin ilk hafız-ı kütübü Tahsin Efendi, hem icazetli bir âlim, hem de meşhur bir hattat idi. Ne yazık ki hakkında ayrıntılı bilgiye sahip değiliz. Nitekim Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver de, “Beyazıt Devlet Kütüphanesi ve Gördüklerim” başlığıyla kaleme aldığı bir makalede bu konuya temas ediyor, ezcümle şunları söylüyor:

“Ülkemizin devlet eliyle 1882 yılında kurulan ilk kütüphanesinin birinci müdürü Hattat Hoca Tahsin Efendi’dir. Tahsin Efendi’nin devrinde hat tarihine ait yazıları toplayıp bir arşiv oluşturduğunu duyardık. Fakat bu arşivi biz ancak Avukat Halil Ethem Arda dostumuzda görmüş ve hayran olmuştuk.

Tahsin Efendi’nin iki oğluyla tahsil zamanımda tanıştık. Her ikisi de tahsilini bitirdikten sonra kütüphanelerde görev almıştı. Bütün bunlara rağmen Tahsin Efendi, zamanında Beyazıt Umumi Kütüphanesi’ne az gelirdi denir. Ben bir defa kitap alırken gördüm. Tahsin Efendi Beyazıt Umumi Kütüphanesi’ndeki çalışmaları hakkında hiçbir yerde kayıt bırakmamıştır. Çalışma hayatı boyunca derbeder, metotsuz bir ömür sürmüş, sadece şurada burada ismi geçmiştir.”

Hoca Tahsin Efendi hakkında bilgi veren ilim adamlarımızdan biri de üstad İbnülemin Mahmut Kemal İnal’dır. Merhumun “Son Hattatlar” isimli eserinden öğrendiğimize göre, Tahsin Efendi hem kütüphane müdürü hem de Ali Paşa Camii imamıdır. Evkaf Nezareti’nin (Vakıflar Bakanlığı’nın) iki görevi bir arada yürütmesinin mümkün olmadığına dair aldığı karar üzerine imamlık vazifesine son verildi. Buna çok üzülen Tahsin Efendi, bir hafta sonra vefat etti. (Ölüm tarihi 1916)

Ölümünden 1 yıl önce sağ tarafına felç geldiğini, uzun süre yattığını, daha sonra iyileştiyse de zihninde durgunluk görüldüğünü yine İbnülemin Bey’den öğreniyoruz. Sülüs ve Nesih’de üstad olan ve birkaç Mushaf-ı Şerif yazan Hoca Tahsin Efendi aynı zamanda saatçilikten de anlarmış. Fakat onun bu özelliğini kimse bilmiyormuş. Kendisinin ifadesine göre, Mahmud Kemal Bey’in “âsâr-ı atikadan” bir saati varmış. Bu bakır saat arada bir bozuluyormuş. Tahsin Efendi, “saatçiye götüreyim” deyip alır götürürmüş. Meğer kendisi tamir edermiş. Bir gün saat yine durduğunda, Mahmud Kemal Bey arka kapağını açıyor. İnce bir kâğıda yazılı şöyle bir kıt’ayla karşılaşıyor.

Pek güzel yaptı onu saatçi

İçini açma sakın ey gamkin

Bir dakika ileriye gitse

Yine tamir eder elbet Tahsin

İbnülemin Bey, Tahsin Hoca’nın yemeğe olan düşkünlüğünden de şöyle söz ediyor:

“Her hale tahammül ederdi. Yalnız boğazına tahammül edemezdi. Her yerde her şeyi yerdi, iğrenmezdi. Kütüphanenin karşısında gözleri çapaklı ihtiyar Arap kadının yapıp tanesini on paraya sattığı yalancı dolmayı, yine orada bir Kürd’ün koca kazanla pişirdiği kötü yağlı, kötü kokulu kuskusu büyük bir iştahla yerdi. İtiraz ederdim, aldırmazdı, gülerdi.”

Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin Tahsin Hoca’dan sonra göreve başlayan ikinci Müdürü İsmail Saib Sencer Hoca Efendi’ye gelince, hiç şüphesiz onun ismiyle kütüphane adeta özdeşleşmişti. Bu büyük kitabiyyat bilgini,sahasının en büyük ve en vâkıf otoritesi kabul ediyordu. Hafız-ı kütüplüğü ve bu sahadaki ihtisası hakkında, “Ayaklı Kütüphaneler” adıyla kaleme aldığım nâçiz eserimde kısa bilgiler vermeye çalıştım. Burada sadece, bir iki cümleyle de olsa, Hazret’in kedilere olan düşkünlüğünden bahsetmek istiyorum. Bir kere daha tekrar edeyim ki, İsmail Saib Sencer’in müdürlüğü zamanında bu ilim hazinesinin adı “Kedili Kütüphane”ye çıkmıştı. Merhum kitaplara olduğu kadar kedilere de büyük bir muhabbeti vardı. Kitaplara gözü gibi bakan Hoca kedileri de evlatlarıymış gibi seviyordu. Bu konuyla ilgili çok sayıdaki menkıbeye, bilahare öğrendiğim bir anekdot daha ilave etmek istiyorum.

Bir gün (28 Ocak 2010) kütüphanenin çalışkan ve kıdemli müdür yardımcısı Süheyla Şentürk Hanım’ın odasında oturuyordum. O sırada yaşı doksanı geçmiş olan ve İsmail Saib Hocayı yakından tanıdığı bilinen Taha Toros Beyi aramasını ve Hoca hakkında bilgi almasını rica ettim. Süheylâ Hanım derhal telefon etti ve uzun süre konuştu. Taha Bey’in telefonda söylediği şu anekdotu, Süheyla Hanım bana anlattı. Ben de teberrüken size nakledeyim:

İsmail Saib Hoca’nın müdürlüğü zamanında bir gün, Ankara’dan bir miktar ödenek gönderiliyor. Bu parayla zehir alıp kütüphanedeki farelerin itlaf edilmesi isteniyor. Ancak Saib Hoca, bu parayla fare zehiri değil de taze ciğer aldırıyor ve kedilerine bir güzel ziyafet çekiyor. Tabii ki Hoca hakkında da tahkikat açılıyor.

İşte İsmail Saib Sencer böyle nev’i şahsına münhasır bir kitabiyyat bilgini ve kedi severdi. Kitabı ve kediyi seveni kim sevmez ki

Darbeci paşa nasıl öldürüldü

04:0023/06/2019, Pazar
G: 23/06/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul’da, özellikle selatin camilerinin hemen yanıbaşındaki tarihi hazirelerde yatanların hepsinin mübarek ve makbul insanlar olduklarını zannediyorsanız, yanıldığınızı söyleyebilirim. Evet, bir bakıma şehrimizin cennet bahçeleri diyebileceğimiz bu mekanlar âlimlerle, âriflerle, sanatkârlarla, tasavvuf erbabıyla dolup taşıyor ama unutmayalım ki, gül demetlerinin içindeki dikenler gibi, bunların arasında muzır şahsiyetler de bulunuyor.

İşte bu muzır adamlardan biri de, tarihi hazirelerden birinin manevi ve uhrevi havasını telvis ediyor. İzah edeyim. Yakın tarihimizin en iğrenç askeri darbelerinden birini gerçekleştiren Hüseyin Avni Paşa’nın şeddadi kabri, cihan hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman’ın, Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi hazretlerinin, Mehmed Zahid Kotku merhumun ve daha bir çok kıymetli zevatın da bulunduğu tarihi hazirenin hemen girişinde, solda yer alıyor. Ne yalan söyleyeyim, adı geçen hazireye defalarca gittiğim halde, bu adama Fatiha okuyan tek bir insanla karşılaşmadım. Arada bir dua edenlere rastlanıyorsa da, onlar da yaptıkları yanlışı fark eder etmez okumalarını yarıda bırakıp derhal oradan uzaklaşıyorlar.

İsterseniz buna bir örnek vereyim: Merhum ve mağfur Muzaffer Ozak Hoca Efendi, bir gün Cuma namazını kılmak için Süleymaniye Camii’ne gidiyor. Namazdan sonra, işte bu hazireye girip dua etmeye başlıyor. Ancak karşısındaki mezar taşında “Hüseyin Avni Paşa” yazısını görünce fena halde irkiliyor, “Sana Fatiha yok!” diyerek elini indiriyor ve hızla oradan ayrılıyor.

Hüseyin Avni Paşa, daha hayatteyken “Eşekci Ahmed’in oğlu” diye biliniyor. Meşhur tarihçimiz İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan “Osmanlı Devrinde Son Sadrıazamlar” isimli muhalled eserinde ona, bu lakabın niçin verildiğini uzun uzun anlatıyor.

Kısaca nakledecek olursak, Hüseyin Avni Paşa’nın babası “Eşekci Ahmed” Eğirdir beylerinden Hacı Memiş oğullarının hizmetçiliğini yapıyor, oğlunu da kasabanın medresesine gönderiyor. O sırada, her memleket eşrafının çocuklarından birinin Harbiye Mektebi’ne gönderilmesi devlet tarafından kararlaştırıldığından, kendi çocuklarının yerine Hüseyin’i gönderiyorlar. O da, İstanbul’da bir süre Mahmud Paşa Medresesi’nde okuyup Maçka’daki Harbiye Mektebi’ne giriyor.

Aynı kaynak, daha ilgi çekici olarak şu bilgileri veriyor:

O zamanlar ilk mektebi bile olmayan ver her tarafı cehalet bulutlarının kapladığı bir köyde dünyaya geldiği için, babası Eğirdir’e getirip kavaf (saraç) esnafından Hacı Musa merhuma teslim ediyor. O zat da, hayır yapıyorum zannederek, kendisini Burhan Mektebi’ne kaydettiriyor. Burada ilk öğrenimini tamamladıktan sonra, İstanbul’a gittiğini haber alan bir takım şakacı kimseler, uyuz bir merkebi önüne katarak pazara gelen babasıyla karşılaşınca “Ulan Eşekci Ahmed! Sıpayı İstanbul’a mı gönderdin?” hitabında bulunuyorlar. Bunun üzerine babası yılışarak “Gönderdim ya, orada kocaman olur da acı acı zırlarsa hepinizi korkutur!” cevabını veriyor. Kaderin garip cilvesine bakınız ki, babasının kehaneti aynen gerçekleşiyor. İstanbul’a gelip seraskerlik makamına kadar yükselen işte bu Hüseyin Avni Paşa, bizdeki askeri darbelerin de bir bakıma öncüsü oluyor. Bu zatın mel’anetlerini, olanca iğrençlikleriyle öğrenmek isteyen okuyucularımızın, merhum Yılmaz Öztuna’nın “Bir Darbenin Anatomisi” isimli eseriyle, İbnülemin Bey’in yukarıda adını verdiğim kitabını dikkatli bir gözle okumaları gerekiyor.

Sultan Abdülaziz’in askeri darbeciler tarafından öldürülmeden kısa bir süre önce çekilen fotoğrafı yeni ortaya çıktı. Padişahın bu ibretlik resmi medyada büyük bir yankı yaptı. Saray fotoğrafçılarından Vasilaki Kargopulo’nun çektiği bu fotoğraf, talihsiz hükümdarı, halk tarafından çok sevilen Osmanlı padişahını hazin bir manzara içinde gösteriyor. Başında duran iki laubali görevlinin pespaye pozları hemen fark ediliyor. Bu adamlardan birinin dirseğini, diğerinin ise sağ kolunu, padişahın omzuna dayadıkları göze çarpıyor.

Yakın tarihimizde meydana gelen acı olayları anlatırken göz yaşlarına hâkim olamayan bir büyüğümüz, önemli bir tesbitte bulunuyor, II. Abdülhamid Han’ın başına gelen korkunç felaketleri bir yana bırakalım, bu millet daha Abdülaziz Han’ın maruz kaldığı zulümlerin bile hesabını vermedi, diyor. Gerçekten de bizde bir nevi alışkanlık haline gelen askeri darbe geleneği Sultan Abdülaziz’in önce tahttan indirilmesiyle, sonra da feci bir halde şehit edilmesiyle başladı.

Cenab-ı Hakk, Kur’an-ı Kerim’inde insan oğlunun zalim ve cahil olduğunu belirtiyor. Bu vesileyle söylemek isterim ki, zalimlerin zulmü, despotların despotluğu daha çok savaşlarda, toplu katliamlarda ve tabii ki darbe dönemlerinde ortaya çıkıyor. Darbeciler sinsi emellerini gerçekleştirmek için mensup oldukları milletin fertlerine silah çekmekten, katliam yapmaktan bile çekinmiyorlar. Klasik deyimiyle barış adına savaş yapıyorlar. İşte Sultan Abdülaziz Han da, önceden hazırlanan menhus bir plan sonucunda tarihin en büyük zulümlerinden birine maruz kalıyor. Başta Hüseyin Avni Paşa mel’unu olmak üzere diğer darbeci paşaların âni ve âdi bir komplosuyla tahtından indiriliyor. Çifte saltanat kayığına bindiriliyor. Topkapı Sarayı’na gönderiliyor. Serasker Hüseyin Avni Paşa, bizzat padişahın içinde bulunduğu kayığı, kasten kendi yalısının önünden geçirterek, ayrı bir habaset örneği sergiliyor. Saraya varınca da hükümdarı, Üçüncü Selim’in şehit edildiği odaya yerleştirerek bir nev’i “ölüm” mesajı veriyor.

Padişahın hanımlarından Neş’erek Kadınefendi de darbecilerin korkunç hışmına maruz kalıyor. Hükümdar tahtından indirildiği gün, zorbalar, mücevher sakladığı şüphesiyle hanım sultanı da fena halde hırpalıyorlar. Padişahın gözünün önünde üzerindeki şalı çekerek, ağır hakarette bulunuyorlar. Kadın Efendi, omuzları açık bir halde ve şiddetli bir şekilde yağan yağmurun altında, açık sandalla Boğaz’ı geçiyor ve tabii ki hastalığa yakalanıyor. Darbeciler bu padişah hanımının küpelerine bile göz dikiyorlar, kulak memelerini yırtarak küpelerini alıyorlar.

Darbeciler daha sonra Sultan Abdülaziz’i Fer’iye Sarayı’na naklediyorlar. Burada, içeri soktukları dört kuvvetli pehlivana öldürtüyorlar. İşledikleri bu korkunç cinayeti örtbas etmek için de, padişah bileklerini kendisi keserek intihar etti, yalanına baş vuruyorlar.

Bilindiği üzere, su testisi su yolunca kırıldı. Padişahın kayınbiraderi Çerkez Hasan adındaki subay bu cinayetin intikamını aldı. Şöyle ki, bir akşam Mithat Paşa’nın Bayezid’deki konağını bastı. Başta darbenin bir numaralı temsilcisi Hüseyin Avni Paşa olmak üzere, bu kalkışmada rolü ve payı bulunan herifleri de katletti. Kendisi de askeri mahkemede yargılandıktan sonra idama mahkum oldu. Bayezid meydanındaki bir dut ağacına asıldı. Sultan II. Abdülhamid tahta çıkınca hem bu dut ağacını kestirdi, hem “velinimeti uğrunda canını feda eden” Çerkez Hasan’ın kabrini yaptırdı, hem de Yıldız Sarayı’nın bahçesinde kurdurduğu mahkemede darbecileri yargılattırdı.

Bu olay o zamanli Türk kamuoyunda büyük bir yankı meydana getirdi. Hüseyin Avni Paşa’nın diktatörlüğünü bir kâbus gibi gören halk, Sultan Aziz’in intikamını alan Çerkez Hasan’ı adeta milli kahraman ilan etti. Arkasından şiirler söylendi, ağıtlar yakıldı.

Çerkez Hasan merhumun, Edirnekapı Mezarlığı’ndaki kabrini, rahmetli Mehmed Niyazi Özdemir Bey’le ziyaret etmiştim.

Hâmiş:

Bu vesileyle mahkeme salonunda şehiden vefat eden Muhammed Mursi’ye Allah’tan rahmet niyaz ediyor, darbecilere de cinayetlerinin yanlarına kâr kalmayacağını ayrıca hatırlatıyorum.

Tahirü’l-Mevlevi’ye ve İbn-i Sina’ya sansür

04:0030/06/2019, Pazar
G: 30/06/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Her türlü yayının ve sinema, tiyatro eserlerinin hükümet tarafından önceden kontrol edilmesine, yayınlanmalarının ve gösterilmelerinin izne bağlı olmasına sansür deniliyor. Bu denetimi yapan kurula da sansür heyeti adı veriliyor.

Sansürün diğer bir anlamı ise şöyle: Duyulmasını, yayılmasını önlemek; bir takım kısıtlamalar ve yasaklar getirmek. Milli Eğitim Bakanlığı’nın yayımladığı “Örneklerle Türkçe Sözlük” sansürü işte böyle tarif edip bir de Arif Nihat Asya’dan örnek veriyor:

Sessizce düşünsek duyacaklar bir gün;

Olmazları olmuş sayacaklar bir gün…

Onlar, bu vehimle ellerinden gelse

Rüyalara sansür koyacaklar bir gün.

Bu mukaddimeden sonra sansüre bir - iki örnek vermek istiyorum. Leon Kahun adında bir yabancı yazar tarafından kaleme alınan ve Galip Bahtiyar’ın Osmanlı Türkçesine çevirdiği “Gök Bayrak” isimli roman şu cümlelerle başlıyor: “Ben, Isıg Gölü’nün civarında, Almaata kasabasının yanında doğdum. Her ne kadar kabilemiz göçebe halinde yaşarsa da, babam hoca tutarak, bana güzelce okuyup yazmayı öğretmişti. On yaşımda iken, kabiledeki öbür çocuklar gibi, ata binmeyi, ok atmayı öğrenmiştim. Türk dilini hem Arap hem Uygur yazılarıyla okuyup yazmayı da bilirdim. Bundan başka Kur’an-ı Kerim’i iki defa hatmetmiş, İslam akaidini mükemmel öğrenmiştim.”

Bu cümlelerle başlayan adı geçen romanı, 1957 yılında Yılmaz Tuğaçar diye biri Latin harflerine aktarıyor ve Burhan Basım ve Yayınevi tarafından neşrediliyor. Buraya kadar her şey normal. Anormal olan şu ki, bu Gök Bayrak romanına bir bakıma sansür uyguluyor.

Dinden, imandan, Kur’an’dan, akaidden söz eden cümleleri, paragrafları Latin harfleriyle yayımlanan bu nüshasına alınmıyor. Yukarıda temas ettiğim başlangıç cümlesinde görülen “Kur’an-ı Kerim’i iki defa hatmetmiş, İslam akaidini mükemmel öğrenmiştim” cümlesine Latin harfleriyle yayımlanan nüshada rastlamıyoruz. Halbuki hem Galip Bahtiyar, hem diğer mütercim Necip Asım, hiçbir tasarrufta bulunmayıp romanı olduğu gibi tercüme etmiş. Tahrifat veya sansür, Latin harflerine aktarılırken ortaya çıkıyor ve o devrin bozuk zihniyetini çirkin bir tablo halinde gözler önüne seriyor. “Mütercim kâtildir” sözüne hak verdirecek böyle kötü örneklerin, sansüre tabi tutulmuş kitapların sayısı o kadar fazla ki, bunların isimlerini sıralamak için bile ayrıca kitap yazmak gerekiyor. Bir kere daha belirtelim ki, ima yoluyla bile olsa, dinden bahsetmenin yasaklandığı o yıllarda neşredilen kitaplar, gazeteler, dergiler kültür tarihimizin böyle yüz kızartıcı, gönül incitici örnekleri için tam bir malzeme yığını oluşturuyor.

Matbuat hayatına uygulanan bu sansür, bu ademe mahkum etme, yok sayma gayretkeşliği o zamanlar bazı yazarlar, daha doğrusu İslami kimliği öne çıkan bir takım kalem erbabı için de söz konusuydu. Bu mevzuda bir çok isim sıralayabiliriz. İsterseniz merhum Tahirü’l – Mevlevi’yi, nam-ı diğer Tahir Olgun’u örnek olarak alalım.

Mesnevi şarihi olarak şöhret kazanan, nice insanı Hazreti Mevlânâ ve Mesnevi Şerif ile tanıştıran, Kuleli Askeri Lisesi’nde yıllarca edebiyat öğretmenliği yapan; Edebiyat Lügatı, Baki’ye Dair, Fuzuliye Dair, Hind Masalları, Nedim’in Köşk Kasidesi ve Şerhi, Fuzuli’nin Bağdat Kasidesi ve Şerhi, Müslümanlıkta İbadet Tarihi gibi bir çok değerli eser kaleme alan Tahirü’l – Mevlevi, yıllarca bu ülkede yok sayıldı. Böyle değerli bir ilim ve gönül adamının varlığı Türk gençlerinden adeta gizlendi. Edebiyat tarihçileri kendisini görmezlikten geldiler. İbnülemin Mahmud Kemal İnal ve Nihad Sami Banarlı gibi birkaç kadirşinas kültür adamının dışında kimsenin ilgisini çekmedi. Daha doğrusu, bile bile böyle hareket edildi. Hatta, daha da ileri gidildi, merhum İstiklal Mahkemeleri’nde yargılandı, hapislerde çürütüldü. Ermeni Katolik Patrikhanesi Başkatibi Kevork Terzibaşıyan bile, Fuzuli hakkında araştırma yaptığı sırada, Tahirü’l – Mevlevi’nin bilgisine baş vurup ilgisine mazhar olurken Türk aydınları (!) onu görmeyi, tanımayı, bilmeyi akıl edemediler. Peki, merhumun suçu, kabahati neydi? Ne olacak, hiç şüphesiz ki İslami kimliğiydi, Mesnevi şarihi oluşuydu. Ama artık o günler geride kaldı. Allah’a şükürler olsun ki, mahir bir kalem olan Tahir Olgun, Türk gençliği ve Mevlânâ muhipleri tarafından yeniden keşfediliyor, eserleri yeni baskılar yapıyor, bilhassa Mesnevi Şerhi, büyük bir zevkle, büyük bir şevkle okunuyor, Mesnevi sohbetleri yapılıyor.

Gelelim İbn-i Sina’ya uygulanan sansür konusuna. Dünyada hakkında en fazla eser yazılan, araştırma ve inceleme yapılan, kitapları Avrupa üniversitelerinde yüz yıllarca okutulan önemli şahsiyetlerden biri de, hiç şüphesiz İbn-i Sina’dır. Onun adını duymayan, işitmeyen hemen hemen hiç kimse yoktur dersek bir gerçeği dile getirmiş oluruz. Şahsen benim kütüphanemde bile bu büyük dahi ile ilgili birçok kitap bulunuyor. Bunların içinde en geniş kapsamlısını Türk Tarih Kurumu tarafından 1939 yılında neşredilen eser teşkil ediyor. İbn-i Sina’nın hayatından, milliyetinden, felsefesinden uzun uzadıya söz eden bu hacimli kitabın yazarları arasında Prof. Dr. Şemseddin Günaltay, Prof. Dr. İsmail Hakkı İzmirli, Prof. Dr. Hilmi Ziya Ülken, eski Diyanet İşleri başkanlarından Ahmed Hamdi Akseki, Prof. Mehmed Ali Ayni, Ord. Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay, Prof. Dr. Süheyl Ünver, Ord. Prof. Dr. Sadi Irmak gibi meşhur isimler bulunuyor. Her birisi, kendi sahasında uzman kabul edilen bu zatlar, İbn-i Sina gibi dünyaca ünlü Türk bilginini, “efradını câmi, ağyarını mâni” bir yöntemle okuyucularına tanıtıyorlar. Eksik olan şu ki, İbn-i Sina’nın iki eserinden bu armağan kitapta hiç ama hiç söz edilmiyor. Diğer bir ifadeyle söylemek gerekirse, ünlü filozofun iki kitabı adeta ademe mahkum edilip yok sayılmış.

Garip değil mi? İbn-i Sina hakkında böyle kelle kulak yerinde bir kitap hazırlayan heyet, İbn-i Sina’nın iki eserini “İbn-i Sina Kitabı”na almıyor. İki önemli eserinden iki kelimeyle olsun söz edilmiyor. Bunun adı sansür değil de nedir? Merakınızı hemen gidermek için belirteyim. Görmezlikten gelinen, yok sayılan bu iki eserden birinin adı “Ölüm Korkusundan Kurtuluş Risalesi”, diğerininki ise, “Namaz Risalesi”dir. Tahmin ettiğiniz gibi sırf isimlerinden ve konularından dolayı, bu eserler “İbn-i Sina Hatıra Kitabı”na alınmıyor. Murat Molla Kütüphanesi’nin baş memuru M. Hazmi Tura tarafından Türkçe’ye çevrilen ve 1959 yılında ikisi birlikte yayımlanan bu eserin ön sözünü okursanız, niçin sansür edildiğini derhal anlarsınız. İsterseniz sizi yormadan ben söyleyeyim. Mütercim M. Hazmi Tura diyor ki: “Namaz” damgasını taşıdığı için, ‘Namaz Risalesi’, İbn-i Sina kitabına alınmadı. Öyle bozuk bir zihniyet ki, namaz hakkında kitap yazmayı İbn-i Sina gibi bir İslam filozofuna yakıştıramıyor, böylece müellifin eserini okuyucudan gizlemeye çalışıyor.

İbn-i Sina’nın, yarım saatte yazıp bitirdim dediği “Namaz Risalesi”nden - müsaade ederseniz – kısa bir iktibasta bulunmak istiyorum. Müellif diyor ki:

“Resulullah Sallallahü Aleyhi ve Sellem buyurdular ki, Namaz dinin direğidir. Din, insan nefsini şeytani bulanıklıklardan, beşeri hatıralardan süzmek, temizlemek ve dünyaya ait kötü garazlardan, emel ve arzulardan yüz çevirmektir.

Namaz, Mabud-u Hakiki’ye kulluktur.

Namazın hakikati Allahü Teala’nın bir olduğunu, varlığının kendi zatından olduğunu, zatının ve sıfatının bütün noksanlıklardan münezzeh ve mukaddes bulunduğunu bilmek ve kıldığı namazda ihlasın zuhuruna ve tecellisine şahid olmaktır.”

Asr-ı Saâdet’ten bir ibret tablosu

04:006/08/2023, Pazar
G: 6/08/2023, Pazar

6

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Ağustos ayının ilk Cuma namazını kılmak için Üsküdar’daki Mihrimah Sultan Camii’ne gittim. Dışarıdaki aşırı sıcağa karşılık içeride serin bir hava vardı. Vaiz efendi Cuma namazının önemini anlatmaya başlamıştı. Bu mühim namazın tarihçesinden, ilk defa nerede ve nasıl kılındığından bahsettikten sonra mazereti olmadan üç cumayı peş peşe terk edenlerin kalplerinin mühürleneceğini söyledi. Türkçesi de, fena değildi.

İmam efendiye gelince, o da minberde aynı konuyu işledi. Özellikle hutbeyi dinlemenin ne kadar önemli olduğunu anlattı. Hatip, hutbe okurken cep telefonuyla veya başka bir şeyle oynamanın son derece yanlış bir hareket olduğunu belirtip hutbeyi sükûnet içinde dinlemenin farz olduğunu dile getirdi. Bunun ne kadar önemli olduğunu vurgulamak için birkaç cümle daha söyleyince ben de içimden hele şükür dedim. Çünkü son zamanlarda vaaz ve hutbe esnasında cep telefonlarını ceplerinden çıkaranların sayısı hayli artmıştı ve hocalarımız ikaz konusunda biraz yavaş davranıyorlardı.

Bu hususta bir iki cümle daha söylemek istiyorum. Camilerimizi süsleyen kürsüler ve minberler birer irşad makamıdır, dolayısıyla vaizlerimizin ve hatiplerimizin bu makamların hakkını, vermeleri gerekiyor. Unutmayalım ki, dini kültürümüzün bir bölümünü de, hitabeti kuvvetli hatipler ile kürsü vaizleri teşkil ediyor. İki örnek vermek gerekirse Manastırlı İsmail Hakkı Efendi ile Alasonyalı Hacı Cemal merhumun isimlerini zikredebiliriz. Meşrutiyet devrinde engin bilgisiyle ve hitabet sanatına olan vukûfiyetiyle tanınan İsmail Hakkı Efendi, en meşhur kürsü vaizlerimizden biriydi ve “Ayasofya Vaizi” olarak büyük bir şöhret kazanmıştı. Tahirü’l – Mevlevî, Ayasofya Camii’ni anlatan bir yazısında bu büyük söz ustasından da bahsediyor. Son devrin olgun ve coşkun vâizlerinden biri de merhum Alasonyalı Hacı Cemal Efendi idi. Nükteli cümlelerle ve latif latifelerle yaptığı vaazlar camileri şenlendiriyordu. Erkek cemaati kadar, kadın cemaati de mabedleri doldurup taşırıyordu. Eskiden bunlara “İstanbul dersiâmları” deniliyordu.

Sözü yine Tahirü’l -Mevlevî’ye getirecek olursak, merhum hem dinî mâlûmâtı dolayısıyla, hem de kültürel zenginlik itibariyle büyük bir donanıma sahipti. İstanbul’un çeşitli selâtin camilerinde yıllarca Mesnevî sohbetleri yaptığı için cemaatle, camiyle her daim içli dışlı bir hayat yaşamıştı. Cami âdâbıyla, minberle, mihrapla, eski hoca efendilerle, edebî şahsiyetlerle, İslâm tarihiyle ilgili kaleme aldığı yazılar ve kitaplar büyük bir yekûn tutuyor. Mesela 17 Kasım 1949 tarihli “İslâm Yolu”nda, “Dini Hutbelerde Beden Hareketleri Yapılamaz” başlığıyla yayımladığı bir makalede minber âdâbıyla, hutbenin kısalığıyla yahut uzunluğuyla ilgili dikkat çekici ve irşad edici bilgiler veriyor.

Yeri gelmişken onun böyle alaka celbedici ve Peygamber sevgisinin ne demek olduğunu dile getirici bir yazısını sizlerle paylaşmak istiyorum. Şârihi Mesnevî, Tahirü’l – Mevlevî minberi konu alan ve Asr-ı Saadet’te meydana gelen olağanüstü bir hadiseyi, daha doğrusu bir mucizeyi bakınız nasıl anlatıyor:

“Hicretin sekizinci senesi sonlarına doğru idi ki Müslümanlar çoğalmış, Mescid-i Nebevî cemaati artmış. Sallallahü Aleyhi Vesellem Efendimiz, mihrabın yanındaki bir hurma direğine dayanarak hutbe irad ederken arkada kalanlar tarafından Vech-i Saadet tamamen görülemez olmuştu. Halbuki bir hatibin sözü kadar yüzü de dinleyenler üzerinde tesir yapar. Yüzü görülmeyen bir hatibin, hatta bir vaizin yalnız sözlerini dinlemek, radyo makinesinden çıkan sesi dinlemek gibi olur. Bundan dolayı zamanımızda olduğu gibi, eskiden de Araplarda ve hitabeleriyle iştihar etmiş (meşhur olmuş) eski Yunanlılarla Romalılarda hatipler, yüksek yerlerde ve ayaküstünde nutuk irad ederler ve böylece sözlerinin tesirini artırırlardı. Araplarda nikâh hutbesinden maâdasının ayakta yahut deve üstünde irad olunması âdetti. Buna binaen Aleyhisselati Vesselam Efendimiz de hazarda ve mescid dahilinde irad edeceği hutbeleri mihrap yanındaki bir hurma direğine dayanarak iblağ buyururdu. Seferde ise, yine ayakta durur, ya kılıca yahut yay’a dayanırdı. Sahih-i Buhari’nin Kitabü’l Cum’a’sında Sehl bin Sa’dissaidi radiyallahü anh’den naklen deniliyor ki: Resulullah Sallallahü Aleyhi Vesellem Hazretleri, filan kadına haber gönderdi. Dülger bulunan kölene emret de bana ağaçtan bir minber yapsın. Halka söz söylediğim vakit onun üstüne oturayım, buyurdu. Kadın emir verdi, köle de minberi yaptı.

Bu minber üç basamaklı, bir meclisli ve dayanmak için aralıklı idi. Sallallahü Aleyhi Vesellem Efendimiz, üçüncü basamakta durur, icabında üst tarafına otururdu. Sonra Sıddık-ı Ekber Radiyallahü Anh, teeddüben bir basamak aşağı oturdu. Hz. Ömer Radiyallahü Anh de bir basamak aşağı indi. Hz. Osman Radiyallahü Anh ise Zat-ı Risâlet’in durduğu basamağa kadar çıktı. Çünkü o da bir basamak inseydi, minbere çıkmamış olacaktı. Sonra ma’zereti anlattı.

Abbasi halifelerinden biri, şu hareketinden dolayı Hz. Osman’ı tenkid ediyormuş. Nedimi demiş ki: Eğer her halifenin bir basamak aşağı hitabeti lazım gelseydi Efendimiz’in kuyu dibinden hitabe iradı icab ederdi.

Minber kapısına ilk defa perde astıran Hz. Osman imiş. Bunun için İran camilerindeki minberlerin kapılarında perde yoktur.

Sonra Muaviye bin Ebu Süfyan, saltanatını maddi vasıtalarla takviye için Minber-i Nebevî’yi Şam’a nakletmek istedi. Bunun için Medine Valisi Mervan Bin Hakem’e emir verdi. Mervan, minberi söktüreceği sırada güneş tutuldu. Ahali bundan teşe’üm etti. (uğursuzluk saydı). Binaenaleyh Mervan:

Maksadım minberi kaldırtmak değil, yüksetmek idi diyerek aşağıdan altı basamak ilave ettirdi. Bir de Resulullah Efendimiz’in oturduğu yerin üstüne bir kubbe yaptırdı. İran camilerinde bu kubbe de yoktur. Keşke bizde Minber-i Nebevî’nin şekli muhafaza edilmiş olsaydı.

Emevilerden Melik bin Abdülmelik, Medine mescidini genişlettirdiği sırada, Medine Valisi bulunan Ömer bin Abdülaziz’e hücerât-ı seniyyenin yıktırılmasını emretmiş, ezvâc-ı tahirâtın (Peygamberimiz’in temiz zevcelerinin) ikamet ettikleri hücreler yıktırılıp arsaları Mescid-i Nebevî sahasına ilave olunmuştu. Ömer bin Abdülaziz, bu işe vasıta olduğuna nâdim olmuş. ‘Keşke hücreler muhafaza edilmiş olsaydı da, Hz. Peygamber’in ne kadar mütevazı ve kanaatkâr olduğunu görüp de ümmeti anlasaydı’ demişti.

Bu minber Hicret’in 578. senesine kadar dayandı ise de çürüyüp o sene yıkıldı. Muhtelif tarihlerde 7 defa yenilendi. Enkazından teberrüken sakal tarakları yapıldı. Şimdiki mermer minber Osmanlı padişahlarından Üçüncü Sultan Murad’ın eseridir.

İşte minber yapılıp da Aleyhissalat Efendimiz onun üstüne çıkınca daha önce dayandığı hurma direğinden bir inilti duyuldu. Efendimiz minberden inip direği kucakladı ve susturdu. Bu mucize-i celile, Buharî’de, Neseî’de, Ebû Davud da Cabir Radiyallahü Anh’den şöyle nakledilir:

Resulullah Efendimiz hutbe irad ettiği vakit mescidin direklerinden bir hurma sütununa dayanırdı. Zât-ı Akdes-i Nebevî için minber yapılıp da oraya çıkınca yanında hutbe okuduğu direk çatlayıp yarılacak derecede inledi. Efendimiz minberden indi. Direği kucakladı. O esnada direk, kucakta susturulan bir çocuk gibi inliyordu. Efendimiz, şu hali izah için ‘Bu direk işittiği zikir ve hutbeden uzak düştüğü için ağladı’ buyurdu.

Zât-ı Risâlet’in direği kucaklayıp susturduktan sonra cennette ebedi bir ağaç olması için, minberin altına gömdürdüğü siyer kitaplarında yazılıdır.”

Şefâat yâ Resûlallah!.

Camilerin boş kalmasının sebebi pantolon mu?

04:0014/07/2019, Pazar
G: 13/07/2019, Cumartesi

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul’daki kültür mahfillerinden biri de meşhur “Küllük Kahvesi”ydi. Şehir ve medeniyet konusuyla ilgilenen herkes, Küllük Kıraathanesi’nin hiç değilse adını duymuştur. Bu arada şunu da söylemek isterim ki İstanbul’da iki Küllük vardır. Birinci Küllük Bayezid Camii’nin hemen yanı başındaydı ve asıl Küllük burasıydı. Bin dokuz yüz ellili yıllarda Bayezid ve çevresi değişime uğrarken bu kıraathane de – maalesef – ortadan kaldırıldı. İkinci Küllük ise, ki diğer bir adı da “Marmara Kıraathanesi” dir, yine Bayezid’de ama caddenin üstünde bulunuyordu. Buranın müdavimlerine de “senatörler” kelimesinden yola çıkarak “Marmaratörler” deniliyordu. Birinci Küllük tarihe karışınca müdavimleri de işte bu ikinci Küllük’ü mekan kabul ettiler. İkinci Küllük hakkında iki kitap yayımlandı ama birinci Küllük’le ilgili merhum Sıdkı Akozan’ın “Küllükname” isimli manzum risalesinden başka bir eser yok.

Bendeniz birinci “Küllük”e yetişemedim ama ikinci Küllük’ün, nam-ı diğer Marmara Kıraathanesi’nin son günlerine mülaki oldum. Son küllükçülerden bazılarının sohbetlerini dinleme zevkini tattım. Bu konuda bildiklerimi ileride yazmayı düşündüğüm bir kitapta – inşaallah – uzun uzun anlatacağım.

Marmara Kıraaathanesi – deyim yerindeyse – tam bir açık akademiydi. Oraya devam eden kalem ve kelam erbabı her konuda fikir beyan ederdi. Keşşaf Tefsiri’nin özelliklerinden tutun atom fiziğine kadar; Gazi Osman Paşa’nın Plevne Savaşı’nda kullandığı kılıcın sağ tarafındaki yazının türünden tutun, Manisa’nın filan köyündeki tavukların günde birkaç defa nasıl yumurtladıldığına varıncaya kadar her mevzu gündeme gelirdi. Bir akşam da, dar pantolonun zararları işte bu Marmara Kıraathanesi’nde gündeme gelmiş, müdavimlerden bazıları ilginç görüşler ileri sürmüşlerdi. Gazeteci-yazar Ahmet Güner Elgin, “Marmara Kitabeleri” adlı eserinde konuyla ilgili olarak şunları söylüyor:

“Masadaki genç üniversitelilerden biri, o gün üroloji dersinde hocalarının, vücuda dar gelen, sıkan elbiselerin külot, pantolon veya üst giysisi olsun, deformasyona yol açacağını ısrarla vurguladığını nakletti.

Üroloji profesörü zat, bazı sorular üzerine, pantolonların erkeklerde doğuracağı mahzurlardan da söz etmişti. Genç üniversiteli, böyle bir konunun Marmara Kıraathanesi’nin büyük ilgisini çekeceğini, onları heyecanlandıracağını elbette bilmiyordu. Konu, masada öylesine kabul gördü ki, masadaki üniversite öğretim üyelerinin adeta söz almak için sabırsızlandıkları belli oluyordu.

Önceliği Ali İhsan Hoca aldı. Konuyu çok enteresan bulmuştu. Çünkü, kendisi şalvardan da bol pantolonlar giymesiyle ünlüydü.

Konyalıların, bu bilimsel gerçeği asırlardır bildiklerini, Adana ve civarında günümüzde de şalvar gibi pantolonlar giydiğini anlattı. Avrupalıların bu konuda çok geri kaldıklarını söyledikten sonra dar pantolonun zararlarını sıralamaya başladı. Ali İhsan Hoca’ya göre vücuda yapışan dar pantolonlar erkeklerde kısırlık ve iktidarsızlık gibi vahim durumlara sebep oluyordu. Erkeğin kıyafeti rahat olmalıydı. Organları, geniş mekanlarda rahat etmeliydi. Nitekim, üniversitemizin tıp otoritelerinin de görüşü böyleymiş diyerek meseleyi bağladı.

Prof. Nuri Karahöyüklü Hoca da tüm konuşmaları başını sallayarak destekledikten sonra konuya atıldı ve dedesinin, babasının bol pantolon, hatta şalvar giydiklerini, Cumhuriyetin ilanından sonra da bunları çıkarmadıklarını anlattı. Bir ara Konya’da devrim kanunlarının uygulanışını, herkesin batılı gibi giyinmesini kontrol eden görevliler varmış. Nuri Hoca’nın babası işe giderken normal pantolon giyer, inkılabın emirlerine uyar, fakat eve veya işyerine vasıl olunca hemen üstündekini çıkarır, altına bol paçalı, rahat bir pantolon çekermiş.

Kıyafet Kanunu’nun böyle kurnazca ihlal edilmesi ve eski tarz giyimde, hiç olmazsa evlerde ısrar edilmesi masadakilerin takdir duygularına yol açtı. Nuri Hoca’nın babası saygıyla, rahmetle anıldı.

Aramızda hem giyim kuşamı, hem seçtiği konular, konuşma dili ve üslubu ile çağdaşlığı temsil eden, bunu da çok esprili ve zeki biçimde ifade eden İbrahim Kaur, duruma müdahale ederek bazı itirazları olduğunu belirtti. Kendisinin kırk göbekten İstanbullu olduğunu, bildiği kadarıyla dedesinin, babasının ve erkek kardeşlerinin normal pantolonlar giydiklerini, üstlerine oturan, hiçbir bolluk, genişlik işareti tanımayan bu pantolonlarla zürriyetlerinin bugüne kadar arızasız geldiğini söyledi. Gerçi kendisinin çocuğu yoktu ama evlenmediği içindi.

Masanın riyaset makamında oturan Ziya Nur Aksun, geniş pantolonla erkeklik arasında bilimsel ilişkinin böyle zayıf ve geçersiz itirazla zaafa uğratılmak istenmesine sinirlendi:

İbrahim Bey! İ brahim Bey, dedi. Unutmayın böyle dar pantolonların bir de arkadan görünüşü var. Dar bir pantolonla sokağa çıkmanın sakıncalarını görmezden gelemezsiniz.”

Pantolon üzerine söyleyeceklerimiz daha bitmedi. Ünlü yazarlarımızdan Celal Nuri İleri, 1927 yılında “Cami ve Pantolon” başlığıyla yayımladığı bir makalede, ilgi çekici bir yaklaşımda bulunup camilerde cemaatin azalmasına dar pantolonun sebep olduğunu iddia ederken bakınız neler söylüyor:

“İki büyük ve güzel camiyi, iki önemli Türk eserini ziyaretten geliyorum. Süleymaniye ve Sultan Ahmed. Süleymaniye’nin civarı tam anlamıyla bir süprüntülük. Sultan Ahmed, daha temiz. Lakin fazla küf, pas ve rutubet kokuyor. Fakat bu iki muazzam mabedin ikisi de bomboş. Türkler, güzellik seyretmek için Avrupa’ya gidiyorlar ama İstanbul’un göbeğinde bulunan bu iki mimari şahesere uğramıyorlar.

Namaz zamanında Süleymaniye’de dört namazcı görüyorum. Sultan Ahmed’de ise bu rakam beşe yükseliyor. Kapıdan girerken bir kartpostalcı bana Almanca hitap etti. Kapıda sarıklı bir efendi bevvaba (kapıcıya) yönelerek:

Mösyöye terlik ver, dedi.

Mösyö değilim, cevabını hocanın suratına yapıştırdım.

Akustik itibariyle pek değerli olan Sultanahmed’i bir kör hafız çınlatıyordu. Her iki caminin dışı gibi içi de insanı iki saat düşündürmek için yeterlidir. Gökkubbe, bir fen adamını nasıl ve ne kadar düşündürürse, bu iki caminin içi de aydın bir insanı, öyle bir dalgınlığa sevk eder.

Namaz kılan yok gibi. Herhalde bu gösterişli mabedler dört veya beş insan için yapılmamış. Camilerin avluları oldukça büyük. Bu avlular, bayram namazlarında içeri giremeyen cemaat için. Ben çocukken namaz kılmak, uyulması gereken bir adetti. Namaz kılmayan insana ‘binamaz’ veya ‘beynamaz’ derlerdi. Bu tiplerin sayısı çok değildi ve onlar asla hoş görülmezdi. Hele herkes namaza kalktığı zaman birisi yan çizerse damgalanırdı.

Babam, ben on beş yaşındayken sabahleyin erkenden kalkardı. Mufassal abdest alır ve namazını kılardı. Sonra mutlaka bir cüz Kur’an okurdu. Lakin git gide, yani çocukları büyüyünce mu’tadı hafifleşti. Ramazanlarda konaklarda teravih kılınırdı. İmam ve müezzin tutulurdu. Müezzin ilahiler okurdu. Ramazan âlemi cazipti. İftar ziyafetlerini on bir ay beklerdik. İkindi namazından sonra camilerde mukabele olurdu. Şu anda elli yaşındayım. Bu alışkanlık büsbütün değişti. Ramazanlarda ve bayramlarda camiler hayli kalabalık olmasına rağmen normal günlerde cemaat yok. Yok mu yok!

Peki ne oldu? Türk milleti acaba hürriyet vadisinde, serbest düşünce vadisinde çok mu ilerledi? Wolter ve Büchner çok mu okundu? Kısacası dinsizlik ileri mi gitti? Lütfen söyleyiniz.

Bana öyle geliyor ki hemşehrilerimiz maddeci ve ruhçu filozofların isimlerini bile bilmiyorlar. Fikir hürriyeti vadisinde ise kırk elli adım olsun, atmış değiller. Pekâlâ, camilerin boş kalmasına sebep nedir?

Pantolon!..

Ne söylüyorsun? Abdülaziz ve Abdülmecid devrinde de Müslümanlar Türkiye’de pantolon giyiyorlardı. Bununla beraber Ayasofya ve Sultanahmed, Şehzade ve Bayezid, Kılıç Ali ve Rüstempaşa camileri hıncahınç doluydu.

Öyle değil efendim. Abdülaziz ve Abdülmecid devirleri bir istihale devriydi. Pantolon icad edilmemiş, dar ve kaloşsuz potinler keşfedilmemişti. Lakin namaz alışkanlığı henüz mevcuttu. İstihale mağlup oldu. Pantolon ve iskarpin galip geldi.

Emin olunuz bu iki nesnenin varlığı namazı gevşetmiştir. Namazın gevşemesi ise dini duyguları hayliden hayliye zedelemiştir. İtiraf edelim ki, abuk sabuk kabul edebileceğimiz iki âmil, ayak ve bacak elbiseleri namazı, bin üç yüz senelik salatı sarsmıştır!

Cami, cem’ eden, toplayan demektir. Oraya devam, halkın dini duygularını idame ettiriyordu. Devam konusuna halel gelmesi, bu duyguları köreltti. Camilere, bu devirde en çok avam devam ediyordu. Mesela aydın bilinen ve centilmen geçinen kimselerin bir kaçına camide tesadüf ederseniz, emin olunuz, onların maksadı namaz kılmak değildir, sadece gezmektir. Gönül ister ki, dini duygularımız yine çocukluk hatıralarımdaki mertebesine yükselsin!...”

Bir kitabın macerası

04:0028/07/2019, Pazar
G: 28/07/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Evliya Çelebi Seyahatnamesi gibi, İbn-i Battuta Seyahatnamesi de klasik gezi kitaplarının en önemlilerinden kabul ediliyor. Mağripli seyyahın bu şaheseri, Türk kültür tarihi için de büyük bir hazine teşkil ediyor. Bu kitapta yer alan ve Türk misafirperverliğini canlı bir tablo halinde yansıtan bir bölümü müsaadenizle kısaca özetleyeyim:

İbn-i Battuta yanındakilerle beraber şehre girdiği zaman garip bir manzarayla karşılaşıyor. Çarşıdan geçerken, dükkânlardan çıkan bir takım insanların, hayvanların dizginlerine sarıldıklarını görülüyor. Birden ortaya çıkan başka bir grup onları durduruyor ve aralarında çekişme başlıyor. Münakaşa uzayınca aralarından bazıları hançerlerini çekip, birbirlerine saldırmaya başlıyorlar. Onların konuşmalarını anlamayan seyyahımız, ister istemez korkuya kapılıyor. Eşkıya olmalarından şüpheleniyor. Tam bu sırada Arapça bilen bir adam ortaya çıkıyor ve durumu izah ediyor.

Tercümanın anlattığına göre, bu adamlar “yiğit ahiler”dir. İbn-i Battuta’yı ve yanındakileri ilk karşılayanlar, Ahi Sinan’ın adamlarıdırlar. Sonradan ortaya çıkıp da onları durdurmaya çalışanlar ise Ahi Tuman’a bağlı gençlermiş. Her iki taraf da seyyahımızı ve arkadaşlarını kendileri misafir etmek istiyorlarmış. İşte bunun için çekişmeye hatta hançer çekerek kavga etmeye başlamışlar. Belirtmeye bile gerek yok ki, böyle bir manzarayla karşılaşan İbn-i Battuta, büyük bir şaşkınlık yaşıyor ve Türk misafirperverliğine hayran kalıyor.

Sonucu merak ediyorsanız onu da belirteyim:

Bu iki grup aralarında anlaşıp kur’a çekmeye karar veriyor. Kur’ada kim kazanırsa İbn-i Battuta’yı ve arkadaşlarını onlar misafir edeceklerdir. Kur’ayı Ahi Sinan’ın takımı kazanıyor ve bizimkiler onun tekkesine konuk oluyorlar. Sinan büyük bir zafer kazanmış bir kumandan edasıyla kendilerini karşılıyor. Tekkesine götürüp türlü ikramlarda bulunuyor. Yedirip içirdikten sonra Ahi Sinan bunları bir de hamama götürüyor. Hamamdan çıktıktan sonra tekrar büyük bir sofra kurduruyor. Çeşitli meyveler, tatlılar ikram ediyor. Yemekten sonra Kur’an-ı Kerim’den bazı bölümler okuyan hafızlar dinleniliyor. Arkasından hepsi birden sema etmeye başlıyorlar.

Efendim, İbn-i Battuta Seyahatnamesi deyince hemen aklıma bu anekdot geldi, ben de size naklettim. Az önce de belirttiğim gibi, adı geçen seyahatname, kültür tarihimizin önemli kaynaklarından birini teşkil ediyor. Damad Mehmed Şerif Paşa tarafından Osmanlıca’ya çevrilen seyahatname, daha sonraki yıllarda Latin harflerine aktarıldıysa da buna güvenilir bir çalışma gözüyle bakılamaz. İbn-i Battuta Seyahatnamesi A. Sait Aykut tarafından mükemmel bir şekilde hazırlandı ve Yapı Kredi Yayınları tarafından iki cilt halinde neşredildi.

Böyle bir mukaddimeyi, Muallim Cevdet tarafından İbn-i Battuta’ya zeyl olarak kaleme alınan “İslam Fütüvveti ve Türk Ahiliği” isimli eserden bahsetmek için yaptım. Ünlü Arap edebiyaçısı Cahız gibi İbn-i Battuta’nın da hakkı teslim etmekten hoşlandığını, Türk milletinin özelliklerini eserinde yansıttığını biliyoruz. Bilhassa Ahilik ve Fütüvvet konusunda verdiği bilgilerle kültür tarihimize büyük katkıda bulunuyor. Corci Zeydan’ın beş ciltlik “İslam Medeniyeti Tarihi”nde Selçuklularla, Osmanlılarla ilgili tek kelime bulamazsınız. Yazar İslam Medeniyetini Emevilerle ve Abbasilerle adeta özdeşleştiriyor. Onların dışındaki İslam devletlerini, Selçuklu Medeniyetini, Hindistandaki Moğol Teşkilatı’nı ve Osmanlı Medeniyeti’ni tamamen dışlıyor. İşte bundan dolayıdır ki Corci Zeydan’ın eseri, büyük emek mahsulü olmakla birlikte eksiktir, hem de çok eksiktir.

Ayrıca bizde okullarda okutulan tarih kitaplarına tamamen harp tarihi gözüyle bakabilirsiniz. Bunların hiç birinde kültür tarihimize, medeniyet abidelerine, mimarlık eserlerine yer verilmez. Bazılarında görülen izahlar ise devede kulak bile sayılmaz. İşte bütün bunları düşünen merhum Muallim Cevdet muazzam bir esere imza atıyor. “İslam Fütüvveti ve Türk Ahiliği”ni kaleme alıyor. Ancak bazı sebeplerden dolayı bu eserini Türkçe değil, Arapça yazıyor.

Muallim Cevdet’in böyle değerli ve hacimli bir eseri Arapça telif etmesi o zamanlar bir takım dedikodulara vesile oluyor. Bu sebebleri bilmeyen veya bildiği halde bilmemezlikten gelen sözüm ona bir takım kalemşorlar merhumun aleyhinde konuşmaya, aslı astarı olmayan sözler söylemeye başlıyorlar. Bunlardan birinin de İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu olduğunu söylersem şaşırmayınız. Ne yazık ki bu ünlü eğitimcimiz “Hayatım” adlı hatıratında Muallim Cevdet’ten “Merhum, Latin harflerinin Arap harfleri yerine kabul edilmek felaketini (!) anlayınca, kitabını Latin harfleriyle bastırmamak için Arapça yayınlayan kişidir. Öldükten sonra hakkında koskoca bir eser yayımlandı ve kendisi de evliyalar arasına karışmış oldu” diye söz ediyor.

Hemen belirtmek gerekir ki, merhum hakkında kaleme alınan 748 sayfalık bu kitap şaheser bir biyografidir. Osman Nuri Ergin bu eseriyle kültür tarihimize bir hazine kazandırmıştır. Yazar böylece hem merhuma karşı olan vefa borcunu ödemiş, hem de kitap medeniyetine ve eğitim tarihimize büyük bir hizmette bulunmuştur. Muallim Cevdet’in öyle evliyalar arasına karışması söz konusu falan değildir. Bu, İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu’nun yersiz ve lüzumsuz bir yakıştırmasıdır.

Muallim Cevdet’in İbni Battuta’ya zeyl olarak kaleme aldığı bu kitabı niçin Arapça yazdığı, Osman Nuri Ergin’in sözünü ettiğimiz bu muhalled eserinde izah ediliyor. Biz de oradan naklederek kısaca özetleyelim:

Faziletli bir âlim kabul edilen Mağripli Seyyah İbn-i Battuta, kitabında Türk ahilerine önemli bir yer verdiği, onların İslami ve insani meziyetlerinden sitayişle söz ettiği için Muallim Cevdet kendisine takdirlerini ve teşekkürlerini bildiriyor. Bir şükran borcu olmak üzere, o da eserini Arapça yazıyor. Bir de şu var: İbn-i Battuta’nın Seyahatnamesi İran’da, Türkistan’da, Suriye’de, Mısır’da, Hindistan Müslümanları arasında, Avrupa’da ise müsteşrikler tarafından yüz yıllardan beri Arapça okunduğu için müellif bu diyarlardaki okuyucuların da meraklarını celbetmek, dikkatleri çekmek için böyle bir metot uyguluyor. Özellikle bu zeylde, İbn-i Battuta’dan önce ve sonra ortaya çıkarılan Türklere mensup Fütüvvet eserlerini göstermek istiyor. Daha başka sebepler de var. Onları da öğrenmek istiyorsanız Osman Nuri Ergin’in “Muallim Cevdet’in Hayatı Eserleri ve Kütüphanesi” isimli bu kitabını gözden geçirmeniz gerekiyor.

Kim ne derse desin, Muallim Cevdet’in Arapça kaleme aldığı bu son derece kıymetli kitap o zamanlar Milli Eğitim Bakanlığı’nın da dikkatini çekiyor. Türkçe’ye tercüme etmesi için yine kendine teklifte bulunuluyor. O zamanki Milli Eğitim Bakanı Dr. Reşid Galip Bey, Muallim M. Cevdet Beyefendiye 1.4.1932 tarihli şöyle bir yazı gönderiyor:

“İbn-i Battuta Seyahatnamesi’ne tarafınızdan yazılan ve ahiren neşrolunan Arapça zeylde Türk tarihini alakadar eden mühim vesikalar bulunduğu görülmüş ve bu zeylin Türkçe’ye tercümesinin faydalı olacağı anlaşılmıştır. Eseriniz yine tarafınızdan Türkçe’ye tercüme ve neşredildiği takdirde beş yüz liralık nüshaları Bakanlıkça satın alınacaktır. Eserin tercüme ve neşrine bir an önce başlamanızı ve durumu bakanlığa da bildirmenizi rica ederim efendim.”

Ne yazık ki, merhum hastalığı ve tasnif heyetindeki işlerinin yoğunluğu dolayısıyla bu tercümeyi yapamıyor. Fakat macera yine bitmiyor; Kitapta bazı Türkçe metinlerin Arap harfleriyle yayımlandığını gören bazı işgüzarlar, eseri basan Bozkurt Matbaası’nın sahibi Aziz Bey’i mahkemeye veriyorlar. Ancak mahkeme heyeti, neşredilen Türkçe metinler belge mahiyetinde olduğu için ve bu fiil ve hareket de harf inklabına aykırı görülmediğinden matbaacının beraatine karar veriyor.

Bütün bunlardan anlaşılıyor ki, Muallim Cevdet eserini harf inkılabına muhalefet olsun diye değil, daha geniş bir kitleye okutmak için Arapça kaleme almıştır. Eğer böyle bir şey söz konusu olsaydı bazı eserlerini de Latin harfleriyle neşretmezdi.

Demek ki, Baltacıoğlu,

“Muallim Cevdet kitabını Latin harfleriyle bastırmamak için Arapça yayınlayan kişidir” sözüyle baltayı taşa vurmuş oluyor.

Not: Bu eser, İşaret Yayınları tarafından 2008 yılında neşredildi

Bir akademisyenin gafleti

04:004/08/2019, Pazar
G: 4/08/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Her kitap meraklısında olduğu gibi, benim kütüphanemde de hatırasına hürmet ettiğim, devamlı koruma altında tuttuğum bazı kitaplar bulunuyor. Bunlardan biri, “Büyük Mutasavvıflar” adını taşıyor, ben de onu her gittiğim yere taşıyorum. Bin dokuz yüz ellili yılların başında, Gayret Kitabevi tarafından yayımlanan bu eserle çok erken bir yaşta tanıştım. Hazret Ali, İmam-ı Gazali, Muhyiddin-i Arabi, Mevlana Celaleddin-i Rumi, Abdülkadir-i Geylani, Ahmed Er- Rufai gibi İslam büyüklerinin hayatlarını ve menkıbelerini konu alan bu kitabı daha ilkokul sıralarındayken – hem de birkaç defa – okudum.

Doğduğum köyde kapı komşumuz bir Osman Amcamız vardı. Benim de Kur’an-ı Kerim hocam olan bu zat, nur yüzlü, doğru sözlü, istikamet sahibi bir kimseydi. Diğer bir önemli özelliği de tasavvuf ve tasarruf erbabına duyduğu büyük hayranlıktı. İşte bu zat, bahsi geçen kitabı bana defalarca okuttu, memnuniyetle belirteyim ki, daha o yaşta ufkumun açılmasına vesile oldu. Halen hayatta olan ve memlekete her gidişimde ziyaret edip hayır duasını aldığım Osman Amcama sağlık ve afiyet temenni ediyorum.

Bir hafta on gün önce sıla-i rahim için memleketime gittiğimde yine kendisini ziyaret ettim. Merkez Camii’nin önündeki açık hava kahvehanesinde hem hasret giderdik, hem uzun uzun sohbet ettik. Ben, bu vesileyle size bir şey söyleyeyim mi, Allah dostlarıyla uzun soluklu yapılan sohbetler, bir bakıma insanın hayatını uzatıyor. Buradaki “uzatıyor” kelimesini mutlu ediyor, manasında anlayabilirsiniz. Masamızda birkaç hemşehrimiz daha vardı. Osman Amca, bana nasıl kitap okuttuğunu övücü sözlerle onlara da anlatmaya başlayınca sıkıldım ve konuyu değiştirmek istedimse de başarılı olamadım.

Efendim, “Büyük Mutasavvıflar”daki büyük mutasavvıfların hayat hikayeleri ve menkıbeleri, yukarıda da belirttiğim gibi bende büyük bir okuma aşkı uyandırdı. Bunların arasında, özellikle Ahmed Rufai hazretleriyle ilgili bir menkıbeden çok etkilendim ve ilerleyen zamanla birlikte daha bir çok kaynakta bu menkıbeye rastladım. Erbabının bildiği üzere bu menkıbe Ahmed Rufai hazretlerinin büyük ceddi Resul-i Ekrem’in mübarek elini öpme şerefiyle alakalıdır. Bu büyük İslam mutasavvıfı Medine-i Tahire’de, Ravza-i Mutahhara’yı ziyaret ettiği sırada, Efendimiz’e verdiği selamın karşılığını alıyor ve Fahr-i Kâinat’ın kabr-i şerifinden uzattığı elini bûs etme (öpme) bahtiyarlığına eriyor. Az önce de hatırlattığım gibi bu menkıbe bir çok kaynakta yer alıyor, hatta konuyla ilgili müstakil eserler yazıldığını da biliyoruz. Bu kitaplardan birinin ismini vereceğim ama önce bir ilahiyatçının (!) cehaletinden ve tabii ki gafletinden bahsetmek istiyorum.

Birkaç yıl önceydi. Cağaloğlu’ndaki Diyanet Yayınevi’nde müdür beyle sohbet ederken yanımıza bir zat geldi. Emekli bir ilahiyat hocası olduğunu daha sonra öğrendiğim bu kişi, başka işi yokmuş gibi önce gıybete başladı. Hayreddin Karaman Hoca aleyhinde ileri geri laflar sarfettikten sonra sözü yukarıda anlattığım menkıbeye getirdi. Yahu, günümüzde öyle cahil profesörler var ki, hayatları hurafelerle dolu. Bunlardan birisiyle İslam Ansiklopedisi’nin sayfalarını çevirirken karşılaştım. Ahmet Rufai maddesini yazan bu akademisyen aslı astarı olmayan bir takım uydurma menkıbelere de İslam Ansiklopedisi gibi ciddi bir kaynakta yer vermiş. Neymiş efendim, Ahmet Rufai, Peygamber’e selam vermiş, o da selamını almış, hatta elini uzatıp öptürmüş. Hiç olacak şey mi. Böyle hurafeler ansiklopedi maddesi diye kaleme alınır mı, dedi ve daha bir çok “türrehat” söyledi. Halbuki dedikleri doğru değildi ve İslami literatürde bunlar “keramet” diye isimlendiriliyordu. Ayrıca Ehl-i Sünnet’e göre Peygamberlerden sadır olan olağan üstü hallere mucize, evliyada görülen benzerlerine de keramet deniliyordu. Böyle cahilane bir manzarayla karşılaşınca, dayanamadım, mucize ve keramet gibi dini kavramlar “İslam Ansiklopedisi”nde yer almayacak da, “Bitkiler ve Hayvanlar Ansiklopedisi”ne mi konu olacak demekten kendimi alamadım. O akşam eve gelince, tam bir İstanbul efendisi olan ve sahasının uzmanlığıyla tanınan Prof. Mustafa Tahralı hocamızın kaleme aldığı makaleyi bir kere daha zevkle okudum.

Yukarıda konuyla ilgili müstakil eserler bile yazıldı demiştim. İşte onlardan biri masamda duruyor ve Uludağ Yayınları arasında neşredilen bu risalenin kapağında ismi şöyle veriliyor: “İmam Celalüddin es- Suyuti – Eş-Şerefü’l-Muhattem – El Öpme Şerefi – Seyyid Ahmed er-Rıfai Hazretlerinin Hazreti Peygamber Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in Elini Öpme Kerametine Dair”

Bu risalede konu ayrıntılı olarak inceleniyor ve sonuç cümlesi olarak şu sözlere yer veriliyor:

“Bilindiği gibi bu mübarek menkıbe, Müslümanlar arasında tevatür derecesine ulaşmış, sayısız ve sahih senetlerle rivayet edilmiş, raviler aralarında müttefik olmuşlardır. Maazallah, bu olayı inkar etmek, nifak alametlerindendir.”

Not :1
Hazretin ilmiyle, irfanıyla, engin ve rengin manevi dünyasıyla ülfet ve ünsiyet etmek isteyen dostlarımızın Ümmü Kenan Hankâh-ı Şerifi Seccadenişini ve Maarif Nezaret-i Celilesi Tetkikat-ı İlmiyye Encümeni A’zası Kenan er- Rıfai tarafından tahrir edilen, Prof. Dr. Mustafa Tahralı tarafından yayıma hazırlanan, eski kütüphaneler genel müdürü merhume Dr. Müjgan Cunbur tarafından sadeleştirilen müşekkel ve mufassal eser-i müstetabı ariz ve amik bir tarzda kıraat etmeleri icap ediyor.

Not: 2
Cuma günü, Şişli Camii’nde kılınan Cuma namazından sonra ebediyete uğurladığımız merhum ve mağfur Emin Işık hocamıza Allah’tan rahmet niyaz ediyor, yakınlarına sabr-ı cemil diliyorum.

Merhum Ferruh Bozbeyli’nin hatıralarından anekdotlar:1

04:0011/08/2019, Pazar
G: 11/08/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Kısa bir süre önce doksan iki yaşında fani hayata gözlerini yuman ve Ankara’daki devlet mezarlığına defnedilen Ahmet Ferruh Bozbeyli, bilindiği gibi, siyaset dünyamızın son derece renkli isimlerinden biriydi. Merhum, Adalet Partisi milletvekili olarak görev yaptı. Daha sonra bu partiden ayrılan arkadaşlarıyla Demokratik Parti’yi kurdu. Yassıada’da merhum Menderes ve arkadaşlarını savunan avukatlardan biri oldu.

Merhum Ferruh Bozbeyli’nin hatıralarından anekdotlar:1
Merhum Ferruh Bozbeyli’nin hatıralarından anekdotlar:1
4 Ağustos, Pazar

İşte bu Yassıada mahkemeleri ona Adalet Partisi’nin, dolayısıyla aktif siyaset içinde rol almanın yolunu açtı. Hem parti başkanlığı hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı görevinde bulundu. Celal Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay ve Fahri Korutürk gibi cumhurbaşkanlarıyla teşrik-i mesai etti. 1960, 1971 ve 1980 askeri darbelerine şahitlik etti. Kısacası, yoğun bir siyasi hayatın tam merkezinde uzun yıllar görev yaptı.

Bazı ünlü devlet adamları gibi Ferruh Bozbeyli’nin de hatıraları yayımlandı. Hatıralarının büyük bölümünü siyaset ve siyaset adamları teşkil etmekle beraber azımsanmayacak bir kısmı da kültür dünyamızı yakından ilgilendiriyor. Bu kısım benim de alakamı çektiği için bazı anekdotları siz değerli okuyucularımla paylaşmak istiyorum. Öyleyse hemen başlayalım.

Ferruh Bozbeyli ilk gençlik yıllarında Fatih Camii’nin etrafındaki meşhur Sahn-ı Seman Medreselerinden birinde kalıyor. Sekiz medreseden meydana gelen bu tarihi yapı o yıllarda harap ve perişan bir haldedir. Anadolu’dan okumak için İstanbul’a gelen fakir öğrenciler Kızılay’a müracaat ediyorlar, Kızılay da sadece öğlen yemeği vermeyi taahhüt ediyor. Bozbeyli’nin burada kaldığı sırada öğrenci sayısı yüz elli civarındadır. Bozbeyli, 1950’den 1956’ya kadar burada altı yıl yurt hayatı yaşıyor. Bu sırada yönetim kurulu üyeliği ve başkanlık da yapıyor. Cemiyetlerinin adı da “Fatih Medresesi Talebe Cemiyeti” idi. O sırada yakın tarihimizin önemli olaylarından biri meydana geliyor; Mareşal Fevzi Çakmak, 1950 yılının 17 Nisanında vefat ediyor. İstanbul Üniversitesi’nin talebeleri büyük bir miting tertipliyorlar. Bozbeyli de bu mitinge katılıyor ama izin alınmadan yapıldığı için yakalanıyor. Bu muhteşem mitingin hazırlanmasının sebebi, Fevzi Çakmak gibi Türk milletinin çok sevdiği bir zatın cenazesine gerekli saygının gösterilmemesi, radyonun müzik yayınını kesmemesiydi.

Fevzi Çakmak Paşa’nın evi Nişantaşı’ndaydı. Bozbeyli’nin de içinde bulunduğu heyecanlı kalabalık Mareşal’in Nişantaşı’ndaki evinin önüne kadar gidiyor. O sırada balkona bir hanım çıkıyor. Bu, Fevzi Paşa’nın eşi Fıtnat Hanım’dır. Eliyle kalabalığı işaret ederek, “Kalk da gör, kalk da gör!” diyor. Orada bulunan herkes ağlıyor, tabii ki Bozbeyli de gözyaşı döküyor. Fıtnat Hanım, hakiki Türk annesine yakışan bir tavırla şunları söylüyor. “Gençler çok memnun oldum. Çok teşekkür ederim. Mademki buraya kadar zahmet edip geldiniz, öyleyse sizden şunu rica ediyorum. Lütfen hiçbir tarafa zarar vermeden dağılın ve evlerinize gidin. Bu, bizi çok memnun edecektir.” Hanımefendinin bu kısa konuşmasından sonra kalabalığın üstüne adeta bir sessizlik çöküyor. Halbuki istese tahrik edici sözler söyleyebilirdi.

Ferruh Bozbeyli, Mareşal Fevzi Çakmak merhumun cenazesindeki manzarayı şöyle dile getiriyor: “Ben, Çakmak’ın cenazesindeki kadar büyük bir kalabalık görmedim. Tabutu Beyazıt’tan, Fatih Fevzi Paşa Caddesi’ne oradan da Eyüp Sultan’a taşındı. Kalabalık yürüyemiyor, adeta duruyordu. Tabut eller üstünde kayıyordu. Eli değen itiyordu. İte ite cenaze Eyüp Sultan’a kadar gitti. Top arabası da getirmişlerdi ama gençler kimsenin top arabasına binmesine müsaade etmedi. Fevzi Çakmak’ın cenazesi eller üstünde Eyüp Sultan’a kadar çok büyük bir kalabalıkla taşındı.”

Merhum Bozbeyli 1950 yılında İstanbul’a ilk defa gelince kendini milliyetçi, maneviyatçı bir grubun içinde buluyor. Bu gençler geleceğin Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı’nı Nurettin Topçu ile tanıştırıyorlar. Halbuki o sırada Vefa Lisesi’nde felsefe hocası olarak görev yapan Topçu’nun kim olduğunu bilmiyor. Arkadaşlarından Mustafa Dirlik’in teklifiyle bu ünlü ilim adamını ziyarete gidiyor. Onu ilk dinlediğinde sanki çok susamış da kana kana su içmiş gibi oluyor. Çok acıkmış da doya doya yemek yemiş gibi kendine geliyor. Kısacası Nureddin Topçu Hoca’nın sözlerini büyük dikkatle ve merakla dinliyor ve işte o gün ruh dünyasında dalgalanmalar meydana geliyor. Ölene kadar hocasıyla olan beraberliğini sürdürüyor.

Bozbeyli, arkadaşlarıyla birlikte Nureddin Hoca’nın Gedikpaşa’daki evine de gidiyor ve sohbetlerini büyük bir zevkle ve ilgiyle dinliyor. Cumartesi günleri evinde tertiplenen bu toplantılara merhum Prof. Orhan Okay, İmam – Hatip Liselerinin kurucularından Celal Hoca ( Celal Ökten), Sabri Sözeri, Rahmi Eray gibi isimler de katılıyor. Bunların içinde Rahmi Eray o kadar değerli, o derece kıymetli bir insan ki Nureddin Hoca bile ona “Ağabey” diye hitap ediyor.

Bozbeyli’nin anlattığına göre, Nureddin Topçu, fikirlerinde müsamahasız bir kişiydi ve ısrarcı bir hali vardı. Ayrıca felsefeci olduğu için meseleleri daima filozofik bir noktaya getirerek izah etmeye çalışıyordu. Bozbeyli konuyla ilgili sözlerine şöyle devam ediyor: “Mesela asabi heyecanla, ruhi heyecanın farkını biz ondan öğrendik. Daha önce de düşünmüştük belki ama onu dinleyince farklı oluyordu. Hocanın, bir insanın camide Kur’an okunurken ‘Allah Allah’ diye bağırmasının asabi bir heyecan olduğunu ve bir değer ifade etmediğini ama ruhi ve derinden gelen bir heyecanın önemli olduğunu anlatması bizim için çok şey ifade ediyordu. Sonra doğru düşünme konusunun üzerinde çok duruyordu. Doğru düşünmek bir insana yakışan en güzel şey diyordu. Doğru düşünmenin yolunun doğru fikir malzemelerinden geçtiğini söylüyordu.

O yıllarda İstanbulda Abdülaziz Bekkine diye meşhur bir hoca efendi vardı. Bu zat, Fatih’teki Çivizade Camii’nde imamlık görevinde bulunuyordu. Ayrıca namazlardan sonra, dinleyenlerin gönül dünyalarını şenlendiren sohbetler yapıyordu. Hoca Kırımlı olup Kazan Türklerindendi. Güzel ve etkileyici bir ses tonuna sahipti. Dinleyicileri sözlerinden en küçü bir ayrıntıyı bile kaçırmamak için adeta kulak kesiliyorlardı. Necmeddin Erbakan da hocaya devam ediyordu. Ben, bunu da sonra tanıdım, çünkü o zamana kadar kendisini tanımıyordum.”

Abdülaziz Bekkine Rahmet-i Rahman’a kavuştuktan sonra yerine Mehmet Zahit Kotku Hoca Efendi geldi. Bozbeyli Zahit Kotku Hoca’yla ilgili olarak da şunları söylüyor: “Zahit Kotku o kadar güzel bir adam ki, bakıldığı zaman kırmızı kırmızı yanaklar, güzel yüzlü… Fakat sesi biraz çatlaktı. Hani, bir öksürse de öyle konuşsa diyeceğimiz bir sesi var. Yahut da biz Bekkine hocamızın sesine öyle alışmışız ki, belki de o tesirle böyle oluyor. Cuma namazında Nureddin Topçu Hoca’yla birlikte oturuyoruz. Zahit Kotku Efendi de minberde hutbe okuyor ve biz kendisini ilk defa dinliyoruz. Fakat bu sırada bir terslik oldu. Nasıl da öyle bir şey seçmiş hoca. Muharrem ayında oruç tutarsanız bin oruç sevabı var. Filan gün tutarsanız şu kadar var. 1500, 750. Hoca böyle rakamlı, makamlı bir konuşma yapıyor. Nurettin Topçu kulağıma eğildi. ‘Bu adam bakkal. Her şeyi tartıyor. Kalk gidiyoruz’ dedi. ‘Hocam, dur. Hutbe dinliyoruz’ diyorum ama… Israr etti. ‘Hayır, kalk gidiyoruz’ dedi. Biz de kalkıp başka bir mescide gittik. Hoca, böyle yapmasaydı iyi olurdu ama yapıyordu. Samimi bir dindar olmayı, gösterişe dayalı şeylerden çok uzak durulmasını telkin ediyordu. Rahatsız oluyordu.”

Müsaade ederseniz burada ben de araya girip kanatimi beyan edeyim. Nureddin Topçu merhumun böyle bir tepki gösterip camiyi terketmesi hoş bir hareket değil. Üstelik dini kaynaklarda Zahit Kotku Hoca’nın sözlerini teyit edecek bilgiler de bulunuyor.

Ahmet Ferruh Bozbeyli 1950’li yılların başında Bediüzzaman Said Nursi ile de göz göze geliyor. O zaman Sirkeci’deki Büyük Postahane’nin üstünde bulunan İstanbıl Adliyesi’ne giderken Said Nursi ile karşılaşıyor. Bozbeyli, kaldığı yurtta Nur talebesi diye bilinen iki arkadaşından birine, yahu beni de hocaya götürüp tanıştırsan ne iyi olur diyor ama o zat, tamam götürürüm lakin diğer arkadaşın haberi olmasın, cevabını veriyor. Bu cevap Bozbeyli’nin hiç hoşuna gitmediği için sebebini soruyor, daha sonra da “İkiniz de talebesiniz. Birbiriniz hakkında niye böyle düşünüyorsunuz? Bu zat, sizi birbirinize dost yapamadı mı. Gitmeyeceğim, istemiyorum” diyor. Bilahare bu arkadaşlardan biri, Said-i Nursi merhumun kaleme aldığı “İktisat Risalesi”ni veriyor. Risaleyi okuyan Bozbeyli çok beğeniyor, özellikle şu cümle dikkatini çekiyor: “Her sözünüz doğru olsun, fakat her doğruyu her yerde söylemek doğru değildir.”

Ferruh Bozbeyli, sözü üstadın kayıp mezarına getirip büyük bir tepki gösteriyor. Ölüden intikam alınır mı, böyle bir cinayet işlenir mi diye sorup 27 Mayıs askeri darbesini yapanların adaleti (!) işte böyle bir şeydi. Ama gün gelecek, bunların hepsi ortaya çıkacak, diyor. Ben de küçük bir ilavede bulunup şairin şu beytini terennüm ediyorum.

Bir gün doğar elbet şems-i hakikat

Hiç böyle müebbed mi kalır zulmet-i âlem?

Sahaflar Çarşısı’nda büyük buluşma

04:0018/08/2019, Pazar
G: 18/08/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Ferruh Bozbeyli 1950-1952 yıllarında İstanbul’a ilk defa gelince, kendisini bir anda Babıali’de, Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde ve Sahaflar Çarşısı’nda buluyor. Yeni çıkan kitapları takip ediyor ama imkânı olmadığı için her beğendiği eseri satın alamıyor, fakat kütüphanede okumayı da ihmal etmiyor.

İstanbul Üniversitesi’nden çıkar çıkmaz iki adım ötedeki Sahaflar Çarşısı’na gidiyor. Bir bakıma, bu kitap hazinesinin müdavimlerinden biri haline geliyor. Orada kültür adamlarını, kitap dostlarını tanıyor, onlarla zaman zaman çay içip sohbet ediyor. Mesela meşhur İbnülemin Mahmud Kemal Bey’le burada karşılaşıyor. Bir keresinde İbnülemin kendisini evine davet ediyor. Daha sonra, üstadın Mercan’daki konağında yapılan sohbetlerin ve fasılların müdavimi haline geliyor.

Sahaflar Çarşısı’ndan çıkar çıkmaz Kapalı Çarşı’yı takiben Babıali’nin yolunu tutuyor. Burada kitapçıları bir güzel dolaşıyor. Alamasa bile vitrinlerde seyretmenin zevkini yaşıyor. Evet efendim, bu öyle bir zevktir ki ancak tadanlar bilir. Bu zevki yıllardan beri bendeniz de tattığım, bugün bile tatmaya devam ettiğim için kendimi bahtiyar insanlar kafilesine dahil etmekte beis görmüyorum. Sadede gelecek olursak, Bozbeyli, Babıali gezmeleri sırasında bir gün o devrin meşhur kültür adamlarından ve yayıncılarından Tahsin Demiray’la tanışıyor.

Yine böyle bir gün Babıali’de kitapçı dükkânlarının arasında gezerken bir adam kolundan tutup durduruyor. “Genç adam, seni bu sokaklarda çok görüyorum. Buralarda çok dolaşıyorsun ama hiç kitap aldığına şahit olmadım” diyor. Bozbeyli, “Alacağım ama şimdi talebeyim” sadece bakmakla yetiniyorum cevabını veriyor.

Bu adam, Gayret Kitabevi’nin sahibi meşhur Garbis Efendi’dir. Garbis Efendi, delikanlıyı içeriye davet ediyor. Bozbeyli kitaplara bakarken Garbis Efendi kesilmemiş kitapları, yani sayfaları açılmamış eserleri gösteriyor. O yıllarda bu kitaplar alanlar tarafından sonradan cızır cızır kesiliyordu. Garbis Efendi ikazda bulunup, “Onlardan alma, açılmış diye müşteriye satamam, ötekilerden al” diyor ve kitap okumasına izin veriyor. Bu ünlü gayr-i müslim kitapçı bir yandan da yeni tanıştığı delikanlıyı izliyor.

Nereden aklına geldiyse “Sen dindar bir adam mısın?” sorusunu yöneltiyor. Bozbeyli de “Evet, dindar bir adamım” karşılığını verince Garbis Efendi, kendinden hiç beklenmeyen şu ilgi çekici sözleri söylüyor: “Türk yazarlarının kitaplarını hep okudum. Bunların hepsinde din adamları aşağılanıyor. Kötü rollerde tasvir ediliyor. Tabii, bu kitapları okuyan gençler de din hakkında kötü şeyler düşünüyorlar. Oysa bir Fransız romanı böyle değildir. Bir Rus romanı, bir İngiliz romanı böyle değildir. O romanlarda din adamları yüceltilir. Din adamları kusurlu gösterilmez. Ben sana şimdi bir kitap vereceğim” dedikten sonra Bozbeyli’ye “Sâmiha Ayverdi diye birisini tanıyor musun?” diye soruyor. Bozbeyli, “Hayır, adını hiç duymadım” deyince Garbis Efendi “İşte sana vereceğim kitap onun eseri. Okuyunca göreceksin, orada din adamları layık oldukları seviyede gösteriliyor. Ben bir Hıristiyanım. Ama kötülükler o kadar yaygın hale geliyor ki, inanan insanlar dirsek temasını kaybetmemelidir” diyor.

Babıali’de o zamanlar kitabevi sahibi Türklerin sayısı çok azdı. Kitapçılar daha çok Rum, Ermeni ve Yahudi vatandaşlardı. Garbis Efendi’nin Bozbeyli’ye verdiği kitabın adı “Mesih Paşa İmamı”dır. Bozbeyli, bu kitabı bir gecede okuyor ve ertesi gün getirip teslim ediyor. Garbis Efendi, “Göz mü gezdirdin, yoksa ciddi ciddi okudun mu?” diye sorunca “Evet, dikkatli dikkatli okudum” cevabını veriyor. Garbis Efendi, anlatmasını isteyince de bir güzel anlatıyor. Bozbeyli’nin anlatışından çok hoşlanan Garbis Efendi, “Yahu genç adam, sevgimi belirtmek için seni öpmek istiyorum” diyor ve sarılıp alnından öpüyor. Bozbeyli, daha sonra, “Son Menzil” “Yolcu Nereye Gidiyorsun?” isimli kitapları dahil, Ayverdi’nin bütün eserlerini hatmediyor.

Konu burada bitmiyor. Garbis Efendi, Sâmiha Ayverdi’yi tanımak ister misin?” diye sorup da “Evet” cevabını alınca götürme sözü veriyor. Hemen Sâmiha Hanım’dan randevu alıyor. O zamanlar Atikali’de oturan Sâmiha Ayverdi’nin evine birlikte gidiyorlar. Ev sahibesi bunları güzel bir salona alıyor. Salondaki eşyalar hem en güzel şekilde tanzim edilmiştir hem de duvarlarda çok güzel eski yazılı levhalar vardır. Garbis Efendi, eski yazılı vbir levhayı göstererek, Bozbeyli’ye “Oku bakalım ne yazıyor?” diyor. O sırada Samiha Hanım daha içeriye girmemiştir. Bozbeyli eski yazı bilmediğini söylüyor. Bunun üzerine Garbis Efendi “Eski yazıyı öğrenmek yasak mı?” diye sorunca Bozbeyli “Hayır, yasak değil” cevabını veriyor. Garbis Efendi, “Peki niye öğrenmedin?” sorusunu yöneltince, Bozbeyli – tabii ki – cevap veremiyor. İlginç olan şu ki, Arap harfleriyle yazılı levhayı bu meşhur gayr-i müslim vatandaşımız okuyor. Beyit şudur:

Bulamaz neşv ü nemâ düşmeyecek hâke nebât

Mütevazı olanı Rahmet-i Râhman büyütür

Tam bu sırada Sâmiha Hanımefendi de içeri giriyor. Garbis Efendi, Bozbeyli’yi takdim ederken, “Hanım Efendi, size İstikbalde Cumhurbaşkanı olarak selamlayacağınız bir genç getirdim” diyor. (Ferruh Bozbeyli Cumhurbaşkanı olamadı ama Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na kadar yükseldi.) Sâmiha Ayverdi de “Ne güzel, ne güzel. İnşaallah. Allah nasip etsin” diye mukabelede bulunuyor.

Sâmiha Ayverdi, “Madem Garbis Efendi hakkınızda böyle söylüyor, pekiyi, siz mimariden anlar mısınız?” sorusunu yöneltince Bozbeyli, güzel sanatlardan mûsıkinin ilgisini çektiğini söylüyor, “Mimariye gelince, ben onu güzel sanatlar listesinde birinci sıraya koyuyorum, ama bu konuda o kadar az bilgim var ki, sadece bazı eserlere hayranlıkla bakıyorum” diyor. Bunun üzerine Sâmiha Hanımefendi, “Öyleyse sizi ağabeyimle tanıştıracağım” diye vaatte bulunuyor ve “büyük mimar Ekrem Hakkı Ayverdi’nin yanında bir müddet staj gör bakalım” diyor.

EKREM HAKKI AYVERDİ VE SÜLEYMANİYE’NİN SIRLARI
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Sayın Ferruh Bozbeyli’ye göre, Ekrem Hakkı Ayverdi, bir çok önemli Osmanlı eserinin rölevesini yapan son derece kıymetli bir insandır. O kadar ki, - Allah göstermesin - bugün Süleymaniye Camii yıkılsa, yeniden bir Süleymaniye daha inşa edilir. Mabedin hangi taşı nerededir, hangi köşede ne vardır? Bu büyük mimarımız hepsinin tesbitini yapmıştır. Böylece bir çok tarihi eserimizi kayda almıştır.

Ferruh Bozbeyli ilk tanıştığı o günlerde Ekrem Hakkı Ayverdi, Süleymaniye Camii’nin rölevesini yapıyordu. Yaparken de Bozbeyli’yi yanında beraber götürüyordu. Götürmekle de kalmıyor, bu ulu mabed hakkında kendisini bilgilendiriyordu. Süleymaniye kubbesinin etrafına da birlikte çıkıyorlar, çatıda dolaşıyorlar. O yuvarlak denilen şey, aşağıdan bakınca dümdüz gözüküyor. Halbuki orada bir, hatta iki insanın yanyana yürüyebileceği bir koridor var. Ve iç kısmında nişler bulunuyor. O çukurluk nişleri sanki bir midyeymiş gibi düşünmek mümkün. Onların içi simsiyah, kömür gibi tozla doludur. Ekrem Hakkı Bey, işte bu islerden mürekkep yapılıyordu diye ilgi çekici bir açıklamada bulunuyor. Öyle ya o zaman bütün âvizeler mumla yanıyordu, bu mumlardan çıkan islerle de oralar bir güzel doluyordu. Onları zaman zaman çıkarıyorlar, temizliyorlar mürekkep için kullanıyorlardı.

Bozbeyli, İstanbul âşığı ve âlimi Ekrem Hakkı Bey’le gezilere de çıkıyordu. Bu geziler daha çok İstanbul türbelerine yönelik oluyor ve Bozbeyli bu tarihi türbeler hakkında hayli bilgi sahibi oluyor, öğrenmenin sevincini yaşıyor.

CESUR MÜSLÜMAN VE OHANNES EFENDİ
Ferruh Bozbeyli merhum hatıralarını anlatırken okuyucularının ilgisini çekmeyi, hatta onları şaşırtan anekdotlar anlatmayı sürdürüyor. Buna göre, tanıştığı ilk günden beri Garbis Efendi’ye ve kitabevine sürekli gidiyor, çayını içiyor, saygılarını sunuyor ve kültür sohbetleri yapıyor. Garbis Efendi, bir gün Bozbeyli’ye “Sen cesur bir Müslüman mısın?” diye ilgi çekici bir soru yöneltiyor. O da “Müslümanın cesuru nasıl olacak, savaşa mı gidecek?” deyince, “Hayır, mesela ben sana İncil’i versem, okumaya korkar mısın?” diyor. Bozbeyli, korkmam, cevabını veriyor ve şöyle devam ediyor: “Siz, bizi yanlış biliyorsunuz. Biz Hazreti İsa’yı da kendi Peygamberimiz gibi biliyoruz ve seviyoruz. Yani onu da Peygamber olarak tanıyoruz. Yalnız İncil’de yazılanlar Hazreti İsa’nın sözü müdür, değil midir, o başka.”

Garbis Efendi, ”Bunlar hazreti İsa’nın sözü müdür, değil midir? Onu ben de tam bilmiyorum. Ama o gün Hıristiyan büyükleri bunu ortaya koymuş. Biz de bunu kabullendik. Ben, sana bir İncil versem okur musun?” deyince Bozbeyli de tek kelimeyle cevap veriyor: “Okurum.” O zamanlar Beyoğlu’nda “Bible House” diye bir yer vardır. Burası bir Kitab-ı Mukaddes Şirketi’dir. İncil’i o zaman 119 dile tercüme etmişler. Çok ucuz fiyata satıyorlar. Onun sahibi mi, tezgahtarı mı, Ohannes isimli bir adam vardır.

Garbis Efendi, Bozbeyli’yi işte bu adama gönderiyor. O da gidip Ohannes Efendi’yle tanışıyor. Ohannes, kendisine bir İncil-i Şerif kitabı veriyor. Bozbeyli bunu okuyor ve okuduğum iyi oldu, diyor. İyi bir insan olan ve şakacı yönü de bulunan Ohannes Efendi, Bozbeyli’yi sınava tabi tutmak istiyor: “Gel bakalım, koca Müslüman! Kur’an-ı Kerim’den sana bir şey soracağım. Bakalım bilebilecek misin?” diye takılıyor.

Yine bir gün Bozbeyli, Ohannes Efendi’ye gidiyor. İçeri girince, bez üstüne kırmızı yazıyla yazılmış “İmansız olan paslı yürek sînede yüktür” mısrasını görüyor. Ohannes Efendi yazıyı göstererek “oku bakalım, koca Müslüman!” diyor. Bozbeyli okuyor, ne güzel bir söz, peki ama bunu kim söylemiş diye sormaktan da kendini alamıyor. Ohannes Efendi, “Koca Müslüman, bunu Mehmet Akif söylemiş” diyor. Kendi ifadesine göre Bozbeyli fena halde mahcup oluyor. Ohannes Efendi de durumu anlamış olmalı ki, “Yahu üzülme. Benim de bilmediğim pek çok şey var. Boş ver, üzme kendini” diye teselli ediyor. Bozbeyli, “Şimdi gidip hemen bir Safahat alacağım. Bu mısranın, bu beyitin tamamı neredeyse hepsini bulacağım” deyip Ohannes Efendi’nin yanından ayrılıyor. Kitabı alıyor ve buluyor. Beyit şöyledir:

İmandır o cevherdir ki İlahi ne büyüktür

İmansız olan paslı yürek sinede yüktür

Not: Geçen haftaki yazımızda Mareşal Fevzi Çakmak’ın ölüm tarihi sehven 17 Nisan 1950 olarak gösterilmiş. Bu yazıyı düzelten, tabib-i hâzık Doktor Turgut Betin Bey’e teşekkür ediyor, okuyuculardan özür diliyorum.

Kültür tarihçimiz: Ahmet Haluk Dursun

04:0025/08/2019, Pazar
G: 25/08/2019, Pazar

1

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Aziz dostum Prof. Dr. Haluk Dursun’la ilgili söyleyeceğim cümlelere geçmeden önce hassasiyet duyulması gereken bir konuya temas etmek istiyorum.

Kültür tarihçimiz: Ahmet Haluk Dursun
Kültür tarihçimiz: Ahmet Haluk Dursun
20 Ağustos, Salı

İslami geleneğe göre vefat eden kimsenin arkasından Hakk’a yürüdü, Rahmet-i Rahman’a kavuştu, emaneti teslim etti, ecel şerbetini içti gibi anlamlı ve ibretli sözler yerine “yitirdi, kaybetti” kelimeleriyle basit ve soğuk ifadeli cümleler kuruyoruz. Ahmed Bey, trafik kazasında yaşamını yitirdi, Mehmed Efendi’yi Hac yolunda kaybettik, diyoruz. İnsan, eşya olmadığına göre onun hakkında kaybettik yitirdik demek doğru bir ifade değildir. Bu konuda en isabetli sözlerin ne olduğunu anlamak için Osmanlı mezar taşlarına göz atmak, “Vefeyat” kitaplarını okumak yeterli olacaktır.

Bazı dostlarım ne hikmetse benimle iki ismi zaman zaman karıştırıyorlardı: Bu iki isimden biri Davut Dursun, diğeri de merhum Haluk Dursun dostumuzdu. Davut Dursun Bey, - okuyucularımız hatırlayacaklardır – bir süre Yeni Şafak’ta köşe yazıları da yayımladı. O sırada, arada bir gazeteye gittiğimde, danışmadaki genç hanım kardeşimiz, gayet mütebessim bir ifadeyle “Hoş geldiniz Davut Dursun Bey!” diyordu. Ben de sadece “Hoş bulduk!” demekle yetiniyordum.

Bazen de, şöyle diyenlerle karşılaşıyordum: “Dursun Bey, Balkan gezilerinize ben de katılmıştım, ne güzel bir gezi oldu” Tabii, önce şaşırıyorum, sonra bu arkadaşın benimle Haluk Dursun’u karıştırdığını derhal anlıyorum ve kısa bir açıklama yapıp kardeşim, ben epeyce İstanbul gezileri düzenledim ama Evlad-ı Fatihan’dan hatıra kalan Balkan şehirlerinde hiç böyle bir organizasyon yapmadım. Galiba siz Haluk Dursun Bey’in gezilerine katıldınız, diye cevap veriyordum. Ah bu dikkatsizlik!..

Haluk Dursun, adının anlamı gibi iyi huylu, herkese karşı hoş görülü bir insandı. Tabii ki en önemli özelliği dört başı mamur bir kültür adamı oluşuydu. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yardımcılığı’na getirilince kendisini telefonla aradım. Tebrik edip başarılar diledikten sonra “İnşaallah kültürümüze daha fazla hizmet edersiniz” dedim. “İnşaallah, inşaallah. Birlikte ederiz!” diye karşılık verdi.

Merhum kardeşimizin namazı, hayranı olduğu Sultanahmed Camii’nin geniş bahçesinde hayli kalabalık bir cemaatle kılındı. Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş Hoca’dan sonra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kısa ve özlü bir konuşma yaptı. Namazdan hemen sonra, elli yıllık arkadaşım Hasan Şahin, “Böyle her anlamıyla milletimizin manevi duygularına hitap eden, halkın arasına karışan, cenaze namazlarına katılıp tabutların altına giren bir cumhurbaşkanı beni mutlu ediyor, kendisini dinlerken neredeyse ağlayacaktım” dedi.

Cumhurbaşkanı’nın konuşurken kullandığı bir cümle, “Dicle’nin kuzularını çakallara kaptırmayacağız!” cümlesi dikkatimi çekti ama ne maksatla söylediğini o anda anlamadım. Ertesi gün gazeteleri okuyunca sebebini öğrendim. Meğer Haluk Dursun Bey, Malazgirt Zaferi’nin 948. Yıldönümü dolayısıyla düzenlenen bilgi şöleninde yaptığı konuşmada bir anısını anlatıp “Dicle’nin kuzuları”ndan söz etmiş. Tabii bizim arkadaşlarımız, her zaman olduğu gibi, bu sefer de, fakiri “kültür tarihçisi” saymayıp davet etmeyi unuttukları için konuya muttali olamadık.

Konudan haberi olmayan okuyucularımız için bir iki cümleyle açıklayayım: Haluk Dursun Bey, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde konuşma yaparken bir kız öğrenci söz isteyip itirazda bulunuyor: “Sizin burada ne işiniz var? Ben sizin yaptığınız çalışmalara baktım. Siz Tuna tarihçisisiniz, sizin hayatınız Tuna’yla geçmiş. İkinci kitabınız da Nil. Nil’le ilgili çalışmışsınız. Sizin hayatınızda Dicle yok. Siz, Dicle’siz bir tarihçisiniz, o yüzden sizin burada bulunmaya hakkınız yok!” diyor. Hoca da bu kız öğrenciye sükunet içinde cevap verirken “Siz, Dicle’nin kuzularısınız ve siz Dicle’nin kuzuları olarak bize emanetsiniz” diye yerinde bir cümle kullanıyor.

Böyle densizliklerle arada bir bendeniz de karşılaştığım için fazla şaşırmıyorum. Nitekim, üç-dört yıl önce aynı Dicle Üniversitesi’nde böyle tatsız bir olayla karşı karşıya gelmiştim. Bu vesileyle belirteyim ki, böyle itirazcılar ikiye ayrılıyor: Cahiller, provokatörler… Cahilleri kısmen olsun ikna edebiliyorsunuz ama provokatörleri muhatap almak bile doğru değil. Birkaç yıl önceydi. İstanbul’da bir özel okulumuzda, fetih yıldönümü dolayısıyla İstanbul’un fethini, Fatih Sultan Mehmed’i ve hocalarını anlatıyordum. Konuşmam bittikten sonra en önde oturup da laubali hareketleriyle dikkatimi çeken bir tip ayağa kalkıp “Hoca, bu kadar konuştun bir kere bile Atatürk’ten bahsetmedin” dedi. Öğretmen kıyafetli bu provokatöre “Konumuz Fatih ve Hocaları. Atatürk’le ne ilgisi var?” deme gereğini bile duymadım. Yüzüne bakmaya bile tenezzül etmedim.

Sadede gelecek olursak, mekânı cennet olsun, Ahmet Haluk Dursun kaleme aldığı kitaplarıyla, televizyonlarda yaptığı kültür sohbetleriyle, bakanlık nezdindeki hizmetleriyle kültür dünyamıza büyük bir hizmette bulundu. Her insan eserleriyle – hadis-i şerife göre – ikinci ve devamlı ömrünü yaşar Haluk Hoca da başta “İstanbul’da Yaşama Sanatı” olmak üzere diğer kıymetli kitaplarıyla hayırla anılmaya devam edecek. Merhumun, Ahmet Süheyl Ünver, Ali Fuad Başgil, Ekrem Hakkı Ayverdi, Mahir İz gibi büyüklerimizi anlatan “Beş Şehirli” isimli kitabıyla ilgili güzel hatıralarım var ama onları da vakt-i merhunu gelince sizlerle paylaşırız.

Mekânı cennet olsun…

Şule Yüksel Şenler’in ilk yazısı

04:001/09/2019, Pazar
G: 1/09/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Daha lise, hatta ortaokul yıllarında yazılarını büyük bir zevkle okuduğum hanım yazarlarımızdan bazılarının isimlerini şöyle sıralayabilirim: Samiha Ayverdi, Münevver Ayaşlı, Adviye Fenik, Ayten Lermioğlu, Atiye Keskin Kubanlı… Bu sonuncu ismin tarihle ve tasavvufla ilgili olarak kaleme aldığı makaleler daha sonra kitaplaştı. “Bir Nükte-Bir Işık” adıyla yedi cilt halinde yayımlanan bu külliyatı, hâlâ kütüphanemde muhafaza ediyorum ve zaman zaman sayfalarını çevirmeyi sürdürüyorum.

'Sonuna kadar bizimle misin?'
'Sonuna kadar bizimle misin?'
22 Temmuz, Çarşamba

Perşembe günü, Eyüp Sultan Camii’nde ebediyete uğurladığımız Şule Yüksel Şenler de yazılarını okuduğum, konferanslarına ilgi duyduğum hanım yazarlar kafilesine dâhildi. Ayrıca rahmetli ağabeyi Üzeyir Şenler ile yakınlığım vardı ve onun çıkardığı Seher Vakti gazetesinde de kısa bir süre çalışmıştım. Şule Hanım’ı en son, yaklaşık bir yıl önce kendisi hakkında yapılan bir saygı programı vesilesiyle Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi’nde görmüş ve hâlini hatırını sormuştum. Hem hitabeti, hem kitabeti kuvvetli olan Şule Hanım aynı zamanda cesur bir kalemdi. O kadar ki, devrin Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay, bir yazısından rahatsızlık duyuyor ve hapse girmesine vesile oluyor. Kaderin, inananları mutlu eden tecellisine bakınız ki aynı Şule Yüksel’in tabutunu günümüzün Cumhurbaşkanı taşıyor.

Bu kısa mukaddimeden sonra, merhume ablamızın, 25 Ocak 1965 tarihli “Yeni İstiklal” gazetesinde “İslam Kadınına Hitap” başlığıyla yayımladığı ilk yazısını –teberrüken- aşağıya iktibas ediyorum:

“Salahiyetli yazarlarımız şimdiye kadar defalarca, İslâm’da kadının yerini, haklarını ve Cenab-ı Hakk’ın kadınların örtünmesine dair emirlerine itaat edilmesi icap ettiğini gazete sütunlarında ele aldılar. Hak için, Rıza-i İlâhî için yazdılar, kalem oynattılar. Bunca yazılan yazıların, bildirilen hakikatlerin bütün cemiyeti tesiri altına alan müspet bir netice vermediği ve ahlâkî sukutumuzun her gün biraz daha ilerlediğini görerek üzülmekteyiz.

Müslüman Türk kadınını bu derece vurdumduymaz, kendisini yaratan Hâlık’ının emirlerine bu derece bîgâne hale düşüren sebepler üzerinde düşünüp, onları teşhis ettikten sonra, onu, dünyanın dört bucağına ahlâk ve fazilet sembolü olarak ün salmış olan eski benliğimize yeniden hangi yollarla kavuşturabileceğimizi düşünerek, bu yolda çareler arayıp, bulmak boynumuza borç olmakta devam etmektedir!

Resulü Ekrem Efendimiz’in ‘Bildiğini söylemeyen, dilsiz şeytandır. Hak’tan bildiğini söylemeyene, kıyamette ateşten gem vurulur’ meâlindeki hadislerine uyarak hakikatleri Hak namına dile getirmek dinî ve vicdanî vazifelerimizdendir. Bir zamanların konuşurken yüzlerinde her an bir renk dalgası değişen; hayâ, namus, iffet ve seciye timsali olan Müslüman Türk kızları ve analarının bugün sokak ve caddeler dolusu yollara dökülmüş, vasıtalarda itilip kakılan, erkekler arasında ezilip sıkıştırılan, giyimiyle matmazel ve madamları gölgede bırakan, konuşurken hal ve hareketiyle, serbestlik ve fütursuzluğuyla erkekleri dahi hayrete düşüren, daha saymakla bitiremeyeceğimiz ve saymaktan hicap duyacağımız bir sürü kepazeliğine göz yumup, elimiz kolumuz bağlı nasıl oturabiliriz?

Dinlerin en yücesi ve mütekâmili olan İslâm dininin kadınlara vermiş olduğu değer ve ehemmiyeti, İslâmiyet’in zuhurundan evvelki diğer dinlerde aramak beyhudedir. Kadın, mümtaz vasfını İslâm kadını olmakla kazanmış; İslâmiyet’teki mümtaz mevkiine de ancak bu suretle ulaşabilmiştir. Onun ulaştığı bu mevkide şerefine, haysiyetine, namus ve faziletine layık bir şekilde bulunup, yine aynı emsalsiz vasıflarını muhafaza edebilmesi için yegâne çare İslâmiyet’in çizdiği sınırları aşmamasıdır.

Zamanımızda İslâm prensiplerine uymak zor, hatta bazılarına imkânsız gibi görünmektedir. Hâlbuki mahlûkatın en yükseği ve şereflisi olan insan, diğer mahlûkattan kendisini ayıran ve kendisine verilen nimetlerin en büyüğü olan akıl ve mantığını işletebildiği takdirde, zahiren zor, hatta imkânsız gibi görünen bu iş’de büyük bir kolaylık, doyulmaz bir lezzet ve yüksek bir manevi huzur olduğunu idrakte gecikmeyecektir. Bu idrake milletçe erişebildiğimiz gün, kurtuluşumuzun ebedî mahvoluştan kurtuluşumuzun saadetini hep birlikte tadacağımız muhakkaktır. O günü bekliyoruz. Ümit ederek, sabrederek…

Allah’ın emirlerine fütursuzca sırt dönmüş Müslüman Türk kızı ve kadını! En kıymetli maddî ziynetin olan tenin, vücudun ve saçlarını muhafaza ederek setreden örtülerin, manevî ziynetin olan namus ve iffetini de aynı şekilde setretmekte idi. Bugün ise adeta soyunurcasına bu örtüleri atmak suretiyle yaratılışında mevcut olan hayâ, namus ve iffetini de silkip attığının farkında mısın?

Daha yakın bir geçmişte Türk kadınlarını dünya milletleri nazarında dahi rezil eden, bütün bir millet olarak bizleri yerlerin dibine geçiren ‘Kadeş Faciası’ halen hafızamızda yaşamaktadır. Ya, Almanya’ya çalışmak bahanesiyle gönderilen ve faşinglerde Alman erkeklerinin kucaklarına sunulan Türk kızları ve kadınlarının isim bulmakta güçlük çektiğimiz rezalet ve kepazelikleri? Daha bunlara benzer yüz kızartıcı sayısız misaller her gün her an gözlerimizin önünden geçip gidiyor. Kalbimizi en hassas yerinden yakarak dağlayarak…

Artık uyan ve düştüğün bu zilletten kendini kurtar. Aziz ve muhterem Müslüman Türk kadını!...”

Feveran halindeki bir imanın tezahürü olarak bu satırları, çok erken bir yaşta kaleme alan Şule Yüksel Şenler Hanım’ın mekânı Cennet olsun.

Konuşmamak için dişlerini çektiren tarihçi

04:008/09/2019, Pazar
G: 8/09/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Sayın Taha Akyol, geçenlerde Karar gazetesindeki köşesinde “ Milli Tarih ve Malazgirt” başlığıyla yayımladığı yazısının sonunda, sözü ünlü bir tarihçimize getirip şöyle diyor:

“Milli Şef İnönü, 28 Temmuz 1942’de İstanbul’da tarihçi Mükrimin Halil Yınanç Hoca’dan Selçuklu tarihi yazmasını istedi. Hoca’nın ‘Türkiye Tarihi- Selçuklular Devri’ adlı öncü eseri 1942’de yayınlandı. Bildiğim kadarıyla Malazgirt’le Anadolu’nun vatanlaşmasını anlatan ilk ilmi tarih kitabı budur. Kürtleri de anlatır.

"Acı üstüne acı yaşıyoruz"
"Acı üstüne acı yaşıyoruz"
22 Temmuz, Çarşamba

Merhum Mükrimin Halil Yınanç, diğer bütün öncü tarihçilerimiz gibi Batı’da okumuş, tarihçiliğe de, Tarih-i Osmani Encümeni’nde başlamıştı.”

Taha Bey’in köşe yazısı olması dolayısıyla – belki de – aceleye getirerek kaleme aldığı bu yazıda görülen eksik ve yanlış noktalara temas etmeden önce dünyaca ünlü tarihçimiz Mükrimin Halil Hoca’nın tarihe, özellikle Ortaçağ İslam tarihine olan vukufiyetine kısaca temas etmek istiyorum.

İstanbul Üniversitesi Rektörü Ord. Prof. Dr. Kâzım İsmail Gürkan, Mükrimin Halil Hoca’nın ölümünden hemen sonra kaleme alıp 28 Aralık 1961 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayımladığı yazısına şu satırlarla başlıyor: “Herkes kitap okur, Mükrimin kütüphane okurdu! Hayatının son ayları olacağını kimsenin hatırına bile getirmediği birkaç aydan beri –bilmiyorum kaçıncı defa– içine daldığı Topkapı Sarayı Kütüphanesi’ni bitirmek üzereydi. Akşamüzeri saray kapanırken hademelerle beraber dışarı çıkar, sokaklara sürünürcesine uzun ve şişkin çantası bir elinde, öteki elindeki bastonunu meşhur tavrıyla kullanarak Sultanahmed’i geçer ve ara sıra bana uğrardı. Hemen her görüşmemizde ‘Kitap ne vakit çıkacak?’ münakaşası açılır ve o türlü mazeretlerini sayar, dökerdi.

Evet, Üniversite Ortaçağ Tarihi Ordinaryüs Profesörü Mükrimin Halil, ‘Türkiye Tarihi’ adıyla başladığı büyük eserin yalnız 191 sayfalık bir fasikülünü yayınladı (1944) arkası gelmedi.”

El-hak bunların hepsi doğrudur. Mükrimin Halil Hoca, yalnız Topkapı Sarayı Kütüphanesi’ni okumakla yetinmedi, başta Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Süleymaniye Kütüphanesi olmak üzere İstanbul’un diğer bütün kitap hazinelerini hatmetti. Bu geniş tecessüs ve büyük merak onu tarih okyanusunun mahir bir yüzücüsü haline getirdi. Evet, başlangıçta çok dağıldı ama sonunda sahayı biraz olsun daraltarak Ortaçağ İslam tarihi bilhassa Selçuklular üzerinde uzmanlaştı. Fakat –moda deyimle– uzmanlık da onu kesmiyordu. Ermeni, Süryani tarihleriyle birlikte daha birçok kaynaktan istifade etmek istiyordu. Nitekim böyle de yaptı. Prof. Faruk Sümer Hoca’nın ifadesiyle, asıl ilgi alanı Ortaçağ Türk Tarihi olduğu için kırk yıldan fazla bir zaman çalışarak pek çok ve pek kıymetli malzeme topladı. Bunları büyük bir titizlikle sayısı yüzü geçen defterlere kaydetti. Ne yazık ki, bunlar, bugüne kadar kitaplaşmadı. Kısaca söylemek gerekirse Mükrimin Hoca’nın yayımlanan eserleri; yayımlanmayanların yanında devede kulak bile değildir. Ayrıca Hoca’nın mükemmelliyetçiliği, yanlış yapma korkusu, daha fazla kaynağa ulaşma düşüncesi, ilmiyle mütenasip (doğru orantılı) eser yazmasını engelliyordu. Evet, müverrihimizin “Türkiye Tarihi” çok önemli bir kaynaktır ama hacim itibariyle de çok küçüktür. Durum böyle olunca Taha Bey’in ifadesiyle Milli Şef, Mükrimin Hoca’dan Selçuklu Tarihi’ni yazmasını istedi. O da “Türkiye Tarihi –Selçuklular Devri”ni yayımladı, cümlesi eksik olması dolayısıyla boşta kalıyor. Yani yukarıda izah ettiğimiz sebeplerden dolayı Mükrimin Hoca, İnönü’ye hemen öyle olumlu bir cevap vermiyor.

Taha Bey aynı yazısında Mükrimin Halil’in diğer öncü tarihçilerimiz gibi Batı’da okuduğunu söylüyor ama bu, yanlıştır. Hayır, merhum Batı’da okumadı, sadece Milli Eğitimci Rıdvan Nafiz’in yönlendirmesiyle Bibliothégue Nationele’de Selçuk tarihine ve beylikler tarihine dair bütün yazmaları incelemesi için Paris’e gönderildi. İki yıl süreyle bu görevi yerine getirdi. (1927). Bunun dışında Batı’yla başka bir ilişkisi olmadı. Yukarıda kendisinden iktibasta bulunduğumuz dostu Kâzım İsmail Gürkan bu konuda da şunları söylüyor:

“Kitap kurdu Mükrimin, Paris’te ‘Milli Kütüphane’ye girdi ve iki yıl seçtiği kitapları okuyup istinsah ettikten sonra memlekete döndü. Eminim ki, Mükrimin’i bir daha Paris’e götürüp şehrin ortasında bıraksaydınız yolu bulamaz, kaybolurdu. Zira Milli Kütüphane’nin dışında onun Paris’le hiçbir alışverişi olmamıştı. İstanbul’un Beyoğlu cihetini de evvela kütüphanesi olmadığı için sevmezdi. Sonra camileri, medreseleri, türbeleri, çeşmeleri olmayan İstanbul onun için yaşanacak bir yer değildi, bir taş yığını idi.”

Sözümü bitirmeden şunu da belirtmek isterim ki, Hoca dünya çapında bir tarihçimiz olduğu kadar da, bir ahlak ve karakter âbidesiydi. Kim olursa olsun doğruları söylemekten çekinmez, dâvâsından, inancındantaviz vermezdi. Haydi buna bir örnek vereyim.

Devir Cumhuriyetin ilk yılları… Güneş Dil Teorisi diye ne idüğü belirsiz bir teori ortaya atılıyor. Konuyla ilgili bir kongre tertip ediliyor. Burada bir konuşma yapması için Mükrimin Halil Hoca da Ankara’ya davet ediliyor. Hoca, kanaatleriyle ve tabii ki ilmi gerçeklerle tam bir tezat teşkil eden bu teoriyi savunma, hatta fikir beyan etme sıkıntısından kurtulmak için çare aramaya başlıyor. Hemen tanıdığı bir dişçiye gidip, kuzum, bir insana konuşamaz raporunun verilmesi için kaç dişinin çekilmesi gerekir diye soruyor. Dişçinin sayıyı belirtmesi üzerine derhal koltuğa oturup birkaç dişini çektiriyor. Böylece büyük sıkıntısından kurtuluyor. Ben bu anekdotu, hem merhum Mehmed Niyazi Özdemir’den, hem de Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi’nde yapılan bir anma toplantısında yakınlarından duydum. Ayrıca “Türk Tarih Kurumu” yayınları arasında çıkan “Ord. Prof. Mükrimin Halil Yınanç” isimli 1091 sayfalık kitapta da konuya yer veriliyor.

Hangi İslam ansiklopedisi?

04:0015/09/2019, Pazar
G: 15/09/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Bundan üç-beş yıl önceydi. Bir ilahiyatçı dostum telefonla aradı. Hal hatır sorduktan sonra, “Sende İslam Ansiklopedisi var mı?” sualini yöneltti. Neticenin nereye varacağını ilk başta tahmin ettim ama ikimiz de soru-cevap faslını biraz daha sürdürdük. Biliyorsunuz, biri Diyanet’in, diğeri Milli Eğitim’in olmak üzere iki İslam Ansiklopedisi var. Hangisini soruyorsunuz, dedim. Milli Eğitim’inki dedi ve ilave etti: Bende bir takım var, onu elden çıkarmak istiyorum.

Hangi İslam ansiklopedisi?
Hangi İslam ansiklopedisi?
8 Eylül, Pazar

Şöyle karşılık verdim: Elden değil de, galiba evden çıkarmak istiyorsunuz. Yoksa yenge mi istemiyor. Muhatabım melul- mahzun bir ses tonuyla “evet” diyebilme cesaretini gösterdi. Daha ben sormadan, çünkü evde kalabalık yapıyormuş diye sebebini söylemekten de geri kalmadı. Aynı ansiklopedi ben de olduğu halde, hediye edilen bu ikinci takımı da alacaktım ama kitaba “kalabalık” diyen bir kadını sevindirmemek için almaktan vazgeçtim.

Bu girizgâhtan sonra şimdi gelelim “İslam Ansiklopedisi”nin nasıl bir “İslam Ansiklopedisi” olduğu meselesine. Hemen belirteyim ki, yarı tercüme, yarı telif olan bu ansiklopedide bol miktarda hata ve yanlış bulunmaktadır. Tabii ki bu hatalar ve yanlışlıklar daha çok müsteşriklerin, nâm-ı diğer doğu bilimcilerin kaleminden çıkan maddelerde görülmektedir. Bunların sayısı o kadar fazla ki sırasıyla eleştiriye tabi tutulması için ayrıca hacimli bir kitap yazmak gerekiyor.

Bildiğim kadarıyla böyle bir eser kaleme alınmadı ama bütün bütün de cevapsız bırakılmadı. “İslam Ansiklopedisi”nde, İslam’a aykırı görüşlere ve düşüncelere, hatta garazkâr ithamlara, merhum Eşref Edib’in sahibi olduğu “İslam – Türk Ansiklopedisi – Muhitü’l-Maarif Mecmuası” öncülüğünde gerekli cevaplar verildi. “İslam Ansiklopedisi’nde ‘Allah’ Bahsini Yazan Misyoner Kimdir?” başlığıyla neşredilmeye başlanan tavzih ve tenkit yazıları hayli uzun makaleler halinde tam yedi sayı devam etti. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne mensup bir heyet tarafından tercüme ve telif suretiyle neşredilen İslam Ansiklopedisi’nin beşinci fasikülündeki “Allah” konusunu yazan D.B. Macdonald isimli şarkiyatçının bir Hıristiyan misyoneri olduğu böylece açıklığa kavuştu.

Eşref Edip, bu adamın nasıl garazkâr bir İslam düşmanı olduğunu, bahsini ettiğimiz seri tenkid yazılarının ikincisinde, hem de kendi kitabından iktibasta bulunmak suretiyle – bakınız nasıl isbat ediyor:

“Gerçekten de Mister Macdonald, bir ilim adamı değil, mutaassıp bir misyonerdir. Bütün ömrünü Müslümanlık’la mücadeleye, Hıristiyanlığı Müslümanlar arasında yaymak için uğraşmaya ve bu işle uğraşacak misyonerler yetiştirmeye hasretmiş bir adamdır. Onun derecesinde bu vadide ileri gidenlere, Hıristiyanlık âleminde dahi nadir tesadüf edilir. Onun şiarı İslamiyet’i kötülemek, en karanlık renklerle göstermek için her şeyi yapmak; tahrif, tebdil, muğalata, iftira gibi her çareye başvurmak, bilhassa Hazreti Peygamber’e karşı en çirkin isnadlarda bulunmak ve Müslümanlığı her şeyden fazla bu yoldan baltalamaktır.

Mister Macdonald ‘Aspecte Of İslam’ adlı eserinin 12. sayfasında bütün misyonerlerin, bilhassa Hazreti Muhammed Aleyhisselam’ın şahsiyetine ve seciyesine tecavüz etmelerini tavsiye eder ve bu tecavüzlere en büyük ehemmiyetin verilmesi icap ettiği üzerinde ısrar ederek, ‘Muhammed’in yıkılmasıyla onun kurduğu bütün müesseseler yıkılır’ der.”

İşte, “İslam Ansiklopedisi”ne “Allah” maddesini yazan herif, böyle bir herif-i nâşeriftir. Keza, aynı ansiklopediye, Abdullah bin Abbas maddesini yazan Fr. Buhl adındaki Batılının da tam bir garazkâr müsteşrik olduğunu, bu büyük İslam büyüğünü hırsızlıkla, sahtekarlıkla, düzenbazlıkla suçladığını yine adı geçen seri tenkit yazılarınn birinden öğreniyoruz. Bütün bunlar ortadayken, sayın Taha Akyol’un yazısında “1940’larda İslam Ansiklopedisi’nin ‘tercüme ve tashihle’ yayımlanması, tarihçiliğimizin ulaştığı yüksek düzeyi gösterir” diye bir cümle kullanması doğru bir ifade değildir. Evet, müsteşrikler tarafından yazılan bir çok madde tercüme edilmiştir ama tashih edilmemiştir. Durum böyle olunca adı geçen ansiklopedinin kayd-ı ihtiyatla okunması gerekir. Bana sorarsanız buna bile ihtiyaç kalmadı. Çünkü “Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi” yerli ve muazzam bir hazine olarak başka kaynağa ihtiyaç bırakmıyor.

Bakınız, üstad Necip Fazıl, 22 Ağustos 1939’da, “İslam Ansiklopedyası” başlığıyla yayımladığı yazıda, bu konuyla ilgili olarak neler söylüyor:

“Hayret ve ibretle duydum:

Fransızların yeni tamamladığı İslam Ansiklopedyası’nı Türkçe’ye çevirmek üzere İstanbul Üniversitesi’nde bir heyet teşekkül etmiş.

İlim, milliyet, şahsiyet cevherleriyle yoğurulmuş bir kafa, çatlar bu ayıbın karşısında. Bundan daha ağır bir kültür gafı ben tasavvur edemem.

Acaba ansiklopedya mefhumunun manasını doğru dürüst biliyor muyuz? Ansiklopedya, müşahhas isim ve hadiseler dünyasının anahtarlarını veren bir izah kitabıdır. Demek ki herhangi bir işin ansiklopedyasında, o işe ait eser, insan, hareket, vak’a, tabir, ıstılah gibi müşahhas tatbikat unsurları kısaca ve kabaca tarif edilir.

Fransızların yaptığı İslam Ansiklopedyası da, İslam dünyasına ait bütün müşahhas ifade unsurlarının lügatçesi, hem de çok yakından bilerek iddia ediyorum, yanlış yunluş lügatçesidir. İstanbul’u gezmeye gelen Amerikan kokonasının, seyahat acentasından satın aldığı, herhangi bir tatlı su frengine yazdırılmış İstanbul rehberi gibi…

İsterse dünyanın en büyük eseri olsun. Yani biz, Arap, Acem, Türk ve Hind ana bölümlerinden ibaret ve en aşağı dörtte biri bizzat kendimiz olan bir dünyayı, Fransızlardan mı öğreneceğiz ki, bu ansiklopedyayı tercümeye kalkıyoruz? Böyle bir hareket, Hacı Bekir Lokumu’na dair Avrupa’da çıkan bir reçeteyi, bizzat Hacı Bekir’in getirip ondan bir şeyler öğrenmeye yeltenmesine benzemez mi?

Böyle bir eser bizde yoksa yapalım, ne duruyoruz. Kendimizin vücuda getirip bütün dünyaya sunması gereken bir eseri, sırf Avrupalı, vücuda getirdi diye dilimize çevirip nefsimize sunmak!!!

Denizlerimizin, karalarımızın haritasını Avrupalı yapar, biz de kabul ederiz. Şimdi ruhumuzun haritası’nı da ona mı çıkarttıracağız, yahut çıkarttı diye hemen benimsemeye mi kalkacağız? Pes artık bu kadarına”

(Çerçeve: Necip Fazıl Kısakürek, Semih Lütfi Kitabevi, İstanbul 1940.

Deprem üzerine çeşitleme

04:0029/09/2019, Pazar
G: 29/09/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Eski insanlar karşılaştıkları önemli olayları, ani gelişmeleri ellerinde ve evlerinde bulunan kitapların iç kapaklarına veya sayfa kenarlarına kaydediyor, böylece bir nevi tarihe not düşüyorlardı. Özellikle yazma eserlerin kenarlarında veya sonunda bu türlü kayıtlara ve bilgilere daha fazla rastlanıyordu. 1930’lu yıllarda Erzincan valiliği yapan Ali Kemali Aksüt Bey’in eserini tetkik ederken bir takım ilgi çekici notlara rastladım. Yazar, tarihte meydana gelen depremleri anlatırken yazma bir kitabın iç kapağında gördüğü, bazı notlardan söz edip şunları söylüyor:

Deprem üzerine çeşitleme
Deprem üzerine çeşitleme
22 Eylül, Pazar

“1198 yılında meydana gelen zelzele hakkında şu bilgilerle karşılaştım. Ramazanın ilk gecesi saat beşte öyle bir yer sarsıntısı meydana geldi ki maazallah (Allah korusun) köylerde ve şehirde on bin adam helak oldu. Tek bina kalmayıp hepsi yıkıldı. Cami-i Kebir dahi çöktü. Kalenin, bedestenin ve taşhanın bazı kısımları yıkıldı, bir kısım ahırları ise ayakta kaldı. Çadırcı Hamamı, Pürkalem Hamamı, Bey Hamamı kendini kurtardı. İskender Hamamı ve Kurşunlu Cami

yıkıldı. O zaman Erzincan’da bulunan bir paşa da bütün adamlarıyla birlikte helak oldu.

Bu hareket günde üç-beş defa tekrar etti ve dört ay kadar sürdü. Adamlarıyla beraber helak olan paşa, çavuşbaşı iken vezirlik rütbesiyle Erzurum eyaletine tayin edilen Süleyman Ağa idi. Ahmed Cevdet Paşa en büyük eseri “Tarih-i Cevdet”in üçüncücildinin, doksanıncı sayfasında bundan söz ederken diyor ki:

“Hasis ve cimri bir adam olan Süleyman Paşa’nın hali vakti yerindeydi. Ancak kendisi mal toplama, servet edinme konusunda son derece hırslıydı. Yeni görev yerine giderken, fakiri fukarayı rencide etmemesi kendisine sıkı bir şekilde tembihlendi. Halbuki paşa tam aksini yaptı; yolda giderken uğradığı kazaların (ilçelerin) halkını perişan etti. Dört bir yana mübaşirler göndererek fukara insanların mallarını aldırdı. Ramazan ayında Erzincan kasabasına vardı. Ahaliyi sıkıştırdı. Ellerinde ne var ne yoksa hepsini toplamak için harekete geçti. Şehrin mütedeyyin müftüsü, ‘Fukara halk bu kadar meblağı veremez, bu derece zulüm caiz değildir’ diye kendisine nasihat etti. Fakat paşa gazaba geldi ve böyle mübarek bir günde müftüyü hapsetti. Bu manzarayı gören ahali bütün bütün ümidini kesti. Allah tarafından, adı geçen kasabada şiddetli bir zelzele vuku buldu. Paşanın ikamet ettiği ev yerle bir oldu. Kendisi de adamlarıyla birlikte yıkılan duvarların altında kaldı. Birkaç adamı kurtulduysa da onların da vücutlarında kırılmadık yer kalmadığından hayatlarından ümit kesildi. Paşanın uğursuz ayağı yüzünden işbu zelzelede halktan da çok sayıda insan telef oldu.”

Kastamonu’nun meşhur âlimlerinden ve âriflerinden biri olan Mehmed Feyzi Efendi, “Feyizlerden Damlalar”da şöyle diyor:

“1943’deki zelzelede hapishanede idim. O zamanlar hapishanede gece saat on ikiden sonra ışıklar sönüyordu. Zelzele sırasında koğuşta yeşil bir nur zuhur etti. O karanlıkta birbirimizi gördük. Zelzelenin sebebini sonradan öğrendim. 580 cilt tutan kitaplarımı evden kum arabalarıyla karakola almışlar. Karakolda rastgele bir yere yığmışlar. Paspas yaparlarken kitaplara kirli ve paslı suları sıçratarak hürmetsizlik yaptılar. Onları bu halde görünce yüreğim parçalandı. Anladım ki gazab-ı ilahi ve anasır hiddete gelmiş.

Allah Teâlâ bu milleti gazabıyla helak etmesin. Âmin.”

Şimdi de gelelim deprem ve öküz meselesine. Bir gemi yolculuğunda şahid oldum. Kaşımda oturan cühela takımından birkaç kendini bilmez, aralarında laubali bir üslupla konuşuyorlar; “Hâlâ öyle insanlar var ki, dünyanın öküzün boynuzunda durduğuna inanıyorlar, öküz kafasını salladığı zaman deprem oluyormuş” diyorlardı. Tam o sırada merhum üstad Prof. Ferid Kam Bey’in şu dörtlüğü aklıma geldi

Ne taaccüp ediyorsun buna dünya derler

Duyulan herzelere onda nihayet yoktur

Yerin altında öküz var mı dedi bir meczup

Onu bilmem dedim üstünde fakat pek çoktur.

Deprem profesörünün cehaletine gelince, onu da şöyle nakledeyim. Bir arkadaşım çocukluk yıllarını anlatırken dedi ki: Köydeyken eskiden dedemin aldığı kocaman radyoyu geceleri karıştırmaktan çok hoşlanıyor, özellikle Kahire radyosu çıkınca durup bir süre dinliyordum. Bir de bakıyordum ki ninem ellerini açarak “Âmin Âmin” diyordu. Meğer büyük annem Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat’ın siyasi konuşmalarını dua zannediyormuş.

Ne gam, bizde de sözde bazı ilim adamları, Osmanlıca cümleleri, Kur’an ayetleri sanıp seviyesiz tepkiler gösteriyorlar. Önceki depremlerin birinde Yavuz Bülend Bâkiler, bir sohbet toplantısına katılıyor. Konuşmasını yaparken meşhur Mecelle’den birkaç cümle naklediyor. Salonda bulunan bir “Deprem Profesörü” tam o sırada, şiddetli bir deprem olmuş gibi ayağa fırlıyor, bağırmaya

başlıyor. Hatibin söylediği hukukla ilgili bazı cümleleri ayet zannederek “Sen Türk düşmanısın. Türkçeyi Arapçalaştırmak istiyorsun. Atatürk düşmanlığı yapıyorsun. Laikliği ihlal ediyorsun” diye aklı sıra ucuz yoldan tepkilerini dile getiriyor.

Cehaletin gözü kör olsun!.

Sâmiha Ayverdi ve Hasan Nazif Dede

04:0013/10/2019, Pazar
G: 13/10/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçen haftaki yazımda, “Kerbela Şâiri” unvanıyla büyük bir şöhret kazanan Koniçalı Kâzım Paşa’dan kısaca söz etmiş, hicivlerinden bazı çarpıcı örnekler vermiştim. Bu vesileyle söylemek isterim ki, Paşa merhum sadece ateşli hicivleriyle değil, Fuzuli tarzında kaleme aldığı içli mersiyeleriyle de tanınıyor ve bu mersiyeler onun ne büyük bir şair olduğuna tanıklık ediyor. İbnülemin Mahmud Kemal Bey’in “Son Asır Türk Şairleri” isimli muhalled eserinde kaydedildiğine göre; Hersekli Arif Hikmet Bey’in Çukurçeşme’deki evinde haftada bir yapılan edebiyat toplantılarına, Osman Şems Efendi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Recaizade Celal, Manastırlı Naili gibi kalem ve kelam erbabının yanı sıra Koniçalı Kazım Paşa da katılıyor.

Sâmiha Ayverdi ve Hasan Nazif Dede
Sâmiha Ayverdi ve Hasan Nazif Dede
6 Ekim, Pazar

Merhum, Ehl-i Beyt hakkında kaleme aldığı mersiyeleri “Makalid-i Aşk” isimli eserinde bir araya getirdi. Kim bilir ne zaman, hangi sahaftan aldım; bu nadir kitap hamdolsun fakirin de kütüphanesinde bulunuyor. İkinci Meşrutiyet’ten sonra, diğer bazı şiirleri “Divan-ı Kâzım Paşa” adıyla yayımlandı. İbnülemin, “Paşanın oğlu şehremaneti azasından Hasan Paşa tarafından merhum şair Burhaneddin-i Belhi’ye verilen ve Paşa’nın yazısıyla muharrer olan divan-ı eş’arı vaktiyle görmüştüm” diyor. Ne yazık ki böyle önemli bir divanı bendeniz bırakınız okumayı, henüz görme bahtiyarlığına bile eremedim.

“Son Asır Türk Şairleri”nin müellifi, Kâzım Paşa’nın Ehl-i Beyt’e duyduğu büyük muhabbeti anlatırken de şu çarpıcı misali veriyor:

“Bir gece bir sohbet meclisinde Âl-i Beyt’e muhabbetten bahsolunurken Paşa, “Âl-i Beyt’e candan muhabbet edenleri Allah yakmaz’ dedikten sonra parmağını, önünde duran mumun alevine sokar, bir müddet durduktan sonra çeker, huzzara (orada bulunanlara) gösterir. Parmağın alevden müteessir olmadığı (etkilenmediği) görülür. Bu hali orada bulunanlardan bir zat hikâye etmişti.”

Yine İbnülemin’in naklettiğine göre, Kâzım Paşa, vefatından birkaç gün önce, Aydınoğlu Tekkesi’nin postnişi ve kadim dostu Osman Şems Efendi’yi ziyaret ediyor. Öteden beri pek çok kimseyi diliyle, kalemiyle incittiğini itiraf ediyor. Ömrünün nihayete erdiğini söyleyerek tövbe istiğfarda bulunuyor.

Bir önceki yazımda da dile getirdiğim gibi, Kâzım Paşa, daha evvel Gönüller Sultanı Mevlânâ’ya ve Mevleviliğe muhalif idi. Bir gün kadim dostu olan Beşiktaş Mevlevihanesi’nin şeyhi Nazif Dede’yi ziyaret ediyor. Hazretle yaptığı çarpıcı mülakattan sonra rotayı değiştiriyor. Muhalifliği bırakıp muvafıklar zümresine katılıyor.

1854’de Beşiktaş Mevlevihanesi’ne postnişin olarak tayin edilen Nazif Dede vefat edince mevlevihanenin içine defnediliyor. Daha sonra bu mevlevihanenin yerine Çırağan Sarayı inşa ediliyor. Bu sırada Maçka’da bir mevlevihane yapılıp 1869’da açılıyor. Nazif Dede’nin kemikleri oraya naklediliyor. Beş yıl sonra bunun yerine de Maçka Kışlası yapıldığından Bahariye Mevlevihanesi’nin binasına başlanıyor. Merhumun kemikleri bir kere daha çıkarılarak 1877’de tamamlanan bu mevlevihaneye defnediliyor. “Kemiklerin iki defa nakli, garip bir mazhariyettir” diyen İbnülemin, “Dede Efendi şair, zarif, bir merd-i nazif idi” cümlesiyle sözünü bitiriyor.

Kâzım Paşa’nın onun hakkında söylediği dörtlük şöyledir:

Maarif beytine beyt-i şerif-i Mesnevi’den gir

Kemal ehramına o hall-i münif-i maneviden gir

Hakikat yoluna kestirme yoldan vuslat istersen

Tarik-i aşka gel, bâb-ı Nazif’i Mevlevi’den gir

Merhume Sâmiha Ayverdi “Boğaziçinde Tarih” isimli kıymetli eserinde, işte bu Nazif Dede ile ilgili şöyle bir anekdot naklediyor:

“Devir, Şeyh Hasan Nazif Dede Efendi’nin postu işgal ettiği devirdi. O Nazif Efendi ki, yeryüzünde bir hırkası, bir sikkesi olan adamdı. Belki ‘benim’ diyebileceği bir döşeği bile yoktu.

Gecenin ileri saatlerinde ‘Müttekası’na (Mevlevi dervişlerinin ‘erbain’ denilen kırk günlük çile süresinde, yukarı tarafındaki kavisli kısmına çenelerinin altını koyarak, kısaca uyku ihtiyacını giderdikleri ucu sivri alet veya baston) dayanarak uyur uyanık bir halette sabahlamak adeti idi. İşte, günlerden bir gün, saray, dergâhın bahçesindeki bir servinin, manzarayı bozduğu mülahazası ile kestirilmesi için Nazif Efendi’den ricada bulunur. Şeyh Efendi’den padişaha giden cevap şu olur: ‘Bir dergâhın değil ağacını kesmek, bir yaprağını dahi zayi etmekten korkarız. Zât-ı Şâhâne’ye böylece arzediniz.’

Zât-ı Şâhâne’ye arz edilir. Amma ricası kabul edilmeyen padişah kızıp gazaba geleceği yerde, şeyh efendiye son derece kıymetli, mücevherli, yakutlu, zümrütlü, murassa bir cep saati yollar. Bu defa da Nazif Efendi, bu atiyye-i şâhâneyi (padişah hediyesini) havana koyarak tuz buz eder. Ve ‘Biz derviş adamlarız, böyle şeyler kullanmayız!’ diyerek hurda hale getirdiği saati saraya iade eder. Fakat bu muamelekarşısında da yine sarayın sesi çıkmaz ve manevi makamın celadeti karşısında saltanat makamı bir kere daha susar.”

Bundan da anlaşılıyor ki, hakiki saltanat, manevi saltanattır.

Not: Allah, Barış Pınarı Harekâtı’nda, kahraman askerlerimizin yardımcısı olsun.

Kerbelâ şâiri Koniçeli Kâzım Paşa04:006/10/2019, Pazar

G: 6/10/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Kerbela faciası hakkında mersiye yazan tarihi şahsiyetlerden biri de Koniçeli Kâzım Paşa’dır.

Düşdü Hüseyin atından sahray-ı Kerbela’ya

Cibril, var haber ver Sultan-ı Enbiya’ya

diye başlayan “Kerbela Mersiyesi” o zamanlar büyük bir şöhret kazandı. Her yerde, her zaman okunmaya başlandı ve dinleyenlerin hüşyar gönüllerini hüzün deryasına gark etti.

Kerbelâ şâiri Koniçeli Kâzım Paşa
Kerbelâ şâiri Koniçeli Kâzım Paşa
29 Eylül, Pazar

Kâzım Paşa, hem güçlü bir şair, hem de dilinden ateş saçılan bir hiciv ustasıydı. Kendisini çok seven dostları bile onun hiciv oklarından çekiniyorlardı. On dokuzuncu yüzyılın ünlü devlet adamlarından Âli Paşa, Kâzım Paşa’yı hem seviyor, hem koruyordu. Ancak onun hicvi bir nev’i meslek edinmesinden, önüne geleni iğnelemesinden hoşlanmıyordu. Hatta “Paşa hazretleri, eğer beni seviyorsanız lütfen şu hicivden vazgeçiniz” diye adeta yalvarıyordu. Fakat Kâzım Paşa yine bildiği yoldan gidiyordu.

Bir gün Kâzım Paşa, Bab-ı Seraskeri’de (Harbiye Nezareti’nde) Masarif Nazırı'nın yanında otururken bir kadın gelip aylığını istiyor. Nazır, “veremem” diyor. Söz uzayıp gidiyor. Derken Kâzım Paşa araya giriyor ve “Hanım, boşuna ısrar etme. Bu ayı vermez, fakat öbür ayı verebilir mi, bilemem” diyor.

Osmanlılar zamanında, her yıl Ramazan ayında Hicaz’a değerli hediyeler gönderiliyordu. Bunları mukaddes beldeye ulaştıran kervana da “Surre Alayı” deniyordu. Kervanın başındaki zatın adı ise “Surre Emini”ydi. Kâzım Paşa, bir yıl Surre Emini olarak görevlendiriliyor ve tabii ki çok seviniyor. Ancak, kısa bir süre sonra sevinci kursağında kalıyor. Çünkü görev kendisinden alınıp bir başkasına veriliyor. Bu işten sorumlu olan bazı kimselerin “Kâzım Paşa Alevidir. Bir Alevinin Surre Eminliği yapması doğru değildir” sözleri, böyle bir görev değişikliğine sebep oluyor. Kâzım Paşa fitne çıkaran kişinin mabeyn müşiri olduğunu bilahare öğreniyor. Hemen odasına gidiyor ve dereden tepeden konuştuktan sonra sözü Surre Eminliği'ne getiriyor. “Tam hazırlıklarımı bitirmiştim ki, görev benden alınmış. Birisi benim Alevi olduğumu söyleyerek Hicaz’a gitmemi engellemiş” diyor. Zor durumda kalan mabeyn müşiri, birkaç defa yutkunduktan sonra “Üzülmeyin Paşa Hazretleri. Demek ki Allah’ın emri böyleymiş” cevabını veriyor. Kâzım Paşa taşı gediğine şöyle koyuyor: “Eyvallah! Ama merak ettiğim bir şey var. Allah, bu emri yerine getirmek için, kullarından acaba hangi p…..gi görevlendirdi?”

Üsküdar’ın ünlü isimlerinden olup hazırcevaplılığıyla tanınan Aziz Efendi, bir gün eşeğine binip çarşıya gidiyor. Az sonra Doğancılar’da Kâzım Paşa ile karşılaşıyor. Her zaman olduğu gibi, şaka yapmak isteyen Aziz Efendi, eşeğine şöyle hitap ediyor: “Öp bakalım, Paşa babanın elini!” Kâzım Paşa, derhal elini eşeğin ağzına götürüyor ve gülerek “Aziz ol!” diyor.

Yukarıda da belirtildiği gibi Kâzım Paşa, devrin önemli devlet adamlarını hicvetmeyi adet haline getirmişti. Aşağıdaki dörtlüğüyle de Tanzimatçı Mustafa Reşid Paşa’yı fena halde şöyle hırpalıyor: Zamanenin şu tabib-i reşidine bak kim,

Revaç vermek için kendi kâr ü sanatına;

Vücudu nâzik-i devlet rehin-i sıhhat iken,

Düşürdü re’y-i sakimi firengi illetine!..

Gariptir ki bu dörtlük Tanzimat vezirini kızdırmıyor. Aksine Kâzım Paşa’ya şunları söylüyor: “Beyefendi, insan kusursuz olmaz. Benim de bir çok kusurum vardır. Kıt’anızda kusurumu ihtar etmişsiniz. Pek memnun oldum. Fakat doğrudan doğruya bana ihtar etmiş olsaydınız, beni daha fazla memnun ederdiniz!” Mustafa Reşid Paşa bununla da yetinmiyor, Kâzım Paşa’ya bir de kordonlu altın saat hediye ediyor.

Koniçeli Kâzım Paşa ilk zamanlar Mevlânâ’nın ve Mevleviliğin aleyhinde ileri geri laflar ediyor. Bir gün Beşiktaş Mevlevihanesi’nin şeyhi Nazif Dede’nin ziyaretine gidiyor. O sırada Şeyh Efendi’nin Mesnevi’den bir cüz okuduğunu görüyor. “Şeyhim, bu kitabı ne diye okuyorsun?” deyip elinden çekiyor. Nazif Dede, Kâzım Paşa’ya “Gözlerini kapa, Parmağını bir yere koy. Bakalım Hazreti Pir sana ne söyleyecek?” diyor. Paşa, şeyhin emrini yerine getirip parmağını rastgele açtığı bir sayfaya basıyor. Ve karşısına şu mısra çıkıyor: “Ey mel’un köpek, ne havlayıp duruyorsun?”

Kâzım Paşa derhal tövbekâr oluyor, Mevlevi muhiplerinin arasına karışıyor. Artık Mesnevi elinden düşmüyor.

Barış Pınarı Harekâtı ve Fetih Sûresi

04:0020/10/2019, Pazar
G: 20/10/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

“Barış Pınarı Harekâtı”nın başarıyla sonuçlanması için dua edilmesi ve Fetih Sûresi’nin okunması bazı kimseleri fena halde rahatsız etti. Bu “kimseler” arasında sağcısı da var, solcusu da var. Önce soldan bir örnek vereyim. Cumhuriyet yazarı Özdemir İnce, “Barış Harekâtı İçin Fetih Sûresi” başlıklı yazısına şu cümlelerle başlıyor:

“Her olayda önemli bir pay ayırmak peşinde olan Diyanet İşleri Başkanlığı, Barış Pınarı Harekâtı’nın zaferle sonuçlanması için, Perşembe günü sabah namazında yurt genelinde bütün camilerde Fetih Suresi okunması ve dua edilmesi talimatı verdi. Dua edilmesi doğal ama barış harekâtı adlı bir askeri girişim için Fetih Suresi’nin okunması tam anlamıyla bir skandal!

Fetih Suresi müşriklere karşı bir savaşla ilgilidir. 16. âyet öyle der: ‘Ya onlarla savaşırsınız, yahut onlar Müslüman olurlar’ Türk ordusu dinsizleri Müslümanlaştırmak için mi girdi Suriye’ye. 19, 20 ve 21. âyetlerde ganimetlerden söz edilir. Türk ordusu ganimet toplamak, yağma için mi gitti Suriye’ye? Harekât karşıtları bu talimattan haberdar olmayacak mı? Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu”.

Fetih Suresi’nin okunması Özdemir İnce’yi çok rahatsız etmiş olmalı ki, bu birkaç satırlık yazısında çelişkiye düşmekten kendisini kurtaramamış. Dua edilmesi çok doğalmış ama Fetih Sûresi’nin okunması tam bir skandalmış. Dua, kime edilir? Allah’a. Peki, Fetih Sûresi’nin sahibi kim? Tabii ki Allah. Öyleyse hemen soralım: Allah’a dua etmek çok doğal kabul ediliyor da, yine O’nun mübarek sözlerinden biri olan Fetih Suresi’ne hangi cür’etle skandal deniliyor?

Özdemir İnce’nin okunmasını skandal olarak nitelediği ve eksik olarak sütununa aldığı Fetih Suresi’nin 16. âyetinin anlamını tam olarak vereyim de, okuyucularımız doğrusunu öğrenmiş olsunlar: “Ey Resulüm, Hudeybiye seferinden geri kalan o Bedevilere de ki: Siz yakında çok kuvvetli olan cengâver bir kavimle harp için çağrılacaksınız. Onlarla savaşırsınız, yahut Müslüman olurlar (da kurtulurlar). Eğer itaat ederseniz, Allah size güzel bir mükafat verir. Şayet bundan önce yaptığınız gibi, cihaddan dönerseniz, sizi acıklı bir azap ile azaplandırır” (Kur’ân-ı Kerim ve Meal-i Âlisi: A. Fikri Yavuz).

Yazarın diğer bir çelişkisi için de şöyle bir soru sorabiliriz. Cihaddan, ganimetten bahseden bu âyeti hem namazda hem hatimde defalarca okuduğumuza göre, bu da skandal oluyor mu?

Yeri gelmişken şunu da sorayım. Fetih Sûresi’nin ilk âyetlerini İstanbul Üniversitesi’nin ana giriş kapısının üstüne harika bir yazıyla nakşeden Hattat Şefik Efendi, bu hareketiyle bir skandala imza mı atmış oluyor? Ne münasebet efendim bilakis o güzelim yazılar bakanların ve tabii ki görenlerin gözlerini ziynetlendirdiği gibi, gönül kapılarının açılmasına da vesile oluyor. Malum, “fetih” açmak anlamına geliyor.

Bu konuyu biraz daha açmak isterdim ama sütunum müsait değil. Özdemir İnce’ye, eğer samimiyse ve bu konuda daha ayrıntılı bilgi almak istiyorsa, eski İstanbul Müftüsü ve Diyanet İşleri Başkanı Ömer Nasuhi Bilmen Hoca’nın “Sure-i Fetih Tefsiri ve İstanbul’un Tarihçesi” isimli 336 sayfalık eserini okumasını tavsiye ederim. Ayrıca hatırlatmak isterim ki, bu büyük din âlimi, din âlimi olmayan Cumhuriyet gazetesi yazarları tarafından takdir ediliyor, eserlerinden sitayişle bahsediliyordu. Mesela Atatürk’ün “Nutuk”unu “Söylev” yapan Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, merhum Hoca’nın şaheseri altı ciltlik “Hukuk-ı İslamiye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu”na, hayranlığının gereği olarak bir takriz yazmıştı. Sadece o mu? 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin akıl hocalarından Ord. Prof. Sıddık Sami Onar da bu İslam Hukuk Âbidesini keza kaleme aldığı takrizle öve öve bitiremiyor. Aynı yolun yolcusu, Prof. Hüseyin Nail Kubalı da kervana katılıyor, bu külliyata duyduğu ilgiyi yazdığı takrizle dile getiriyor. Unutmadan söyleyeyim, Ömer Nasuhi Bilmen Hoca’nın bu şaheserini İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi yayımlıyor.

Ayrıca Haluk Şehsuvaroğlu’nun hazırlayıp Cumhuriyet gazetesinin ellili yıllarda yayımladığı “Asırlar Boyunca İstanbul” ilavesi hem geniş hacmiyle hem de zengin muhtevasıyla göz kamaştırıyor. Fatih ve İstanbul’un fethiyle başlayıp Cumhuriyet devrine kadar İstanbul’un kültürel özelliklerini ve güzelliklerini gözler önüne seriyor. Bu dev albüm 2005’te Cumhuriyet gazetesi tarafından ikinci defa yayımlandı. Adı geçen gazetenin fetih yıldönümünde verdiği fetih ilaveleri ise, bir bakıma Fetih Sûresi’nin anlamına ışık tutuyor. Daha ne diyeyim?

Fetih Sûresi’nin okunmasını yanlış bulan ve aynı telden çalan yazarımız ise Akif Beki. O da, koroya katılıyor, Karar gazetesindeki köşesinde “Propaganda karmaşasını çözdü çözecek Diyanet” başlığıyla yayımladığı yazıda, Barış Pınarı Harekâtı’nın zaferle sonuçlanması için tüm camilerde Fetih Suresi’nin okunmasını ve Diyanet İşleri Başkanı’nın konuşmasını yanlış buluyor. Bunun, “Türkiye cümle küffara savaş getiriyor” algısına yol açacağını söylüyor. Cümlenin bozukluğuna bakar mısınız? Savaş, getirilmez, açılır. Ömer Nasuhi Hoca’nın kitabını Âkif Bey’e de tavsiye ediyorum. Ve sözü Yahya Kemal’e bırakıyorum:

Ey leşkeri müfettihü’l-ebvâb vur bugün

Feth-i mübîni zâmin o tebşîr aşkına.

Dua ve taziye
Merhum Nuri Pakdil Bey’e Allah’tan rahmet niyaz eder, ailesine sabr-ı cemîl dilerim.

Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi

04:0027/10/2019, Pazar
G: 27/10/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Gerek sohbetlerimde, gerekse yazılarımda zaman zaman şu cümleyi kullanmaktan kendimi alamıyorum: İstanbul’daki selatin camilerinin tarihi hazireleri, aynı zamanda tarihi hazinelerdir. “Hazire” ile “hazine”yi birbirine karıştıran kültür tarihçilerini (!) bir tarafa bırakacak olursak bu mekânlar gerçekten de tam bir ulema semtleri olarak karşımıza çıkıyor. Konuyla ilgilenenlerin yakından bildiği gibi, İstanbul’da iki bölge - öteden beri – “ulema semti” diye biliniyor. Evet, Fatih ve Süleymaniye camilerinin hayli geniş olan çevresi böyle güzel bir sıfatla anılıyor.

Hayattayken iki büyük Osmanlı padişahına, Fatih Sultan Mehmed Han ile cihan hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman’a maddeten de yakın olmayı kendileri için şeref telakki eden birçok âlimin, şairin, sanatkârın öldükten sonra da yine onların yanına, türbelerinin yakınına defnedildiklerini görüyoruz. Bu açıdan bakılınca – yukarıda da belirtildiği üzere – Osmanlı hazirelerini, bir bakıma ulema ve üdeba meşheri diye nitelendirebiliriz. Mesela bu iki büyük hazireden biri olan “Fatih Haziresi” tam bir âlimler bahçesi olarak arz-ı endam ediyor. Sadece âlimler mi, aynı bahçenin sakinleri olan şairler, hattatlar, devlet adamları da kendilerine mahsus sanatkârane yapılmış mezar taşlarıyla ziyaretçilerini selamlıyorlar. Bir-iki isim verecek olursak, tarihçi Ahmed Cevdet Paşa, kütüphaneci Ali Emiri Efendi, mutasavvıf Ahmed Amiş Efendi, mütercim Âbidin Paşa, Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa, gazeteci Ahmed Mithat Efendi, İslâm bilgini Harputlu Hoca İshak Efendi, ünlü tarihçimiz Ahmed Cevdet Paşa’nın “Asrımızın İmam-ı Azamı” diye övdüğü Karinabadlı Ömer Hilmi Efendi ve daha birçok “meşhur” Fatih’in türbesinin hemen yanı başındaki bu hazireye “cennet bahçesi” görünümü veriyor.

Bu mukaddimeyi, sözü kültür dünyamızın renkli isimlerinden Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi Efendi’ye getirmek için yaptım. Evet, daha çok “A’mâk-ı Hayâl” isimli tasavvufi romanıyla tanınan ve sevilen bu zat da, Fatih haziresinde yatıyor ve ne yazık ki onun mensup olduğu tarikatın bugünkü müntesiplerinden başka hiç kimse mezarının yerini bilmiyor. İtiraf edeyim ki bu konuda benim de malumatım yoktu. Bir gün, bu tarihi mekânda dolaşırken, hazire görevlisi yanıma yaklaşıp, hocam, zaman zaman Manisa’dan gelen bir grup Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi’nin kabrini soruyorlar, ben de bilmediğim için cevap veremiyorum. Biliyorsan lütfen bana da göster, dedi. Görevliye, az müsaade et deyip biraz dolaştıktan sonra Hazretin kabrini – mezar taşındaki hayli silik yazıları okumak suretiyle – buldum. Belki de o beni buldu. Mezarlık görevlisine haber verip sevinmesine vesile oldum. Unutmadan söyleyeyim, merhumun kabri hazirenin orta yerinde, Ahmed Cevdet Paşa’yla Gazi Osman Paşa’nın arasında bulunuyor.

Geçen gün, arkadaşım Ömer Lekesiz Yeni Şafak’taki köşesinde “Filibeli Ahmed Hilmi’ye rahmet” başlığıyla yayımladığı yazısında bu zatın eserlerini sıraladı ve merhum hakkında ayrıntılı bilgi için Türkiye Diyanet Vakfı’nın İslâm Ansiklopedisi’ni gösterip onun en meşhur eseri A’mâk-ı Hayâl hakkında da bir iki cümle sıraladı. Gerçekten de bu eser onu ölümsüzleştiren bir çalışmadır. Nitekim hakkında söylenen “birkaç söz”de şu ifadelere yer veriliyor:

“Bu kitabı hakikat endişesi ile dolu olan vicdanlar, sonu olmayan bahisleri seven insanlar zevkle okuyabilirler. Bir asırdır bu memleket ve bu millet hayli Raci’ler yetiştirdi ve daha birçokları yetişecektir.

Okuyucularımıza takdim ettiğimiz bu hikâyeler (Acaba hikâye mi?) teveccühe mazhar olursa kendimizi bahtiyar sayarız. Çünkü bu hikâyeye gösterilecek rağbet, ciddi mes’elelere yakınlık duyma manasını ifade edecektir. Bunun ise okuyucularımızdan esirgenmemesi gerekir. Bu muhterem millette, hakikat endişesiyle müteessir binlerce hassas yürek olduğunu dost ve düşmana isbat etmiştir.”

Son günlerde yayınevlerinin yayınlamak için birbirleriyle yarış ettikleri A’mâk-ı Hayâl’i bendeniz 1997’de Latin harflerine aktardım ve eser Timaş Yayınları arasında neşredildi. Bugünlerde Devlet Tiyatroları tarafından da sahneleniyor.

Merhumun diğer önemli bir eseri ise, “Senusiler ve Onüçüncü Asrın En büyük Mütefekkir-i İslâmisi Seyyid Muhammed es- Senusi” ismini taşıyor. Bunu da “Abdülhamid ve Seyyid Muhammed el- Mehdi ve Asrı Hamidi’de Âlem-i İslâm ve Senusiler” ile birlikte kısmen sadeleştirip yayına hazırladım. Eser, yine 1997 yılında Bedir Yayınevinden çıktı. Hacmi küçük, fakat muhtevası önemli olan bu kitap, “Onüçüncü hicri yüzyılda Kuzey Afrika’da İslâmî hizmetler ve manevi fütuhat yapan Senusilik tarikatı ve büyük şeyhi Seyyid Muhammed İdris es- Senusi hakkında bilgi vermekte ve bundan sonra da Sultan İkinci Abdülhamid’in saltanatı zamanında, İslâm Dünyası ve Senusiler konusunda yazarın şahsi düşüncelerini ve değerlendirmelerini ihtiva etmektedir.”

Haftaya -inşallah- Şehbenderzade’nin hayatından ve en “baba” eserinden söz edeceğim.

Mükemmel bir İslâm tarihi

04:003/11/2019, Pazar
G: 3/11/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Gerek “A’mak-ı Hayal” isimli tasavvufi romanıyla, gerekse orijinal bir üslupla kaleme aldığı İslâm Tarihiyle büyük bir şöhret kazanan Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi Bey, 1865’te bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Filibe’de dünyaya geldi. Babası Hazar kıyısında bulunan Akşit Türkmenlerinden olduğu rivayet edilen Şehbender Süleyman Bey’dir. Annesi Şevkiye Hanım ise, Kafkasyalı bir aileye mensuptur.

Ahmed Hilmi Bey, ilk bilgilerini Filibe müftüsünden elde etti. Daha sonra İstanbul’a gelerek eski adı Mekteb-i Sultani olan Galatasaray Lisesine girdi. Buradan mezun olduktan sonra ailesiyle birlikte İzmir’e gitti ve bir süre adı geçen şehirde ikamet etti. Düyun-u Umumiye idaresinde göreve başladı ve memuriyetle Beyrut’a gönderildi. Devrinin modası onu da etkiledi ve Jön Türk neşriyatının etkisinde kalarak Mısır’a gitti. Çaylak adında bir gazete çıkardı. 1901 yılında İstanbul’a geldi ve bir süre sonra Fizan’a sürüldü. İkinci Meşrutiyetin ilanına kadar Trablusgarp’ta kaldı. Bu sürgün hayatı onun hakkında hayırlara vesile oldu. Kadiri tarikatının kollarından biri olan ve Abdullah Selam Esmer el- Arusi Hazretlerine isnat edilen Arusiye tarikatına girdi. Mihrüddin Arusi takma adıyla yazdığı “İki Gavs-ı Enam” ile “Abdülhamid ve Senusiler” adındaki eseri büyük ilgi gördü.

Adları geçen eserlerinde bu tarikatın Afrika’da büyük bir ilgi gördüğünü ve Türkleri sevmeyi adeta tarikatın vazgeçilmez şartlarından biri haline getirdiklerini belirtti.

1 Aralık 1908’de İttihad-ı İslâm adında haftalık bir gazete çıkardı. Okuyucular tarafından ilgiyle karşılanan bu gazetenin birçok yazılarını bizzat kendisi yazdı. Yazıların tasavvufla ilgili olanlarında ‘Mihrüddini Arusi’, mizahla ilgili olanlarında ‘Coşkun Kalender’, hamasilerinde ise, ‘Özdemir’ mahlaslarını kullandı. Daha sonra çıkardığı ‘Hikmet’ isimli gazetesiyle İttihatçılara şiddetli muhalefette bulundu. Arapçayı, Farsçayı ve Fransızcayı mükemmel bilen ve tam bir münevver kimliği taşıyan Ahmed Hilmi Bey akıcı bir üslup sahibiydi.

Bu üslubuyla, orijinal eserleriyle hem İslâm âleminin dikkatini çekti hem de Türk dünyasında büyük yankı uyandırdı. Devrin kalem erbabından Fahri Celâl, bu zat hakkında yazdığı bir makalede şunları söylüyor:

“Gazete idaresinin her tarafı İslâm dünyasından gelen hatıralarla doludur. Çin, İran ve Afganistan’dan gelen halılar, Türkistan’dan ve Kırım’dan gelen kamalar ve diğer hediyeler duvarları süslemektedir.”

Ahmed Hilmi Bey, orta boylu, dolgun vücutlu, pos bıyıklı, dinç bir zattı. Hiç evlenmedi. Kendini tamamen ilme ve irfana verdi. Devrin en velûd, yani çok yazan gazetecilerinden biri oldu. Vaktinin büyük bir bölümünü okuyarak ve yazarak geçirmeyi âdet haline getirdi. Kalaysız bir tencerede kalan pilavdan biraz fazla miktarda yedi ve zehirlenerek 17 Ekim 1914’de elli yaşında Rahmet-i Rahmana kavuştu.

Başta da belirttiğimiz gibi bu zatın kaleme aldığı eserlerin en önemlilerinden biri de “İslâm Tarihi”dir. Bu eser iki cilttir. Ebüzziya Matbaasında basılan eser sekiz bahse ayrılan uzun bir methal, yani giriş ile başlıyor. Ahmet Hilmi Bey, kitabını İslâm düşmanlarının eserlerini Türkçeye çeviren Abdullah Cevdet’e cevap vermek maksadıyla kaleme aldı. Böylece benzeri olan reddiyelerin en ağır başlılarından, en mükemmellerinden birini ortaya koymuş oldu. Biri 1974’de, diğer ise 1982’de olmak üzere iki kere basılan bu İslâm Tarihini, merhum tarihçimiz Ziya Nur Aksun yaptığı ilavelerle daha kapsamlı ve daha mükemmel bir hale getirdi. Ezcümle Selçuklular Tarihi, Osmanlı Padişahları, Tarikatler ve Vehhabiler gibi son derece önemli bahisleri ekleyerek eseri hayli zenginleştirdi. Böylece eser dört başı mamur bir hale geldi.

Bu vesileyle bir kere daha belirteyim ki eserin asıl konusunu İslâm düşmanlarına verilen cevaplar teşkil ediyor. Ayrıca Türklerin İslâm tarihinde oynadıkları müspet rol ve işgal ettikleri önemli mevki olanca ayrıntılarıyla ve çarpıcı örnekleriyle dile getiriliyor. Yazarımız, Türk milletinin İslâm’la şereflendikten sonra elde ettiği üstün meziyetleri canlı tablolar halinde gözler önüne seriyor ve İslâm tarihine yepyeni bir bakış açısı getiriyor. Ezcümle şöyle diyor:

Avrupa’nın Doğuyu işgaline Türkler engel oldular. Türk, Hıristiyan Avrupa’ya karşı Müslüman Asya’nın savunucusu oldu. Türkler maddi manevi bütün kuvvetlerini İslâm’ın müdafaasına adadılar.

Türkler, Cezayir’i, Fas’ı, Trablus’u, Mısır’ı aldılar. Lakin tarihi gerçeklerdendir ki, bu memleketleri Türkler almamış olsaydılar, İspanyolların başkanlık ettiği Avrupalılar alacaktı. Acaba Avrupa’nın yarısına sahip olan İspanya hükümetine, Andrea Dorialara, o dehşetli donanmalara, Kuzey Afrika’daki küçük Arap devletleri karşı koyabilecekler miydi?

İslâm medeniyetini mahvetmek için, seller gibi Doğuya akıp gelen vahşi Haçlı sürülerine karşı duran kimdi? Bir Kılıç Aslan, bir Nureddin Zengi, bir Selahaddin Eyyubi değil miydi? O sırada İslâm âlemi yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya gelmişken Abbasi halifesi sarayında vaktini eğlenceyle geçiriyordu. Hâlbuki İslâm sancağı Yavuzların, Kanunilerin elinde şerefle, şanla dalgalandı.

İşte Şehbenderzade, İslâm tarihine bu açıdan bakıyor ve okuyucusuna yeni bir ufuk açıyor.

Tarih şehir Tokat ve kıymetli valisi

04:0010/11/2019, Pazar
G: 10/11/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İç Karadeniz’in en güzel şehirlerinden biri de Tokat’tır, dersem bir gerçeği dile getirmiş olurum. Benim de memleketim olan bu şehrin bütün güzelliği zengin tarihi eserlerinden; havasından, suyundan ve yeşilliğinden kaynaklanıyor. Merhum Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver Anadolu’da Selçuklu eserleriyle Osmanlı eserlerinin yanyana bulunduğu yegâne şehrimiz Tokat’tır, diyor. Evet, efendim Tokat’ımız Ali Paşa Camisi’yle, İkinci Bayezid’in annesi Gülbahar Hanım için yaptırdığı Hatuniye Camisi’yle, Behzat Camisi’yle, Takyeciler Camisi’yle, Ulu Camisi’yle, Pervane Hamamı’yla ve Mevlevihanesi’yle ve daha birçok anıt eseriyle tam bir tarih hazinesi olarak karşımıza çıkıyor.

Geçen hafta çarşamba günü Tokat Valisi Sayın Ozan Balcı’nın davetini memnuniyetle kabul ederek içinde yıllar boyu tahsil gördüğüm bu şehre gittim. Akşam saat yedide, Yeşilırmak’ın yanı başındaki Kültür Sarayı’nda bir konuşma yaptım. Vali Bey’in de katıldığı toplantı gayet verimli geçti. Bir kere salon baştanbaşa doluydu ve büyük çoğunluğunu gençler oluşturuyordu. Sözün burasında – bir iki cümleyle de olsa – vali beyden bahsetmek istiyorum. Hemen belirteyim ki bu yeni valimizin en önemli özelliği kitap âşığı olmasıdır. Fakirin de kitaplarını okumuş olmalı ki, büyük bir alaka gösterdi. Kendi memleketimde rahat etmem için organizatörlere talimat üstüne talimat verdi. Makam odasında diğer bütün işlerini bırakarak benimle tarih – kültür sohbeti yapma nezaketini gösterdi.

Valiliğin bu kültür programına katkı sağlayan genç arkadaşlardan söz etmezsem bu yazı eksik kalır. Kezban Özcan, Mustafa Uçurum ve Ali Bal… Üçü de hem öğretmen, hem kültür sevdalısı… Mustafa Uçurum ve Ali Bal aynı zamanda köşe yazıyor. Her ikisi de işini seviyor. Sağ olsunlar, bana da gerekli ilgiyi ve yakınlığı gösterdiler. Sohbeti sonuna kadar dinlediler. Ali Bey kardeşime, sohbet esnasında telefonla meşgul olduğu için biraz kızdım ama sonra bu öfkemin yersiz olduğunu anladım. Öğretmenevine giderken, yolda ağzımdan çıkan bütün cümleleri – hem de olduğu gibi – tekrar edince ciddi anlamda dinlediğini, hatta ezberlediğini anlamış oldum.

Aklıma geldiği için söyleyeyim: Böyle kuvvetli hafıza sahiplerine bizim tarihimizde de rastlanıyor. Buna bir örnek vermek gerekirse Yavuz Sultan Selim’i ve müsahibini gösterebiliriz. Şöyle ki: Bir gün, şairin biri, padişahın huzuruna çıkarak yeni kaleme aldığı uzunca bir şiiri okuyor ve tabii ki caize bekliyor. Padişah, şaire, sen bu şiiri daha dün akşam yazdım diyorsun ama bu doğru değil, okuduğun şiir çok daha önceye ait. Bak istersen ben de okuyayım deyip baştan sona okuyor. Bununla da kalmıyor; Hasan Can sen de oku, talimatını veriyor. O da gürül gürül okuyunca şair hem fena halde şaşırıyor hem de korkmaya başlıyor, nasıl korkmasın, Yavuz bu. İşin aslı sonra anlaşılıyor. Meğer şair, şiirini okurken padişah ezberine almış, padişahı can kulağıyla dinleyen Hasan Can da hafızasına kaydetmiş.

Konumuza dönecek olursak, ertesi gün de Gazi Osman Paşa Üniversitesi’ne davet edildim ve koca salonu ağzına kadar dolduran altı yüz kişilik öğrenci grubuna hitap ettim. Hitap ettim dediğime bakmayınız, hem talebelik yıllarımla ilgili hatıralarımı anlattım hem de yakından tanıdığım büyük şair ve yazarlardan bahsettim. Sohbet sona erince pırlanta gençler sahneye çıkıp fotoğraf çektirme yarışına girdiler. Ayrıca yine gelip sohbet yapmam için ricada bulundular.

Genç üniversitelilerin bu arzusu anında yerine geldi. Üniversitenin fazilet ve samimiyet timsali rektörü Bünyamin Şahin Bey ders verme teklifinde bulundu. Ben de kabul ettim. Önümüzdeki dönemde –inşaallah – sohbet mahiyetinde tarih ve kültür dersleri yapacağız.

Sonra öğrendim ki işini seven ve daima gülümseyen, genç rektörümüzle aynı okuldan mezun olmuşuz. Yani ikimiz de Tokat İmam Hatip Okulu’nu bitirmişiz. O, bilahare tıp eğitimi almış. Aramızda epey sene farkı var. Benimle yakından ilgilenen rektörümüze, bu satırları kaleme alırken bir kere daha teşekkür ediyor ve başarılar diliyorum. Tokat’ımıza böyle bir vali ve böyle bir rektör – doğrusu- çok yakışmış.

Hazır gitmişken şehri biraz gezeyim dedim. Önce Behzat Çarşısındaki tarihi “Yüksek Kahve”ye gittim. Burası ciddi bir onarımdan geçirildikten sonra üst katı “Milli Mücadele ve Demokrasi Müzesi” yapıldı. Alt katı da yine “Yüksek Kahve” olarak kaldı. Yönetimi de gayet isabetli bir kararla Tokat kültürüne birçok hizmette bulunan değerli arkadaşımız Hasan Erdem’e verildi. Hasan Bey, daha önce bana kendi harika eseri olan “Şehir Müze”sini gezdirmişti. Göz kamaştıran bu müzeyi, Tokat’a yolunu düşüren herkese gezmeleri için tavsiye ediyorum.

Son olarak şunu da söylemek isterim ki Konyalı yöneticilerin yaptığı gibi, Tokat için de bir “Tokat Ansiklopedisi” hazırlanması gerekiyor. Ayrıca şehrin tanıtımına, özellikle geniş kapsamlı bir televizyon programına ihtiyaç var. Tokat’a hizmet, Tokat’ın yetiştirdiği şeyhülislamlara, diğer âlimlere, şairlere, evliyaullaha saygı göstermek anlamına geldiğine göre, böyle bir hizmet makbule geçecektir. Sözümü Hazreti Mevlânâ’nın şu cümlesiyle bitireyim: “Tokat’a gidiniz, çünkü hem iklimi güzeldir, hem insanları iyidir.

İsmail Sâib Efendi’nin izinden giden son kütüphaneci

04:0017/11/2019, Pazar
G: 17/11/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Arada sırada yanına uğrayıp sohbet ettiğim dostlarımdan biri de Bayezid Devlet Kütüphanesi Yazma Eserler Bölümü’nün müdürü Salih Şahin Bey’dir. Geçen gün adı geçen kütüphanenin en meşhur müdürü, büyük allame İsmail Sâib Sencer’le ilgili bir belgeyi almak için odasına girdiğimde ilgi çekici bir manzarayla karşılaştım. Müdür Bey, orada bulunan ve araştırma yaptığı anlaşılan bir zata beni tanıtırken Dursun hocamız, İsmail Sâib Sencer hakkında kitap hazırlıyor dedi. O, beyefendi bana hemen şu soruyu yöneltti: Dedeniz miydi? Doğrusu bu soru çok hoşuma gitti ve içimden keşke böyle hem âlim, hem ârif bir zatın torunu olsaydım diye geçirdim.

Bu satırları kaleme alırken aklıma gelen benzeri bir gülünç hadiseyi de kaydetmeden geçemeyeceğim. Kültür dünyamızın renkli isimlerinden merhum Ragıp Akyavaş’ın vefalı kızı Beynun Akyavaş, bir gün şair Nedim’in kabrini ziyaret etmek için Karacaahmet Mezarlığı’na gidiyor. Bir süre mezarı arıyor ama yerini bulamıyor. Sonunda görevlinin yanına gidip, Nedim’in mezarını biliyor musunuz, sorusunu yöneltiyor. Görevli de, soruya soruyla cevap veriyor: “Başınız sağ olsun! Yakınınız mıydı, ne zaman ölmüştü?”

Bir mezarlık görevlisinin orada yatan tarihi şahsiyetleri tanımamasını mazur görebiliriz ama araştırmacı kimliğini taşıyan kimse için böyle bir şey düşünmek doğru değildir. Bayezid Devlet Kütüphanesi’nde kırk yıldan fazla bir süre hafız-ı kütüplük görevinde bulunan ve 1940’ta vefat eden İsmail Sâib Hoca’yı ilim dünyası hem çok yakından tanıyor, hem de gerekli saygıyı gösteriyordu. Onun okyanuslar kadar engin ve zengin bilgisinden istifade eden yabancı ilim adamlarının sayısı, yerlilerden aşağı değildi. Atatürk bile, Türkiye’yi ziyaret eden Ürdün Kralı Şerif Abdullah’ın İstanbul kütüphanelerinde aradığı bir kitabın bulunma işini İsmail Sâib Hoca’ya havale etmişti. O zamanlar Milli Eğitim Bakanlığı Neşriyat Müdürü Faik Reşad Unat’ı da bu işi çözmekle görevlendirmişti. Cumhuriyet Halk Partisi’nin anlı şanlı Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel de bu büyük kitabiyat bilgininin hayranlarındandı. Mesela “Mevlânâ’nın Rubaileri” isimli eserini hazırlarken Mesnevi müellifinin el yazılarını tespit etme konusunda çok zorlandığını, ancak İsmail Sâib Efendi’nin yardımıyla bu müşkülünü hallettiğini, yukarıda ismini verdiğim eserinin 1932 tarihli baskısında dile getiriyor.

Heyhat! Bir zamanlar şöhreti dünyaya yayılan bu büyük kütüphaneciyi -istisnalar müstesna- kütüphaneciler bile tanımıyorlar. Sadece kütüphaneciler mi, bozuk bir Türkçe’yle ve yalap şalap bir üslupla kaleme aldıkları “yapıt”larının çokluğuyla övünen yazarlar da aynı ilgisizler ve bilgisizler kervanına katılıyorlar.

Geçenlerde Sunay Akın’ın Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları arasında çıkan “Tuncay Terzihanesi” adlı kitabını karıştırırken böyle nahoş bir manzarayla karşılaştım. Yazar, Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin İsmail Sâib Hoca’dan sonraki müdürü rahmetli Muzaffer Gökman’ın Bayezid Devlet Kütüphanesi’ni bir pislik yuvası olmaktan kurtarıp, aydınlanma yuvasına dönüştürmüştür diyor. Demek ki, bu kitap hazinesi, daha önceki yıllarda tam bir pislik yuvasıymış. El insaf!..

Bilmeyenler için kısaca anlatayım. İsmail Sâib Hoca kitaplar kadar kedilere de düşkündü. Kütüphanede yüz elliye yakın kedisi vardı. Hatta onun müdürlüğü zamanında burasının adı “Kedili Kütüphane”ye çıkmıştı. Tabii ki bu kadar kedi, içeride bir takım nahoş manzaraların ortaya çıkmasına da sebep oluyordu. İşte sonraki müdür Muzaffer Gökman’ın kedilere uyguladığı operasyon “Kitaplar Arasında 44 Yıl” isimli hatıratta tatlı bir üslupla anlatılıyor ve hiçbir yerinde kütüphane için “pislik yuvası” denmiyor. Sunay Akın, ya kitabı dikkatli okumamış veya kantarın topuzunu biraz kaçırmış. Haydi, bir de şöyle sorayım: Acaba, Sunay Akın bu kitabı okumadan önce İsmail Sâib Hoca’nın adını duymuş olabilir mi? Geçelim…

Efendim, bendeniz bu satırları, değerli kütüphaneci, aziz dostum Ramazan Minder’in görevden alınmasıyla ilgili haberi okuduktan sonra kaleme aldım. Haber şöyle:

“İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun, Almanya gezisindeyken yapılan sürgün gibi atama, CHP’nin ve İmamoğlu’nun ‘liyakat’ açıklamalarını bir kez daha tartışmaya açtı. Minder, İBB Kütüphaneler ve Müzeler Müdürlüğü’nde 1995 yılında başlayan görevi boyunca müdürlüğe kadar yükselmişti. Görev süresi içinde Atatürk Kitaplığı’nı yeniden dizayn eden Minder, kütüphaneleri 7 gün 24 saat çalışma prensibine göre düzenledi. Ayrıca bilgileri dijital ortama aktararak, ücretsiz olarak öğrencilerin hizmetine sundu. Minder, Prof. Kemal Alemdaroğlu’nun 28 Şubat dönemindeki rektörlüğü sırasında çöpe attırdığı Abdülhamid’in Yıldız Sarayı’ndaki Özel Kütüphanesine ait 4 bin 500 kitabı ellerinde bulunduranlardan tek tek toplayıp Atatürk Kitaplığı’na taşıdı. Ayrıca Medine Müdafii Fahreddin Paşa ile Hamidiye Kahramanı Rauf Orbay’ın şahsi arşivlerini de satın aldı. Ramazan Minder, tarihçiler arasında 1925-1940 yılları arasında

Bayezid Kütüphanesi’nin efsanevi müdürü İsmail Sâib Efendi’nin yolundan giden en son kütüphaneci olarak anılmaktaydı”(Sabah, 11 Kasım 2019”.)

Bu değerli kütüphanecimizin hükümet tarafından derhal değerlendirilmesi ve üst düzey bir göreve getirilmesi gerekiyor. Böylece yanlış hesap Bağdat’tan dönmüş olur.

Fatih’in, hocasına verdiği susturucu cevap

04:0024/11/2019, Pazar
G: 24/11/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Gelmiş geçmiş İslam hükümdarları içinde âlimlere, sanatkârlara, şairlere ve diğer hüner sahiplerine en büyük saygıyı ve ilgiyi gösteren padişah Fatih Sultan Mehmed’dir dersek, tarihi bir gerçeği dile getirmiş oluruz ve bu konuda mebzul miktarda örnek verebiliriz. Sadece iki eserin ismini hatırlatmak gerekirse merhume Samiha Ayverdi Hanım’ın “Edebi ve Manevi Dünyası İçinde Fatih” isimli kitabıyla Prof. Dr. Ahmet Süheyl Ünver’in “Fatih Külliyesi ve Zamanı İlim Hayatı” adlı kitabını zikredebiliriz.

Konumuzla ilgili çarpıcı bir anekdota bendeniz, Mithat Cemal Kuntay’ın bir yazısında rastladım. Hilmi Yücebaş’ın Fatih’le ilgili kitabında yer alan anekdot şöyle:

Bir gün, büyük âlim Molla Gürani, İstanbul’u fetheden delikanlıyı, hâlâ falakayla korkuttuğu çocuk zannedip öfkeleniyor ve Fatih’e şöyle sitem ediyor: “Zalim dediğin Timurlenk, allame Sadeddin-i Taftazani’ye dünyalar kadar hürmet ediyordu. Hâlbuki sen bana bu günlerde zerre kadar riayet etmiyorsun”. Bu, son derece tehlikeli bir sözdü ve öyle bir hükümdara söyleniyordu ki, o kılıcıyla iki devri birbirinden ayırmıştı. Yani Ortaçağ’ı kapatıp Yeniçağ’ı açmıştı. Üstelik de 24 yaşındaydı. Sen ki Fatih’sin, Timurlenk gibi bir zalim kadar bile değilsin deniliyordu.

Fatih, bu dil tecavüzü karşısında padişahlık yetkisini değil, keskin zekâsını kullanıp şu cevabı veriyor:

-Hocam, doğru söylüyorsun ama Sadeddin-i Taftazani’nin eserlerini kopya etmek için dünyanın dört bir köşesinden Semerkand’a koşuyorlardı. Hâlbuki sen eserlerini okutabilmek için onları kendi elinle kopya edip her tarafa gönderiyorsun. Aranızda işte böyle bir fark var.

Gerçekten de tarihe adını “zalim” diye yazdıran Timurlenk, Seyyid Şerif Cürcani ile birlikte Sadeddin-i Taftazani’ye büyük bir hürmet gösteriyor, her gittiği yere onları da birlikte götürüyordu. Ülkeleri yağma eden, kellelerden kule yaptıran Timur, bu iki büyük âlimin yanında icabında kuzu gibi oluyordu. Ünlü tarihçimiz Ord. Prof. Mükrimin Halil Yınanç, Mart 1945 tarihli “Tarihten Sesler” isimli dergide, “Sadeddin Mesud Bin Ömer el- Taftazani: Hayatı ve Eserleri” başlığıyla yayımladığı ilmî makalenin bir yerinde Timur’un Sadeddin-i Taftazani’yi ne derece takdir ettiğine dair şöyle bir fıkra naklediyor:

Timur savaşla meşgul olan başkumandanının, kendisinden yardım istemesi üzerine o civarda savaşan diğer bir kumandanına, seri bir şekilde başkumandanının imdadına yetişmesi için bir Tatar göndermişti. Ve postacıya yolda durmamasını, her nerede at bulursa binip sür’atle gitmesini emretmişti.

Tatar, yolda bir otlakta bir sürü hayvana rastlayıp bir tanesiyle yorulan kendi atını değiştirmek istedi. Korucular buna razı olmadılar. Münakaşa uzadı. Tatar, bundan dolayı Timur’un emrini zamanında yerine götüremedi. Ve başkumandan kendisine yardım gitmediği için mağlup oldu.

Timur, bu habere çok kızdı. Otlaktaki hayvanların sahibini sordu. Bunun Sadeddin-i Taftazani olduğunu öğrenince, “Ben ne yapayım o zata ki, henüz kılıcımın yürümediği yerlerde bile onun değerli kitapları büyük bir ilgi görmektedir” dedi.

Sözün burasında şöyle bir soru akla geliyor: Böyle büyük bir âlim, Timur gibi bir gaddarın yanında bulunmayı nasıl kabul edebiliyor? Kethüdazâde Mehmed

Ârif Efendi, bu soruya cevap olmak üzere şöyle bir yorum getiriyor:

Eskiden beri sultanlar arasında rekabet olduğu biliniyor. Yıldırım Bayezid ile Timurlenk arasında da ağır sözlerden oluşan mektuplar gidip gelmeye başlıyor. Bizim Yıldırım sert mizaçlı olduğundan incitici cümleler kullanıyor. Timur’un yanında bulunan Seyyid Şerif Cürcani ile Sadeddin-i Taftazani Timur’un öfkesini dindiriyorlar. “Efendimiz, affedin. Osmanlı padişahları, cengâver ve mücahit padişahlardır. Onlar, küfür diyarını İslam diyarı haline getiriyorlar” cevabıyla kızgınlığını gidermeye çalışıyorlar. Daha sonra,yine bizim Yıldırım mektubunda Timur için “Kudurmuş köpek” diyor.

Timurlenk, bu mektubu Seyyid Şerif Cürcani ile Sadeddin-i Taftazani’ye gösterip ya buna ne dersiniz, cevabını yöneltiyor. Onlar da, buna ne denileceğini siz bilirsiniz, mukabelesinde bulunuyorlar. Bunun üzerine Timur, bel götürmez Tatar askeriyle Bursa’nın üzerine yürüyor. Yıldırım da tabii ki hazırladığı orduyla karşı hücuma geçiyor. O tarihte Yıldırım’ın ordusundaki askerin çoğu Tatar olduğundan, bunlar savaş sırasında Timur’un tarafına geçiyorlar. Yıldırım, yalnız kapı halkı ile kalıyor. Neticede Yıldırım esir ediliyor ve bu esaret sırasında vefat ediyor.

Timur’un askerleri Bursa’yı yağmaladığı sırada da, Rumeliye geçip Edirne’yi ve diğer Osmanlı şehirlerini de talan edebilirlerdi. Ancak yine bu iki zat-ı şerif’in faydası oluyor, onlar diyorlar ki:

-Efendimiz, bu kadar yeter. Artık buraları Yıldırım’ın çocuklarına bırakalım da çekilelim. Böylece onlar Timur’u geldiği yere götürüyorlar. Osmanlı memleketlerini, yine Osmanlı’nın çocuklarına ve torunlarına bırakıyorlar.

Kethüdazâde demek istiyor ki, eğer bu iki âlim ona engel olmasaydı Timur’un zulmü ikiye katlanacaktı.

“Türk Azizleri” isimli eserden öğrendiğimize göre, bizim ünlü mutasavvıfımız İsmail Hakkı Bursevi, Sadeddin-i Taftazani’yi hiç beğenmiyor. Çünkü onun, kapısında hizmet ettiği Timurlenk’in mizacına göre yorumlar yaptığını gördüğü için bunu Taftazani’nin ilmi haysiyetine yakıştıramıyor. İsmail Hakkı, sadece Taftazani’yi değil, iktidar mevkiinde bulunan diğer dalkavuk bilginleri de, eserlerinde fena halde hırpalıyor.

Merhum Halil Açıkgöz ve “Cemil Meriç ile Sohbetler”

04:001/12/2019, Pazar
G: 1/12/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Bin dokuz yüz yetmişli yıllarda yazılarını büyük bir ilgiyle okuduğumuz, etrafında pervane gibi döndüğümüz kalem erbabından biri de Cemil Meriç idi. O kadar ki merhumun Göztepe’deki evi, bizim için adeta bir cazibe merkezi haline gelmişti. Ziyaretçileri günden güne artıyor, koca bir kütüphaneyi andıran hanesi kültür adamlarıyla dolup taşıyordu. Bunların içinde onun sekreterliğine talip olanlar da vardı. İşte onlardan biri de bendenizdim ve kendisinin isteğiyle 1978 yılında Cemil Hoca’nın rahle-i tedrisine dahil oldum.

İtiraf edeyim ki, Cemil Meriç’in gazetelere ve dergilere göndereceği yazıları daktilo ederek, istediği kitapları okuyarak ve daha başka hizmetlerini görerek kendisine yardımcı olan sekreterlerin en önemlisi geçen Salı günü Merkez Efendi Camii’nin avlusundan ahiret yolculuğuna uğurladığımız merhum Halil Açıkgöz, nam-ı diğer “Halil Aga” idi. Onun sıkı bir tempoyla ve not tutmak suretiyle hazırladığı “Cemil Meriç ile Sohbetler” isimli kitabı yukarıdaki cümlemi doğruluyor. 367 sayfalık bu eserde ilgi çekici anekdotlara, tabu yıkıcı cümlelere, Meriç’in hayat hikâyesine dair bilgilere yer veriliyor. Defalarca gözden geçirdiğim bu notlardan bazılarını -Halil Açıkgöz kardeşimize rahmet vesilesi olur düşüncesiyle- siz değerli okuyucularıma nakletmek istiyorum.

Bakınız, Cemil Hoca aşağıdaki cümlelerle Kanuni Sultan Süleyman’la, II. Abdülhamid Han’ı nasıl değerlendiriyor:

“Kanuni’nin bir kanunu var; herkesi toplar ve üzerine yemin ettirir, başta kendisi olmak üzere… Padişah şeriatın uygulayıcısıdır. Şeriatı bilen padişahın üstündedir, o da ulema. Ulema da işlerini askere, orduya dayanarak yapar.

II. Mahmud, yeniçeriyi topa tutarak kaldırdı. Böylece ulema dayanak noktasını kaybetti. Şeyhülislamlar da tayin edilir ve azledilir oldular. II. Mahmud Hıristiyan mürebbiyeler tarafından tam bir Katolik gibi büyütülmüştür. Kendisi deli bir adamdı. Askere frenk esvabı giydirdi. Kendisi de Napolyon’un çizmelerini geçirdi ayağına, Osmanlı II. Mahmud’da ölmüştür. II. Abdülhamid bu ölüyü diriltmiş ve otuz üç sene ayakta tutmuş yegâne adamdır. II. Abdülhamid son Osmanlı padişahıdır. Osmanlı II. Abdülhamid’de’biter”

Cemil Meriç, yakın dostu Kerim Sadi’nin Prof. Fuad Köprülü hakkında şöyle dediğini naklediyor:

“Kerim Sadi’nin Köprülü hakkında bir kitabı vardır. Tarih metodu olmayan tarihçi der onun için. Metod bakımından tenkid eder Köprülü’yü. Haklıdır da bazı yönleriyle. Köprülü zeki ve muhteris. Fransızca’dan ve talebelere verdiği vazifelerden çalmak suretiyle yazmıştır kitabını.”

Meriç “Umrandan Uygarlığa” isimli kitabıyla ilgili olarak şöyle diyor:

“Ah evladım, bu kitap yayılmalı. Tek yazıyı Hilmi Yavuz yazdı. Methediyor ama ‘İslamiyeti tekrar diriltmek istiyor’ diye de kötülüyor”

Medhettiği kitabı kötülemenin ne anlama geldiğini anlayan varsa beri gelsin.

Meriç, hiçbir milletin başına gelmeyen felaket hakkında şöyle diyor:

“Biz Tanzimat’tan sonra düşünmeye ve kelimelere mana vermeye başladık. Osmanlı yüz sene çalıştı ve bir düşünce zemini kuruldu. Tam gelişeceği esnada harfler değişti. Bir sene öncesine dahi yabancılaştık. Böyle bir felaket hiçbir milletin başına gelmemiştir. Harfler değişince tam bir anarşi doğdu. Anarşi oradan miras kalmıştır. Her kelime, gündüz dikilir, akşam sökülür bir fidan gibi tutmaz olmuş. Bu şartlar altında ne yapılır? Kelimeleri muhafaza etmek lazım.”

Meriç’e göre edebiyat tarihi:

“Bizde edebiyat tarihçiliği ve edebiyat tarihleriyle alakalı çok vesika yok. Bizde edebiyat tarihçiliği çok yeni. Bazı denemeler yapılmış. Edebiyat tarihimiz için tezkirelere kadar gidilecek. İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın ‘Ondokuzuncu Asır Türk Şairleri’ aslında Fatin Tezkiresi’nin bir zeyli mesabesindedir.”

Evet, İbnülemin’in bu eseri bir ilavedir ama adı geçen zeyl, onun yanında devede kulak bile değildir. Ayrıca kitabın doğru adı “Son Asır Türk Şairleri”dir.

Meriç, Said-i Nursi ve Kürtçülük hakkında diyor ki:

“Said-i Nursi, kavliyle fiilini birleştirmiş insan. Mücahit insan. Kürtçü değil. O devirde tek başına karşı koyabilmiş. Düşüncesinde sosyalizm, sınıf çatışması da var. Adamı inceledikçe hürmetim artıyor.

Kürtçülüğü tasvip etmediğimi daha önce söylemiştim. Ortada bir dil yok. Devlet geleneği yok. Edebiyat yok. Neye göre devlet kuracaklar ki?”

Ayıp olmazsa, kendimi de işin içine katmak istiyorum. Meriç, kendisini ziyarete gelen bir grup öğrenciden şöyle bahsediyor:

“Birkaç gün önce Atatürk Eğitim Enstitüsü’nden çocuklar geldi. Nasıl kalmışlar, bilmiyorum. Kılıç artıkları. Biri, ‘Müstağripler Kervanı’nı ezbere okuyor. Ezberlemiş. ‘Efendim’ dedi. ‘Reşid Paşa İngilizler’in ajanı’ dedi. ‘Peki Cevdet Paşa, Reşid Paşa’yı neden seviyor?”

Teberrüken söyleyeyim. 1978’de adı geçen yazıyı ezbere okuyan “çocuk” bendenizdim. Kırk bir yıl sonra Cemil Hoca’yı bir kere daha rahmetle anıyorum.

Cağaloğlu’nda dolaşırken…

04:008/12/2019, Pazar
G: 8/12/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Bir zamanlar günlük gazetelerin, dergilerin ve daha bir çok yayınevlerinin merkezi olarak arz-ı endam eden Cağaloğlu’nda dolaşırken adım başı tarihi eserlerle karşılaşırsınız. Bunların arasında camiler, mescidler, çeşmeler, tekkeler, dergahlar, türbeler, caddeler, sokaklar bulunmaktadır. Mesela İstanbul’un en kısa sokaklarından biri olan “İs Mürekkebi Sokağı” bu bölgede yer alıyor. Vilayetin tam karşısında görülen üç-beş adımlık bu sokağın sonunda bir de tarihi çeşme kendini gösteriyor, su yerine hüzün akan musluğuyla gelip geçenlere “vefasızlar” diye sesleniyor.

İstanbul’un bu en eski semtiyle olan aşinalığım 45 yılı geçtiği için hangi tarihi eserin, nerede bulunduğunu, ne maksatla, kim tarafından yaptırıldığını az-çok biliyorum. Öyleyse bugün İstanbul valiliği olarak hizmet veren Bâbıâli’nin önünde toplanıp etrafa şöyle bir göz atalım. İsterseniz ilk işimiz, yıllar boyu Osmanlı sadrıazamlarının ikâmetgahı olarak kullanılan bu tarihi binanın girişindeki kitabeyi okumak olsun. Siz, böyle dediğime bakmayın. Esefle ifade edelim ki, hat sanatının şaheser bir örneği olan adı geçen kitabeyi bir iki istisnanın dışında kimse okuyamıyor. Çünkü okur – yazar değiller. Okumayı, hatta okumak için gayret göstermeyi bir tarafa bırakın, her gün önünden yüzlerce, binlerce insan geçtiği halde, kimse bu hat güzeline bakmayı bile akıl edemiyor. Neyse, ben yine de hatırlatayım: Kitabenin üstünde görülen daire şeklindeki taşta da eski harflerle “Türkiye Cumhuriyeti” yazısı bulunuyor.

Daha söylenecek çok şey var ama onları başka bir zamana bırakıp yukarı doğru biraz ilerleyelim. İşte, birkaç adım attıktan sonra karşımıza caddenin sağındaki tarihi bina çıktı. “Medresetü’l-Hattatin” yani Hattatlar Medresesi olarak da hizmet veren bu bina aslında 1771-1779 yılları arasında, Tersane Emini Yusuf Efendi tarafından sıbyan mektebi olarak inşa edildi. Meşhur astronomi bilgini Hoca Tahsin Efendi de, adı geçen yapıyı “Darü’l-İlim” haline getirip özel dersler vermeye başladı. Onun ölümünden sonra tekrar sıbyan mektebine dönüştürüldü. 1950’li yıllarda “Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğü” olarak kullanıldı. Son olarak da Milli Eğitim Bakanlığı Devlet kitaplarının satış merkezi olarak hizmet verdi.

Uğur Derman hocamızın, “Medresetü’l – Hattatin Yüz Yaşında” adıyla Kubbealtı Yayınları arasında neşrettiği kıymetli eserden öğrendiğimize göre, adı geçen binanın sol tarafında bulunan tarihi mezarlık da 1957 yılında ortadan kaldırıldı. Bu küçük hazirede, Sıbyan Mektebini inşa ettiren Tersane Emini Yusuf Ağa ve aile efradına ait kabirler bulunuyordu. Yakın zamanlara kadar hazireden kalma üç-beş ağaç bu tarihi binayı süslemeye devam ediyordu. Çirkin bir boyayla boyanan işbu Hattatlar Mektebi’nin bitişiğindeki ağaçları da kesip zemini betonla kapattılar. Kısacası İstanbul’un tarihi eserlerinden biri daha – kısmen olsun – hoyrat eller tarafından tahrip edilmiş oldu.

Caddenin tam karşısına geçip bir zamanlar burada bulunan binada “Mahfil Mecmuası”nı çıkaran merhum Tahirü’l-Mevlevi’ye Fatiha okuduktan sonra sağa dönüp vilayetin önünden ilerleyelim. Burada görülen Defterdarlık binasının yanı başında eskiden Fatma Sultan Camisi ve Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi Dergahı vardı. Bahsini ettiğimiz cami ve dergah 1959-1960 yılları arasında “imar” adı verilen yıkım kasırgasına kurban gitti. Ne zaman buradan geçsem, Lale devri padişahı Üçüncü Ahmed’in kerimesi Fatma Sultan’a, Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi hazretleriyle halifelerine Fatiha okumayı ihmal etmiyorum. Prof. Dr. Semavi Eyice “Prof. Dr. Sabri Ülgener’e Armağan” isimli kitapta yer alan hacimli makalesinde, Damat Nevşehirli İbrahim Paşa’nın burada yaptırdığı sarayla, zevcesi Fatma Sultan’ın inşa ettirdiği mescid hakkında uzun uzun bilgi veriyor. Ayrıca, mezar taşlarındaki ibretamiz şiirleri de nakletmek suretiyle Gümüşhaneli Dergahını ve burada görev yapan şeyhleri bize teker teker tanıtıyor. Kısaca söylemek gerekirse, Semavi Hoca, bir zamanlar Fatma Sultan Camisiyle, Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi Dergahıyla, İstanbul’un mistik mekanlarından biri haline gelen bu semti, efradını cami, ağyarını mâni bir üslupla âdeta yeniden tanıtıyor.

Bilindiği gibi (veya bilinmediği gibi) bu büyük mutasavvıfın türbesi, Kanuni Sultan Süleyman’ın türbesinin yanı başında yer alıyor. Semavi Hoca, Hazret’in taşındaki şiiri de nakletmiş ama maalesef bazı kelimeler yanlış yazılmış. Mesela:

“Ziyaüddin Ahmed mevledi ânın Gümüşhane

Şehir-i şark û garbdan mürşid-i rah-ı hidadır bu”

Beytin doğrusu şöyle olacak:

“Ziyaüddin-i Ahmed, mevlidi ânın Gümüşhane

Şehir-i şark u garbın mürşid-i rah-ı Hüda’dır bu”

Şu beyit de yanlış yazılmış:

“Muhakkak ehl-i Hak olmaz abdehid sebil ey zâir

Saray-ı kalbini pak eyle bab-ı evliyadır bu”

Doğrusu:

“Muhakkak ehl-i Hak ölmez, ebed hayydır, bil ey zâir

Saray-ı kalbini pak eyle bab-ı evliyadır bu”

Müteakip beyitlerde de aynı okuma hataları görülüyor. Mesela “Şu’a-ı dürr-i vahdet” “Şia-i dürri vahdet”, “Hilafet müddetinde ‘ircii’vaktine dek hakka” “Hilafet müddetinden irci’ vaktine dek Hakka” olmuş.

Keza, zevcesi Havva Seher Hanım’ın mezar taşında görülen Muallim Naci’nin beyti de maalesef hatalı okunmuş. Önce yanlış olanı, sonra doğrusunu nakledeyim:

“Hakperestem arz-ı ihlas ettiğim dergah-ı bir

Bir nefes ayrılmadım tevhidden Allah bir”

“Hakperestim arz-ı ihlas ettiğim dergah bir

Bir nefes ayrılmadım Tevhidden Allah bir”

Usta mücellidler ve harika cildciler

04:0015/12/2019, Pazar
G: 15/12/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçenlerde Hakk’ın rahmetine kavuşan İslam Seçen, cilt sanatının en gözde isimlerinden biriydi. Onun vefatıyla zamanın yıprattığı kitaplar bir kere daha öksüz ve yetim kaldı. Bilindiği üzere ciltcilik de güzel sanatların bir diğer koludur. Osmanlılar zamanında bu sanata büyük önem veriliyordu. Usta mücellidlerin tezgâhından çıkan “saray ciltleri” göz kamaştırıcı bir özellik ve güzellik taşıyordu. Sultan Abdülhamid Han’ın kurduğu ve hafız-ı kütüplüğünü Kalkandelenli Sabri Bey’in yaptığı Yıldız Kütüphanesi’ndeki kitaplara şöyle bir göz atılırsa sarayciltlerinin ihtişamı derhal kendisini gösterir.

Merhum İslam Seçen Bey, isminin gereğini yerine getiriyor, işlerini Müslümanca yapıyor, böylece cilt sanatına büyük bir katkıda bulunuyordu. Onun için Osmanlı cilt sanatını Cumhuriyet devrinde devam ettiren büyük usta dersek gerçeği dile getirmiş oluruz. Rahmetli, Süleymaniye Kütüphanesi’nde cild ve patoloji servisini kurdu, burada 27 yıl görev yaptı. Kütüphanede karşılaştığı binlerce perişan kitabı ciltlemek suretiyle hem maharetini göstermiş oldu hem de kıymetli eserlerin yüzünü güldürdü. Ayrıca 1977’de Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, Yüksek Dekoratif Sanatlar Bölümü, Geleneksel Türk Ciltçiliği Bölümü’nü kurdu. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. Böylece genç nesillerle hem sanatını, hem de tecrübelerini paylaşmış oldu. Geçen gün, merhumun ölümünden hemen sonra Yeni Şafak Pazar’da neşredilen yazı, bu satırları kaleme almama sebep oldu. Bu vesileyle, kendisine Allah’tan rahmet niyaz ediyorum.

Söylemeden edemeyeceğim, bendeniz de cildli kitaplara, biraz da ciddi kitaplar gözüyle bakıyorum. Diğer bir ifadeyle, cildli kitaplar aynı zamanda dekoratif bir unsur olarak da kendilerini gösterdikleri için onlardan hoşlanıyorum. Durum böyle olunca kütüphanemdeki kitapların yarıdan fazlasını yeni elbiseler giyinmiş ilim ve sanat güzelleri teşkil ediyor. Davet edildiğim bir programda kitapla ilgili konuşurken, bir ara, ‘Bende cilt hastalığı var’ demiştim. Dinleyicilerden biri yanıma yaklaşarak, ‘Hocam, tanıdığım iyi bir cilt doktoru var, isterseniz sizi ona yönlendireyim’ dedi. ‘Yok, benim bu hastalığım bedenimle ilgili değil, kitaplarımla alakalı’ cevabını verdim.

Doğrusunu söylemek gerekirse, sağlam ve güzel ciltlenmiş kitaplar, kütüphanelerde bir başka duruyorlar. Kültür tarihimizin önemli isimlerinden Faik Reşad Bey, “Külliyat-ı Letaif” isimli eserinde, konumuzla ilgili şöyle bir anekdot naklediyor:

Bir ilim adamı, son derece düzenli ve mükemmel bir kütüphaneyi gezdiği sırada, gözleri kamaştıran yaldızlı meşin cildli kitapları görünce şöyle diyor: Bu kütüphane böyle nefis cildlerle, ustaca işlenmiş bir deri sergisine benziyor. Burada müelliflerin kudretlerinden ziyade mücellidlerin maharetleri göze çarpıyor.

Esefle ifade edeyim ki, maharetleri hazırladıkları ciltlere yansıyan usta mücellidlerin sayısı günümüzde hayli azaldı. Acemi cildciler yahut işine gerekli önemi vermeyen sözde mücellidler, kendilerine teslim edilen kitapları – sözüm ona – ciltlerken adeta katlediyorlar. Mesela traşlama işlemini yaparken gerekli dikkati göstermeyip yazıları, daha doğrusu kenardaki satırları kesiyorlar. Ayrıca, sırtlarını dikerken iplik geçirilecek yerleri derin kesip içeride ipliklerin görünmesine yol açıyorlar. Sayfaları çevirdiğinizde iplikler görünüyorsa, dikiş yerleri gözünüzü rahatsız ediyorsa – biliniz ki – kötü bir mücellidle çalışıyorsunuz ve işinin ehli olmayan o mücellid kitabınızı katletmiş oluyor.

Eskilerin, “Mütercim katildir” diye bir sözü var. Tercüme yapanlar, eğer her iki dili de mükemmel bilmiyorlarsa hataya düşmekten, yanlış yapmaktan kendilerini kurtaramazlar. Durum böyle olunca da “Mütercim katildir” sözüne hak kazanırlar. Aynı katliâm – hiç şüphe yok ki – mücellidi için de geçerlidir. Bir cildci – yukarıda da belirtildiği üzere – kitabı cildliyorum derken onu fena halde tahrip ederse, o da aynı kategoriye girer, katil mücellid sınıfına dahil olur.

Son söz olarak söylemek isterim ki, günümüzde az da olsa işinin ehli usta mücellidler var. Bunlardan biri de Kadıköy’de mesleğini icra eden Doğan Ülgenciler Bey’dir. Ben de kitaplarımı ona cildletiyorum. Unutmayalım cild işi,ciddi iştir.

CEHÂLETTEN DAHA BETER
Son zamanlarda sık sık ekranlarda görülen, ihtisas alanının dışında her konuda fikir beyan eden, abuk sabuk sözleriyle kafaları karıştıran bir profesör, kendisine yöneltilen bir soruyu cevaplandırırken şöyle demiş:

“Türkler cahil bırakılmadı, kendi kendilerini cahil ettiler. En cahil Türkler, Müslüman Türklerdir.”

Şu anekdot bu sözün sahibine yönelik iyi bir cevap olacağı için aşağıya kaydediyorum.

Büyük tarih ve edebiyat bilginimiz İbnülemin Mahmud Kemal İnal, aralarında konuşan iki akademisyeni yakın mesafeden dinliyormuş. Onların hayli uzun süren tartışması bitince üstad, yanındaki ahbabına dönüp, şöyle ilgi çekici bir cümle söylemiş. Şu, sağdaki adamın cahil olduğu anlaşılıyor, soldakine gelince, onda cehalet bile yok!..

Hüküm: Kendilerinde cehalet bile olmayan böyle adamların abuk sabuk lafları, şahıslarını maskara etmekten başka bir işe yaramaz.

Mükrimin Halil Hoca’dan inciler
04:0022/12/2019, Pazar
G: 22/12/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Rahmetli arkadaşımız Ahmet Haluk Dursun, bir sohbet esnasında, yazılı kültürün, not tutmanın öneminden söz ederken birkaç defa da “şifahi” kelimesini kullanıyor, ezcümle biz şifahi bir milletiz, yazmayı değil, konuşmayı çok severiz diyor. Sohbet bittikten sonra, bir delikanlı ayağa kalkıp “Hocam, bu dediğiniz “şifahi” ilacı hangi hastalığa şifa veriyor?” sorusunu yöneltiyor. Belli ki genç, yazılı değil de “sözlü” anlamına gelen bu kelimeyi belki de ilk defa o sohbet programında duyduğu için bir ilaç adı sanıyor ve hangi hastalığa iyi geldiğini soruyor.

Evet, Türk milleti olarak konuşmaktan çok hoşlanıyoruz ama elimiz kaleme bir türlü gitmiyor, not tutmak öyle pek kimsenin aklına gelmiyor. Oysa medeniyet tarihi, kalem erbabıyla – haklı olarak – övünüyor. Gerçi kelam erbabı dediğimiz söz ustaları da kültür dünyamızın renkli simaları olarak biliniyorlar ama onların birbirinden kıymetli sözleri, tatlı tatlı yaptıkları sohbetler – belli bir süre – kulaktan kulağa devam ederse de – tabii ki – yazılı olan ürünler gibi kalıcı olmuyor.

Bizde şifahi olmaktan sık sık hayıflanan, not tutmanın ne kadar önemli olduğunu her fırsatta dile getiren ilim ve kültür adamlarının başında hiç şüphe yok ki, Prof. Dr. Ahmet Süheyl Ünver geliyor. Nitekim yazdığı bunca eser, kaleme aldığı sayısız makale merhumun not tutma konusuna verdiği önemin canlı şahitleri olarak karşımıza çıkıyor. Şunu da belirtmek gerekir ki, Süheyl Hoca’nın çizdiği resimler, çektiği fotoğraflar da bu notların başka bir türünü ortaya koymaktadır. Bir örnek olmak üzere hocanın “Bir Mükrimin Halilimiz Vardı” başlığıyla tuttuğu notlardan bazılarını ufak – tefek tasarruflarla siz kıymetli okuyucularıma nakletmek istiyorum. Süheyl Ünver’in en yakın dostlarından biri de, hafızasının kuvvetiyle, tarihi bilgisinin derinliğiyle, sohbetlerinin tatlılığıyla tanınan ve bilinen Prof. Dr. Mükrimin Halil Yınanç’tır.

Süheyl Hoca’ya göre, bizde tarihi bu zat kadar iyi bilen pek fazla kimse yoktur. Zira çok okumuştur, aklında kalanları takrir etmiştir; unutmamıştır, kendisine de unutturmamıştır. Mükrimin Halil Hoca tam bir sohbet şeyhiydi. Anlattığı hikayelerle, fıkralarla, menkıbelerle öyle gizli noktalara temas ederdi ki, dostları bunları dinlerken adeta kendilerinden geçerlerdi. Ne yazık ki onu dinleyenlerin hiç biri ona layık olamadılar, onun değerini anlayamadılar. Çünkü etrafında halka olan bu insanlar sadece dinlemekle yetindiler, birkaç saatlik vakitlerini onun hoş sözleriyle geçirdiler. Fakat daha sonra ondan hiçbir nakilde bulunamadılar, hatta bir örnek bile veremediler. Veremezlerdi, çünkü not tutmamışlardı, başka hiçbir yerde bulamayacakları bilgileri kayda geçmemişlerdi. Halbuki Süheyl Hoca, onu bir yerde gördü mü hemen yanında bir yere çöküyor, kalemini ve ufak geçici defterini çıkarıyor, not tutmaya başlıyordu. Bütün bunlar bir dosya içinde toplandı.

Ord. Prof. Dr. Ahmet Süheyl Ünver, bu notlardan bazılarını 1 Nisan 1967 tarihli “Hayat Tarih Mecmuası”nda yayımladı. Sayısı otuz yediyi bulan bu incileri ben de “Ayaklı Kütüphaneler” isimli kitabımda Mükrimin Halil Hocayla ilgili bölüme naklettim. Aynı hatıralar zincirinin halkasından olup da, adı geçen eserimde yer almayan ilgi çekici bazı tarihi notları aşağıya alıyorum.

Mükrimin Halil

Hoca diyor ki:

Mehmed Vahdettin harikulade bir mûsıkîşinastı. Çok ince ve hassas bir bestekâr. İbnülemin de anlattı. Hanedanlar içinde bizim Osmanlı hanedanı kadar kuvvetlisi ve kıymetlisi yok. İçlerinde bestekâr, hattat, asker ve şair var. Âlim yok. Yavuz bir âlim, fakat Fatih mukeddemat-ı ulûmu bilir. Yavuz, kırk yaşında tahta çıktı. Çalıştılar. Sultan Süleyman’ın şehzadeleri çok yaşadılar. Şiirde Yavuz kuvvetli. Dördüncü Murad ve Üçüncü Selim de kudretli. İkinci Selim’in şiirlerini Bâki tahmis etmiş.

Eskiden paşalara maaş verilmezdi. Muazzam vilayetin hasılatını veganimetlerini alırlardı.

Hasan Fehmi Paşa “Ben 100,000 altına kadar namusluyum. 200,000 altın teklif ederlerse düşünürüm” diye latife edermiş.

Âlim adamla taş taşırım, cahil adamla yola gitmem.

Eskiden camiden önce hamam yapılırdı. Çünkü amelenin Allah’ın evini yaparken yıkanması gerekiyor. Sabahleyin amele gelir, gusleder. Akşamleyin döneceği zaman da yine hamamda yıkanır. İş başında gusullü ve abdestli olacak.

Mezar taşı namın kalsın diye değil, celb-i Fatiha için dikilir.

Adliye mazulleri Ayasofya Camii’nin avlusundaki kahvede otururlar. Mülkiye mazulleri Mahmud Paşa’daki sıra kahvelerde otururlar. Dilekçelerini Mahmud Paşa Camii’ndeki sandukanın içine koydururlar, ertesi gün alıp makama takdim ederler. Mutlaka da iş bulurlar. Zira an’ane üzere, Mahmud Paşa-yı Veli, devletin ebedi sadrazamıdır.

En çok tekke ve cami Üsküp’tedir.

Kadın iktisadi unsurdur, çalışmalıdır.

Konya’da, Sille’ye kim giderse azledilir şayiasıyla kimse gidemezmiş.

Daha çok inci varama yerim bitti.

Mehmet Akif’ten göz yaşartıcı bir tablo
04:0029/12/2019, Pazar
G: 29/12/2019, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Türkiye’de hayatı ve eserleri hakkında en fazla araştırma yapılan ve bir hayli eser yazılan önemli şahsiyetlerden biri de hiç şüphesiz Mehmet Akif Ersoy’dur. Ancak şurası da bir gerçektir ki, bunca kitabın hepsine kaliteli çalışmalar gözüyle bakamayız. Kanaatim o ki, merhum hakkında alelacele kaleme alınan, yalap şalap bir üslupla piyasaya sürülen eserler, ciddi araştırma ürünü olan kitaplara oranla daha büyük bir yekun tutuyor. Onları bir tarafa bırakarak söyleyecek olursak, bu konuda tetebbuatta bulunan ve kalıcı eserlere imza atan müelliflerin başında Eşref Edip, Süleyman Nazif ve Mithat Cemal gibi isimler geliyor. Günümüzde ise bu ciddiyetin ve titizliğin temsilciliğini Ertuğrul Düzdağ Bey yapıyor.

Şunu da belirteyim ki, şairimizin aziz dostu ve çileli arkadaşı Eşref Edip Fergan’ın “Mehmet Akif Hayatı, Eserleri ve Yetmiş Muharririn Yazıları” adıyla kaleme aldığı iki cildlik eser tam bir hazine olarak karşımıza çıkıyor. Benim de tanıma ve elini öpme şerefine erdiğim merhumun kıymetli kitabı hakkında bu girizgâhı yazdıktan sonra dikkat çekici bir nakilde bulunmak istiyorum. Akif’imizin ne derece fedakâr bir insan olduğunu gözler önüne seren kısa hikâye şöyle:

Akif, İngilizlerin Çanakkale Boğazı’nı geçemedikleri, çadırlarını bile almaya vakit bulamadan defoldukları müjdesini, Hicaz demiryolunun tam ortasındaki bir çöl istasyonunda alıyor. Kendisine bu sevindirici haberi El- Muazzam’daki tren şefi Mısırlı Mahmud veriyor. Sevinçten çıldıracak gibi olan Akif’in gözlerinden sevinç gözyaşları dökülüyor. Şairimiz hem ağlıyor, hem Allah’a şükrediyor. Gerisi, Eşref Edib Bey’in eserinde şöyle anlatılıyor:

“İstasyon memuru artık bize bildiği havadisleri anlatıyordu. Memurun iki karısı vardı. Burada çile dolduruyorlardı. Talihsiz kadınlardan birinin haftalardan beri dişi ağrıyordu, diğeri de gebeydi. Akşama, sabaha doğuracaktı. Birisi, bir posta müdürünün kızı, diğeri de Malatyalı bir subayın kerimesiydi.

Memurun bize verdiği böyle güzel bir havadise karşılık biz de onun ailesine bir iyilik yapalım dedik. Yanımızda diş ilacı vardı. İlacı dişine koyar koymaz ağrısı kesildi. Kadıncağızın gözü açıldı. Teşekkür etmeye başladı. Fakat ailenin durumu perişandı, odanın her tarafından sefalet fışkırıyordu. Dışarıya çıkınca gördüğüm manzarayı Akif’e anlattım. Tabii ki çok üzüldü. Biraz sonra baktım. Akif yirmi sekiz yaşındaki bu zavallı kocayı sigaya çekmiş, ona durmadan söylenip duruyordu:

Oğlum! Sağlığın yerinde değil, gücün kuvvetin yok. Kesen ise kafan gibi bomboş. Neyine gerek senin iki değil, hatta bir evlenmek? Yazık değil mi bu yavrulara? Yiyecek yok, giyecek yok. Yahu, buna bir çare düşünmek de mi yok?

Ne düşüneceğim efendim, ben de şaşırdım. Yarın, öbür gün büyüğü de doğuracak. Ben ne yapacağımı bilemiyorum. Sizde eski çamaşırlar varsa bari lütfen veriniz de doğacak çocuğu saralım…

Akif’in yüzünü derin bir üzüntü kaplamıştı. Oradan ayrılıp çadırımıza gelince Akif bana: ‘Arkadaş, bu kadıncağıza yardım şart. Ortada hayati tehlike var!’ dedi ve devam etti: Ben şimdi trene atlayıp Şam’a gideyim. Bunlar için ne gerekiyorsa alıp getireyim.

Aman Akif, Şam buradan iki gün, iki gecelik mesafede. Nasıl gideceksin?

Ortada bir felaket var. Görünce ciğerim parçalandı. Ben hemen gidip gelirim.

Mademki bu zahmete katlanıyorsun, seni alıkoymak istemem.

Ertesi gün Akif, Besmele’yi çekip yola çıktı. Hareketinin beşinci günüydü. Tam bir Şam tüccarı gibi, yüklerle El-Muazzam’a geldi. Beş gün, beş gece yük vagonunda gidip gelmiş. Şehla gözleri uykusuzluktan, mahmurlaşmıştı. Fakat insani bir görevi yerine getirdiğinden dolayı çok memnundu, çok neşeliydi. Getirdiği şeylere şöyle bir baktım… Neler yoktu ki!.. Diplomalı bir ebeye, bir avuç altın verilip de gönderilseydi bu eşyaları böyle düzgün alıp getiremezdi.

İşin tuhafı, bu eşyalar gelince kadınlar arasında kavga çıktı. Küçüğü: ‘Yarın ben de doğuracak olursam bu şeyleri bana kim getirecek? Ne geldiyse yarısı senin, yarısı benim’ diye kadına diretmez mi? Haber gönderdik. Sana da para verelim dedik.

Hayır, olmaz. Siz gittikten sonra kocam paraları elimden alır, dedi. Uğraştık, uzlaştırmaya çalıştık. Fakat bir türlü başarılı olamadık. Nihayet gelen eşyaları ikisine paylaştırdık.

Beş, on gün sonra emir de gelmişti. Tabii, kadının doğurmasını beklemeden hareket ettik. Yolda Akif benimle latife ediyordu:

Ben görevimi yaptım, nöbetimi savdım. Sıra sendeydi. Ebeliği de sen yapacaktın.

Yahu, ben bir kedi bile doğururken değil yardım, bakmaya da cesaret edemem. Bununla beraber, senin bu eşyayı tedarik konusundaki liyakatini gördükten sonra, bu ebeliği de yapacağına kanaat getirdim. Zaten doktorluğun da var.

Birader, ben baytarım. Ama şimdi bir keçiyi bile doğurtabileceğimi zannetmiyorum.

Güle güle yollarda vakit geçirdik. Ah, mübarek Akif! Sefalet içindeki bir kadına yardım etmek için 60 derecelik bir sıcaklıkta, kızgın çöllerde aylarca dolaştın. Sonra bir gece bile dinlenmeden, beş gün beş gece eşya vagonlarında yattın!..

xxxxxxx

Gazi Osman Paşa’nın alnına yazılan Besmele

04:005/01/2020, Pazar
G: 5/01/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçen Aralık ayının birkaç gününü memleketim olan Tokat’ta geçirdim. Beni çeşitli okullarda tarih ve kültür sohbeti yapmak üzere davet eden Tokat Valisi Sayın Ozan Balcı’nın ve değerli dostumuz Milli Eğitim Müdürü’nün çok yakın ilgisini gördüm. Başta, Mehmed Emin Saraç Anadolu İmam-Hatip Lisesi olmak üzere dört lisede konuşma yaptım. Son olarak, mezun olduğum Tokat İmam-Hatip Okulu’nda da gençlere hatıralarımı anlattım. Program sonunda Müdür Bey’in bir sürpriziyle karşılaştım. Ahmet Özdemir Bey, bana ilkokul ve ortaokul diplomalarımı takdim etme lütfunda bulundu.

Tokat deyince -tabii ki- akla hemen merhum Gazi Osman Paşa geliyor. Bu ismi taşıyan lisede de öğretmenlere yönelik bir sohbetim oldu. Bu arada bana en güzel şekilde rehberlik yapan hem öğretmen, hem yazar Ali Bal Bey’e, bilvesile teşekkürlerimi sunuyorum.

Gazi Osman Paşa deyince, sadece Tokat’ımızda bu şerefli ismi taşıyan eğitim yuvamızı değil, İstanbul’daki Gaziosmanpaşa ilçesiyle orada aynı isimle bilinen liseyi de hatırlıyoruz. İstanbul-Gazi Osman Paşa ilişkisi sadece bundan ibaret değil, bu ünlü Plevne kahramanı, tam 120 yıl önce Hakk’ın rahmetine kavuşunca, Fatih Camii’nin haziresine, Hazreti Fatih’in yanı başına defnedildi. Mütevazı türbesi, Ahmet Cevdet Paşa, Âbidin Paşa, Ahmed Amiş Efendi, Ali Emiri Efendi, Ahmet Mithat Efendi gibi zatlara ait kabirlerin ortasında arz-ı endam ediyor.

Bu vesileyle belirtmek isterim ki, Gazi Osman Paşa, hakkında en fazla eser yazılan Osmanlı devlet adamlarının arasında yer alıyor. En son olarak 5 -7 Nisan 2017’de Tokat’ta Gazi Osman Paşa Sempozyumu düzenlendi, bildiriler büyük bir kitap halinde de yayımlandı. Bu kıymetli eseri, daha önceki bir buluşmamızda, üniversitemizin kıymetli ve zarif Rektörü Bünyamin Şahin Bey, bendenize hediye etmek lütfunda bulunmuştu.

Gazi Osman Paşa deyince laf lafı açıyor. Yukarıda da belirttiğim üzere merhum hakkında hayli araştırma yapıldı ve hayat hikâyesi bütün ayrıntılarıyla ortaya kondu. Buna rağmen Paşa’nın bilinmeyen veya az bilinen yönleri de bulunuyor. Bunlardan birine hem merhum Eşref Edib’in “Muhitü’l- Maarif Mecmuası”nda, hem de İbnülemin Mahmud Kemal Bey’in “Son Hattatlar” isimli eserinde rastladım.

Anlatayım:

Güzel yazıyla iştigal edenlerin yakından tanıdığı ünlü bir hattat vardır. Beşiktaşlı Hacı Nuri Efendi adıyla bilinen bu usta kalem, aynı zamanda Türk Sanat Müziği’nin önemli isimlerinden Tülin Korman Hanım’ın babasıdır. Sülüs ve Nesih’de büyük maharet sahibi olan Nuri Efendi, şahsıyla yapılan bir mülakatta, nerelere hangi yazıları yazdığını anlattıktan sonra, sözü kendisine getirip hem çok şaşırtan, hem çok duygulandıran bir hatırasını şöyle anlatıyor:

“Bir eser üzerinde haftalarca uğraştığımı bilirim. Kıl kadar kusur kalmasın diye titrerdim. Yazdığım eserlerin çoğunu unuttum. Bunların içinde bir tanesi vardır ki toprağa gömülmüştür. Ne vakit bunu hatırlasam kendimi zapt edemem, ağlarım. Bir sabah Beşiktaş’taki evimin kapısı çalındı. Osman Paşa’nın hanımefendisi sizi istiyor, dediler. Osman Paşa ki, Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa merhum, Saray’da yatsı namazını kıldıktan sonra konağa dönmüş, vefat etmiş. Hemen gittim, Hanımefendi’nin emirlerini telakki ettim:

- Paşa merhum, Hacı Bey’in yazılarını çok severdi. Paşa’nın yazı takımından bir kalem alsın, sonra paşanın kalemiyle ve mürekkebiyle alnına Besmele-i Şerif, göğsüne de “Şehidallahü ennehû lâ ilâhe illa hû” ayeti kerimesini yazsın…

Gözlerimden yaşlar dökülerek, ellerim titreyerek Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa’nın, bir nur parçası gibi parlayan alnına Besmele-i Şerif’i, iman dolu göğsüne de Kelime-i Şehadet’i yazdım. Böylece kefenlendi ve Rabbine kavuştu.

Allah rahmet eylesin!”

Bu satırları okuyunca -itiraf edeyim ki- ben de, Hacı Nuri Efendi kadar olmasa bile hem çok heyecanlandım, hem de böyle bir şey acaba dinen de caiz mi diye düşünmekten kendimi alamadım. Daha sonra, bu günlerde yeni çıkan bir kitabı okumaya başlayınca endişemin yersiz olduğunu anladım. İsmail Hakkı Bursevî Hazretleri, -bakınız- “Tuhfe-i Haliliyye” isimli eserinde, aynı konuyla ilgili olarak neler söylüyor:

“Meyyitin alnına Besmele yazılmasında dahi büyük bir fayda vardır. Eğer alnına yazılmazsa en azından kefenin, alnının üzerine gelen mahalline yazılsın. Eğer, mü’minde kalb hali gereklidir. Kalb hali yoksa zahirdeki eserlerin faydası nedir, diye sorulursa şöyle cevap verilir: ‘Mü’min dünyadayken ne kadar yakınen zayıf olsa da yine de itikaden boş değildir. Belki bazı ümmilerin imanı âlimlerden daha kuvvetlidir. Zira ümmiler; ‘Kocakarı imanına sahip olun’ vakfı üzere, umumun itikadı üzere iman etmişlerdir. Ve itikadlarından öyle kolay kolay dönmezler. Âlimler ise daldan dala konarlar. Ve nihayet onlar da kocakarıların dinine, kadın ve erkek kölelerin dinine, çiftçilerin ve benzerlerinin dinine gelirler.”

Bursevî Hazretleri, devamla daha enteresan tespitlerde de bulunuyor ama yerim müsait olmadığı için onları nakledemedim.

Adı geçen kitabı okumanız dileğiyle…

İbnülemin konağının hazin hikâyesi

04:0012/01/2020, Pazar
G: 12/01/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Yeni Şafak gazetesinin hanım yazarlarından Ayşe Olgun, olgun ve dolgun röportajlar yapıyor ve bunlar gazetenin Pazar ekinde yayımlanıyor.

29 Aralık 2019 tarihli ilavede büyük bir merakla gözden geçirdiğim bir röportaj daha -hem de tam sayfa olarak- yayımlandı. Küllük Kahvesi’nin, nam-ı diğer Marmara Kıraathanesi’nin müdavimlerinden Reşad Şen Beyefendi’e yöneltilen sorulardan birini ve verilen kısa cevabını -müsaadenizle- aşağıya alıyorum. Ayşe Hanım’ın Muzaffer Efendi’nin Marmara Kıraathanesi’nde yaptığı sohbetlerle ilgili sorusuna Reşad Şen şöyle cevap veriyor:

“Marmara Kıraathanesi’nin müdavimleri arasında Sahaflar Çarşısı’nın önemli ismi Şeyh Muzaffer Ozak’ı sayabiliriz. Muzaffer Hoca, akşam dokuz-on gibi geç bir saatte müridleriyle birlikte gelir sohbet ederdi. O sohbetler bazen sabah namazına kadar devam ederdi. Oradan Eyüp Sultan Camisi’ne namaza gidildiğini hatırlıyorum. Herkes onu dinliyordu, çünkü ağzından bal akıyordu. Muzaffer Hoca,her konuda üstad bir kimseydi. Aynı zamanda rahattınız, yanında sigara filan içebiliyordunuz.

Keyifli sohbetleri, işte bundan dolayı daha çok kalabalık oluyordu. Mesela Dündar Taşer başka hocalardan pek hoşlanmazdı. Bundan dolayı ikisinin masası birbirine uzaktı. Bu durum üç-dört yıl sürdü. Sonra yakın dost oldular.”

Reşad Şen, Ayşe Olgun’un, İstanbul İmam-Hatip Okulu’nun açılış törenini hatırlıyor musunuz? Bu törende kimler vardı, sorusunu da şöyle cevaplandırıyor:

“Tabii ki, hatırlıyorum. 1959 veya 1960 yılı diye aklımda kalmış. Açılışa dönemin Başbakanı Adnan Menderes de katıldı ama bir konuşma yapmadı. Dönemin Milli Eğitim Bakanı Celal Yardımcı, ‘Başbakan’dan aldığım bir emirle bu okulu açıyorum’ demişti. İlginçtir ki, aynı bakan, Konya’da bir enstitünün açılışında da, ‘İmam-Hatiplere karşı panzehir olarak açıyorum’ demiştir.”

Celal Yardımcı’nın İmam-Hatip Okulu konusunda hiç yardımcı olmadığını biliyordum ama bu kadar husumet beslediğini hiç duymamıştım. Bu şahsın, daha sonraki yıllarda, muhafazakâr camianın tek gazetesi olan Tercüman’da makaleler yayımladığını hatırlıyorum. İmam-Hatip Okullarının ilk defa açılmasında en büyük pay sahipleri Menderes, Tevfik İleri, Celal Ökten gibi isimlerdir. Prof. Dr. Cevat Akşit Hoca’nın hatıraları okunursa bu zevatın ne büyük bir gayret gösterdikleri anlaşılır.

Ayşe Olgun, İlim Yayma Cemiyeti’ni hatırlatıp “Babıâli’nin meşhur simalarından İbnülemin Mahmud Kemal evini bu cemiyete bağışlamış değil mi?” diye bir soru daha yöneltiyor. Reşad Bey, bunu şöyle cevaplandırıyor:

“İbnülemin, dev kütüphanesini İstanbul Üniversitesi’ne bağışladı. Evini ise, dindar gençlerin yurt olarak kullanmaları için vakfetti. İbnülemin Vakfı’nın Yönetim Kurulu’nda, Yapı Kredi Bankasının kurucularından Kâzım Taşkent, dönemin İstanbul Müftüsü, İlim Yayma Cemiyetinden de Nazif Çelebi gibi isimler vardı. Burada hatırlayamadığım birkaç kişi daha bulunuyordu.”

Reşad Bey’in bu cevabını -müsaadenizle- biraz vuzuha kavuşturmak istiyorum.

İbnülemin merhumun babasından intikal bu tarihi konak -maalesef- vasiyetine aykırı olarak yıktırılıp yerine işhanı yaptırıldı. Bu olay büyük tepki topladı. Mahmud Kemal Bey’in yeğeni Selma Hanım, 27 Şubat 1966 tarihli Yeni İstanbul gazetesine şöyle bir açıklama gönderdi:

“Gazetenizin 24 Şubat 1966 tarihli nüshasında ‘İbnülemin Mahmud Kemal Tesisi törenle açılıyor’ başlığı altında intişar eden haberde: Merhum mütefekkir ve muharrir İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın İlim Yayma Cemiyeti’ne bağışladığı Mercan’daki büyük konağın yerine inşa olunan tesis yarın törenle hizmete açılacaktır’ denilmekte, bu tesisin üst katta bir konferans salonu ile bir kütüphane ihtiva ettiği ve 78 mağazalı bir işhanı olacağı ilave edilmektedir.

Merhumun 23 Haziran 1944 tarihli vasiyetnamesine göre:

* Konak İlim Yayma Cemiyeti’ne vakfedilmiştir.

* Konak daima “İbnülemin Mahmud Kemal Yurdu” namı ile yadolunmak ve hali hazırı ile muhafaza edilmesi şartıyla İmam-Hatip Okulu talebesiyle müstehak üniversite talebesine yurt olarak tahsis edilmiştir.

Vasiyetnameye göre konağa asla dokunulmaması icap ederken, nasıl ve ne sebeple yıktırıldığını bilmediğimiz bina yeni şekliyle dahi yine vasiyetnameye göre yukarıdaki maksadın dışında kullanılamaz.

* Bir afet sebebiyle ortadan kalkması halinde dahi hâl-i sabıkına irca edilmesi vasiyetnamede ehemmiyetle kaydedilen konağın 78 mağazalı bir işhanı olarak yeniden inşa edilmesi, vasiyetnamenin tamamen ihlali mahiyetini almış, maksatla hiçbir münasebeti kalmamış ve bu suretle merhumun ruhu ta’zib edilmiştir.

* Bu açık ihlalin sorumluları hakkında gerekli kanuni muameleye tevessül edilecektir. Mezkur haberin bu suretle tavzihini rica ederim.”

Merhumun vasiyeti işte böyle ihlal edildiği gibi, adı geçen cemiyetin idarecileriyle vakfın yetkilileri de Hazretin hatırası konusunda gerekli gayreti göstermediler. Vefa’daki İlim Yayma Yurdu’nun kapısına, “İbnülemin Mahmud Kemal Yüksek Tahsil Talebe Yurdu” yazısını yazdırabilmek için, Vakıf Gureba Hastahanesi’nin eski başhekimi merhum Prof. Dr. Âsâf Ataseven’in ne zahmetler çektiğini ben de yakından biliyorum.

Necip Fazıl’ın sigarası

04:0019/01/2020, Pazar
G: 19/01/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Hayreddin Karaman hocamız Yeni Şafak’taki köşesinde, dini eserlerden deliller getirmek suretiyle sigaranın zararlarını anlatmaya çalışıyor. Bu konuyla ilgili olarak birkaç makale yayımladı. Sigara içmediğim halde – merak saikasıyla – bu yazıları ben de okudum ve istifade ettim. Haram – helal kavramları Hoca’nın ihtisas alanına girdiği için – tabii ki – yazdıkları ve söyledikleri önem arzediyor.

Bu girizgâhtan sonra ben de konuyla ilgili görüşlerimi şöylece dile getirmek istiyorum. Sigaranın faydalı bir nesne olmadığı şuradan belli ki, içenler de dahil, hiç kimse içilmesini tavsiye etmiyor. Ne yazık ki tiryakiler zararlarını pekâlâ bildikleri halde fosur fosur içmeye devam ediyorlar, bıçak kemiğe dayandığı zaman bırakmak istiyorlarsa da artık iş işten geçmiş oluyor. Onun için, arada sırada şahsıma yöneltilen “Hocam, sigara kullanıyor musunuz?” sorusuna “İleride o beni kullanmasın diye ben de onu kullanmıyorum” cevabını veriyorum. Derslerimde de yeri geldikçe “Sakız çiğneyen erkek, sigara içen kadın görmek istemiyorum!” demekten kendimi alamıyorum.

Benim sözümün ne önemi var. Bugün kadınlar, birçok hususta olduğu gibi, sigara konusunda da erkekleri sollamış durumdalar. Cami avlularında bile sigara içen hatun kişilerden geçilmiyor. Halbuki zarafetin temsilcileri olan hanım ellerine sigara hiç ama hiç yakışmıyor. Kapalı mekanlarda sigara içilmesi yasaklanmadan önce, bu zararlı nesneyi kullanmayanlar, pervasız ve saygısız kullanıcıların endirekt baskılarına maruz kalıyorlardı. Düşünebiliyor musunuz, on saatlik bir şehirlerarası yolculukta otobüsteki yolcuların hepsi dumanaltı oluyordu ve kimse ses çıkaramıyordu. Böyle işkenceli bir yolculuk sırasında, şöyle bir çirkin manzarayla ben de karşılaşmıştım. Yan koltuğun koridor tarafında oturan bir “mendebure” sigarasını yakıp yüzüme doğru üfledikten sonra paketini yere düşürdü. Eğilip kendisi alması gerekirken bana “şunu versene” deme küstahlığında bulundu. Tabii ki paketi vermedim ama ağzının payını verdim.

Sigaranın zararlarından biri de kirliliğe sebep olmasıdır. İçenin üstü başı koktuğu gibi, rastgele attığı izmaritlerle de caddeler ve sokaklar kirletiliyor ve bu çirkin manzara görüntü kirliliğine yol açıyor. Bazı görgüsüzler de çay içtikleri bardakları ve tabakları izmaritlerle doldurmak suretiyle ayrı bir çirkinliğe imza atıyorlar. İnsan hiç yemek yediği tabağı, çay içtiği bardağı kirletir mi?

Mademki, kültür tarihçisiyiz, öyleyse biraz da sigara tiryakilerinin hoşuna gidecek birkaç cümle söyleyeyim: Yukarıda da belirttiğim üzere, ben sigara içmiyorum, içilmesini de asla tavsiye etmiyorum. Fakat dört büyük kültür adamının – hem de – bilafasıla sigara içişlerinden rahatsız olmuyordum. Bunlar, Cemil Meriç, Muzaffer Ozak, Hilmi Oflaz ve üstad Necip Fazıl’dı.

Rahmetli arkadaşım şair Vahap Akbaş’tan dinlemiştim. Yakınlarından biri, Necip Fazıl’ın sigarayı bırakmasını istiyor ama çekindiği için açık açık söyleyemiyor. Bir gün, bir rüya uydurup anlatmaya başlıyor: Üstadım, dün gece çok güzel bir rüya gördüm. Bir baktım ki, yemyeşil bir ovada yolculuk yapıyorum. Nasıl olduysa birden, bütün ağaçlar, bütün bitkiler, otlar Allah’a secde etmeye başladı. Bir de ne göreyim, sadece tütün secde etmiyordu. Üstad, derhal o keskin zekâsını devreye sokuyor; “Getir o kâfiri yakalım!” diyor. Diğer üç şahsiyetin de, özellikle Necip Fazıl’ın azad edilmez kölesi merhum Hilmi Oflaz ağabeyimizin de, sigaralı anekdotları var ama müsaadenizle onları da bir münasip vakte bırakalım.

“Ruhu’l - Beyan” tefsirinin sahibi İsmail Hakkı Bursevi hazretlerine büyük hayranlık duyan merhum Prof. Mehmed Ali Ayni, “Türk Azizleri” isimli eserinde bu hususla ilgili olarak şunları söylüyor:

“İsmail Hakkı’nın zamanında tütün meselesi hâlâ münakaşa ediliyordu. Kâtip Çelebi, yasakla bir fayda sağlanamadığı için ısrardan vazgeçilmesini tavsiye ediyordu. Şeyhülislam Bahayi Efendi, içilmesinin mübah olduğuna dair bir fetva vermişti. Bazı şairlerin “Zararsız bir duhân men’inde neyler bunca dikkatler/ Duhân-ı âh-ı mazlumân-ı men eylen, hüner oldur” gibi sitemleri de tütün içenlerin duygularını gösteriyordu. Fakat İsmail Hakkı, buna cevaz vermiyordu. Çünkü Muhyiddin-i Arabi, ruhi bir mülakatında kendisine tütün yaprağının mekruh olduğunu söylemişti. Şeyh-i Ekber’in bu ihtarı, İsmail Hakkı için her delilin üstündeydi”

Sultan Abdülhamid’in halası

04:0026/01/2020, Pazar
G: 26/01/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Eskiden güzel ahlakıyla; şefkatiyle, merhametiyle, özellikle hayırseverliğiyle tanınan ve bilinen hanımlardan söz açılınca “salihat-ı nisvandan” biri denilirdi. Günümüzde bile bazı ölüm ilanlarında bu ifadenin yer aldığını görüyoruz. Osmanlı hanedanına mensup hanımlar arasında, yaptırdığı çok sayıdaki eser dolayısıyla, hayırla anılan Âdile Sultan da işte böyle önemli bir şahsiyetti. Bu hanım sultan, yeri geldikçe şöyle övünürmüş: “Ben, bir padişahın kızıyım, iki padişahın kardeşiyim, bir padişahın da halasıyım!”

Kısaca söyleyecek olursak, babası İkinci Mahmud da ecdadı gibi güzel sanatlara büyük bir ilgi duyuyordu. Mesela amcası şehid Sultan Üçüncü Selim’den mûsıkî dersleri aldı. Tanbur ve ney çalıyor, besteler yapıyordu. Bugün bile söylenen yirmi kadar şarkısı var. “Adlî” mahlasıyla kaleme aldığı şiirlerinin içinde pek güzelleri bulunuyor. Resme de merakı olan padişahın portresini yaptırıp devlet dairelerine astırdığı biliniyor.

Ayrıca Mehmed Vasfi’den icazet alan usta bir hattattı. Mustafa Rakım’dan da ders almıştı. Bazı camilerde celi yazıları ve Topkapı Sarayı’nda levhaları bulunuyor. Türk İslam Eserleri Müzesi’nin eski müdürlerinden Elif Naci Bey’in belirttiğine göre, yazı kalıpları adı geçen müzede atlas torbalarda, üç sandık içinde saklı tutuluyor.

Âdile Sultan da babası gibi bir şairdi. Kanuni Sultan Süleyman’ın “Muhibbi” mahlasıyla yazdığı şiirlerden meydana gelen divanını yayımladığı gibi, kendisi de ayrıca bir divan hazırladı. Altın yaldızlı bu yazma divan Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nde bulunuyor. “Âdile Sultan Divanı” Doç. Dr. Hikmet Özdemir tarafından hazırlanıp Kültür Bakanlığı Türk Klasikleri serisi arasında neşredildi. (1996)

Âdile Sultan, babasının genç yaşta ölümünden sonra, kardeşi Abdülmecid Han’ın desteğiyle evlendiği gibi, diğer biraderi sultan Abdülaziz’den de büyük alaka gördü. Bu padişahın bir askeri darbeyle tahtından indirilip şehit edilmesi, kardeşinin kalbinde onulmaz yaralar açtı. Göz yaşlarını mürekkep yaparak yazdığı matem şiirleriyle duyduğu büyük acıyı dile getirdi. İşte bir örnek:

Nasıl yanmam kim, oldu olanlar Şah-ı Devran’a

Bilinmez oldu hâli, kıydılar o zıll-i Yezdan’a

O gitti mülk-i ukbaya, firak geçti ta câna

Saraya velvele saldı, cihanı koydu efgana

Cihan matem tutup kan ağlasın Abdülaziz Han’a

Meded Allah, mübarek cismi ki, boyandı al kâna

Nasıl hemşiresi bu Âdile yanmaz o Hakan’a

Ki, kıydı bunca zalimler karındaşı cihan-bâna

Rıza vermezdi adl ü şefkati zulm-i müşirâna

Bütün nâr-ı firakı saldı, kalb-i ehl-i imana

Cihan mâtem tutup kan ağlasın Abdülaziz Han’a

Meded Allah, mübarek cismi ki, boyandı al kâna

İkinci Abdülhamid Han’ın, halası Âdile Sultan’a gösterdiği büyük saygıya gelince, onu da, bu padişahın kızı Ayşe Osmanoğlu “Babam Abdülhamid” isimli hatıratında şöyle anlatıyor:

“Babamla görüşmek istediğinde haber gönderir, sarayda özel olarak hazırlıklar yapılırdı. Diğer sultanlar gibi bayramlarda falan gelmez, ariza yazmaz, arzularını başağası ile bildirir, istediği derhal yapılırdı. Hala Sultan gelmek isteyince babam hususi dairesinde kendisini bekler, karşısına Hazinedar Usta ile rütbeli hazinedar ve katibelerden başka kimse çıkmaz, huzurunda müsahipler ve hazinedarlar hizmet ederdi.

Arabası Hünkar Dairesi’ne yanaşır, Başmüsahip koluna girerek arabadan indirir, kapıdan girerken babamla Valide Sultan tarafından karşılanırdı. Doğruca salona alınırdı. Babam, hürmet ve tazimle halasının elini öper, büyük kanepeye halasını oturtup kendisi de karşısına otururdu. Hazinedarlar askılar içinde kahvesini getirirler, babam eliyle tepsiden alıp halasına verirdi. Âdile Sultan’ın nargile içmek mu’tadı olduğundan, mücevherli billur nargile evvelden hazırlanır, odaya getirilir, babam kalkıp halasının önüne koyar, marpucu da eline verirdi. Bizler içeriye girip, elini öper, yerden bir temenna ederek padişaha yaptığımız resmi ta’zimi ifa eder, çıkardık. Babama ‘Oğlum’ hitabında bulunur, babam da kendisine ‘emredersiniz halacığım’ cevabını verirdi. Konuşma bir iki saat kadar devam eder, yine geldiği gibi arabasına biner, babam da kapıya kadar kendisini geçirirdi. Son geldiğinde parmağında taşıdığı gayet değerli bir la’l yüzüğü çıkarıp babamın parmağına takmış ve şunları söylemiş: Dedem Sultan Birinci Abdülhamid, bu yüzüğü baban Sultan İkinci Mahmud’a yadigar olarak vermişti. Babam da bu yüzüğü bir gün parmağıma takarak, babasının yadigarı olduğunu söylemiş ‘ ben de sana yadigar ediyorum’ demişti. İşte o gün, bugün bu yüzüğü parmağımda taşıdım. Ama bize şimdi ahiret yolculuğunun yakın olduğunu hissediyorum. Kimseye vermeye kıyamadığım bu yüzüğü şimdi ben de sana yadigar ediyorum oğlum!

Babam da hemen kalkıp halasının elini öpmüş ve bu tarihi yüzüğü verdiği için teşekkür etmiştir. Hakikaten de son görüşmeleri ve saraya son gelişi olmuştur. Babamın yüzük takmak adeti olmadığından halasının yadigarı olan bu hatırayı altın, küçük bir kese içinde saklamış, daima yattığı odada bulundurduğu küçük camlı dolaba koymuştu. Baş ucunda duran bu dolapta babasına ait bir çok aile yadigarı dururdu. Hal’inde bunların hepsi kaybolmuştur.”

Bâbıâli hatıraları

04:002/02/2020, Pazar
G: 2/02/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Gazetemizin Pazar ilavesini, kültür adamlarıyla yaptığı röportajlarla süsleyen Ayşe Olgun, geçenlerde Bâbıâli’nin emektarlarından Muhiddin Nalbantoğlu’yla gerçekleştirdiği mülakatı koca iki sayfa halinde yayımladı. Okumayı seven Bâbıâli kadınlarından tutun, “Bizim Yokuş”da pabuç eskiten ünlü yazarlara kadar, bir çok konuda

sorulan sorulara verilen cevapları ben de ilgiyle gözden geçirdim.

Bu röportajdan anlaşıldığına göre Nalbantoğlu bir grup yazar ve yayıncıyla 27 Mayıs 1960 askeri darbesini, Hürriyet gazetesinin önünde protesto ettiği için yakalanıyor. 9-10 ay Balmumcu ve Davutpaşa’da tutuklu kalıyor. Necip Fazıl da onlarla beraberdir. “Yaşadıklarımız korkunçtu” diyen Nalbantoğlu grubun Yassıada’da birkaç hafta geçirdiğini ifade edip, “Tekin Erer de o günleri yazdı. Ben de hatıralarımı yazıyorum” diyor.

Muhiddin Nalbantoğlu, yaşı doksana merdiven dayamasına rağmen hâlâ dinçliğini ve hareketliliğini koruyor. Kuvvetli hafızasının yardımıyla okumaya, yazmaya ve anlatmaya bugün de devam ediyor. Son zamanlarda kendisiyle Üsküdar’da kitapçı Bayram Bey’in dükkânında sık sık karşılaşıyorum. Yine kitapların arasına dalıyor, dalmakla da kalmıyor, seçip seçip satın alıyor. Yuvasına buğday taşıyan çalışkan karınca gibi, onları bin zahmetle ikametgâhına götürüyor. Bâbıâli mensupları arasında kitap aşkıyla birinci sırayı alan Muhiddin Nalbantoğlu’nun yazdığını ifade ettiği hatıralarının arasında bu konuya geniş yer vermesi gerekiyor. Eskilerin “mektep” dediği “Bâbıâli”yi daha yakından tanımak için, müjdesini aldığımız hatıra kitabını sabırsızlıkla bekliyoruz.

Efendim, bendeniz Muhiddin Bey’i en az kırk yıldan beri tanıyorum ve görüşüyorum. Dolayısıyla hem kitap merakına, hem de hafızasının kuvvetine yakından şahidim. Ancak toplamaktan, dağıtmaya, diğer bir ifadeyle bildiklerinin zekâtını, hiç değilse sadakasını vermeye bir türlü sıra gelmiyor. Hayli uzun mülakatta verdiği cevaplar devede kulak bile değildir. Başta çocuk kitaplarıyla “İstiklal Marşımız” hakkındaki eseri olmak üzere diğer bütün çalışmaları engin bilgisini tam yansıtmıyor. Durum böyle olunca Nalbantoğlu’nun, atının nallarını yenilemesi gerekiyor.

Muhiddin Bey’le tanışıklığımız Cağaloğlu’ndaki Kalem Yayınevi’nde başladı. Buraya, onun yanısıra merhum Emin Işık hocamızla yine rahmetli Prof. Dr. Erol Güngör de sık sık geliyordu. Adı geçen yayınevi dini eserlerin yanısıra ders kitapları da hazırlıyordu. Erol Güngör ile Emin Işık Hoca ders kitaplarıyla yakından ilgileniyorlardı. Muhiddin Bey, aynı zamanda Marmara Kıraathanesi’nin de müdavimlerindendi. Merhum gazetecilerimizden Ahmet Güner’in “Marmara Kitabeleri” isimli eseri okunursa, Muhiddin Bey’in hangi “Marmaratör”le, nasıl tartıştığı görülür.

Yük taşıyan ama laf taşımayan İbrahim Bey’in hatıraları da dahil, epeyce Babıali kitabı okudum. Bu tarihi mekânda koca bir ömür geçiren, günlük ve haftalık gazeteleriyle kültür dünyamıza büyük bir hizmette bulunan rahmetli ağabeyimiz Mehmet Şevket Bey’in de Bâbıâli hatıralarını yazmasını çok isterdim. Bu konuda bir kaç birkaç defa ricada bulunduğum halde – maalesef – müsbet cevap alamadım. Bu satırları kaleme alırken aklıma geldiği için söyleyeyim; Necip Fazıl’dan tutun, - Allah ömrünü uzun etsin – Gürbüz Azak Bey’e kadar, bütün hatıra sahiplerinin kitapları, İstanbul’un bu tarihi mekânını ve renkli mensuplarını yakından tanıtması bakımından büyük önem arzetmektedir.

Zaman zaman bana da, “Hocam, bu kadar yıldır İstanbul’da, özellikle Cağaloğlu’nda bulundunuz. Neden hatıralarınızı yazmıyorsunuz?” sorusunu yöneltenler oluyor. Ben de onlara, “belki ileride” diye cevap veriyorum ve tabii ki, bu konuda kendimi yeterli bulmuyorum. Yine de söz buraya gelmişken ve konumuzla ilgili olduğu için bir Cağaloğlu hatıramdan kısaca bahsedeyim:

1985’den 1990’a kadar Hürriyet’te beş yıl çalıştım. Görevim musahhihlikti. Tashih servisinde tam on sekiz kişiydik. Gazete, küçük ilanlar da dahil, bütün yazıların dosdoğru çıkmasına büyük önem veriyordu. Gazetenin o zamanki Genel Yayın Müdürü Çetin Emeç, gazeteciliğin her dalında olduğu gibi, tashih konusunda da çok titizdi. Yazısına yanlışlıkla giren bir virgülün bile hesabını sorardı.

Çetin Altan, o zamanlar Hürriyet’te köşe yazıyordu. Yazılarından birini tashih ederken “mecelleşmek” diye bir kelimeyle karşılaştım. Az çok Osmanlıca bildiğim için bu “cebelleşmek” olmasın deyip müsvedddeyi alıp odasına çıktım. Galiba, cebelleşmeyi, mecelleşme diye yazdınız, dedim. Hemen bir kahkaha koyverdi ve dikkatinize teşekkür ederim, cevabını verdi. Evet, “mecelleşmek” diye bir kelime yok, onu ben uydurdum dedikten sonra bir çay söyledi. Uzun uzun Ahmet Cevdet Paşa’dan ve onun başkanlığında bir âlimler, daha doğrusu hukukçular heyeti tarafından hazırlanan “Mecelle”den söz etti. Mecelle ile mecelleşmek arasında nasıl bir irtibat kurduğunu anlattı. Kendisinin de bir zamanlar tashih konusuyla çok ilgilendiğini söyledikten sonra dikkatim için bir kere daha teşekkür etti.

Ne dersiniz, Bâbıâli hatıralarımı yazayım mı?

Millet Kütüphanesi’nin müdavimleri

04:009/02/2020, Pazar
G: 9/02/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul’da yazma eserler bakımından en zengin kitap hazinelerinin ilki Süleymaniye Kütüphanesi ise, öteki de Millet Kütüphanesi’dir. Diğer kütüphanelerimizde de böyle kıymetli yazmalar bol miktarda bulunuyorsa da, adları geçen iki kütüphane miktar itibariyle başı çekiyor. Müsaadenizle Millet Kütüphanesi’nden ve bânisi Ali Emiri merhumdan, - vefatının doksan altıncı yılı dolayısıyla – kısaca bahsetmek istiyorum.

Bu büyük kitabiyyat bilginimiz 24 Ocak 1924 tarihinde altmış sekiz yaşında vefat edince, vasiyeti gereği Fatih Camii haziresindeki kabr-i şerifinde sırlandı. Memnuniyetle belirtelim ki, vefatıyla güzel bir gelenek başladı. Devrin kalem erbabı, özellikle kitap ve kütüphane dostları, her yıl, merhumun kabri başında anma toplantıları düzenlediler. Yapılan konuşmalarla, edilen dualarla ruhunu ta’ziz ettiler. Şükürler olsun ki, bu güzel gelenek günümüzde de devam ediyor, kütüphanenin şimdiki müdürü Melek Hanım da bir vefa örneği göstererek her yıl anma toplantıları yapmayı sürdürüyor.

Ali Emiri Efendi, 24 Ocak 1924 tarihinde altmış sekiz yaşında vefat edince – vasiyeti gereği – Fatih Camii Haziresi’ne defnedildi. Geçen Ocak ayının 24’ü merhumun ölümünün doksan altıncı yılı olduğu için, kabri başında bir kere daha hayırla anılıp dualar edildi, aşr-ı şerifler okundu. Duayı yapan arkadaşımız “medfun” yerine “meftun” kelimesini yanlış kullanarak “Bu hazirede yatan Ali Emiri hazretlerinin ruhu için” dediyse de, bendeniz büyük kütüphanecimize “meftun” olduğum için onu da hoş gördüm. Bu arada şunu da söyleyeyim; eğer kadim dostum Muhsin Karabay son anda haber vermeseydi ben de bu güzel programa katılamayacaktım. Geçelim…

Kabristandaki toplantıdan hemen sonra Millet Kütüphanesi’ne gidildi. Genç bir akademisyen arkadaşımız, özellikle Ali Emiri Efendi’nin şiirlerini konu alan bir konuşma yaptı. Daha sonra çay faslı için, müdire hanımın odasına girdik. Vefayı esas alan bu yerinde geleneği devam ettirdiği için Melek Gençboyacı Hanım’ı bir kere daha tebrik ediyorum.

“Ali Emiri’nin İzinde” giden ve kütüphanesine yıllarca hizmet eden merhum Mehmet Serhan Tayşi’den – bir iki cümleyle de olsa- söz etmezsek bu yazı eksik kalır. Öyleyse tamamlayayım. Serhan Tayşi Ağabeyimiz hem kitabiyyat bilgisi, hem de kitap dostlarına olan ilgisi bakımından Ali Emiri Efendi’nin tam bir hayrülhalefi idi. Onun müdürlüğü zamanında, bu kütüphane benim neredeyse ikinci adresimdi. Makam odasında yaptığımız sohbetlerin tadı hâlâ damağımda dersem, bir gerçeği dile getirmiş olurum. Tadına doyum olmayan bu tarih ve kültür sohbetlerinin gelecek nesillere de intikal etmesi için, ona hatıralarını yazmasını defalarca söyledim. Hamdolsun, “Ali Emiri’nin İzinde” adını taşıyan 614 sayfalık kitap işte bu teşvikler sonucu ortaya çıkmış oldu.

Söz buraya gelmişken, adı geçen eserden – teberrüken – kısa bir iktibasta bulunmak istiyorum. Mehmet Serhan Tayşi, Ali Emiri’yi anma toplantılarından bahsederken şunları söylüyor:

“Kütüphanedeki törenlere, tanınmış kültür adamlarımız, siyasetçilerimiz, münevverlerimiz katılırlardı. Hatta bir defasında Cumhurbaşkanı Celal Bayar, yanında Ord. Prof. Sadi Irmak, Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver’le gelmişti. O günün hatırası olarak Bayar’a bir plaket takdim etmiştik. O da kütüphanemizin hatıra defterine yazı yazmıştı.

Fatih’te ikamet eden ve Fevzi Paşa Caddesi’ni boydan boya ağaçlandırarak, gerçekten güzel bir hizmet yapan Sâmiha Ayverdi Hanımefendi de, kütüphanemizdeki anma programlarına katılıyordu. Kardeşi Ekrem Hakkı Ayverdi de, hem kitaplarımızı incelemek, hem de konuşmalar yapmak üzere, kütüphanemize gelirdi.

Sâmiha Hanım, eski İstanbul’la ilgili çok güzel bir sohbet yapmıştı. Ama bazı itirazcılar, Osmanlı padişahları hakkındaki bir takım yorumlarına kızmışlardı. Sol görüşlü bu adamların ortamı germesiyle, Sâmiha Hanım da celallenince, o gün epey münakaşa olmuştu.”

Serhan Bey, daha çok kendisini ilgilendiren bir hatırasını da, şöyle dile getiriyor:

“Gümüşhanevi dergâhından Ömer Ziyaeddin Efendi’nin oğlu olan Prof. Dr. Yusuf Ziya Binatlı hocamızla samimiyetim vardı. İskenderpaşa çevresiyle muhabbetimiz olduğu için kendisiyle de tanışmıştım. Binatlı Bey, akademisyenliğinin yanında hafızdı, derviş tabiatlı, gönül ehli bir insandı. Arapça, Farsça, Osmanlıca ileri derecede vakıf olduğu lisanlardı.

Bir ara solcuların, bitmez tükenmez entrikalarının neticesi olarak, kütüphanede yine nazik bir durum ortaya çıkmıştı. Zaten Müslüman ve maneviyatçı bir insanın, kütüphane müdürü olmasına asla tahammül edemiyorlardı. Her vesileyi kullanıp beni yıldırmaya çalışıyorlardı. Yusuf Ziya Binatlı Hoca’ya, Atatürk ve Cumhuriyet konusunda bir konuşma yapması ricasında bulundum. Hoca beni kırmadı, konuyu toparlayan çok güzel bir konuşma yaptı. O toplantıya sırf beni eleştirmek ve eksiğimi bulmak için gelen bazı adamlar vardı. Hoca, onların heveslerini kursaklarında bıraktı.”

Prof. Ömer Faruk Akün’ün, Prof. Günay Kut’un ve daha bir çok ilim adamının burada yaptıkları konuşmaları, nâm-ı diğer kütüphane muhabbetlerini ayrıntılı öğrenmek istiyorsanız, adı geçen hatıraları okumanız gerekiyor. Sözü Yahya Kemal’in şu beytiyle bitirelim:

Muhtaç isen füyûzuna eslâf pendinin

Diz çök önünde şimdi Emiri Efendi’nin

Sultan Abdülhamid ve Münif Paşa

04:0016/02/2020, Pazar
G: 16/02/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul’un bütün tarihi kabristanlarında olduğu gibi, Sahray-ı Cedit Mezarlığı’nda da çok sayıda önemli şahsiyetlerin kabirlerine rastlıyoruz. Hemen aklıma gelenleri şöylece sıralayabilirim: İstanbul Darülfünunu’nun ilk müdürü Hoca Tahsin Efendi, Milli Mücadele kahramanı Rauf Orbay, yazar ve şair Ebubekir Hazım Tepeyran, tanburi Mesud Cemil, müfessir Elmalılı Hamdi Yazır, romancı Kemal Tahir, bestekâr Lemi Atlı, tarihçi Reşad Ekrem Koçu, eski İstanbul Valisi ve doktor Fahreddin Kerim Gökay, milli eğitimimizin güzide ismi ve İstanbul efendisi Mahir İz Hoca’mız burada yatıyor.

Gaziantepli Mehmed Tahir Münif Paşa’nın mezarı da burada bulunuyor. Bu ünlü Osmanlı paşası tam bir “hezarfen” olarak karşımza çıkıyor. Milli Eğitim Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi önemli görevlere getirilen, Tahran elçiliğine tayin edilen merhum yazarlığıyla ve şairliğiyle de tanınıyor.

Münif Paşa’nın hemşehrisi olan kadim dostum Prof. Zeki Kuşoğlu’nun daveti üzerine geçen cumartesi günü bu tarihi mezarlığa gittim ve kabri başında yapılan anma toplantısına katıldım. Hava çok soğuk olmasına rağmen ziyaretçi sayısı hayli fazlaydı. Önce Zeki Bey, paşa hakkında önemli bilgiler verip kendisiyle ilgili kitaplardan bahsetti. Arkasından refakatimde gelen arkadaşım Muhsin Duran Hoca, ruhuna ithafen Kur’an-ı Kerim okudu. Daha sonra aramıza katılan başka bir hoca efendi de duasını yaptı. Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin Hanımefendi de bu anma toplantısını şenlendirdi, ayrıca Gaziantep’in yetiştirdiği böyle büyük şahsiyetlerin tanıtılması için gerekli gayreti göstereceğini müjdeledi.

Hâzirun, kabristandaki programdan sonra Atakent’in yolunu tuttu. Buradaki son derece lüks bir lokantada bir araya geldik. Yavuz Bülend Bakiler üstadımız “şey” kelimesini hiç kullanmadan uzun ve veciz bir konuşma yaptı. Gaziantep’le ilgili söylediği cümleler ve okuduğu şiirler büyük ibr coşkuyla karşılandı. Çok duygulanan Fatma Şahin Hanımefendi, şairimizi candan, gönülden tebrik ederek Gaziantep’e davet etti. Daha sonra, Zeki Hoca, yine Münif Paşa hakkında ayrıntılı bilgiler verdi. Söz sırası bana gelince, “Hazreti Ali Efendimiz tatlı su başı kalabalık olur, yani büyük insanların sevenleri hiç eksik olmaz. Bakınız. Münif Paşa, ölümünden 110 yıl sonra bile olsa, bizi başına topladı. Ne mutlu ona” dedikten sonra merhumla ilgili bildiklerimi anlattım. Unutmadan söyleyeyim tarihi kabristanlar ve buralarda yatan önemli şahsiyetler hakkında ilgisi kadar bilgisi de geniş olan Muhsin Karabay da fotoğraf çekmeye devam etti. Belki de en önemli iş o yapmış oldu.

Efendim, bu ünlü Osmanlı paşası hakkında yazılan birkaç kitap olduğunu biliyorum. Onları da yakında okumaya başlayacağım. Şunu da belirtmek isterim ki, gerek Hikmet Turhan Dağlıoğlu’nun, gerekse İbnülemin Mahmud Kemal Bey’in yazılarında Münif Paşa’ya büyük yer verdiklerini görüyoruz. Dağlıoğlu, “Münif Paşa’ya Ait Notlar. 1830-1910” başlığı altında kaleme aldığı makalede paşanın mektuplarını da sıralıyor. İbnülemin de “Son Asır Türk Şairleri”nde, paşayla olan hatıralarından da söz ederek ilgi çekici nakillerde bulunuyor. Sütunum müsait olsaydı, bu menkıbelerden iktibaslar yapardım. En iyisi, siz –lütfen – adı geçen kitabın tamamını okuyunuz. “Son Asır Türk Şairleri” isimli bu harika antoloji pek yakında “Ketebe Yayınları” arasında çıkacak.

Münif Paşa, resmi görevlerinin yanı sıra ilim ve sanatla da yakından ilgilenmektedir. Çıkarmakta olduğu “Mecmua-i Fünun” devrin en gözde yayın organlarından biridir. Ancak 1882 yılında, “Bir Yıldız Böceği ile Bir Yolcu” başlığıyla yayımlanan bir fıkra dolayısıyla Mecmua-i Fünun kapatıldı. Fıkra şöyle:

“Bir yolcu, bir karanlık gecede kırda giderken yolunu şaşırmış olduğu halde uzaktan bir yıldız böceği gördü. Bunu fenerli bir adam zannedip arkasından gitti ve nihayet bir bataklığa düştü. Herif, pek münfeil (öfkeli) olarak böceğe itab etmeye başlayıp, ‘Allah müstehakını versin, sen niçin beni böyle fena yerlere getirdin’ dedikde böcek, ‘Sana benim ardım sıra gel diyen oldu mu?’ diye cevap verdi. Başına bir felaket geldiği vakit onu daima başkasından bilme, elbette senin kusurundur.

Her ne gelirse sana senden gelir

Sen onu zannetme ki benden gelir.”

Fıkrayı nakleden İbnülemin şöyle diyor:

Sözlerinin, yıldız böceğinden ziyade, Yıldız Sarayı’ndaki padişaha telmih maksadıyla yazıldığına dair verilen jurnal üzerine mecmua kapatıldı ve kötü niyetle yazılan böyle muzır bir yazının neşrine izin verdiği için o sırada Maarif Nazırı bulunan Mansurizade Mustafa Paşa da hesaba çekildi.

Yukarıda adını verdiğim Hikmet Turhan Dağlıoğlu’ndan öğrendiğimize göre Münif Paşa Sultan Abdülhamid’e mektup yazıp özür diliyor. İbnüleminn, Münif Paşa’nın Sultan Abdülhamid’e, saltanatının ilk yıllarında, bir ara ekonomi politik okuttuğunu söylüyor, ayrıca babası Mehmed Emin Paşa ile kendisine de mektup yazdığını – yine Son Asır Türk Şairleri’nde – belirtiyor.

Münif Paşa’ya rahmet dileğiyle

Ali Emiri Millet Kütüphanesi’nden Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’ne

04:0023/02/2020, Pazar
G: 23/02/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Elhamdülillah. Kültür dünyamız ikinci bir Millet Kütüphanesi’ne daha kavuştu. Birincisi hakkında bilgi vermeden önce Perşembe günü açılışı yapılan Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’yle ilgili birkaç cümle söylemek istiyorum. Ve diyorum ki, Ankara siyasetin, İstanbul ise kültürün başkentidir. Kütüphane bakımından da Ankara’nın İstanbul ile rekabet etmesi mümkün değildir. Fakat iki gün önce, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açılışını yaptığı muhteşem kütüphane Ankara’nın da İstanbul’a imrendiğini gösteriyor. Bu demektir ki, Ankara da artık siyasetle birlikte ilmin, irfanın ve sanatın başşehri olabilir. Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi, cumhura, yani aziz Türk milletine hayırlı ve uğurlu olsun.

Daha önce de, yine bu kütüphaneyle ilgili olarak davet edilince, özellikle müdavimler konusu üzerinde durmuştum. Evet, kütüphaneler sadece kitapların raflarda dizili durduğu mekânlardan ibaret değildir. Kitap hazineleri aynı zamanda sohbet meclisleridir. Kütüphaneleri asıl şenlendirenler de ayaklı kütüphaneler dediğimiz kimselerdir. Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin uzun yıllar müdürlüğünü yapan merhum Muzaffer Gökman hatıralarında böyle canlı kitaplara “kütüphane dervişleri” diyor, doğru da söylüyor. Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’nde, öyle göstermelik değil de, ciddi anlamda bir sohbet meclisi ihdas edilirse ve buna devamlılık kazandırılırsa maksat yerine gelmiş olur.

Mademki, söz verdik, öyleyse birinci Millet Kütüphanesi’nden – müsaadenizle – biraz bahsedeyim. Biliyorsunuz, dilimizde “Şerefü’l – mekân, bi’l – mekin” diye güzel bir söz var. Yani, bir mekânın şerefi ve değeri orada bulunan insandan yahut insanlardan kaynaklanır, demektir. Hiç şüphe yok ki, kitapların efendisi Ali Emiri Efendi’nin kurduğu Millet Kütüphanesi’nin bütün müdürleri, kitap muhipleri oldukları için saygı değer kimselerdi. Ama bunların içinde merhum Mehmed Serhan Tayşi’nin yeri bambaşkaydı. Çünkü o, aynı zamanda “reisülküttap” idi. İşte bu özelliğinden dolayı, kütüphanesini bir sohbet meclisi haline getirmişti. Bendeniz, yıllarca bu ilim ve irfan meclisine devam ettiğim için nasıl bir cazibe merkezi olduğunu yakından biliyorum. Şurasını da belirtmek isterim ki, sadece müdavim olmakla kalmadım; dört başı mamur bir kütüphaneci olan ve sohbet şeyhliği ile de tanınan Mehmed Serhan Tayşi Bey’e, hatıralarını yazması için sürekli teşvikte bulundum. Şükürler olsun ki, bu teşvikler meyvesini verdi, “Ali Emiri’nin İzinde” isimli 608 sayfalık hatıra kitabı “kisve-i tab’a” büründü.

Efendim, Diyarbakırlı Ali Emiri Efendi, Fatih’teki kütüphanesini 1916 yılında kurdu. İlham kaynağı da, doğup büyüdüğü şehirde, bir zamanlar bulunan 1.040.000 ciltlik muazzam kitap hazinesiydi. Hayali, bu kadar çok olmasa bile, en azından 100.000 kitaplık bir kütüphane tesis etmekti. Ancak, hayatı boyunca toplayabildiği, birbirinden değerli ve çoğu yazma olan 16.000 kitapla böyle kıymetli bir kütüphane kurmuş oldu.

Kütüphane kurulduktan sonra – tabii ki – sıra isim koymaya geldi. Dostları farklı tekliflerde bulunup çeşitli isimlerden söz ettiler. Ali Emiri Efendi, mevcut kitaplarını aziz milleti için topladığını, Türk gençlerinin istifadesine sunmak istediğini söyleyerek adına “Millet Kütüphanesi” dedi. Diğer küçük kütüphanelerin de kendi kütüphanesinde toplanması için vakıflar ile temasa geçti ve bu konuda epeyce mesafe aldı. İcraatından anlaşıldığına göre, gayesi bir “Milli Kütüphane” kurmaktı. Ancak 1924’de, genç denilebilecek bir yaşta vefat edince gayretleri semeresini veremedi.

Ali Emiri Efendi hem tam bir Osmanlı hayranıydı, hem de Milli Mücadele’yi destekliyordu. Ali Kemal Bey’e yazdığı ve “Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası”nda yer alan bir mektup onun bu konudaki görüşünü açıkca ortaya koyuyor. Aziz vatanımız düşmandan temizlendikten sonra yönetime gelen Kuvayı Milliyeciler, Ali Emiri’nin jestini unutmadılar. Cenaze masrafını da bizzat Mustafa Kemal Paşa karşıladı.

Bu yazının eksik kalmaması için, birkaç cümleyle de “Millet Kütüphanesi”nin binasından bahsetmek istiyorum.

Bu tarihi kütüphane Fatih’in merkezinde, Macar Kardeşler Caddesi’nin üzerinde bulunuyor. Şeyhülislam Erzurumlu Mehmed Feyzullah Efendi tarafından hadis medresesi olarak inşa edilen binayı, devrin İstanbul şehremini (belediye başkanı) Cemil Topuzlu Paşa yıkmak teşebbüsünde bulundu. O zamanlar İstanbul Muhipler Cemiyeti diye bir kuruluş vardı. Fransız büyükelçisinin eşi Madam Bompart da bu cemiyete üyeydi. Medresenin ortadan kaldırılacağını haber alınca hemen harekete geçip durumu padişaha bildiriyor. Sultan Reşad ferman çıkarıp yıkıma engel oluyor. Kısaca söylemek gerekirse, Millet Kütüphanesi’nin günümüze kadar gelmesini ve ayakta kalmasını işte bu Madam Bompart’a borçluyuz.

Yukarıda adını verdiğim hatıratta, Şeyhülislam Feyzullah Efendi Medresesi’nin tarihçesiyle birlikte, Ali Emiri’nin nasıl bir kitap aşığı olduğuna dair ayrıntılı bilgiler yer alıyor. Bu eseri, bütün kitap dostlarının okuması gerekiyor. Bakınız Yahya Kemal ne diyor:

Yekpâre nûr olan bu kütüphane-i nefis

Yekpâre servetiydi bu âlemde kendinin

Ecdâd-ı pâkimiz gibi vakfetti millete

Hayranı oldu halk eser-i bî- menendinin

Şehid analarına ithaf edilen kitap

03:301/03/2020, Pazar
G: 1/03/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Efendim, Asr-ı Saadet’de meydana gelen göz yaşartıcı tablolardan birini müsaadenizle şöyle takdim edeyim:

Bir bayram günüydü. Peygamber Efendimiz bayram namazından sonra, Enes bin Malik hazretleriyle birlikte nur merkezi olan Hane-i Saadet’ine dönüyordu. Bayram bu ya; çocuklar büyük bir neşe ve tarifi imkânsız bir sevinç içinde oynuyorlar; sağa sola koşuyorlar, sular gibi cıvıldaşıyorlardı. Sanki bayramın bütün özelliği ve güzelliği o anda çocukların üzerinde olanca canlılığıyla kendini gösteriyordu. Çocukları çok seven Allah’ın Resulü bu güzel manzarayı bir süre seyrederek onların sevinçlerine ortak oldu. Fakat Efendimizin duyduğu sürur bir anda hüzne dönüştü, neşenin yerini keder aldı. Çünkü karşıda melul, mahzun duran bir çocuk gördü. Bu yavrucak büyük bir coşkuyla oynayan, gülüp koşan çocukları sadece seyrediyordu. Masum yüzünde sevinçten ve neş’eden hiçbir eser yoktu. Aksine son derece mahzundu.

Milyonların beklediği tarih
Milyonların beklediği tarih
24 Temmuz, Cuma

Efendimiz, çocuğun yanına yaklaşıp selam verdi. Neden diğer çocuklar gibi oynamadığını, bayramın tadını çıkarmadığını sordu. Masum yavrunun verdiği cevap Efendimizi çok etkiledi, o kadar ki göz yaşlarına hakim olamadı. Çocuk büyük bir üzüntü içinde dedi ki: “Ya Resulallah! Bayram benim neyime, bayram onların bayramı. Neş’elenmek, sevinmek onların hakkı. Bana gelince, benim kimsem yok. Halbuki onların hepsinin anası babası var. Babam bir savaşta şehit düştü. Annem başka biriyle evlendi. Üvey babam ise benimle hiç ilgilenmiyor. Beni sokağa bıraktılar. Ben üzülmeyeyim de kim üzülsün? Eğer babam olsaydı ben de şu gördüğün çocuklar gibi bayram sevincini yapardım.”

Çocuktan bu sözleri duyan Kâinatın Efendisi, bir hüzün deryasına gark oluyor, döktüğü gözyaşlarıyla sakal-ı şerifi ıslanıyor. Derken Peygamber şefkatliyle kendinden geçiyor. Çünkü bu hazin manzara Arş-ı Â’lâ’yı titretecek bir manzaraydı. Yetimin âhının ne demek olduğunu O’ndan başka kim tam olarak bilebilirdi ki?.. Efendimiz, derhal masum yavrunun başını okşadı ve müjdeyi verdi, dedi ki:

İster misin bundan sonra baban ben olayım? Ayşe anan, Fatıma ablan, kardeşlerin de cennet çocukları olan Hasan ile Hüseyin olsun. Bu sözler karşısında çok heyecanlanan yavrucak, Efendimiz’e: “Sen, Allah’ın Resulü değil misin?” diye sorup mübarek ellerine sarıldı. Efendimiz de masumu elinden tutup Hane-i Saadet’ine götürdü.

Ne büyük bir şefkat, ne şanslı bir çocuk ve ne göz yaşartıcı bir manzara!.. Evet, şehitlik bizin dini inancımıza göre en yüksek manevi rütbelerden biridir. Şehit babaları, şehit anaları, şehit çocukları da toplumun en acılı, en duyarlı, fakat en bahtiyar insanlarını teşkil ediyorlar. İslam tarihinin en canlı tablolarını, şüheda mertebesine yükselen bu kahramnların sergiledikleri muhteşem tablolar oluşturuyor.

Şehitlere ait menkıbelerin sayısı anlatılmakla bitmiyor. Bu konuda yazılan kitapların miktarı büyük bir yekuna ulaşıyor. Mesela ünlü romancımız Feridun Fazıl Tülbentçi’nin eseri bunlardan biri. 1961’de yayımlanan kitapta, Osmanlı’dan günümüze kahraman şehitlerimizin hayat hikâyeleri ama daha çok nasıl şehit edildikleri anlatılıyor. Yazarın derin tarih bilgisiyle beraber, Türkçeye olan vukufiyeti de esere ayrı bir renk katıyor. “Şehitler” isimli bu kitap şu kısa önsözle başlıyor:

“Ankara ve İstanbul radyolarında ‘Kahramanlık Menkıbeleri’, ‘Geçmişte Bugün’, ‘Kahramanlar Geçiyor’ başlıklarıyla yaptığım ve bir kısmını kitap halinde çıkarmış olduğum konuşmalarımdan seçtiğim yazıları ‘Şehitler’ adı altında yeniden topladım. Bu kitabı, şehit analarına ithaf ediyorum. Sayısını Cenab-ı Allah’tan başka kimsenin bilmediği aziz şehitlerimizin mübarek hatıraları önünde saygıyla eğiliyorum.”

Eskiden askerlerimize dini bilgiler vermek için çeşitli eserler kaleme alınmıştı. Üryanizade Vahid’in “Asker İlmihali”, Ahmed Hamdi Akseki’nin “Askere Din Dersleri”, Muallim Cevdet’in “Askeri Din Dersleri” bu konuda yazılan kitaplardan bazılarını teşil ediyor. Muallim Cevdet’in Arap harfleriyle kaleme aldığı bu eser, daha sonraki yıllarda Bedir Yayınevi tarafından Latin harfleriyle de neşredildi. 240 sayfalık bu kitap hakkında daha ayrıntılı bilgi almak istiyorsanız, İstanbul Mektupçusu Osman Nuri Ergin’in, “Muallim Cevdet’in Hayatı, Eserleri ve Kütüphanesi” isimli muazzam kitabındaki tanıtım yazısını okumanız gerekiyor.

Bir gün Muallim Cevdet’in bu kitabını karıştırırken “Şehitleri Ziyaret” başlığı dikkatimi çekti. “Şehit mezarlarını gezme, ruhlarına Fatiha oku” cümlesiyle başlayan yazarımız bir takım genç askerlerle Edirnekapı Şehitliği’ni geziyor. Gördüklerini, duyduklarını, hissettiklerini kendine mahsus bir üslupla anlatıyor. Fanilikle ebediyetin birleştiği bu yeşil toprakların, ziyaretçileri nasıl derin derin düşündürdüğünü dile getiriyor. Gerçekten de İstanbul’un tarihi kabristanlarında dolaşırken, serin servilerin altında derin düşüncelere dalmamak, kabir taşlarına hüzünlü gözlerle nazar edip ibret almamak mümkün değil. Edirnekapı Şehitliği’ni işte böyle bir halet-i ruhiye ile gezen Muallim Cevdet de, mübarek şehitlere ve şehitliklere nasıl saygı göstermek gerektiğini belirttikten sonra, onlara karşı görevlerimizin nelerden ibaret olduğunu nev’i şahsına münhasır üslubuyla birer birer sıralıyor.

Biliyor musunuz, bu büyük eğitimcimiz ve tarihçimiz de vefat edince Edirnekapı Şehitliği’ne defnediliyor. Kabri de “Ey Şehid oğlu şehid, isteme benden makber / Sana âğûşunu açmış duruyor Peygamber ” diyen ve en güzel şiirlerinden birini “Çanakkale Şehitleri”ne ithaf eden Mehmed Âkif Ersoy’un mezarının yanı başında bulunuyor.

Bu vesileyle İdlib’de şehitlik mertebesine yükselen askerlerimize rahmet niyaz ediyor, bahtiyar ailelerine başsağlığı diliyorum

Sigara paketine yazılan şiir

04:008/03/2020, Pazar
G: 8/03/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Büyük şairimiz Mehmed Akif Ersoy’un aziz dostları arasında musıki erbabının da bulunduğunu bu konuyla ilgilenen herkes biliyor. Birkaç isim vermek gerekirse Neyzen Tevfik, Şerif Muhiddin Targan, Hafız Sami, Bursalı Hafız Emin Efendi, Hafız Kemal gibi musıkişinasları örnek gösterebiliriz. Akif hakkında en değerli eserleri kaleme alan Eşref Edip Fergan ve Mithat Cemal Kuntay şairimizin bu yönünü; musıkiye olan vukufiyetini bütün ayrıntılarıyla dile getiriyorlar. Mehmed Akif Bey’in musıkiyle esaslı teması Neyzen Tevfik’le başlıyor. 1897 yılı boyunca Fatih’teki Şekerci Hanı’na gidip ney derslerinin yanı sıra nota da öğreniyor. Mithat Cemal Kuntay’ın ifadesine göre, 28 zamanlı devr-i kebir usulünü bile vurmayı öğreniyor. Zaman zaman nısfiye de üfleyen şairimiz, neyzenlikte daha fazla ilerleyemediği için üzüntüsünü aziz dostu Şerif Muhiddin Targan’a, “Aziz Dede olacak değilim ya! Ancak çalışsaydım bugün kendimi bir köşede avuturdum” sözleriyle dile getiriyor.

Tam bir karakter abidesi olan İstiklal Marşı şairimiz ciddiyetinin ve titizliğinin yanı sıra mizahtan da çok hoşlanıyor. Ayrıca dinlemesini bilenlerden olduğu için, dinlemesini bilmeyenleri de -nerede ve ne zaman olursa olsun- hırpalamaktan geri kalmıyor. Eşref Edip anlatıyor: Boğaziçi’nde Yeniköy’de, dostlarından Emniyet Sandığı emeklisi Selahaddin Bey adlı bir zatın yalısında musıki ziyafeti çekiliyor. Akif de davetliler arasındadır. Orada bulunan imam efendinin faslın en canlı eserleri okunurken uyumaya başladığını görüyor. Onun bu vaziyetine canı sıkılan Akif, sofradaki soyulmuş salatalıklardan iki parça alıp uyumakta olan imamın eline koyuyor. Daha da komik olanı şu ki, uyanan ve gözlerini açtığında iki elinde soyulmuş taze salatalıkları gören imam efendi, hiçbir şey olmamış gibi iştahla yemeye başlıyor. Vay, Akif’in başına gelenlere…

Şimdi gelelim, ünlü musıkişinaslarımızdan Sadi Işılay’ın Mehmed Akif’le olan hatırasına… Bilinen bir gerçektir ki, her sanatkârın en fazla arzuladığı şey takdir edilmesidir. Ne yüksek miktarda para, ne de şatafatlı unvanlar, hiçbir sanatkârı samimiyetle söylenmiş, bir-iki cümle kadar memnun edemez. Bu bakımdan uzun yıllar sanatla uğraşan kimselerin en unutamadıkları ve zevk duyarak hatırladıkları anlar, en ziyade alkışlandıkları zamanlardır. Bu mutluluğa erenlerden biri de Sadi Işılay merhumdur. Şöyle ki:

Sadi Işılay henüz 20 yaşındadır. Tekkeler daha kapanmamıştı. Bir gün Üsküdar’da Toygar Tepesi’ndeki Rufai Tekkesi’nin şeyhi Hazım Efendi’nin vefatı dolayısıyla ruhuna kırk mevlidi şerif okunacaktı. Bu zat-ı muhterem çok kıymetli bir kimse olduğu için herkes tarafından sevilip sayılıyordu. Devrin bazı edipleri ve sanatkârları da işte bu dini merasime davet edilmişti. Bunların arasında, Abdülhak Hamid, Mehmed Akif, Celal Sahir, Ziya Gökalp de vardı. Sadi Işılay da Şeyh Efendi’nin torununa keman dersi verdiği için orada bulunmaktadır. Mevlidi o devrin namlı bülbülleri olan Hafız Kemal, Hafız Burhan, Aksaray Valide Camii müezzini Cemal Efendi ve benzeri birçok güzel sesler; ilahiler, tevşihler okudular. Dini merasim bitince yukarıya, şeyhin odasına çıkıldı. Yüksek bir yerde olan tekkeden Boğaz, bütün ihtişamıyla görülüyordu. Kahveler içilirken tanyeri ağarmak üzereydi. Orada bulunanlardan bazıları, “Dini merasim bitti. Aramızda Sadi de var. Şimdi onun bir keman taksimini dinlesek ne kadar iyi olur!” diyorlar ve talebesinin kemanını getiriyorlar. Bu umumi isteğe ilgisiz kalamayan Sadi Işılay, taksime başlıyor. Biraz sonra dinleyenlerin gözlerinden birer katre yaş döküldüğünü görüyor. Bu durum Sadi Işılay’a daha fazla ilham veriyor ve kendisi de ağlamaya başlıyor. Nihayet taksimi böyle hazin bir manzarayla bitiriyor. Tam bu sırada Mehmed Akif, sigara paketinin arkasına, hemen o anda aklına gelen şu kıt’ayı yazıp Işılay’a veriyor:

Bütün eşya, Hüdâ’yı zikreden bir sırr-ı hikmettir

Kemanın bi-gümân, Allahü Ekber’den ibarettir.

Hulusûmla seni tes’îd edersem çok mudur Sa’dî,

Tecelli eyleyen kudret elinde başka hâlettir.

Büyük bir mutluluk yaşayan Sadi Işılay, hayatımda işittiğim en güzel takdir cümlesi budur diyerek, üzerinde kıt’anın yazılı olduğu sigara paketini Akif’e imzalatıyor ve ömür boyu saklıyor.

Tekkedeki bu güzel toplantıdan hemen sonra, Akif’in ona böyle bir kıt’a yazması, sanat çevrelerinde günün konusu haline geliyor. Bir gün Sadi Işılay, o sırada yetmiş beş yaşında bulunan meşhur şaire ve bestekâr Leyla Hanım’ı evinde ziyaret ediyor. Leyla Hanım, söz arasında “Sadi, Akif Bey sana bir kıt’a yazmış. Okusan da dinlesek” diyor. Işılay, kıt’ayı okuyor. Bunun üzerine Leyla Hanım, “Akif Bey çok güzel söylemiş. Ama bizim de, senin hakkında düşüncelerimizi dile getiren bir kıt’amız var. Acaba onu biliyor uydun?” diyerek aşağıdaki kıt’ayı okuyor:

Sâz-ı sînem ile ben nağmeler îcad edeyim

Beni al sevdiğim âğuşâ, kemânın yerine

Bir zemin bulmuş olurdum dil-i dîdende senin

Girmiş olsaydım eğer râz-ı nihânın yerine.

Mehmed Akif’e, Sadi Işılay’a, Leyla Hanım’a rahmet temennisiyl

Edebiyat doktoru’

04:0015/03/2020, Pazar
G: 15/03/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Doktor deyince aklımıza ilk önce tıp fakültesini bitiren ve insanın sağlığıyla, hastalığıyla yakından ilgilenen kimse geliyor. Bilindiği üzere doktorlar da -kendi aralarında- kalp doktoru, göz doktoru, kulak burun boğaz doktoru gibi gruplara ayrılıyorlar. Bildiğimiz anlamda bu doktorların içinde çok sayıda musıkişinas ve şair de bulunuyor. Mesela, Dr. Veli Behçet Kurdoğlu “Şair Tabibler” adıyla kaleme alıp 1967’de yayımladığı 606 sayfalık eserinde, asıl mesleği tıp olmakla beraber, şiirin cazibesine kapılan şahsiyetleri de sıralıyor. Adı geçen kitapta Fatih’in hocası Akşemseddin hazretlerinden tutun, günümüzün “şair tabipleri”ne kadar uzayan bir zincir, edebiyat tarihinde ayrı bir bölüm teşkil diyor.

Başta da belirttiğim gibi, “doktor” kelimesi her ne kadar tıp ilmiyle doğrudan alakalı bir söz olarak karşımıza çıkıyorsa da, bu ihtisas alanının dışında da doktorlarımız bulunuyor. Nitekim sözlük bu kelimenin ikinci anlamını belirtirken, “Bir ilim dalında doktora yapan kimseye verilen unvan” cümlesini kullanıyor.

Bizde “edebiyat doktoru” sözünü öne çıkaran yahut böyle bir unvandan hoşlanan ilim adamlarının başında merhum Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan geliyor. Oğlu Adnan Siyadet Tarlan’ın, babasıyla ilgili olarak hazırladığı kitapta, “edebiyat doktoru”yla alakalı ilgi çekici bir anekdotla karşılaşıyoruz. Kısaca nakledeyim.

12 Eylül 1980 askeri darbesinin lideri Orgeneral Kenan Evren ile darbeden hemen sonra kurulan “horoz” amblemli “Milliyetçi Demokrasi Partisi”nin başkanı Orgeneral Turgut Sunalp da, Ali Nihat Tarlan Hoca’nın iki talebesidir. Yıl 1932. Okul, Maltepe Askeri Lisesi. Turgut Paşa, onuncu sınıf öğrencisi. Hoca, ilk derse girip “Bendeniz edebiyat doktoru Ali Nihad!” cümlesiyle kendisini tanıtınca, sınıfın en yaşlılarından “Baba Hüsnü” lakabıyla tanınan iri yapılı bir öğrenci, “Hocam, iyi ki geldiniz, aruz vezni hasta olmuştu!” cevabını veriyor. Hocasıyla iftihar ettiğini belirten Turgut Sunalp, hatıralarını, “Ebedi istirahatgâhında nur içinde yat, sevgili ve aziz hocam” diye bitiriyor.

Bu satırları kaleme almama, İbrahim Alaaddin Gövsa’nın bir yazısı vesile oldu. Müellifimizin “Edebiyat Doktoru” başlığıyla ve eski harflerle neşrettiği makaleyi, ilgiyle okuyacağınız düşüncesiyle aşağıya iktibas ediyorum:

“Edebiyat doktoru Selami Bey bir haftadan beri İstanbul’un bir kenar mahallesinde tuttukları eve taşınmıştı. Civar komşular eski âdete uyarak hoş geldine geliyor veya kahvenin önünde tesadüf ederek mahallenin bu yeni simasına safa geldiniz diyordu. O, bütün mahalleliye kendisini ihtimamla Doktor Selami diye yazılı kartını ehemmiyetle bıraktı.

Artık bir haftadan beri Doktor Bey diye mahallede epeyce tanınmıştı.

Bir gece doktorun kapısı şiddetle vuruldu. Bu geç kalmış telâşlı ziyaretçi evde epeyce heyecan uyandırdı. Doktor başını kafesten uzatarak korku ile sordu:

-Kim o?

-Bekçi efendim.

-Hayrola,

ne var?

-Efendim, çeşmenin üst başındaki sarı konaktan sizi istediler.

Doktor Selami Bey bu vakitsiz davetten hiçbir şey anlayamadı. Fakat bekçinin bahsettiği büyük ev, mahallenin ileri gelenlerinden koyun tüccarı Muharrem Efendi’ye aitti. Gitmemek nezaketsizlik olabilirdi. Belki kendisine mühim bir mesele sorulacak, ilminden istifade edilecekti. Cevap verdi: ‘Peki, geliyorum…’

Meraktan sür’atle giyinen Doktor Selami Bey beş dakika sonra sokaktaydı. Yolda bekçiye bu davetin sebebini sormaya lüzum görmedi. Kapıya geldi. Muharrem Efendi, merdivenden indi. Misafiri merakla beklediği karşılamasından belliydi. “Seni gece vakti tedirgin ettik ama bizim arkadaş da hepimizi telaşa saldı. Doğrusu, böyle şeyleri sevmem ya. Lakin İstanbul hali…”

Merdivenden çıkarken Muharrem Efendi’nin avama mahsus tabii bir güleryüzlülükle söyledikleri de doktora, bu vakitsiz davetin sebebini öğretememişti. Fakat tahmin ettiği gibi acil bir müşkilin halli için çağrıldığını Muharrem Efendi’nin bir arkadaşına ait belki meraklı bir ilim meselesi olduğunu garip bir şüphe ile anlar gibi oldu. Yukarı çıktılar. Bir odanın önüne geldiler. Muharrem Efendi, biraz tereddüt ettikten sonra “Buyur, gir!” diye misafirine işaret etti. İyi aydınlatılmamış bir oda. Ayakta, birkaç telâşlı kadın gölgesi. Bir iki adım daha atınca doktor, soğuk bir ter döktü. Köşede bir yatak içinde titreyerek çırpınan yarı çıplak genç bir kadın vardı. Selami Bey, davetin sebebini anlamaktan doğan bir şaşkınlıkla döndü. Muharrem Efendi,

-İşte doktor diyordu, tam 4 saat var ki, hasta gördüğün haldedir.

Özür dilemek istedi:

-Lakin efendim ben tabip değilim ki.

-Ay sen doktor değil misin?

-Evet, doktorum ama tıp doktoru değilim.

-Öyleyse neyin doktorusun?

-Edebiyat doktoruyum.

-Bir yaşıma daha girdim, peki buraya ne diye geldin?

-Beni siz davet ettiniz.

-Ben seni doktor sandım. Böyle kalpazan olduğunu bilir miydim?

Genç zevcesine doktor çağırmaya zorla razı olan Muharrem Efendi, Selami Bey’in tabip olmadığını anlayınca ve yabancı bir delikanlının karşısında karısının durumunu düşününce fena halde öfkelenip dedi ki:

-Âleme doktorum diye kendini satarsın. Seni gidi kalpazan zıpçıktı seni. Doktorum diye âlemin namahremine bakmaya utanmıyor musun?

Selami Bey, evine dönünce tam sekiz yılda hazırladığı ve konusu

Battal Gazi olan dört ciltlik doktora tezini ocaktaki ateşe atıp yaktı.

Temiz eller

04:0022/03/2020, Pazar
G: 22/03/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Efendim, malum olduğu üzere hastalıklar maddi ve manevi olmak üzere ikiye ayrılıyor. Bedeni rahatsızlıkların tedavisi için doktora, ilaca ve hastahaneye ihtiyaç duyulduğu gibi, manevi açıdan şifaya kavuşmak için de Şafi-i Hakiki olan Cenab-ı Hakk’ın emirlerini, Sevgili Habibinin tavsiyelerini yerine getirmek de bir vecibe olarak karşımıza çıkıyor. Şurası da ayrı bir gerçektir ki, maddi tedavi ile manevi tedavi birbiriyle çok yakından ilgilidir. Hatta tedavinin esası, vasıtası olan tıp ilmi, manevi dünyamızın temeli olan din ilminden önce geliyor. Eskiler buna “İlm-i ebdan, ilm-i edyandan evveldir” diyorlar. “Ebdan”ın bedenler, “edyan”ın dinler anlamına geldiğini de bu arada söylemiş olalım. “Din” kelimesinin çoğulu da “edyan”dır.

“Tıbb-ı Nebevi” adıyla kaleme alınan eserler, Peygamber Efendimiz’in bu konuya ne kadar önem verdiğini canlı tablolar halinde ortaya koyuyor. Asr-ı Saadet’te, Medine’de görev yapmak üzere İran’dan bir tabip geliyor. Aylarca Peygamber Şehri’nde kaldığı halde hiçbir hasta kapısını çalmıyor. Buna canı sıkılan ama daha çok merak eden doktor hasta gelmeyişinin sebebini sorunca Efendimiz “Benim ashabım acıkmadan sofraya oturmaz, sofraya oturunca da tıka basa midelerini doldurmaz” buyurarak işin aslını söylüyor. İbn-i Sina gibi bir deha da “Tıp ilminin esası “Yiyiniz, içiniz, israf etmeyiniz” ayetidir, diyor.

İslam, ilme, temizliğe, tıbbi bilgilere en büyük önemi verdiği halde, koronavirüs uzmanı kesilen birtakım cahiller ve gafiller yine bir fırsatını bulup namazla, abdestle, dua ile dalga geçiyorlar. Ne yazık ki, işin bu yönünü hafife alan köşe yazarlarına, muhafazakâr kalemler arasında bile rastlıyoruz. Bazı kemalist yazarlar dahi böyle zamanlarda maddi tedbirlerin yanısıra duanın ve iyilik yapmanın önemini vurgularken sözüm ona bunlar bilim, bilim deyip başka çare yok diye yırtınıp duruyorlar. Bilimin aslının ilim olduğunu, İslam’ın da ilmi en başa aldığını görmezlikten geliyorlar. Tabii, bu arada, efendim biz abdest alırken zaten elimizi yıkıyoruz. Dolayısıyla bize koronavirüs bulaşmaz diyenler de böyle gereksiz sözlerle yukarıdaki tiplere malzeme vermiş oluyorlar.

İnsan kötü niyetli olunca en masum cümleden bile aleyhde malzeme çıkarabilir. Şimdi benim bu yazımı okuyanlardan biri kalkıp Dursun Hoca abdesti hafife aldı diyebilir. Öyleyse fitne kapısını baştan kapatmak için konu üzerinde biraz durayım. Evet, bir Müslümanın günde beş defa abdest alması temizlik açısından son derece önemlidir. Bizim dini inancımıza göre, bütün ibadetler sırf Allah emrettiği için yapılmakla beraber, aynı zamanda sağlığa faydalı olduğu zaten biliniyor. Mesela bu konuda oruç başta geliyor. Bu günler de bazı ünlü doktorlarımız orucun ne kadar faydalı bir ibadet olduğunu sık sık dile getiriyorlar.

Ben yine sözü elimize getireyim ve elin önemini elimden geldiği kadar ele alayım. Hiç şüphe yok ki, en çok kullandığımız vücud organlarının başında el geliyor. Hangi birini yazayım. Çatalı, kaşığı elimizle tutuyoruz, yükü elimizle taşıyoruz, başımızı elimizle kaşıyoruz, traşımızı elimizle oluyoruz, yazıyı elimizle yazıyoruz, yetimin başını elimizle okşuyoruz, kitabı elimizle tutuyoruz. Ayrıca veren el, alan elden üstündür diyoruz. Cimri adama, eli cebine gitmiyor diye sitem ediyoruz. El, elden üstündür diyerek üstünlüğü kabulleniyoruz. Elde, ayakta yok, diyerek fakirlik vurgusu yapıyoruz. Elden ne gelir diyerek çaresizliği dile getiriyoruz. Paraya “el kiri” diyoruz. Paranın kirletmediği eli öpüyoruz. Özellikle bu günlerde el yıkamanın önemine vurgu yapan doktorları sık sık dinliyoruz.

Kur’an-ı Kerim’de “Yedullah” kelimesi zikrediliyor. Anlamı ise “Allah’ın eli”, yani kudreti demektir. Kudret eli, bütün insanlığa hidayet rehberi olması içn Fahri Kâinat Efendimiz’i dünyaya gönderdi. Ne muazzam bir tecellidir ki, Efendimiz’in birçok mucizesi mübarek elinde zuhura geldi. İslam tarihleri, siyer kitapları Nebevi mucizeleri anlatırken Resul-ü Ekrem Efendimiz’in nurlu elleri vasıtasıyla meydana gelenlerini de sıralıyorlar. Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’nin “Mektubat” isimi kitabında bir sayfa halinde işte bu konuya yer veriliyor. Bu bir sayfada yer alan sözlerin ne kadar mühim, ne kadar ilgi çekici, ne derece ufuk açıcı olduğu başdaki “Bu parça, altın ve elmas ile yazılsa, liyakati var” sözüyle dile getiriliyor, ezcümle şunlar söyleniyor:

Efendimiz’in mübarek avucundaki küçük taşlar bir mucize olarak zikir ve tesbih ediyor. Aynı avuçtaki küçük taşlar ve toprak düşmana karşı top ve gülle olarak kullanılıyor ve onları hezimete uğratıyor. Kur’an’da belirtildiği üzere aynı elin parmağıyla ay’ı ikiye yarıyor. Aynı el, çeşme gibi, on iki parmağından su akıtıyor ve bu su bir orduya yetiyor. Aynı el hastalara ve yaralılara şifa oluyor. Böylece o mübarek el, nasıl harika bir mucize olduğunu gösteriyor.

O elin avucu –guya – küçük bir zikirhanedir ki, ufak taşlar dahi içine girse zikir ve tesbih ederler. Düşmana karşı küçük, fakat Rabbani bir cephanedir ki, içine giren taş ve toprak gülle ve bomba olur. Hastalar ve yaralılar için Rahmani bir eczahane hükmüne geçer. Celal ile kalktığı zaman Ay’ı parçalayıp Kâb-ı Kavseyn şeklini verir. Cemal ile döndüğü vakit âb-ı kevser akıtan bir çeşme olur. Tek bir elinde bu kadar mucize zuhur eden Efendimiz’in, Allah’ın yanında ne derece makbul olduğu ve bu ele, biat edenlerin de ne kadar bahtiyar olacakları derhal anlaşılır.

O mübarek ele biat eden Bediüzzaman Hazretleri’ne de – bu vesileyle – ve vefatının altmışıncı yılı dolayısıyla Allah’tan rahmet niyaz ediyorum. (23 Mart 1960).

Ailesine karantina uygulayan Osmanlı hekimi

04:0029/03/2020, Pazar
G: 29/03/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Sultan İkinci Mahmud devrinde İstanbul’da “Beşiktaş – Ortaköy İlmiye Cemiyeti” adıyla bilinen bir serbest akademi vardı. Bu akademinin en meşhur idarecileri Londra sefiri ve Mevakib Tefsiri’nin müellifi İsmail Ferruh Efendi, Kethüdazade Mehmed Ârif Efendi, Melek Paşazade Abdülkadir Efendi, Rumelihisarı Bektaşi Şeyhi Mahmud Baba ve Şanizade Ataullah Efendi gibi önemli isimlerdi. Bunlar haftanın belli günlerinde toplanıyorlar; tarihi, edebi, ilmi, fenni konularda ders veriyorlardı. Ders görmek isteyenlerden de herhangi bir ücret talep etmiyorlardı. Ayrıca dışarıdan başka kimse kabul edilmiyordu.

İkinci Mahmud 1826’da yeniçeri teşkilatını kaldırdığı sırada bu cemiyet korkunç bir iftiraya maruz kaldı. Yukarıda isimlerini sıraladığım alimleri kıskanan müfteriler, içlerinde bir de Bektaşi babasının bulunmasını fırsat bilerek derhal harekete geçtiler. Bu cemiyetin mensupları Bektaşi’dir, gizli gizli toplantı yapıp padişahın aleyhinde bulunuyorlar diyerek zihinleri bulandırmaya başladılar. Yeniçerilerle birlikte Bektaşilere de savaş açan padişah, cemiyeti dağıtıp üyelerini Anadolu’nun çeşitli şehirlerine sürgün etti.

Bu cemiyetin iki pırlanta isminden biri Kethüdazade Mehmed Ârif Efendi, diğeri de Şanizade Ataullah Efendi’dir. Kethüdazade’ye “Ayaklı Kütüphaneler” isimli kitabımda geniş yer verdiğim için burada Şanizade Ataullah Efendi’den kısaca bahsetmek istiyorum.

Bu zat, modern Türk tababetinin en gözde isimlerinden biridir. Eski tıpla birlikte modern tıpbın da bütün inceliklerine vakıftı. Doğu ve Batı tababetindeki derin bilgisi kendini Avrupa’da da tanıttı. Tıbbi bilgilerin yanısıra, dini ilimlerle de mücehhezdi. Ayrıca hukuk ve mühendislik alanında da kendini iyi yetiştirmişti. Kaynaklarda başta Fransızca ve İtalyanca olmak üzere altı yabancı dil bildiği ifade edilen Şanizade aynı zamanda iyi resim yapıyor, güzel tanbur çalıyor, güzel yazı yazıyor, saat tamir ediyordu. Ayrıca bir divanı dolduracak kadar şiir de kaleme almıştı. Bu şiirlerinden bazılarına İbnülemin Bey “Son Asır Türk Şairleri”nde yer veriyor.

Lütfi Tarihi’nde “Zamanın İbn-i Sina’sı” diye tavsif edilen Şanizade Ataullah Efendi’nin tıpla ilgili kaleme aldığı “Miyarü’l –Etibba” isimli üç cildlik eseri, ilk matbu tıp kitabı olması bakımından büyük önem arzetmektedir. Aynı zamanda vak’anüvis olan Şanizade, bir de kendi adıyla anılan dört cildlik tarih kitabı yazdı. Bu kıymetli eser, iki büyük cilt halinde “Çamlıca Yayınevi” tarafından neşredildi. Ayrıca, askerliğe, matematiğe dair eserler de kaleme aldığını bu arada söylemiş olalım.

Bizde Şanizade Ataullah Efendi’yle en fazla ilgilenen isimlerden biri meşhur tabip, Prof. Feridun Nafiz Uzluk, diğeri de İbnülemin Mahmud Kemal’dir. İbnülemin Bey’in “Son Asır Türk Şairleri” 1930’da ilk yayımlanmaya başladığı sırada büyük heyecan duyan hekimlerimizden biri de Feridun Nafiz Uzluk, 1 Nisan 1931 tarihli Aksaray Vilayet gazetesinde neşrettiği bir makalede “Son Asır Türk Şairleri’nde beni alakadar eden iki sima var: Şanizade tabip Ataullah, Hekimbaşı Abdülhak Molla, Şanizade’yi okuyucularım tanısalar, benden fazla sevinirler” dedikten sonra şunları söylüyor:

“1237 tarihinde İstanbul’da büyük bir afet, veba salgını vardı. Farelerin, kemirici hayvanların hastalığı olan taunu pireler taşıyordu. Deniz kıyısındaki anbarlarda, fırınlarda baş gösteren salgın, İstanbul’da, bir günde 4 bin kişiyi öldürüyordu. Vebanın mekik şeklinde boyanan mikrobu, henüz keşfedilmemişti. Kaşif Yersen daha doğmamıştı. Bu, Allah’ın gazabı olarak ilan ediliyor, camilerde Ahkaf Suresi okunuyordu. Şanizade, hakimane bir ferasetle hastalığın ip ucunu – filiyasyon – anlamıştı. Ortaköy’deki yalısında bütün ev halkıyla karantina ve tecrid yapıyordu. Evinin kapılarını kapamış, ne içeri kimseyi alıyor, ne kimseyi dışarı bırakıyordu. Tababetteki iktidarıyla İstanbul’un ve İkinci Mahmud’un teveccühünü kazanan Şanizade’nin daha bir çok meziyeti vardı. Mesela küsufu, hüsufu, yani ay ve güneş tutulmasını vaktinden önce biliyordu.”

Şimdi gelelim, bu büyük âlimin feci akıbetine… Merhum, meslektaşları Hekimbaşı Behçet Efendi ile kardeşi Abdülhak Efendi’nin korkunç iftirasına kurban gitti. Şöyle ki: Yukarıda isimlerini verdiğim şahsiyetlerle birlikte Şanizade de sürgüne gönderildi. Yaptığına pişman olan Sultan İkinci Mahmud, affedilmesi için ferman çıkardı. Bu fermanı, sürgün yeri olan Tire’ye götüren görevli kişi, fermandaki “ıtlakına” yani bırakılmasına kelimesini “itlafına” yani öldürülmesine diye okuyunca değerli bilginimiz, elindeki kahve fincanıyla yere yığıldı ve Hakk’ın rahmetine kavuştu. Merhum, kendi alın yazısını biliyormuş gibi şu beyti söylemişti:

Ben bu dehr-i denide şâdman olmam Atâ

Hasımdır erbâb-ı irfana çün bu âsiyâb

Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin alim müdürleri

04:005/04/2020, Pazar
G: 5/04/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Osmanlılar zamanında kütüphane müdürlerine “hafız-ı kütüp” deniliyordu. Sultan İkinci Abdülhamid Han’ın kendi bütçesinden para vermek suretiyle yaptırdığı Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin hafız-ı kütüpleri aynı zamanda âlim, hatta “ayakklı kütüphane” diyebileceğimiz kimselerdi. Bunların başında da, adı geçen kütüphanede tam 43 yıl müdürlük yapan İsmail Saib Sencer bir numaralı “allame” olarak karşımıza çıkıyor. Ondan ve kütüphanenin diğer âlim müdürlerinden aşağıda kısaca bahsedeceğim ama önce Taksim’deki Atatürk Kitaplığı’nın eski Müdürü Ramazan Minder Bey’le söze başlamak istiyorum.

Bu arkadaşımız İstanbul kütüphanecileri arasında liyakatiyle, hizmetleriyle, dostluğuyla, güler yüzlülüğüyle tanınıyor ve kütüphane müdavimleri tarafından çok seviliyor. Ne yazık ki İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı bu özelliklerini hiç önemsemeyerek kendisini görevden aldı. Gazetelerin bazı köşe yazarları, bu yanlış icraata duydukları tepkiyi köşelerinde dile getirdiler. O sırada bendeniz de gazetemizde aynı konuda bir yazı yayımladım, bu çalışkan arkadaşın değerlendirilmesini yetkili makamlara hatırlattım. Kendime pay çıkarmadan söylemek isterim ki, Ramazan Bey, geçenlerde Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin müdürlüğüne tayin edildi ve böylece hak yerini bulmuş oldu. Bu vesileyle kendisine başarılar diliyorum.

Şimdi sıra, verdiğim sözü tutmaya geldi. Efendim, bu tarihi kütüphanenin ilk hafız-ı kütübü, yani müdürü Hoca Tahsin Efendi’dir. 1851’de Tokat’ta dünyaya gelen Tahsin Efendi, bu şehirdeki Meydan Camii’nin imamı Osman Efendi’nin oğludur. Genç yaşında İstanbul’a geldi, medrese tahsili gördü. Bayezid Camii’ne devam ederek, meşihat müsteşarı Ali Rıza Efendi’den icazet aldı. Hattatların reisi Muhsinzade Abdullah Bey’den sülüs ve nesih öğrendi. Ayrıca Kazasker Mustafa İzzet Efendi’den de istifade etti. Sadrıazam Âli Paşa’nın, Mercan Ağa Mahallesi’nde yaptırdığı camide imamlık ve hatiplik görevinde bulundu.

Hoca Tahsin Efendi hakkında kaynaklarda, hatta görev yaptığı kütüphanede bile fazla bilgiye rastlanmıyor. Ancak iki kitabiyat bilginimiz, Prof. Dr. Süheyl Ünver ile İbnülemin Mahmud Kemal Bey, kendisinden bahsediyorlar. İbnülemin’in anıt eserlerinden biri olan “Son Hattatlar”dan öğrendiğimize göre ve yukarıda da belirtildiği üzere, merhum bu kütüphanenin ilk müdürüdür. Bu arada Ali Paşa Camiii’nde de görev yapmaktadır. Evkaf Nezareti’nin (Vakıflar Bakanlığı’nın) iki görevi bir arada yürütmesinin mümkün olmadığına dair aldığı karar üzerine imamlığına son veriliyor. Buna çok üzülen Tahsin Efendi, bir hafta sonra vefat ediyor. (1916).

Ölümünden bir yıl önce sağ tarafına felç geldiğini, uzun süre yattığını, daha sonra iyileştiyse de zihninde durgunluk görüldüğünü yine İbnülemin’den öğreniyoruz. Sülüs ve nesihde üstad olan ve birkaç Mushaf-ı Şerif yazan Hoca Tahsin Efendi, aynı zamanda saatçilik de yaparmış. Fakat onun bu özelliğini kimse bilmiyormuş. Mahmud Kemal Bey’in “âsâr-ı atika”dan bir saati varmış. Bu bakır saat arada bir bozuluyormuş. Tahsin Efendi, saatçiye götüreyim diye alıp gidiyormuş. Meğer kendisi tamir ediyormuş. Bir gün saat yine durduğunda Mahmud Kemal Bey arka kapağını açıyor ve ince bir kâğıda yazılı şöyle bir kıt’ayla karşılaşıyor:

Pek güzel yaptı onu saatçi

İçini açma sakın ey gamkin

Bir dakika ileriye gitse

Yine tamir eder elbet Tahsin

Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin ikinci müdürü İsmail Saib Efendi’ye gelince, hiç şüphesiz onun ismiyle bu kitap hazinesi özdeş hale gelmişti. Bu kitabiyyat bilgini, dünyaca meşhur bir otorite kabul ediliyordu. Batılı müsteşrikler (doğu bilimciler) ona, kafasının içi, müdürlüğünü yaptığı kütüphaneden daha zengin olan adam diyorlardı. Merhumun hafız-ı kütüplüğü ve bu sahadaki ihtisası hakkında “Ayaklı Kütüphaneler” adlı naciz eserimde ayrıntılı bilgi vermeye çalıştım.

Burada sadece kedilere olan düşkünlüğünden bahsedeyim. Bir gün, (28 Ocak 2010) kıdemli müdür yardımcısı Süheyla Şentürk Hanım’ın odasında oturuyordum. O sırada hayatta olup da İsmail Saib Hocayı yakından tanıdığını bildiğim Taha Toros Bey’i aramasını rica ettim. Süheyla Hanım telefon etti. Uzun uzun konuştular. Taha Bey’in telefonda şöyle bir anekdottan bahsettiğini Süheyla Hanım bana söyledi.

İsmail Saib Hoca müdürken bir gün hükümet kütüphanedeki farelerin zehirlenmesi için bir miktar para gönderiyor. Ancak müdür bey bu parayla zehir değil, ciğer aldırıyor ve kedilere – her zaman yaptığı gibi – bir güzel ziyafet çekiyor. Tabii ki, Hoca hakkında da tahkikat açılıyor. Unutmadan söyleyeyim; İsmail Saib Hoca’nın idareciliği zamanında Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin adı “Kedili Kütüphane”ye çıkıyor.

Kütüphanenin üçüncü müdürü, Hasan Âli Yücel tarafından himaye edilen; Arapça ve Farsça’nın yanı sıra Almanca, Fransızca ve İngilizce de bilen merhum Prof. Necati Lugal’dir. Sadeddin Nüzhet Ergun, Muzaffer Gökman, Hasan Duman, Yusuf Tavacı gibi işinin ehli zatlar da burada görev yaptılar.

Bayezid Devlet Kütüphanesi’nin tekrar âlimler meclisi olması dileğiyle

Aleksi Karel’in “Dua”sı

04:0012/04/2020, Pazar
G: 12/04/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Fatih Sultan Mehmed bir gün yolda giderken karşılaştığı bir derviş kendisine, “Padişahım, sen bizim dualarımız sayesinde İstanbul’u fethettin” der, Fatih de, “Doğru söylüyorsun, derviş baba. Fakat şunun da hakkını unutma” cevabını verdikten sonra eliyle kılıcını gösterir.

İslami kaynaklarda duanın mahiyeti, çeşitleri, nerede nasıl yapılacağı ayrıntılı olarak anlatılıyor. Sütunum onları sıralamaya müsait olmadığı için, yazıya Hazreti Fatih’in bu fıkrasıyla başladım. Zaten padişah, dervişe verdiği cevapla işin aslını dile getiriyor; dua, biri kavli, diğeri fiili olmak üzere ikiye ayrılır, diyor. Böylece dini kitaplardan öğrendiğimiz mübarek duaların yanı sıra maddi anlamda alınması gereken tedbirlerin de ne kadar önemli olduğunu vurgulamış oluyor.

Fatih’in tavsiyesine – memnuniyetle belirtelim ki – bugün tam anlamıyla uyuluyor. Yani koronavirüs salgınının bir an önce def edilmesi için hem maddi hem manevi ne yapılması gerekiyorsa hepsi yapılıyor. Başta Sağlık Bakanımız olduğu halde, diğer bütün ilgili personel ellerinden gelen gayreti gösteriyorlar. Bunun yanı sıra, bütün minarelerden, her akşam dualar ediliyor. Bu güzel manzara herkesi memnun ettiği halde içimizdeki bazı beyinsizler rahatsız oluyor. Bunlar, kalpleri mühürlü kimseler olmaları dolayısıyla dua ile ayetlerle alay etmekten çekinmiyorlar. Böylece hem cahilliklerini, hem de saygısızlıklarını göstermiş oluyorlar.

Bu günlerde merhume Samiha Ayverdi Hanımefendi’yle yapılan Mülakatlar Kitabı’nı ikinci bir defa okuyorum. 20 Aralık 1947 tarihli mülakatın içinde dua ile ilgili çarpıcı ifadeler olduğu için, teberrüken aşağıya alıyorum

“Rahmi Balaban : Geçen sene Roma’da bir fizyoloji konferansı oldu. Orada Baroğlu isminde bir âlim bütün dünyaya: ‘Ey insanlar, ruhunuzu ihmal ediyorsunuz, nasıl vücudunuzun beslenmesine azot, karbon vesaire lazımsa, ruhunuza da Allah lazımdır’ diye bar bar bağırmıştı.

1932’de Nice’de yine bir fizyoloji konferansı olmuş, Türkiye’den de murahhas olarak ben gönderilmiştim. Sorbonne Üniversitesi’nin otuz beş senelik fizyoloji hocası, söz sırası gelince şöyle bir hitabede bulunmuştu: ‘Ben, otuz beş seneden beri fizyoloji okutuyorum. Bu ilim o kadar ileri gitmiştir ki, artık stop demek zamanı gelmiş de geçmiştir. Zira insanlar bunun yanında ilahi taraflarına, ruhlarına o kadar az ehemmiyet veriyorlar ki, bir taraf öteki tarafa nazaran yüce kalmıştır. Eğer böyle giderse ileri giden fizik bir gün geri dönüp ruhu ateşe verecektir. Ben iki seneden beri hocalık ettiğim üniversitenin ilahiyat kısmına talebe oldum ve bu işde pek geri kaldığımı söylemekle belki benden sonrakilere bir hizmet etmiş olacağımı düşünüyorum.’

Dünyanın en büyük biyoloji âlimi Aleksi Karel isminde bir doktor vardır. Bunun ‘La Priere (Dua)’ adlı küçük bir eseri vardır. O kadar faydalı buldum ki, tercümeye mecbur oldum. Fakat kitabın yarısında ‘Üd’ûni es tecib leküm’, (Bana dua edin, size icabet edeyim) ayet-i kerimesinin Cebrilere ve Kaderilere benzemeyen Ehl-i Sünnet’çe olan bir şerhini ilave ettim. Tabii, Ehl-i Sünnet ne diyorsa, bu adam da onu söylüyor. Fakat biz neden kendi elimizdeki hazineye kıymet vermiyoruz da, bu ses hariçten gelince tavlı oluyor? Pek hazin…

Ülker Balaban: Efendim, ahlak fesadları ekseriya harplerin bir yadigârı değil midir?

Samiha Ayverdi: Harpler halk tabakaları üstünde şüphesiz ki fena meyiller, fena tesirler yaratır. Fakat şimdiki harpleri meydana getiren doğrudan doğruya moral fesadıdır. Bugün kimse toprak için çarpışmıyor, bugünün harbi bir ideoloji muharebesidir.

Rahmi Balaban: Aleksi Karel diyor ki: ‘Ben yüzlerce hastayı dua ile iyi ettim. Hastama sorarım: Duaya inanır mısın, derim. Mesela; hayır, der. O zaman karşıma alıp yarım saat duanın ne demek olduğunu anlatır ve sonunda: Ya Rab, sen bu kulunu hidayete eriştir, diye de dua ederim. Şaşıyorum, tababet neden duadan istifade etmemektedir?

Bizde geçen bir anket açılmış. Yirmi beş doktora Allah’a inanıp inanmamanın lazım olup olmadığı sorulmuş. Yalnız Mazhar Osman gayet pervasız bir lisan ile ‘Buna şiddetle ihtiyaç vardır. Benim hastalarımın kısm-ı azamı imansızlıktan bu hale gelmişlerdir’ demiştir. Hatta Mazhar Osman, iyi edemediği bir çok hastasını Erdek’de bir Hoca’ya yollar. İzmir’de doktor Muhiddin Âdem de böyle yapardı.

Ülker Balaban: Mikroba duanın nasıl bir tesiri olabilir baba?

Rahmi Balaban: Mikrop da bir kudret değil mi? Önüne geleni hatır gönül tanımadan ‘tahrip et’ emrini almış bir kudret… Fakat buna elbette kuvvetini veren bir başka kuvvet var, kökünü oradan alır. O, dur deyince nasıl ilerleyebilir?

Samiha Ayverdi: Bu maddiyatın maneviyata galip oluşu kanunudur. Fakat Allah’a yakın olanlar her mazhara kendi hakkını verirler, müdahale etmezler. Onun için Ehlullah kerametten son derece sakınır ve ayıp sayar. Efendimiz’in kerametleri değil, güzel ahlakı söylenegelir. Evet, biz kendimizi temizlemeye bakarız, harikalar göstermeye değil. Bir gün Peygamberimiz’e birisi gelmiş. ‘Ya Resulallah! Din nedir’ diye sormuş ‘Güzel ahlaktır’ buyurmuşlar. Bir daha sormuş, aynı cevabı vermişler. Bir daha sormuş, tekrar aynı cevap. Dördüncü sualde ‘Görüyorsun ya, gazabını yenmektir’ buyurmuşlar.”

Âsâr-ı gazap görüp semada

Titrer durur ellerim duâda

Abdülhak Hâmid

Evde otururken dışarıda gezmek için

04:0019/04/2020, Pazar
G: 19/04/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Nasreddin Hoca, bir grup arkadaşıyla sohbet ederken içlerinden biri, “Hocam sizin hanım çok geziyormuş, öyle mi?” sorusunu yöneltmiş. Merhum, hemen şöyle cevap vermiş. “Yok canım, çok gezmiş olsaydı bir akşam da bize gelirdi!” Bazı insanlar gezip dolaşmayı çok sevdikleri halde bir takım kimseler de seyahat etmekten hoşlanıyorlar. Gezginleri de, boşda gezenler, seyahatlerini değerlendirenler diye ikiye ayırmak gerekiyor. Bizim Evliya Çelebimiz, seyahatlerini “kültür gezileri” haline getiren rehberlerin en başında geliyor.

Geçen gün bir gazetede “Koronavirüs kitap satışlarını patlattı” başlığıyla bir haber okudum. Evlerdeki zorunlu ikamet, vatandaşları daha çok okumaya yöneltti. Hayırlı bir gelişme diyelim ve okuma alışkanlığının daha da artmasını dileyelim. Kitap okuyan insan, hücrede bile olsa elindeki eser sayesinde hem bilgi sahibi olup, hem de hayal gücüyle dış alemde de gezip dolaşma imkanına kavuşabilir. Hele bu eser bir seyahatname olursa, okuyan kimsenin muhayyile gücü daha fazla canlanır, bedenen mahbus olduğu halde ruhen ferahlar ve hayalen gezintilere çıkar. Böylece insanlar evlerinden çıkmadan da gezebilirler.

Evet, yukarıda da belirttiğim gibi, seyahatname deyince akla gelen ilk isim Evliya Çelebi oluyor. Marco Polo gibi, İbn-i Battuta gibi daha bir çok ünlü gezginci varsa da, onların hiç biri Evliya’nın yerini tutmuyor. Söz buraya gelmişken “Hakir-i pür-taksir, evliyayı bi riya”dan ve o muazzam seyahatnamesinden – birkaç cümleyle de olsa- söz edelim.

On ciltlik seyahatnamesiyle okuyucularını dünya turuna çıkaran Evliya Çelebi, daha yirmi yaşındayken işe başladı. İstanbul’u adım adım dolaşarak, payitahtın gezmedik yerini bırakmadı. Otuz yaşındayken de, İstanbul’un mukaddimesi Bursa’ya gitti ve seyahatlerine daha bir hız verdi. Elli seneden fazla bir süre Osmanlı memleketlerini turladı. Yirmi iki savaşa katıldı. Sultan Dördüncü Murat, Sultan İbrahim, İkinci Süleyman, Dördüncü Mehmet devirlerinde, Osmanlı topraklarında ayak basmadık yer bırakmadı. Ayrıca yabancı ülkelerin bir çoğuna da yolunu düşürdü.

Yazının sonunda oğluna verdiği ilgi çekici nasihatten de bahsedeceğim için, Evliya Çelebi’mizin babasını da kısaca tanıtayım.

Seyyahımızın pederi Derviş Mehmed Zıllî Ağa’dır. Oğlu da – bilindiği üzere – bu “Zıllî” soyadını taşıyor. Derviş Mehmed Zıllî Ağa, evladından öğrendiğimize göre tam yüz on yedi sene bereketli bir ömür yaşadı. Kanuni Sultan Süleyman’ın son seferine katıldı. İkinci Selim zamanında, Kıbrıs’ın fethinde Magosa’nın anahtarlarını padişaha takdim etti. Dergah-ı Âli Kapıcıbaşılık rütbesine yükseldi. Üçüncü Murad, Üçüncü Mehmed, Birinci Ahmed, Birinci Mustafa, İkinci Osman, Dördüncü Murad, Sultan İbrahim, İkinci Süleyman devirlerini yaşadı. Birinci Ahmed zamanında Kâbe’nin altın olukklarını yaparak, Surre Emaneti ile Hicaz’a götürdü.

Yine oğlunun ifadesine göre, Derviş Mehmed Zıllî Ağa, hoşsohbet, biraz da şair ve savaşçı bir ihtiyardır. Zamanla padişah musahipliğine kadar yükseldi. Unkapanı’nda dükkânı da bulunan Derviş Mehmed Ağa, Saray’ın Serzergeranı, yani kuyumcubaşı olarak da biliniyor.

Şimdi gelelim, baba nasihatine…. Çelebimiz seyahatine başlayacağı sırada, yukarıda tanıttığımız pederi, ayakta oğlunu karşısına alıyor, sağ eliyle sol kulağını tutuyor ve şu öğüdü veriyor:

“Oğul. Âdem yoksul olur, Besmelesiz yemek yeme. Esvabın (elbisenin) söküğünü üstünde dikme. İyi adını kötüye çıkarma. Kötü adama yoldaş olma, zararını çekersin. Sen, yürü ileri, gözün kalmasın geri. Alay bozma. Tarlaya basma. Sırrın varsa sakın avretine söyleme. Yârân pâyine sarkma. Bir şey komadığın yere el uzatma. Tuz ve ekmek hakkını gözet. Namahreme nazar edip ihanette bulunma. Davetsiz yere gitme. Gidersen ehl-i ırza git. Her mecliste işittiğin sözleri hıfzeyle. Evden eve söz götürme. Zem, gıybet ve mesaviden (kötülüklerden) uzak ol.

Haluk (güzel huylu) ol. Herkesle hüsnü ülfet et. Senden büyüklerin önünden gitme. İhtiyarlara saygılı davran. Daima temizliğe riayet edip, haramlardan ve çirkin işlerden uzak dur. Beş vakit namaza devam et. Güzel ahlakla, ilim ve fazilet ile şöhret kazan.

Oğul! Dünya cihetinden nasihatim şudur ki, Anka – meşrep ol. Celis ve enis olduğun (sohbet arkadaşı ve dost olduğun) vüzera ve âyâna (vezirlere ve devlet ricaline) varıp dünya için talepte bulunma ki senden nefret edip aşağılamasınlar. Rıza lokmasına kanaat eyle. Eline geçen malı da israf etme. Kanaatle geçin. Dünyalık akçeyi lokma ve hırka için muhafaza edip, namerde muhtaç olma. Gezdiğin yerleri yazarak bir “seyahatname” namıyla eser yaz.

Âhir ve akıbetin hayr olup, düşman şerrinden emin olasın. Hakk Celle ve Alâ muin ve zahirin (destekçin) olsun. Dünyada eman, son nefeste iman bulasın. Alem-i Resulullah’ın (Peygamberimizin sancağının) altında haşr olasın. Bu nasihatlerimi gûşuna menkuş eyle deyip, bir sille-i pehlivanı vurarak kulağımı burdu.”

Evet, Evliyamız babasını dinleyerek koca bir seyahatname yazdı. Özellikle bu günlerde okursanız, evde otururken bile dışarılarda gezmiş olursunuz.

Ramazan edebiyatı

04:0026/04/2020, Pazar
G: 26/04/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Her Müslüman evladı gibi ben de, mübarek Ramazan’ın insanı sarıp sarmalayan o manevi havasını daha küçük bir çocuk iken hissetmeye başladım. Bu ilahi güzelliği, masumların ruh dünyasını bile galeyana getiren bu büyük coşkuyu - itiraf edeyim ki- aradan geçen bunca yıla rağmen unutamadım. İslam’ın emri ve tavsiyesi olan bütün ibadetler, özellikleriyle ve güzellikleriyle sadece büyükleri değil, minikleri de etkisi altına alıyor, onları da, hem de böyle erken bir yaşta şenlendiriyor.

İşte İslam’ın beş şartından biri olan oruç da çocuklara en fazla tesir eden, hafızalarına iyice yerleşen bir ibadet olarak kendini gösteriyor. Daha hayatı yeni yeni tanımaya başlayan bu mini mini yavrular; annelerini, babalarını ve ailelerinin diğer büyüklerini taklid ederek sahura kalkmak ve oruç tutmak, akşam olunca da, sofraların en güzeli olan iftar sofrasına oturmak için büyük bir gayret gösteriyorlar. Siz, buna küçük ruhların büyük heyecanı da diyebilirsiniz.

Çok iyi hatırlıyorum, merhume anneme beni de sahura kaldırması için adeta yalvarıyordum. Bu niyaz faslı daha Ramazan’ın ilk günü başlıyordu. Bu arada annem kaldırmasa bile ben davulcunun sesini duyar yine kalkarım diye kendimi teselli ediyordum. Sahur sofrasına oturmanın heyecanı uyku sersemliğine galip geliyordu. Gerçi soframız öyle fazla zengin değildi. Bütün menü akşamdan hazırlanan kahvaltılıklardan ibaretti. Börek, çörek, pekmez, çökelek gibi hazırlanması kolay olan yiyeceklerden oluşuyordu. Bu basit gıda maddelerinin sahur vaktine ve tabii ki Ramazan ayına mahsus öyle güzel bir tadı vardı ki, sizin bu lezzeti sair vakitlerde tatmanız mümkün değildi. Ertesi gün öğleye doğru acıkmaya başlayınca annelerimiz buna da bir çare buluyorlardı. Bu çarenin adı “Tekne Orucu”ydu. Tekne orucu tutan çocukların iftar vakti öğle ezanı kabul edildiği için büyük bir sevinçle oruçlar bozuluyordu.

Çocukluk Ramazanlarının unutulması mümkün olmayan canlı tablolarından birini de – tabii ki – kalabalık cemaatle kılınan teravih namazları teşkil ediyordu. Bu mübarek ayda camiler, sanki dolup taşıyordu. Bu kalabalık cemaatin bir bölümünü de küçükler oluşturuyordu. Ben de mahallemizin küçük camiinde kılınan teravih namazlarına muhakkak katılıyordum. Orucu yarım tutsam da teravihi tam kılıyordum. Ayrıca camiye erken gidip yer kapma gibi bir alışkanlığım da vardı.

Unutmayalım ki çocuk her yerde çocuktur. Camide bile olsa yaramazlık yapmaktan çekinmez. Mahallemizin camisinde de bazı bücürler cemaati rahatsız edecek hareketlerde bulunuyorlardı. Bendeniz çocukken de usluydum ama ne yalan söyleyeyim, akranlarımın yaramazlıklarını seyretmekten hoşlanıyordum. Camilerde ne gibi yaramazlıklar olur ki diye sual ederseniz türlü çeşitli diye cevap verebilirim. Mesela bazı çocuklar secde esnasında, ön saflardaki arkadaşlarının ayaklarını gıdıkladıkları gibi bazıları da iğne batırırlardı. Hatta aralarında kavga edenler bile oluyordu.

Sadece çocuklar mı, bu mübarek ay, gözünüz aydın diyerek bütün Müslüman gönülleri şenlendiriyor. Kültür dünyamızın canlı tablolarında birini de yazarların, şairlerin, edebiyatçıların ramazan hatıraları teşkil ediyor. Bu hatıralar yığını olanca renkli sahneleriyle, bol malzemeleriyle bir nev’i “Ramazan Edebiyatı” diyebileceğimiz bir edebiyat türünü ortaya çıkarıyor. Durum böyle olunca “Ramazan Medeniyeti”, “Ramazan Edebiyatı”yla daha canlı, daha heyecanlı bir hale geliyor. Bilmem ki belirtmeye gerek var mı? Bütün ibadetler gibi Ramazan orucu da sosyal hayatımızı maddi ve manevi açıdan adeta ihya ediyor.

Ramazan edebiyatına kaynak teşkil edecek malzeme o kadar zengin ki bunların bir kısmı bile kullanılsa cilt cilt eserler ortaya çıkar. Bendeniz de bu kaynakların cüz’i bir bölümüne başvurmak suretiyle sadece bir cilt hazırladım. 391 sayfalık bu mütevazı derlemeye de “Dersaadet’te Ramazan Akşamları” adını verdim. Timaş Yayınları arasında çıkan bu kitapta A. Ragıp Akyavaş, Ahmed Semih Mümtaz, Ayşe Osmanoğlu, Mithat Sertoğlu, Nihat Sami Banarlı, Cenap Şahabeddin, Refik Halid Karay, Süheyl Ünver, Yahya Kemal, Safiye Erol, Samiha Ayverdi gibi daha birçok kalem ve kelam erbabının birbirinden güzel yazıları bulunuyor.

Bu kadar sözden sonra kısa fakat ilgi çekici bir iktibasta bulunmak istiyorum. Kültür dünyamızın renkli simalarından merhum A. Ragıp Akyavaş “Eski Ramazanların Hususiyetleri” başlığıyla kaleme aldığı yazısının bir yerinde sözü teravihi çabuk kıldıran hocalara getirip şöyle diyor:

“Aklıma hoş bir fıkra geldi. Sultan Mahmud zamanında yaşayan Keçecizade İzzet Molla merhum, şair, âlim ve nüktedan bir zattı. Böyle sürat ekspresi gibi teravih namazı kıldıran bir imama uymuş. Molla pek şişman, karınlı gövdeli bir zat imiş. Acele acele namaz kılarken, bostan dolabı gibi yatıp kalkarken adamcağızın nefesi kesilecek gibi olmuş. Namazın yarılandığı sırada dışarıdan, soluk soluğa biri camiye gelmiş ve Molla’nın yanı başında durmuş. ‘Vah vah, namazı kaçırdık, yetişemedik’ diye kendi kendine söylenmeye, hayıflanmaya başlamış. Yorgunluktan dolayı burnundan soluyan Keçecizade İzzet Molla’nın kafasının tası atmış. Kendini tutamamış: ‘Be, birader! Biz içindeyken yetişemiyoruz. Sen ne söylüyorsun Allah aşkına!’ demiş.”

İşte bir mübarek Ramazan ayına daha kavuştuk. Allah cümlemizi daha nice Ramazanlara, nice bayramlara ulaştırsın. Şunu da söylemeden edemeyeceğim. Bu Ramazan teravih namazlarını –maalesef- evlerimizde kılacağız. Öyleyse işi aceleye getirmeyelim, tadil-i erkâna riayet edelim. İlla acele etmek istiyorsanız, yavaş yavaş acele ediniz!...

Şâheser bir hitabet örneği

04:003/05/2020, Pazar
G: 3/05/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İslam tarihine şöyle bir göz atacak olursak bu isimle yazılmış yüzlerce, binlerce kitapla karşılaşırız. Osmanlı Devleti’nin son döneminde de bu konuyla ilgili hayli eser kaleme alındı. İki örnek vermek gerekirse Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi ve Ahmed Cevdet Paşa isimlerini zikredebilirim. Âmâk-ı Hayal yazarının kaleminden çıkan bu harika eser İslam tarihini orijinal bakış açılarıyla değerlendirdiği için büyük önem arzediyor. Buna bilge tarihçimiz merhum Ziya Nur Aksun’un son derece ayrıntılı yaptığı zeyl ise, eserin kıymetini ikiye katlıyor. Bendeniz bu kitabı bir iki defa hatmettiğim gibi, Cemil Meriç’e de Göztepe’deki evine devam ettiğim sırada baştan sona okumuştum.

Büyük müverrihimiz Ahmed Cevdet Paşa’nın mübarek kaleminden çıkan İslam tarihi ise iki cilt olup “Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa” adını taşıyor. Bu günlerde Ramazan maneviyatından biraz daha hisse almak için Cevdet Paşa’yı yine okuyorum. Bence bu kıymetli İslam tarihinin en önemli özelliği, büyük bir samimiyetle ve sehl-i mümteni dediğimiz üslup güzelliğiyle kaleme alınmış olmasıdır. Müsaadenizle bir örnek vereyim.

Cevdet Paşa, eserinin baş tarafında İslâm’ın zuhuruna tekaddüm eden günlerde Kus bin Saide’nin Mekke’deki Ukaz Panayırı’nda irad ettiği nutka da yer veriyor. Âhirzaman Peygamber’ini müjdeleyen ve dünya hitabet tarihine altın harflerle yazılması gereken bu nutku, kulaklarımızdaki pası silmesi için aşağıya alıyorum:

“Ey insanlar! Geliniz, dinleyiniz, belleyiniz, ibret alınız! Yaşayan ölür, ölen fena bulur. Olacak olur, yağmur yağar, otlar biter; çocuklar doğar, analarının babalarının yerini tutar. Sonra hepsi mahvolup gider. Olayların ardı arası kesilmez, bir birini takip eder. Kulak veriniz, dikkat ediniz, gökde haber var, yerde ibret alacak şeyler var. Yeryüzü bir sarayın döşemesi, gökyüzü bir yüksek tavan. Yıldızlar yürür, denizler durur. Gelen kalmaz, giden gelmez. Acaba vardıkları yerden hoşnut olup da mı kalıyorlar, yoksa orada bırakılıp uykuya mı dalıyorlar? Yemin ederim, Allah’ın bir dini vardır ki, şimdi bulunduğunuz dinden daha sevgilidir. Ve Allah’ın gelecek bir peygamberi vardır ki, O’nun gelmesi pek yakındır. Gölgesi başınızın üstüne geldi. Ne mutlu o kimseye ki, O’na inanacak, O da ona doğru yolu gösterecek. Ne yazık o talihsize ki, O’na isyan edecek ve karşı gelecek. Yazıklar olsun ömürleri gafletle geçen ümmetlere!

Ey İyad topluluğu! Hani babalarınız ve dedeleriniz? Hani süslü köşkler ve taştan evler yapan Âd ve Semud kavmi? Hani dünya varlığına aldanıp da başında bulunduğu kavmine. ‘Ben sizin en büyük Rabbinizim’ diyen Firavun ile Nemrut? Onlar size göre daha zengin ve kuvvetçe sizden daha fazla değil miydiler? Bu toprak onları değirmeninde öğütüp toz etti, yok etti. Kemikleri bile çürüyüp dağıldı. Evleri yıkılıp ıssız kaldı. Yerlerini, yurtlarını şimdi köpekler şenlendiriyor. Sakın onlar gibi gaflet etmeyin. Onların yolundan gitmeyin. Her şey geçicidir. Kalan ancak Cenab-ı Hakk’tır. Allah, birdir, eşi ve benzeri yoktur. Tapılacak ancak o’dur. Doğmamış ve doğurmamıştır. Evvel gelip geçenlerden bizim ibret alacağımız şey çoktur. Ölüm ırmağının girecek yerleri var ama çıkacak yerleri yoktur. Giden geri dönmüyor. İyice inandım ki, herkese olan bana da olacaktır!”

Sevgili dostlar, bakınız, Ahmed Cevdet Paşa merhumun, Fahr-i Kâinat Efendimiz’in vefatını bildirdikten sonra duygularını dile getiren aşağıdaki sözleri, Kus bin Saide’nin o şaheser nutkuna ne kadar benziyor:

“İşte dünyanın hali budur. Kişi ne kadar yaşasa encamı fenâdır (faniliktir) Baki, ancak Hüda’dır. Bu konağa her gün gelip giden çok amma dönüp gelen yok. Vefasız dünya kimseye kalmaz. Dünya varlığı kimseye mal olmaz. İnsan dünyaya gelir. Genç olur, ihtiyar olur, şöyle olur, böyle olur. Nihayet ölür.

Ölenler sanki dünyaya gelmemiş gibi olur. Fakat hayır işleyenlerin güzel namı kalır. İyilik edenler ecr ü mükâfatını görür. Kötülük edenler dahi cezasını bulur. Bunlara bakıp ibret almalı. Gaflet uykusundan uyanıp âgâh (uyanık) olmalı!..”

Ahmed Cevdet Paşa, son yolculuğun hüznünü, dünya hayatının faniliğini, asıl marifetin hayırla anılmak olduğunu o güzel nesriyle anlattığı gibi, büyük şairimiz Yahya Kemal de, aynı konuyla ilgili duygularını, nev’i şahsına münhasır üslubuyla şöyle dile getiriyor:

Artık demir almak günü gelmişse zamandan,

Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;

Sallanmaz o kalkışta ne mendil, ne de bir kol

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli;

Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli

Biçare gönüller! Ne giden son gemidir bu!

Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu!

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;

Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler

Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden;

Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden.

Gidenlerin yerlerinden memnun olup olmadıklarını biz de gidince anlayacağız. Bu sefer de, bir sefere mahsus olduğu için dönmek yok. Seferin güzel geçmesi için manevi anlamda seferberlik ilan etmek gerekiyor.

Bu seferlik bu kadar.

Osmanlı medeniyetinden tablolar

04:0010/05/2020, Pazar
G: 10/05/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Muallim Cevdet, bu sıfatın hakkını tam anlamıyla veren önemli milli eğitimcilerimizden biridir. Gerek İstanbul’da gerek Bakü’de yetiştirdiği talebeleri onun muallimlik mesleğine ne büyük hizmetlerde bulunduğunu her zaman, her yerde itiraf ediyorlar.

Merhumun yegâne mesleği muallimlik değildi, o aynı zamanda müellif, muharrir ve müverrih gibi unvanlar da taşıyordu. Bugün böyle güzel kelimelerle yazılarını ve konuşmalarını süsleyenlerin sayısı -maalesef- azaldı ama eskiler kitap yazanlara müellif, gazete ve dergi yazarlarına muharrir, tarihle iştigal edenlere de müverrih diyorlardı. Muallim Cevdet’i anlatırken bütün bu soylu kelimeleri bir tarafa bırakıp, ondan sadece öğretmen-yazar diye söz edersek bu hem eksik, hem kuru bir ifade tarzı olur.

Muallim Cevdet’in 1930’lu yıllarda Bulgarlara satılan Osmanlı arşiv belgelerinin geri getirilmesi için ne büyük bir çaba harcadığını, yaklaşık sekiz yüz sayfalık kitabında bütün ayrıntılarıyla anlatan Osman Nuri Ergin, onun aynı zamanda dört başı mamur bir kültür tarihçisi olduğuna da vurgu yapıyor. Merhumun denizler kadar engin bilgisine rağmen yazdığı kitapların sayısı belki azdır ama bunun sebebi hem öğretmenlik mesleğine öncelik vermesi hem de genç yaşta vefat etmesidir.

Merhumun, İbn-i Batuta’ya zeyl olarak ve Arapça kaleme aldığı “İslam Fütüvveti ve Türk Ahiliği” isimli kitabı tam bir kültür hazinesidir. Muallim Cevdet’in bu hacimli eserinin dışında, küçük ebatta daha bir takım çalışmaları da var. Geçen akşam kütüphanemdeki eserleri okşamaya devam ederken bunlardan biriyle karşılaştım. Harf inkılabından önce “Zamanımızda Usulü İnşa ve Muhabere” adıyla neşredilen bu kitabın sayfalarını çevirirken bir başlık dikkatimi çekti. “Eski Türklerde Hayır Müesseseleri” adını taşıyan bu başlık altında dünkü medeniyetimizden bazı tablolar sunuluyor. Hoşunuza gideceğini tahmin ettiğim için aşağıdaki güzel cümleleri siz değerli okuyucularımla paylaşmak istiyorum:

Devletin görevlendirdiği bir kişi, eline içi kül dolu bir kap alır. Sokak sokak dolaşır. Yerlere atılan balgamları ve tükürükleri küle bulayarak yok eder. İşte en medeni ve mükemmel belediyelerin bugün yapmak istediği şey, bizde yüz yıllar önce düşünülmüştür ve vakıfların bu iş için tahsis ettiği bir sermaye vardır.

Başka bir misal:

Yine bizzat devlet yahut hayır sahibi bir vatandaş “Darüşşifa” adıyla bir hastahane açıyor. Hasta burada her hangi bir ücret ödemeden tedavi görüyor. Sadece bu kadar mı, hastalara her gün av etleri, en nefis meyveler - hem de- bol miktarda veriliyor. Tımarhane denilen delilere ait hastahanelerde memleketin musıki üstadları tarafından hastalar neşelendirilmeye çalışılıyor. Halbuki o yüzyıllarda Avrupalılar, delileri cin tutmuş diye ateşe atıyorlardı.

Diğer bir örnek:

Salgın hastalıklarla yapılacak mücadele bizde yüzyıllar önce gündeme geldi. Bunun için sığınma evleri hazırlandı. Hastalığa yakalananların diğer insanların arasına karışmaması için her türlü tedbir alındı. “Miskinler Tekkesi” denilen ve bugün sıhhiyenin, belediyenin semtine bile uğramadığı müessese, işte bu maksatla kuruldu.

Ya şuna ne dersiniz?

Öksüz çocukları, salih zatların yanında eğitmek, onları İslam terbiyesiyle yetiştirmek için vakıflarca büyük paralar ve mal mülk hazırlandı. İflas eden tüccara, mal varlığı kazaya uğrayan esnafa, çalışamaz hale gelen sanat erbabına yardım için çok sayıda vakıf kuruldu.

İşte göz yaşartıcı bir tablo daha:

Tahsil görmek veya ilmini yaymak için şehre gelmiş olan garip talebeleri ve âlimleri yatıracak, doyuracak, hayvanlarını besleyecek misafir haneler inşa edildi. Fatih Camii’ni çevreleyen o koca meydan bir zamanlar mermer döşeliydi. Bu meydanın etrafındaki medresenin talebeleri, sabah namazını kılmak için Fatih Camii’ne mest ile yani ayakkabısız gidiyorlardı. O civardaki bir imarethaneden her bir talebeye düzenli yemek veriliyordu. Bu yemeğe yüz dirhemden az olmamak üzere et konulması gerekiyordu. Bütün Filibe mukataası bu imaretin pirincini yetiştiriyordu.

Merhum Muallim Cevdet’in Fatih Külliyesi hakkında verdiği bu ilgi çekici cümlelere küçük bir ilavede bulunmak gerekirse şunları söyleyebiliriz:

İslam tarihine ve şehir medeniyetine şöyle bir göz attığımızda mabedlerin, özellikle büyük camilerin birer külliye şeklinde inşa edildiğini görüyoruz. “Külliye” kelimesi geniş kapsamlı olmayı ve bütünlüğü ifade ettiği için selatin camilerinin etrafında imarethane, hastahane, kütüphane, muvakkithane, kervansaray vesaire gibi sosyal kuruluşlar da muhakkak yer alıyor. Böylece bir bakıma şehir içinde şehircikler de kurulmuş oluyor. İslam medeniyetinin en şaşaalı devirlerinde Bağdat, Şam, Kahire, Kurtuba gibi büyük merkezlerde inşa edilmiş olan külliyeler, insana her manasıyla hizmet etme duygusunun canlı göstergeleri olarak karşımıza çıkıyor. Külliye zengini İslam şehirlerinden biri de -hiç şüphe yok ki- bizim İstanbul’umuzdur. Fatih Camii’ni ve külliyesini diğer İslam şehirlerindeki külliyeler ile kıyasladığımız zaman birinciliği kazandığını görüyoruz. Nitekim merhum Ali Himmet Berki de 15 Mayıs 1968 tarihli “İslam Medeniyeti” dergisiyle yayımladığı bir makalede Fatih Külliyesi’ne öncelik verip şunları söylüyor:

“Büyük hükümdar, İstanbul’da, Fatih Camii’nin etrafında öyle bir külliye yapmıştı ki, İslam âleminde vücuda getirilen ilim müesseselerinin hepsinin üstündeydi. Gerçi, vaktiyle Bağdat’ta ‘Nizamülmülk’ tarafından tesis olunan Nizamiye Medresesi’yle Nişabur’da Nizamülmülk Medresesi; zamanlarında dünyanın en büyük külliyesi halindeydi. Bu medreselerde Ebu İshak-ı Şirazi, İmam-ı Sühreverdi, İmam-ı Gazali gibi büyük âlimler ders veriyordu. Şeyh Sadi de burada yetişmişti. Merhum bu medresede bir müddet muidlik (müzakerecilik) yapmıştı. Ancak Fatih Medreseleri Hastahane, Darülhadis, Nekahathane gibi müştemilatı ve sair teşkilat ile daha mütekâmil halde idi.”

İstanbul’a ilk geldiğim yıllarda ben de bu Sahn-ı Seman Medreseleri’nin bir odasında bir süre kalma bahtiyarlığına ermiştim. İnşa ettirdiği bu göz kamaştırıcı külliye ile, şehir medeniyetine külli anlamda katkıda bulunan Hz. Fatih’i şu mübarek Ramazan ayında bir kere daha rahmetle yâd ediyorum

Tayyib Bey’in sevinci

04:0017/05/2020, Pazar
G: 17/05/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Efendim, bendeniz milliyetçi deyince Ali Emiri Efendi, Bursalı Mehmed Tahir, Osman Yüksel Serdengeçti, Dündar Taşer, Erol Güngör, Ziya Nur Aksun, Seyyid Ahmed Arvasi gibi isimleri hatırlıyorum. Hatırlıyorum ne kelime, bu zatların eserlerinden bol bol istifade ettiğim için kendilerini hayırla anıyorum. Böyle gerçek milliyetçilerin, İslâmı baş tacı eden gönüldaşların sayı itibariyle daha da artmasını temenni ediyorum.

Son zamanlarda çakma milliyetçiler ortaya çıktı ki, bunlar kendilerini ulusalcı diye lanse ediyorlar. Bu ulusalcılar, arada sırada ulu bir sala biniyorlar, cehalet denizinde de sallanıp duruyorlar. Geçen gün bunlardan birinin sosyal medyada bir konuşmasına şahit oldum. Eski kültür bakanlarından biri olan bu zat, açtı ağzını yumdu gözünü, önce Osmanlı ecdadımızın büyük şeyhülislamı Ebussuud Efendi aleyhinde atıp tuttu. “Ebussuud kafası” diyerek hakaret edici cümleler kullandı. Arkasından sözü İmam – Hatip liselerine getirip bu eğitim kurumlarındaki kız öğrencileri diline doladı. Bu kızlar mezun olunca imamlık mı yapacaklar diye cahilane bir soru yöneltti.

Ben de İmam-Hatipli olduğum, ayrıca cihan hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman’ın şeyhülislamına büyük bir saygı duyduğum için eski bakanın türrehatı kanıma dokundu. Müsaadenizle birkaç cümle söylemek istiyorum. Bir insan, böyle dört başı mamur bir İslam âliminin niçin aleyhinde bulunur? Elbette ki cehaletinden dolayı böyle bir yola tevessül eder. Nitekim daha önceki yılların birinde, galiba 1976’da bir akademisyen böyle korkunç bir cehalet örneği sergiledi. İslam düşmanlığıyla tanınan Prof. Dr. İlhan Arsel, Varlık Dergisi’nde bu büyük şeyhülislamın aleyhinde bir makale yayımladı. Efendi’nin bir fetvasında geçen “pir” kelimesini “pire” diye yanlış okuyarak âleme maskara oldu. Neymiş efendim, şeyhülislam, pire ile cinsel ilişkiye girmekten bahsediyormuş. Destursuz bağa girenleri haşlamasıyla ve taşlamasıyla meşhur merhum Orhan Şaik Gökyay, derhal harekete geçip “Hisar” dergisinde “Bir Fetva da Bizden” başlığıyla cevabi bir yazı yayımladı. Ama ne cevap!

İlhan Arsel kafasındaki adamların İslam ve Osmanlı düşmanlığı bizi fazla şaşırtmıyor. Lakin bir zamanlar milliyetçiliğiyle, mukaddesatçılığıyla tanınan bir bakanın aynı kafileye dâhil olması insanı hayrete düşürüyor. Garabete bakınız ki, “Türk Büyükleri” dizisinin 121. kitabı olan ve “Ebussuud Efendi” adını taşıyan eser de bu bakanın bakanlığı zamanında yayımlanmıştı.

Şimdi gelelim İmam-Hatip liselerini tercih eden kız talebeler konusuna… Cümle âlem bilir ki, kızlarını bu okullara gönderen veliler, kızları imam olsun diye yollamıyorlar, aksine dini tahsil almaları için bu eğitim yuvalarını tercih ediyorlar. Yoksa adı İmam-Hatip olduğu için mezunların hepsi imam olacak diye bir kural yok. Nitekim bu okulları bitirip de devlet kademelerinde önemli görevlere gelenlerin hayli yekun tuttuğunu sağır sultan bile biliyor. Bu satırların sahibi de, İmam-Hatip Okulu’ndan daha mezun olmadan -hem de sol tandanslı- bir hocasının teşvikiyle edebiyat okumaya karar verdi ve okudu.

İslam’da ilim bakımından kadın erkek ayırımı olmadığına göre dengeyi sağlamak gerekiyor. Ailede çocuğun iyi yetiştirilmesinde anneler birinci derecede sorumlu oldukları için onların da mükemmel bir dini eğitim almaları icap ediyor. Ben, rahmetli Bekir Topaloğlu’nun “İslam’da Kadın” kitabını daha lise yıllarında okumuştum. Bugünlerde ise hem Ankara İlahiyat Fakültesi’nde, hem Konya Yüksek İslam Enstitüsü’nde, hem de Erzurum Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi’nde yıllarca görev yapan büyük İslam âlimi Prof. Muhammed Tayyip Okiç’in “İslamiyet’te Kadın Öğretimi” isimli önemli bir kitabını gözden geçiriyorum.

Merhumun hayattayken göremediği, ancak vefatından sonra, Diyanet İşleri Başkanlığı’nca neşredilen eserin girişinde hocanın eski talebelerinden, Prof. Mehmed Said Hatipoğlu’nun bir de takdim yazısı bulunuyor. Hatiboğlu, mukaddimesine “Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayımladığı bu çapı küçük ilmi eser, 75 senelik ömrünün 32 senesini Türkiye’nin dini kültür hayatına adamış, büyük insan, büyük âlim Prof. Muhammed Tayyib Okiç hocamızın bir armağanıdır” cümleleriyle başlıyor, “İlmi seviyesi yanında yüksek insani vasıfları da her şeyin üstünde olan aziz hocamızın bu küçük eserini kültür dünyamıza kazandıran Diyanet İşleri Başkanlığı’na derin şükranlarımızı sunarken, kendisine Cenab-ı Hakk’ın sonsuz rahmetini niyaz ederiz” sözleriyle bitiriyor.

Bir kere daha belirtmek isterim ki, merhumun, kız kardeşleri Rabia Zilco’ya ve Tayyibe Raşidagiç’e ithaf ettiği bu kitap hacim itibariyle küçük olsa da muhtevası bakımından büyük önem taşıyor. Hoca, tefsir, hadis, fıkıh, vaaz, irşad, tasavvuf, ilm-i kıraat konularında yetişen İslam kadınlarını bu eserinde belgelere dayanarak anlatıyor. Ayrıca “Müslüman âlim kadınlar”dan bahsettiği gibi, Peygamber Efendimiz’in hanımlara tahsis ettiği dersler hakkında da ilgi çekici bilgiler veriyor. Keza, yine bu başlık altında kendini sevindiren gelişmelerden söz ediyor. 1967-1968 yılları itibariyle İmam – Hatip Okullarında kız talebeleri görmek, dine ve din ilimlerine susamış bu masum kız çocuklarının tahsile başlamalarına şahit olmak benim için sonsuz bir saadet teşkil etmektedir diyor.

Rahmetullahi aleyh!.

Darbe şakşakçısı bir anayasa profesörü

04:0031/05/2020, Pazar
G: 31/05/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Mayıs ayını, Hz. Fatih tarafından İstanbul’un fethini hatırlattığı için çok severim. Ancak 27 Mayıs eşkıyalığı da yine bu ayda kendini gösterdiği için sevincim hüzne dönüşür. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin 60. yıl dönümünde, zulüm ve işkence adası olan Yassıada’nın Demokrasi Müzesi haline getirilmesi aziz Türk milletinin vefa duygusuna harika bir örnek olduğu için büyük bir gurur duyuyorum. Başta Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere emeği geçen herkesi tebrik ediyorum.

Bilindiği üzere 10 Mayıs “Anneler Günü” idi. Ertesi gün bazı köşe yazarları “Anneler Günü”nü konu alan yazılar yayımladılar. Bunlardan biri de Sabah’ın kıdemli köşe yazarı Mehmet Barlas idi. Aşağıdaki paragrafı Barlas’ın yazısından naklediyorum.

“Anne sevgisini ve anneye duyulan özlemi en iyi seslendirenlerden birinin Hukuk Fakültesi’ndeki hocamız Prof. Hüseyin Nail Kubalı olduğunu öğrendiğimde çok etkilenmiştim. Bu Anneler Günü vesilesiyle Prof. Kubalı’nın ‘Anam’ şiirini yeniden hatırlıyorum.”

Şiirin ilk dörtlüğü şöyle:

Anam anam ah anam

Nasıl gittin vah anam.

Sana vakitsiz kıydı

Bu nasıl Allah anam.

Sevgili okuyucularım. Bu dörtlüğün son mısraını okurken sizin de “Bu nasıl şiir böyle?” dediğinizi duyar gibi oluyorum. İmanı ne kadar zayıf olursa olsun, hiçbir Müslüman Cenab-ı Hakk’a böyle bir sitemde bulunmaya cesaret edemez.

Barlas’ın ifadesiyle anneye duyulan özlemi en iyi seslendiren Hüseyin Nail Kubalı, Menderes ve arkadaşlarına duyduğu nefreti olanca kiniyle dile getiren bir darbe şakşakçısıydı. Öyleyse -geliniz- 27 Mayıs 1960 darbesinden 60 yıl sonra bu adamı biraz daha yakından tanıyalım.

Aşağıda okuyacağınız satırlar Kubalı’nın talebelerinden ve siyaset dünyamızın ünlü şahsiyetlerinden nakledildiği için, bu ürpertici cümlelere sağlam kaynak olarak bakabilirsiniz.

Son günlerde ilgiyle okuduğum bir hatıra kitabı var ki, “Bir Zamanlar Rektördüm-İlme Adanmış Bir Ömür” ismini taşıyor. Prof. Dr. Servet Armağan, bu hatıratında hocalarını sıralarken Prof. Dr. Hüseyin Nail Kubalı’dan da söz ediyor ve tabii ki -teessüfle- onun 27 Mayısçılara verdiği çirkin desteği de dile getiriyor.

Servet Bey, “Hüseyin Nail Kubalı ismi, gerek İstanbul Hukuk Fakültesi, gerekse Demokrat Parti söz konusu olduğunda çok konuşulan, 1960 askeri harekatından sonra adından çok bahsedilen, Demokrat Parti ileri gelenlerinin Yassıada’ya sürülmesinde ve cezalandırılmasında ismi çok geçen, beyanatlarına çok yer verilen bir profesör olarak yâd edilir” dedikten sonra konumuzla ilgili olarak şunları da kaydediyor:

“1960 yılından sonra çok gözde biri oldu. Gerek Demokrat Parti iktidarının devrilmesinde, gerek 27-28 Nisan 1960 talebe hadiselerinde verdiği kışkırtıcı beyanatları ve askeri harekattan sonra yaptığı konuşmalarla Demokrat Parti mensuplarının Yassıada’ya gitmesine ve muhakeme edilmesine yol açmıştır. Hatta o kadar ki, mahkeme, bu muhakemeler başladıktan bir süre sonra Amerika’ya giden Kubalı’yı şahitlik yapması için bilet ücretini ödeyerek getirtmiş ve şahitlik yaptıktan sonra Amerika’ya dönmesini sağlamıştır. Böylece ‘en pahalı şahit’ unvanını kazanan Kubalı, Demokrat Parti ileri gelenlerine çok ağır ithamlarla dolu bir şahitlik yapmıştı. Benim asistanlık yıllarıma rastlayan bu olayı, nefretimi mucip olan bir davranış olarak belirtmeliyim.”

Servet Bey, aynı hatıratta, şu cümleye de yer veriyor: “Kadıköy’de bahçe içinde bir villası vardı. Rivayete göre o zaman 1960 hareketini yapan askerler kendisine vermişler.”

Kubalı’nın talebelerinden biri de merhum İhsan Toksarı Hoca’dır. Toksarı, 1959-1960 yılında Hukuk Fakültesi’nin birinci sınıfındadır. Hatıratında anlattığına göre, Kubalı, elli dakikalık dersin on, on beş dakikasını mutlaka siyasete ayırıyor, iktidara en ağır tenkitlerde bulunuyor, talebeyi isyana teşvik ediyordu.

Toksarı’nın yönelttiği bir soruya hocası Kubalı şu cevabı vermiş: “Muhalefet lideri taşlanırsa (İnönü Uşak’ta taşlanmıştı), bedevi kılıklı kimseler şehir şehir dolaşırsa (Said Nursi’yi kastediyor), başta gençlik olmak üzere bütün halk isyan eder.”

Hem T.B.M.M Başkanlığı yapan hem de Demokratik Parti’yi kuran merhum Ferruh Bozbeyli “Yalnız Demokrat” isimli hatıratında, "Beni siyasete kamçılayan Yassıada oldu" dedikten sonra sözü H. Nail Kubalı’ya getirip diyor ki: Kubalı Yassıada duruşmalarında, eliyle bütün milletvekillerini göstererek, Reis Bey, bunlar, hani bir hayvan var ya, kurda bağıra bağıra gider, bunlar da ihtilale öyle gittiler. Bu adam insanlara işte böyle eşek diyor.

Bozbeyli’nin Yassıada duruşmalarıyla ilgili daha başka ifşaatı da var ama yerim müsait olmadığı için onları nakledemiyorum.

Kubalı’nın bir marifeti de muhbirliğidir. İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü üçüncü sınıf öğrencisi ve Kadıköy Merkez vaizi Mehmet Çiçek’i, Kadıköy Osman Ağa Camii’nde yaptığı vaaz sırasında hilafeti istediği iddiasıyla ihbar ediyor ve cezaevine girmesine sebep oluyor. Olayın ayrıntıları 15 Ekim 1968 tarihli “İslam Medeniyeti” dergisinde yer alıyor.

Barlas’a, bana bu yazıyı kaleme aldırdığı için müteşekkirim

Zamane dervişi

04:007/06/2020, Pazar
G: 7/06/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Zaman zaman gündeme gelen iki konu var ki, fena halde canımı sıkıyor. Bozuk bir Türkçe’yle konuşanları dinlerken kulaklarım rahatsız oluyor. Keza, üslup derbederi ve imla yanlışlarıyla dolu yazıları okurken de gözlerim rencide oluyor. Halbuki güzel sözler ve ahenkli sesler dinlettirmek suretiyle kulaklarımıza ikramda bulunmak üzerimize vecibe olduğu gibi, imbikten geçirilmiş metinleri okuyarak gözlerimizi zinetlendirmek de asli görevlerimiziden biridir.

Bilmem ki, önce kulaktan mı başlayayım yoksa “göz”ü mü öne alayım? Ne fark eder, dediğinizi duyar gibi olduğum için hemen tereddüdü bırakıyor, kulakla ilgili söyleyeceklerime kulak vermenizi rica ediyorum.

Mekânı cennet olsun üstad Necip Fazıl, “Ben konuşmaktan değil, dinlemekten yorulurum” derdi. Tabii ki bu sözü, sokak diliyle konuşanları kastederek sarf ederdi. Kendimi böyle bir söz sultanıyla kıyaslamaktan teeddüp etmekle beraber birkaç cümle söylemek istiyorum. Ne yalan söyleyeyim, ben de ıkına sıkına konuşanları, daha doğrusu konuşamayanları, mebzul miktarda telaffuz hataları yapanları, uzun heceleri kısa, kısa heceleri uzun söyleyenleri ve daha bir hayli “hâyide” kelime kullananları dinledikçe yahut dinlemek zorunda kaldıkça – ki bu da ayrı bir işkencedir – kulak azabı yaşıyorum.

Esefle ifade edeyim ki, güzel Türkçe’mizi çirkinleştirenlere, böylece –belki de farkında olmayarak- okuyucularını ve dinleyicilerini zora sokanlara; dil terbiyesine, kalem haysiyetine yeteri kadar önem vermeleri, bu konuda hassasiyet göstermeleri gereken kimseler arasında da çok hem de çok rastlıyoruz. Yazılı ve sözlü medyada bu türlü yanlışlıklara, cehalet örneklerine sık sık rastladığımız gibi, dili bozuk kitapların (estağfirullah) yapıtların sayısı da büyük bir yekûn tutuyor.

Geçen akşam ATV’de “Diriliş Osman” dizisini seyrederken böyle birkaç yanlış telaffuz duydum. Mesela, dizi baş oyuncusu, bir ara, “Kayı Obası’na kimse tasallut olamaz” dedi. Bu yanlış bir söyleyişti. Ya “Kayı Obası’na kimse tasallutta bulunamaz” veya “Kayı Obası’na kimse musallat olamaz” diye söylenmiş olsaydı, ifade doğru olurdu. Yine aynı kanalda uzun zamandır devam eden vurdulu kırdılı bir dizi de, yanlış olarak “Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz” başlığını taşıyor. Bunun doğru ifadesi “Eşkıya Dünyaya Hükümran Olmaz”dır.

Ekranları istila eden; gazetelerde, dergilerde, kitaplarda bol miktarda görülen böyle hatalı ifadelerin sayısı o kadar fazla ki, bunların sadece birkaç aylık dökümünü yapmak için bile koca bir “Yanlışnâme” kaleme almak gerekir. Ne dersiniz, hazır başlamışken birkaç örnek daha vereyim mi?

Erbab-ı kalem zannettiğimiz bazı diplomalılar bile “sesdeş” kelimeleri sık sık birbirine karıştırıyorlar. Mesela “Müsahib”e “muhasib” diyerek sohbet ehli kimseyi muhasebeci yapıyorlar. “Türk Mizahçıları” isimli kitapta şöyle bir cümleyle karşılaşmıştım: “Cevher Ağa Abdülhamid’in baş muhasibiydi” Hayır, müsahibiydi. Ne yazık ki bu sıfat rahmetlinin idamına sebep oldu. Öyle ya, Cevher Ağa padişahın baş müsahibi olduğuna göre – tabii ki – bütün jurnaller onun elinden geçiyordu. Bunların içinde bazı İttihatçı kodamanların jurnalleri de vardı. İşte bundan dolayı İttihat Terakki Komitesi Abdülhamid’i tahtından indirince, foyaları meydana çıkmasın diye, ilk iş olarak hükümdarın müsahibi Cevher Ağa’yı Galata Köprüsü’nde astılar. Unutmadan söyleyeyim, sadece Sultan Abdülhamid Han’ın değil, bütün Osmanlı padişahlarının can yoldaşı olarak birer müsahibi vardı. Mesela huzuruna çıkan her vezirin can korkusuna kapıldığı Yavuz Sultan Selim’in müsahibi Hasan Can’dı. Mukaddes öfkesiyle meşhur olan Yavuz padişah, Hasan Can’ın canlara can katan sohbetlerinden çok hoşlanıyordu.

Sadede gelelim. Hafriyat ile harfiyat, teşrif ile tefrişi, muhabere ile muharebeyi, hazine ile hazireyi, delalet ile dalaleti, aralarında ses benzerliği olduğu için sık sık birbirine karıştırıyoruz. Son örnek, Fuzuli’nin harika bir beytini aklıma getirdi. Hiçbir zaman fuzuli söz söylemeyen Fuzuli diyor ki:

Ben aklımdan isterim delâlet

Aklım bana gösterir dalâlet

Şimdi, bu beyti okuduktan sonra hiç akıl, insanı dalâlete sevk eder mi diye Fuzuli’ye kafa tutmaya kalkışırsanız ben de sizin aklınızdan şüphe etmeye başlarım. Hazret, başka bir şey söylüyor. Ne söylediğini doğru anlamak için iyi dinlemek gerekiyor.

Bir de kelimeleri yerli yerinde kullanmadığımız için çirkin ifade tarzları ortaya çıkıyor. Geçen gün bir televizyon sunucusu, programımıza bir sürü profesör katılacak diyor, koca koca akademisyenleri “sürü”ye katıyordu.

Sözü, yazımın başlığına getireceğim için daha fazla örnek vermek istemiyorum.

Perşembe günü, Sabah gazetesinde karşılaştığım yarım sayfalık bir ilan beni şaşırttı. İlan şöyle: “Zamâne Dervişi Mim Kemal Öke’nin kaleminden bir Turgut Reis Hikâyesi” Buradaki “zamâne” kelimesi küçümseme, hafife alma mânâsına geldiği için böyle bir ilanda kullanılması yanlıştır. “Zamanımızın dervişi” denseydi, daha doğru olurdu. Mim Kemal Öke’yi ben lise yıllarından beri tanırım. Çalışkan, ilim irfan sahibi bir dostumuzdur. Zamâneye uygun hareket edenlerden değildir.

“Zamâne” kelimesine, Ârif Nihat Asya merhumdan bir misal vererek bahsi kapatayım:

Yüzüne çarpmak gerek, zamânenin fendini

Göster; kabaran sular nasıl yıkar bendini?

Küçük görme, hor görme delikanlım kendini

Sultan Vahdeddin’in Ayasofya’da okuttuğu mevlid

04:0014/06/2020, Pazar
G: 14/06/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Mabedler içinde kendisinden en fazla söz ettiren ve en büyük heyecanı uyandıran hangisidir diye yöneltilecek bir soruya hiç düşünmeden “Ayasofya!” diyebiliriz. Bu muhteşem mabed daha yapılır yapılmaz ilk heyecanı yaşadı. Bânisi Jüstinyen, binayı gezip de ihtişamına hayran olunca kendini tutamayıp “Seni geçtim ey Süleyman!” diye yüksek sesle bağırdı. Tabii ki, kastettiği Süleyman Aleyhisselam ve onun Kudüs’teki mabedi idi.

Ayasofya ikinci ve daha coşkulu heyecanı İstanbul’un fethiyle birlikte yaşadı. Bin yıldan fazla bir süre kilise olark görev yapan bu tarihi mabed, Fatih Sultan Mehmed sayesinde cami olmanın mutluluğunu yaşadı. Diğer bir ifadeyle söylemek gerekirse 29 Mayıs 1453’de Müslüman oldu. Sonra gelen Osmanlı hükümdarları da Cuma selamlıklarını Fatih’in yadigârı olan Ayasofya’da, diğer adıyla “Cami-i Kebir”de yapmak suretiyle bu tarihi ibadethaneye en büyük mutluluğu tattırdılar.

Ayasofya, son büyük bir heyecanı da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edildiği sırada yaşadı. İzmir, işgalden kurtulunca, Sultan Vahdeddin, şükrane olarak burada mevlid okutturdu. Bu muhteşem mevlid törenine devrin İtalya büyükelçisi de katıldı ve intibalarını hatıratında yayımladı. “Kültür Dünyamızdan Manzaralar” kitabımda yer alan tarihi Ayasofya mevlidini – Ayasofya’nın gündemde olduğu bu günlerde – büyük bir ilgiyle okuyacağınızı tahmin ederek aşağıya alıyorum.

İzmir’in işgali esnasında padişah son derece üzülüyor ve büyük bir endişeye kapılıyor. Saraya feryatnameler geliyor. İlk anda, bu harekete hangi devletin giriştiği bilinmiyor. Padişah gece vakti kâtibini telefonla uyandırarak hemen haber almasını bildiriyor. İşgalin Yunan ordusu tarafından yapıldığı anlaşılıyor. Bunun üzerine padişah, yeni vekiller heyetinin de tayinini bildiren bir hattı hümayun yayınlıyor. Daha sonra genç kumandanların özellikle Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya gönderilmesine önayak oluyor.

Felaket bulutlarını bir paratoner gibi üzerine çeken Sultan, İzmir’in Yunanlılardan temizlendiğini haber alınca hayatının en büyük mutluluğunu yaşıyor. Şükran vesilesi olmak üzere Ayasofya’da bir mevlid okutturuyor. Bu dini merasimi devrin İtalya büyükelçisi Pietro Quraoni yakından takip ediyor. Daha sonra “Croquis D’ambassade” adıyla yayınladığı hatıra kitabında da yer alıyor.

Yazar, bu hazin manzarayı göz yaşartıcı tablolar halinde şöyle dile getiriyor:

“Türk ordusu, bir semti alevler içinde yanan İzmir’e girmişti. Yunanistan’la yapılan harp artık sona ermişti. Birden koca şehri umumi bir hayret sardı.

Sultan’ın Ayasofya’da Türk kuvvetlerinin zaferini tes’id (kutlamak) için teberrüken mevlid okutacağı duyulmuştu.

Bu, cidden düşündürücü bir haberdi. Zira Ankara hükümeti Sultan hakkındaki fikrini ona karşı neler tasmim ettiğini artık gizlememekte idi. Ve Sultan kendisini de devirecek olan kuvveti zafere ulaştırdığından ötürü Cenab-ı Hakk’a hamdedilmesini istiyordu.

Tabii bu dini merasim, bu ibadet yalnız Müslümanlara mahsustu. Fakat Ayasofya’yı dolduracak mü’minlerin saflarına karışmak için öyle büyük bir arzu ve meraka kapılmıştım ki, büyük camiye gitmekten kendimi alamadım.

O devirde İslam’ın ibadet şekillerini oldukça iyi kavramıştım, bilirdim. Dış görünüş bakımından bu ibadet hiç de güç yapılır bir şey değildi. Kolaylıkla taklit edebilirdim. Önce başa giyilecek şeyi iyi seçmeliydim. Fes giymek tehlikeli olabilirdi. Biri Türkçe bir şey sorsa şivem bana ihanet edebilirdi. Ama Rusya Müslümanlarının giydikleri ve renkli işlemelerle süslü takkelerden birini başıma geçirirsem tehlike azalabilirdi. Kafkaslar’da vazife gördüğüm için ora Türkleri’nin şivelerini iyi biliyordum.

O yıllarda Rusya’da Çarlığın devrilişinden sonra kurulmuş müstakil Türk devletlerini kızıllar birer ikişer yok etmiş oldukları için, bütün o talihsiz memleketlerden İstanbul’a bir çok insan göç etmiş bulunuyordu. Nitekim o gece Ayasofya’yı dolduranların arasında bunlardan birçoğunu gördüm.

Büyük Camiye vardığım zaman hava kararmış, gece olmuştu. Ayasofya mü’minlerle dolup taşmaktaydı. Büyük iç kapıdan girince hemen loş bir yer seçip bir halının üzerine bağdaş kurdum.

Bence Ayasofya’nın içi insan elinin meydana getirebildiği şeylerin en güzellerinden biridir. Yılların cila vurduğu o kibar renkli sütunların birbirini kovalayışı ve mermerlerin her birinin bir başka türlü göz alışı hiç unutulabilir mi?

O ana kadar Ayasofya gecelerini bilmiyordum. Büyük Camiyi geceleyin hiç ziyaret etmemiştim.

Binlerce kandilden ruha sükun veren tatlı bir ışık dökülüyordu. Kur’an ayetlerinin beyaz harfleri boşluklarda yayılarak, daha da büyüyerek alacakaranlık içinde gözü alıyordu. Şurada burada mozayiklerin altın parıltıları esrarengiz kıvılcımlar saçıyordu. O dev kubbe şimdi daha büyük ve azametli, adeta sonsuz bir hal alıyordu.

Tâ dipten, çok uzaktan âhenkli ve iyi duyulan sesler geliyordu. Mollalar, hafızlar sıra ile Kur’an okuyorlardı.

Mihrabın yanında, bu müminler kalabalığının önünde O, tek başına duruyordu. Başında gri bir kalpak vardı. İçine kırmızı çuha kaplanmış mavimtırak paltosunun yakaları cömertçe açılmıştı.

O, Majeste Altıncı Mehmed… Osmanlıların imparatoru, müminlerin emiri, zıllullahi fi’l arz, krallar kralı, sultanlar sultanı, âlemdeki hüsrevlere taçlar dağıtan ve daha nice ünvanların sahibi Sultan…

Cemaat halinde eda edilen bir İslami ibadet, yani namaz kadar ihtişamlı bir manzara olamaz. Bütün müminler hep beraber secdeye varıp alınlarını yere değdirdikleri anda kumsala gelip parçalanan dalgaların gürültüsü gibi bir ses yükselir…

Bu gece loşluk ve dini olduğu kadar da vatanperverane olan heyecan, mevlidin ruhani ululuğunu bir kat daha arttırıyordu.

Ulemadan bir zat mihrapta birkaç basamak yükseldi. Ben uzaktan onun ancak ak sakalını ve kocaman beyaz sarığını görebiliyordum. Arapça’nın bazan peltek, bazan sert sada verişini Türk dilinin kıvrak âhengi takip ediyordu.

Kulaklarım ara sıra bir kelimeyi fark edebiliyordu. Ama etrafımı saran halkın ne derece kendinden geçmiş ve alevlenmiş bir halde olduğunu hissediyordum. Ve hutbe biter bitmez bu halktan korkunç bir haykırış yükseldi.

Kahrolsun gâvurlar!

Ve şu anda kendimi bilhassa yalnız ve daha da fazla gâvur bulan ben itiraf ederim, hiç utanmadan itiraf ederim ki, ben de tıpkı onlar gibi gırtlağım yırtıla yırtıla haykırdım:

Kahrolsun gâvurlar!

Namaz, mevlit, ayin ve dua bitince sert bir kumanda duyuldu. Birden bire beliren iki dizi jandarma halkı güçlükle ayırdı, dar bir yol açtı. Majeste Sultan Ayasofya’dan ayrılıyordu.

Yanımdan geçerken dikkat ettim:

Başını biraz sağına eğmiş, gözlerini hafifçe yummuş, dua okur gibi bir hali vardı. Dirsekleri hâlâ bükülmüş, avuçları hâlâ kubbeye doğru açıktı.

Yüzü çok sararmıştı.

Üzgün, mahzun ve dalgındı.

İstanbul hâlâ işgal altındaydı

Süleyman Demirel’in okuduğu kitap

04:0021/06/2020, Pazar
G: 21/06/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Başbakan ve Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in ölümünün beşinci yıl dönümü dolayısıyla Demirel Vakfı bazı gazetelere tam sayfa ilan verdi ve ertesi gün bir takım köşe yazarları konuyla ilgili görüşlerini dile getirdiler.

Şimdi siz de başlığa bakıp benim de siyaset yazacağımı zannetmeyiniz. Hayır, öyle bir şey yapmayacağım, sadece bu ünlü siyasetçimizin, bir zamanlar okuduğu çok önemli bir kitaptan bahsedeceğim. Muhtemel sorunuzu cevaplandırmak için peşinen söyleyeyim. Tabii ki, Demirel’in hangi kitapları okuduğunu bilmem mümkün değil. Ancak aşağıda adını vereceğim tarihi eseri, büyük bir zevkle incelediğini kendisi söylediği için biliyorum.

Bilindiği gibi, 12 Eylül 1980 askeri darbesi olunca Kenan Evren ve arkadaşları ilk iş olarak, diğer siyasi liderlerle birlikte Süleyman Demirel’i de Zincirbozan’a gönderdiler ve orada gözetim altına aldılar. İlk zamanlar gazeteciler dâhil, yanlarına kimse sokulmadı. Ancak ilerleyen zamanla birlikte sıkıyönetim biraz gevşetilmiş olmalı ki, artık gazetecilerin röportaj yapmalarına izin verildi. Galiba Yavuz Donat’ın kendisiyle yaptığı bir röportajı ben de ilgiyle okumuştum. Röportajda iki soru-iki cevap dikkatimi çekmişti. Birinci soru: Siyasi rakibiniz Ecevit’le aynı mekânda ve konumdasınız, kendisiyle hiç görüşüyor musunuz? Cevap: Sayın Ecevit’le tek ortak yönümüz var. O da, ikimiz de aynı denize bakıyoruz. Diğer soru da şöyle: Bugünlerde hangi kitapları okuyorsunuz? Cevap: İbnülemin Mahmud Kemal’in “Son Sadrıazamları”nı okuyorum. Bakın, bu çok mühim bir eser.

Efendim, bilindiği üzere, Osmanlı idare sisteminin iki numaralı temsilcisi olan “sadrıazam”ın Cumhuriyet devrindeki adı “Başvekil” veya “Başbakan”dır. Süleyman Demirel de ünlü bir başbakan olduğuna göre, o tutukluluk günlerinde böyle bir eseri okuyarak iyi bir seçim yapmıştır, diyebiliriz.

Son Osmanlı sadrıazamları hakkında merhum Mehmed Zeki Pakalın gibi, daha başka tarihçiler tarafından da eserler kaleme alınmış olmakla birlikte bunların hiçbirisi İbnülemin’in külliyatıyla kıyaslanmaz. Bu üstünlüğün daha iyi anlaşılabilmesi için eser ve müellifi, daha doğrusu müverrihi hakkında kısa bilgiler vermek istiyorum. Büyük tarihçi, edebiyatçı ve kitabiyat bilgini merhum İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın bir numaralı bu eserinin asıl adı “Kemalü’s - Sudur”dur. Milli Eğitim Bakalığı’nca yayımlanmasına karar verildiği sırada adı değiştirildi ve “Osmanlı Devrinde Son Sadrıazamlar” oldu. Hakkını yemeyelim, devrin Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel, sadece bu sadrıazamlar külliyatını değil, üstadın “Son Asır Türk Şairleri”, “Son Hattatlar” ve “Son Bestekârlar-Hoş Sada” gibi her biri sahasında kaynak özelliği taşıyan eserlerini de Türk irfanına kazandırmak için büyük çaba harcadı. Hâlbuki mütefekkir olduğu kadar mütedeyyin bir insan olan İbnülemin’in isimlerini zikrettiğim bu eserlerinde öyle cümleler var ki, o devrin insanlarınca, kolay kolay hazmedilmez. Yani, İbnülemin İslami kimliğinin yansımalarını ustaca ve büyük bir cesaretle satır aralarına yerleştirmeyi başarmıştır. Eserler okunursa, ne demek istediğim daha kolay anlaşılır. Said Halim Paşa’nın fotoğrafının altındaki yazı bile bunun için yeterli olabilir.

2193 sayfalık “Son Sadrıazamlar” devrin Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın da dikkatini çekmiş olmalı ki kendisiyle görüşme arzusu duyuyor. Bir gün merhum Menderes’le birlikte İstanbul’a gelince, Florya Deniz Köşkü’nde bu görüşme gerçekleşiyor. Devrin İstanbul Belediye Başkanı ve aynı zamanda valisi olan Ord. Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay’ın -bütün itirazlarına rağmen- üstadı Mercan’daki konağından alıp Florya’daki köşke nasıl götürdüğünü bizzat dinledim. Bu mülakat, Gökay’ın, İstanbul Valiliği’nin yanı başındaki, “Ord. Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay Vakfı”nda gerçekleşti.

Köşk’te yemekten sonra kahveler içildiği sırada Celal Bayar: “Efendi, ‘Son Sadrıazamlar’ını büyük bir zevkle okudum. Hakikaten çok güzel yazmışsınız. Bir de Cumhuriyet devri devlet ricalini anlatan bir eser kaleme alsanız ne iyi olur?” Cesareti ve pervasızlığı ile de tanınan, hatta sevilen İbnülemin, Celal Bayar’a cevaben: “Beyefendi, evet, ben son Osmanlı sadrıazamlarını yazdım. Ama daha önce onları merhum babam Seyyid Mehmed Emin Paşa sayesinde yakından tanıdım, bazılarının konaklarında bulundum, bir kısmının maiyetinde çalıştım. Hâlbuki yenileri tanımıyorum. (Tabii tecahül-i ârifanede bulunuyor) Hem yenilerin yazılacak neyi var ki?” dedikten sonra asıl vurucu cümle olarak şöyle diyor:

- Efendim, eskiden bir kimse sadrıazam olmadan evvel silsile takip ederdi. Sırasıyla vali, nazır, vezir, sonra da sadrıazam olurdu. Şimdi öyle mi? Bakıyorsunuz, ne idüğü belirsiz bir adam milletin başına geçiyor, âlimi, ulemayı ayağına çağırıyor.

Celal Bayar ve arkadaşları değil tepki göstermek, kahkaha atmaktan kendilerini alamıyorlar. Bendeniz, Celal Bayar’ı da Çifte Havuzlar’daki evinde ziyaret etmiş, İbnülemin’le ilgili hatıralarını dinlerken bu hadiseyi teyit ettirmiştim.

Profesör Doktor Asaf Ataseven

04:0028/06/2020, Pazar
G: 28/06/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Bundan on iki yıl önce Hakk’ın rahmetine kavuşan Prof. Dr. Âsâf Ataseven, üç önemli özelliğe ve güzelliğe sahipti. Merhum hem mütedeyyindi, hem mesleğinde mahirdi, hem de tarihe ve kültüre âşina idi. Geçen pazar açılışı yapılan bir hastahaneye onun adının verilmesi son derece isabetli olmuştur, bu karardan dolayı Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’a şükranlarımızı sunmak da bizim üzerimize bir vecibedir.

Merhumun vefatından birkaç yıl önce kendisiyle yaptığım bir röportajın metnini bu vesileyle ve teberrüken siz değerli okuyucularıma takdim ediyorum.

İnsanlar hayattayken güzel mekânlarda oturmayı, iyi insanlara komşu olmayı tercih ettikleri gibi, öldükten sonra da tarihi mezarlıklara, büyük zatların çok olduğu kabristanlara gömülmeyi istiyorlar. Böyle insani bir arzunun gereği olarak bazı kimseler vefatlarından önce kabirlerini hazırlıyorlar. Merhum Âsâf Ataseven de ölmeden önce kendine kabir hazırlayanlardan biriydi. Berzah âleminde de, Efendimiz’in Sancakdarı’na komşu olabilmek için tarihi Eyüb Sultan Kabristanı’ndaki uhrevi mekanını yıllar önceden hazırlamıştı. Burası bir aile makberesiydi. Meşhur Piyet Loti Kahvesi’ne çok yakın olup yolun solunda bulunuyordu. Ne zaman buradan geçsem, ibretli gözlerle bu boş mezarlara bakar, hoş düşüncelere dalar, dünyevi arzuların ne kadar nâhoş olduğunu hatırlamaya çalışırdım. Hemen belirteyim ki, kendisine mezar hazırlayan Âsâf Hoca, aynı zamandan kendini mezara hazırlayan, bu konuda azami gayret gösteren bahtiyarlardandı. İslami inancından, manevi değerlerinden asla taviz vermeyen Âsâf Bey, tam bir tabib-i hazıktı. Yani maddi ve manevi doktordu. Cerrahlık mesleğinin hakkını tam anlamıyla yerine getiriyordu. Adı, Vakıf Gureba Hastahanesi ile özdeş hale gelmişti. Bu tarihi şifa evinin uzun yıllar başhekimliğini yaptı. Üstün hizmetleriyle hem meslekdaşlarının, hem personelin hayranlığını kazandı. Bezm-i Âlem Valide Sultan’ın hayır eseri olan bu tarihi hastahane hakkında bir de eser hazırladığını yakından biliyorum. Fakirden de konuyla ilgili belge ve bilgi talebinde bulunmuştu. Âsâf Bey, şifa dağıtmak için sadece görev yaptığı hastahane ile yetinmez, bazı hastaların bizzat ayağına kadar giderdi. Merhume annemi muayene etmek için bizim fakirhaneyi de şereflendirmişti.

Âsâf Bey, aynı zamanda kalem erbabı idi. Çeşitli dergilerde ve gazetelerde mesleğiyle ilgili yazılar yayımladığı gibi, Tıbb-ı Nebevi ile de yakından meşgul oldu. Peygamberimiz’in sağlıkla ilgili tavsiyelerini, bu konudaki hadis-i şerifleri yakından inceledi. Yukarıda da belirttiğim gibi o bir tabib-i hazık idi. Sadece maharetli elleriyle değil, tavırları ve sözleriyle de tedavi ediyordu. Vakıf Gureba Hastahanesi, onun başhekimliği zamanında garibin gurebanın, fakirin fukaranın sığınak yeri olmuştu. Hatta bazı meşhur ilim adalarımız da kendilerini onun şifalı ellerine teslim etmişlerdi. Merhum Hasan Basri Çantay bunlardan biriydi.

Âsâf Hoca, tam bir cemiyet adamıydı. Vefalı hanımı Dr. Gülsen Ataseven’le birlikte hizmet etmek için adeta çırpınıyordu. İlim Yayma Cemiyeti ve İbnülemin Mahmud Kemal İnal Vakfı’nda faaliyetlerde bulundu. Vefa’daki İlim Yayma Yurdu’na, “İbnülemin Mahmud Kemal Yüksek Tahsil Talebe Yurdu” adını verdiren de kendisiydi. Merhumun, İbnülemin’le ilgili hatıralarından birini ben de size takdim edeyim.

Âsâf Bey, bu tarih ve sohbet üstadıyla 1950’li yılların başında Tıp Fakültesi’ne başladığı sırada tanışıyor. O sırada İ. Ü. Hukuk Fakültesi Roma Hukuku Dershanesi’nde İbnülemin’in jübilesi yapılmaktadır. Törende İ.Ü. Rektörü Ord. Prof. Kâzım İsmail Gürkan, Prof. Hilmi Ziya Ülken, Prof. Mükrimin Halil Yınanç, Ahmed Hamdi Tanpınar birer konuşma yapıyorlar. Mahmud Kemal Bey, “İlimde projektör, üniversitede rektör” diyerek Prof. Kâzım İsmail Gürkan’a iltifat ediyor. Bu durum Âsâf Bey’in ilgisini çekiyor. Kendisine bu kadar hürmet edilen İbnülemin’le tanışmanın yollarını aramaya başlıyor. Törenden hemen sonra, üniversite merkez binada, kendisine tahsis edilen odada Mahmud Kema Bey’i ziyaret ediyor. Âsâf Bey, üstadı, bazen öğle ve ikindi vakitlerinde Bayezid Camii’ne giderken yahut aynı camiden çıkarken görmektedir. Âsâf Bey de öğle ve ikindi namazları için keza adı geçen camiye gidiyor. Bu yüzden derslere geç kaldığı da oluyor. Böyle olunca namazlarını, merkez binanın bodrum katında, merdivenin altında, bir tahtanın üstünde kılmaya başlıyor.

Bu arada aklına bir fikir geliyor. Bu kadar itibar edilen Mahmud Kemal Bey’e gitsek, acaba üniversite merkez binada bir mescid açtırabilir miyiz, diye düşünüyor. Karar verip iki arkadaşıyla üstada gidiyor. İbnülemin kendilerini kabul ediyor. Bunlar, üstada, “Efendim, ders aralarında öğle ve ikindi namazları için Bayezid ve Süleymaniye camilerine gittiğimizden derse geç kalıyoruz. Acaba merkez binada bir odanın mescid olarak tahsis edilmesine tavassut buyurur musunuz?” diyorlar. Üstad, bakın nasıl cevap veriyor: “Evladım, bu adamlardan üniversitede mescid istemek, Athenagaras patriğinden cami istemek gibidir. Arzu ederseniz, hemen rektörü çağırıp bir güzel haşlayayım. Ama ben bu beylere desem ki, talebe-i ulumdan bazıları bana geldiler. Dans etmek için bir oda istiyorlar. Hemen, buyursunlar, benim odamda dans etsinler” derler.

Konuyla ilgileneceğine dair söz veren İbnülemin, üniversitede bir mescid açtırmayı başarıyor. Âsâf Bey, bu mescide kırmızı bir halı döşüyor. Ayrıca güzel bir âvizeyle ve kütüphaneyle donatıyor. Ne yazık ki, bu mescid, 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden altı ay önce o zamanki rektör Ord. Prof. Sıddık Sami Onar’ın emriyle kapatılıyor

O ağacın altındakiler

04:005/07/2020, Pazar
G: 5/07/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul’un ortasını süsleyen Bayezid Camii, sekiz yıl süren tamirat döneminin sona ermesiyle nihayet ibadete açıldı. Geçen gün ben de gidip bu tarihi mabedde bir öğle namazı kıldım. Cami ile Beyazıt Devlet Kütüphanesi arasında yer alan meydanda dolaşırken hüzün verici bir manzarayla karşılaştım. Bir zamanlar burada cami avlu kapısının bitişiğinde asırlık bir ağaç vardı. Altındaki açık hava kahvehanesi ise, bir açık hava akademisi yahut kalem ve kelam erbabının sohbet mekânıydı. Bu mekân “Çınaraltı” diye biliniyordu ama o koca ağaç çınar değil, atkestanesiydi.

İşte bu anıt ağaç da, insanoğlu gibi mukadder ömrünü tamamlamış olmalı ki, eceli gelince ölüp gitti. Bendeniz yıllarca altında oturup çay içtiğim, kitap okuduğum, dostlarla buluştuğum bu tarihi atkestanesinin hem can çekişmesine, hem ölümüne şahid oldum. Önce yağmurlu ve fırtınalı bir havada koca koca dalları, çatır çatır kırılarak yere düştü. İstanbul gezisi yaptırdığım bir sırada – yağmurun dinmesini beklemek amacıyla – orada bulunduğum sırada hüzün veren bu manzaraya bizzat şahit oldum. Kısa bir süre sonra nasıl öldüğünü de yine bizzat gözlerimle gördüm. Büyükşehir Belediyesi’nden yetkililer gelip, hızarlarla bu büyük ağacın ellerini kollarını keserek yeteri kadar küçülttüler. Sadece iri ve kuru gövdesinin ayakta kalmasına müsaade ettiler. O koca gövdesi de, “Ağaçlar ayakta ölür” sözünü yalancı çıkarmamak için, uzunca bir süre dik durmaya çalıştı. Oradan ne zaman geçsem, o haliyle bile, altında geçirdiğim güzel zamanları hatırlattığı için, kendisine teşekkür etme ihtiyacı duyardım. Belki inanmayacaksınız ama o kara, kuru ve iri gövde bile bana teselli vermek için yeterli oluyordu. Sonunda o da ortadan kaldırıldı ve şimdi yerinde yeller esiyor. Bayezid Camii’nde kıldığım öğle namazından hemen sonra tam oradan geçerken “O ağacın altı” ve sohbet erbabı aklıma geldi. Ne dersiniz biraz da ondan bahsedeyim mi?

Şehirler Sultanı İstanbul’un cazibe merkezlerini bir zamanlar şairlerin, yazarların ve edebiyatçıların devam ettiği eski mekânlar oluşturuyorlardı. Beyazıt ve çevresi tarih hazinelerinin açıldığı, geçmiş zaman mücevherlerinin saçıldığı, demli çayların üst üste içildiği bu renkli köşelerin başında geliyordu. Tarihi ağacın altında yapılan sohbetler, okunan şiirler, anlatılan fıkralar o ağacın altını adeta cennete çeviriyordu.

Beyazıt Camii’nin şadırvanında sular şakırken, müezzinler gönül iklimini şenlendiren ezanları okurken o ağacın altında yaz ikindilerinin ferahlığı yaşanıyordu. Bu mekânın müdavimlerinden Âsâf Halet Çelebi, çaylarını yudumladıktan, nargilesini birkaç defa fokurdattıktan sonra birden kalkıyor, “Kütüphane-i Umumi”nin kitabeli kapısından içeri dalıyor, cihan allamesi İsmail Saib Hoca’nın sohbet halkasına dahil oluyordu.

Kendisi matematik profesörü olmasına rağmen, çevresi tarafından ünlü bir edebiyatçı ve tarihçi olarak bilinen Nuri Karahöyüklü 93 Harbi’nin Osmanlı tarihindeki meş’um rolünü izah ediyor, bir yandan da Gazi Osman Paşa’nın Plevne Savaşı’nda kullandığı kılıcın kabzasındaki yazının hangi hattata ait olduğunu anlatmaya çalışıyordu.

Prof. Ali Nihad Tarlan, Tebrizli Saib’in divanından şiir okurken adeta kendinden geçiyor, Ahmed Hamdi Tanpınar, “Güvercin topuklarıyla gezinen sükût”u sâkitane bir tavırla dile getiriyor. Yahya Kemal “Aziz İstanbul”un azizlerini, leziz bir üslupla canlandırıyor, dinleyicilerini son derece heyecanlandırıyordu. Abdülbaki Gölpınarlı Melami dervişlerini yahut Mevlevi ermişlerini anlatırken neredeyse kendinden geçiyordu. Derken Mükrimin Halil Hoca söze karışıyor, Abbasi halifelerinin saraylarında görevlendirilen Türk kumandanlarından – kendisi de oradaymış gibi – söz ediyor, Sa’d bin Ebi Vakkas hazretlerinin Kadisiye Savaşı’nda bir vuruşta on düşman askerini nasıl yere serdiğini olanca hamasetiyle dile getiriyordu. Bu sıra da şöyle bir savurduğu sağ eliyle, yanı başında durup konuşmaları dinleyen garsonun tepsisindeki çay bardaklarını tuz buz ediyordu. Eski İstanbul ediplerinin ve lebiblerinin bir araya geldiği bu tarihi mekân veya meşhur ifadesiyle o ağacın altı, böyle daha nice tatlı sohbetlere, yakası açılmadık fıkralara, söz ve ses oyunlarına sahne oluyordu.

Beyazıt ve Çınaraltı, sadece yerli ilim adamlarını değil, yabancı araştırmacıları da cazibesiyle kendine çekiyordu. Bakınız ünlü şarkiyatçı (doğu bilimci) Ord. Prof. Dr. Anna Masala “Beyazıt Meydanı”ndan nasıl söz ediyor:

“Beyazıt Meydanı biraz evim gibi olmuştu. Her sabah camiye girip o sessizlikte düşünüyordum. Neden sonra üniversiteye veya Süleymaniye Kütüphanesi’ne giderek çalışma günüme başlıyordum. O meydanda çiçekten başka her istediğim şeyi satın alabilirdim: Çakı, çakmak, bir çift sandalet, yazılı bir kumaş çanta, camiin karşısında gül suyu, kitap ve tespih satın alabiliyordum. Bir gün korkunç bir gaf yaptım. Çok güzel bir Kur’an-ı Kerim görüp ‘Kaça satıyorsunuz?’ dedim. Yaşlı bir adam ‘Kur’ân-ı Kerim satılmaz, hediyesi yirmi lira’ dedi. Bu benim için önemli bir ders oldu”

Anna Masala, Çınaraltı’ndan da şöyle bahsediyor:

“Bir yanda bakırcılar ve güvercinler, bir yanda sahaflar. Şimdi sahaflarda yeni kitaplar, takvimler, her dilde turistik kitaplar satılıyor. Açık havada büyük bir Hachette kitabevine benziyor. Ancak altmışlı yıllarda el yazmaları ve çok eski kitaplar bulunuyordu. Ben, her gün bir kitap satın alıyor, bütün kitapçıları selamlıyor, Şeyh Muzaffer Efendi’de bir kahve içmeye gidiyordum.”

Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer!.

Müjdeler olsun Ayasofya fethedildi!..

04:0012/07/2020, Pazar
G: 12/07/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Müjdeler olsun, Ayasofya fethedildi. Böylece Fetih Hadisi’nin sırrı bir kere daha tezahür etti. Zaten kısa bir süre önce, içinde okunan Fetih Suresi, esaret süresinin bittiğini, ulu mabedin yine cami olacağını müjdeliyordu. 29 Mayıs 1453’de Hazreti Fatih sayesinde Müslüman olan Ayasofya 1934 yılına kadar asli hüviyetini İslam’ın nuruyla muhafaza etti. O tarihten günümüze kadar tam 86 yıl asıl görevini yerine getiremeyişinin, ibadetten mahrum kalışının acısını ve hüznünü yaşadı. Cenab-ı Hakk’a sonsuz şükürler olsun ki, 86 yıllık fetret devri 10 Temmuz 2020’de, minarelerinden ikindi ezanları okunurken sona erdi, Ayasofya Kilisesi, Ayasofya Müzesi’nden sonra bir kere daha Ayasofya Camisi oldu.

Biliyor musunuz, daha düne kadar bu ulu mabede cami demek bile bir bakıma suç sayılıyordu. Ayasofya Camii sözünü kullananlar, ya ikaz ediliyor veya azarlanıyordu. Şahsen ben de bu ikazlardan birine maruz kalmıştım. Yıllar önce bir televizyon kanalında kültür programı yapıyordum. Sıra Ayasofya’ya gelince, orada da çekimlere başladık. Tarihi mabedi anlatırken birkaç defa kullandığım “Ayasofya Camisi” sözü denetime takıldı. O zamanki görevlilerden biri ısrarla “Ayasofya Müzesi” dememi istedi. Ben de, “Öyleyse çekimden vazgeçiyorum” deyince bir orta yol bulundu. Hayır, yanlış anlamayın, ben yine “Ayasofya Camisi” demeye devam ettim. Şükürler olsun, artık ağzımızı doldurarak “Ayasofya Camisi” diyeceğiz.

Seksen altı yıllık fetret döneminde Ayasofya’yı, minarelerini yıkma teşebbüsü de dahil, İslami kimliğinden soyutlamak için bazen sinsi, bazen açıkça ne gibi faaliyetlerin yapıldığını anlatmaya kalkışırsak koca bir kitap yazmak gerekir. Ben sadece iki örnek vermek istiyorum.

Hem Bizans tarihini, hem Osmanlı tarihini en iyi bilen merhum Prof. Semavi Eyice, Ocak 2016 tarihli “Derin Tarih” Dergisi’nde “Ayasofya’nın Üzerindeki Gizli El” başlığıyla yayımladığı yazıda şöyle diyor:

“Ayasofya’ya ait bayrakları, deposunda çürümüş halde buldum. Onlar, belki de şimdi tamamen yok edilmiştir. Orada gizli bir el var. Ayasofya’daki Türk izlerini silmeye çalışıyor.” Gizli elin marifetlerini anlatmayı sürdüren Semavi Hoca, bir hatırasından yola çıkarak, Sultan Abdülmecid’e ait tuğranın başına gelenleri anlatıyor. Bu padişah Ayasofya’yı tamir ettirdiği sırada, İtalyan mimar Fossati’ye Bizans kalıntılarından kendi tuğrasını da yaptırıyor. Ama ne hikmetse, bu tuğra bir türlü yerine asılmıyor. Aradan yıllar geçince Hoca bir gün Topkapı Sarayı’na gidiyor. O sırada Sabahattin Batur isimli arkadaşı, Topkapı Sarayı’nın müdürüdür. Müdür, depodaki eşyaları gösteriyor. Bunlar, tam bir felaket manzarası sergilemektedir. Eski müdürlerden kimse ilgilenmemiş. Yığın yığın malzeme çürümeye terk edilmiş.

Semavi Hoca burada inceleme yaparken bir taş buluyor. Bu kıymetli taş, Abdülmecid Han’ın tuğrasıdır. Hemen Ayasofya’ya gönderin diyor ama bir türlü gönderilmiyor. Daha sonraki müdürlerden biri tuğrayı Ayasofya’ya getirtiyor ve Hoca’nın yönlendirmesiyle mabedin giriş kapısının üstüne asılıyor. Ancak, bir müddet sonra Ayasofya’yı ziyaret edince tuğranın yerinde olmadığını görüyor. Tabii ki fena halde kızıyor. O sırada müdür olan Jale Dedeoğlu, telaşlanıp tuğrayı depoda bulduruyor. Lakin duvara astırmak yerine camekân yaptırıp içine yerleştiriyor. “Fakat, bir süre sonra baktım, tuğra yerinde yok” diyen Semavi Eyice, iyice öfkelenip “Gel de, gizli bir elin buraya müdahale ettiğini düşünme!” diyor. Yazısının sonunda Ayasofya’nın nasıl müzeye çevrildiğine dair ifşaatta bulunan Hoca, aynı gizli elin orada mevcut sancakları ve levhaları da kaldırdığını belirtiyor.

İkinci örnek de Ayasofya Camisi’ne ayrı bir güzellik katan levhalarla ilgili olduğu için onu da anlatayım. Bilindiği üzere, Fatih Sultan Mehmed’in Müslüman Türk milletine hediye ettiği bu muhteşem mabedin camilikten çıkarılması yetmiyormuş gibi, bir de kubbesindeki şaheser tablolar bulundukları yerlerden söküldü. Çok büyük olmaları dolayısıyla kapıdan dışarıya da çıkarılmadığı için mahzene atıldı ve yıllarca burada toz toprak içinde tutuldu. Meşhur hattatlarımızdan Mustafa İzzet Efendi’nin eseri olan bu levhalarda Allah’ın, Peygamber’in, dört büyük Halife’nin ve Hasaneyn’in mübarek isimleri yazılıydı. Bunların hazin hikâyesini meşhur bilginimiz İbnülemin Mahmud Kemal Bey, “Son Hattatlar” isimli kıymetli eserinde şöyle anlatıyor:

“İsm-i Celal’i, ism-i Nebevi’yi, esami-i Çaryar ve Haseneyn’i ihtiva eden bu Elvah-ı Celile bir takım kıymet bilmez eşhas tarafından indirilip bir kenara konulmuş ve bazılarının bazı yerleri zedelenmişti. Bu hal, bizimle beraber erbab-ı imanı dağıdar ettiğinden tekrar asılması için uğraştıksa da muvaffak olamamıştık. Nihayet Ayasofya Müzesi Müdürü Muzaffer Ramazan Bey’i teşvik ve teşci ettiğimde: Para yok, olsa asarım, demişti. Öteden beri zihni bu işle meşgul olan yüksek mühendis Ekrem Hakkı ve tüccardan Nazif Beyler, icab eden parayı hasbetenlillah vererek, Ekrem Bey’in nezareti altında levhalar tamir edildi. Yine o zat-ı ekremin himmetiyle levhalar, bikeremihilkerim 28 Ocak 1949’da Elvah-ı Şerife (mübarek levhalar) yerlerine asıldı. Ekrem, beni alıp götürdü. Levhaları mahall-i kadiminde (eski yerlerinde) görünce ağlamaya başladım. Cenab-ı Ekremü’l – Ekremin’e hamdü sena ve Nazif ile Muzaffer’e teşekkür ve dua ettim.”

Evet, 10 Temmuz 2020 yeni bir başlangıç olacak. Artık Ayasofya Müzesi, Ayasofya Camisi olmanın mutluluğunu yaşayacak. Gizli eller, hoyrat eller bundan gayri – inşallah- ona müdahale edemeyecek. Bu vesileyle son derece doğru bir karar veren hukukçularımızı ve Cumhurbaşkanımız’ı tebrik ediyorum. Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın yaptığı açılış konuşması mükemmeldi. Bence bu konuşma bir metin haline getirilip mabedin münasip bir köşesinde muhafaza edilmelidir.

Adalet Ağaoğlu ve Cemil Meriç

04:0019/07/2020, Pazar
G: 19/07/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Ünlü kadın romancımız Adalet Ağaoğlu’nun 91 yaşında vefat etmesi hemen bütün gazetelerde haber konusu oldu. Ben de bu haberleri ve yorumları dikkatle okudum. Çünkü bundan kırk yıl önce Cemil Meriç’le yaptığım uzunca bir röportajda rahmetliye Adalet Ağaoğlu ve romanlarıyla ilgili sorular da yöneltmiştim. Bu soruları ve Cemil Meriç’in verdiği ilgi çekici cevapları aşağıya nakletmeden önce Adalet Hanım’ın vefatından kısa bir süre evvel yaptığı açıklamayı nakletmek istiyorum. Sabah gazetesinde yayımlanan son röportajında bakınız neler söylüyor:

“Anne-baba Osmanlı ahlakıyla yetişmiş. Biz ise, Cumhuriyet kuşağıyız. Babam hafızdı. Kur’an’ı ezbere nağmeyle okuyordu. Babamın hafız olduğunu uzun süre söylemekten çekindim. Çünkü o dönemde İslam’a doğru bakılmıyordu. Çok yanlıştı bu. Hayatım boyunca sadece şiddete karşı oldum. İnançlara karşı olmadım. ‘Ölmeye Yatmak’ta da kendi hayatımı yazdım. Yaşanan bu ikilemi anlattım. Anne ve babalarımızın yaşadığı dramı otuzumdan sonra anladım, ben. Burada eski yazı bilen anne-babalarımız aydınlarımız, yeni alfabe gelince cahil konumuna düştüler. Kökten değişim çok tehlikelidir. Altyapısı olmadan değişim yapılmamalıydı. Yoksa dramlar yaşanıyor.”

Ölüm haberiyle ilgili Hürriyet gazetesinde yer alan yazıda da yine bu konuda şunlar söyleniyor.

“Adalet Ağaoğlu’nun babası tekstil tüccarı Mustafa Sümer, aynı zamanda hafızdı. Ağaoğlu, SüperHaber’den Hülya Okur’a verdiği röportajda uzun zaman babasının hafız olduğunu söylemeye utandığını anlatmıştı. ‘Biz, cumhuriyetin ikinci kuşağı sayılırız. Anne ve babalar bu değişime kolay ayak uyduramazlar. Herkesi alışkanlıklarından kolayca vazgeçiremezsin. Biz cumhuriyet ilkelerine göre yetiştirilen çocuklar olduğumuz için anne ve babalarımızı gerici görmeye başladık. Ben uzun süre babam hafız demeye utandım. Sonradan anladım ki aptalmışız. Asıl dram, romanlık dram onlarınki. Ani değişime ayak uydurmak kolay değil. Benim babam dini eğitim aldığı halde bu değişime iyi ayak uydurmuş. İyi ayak uydurmuş ki beni okutabiliyor. Bunu biraz da anneme bağlıyorum.”

Babaları, anneleri İslami bir hayat yaşadıkları, Osmanlı terbiyesiyle yetiştikleri halde kendileri fena halde savrulan bunca okur-yazar takımının sustuğu bir zamanda, Adalet Hanım’ın –geç de olsa– adaleti yerine getirip gerçekleri söylemesini takdirle karşılamak gerekiyor. Ölümünden sonra fikir beyan edenler onun bu sözlerine kulak tıkadılar, hatta “Allah rahmet etsin!” deme nezaketini bile göstermediler. Bu çağdaş çağdışıların esirgedikleri duayı bari ben edeyim: Allah taksiratını affetsin.

Şimdi gelelim röportaj konusuna. Önce şunu belirteyim. Temmuz-Ağustos 1969 tarihli Meş’ale dergisinde yayımlanan mülakat uzun olduğu için hepsini nakletmek mümkün olmayacak. İlk sorum romanla ilgiliydi. Merhum Cemil Meriç üstadımız, Kubbealtı’nda yaptığı bir konuşmada, bugün edebi nevilerden geçerliliğini koruyan iki tür vardır, bunlar da deneme ve romandır demişti. Hâlbuki daha sonraki bazı yazılarında ve sohbetlerinde romanın değerini yitirdiğini ifade etmişti. Ben de bu konuya bir açıklama getirmesini istemiştim.

Cemil Hoca gerekli açıklamayı yapıp ilgi çekici cevaplar verdikten sonra ben yine aynı konuyu devam ettirip şu kısa soruyu yönelttim:

- Hisar dergisinde yayımlanan bir yazınızda, Adalet Ağaoğlu’nun iki romanından sitayişle söz ediyorsunuz. Bununla ilgili söyleyeceklerinizi merak ediyorum.

Cemil Meriç şu cevabı verdi:

- Efendim, ben her çağdaş Türk romanını zaman zaman inceledim. Roman, insan meseleleriyle, bir topluluğun belli bir devirde yaşayışını, duyuşunu, düşünüşünü açıklayan bir edebiyat nevidir. Romanın bir vasfı da tarafsızlıktır. Yani hadiseleri açıktan açığa belli bir zaviyeden vermemesi, kinlerini ve muhabbetlerini saklamasıdır. Kendinin çekilmesidir. Hadiseleri konuşturmasıdır. Şimdi bunu ölçü olarak alırsak, Adalet Ağaoğlu, dürüst bir insan olarak gördüklerini, düşündüklerini anlatmıştır. Bundan evvel Hisar’da roman üzerine bir yazı yazmıştım. Adalet Ağaoğlu’nun romanları Türkiye’de yazılanların içinde en efendi ve en dürüst, açıktan açığa kimseye ta’n etmeden, kimseyi övmeden, kimseyi yermeden bir kitap yazmıştır. Yani dürüst bir yazardır. Ben muvaffak olmuş bir roman olarak gördüm. Nihayet genç bir romancıdır. İstikbali vardır. Bir nevi teşvik mahiyetindeydi o yazı. Yani açıkçası romanı sevdim. Ben sevgilerimde ve öfkelerimde kısıtlama yapmaktan hoşlanmam. Ne düşünürsem onu yazarım. Adalet Hanım’ı tanımam. Hiçbir münasebetim yoktur, olacak da değildir. Sadece beğendim ve beğendiğimi ifade ettim.

Mesela “Kırk Yedililer” hakkında da yazmıştım önceden. Ağır bir yazıydı. Hakikaten sevmemiştim. Çünkü roman değil, bir ithamnameydi. Savcı ithamnamesi! Neyi itham ettiği de belirsiz.

Şimdi Türkiye’de Nobel’e aday gösterilen, göklere çıkarılan bir Yaşar Kemal yanında mukayese edilmeyecek kadar üstündür. Ve dürüsttür, Adalet Hanım’ın kitabı. Şişirilen adamlar vardır. Sahte şöhretler bunlarla mukayese edilince yerine oturabiliyor. Hakikaten o dönemi, 12 Mart dönemini gayet iyi ifade etmiş. Tarihe malzeme olacak değerdedir. Kanaatim bu.

Adalet Ağaoğlu’na ve Cemil Meriç’e Allah’tan rahmet niyaz ediyorum

Ayasofya’da cuma heyecanı

04:0026/07/2020, Pazar
G: 26/07/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İki gün önce mahşeri bir kalabalıkla kılınan cuma namazıyla Ayasofya adeta bayram etti ve hayatının en mutlu günlerinden birini yaşadı. Yüce Rabbimize sonsuz şükürler olsun ki, 86 yıllık bir fetret devrinden sonra, Fatih Sultan Mehmed Han’ın bize en büyük hediyesi olan bu tarihi mabedde namaz kılmayı nasip etti. Artık ölsem de gözüm açık gitmez.

Efendim, İstanbul’un fethiyle ilgili kaynaklar Ayasofya ile alakalı olup da bazen sevinç, bazen hüzün ifade eden bir hayli menkıbeye yer veriyor. Bu yazımda daha çok sevinç ve heyecan uyandıran birkaç menkıbeden söz etmek istiyorum. İsterseniz önce ilk yapıldığı tarihte, banisi Jüstinyen’i adeta coşturan anekdotla başlayalım:

İmparatorlar daha önce kiliseye yürüyerek geliyorlardı. 27 Ocak’taki açılış merasimine 14 at koşulu süslü zafer arabasıyla gelen Jüstinyen, kilisenin avlusuna girdi. Arkasında bütün saray erkânı vardı. Bizans geleneklerine göre, imparatorlar kiliseye geldiklerinde büyük kapıda Patrik tarafından karşılanır, ellerinden tutularak, mabedin kutsal köşesine kadar götürülürlerdi. Jüstinyen de aynı şekilde, kapının ortasında Patrik Menas olmak üzere Doğu Kilisesi’nin görevlileri tarafından karşılandı. Bu suretle dehlize (nartekse) geçildi. Patrik’le el ele içeriye doğru sevinç ve gururla yürüyen Jüstinyen başarısını bir başkasıyla paylaşmak istemiyor gibiydi. Mabedin haşmeti karşısında heyecana kapılmaktan kendini alamayıp, Patrik’in elini bırakarak, “Ambon” denilen vaaz kürsüsüne kadar hızlı hızlı yürüdü. Orada elini havaya kaldırarak “Çok şükür Tanrı’ya ki, böyle bir yapının kurulmasına beni memur etti” diye haykırdı. Sonra sözlerine ekledi: “Ey Süleyman! Seni geçtim”.

Fatih’in Ayasofya ile ilgisi, daha İstanbul’u fethetmeden önce başladı. Şöyle ki, İkinci Mehmed, henüz Edirne valisi iken Konstantıniyye’de meydana gelen bir deprem sonucu Ayasofya’nın kuzey bölümü bir tarafa meyletmiş ve yıkılma tehlikesi baş göstermişti. Bu durum Hıristiyanları korkuttu. Şehzade Mehmed, o sırada hayatta olan Mimar Ali Neccar’ı büyük bir dostluk eseri olarak, Ayasofya’yı tamir ettirmesi için Bizans hükümdarına gönderdi. Bursa ve Edirne’deki büyük camilerin mimarı olan bu usta, dört büyük payanda ile mabedi yıkılmaktan kurtardı. Mimar, Ayasofya’nın özellikle Sarıkçı dükkânları olan bölümdeki dayanak duvarlarının içine iki yüz basamaklı bir merdiven yapmıştı. İşin sonunda İmparator ona, bu merdivenleri ne maksatla yaptığını sorduğu zaman, gerektiğinde kurşunluğa çıkmak için, karşılığını verdi. Bunun üzerine İmparator, Mimar Ali Neccar’ı, hediyelere boğdu. Ali Neccar, Edirne’ye dönüşünde Sultan Mehmed’e:

“Ey Sultanım! Dört büyük payanda ile Ayasofya’nın kubbesini kurtardım. Tamir görevi bana kısmet oldu, onu fethetmek vazifesi de size düşüyor. Hatta yapacağın minarenin temelini de hazırladım ve üzerinde ilk namazı da ben kıldım” dedi.

Bu müjdeden kısa bir süre sonra Konstantıniyye fethedilip İstanbul adını aldı ve Ayasofya’da ilk cuma namazı kılındı. Ahmed Muhtar Paşa, “Feth-i Celil-i Konstantıniyye” isimli eserinde cuma namazının kılınışını şöyle naklediyor:

“Fetihten sonra en mühim hadise Ayasofya’da ilk cuma namazının kılınmasıdır. Mimarlar ve işçiler geceyi gündüze katarak salı günü fethedilen şehrin en büyük kilisesinde cumaya kadar gerekli değişikliği yaptıktan sonra Padişah, kumandanları, mücahidleri ve büyük bir alay ve erkânla gelip içeri adımını atar atmaz mabedin içinde ilahi bir gulgule yükseldi. Hafızlar okumaya, müezzinler salalara, ezanlara başladılar. Cemaat bir ağızdan tekbir getiriyor ve kubbeler yankılarla uğulduyordu. Nice dem bu lâhûtî âvaz sürüp gittikten sonra müezzinler ‘İnnallâhe ve melâiketihu…’ ayetini yanık seslerle okumaya başlayınca Akşemseddin Hazretleri Sultan Mehmed Han-ı Sani Hazretlerinin koltuğuna girip tazim ile minbere çıkardı. Etrafa nur-ı hidayet saçan Seyf-i Muhammedi, elinde parıl parıl parlıyordu. Hazreti Fatih, minberde yüksek ve etkili bir sesle ‘Elhamdülillah Elhamdülillah’ diye hutbe okumaya başlayıp, Cenab-ı Mün’im ve Muhsin-i Hakiki’ye teveccüh ile şükür ve mahmidet (hamd) eylediği zaman idi ki, camide mevcut bütün gaziler, mücahid-i din-i mübin, bir acib inbisat (ferahlık), sürur ve zevk ile gaşyolmak derecelerine gelip, feryad-ı şâdumâni ile gözlerinden sel gibi yaşlar dökmeye başladılar.

Hazreti Fatih, kaide-i üslub-ı hatib üzere hutbeyi okuyup eda ettikten sonra minberden inerek, Akşemseddin Hazretleri’ni imamete geçirip, cuma namazını ol vaktin icâbâtına göre mücahidin-i din-i mübin safları önünde ifa eyledi”.

Fatih, Ayasofya Medresesi’ni de bir vakıf olarak yaptırdı. Bütün bu sosyal kuruluşların ve Ayasofya’nın uzun yıllar ayakta kalabilmesinin sırrı Osmanlı Sultanı’nın temellerini attığı vakıf sayesindedir. Bu, öyle sağlam ve güzel işleyen bir vakıftır ki, eğer vakti gelip Osmanlı sülalesi son bulacak olursa diye, Fatih bir kayıt koymuş ve Ayasofya vakfının yürütülmesi işini, o zamanın devlet reisinin üstlenebileceğini belirtmişti. Fatih, Ayasofya Vakfı’nı kurduğu sıralarda, yani Hilafet unvanının Osmanlılar tarafından resmen alınmasından hemen yarım yüzyıl önce ‘Emirü’l-Mü’minin ve İmamü’l- Müslimin’ olarak anılmaya başlandı.

Son bir menkıbeyi de merhum Tahirü’l-Mevlevi’den nakledeyim. Ayasofya mütevellisi olan Revani Bey (İlyas Şüca Çelebi) Vefa ile Kırkçeşme arasında bulunan mescidini yaptırırken oradan geçen Yavuz Sultan Selim, mescidi kimin yaptırdığını sormuş. “Revani Bey kulunuz” cevabını alınca:

Hey koca Ayasofya! Sen her gün bir mescid doğurabilirsin diyerek vakfının çokluğunu ve mütevellilerinin bundan yararlandığını ima etmiş.

Allah, Ayasofya’ya hizmet edenleri Cennetine koysun!..

Not: Genç yaşta vefat eden Âsım Gültekin kardeşime Allah’tan rahmet niyaz ediyor, ailesine başsağlığı diliyorum.

Şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin cennet fetvası

04:002/08/2020, Pazar
G: 2/08/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Türkiye’de hiçbir zaman gündemden düşmeyen biri dini, diğeri bedeni iki konu var ki, ne zaman onlardan söz açılsa herkes allâme kesilir. İnsanlar, ehliyet sahibi olup olmadıklarını düşünmeden ulu orta konuşmaya, saçma sapan sözler söylemeye kendilerini öyle kaptırırlar ki durdurana aşk olsun!

Üç beş kişinin bulunduğu bir mecliste “şuram ağrıyor” demeye görün, oradakiler hemen uzman doktor kesilirler, ilaç üstüne ilaç tavsiye ederler, akla hayale gelmedik tavsiyelerde bulunurlar. Dini konular açıldığı zaman da aynı densizlik söz konusu olur. Bilen de konuşur, bilmeyen de. Hatta bilmeyen, bilene göre daha fazla çene çalar, fetva üstüne fetva (!) vermeye başlar. Bu had bilmemezlik daha çok Kurban Bayramlarında kendini gösterir. Mesela çağdaş Ebu Cehillerden biri, geçen Kurban Bayramlarından birinde şöyle saçmalıyordu: “Yeni yeni ortaya çıktı ki, ne gökten kurdeleli koç indi, ne ‘beni kes’ dedi. Ne ‘kurban’ kesmek anlamında… Ne cennete giderken koçun sırtına biniliyor, ne de hayvan kesmek farz. Anlamadığınız bir dilden ibadet yaparsanız işte böyle olur.

Ancak kimileri yine de mutlaka kan akıtmaktan yana (Sanki her gün yüz binlerce hayvanın kanı akıtılmıyor ve bu herif hiç et yemiyor). Mutlaka hayvanı yatırıp boğazlayacak. (Ayakta mı boğazlamak gerekiyor?) Mutlaka kan kokusu alacak. Mutlaka kan görecek. Mutlaka çocukların gözleri önünde, kapı eşiğinde, sokak ortasında, balkonda, terasta hayvanın gırtlağına bıçağı sürtecek.

Çağdaş bir kesime de karşı. Mutlaka mahalleyi kokutacak. Acısız kesme de kabul etmiyor. Hayvan mutlaka acı duyacak.

O parayı ilaca, mamaya, süte, çadırında az bir sıcaklığa ihtiyacı olan depremzedelere vermenin Allah katında daha sevap olacağını da kabul etmiyor. İlla kavurma yiyecek. (Cahil köşe yazarı bilmiyor ki, kurban kesmek bu sayılan işleri yapmaya engel olmadığı gibi, yine kurban sadece kavurma yemek için değil, Allah emrettiği, yani ibadet olduğu için kesilir.)”

Bu satırların sahibi sadece cahil değil, aynı zamanda küstah olduğu için yazısını şöyle bitiriyor: “Ve ben böyleleriyle aynı cennete gitmek istemem!”

Bu hezeyanları okuduktan sonra acaba geçmiş devirlerde de böyle saçmalayanlar, şununla bununla cennete bile gitmem diyenler var mı diye düşünmeye başladım. Neden sonra merhum Orhan Şaik Gökyay’ın azılı bir İslam düşmanına cevaben kaleme aldığı yazı aklıma geldi. Gökyay, Kanuni Sultan Süleyman’ın şeyhülislamı Ebussuud Efendi’nin ilmî müktesebatı hakkında bilgi verdikten sonra sözü ilgi çekici fetvalarına getiriyor ve bir iki örnek veriyor. Şöyle:

Soru:
Zeyd, avretlerin (kadınların) olduğu Cennet bana gerekmez derse, ne lazım gelir?

Cevap:
Gerekmezse Cehenneme gitsin.

İşte, böyle soruya, böyle cevap verilir. Buna taşı gediğine koymak denildiği zaten biliniyor. Eskiler, edebiyatı tarif ederken “Muktezâyı hale mutabık serd-i kelâm etmektir” diyorlar. Gençlerin, hatta yaşlıların da anlaması için tercüme (!) edeyim “Edebiyat, muhatabın anladığı dilden konuşma sanatıdır.” Duyduğuma göre rahmetli İbrahim Kirazoğlu, “Yerinde ve zamanında söylenen ağır söz, belâgatten ve fesahatten sayılır” dermiş. Doğrudur, Mesnevi dâhil birçok dini eserde bu minval üzere söylenmiş sözlere rastlıyoruz.

Şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin işte ilgi çekici iki fetvası daha:

Soru:
Afyon macunu ve afyon yutmaya müptela olan bazı kimseler, bu iptilalarından (kötü alışkanlıklarından) kurtulmak için şarap içseler caiz olur mu?

Cevap:
Afyon müptelası kimseler insanlıktan çıkmışlardır. Ne b… yerlerse yesinler.

Sadece Ebussuud Efendi mi, Kanuni Sultan Süleyman devrinin diğer şeyhülislamı meşhur Zenbilli Ali Efendi’nin de böyle fetvaları var. Bunlardan bir örnek görmek istiyorsanız, “Sikke-i Tasdik-i Gaybi”yi okumanız gerekiyor.

İşte ilginç bir Ebussuud fetvası daha:

Soru:
Bir mescidde imam olmakla, dülgerlik işlemekten hangisi daha üstündür?

Cevap:
Asla namazı bırakmadan, sanat işlemek daha makbuldür!

Gördüğünüz gibi, bir cahilin cesaretinden yola çıkıp sözü Şeyhülislam merhum Ebussuud Efendi hazretlerine getirdik. Zaten sohbet de böyle bir şey değil mi? Unutmayalım, ağaçta hiç kıpırdamadan duran kuş değil, daldan dala atlayan kuş daha fazla ilgi çeker.

Bu büyük İslam âlimi hakkında -müsaadenizle- bir iki cümle daha söyleyeyim. Cihan hükümdarı Kanuni’nin Zigetvar seferine giderken, “Halde haldaşım, sinde sindaşım, âhiret karındaşım, tarik-i Hak’da yoldaşım!” diye iltifat ettiği Ebussuud Efendi, Osmanlı Devleti’nin 14. şeyhülislamıdır. En meşhur eseri, muazzam tefsiridir. Fıkıhta ve tefsirde zirve bir isimdir.

İsklip’te bir cami, İstanbul’da iki hamam, Eyüp’te bir mektep yaptırdı. Merhumun Türkçe şiirleri, daha çok bilgi kuvvetiyle söylenmiş manzumelerdir. Arapça şiirleri de Arap edebiyatının başarılı eserleri arasındadır. Kabri, Eyüp Sultan türbesine çok yakındır.

Sirkeci’deki “Ebussuud Caddesi”ne bu ismin niçin verildiğini de –lütfen- siz araştırınız.

Ayasofya şadırvanı ve Müslüman Türk’ün ayak izleri

04:009/08/2020, Pazar
G: 9/08/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Geçenlerde Süleymaniye Kütüphanesi’nin emekli müdürü Emir Eş Bey, telefonla beni aradı. “Ayasofya Şadırvanı” başlığını taşıyan ve Özcan Ergiydiren imzasıyla neşredilen yazı ne zaman ve nerede yayımlandı dedi. Ocak 1980 tarihli “Kubbealtı Akademi Mecmuası”nda neşredildi, cevabını verdim. Bu makale beğenilmiş olmalı ki, 1987 tarihli bir antolojide de yer aldı, diye ilavede bulundum. Evet efendim, tam bir su güzeli olan Ayasofya Şadırvanıyla ilgili bu yazı Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları arasında çıkan “Yeni Türk Nesri Antolojisi” isimli kitabın sayfalarını da süslüyor.

Manisa’da dünyaya gelen ve mimarlık tahsili gören Özcan Bey, bugün 85 yıllık ömrünün gençliğini ve dinçliğini yaşıyor. Yıllarca Osmanlıca derslerime devam ettiği için onun ne heyecanlı bir kültür adamı olduğunu yakından biliyorum. Özcan Bey’in kaleminden çıkan bu güzel yazıyı, Ayasofya muhabbetinin tavan yaptığı bugünlerde isterseniz bir kere daha okuyalım. Çünkü şimdi Ayasofya’da abdest alma zamanı…

“Bir gün Ayasofya’ya gittim.

Garb’ın nazarında bu yapı, hâlâ bir bazilika olsa da, gördüm ki, o bir Müslüman mabedidir. Etrafını kuşatan padişah türbeleriyle, küçük büyük yapılarla, avlusundaki o harikulade şadırvanıyla daha iik adımda munis ve davetkâr gülümsemektedir. Hele dört köşesinden göğe yükselen minareleri ve kubbesini süsleyen alemi ecdadımızın İstanbul’a vurduğu silinmez Türklük mührüdür. Ayasofya artık bizim camimizdir.

Bir toprak nasıl vatan yapılır, atalarımız bunu çok iyi biliyorlarmış. Fethedilen ülkeler bir bir, isimleri, yapıları, sokakları, manzaralarıyla kısa zamanda, tıpkı İslam dinini kabul ederek Garplılarca ‘Türk oldu’ denilen nice reâyâ gibi, tam manasıyla Müslüman – Türk karakterini ve görünüşünü kazanmıştır.

Bugün çoğu yâd ellerde kalan bütün vatan toprakları, böyleydi. İstanbul bunun en güzel örneğidir ve Ayasofya bu hakikatın en canlı ifadesidir.

Mabedin içi dışı turistlerle doluydu. İngiliz, Fransız, Alman v.s… Her grup, bir rehberin ardında, verilen izahatı dinliyor; merak, hayret ve hayranlıkla etrafı seyrediyordu. Yalnız dış görünüşüyle değil, dahilen de artık Müslüman çehresini kazanmış olan ihtiyar yapı, dokuz asır bekledikten sonra İstanbul’un fethiyle eksiklerini tamamlamış gibiydi. Bu mihrap, bu minber, bu mahfil, kubbedeki bu yazılar ve Kazasker’in şaheseri, sekiz büyük levha… Bunlarsız Ayasofya artık düşünülemez. Bir zamanlar yerinden indirilen ve kim bilir hang izbede çürüyecek olan Kazasker’in celî hatlarını tekrar yerine astıran o hamiyetli büyük insanı şükranla andım.

Yalnız bir şeyi yadırgadım, bütün zemin çırılçıplaktı. İnsana ürperti veren bu bembeyaz mermer döşeme, Bizans’ın Hıristiyan kederine belki uygundu. Ama ben ayaklarımın altında, bütün camilerimizi kaplayan halıların o yumuşak ve sıcak temasını aradım. O zaman acı hakikati tekrar hatırladım: Ayasofya artık bir cami değildir. O, şimdi bir müzedir. Ben ve benim gibilerin artık bir yabancıdan farkı yoktur.

‘İşte, dedi, rehber. Dokuz yüz sene gece gündüz nöbet bekleyen Bizanslı askerlerin ayak izleri’, kapının önünde aşınmış mermerleri gösteriyordu.

İçim isyanla doldu.

Avluya çıktım, aydınlık gökyüzüne ve baharın taze yeşilliğiyle donanmış ağaçlara baktım. Sonra şadırvanı seyre daldım; inceydi, zarifti, havalanmak için kanatlarını açmış efsanevi bir kuş gibiydi. Şadırvanlar su mimarisinin en güzel yapılarıdır ve Ayasofya şadırvanı, hiç şüphesiz şadırvanların en güzelidir. Türk’ün sanat bahçesinde açan son çiçeklerden biridir. Ama şimdi havzı boş, muslukları susuzdu. ‘Şol gül gibi kim ayrı düşüptür gül-âbdan’

Sonra gözlerim muslukların önündeki mermerlere takıldı, öylesine aşınmışlardı ki… Bütün benliğimi bir sevinç dalgası kapladı. ‘İşte, dedim, işte bunlar da asırlardan beri abdest alan Müslüman – Türk’ün ayak izleri!’

O sırada aydınlık Nisan semasını ezan sesleri kapladı. Bunlar Ayasofya minarelerinin değil, Sultan Ahmed’den yükselen ezanlardı.

Yahya Kemal, İstanbul’un işgal altında bulunduğu günlerde şöyle diyordu: ‘ Bu devletin iki manevi temeli vardır: Fatih’in Ayasofya minarelerinden okuttuğu ezan ki, hâlâ okunuyor! Selim’in Hırka-i Saadet önünde okuttuğu Kur’an ki, hâlâ okunuyor!’

Ne kadar esef etsek azdır. Şimdi Ayasofya’da ne ezan, ne de Hırka-i Saadet’te Kur’an okunuyor!”

Müjdeler olsun. Seksen altı yıllık fetret devri artık sona erdi. Şimdi Ayasofya minarelerinde Ezan-ı Muhammediler semalara yükseldiği, içinde namazlar kılınmaya başlandığı gibi, Hırka-i Saadet’te Kur’an-ı Kerim tilavetleri de devam ediyor. Şadırvanında şakıyan su seslerine güvercinlerin “hu hu”ları karışıyor.

Türk yapı ve süsleme sanatının göz alıcı örneklerinden biri olan Ayasofya şadırvanı, Sultan Birinci Mahmud’un eseridir. Tam bir su güzeli diyebileceğimiz bu şadırvanın kitabeleri ise bakanların gözlerini kamaştırıyor. Doğru, düzgün okuyabilenlere ne mutlu…

Büyük İslâm âlimi İbnülemin Mahmud Esad Efendi

04:0016/08/2020, Pazar
G: 16/08/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Son devrin en meşhur tarihçilerinden ve kitabiyat bilginlerinden biri olan İbnülemin Mahmud Kemal İnal hakkında arkadaşlarla sohbet ettiğim bir sırada kadim dostum ve okul arkadaşım Muhsin Duran, espri kabilinden “Ben de İbnülemin’im” dedi ve doğru söylemiş oldu. Buna göre, babasının adı “Emin” olan herkese “İbnülemin” yani Emin’in oğlu diyebiliriz.

Bu, doğru olmakla beraber “İbnülemin” unvanıyla tanınan ve bilinen en ünlü bilginimiz, yukarıda da belirttiğimiz gibi, Mahmud Kemal Bey’dir. Peki, bu uvanı taşıyan başka ilim adamları yok mu, diye soracak olursanız tabii ki var diye cevap verebilirim. İslam tarihi ve İslam hukuku konusunda derin bilgisiyle tanınan Mahmud Esad Efendi de, İbnülemin Mahmud Esad Efendi diye imza atıyor. Şimdi merhumu biraz daha yakından tanımaya çalışalım:

Bundan yıllar önce, kendisiyle bir mülakat yapmak için eski Başbakanlardan Prof. Dr. Sadi Irmak’tan randevu talep ettiğimde, filan gün, falan saatte Pera Palas’ın lobisine gel demişti. Belirlenen tarihte oraya gittim. Sadi Bey, tanışma faslından sonra hararetli hararetli konuşmaya başladı. İslam tarihinden, Osmanlı tarihinden, son devrin meşhur bilginlerinden hayli bahis açtı. Bu arada yanında bulunan ve yüz hatlarında despotizmin çizgileri açıkça belli olan bir adam durmadan araya giriyor, abuk – sabuk sözleriyle sohbetin halavetini ihlal ediyordu. Bu zatın, 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin önemli isimlerinden meşhur General Faruk Güventürk olduğunu daha sonra öğrenmiştim.

Prof. Dr. Sadi Irmak, konuşmasının bir yerinde dayısı Mahmud Esad Efendi’nin de büyük bir âlim olduğunu, başta İslam tarihi olmak üzere, birçok dini ve hukuki eserler kaleme aldığını, özellikle tarihinin son derece orijinal olduğunu söyledi. Ben bu sözleri ilk önce akrabalık gayretiyle sarfedilen övgülere hamlettim. Ama konunun aslını araştırmaktan da kendimi alamadım. Hemen o günden itibaren bu muhterem zatla ilgili araştırmalara başladım. Bir süre sonra İbnülemin Mahmud Esad Efendi’nin hakikaten büyük bir İslam bilgini ve hukuk otoritesi olduğunu öğrendim. Onun burada biyografisini verecek değilim. Çünkü buna sütunum müsait değil. Ben, burada ilim camiasında tanınan büyük insanların şahitliklerine başvurarak merhumun hayatından birkaç pırıltılı tablo sunmaya çalışacağım.

Kendisinden iki yıl “Hukuk-u Düvel” okuyan talebesi ve geleceğin büyük İslam âlimi Ömer Nasuhi Bilmen, İbnülemin Mahmud Esad Efendi’den, “Çok çalışkan, intizamperver bir zattı” diye söz etmektedir. Ahmed Mithat Efendi ve Halid Ziya Uşaklıgil gibi meşhur edebiyatçılarmızla da tanışan ve bir ara birlikte çalışan Mahmud Esad Efendi’yi yine talebelerinden gazeteci Asım Us, şu cümlelerle tanıtmaktadır: “Mahmud Esad Efendi, ilmi kıyafet taşır, sarığını ve cübbesini çıkarmazdı. Bu kıyafetiyle beraber yabancı dillerden tercümeler yapar. İktisat ve Devletler Hukuku gibi derslerin hocalığını üzerine alırdı. Doğu’yla Batı’yı nefsinde birleştiren üstad kimseye benzemezdi.” Demek ki, İbnülemin Mahmud Kemal Bey gibi, İbnülemin Mahmud Esad Efendi de nev’i şahsına münhasır bir kimseymiş.

Hezar gıbda o devr-i kadim efendisine

Ne kendi kimseye benzer, ne kimse kendisine

Eserlerinden dolayı, özellikle “Usul-i Hadis” isimli kitabını yayımladıktan sonra, kendini mektupla tebrik edenlerden biri de Ahmed Cevdet Paşa’dır. Hemen belirteyim, Mahmud Esad Efendi, Cevdet Paşa’nın kızı Fatma Âliye Hanım’la birlikte “Teaddüd-ü Zevcat” adında bir eser kaleme aldı. İslam’da birden fazla evlilik konusuna açıklık getiren bu eser sahasında önemli bir çalışmadır.

Yakın tarihimizin büyük hukuk otoritelerinden Ebu’l – Ula Mardin, “Huzur Desleri” adındaki muhalled eserinde, Mahmud Esad Efendi hakkında şunları sölüyor: “Ömrü boyunca durmadan çalışan bir zekâ harikası, bir bilgi hazinesi olan Mahmud Esad Efendi, hemen hemen bütün ilimlerle meşgul olmuş, çeşitli ilimlere dair bir çok eser yazmıştır. Dindar, haluk, güler yüzlü ve kibar bir zattı. Fevkalâde bir hitabet kudretine sahipti. Telkin gücü pek yüksek, hafızası da zekâsı gibi harikaydı. Unutmanın ne demek olduğunu bilmezdi. Daima ilmiye kıyafetiyle ve sarıklı olarak gezerdi. Arapça’ya ve Farsça’ya hakkıyla vakıf olduğu gibi, Fransızca, İngilizce ve Almanca da bilirdi. Bütün bu bilgileri sırf kendi gayreti ve âteşin zekâsı sayesinde kazanmış, emsali nadir yetişen âlimlerimizdendi.”

Çağdaşı olan İslam bilginleri gibi Mahmud Esad Efendi de haksızlık karşısında susmadı, garazkâr Batılıların kaleme aldıkları iftiranamelere ikna edici cevaplar verdi. Bu konudaki kitabın adı “Müdafa”dır. “Şeriat-ı İslamiye ve Mister Carlyle” ismindeki eseriyle Efendimiz’in tertemiz hayatını toz bulutlarının içine sokmaya çalışan “Kahramanlar” yazarının ağzının payını bir güzel verdi. Adı geçen eser şu satırlarla başlıyor: “Ben İslam’ın aleyhinde garazkâr bir lisan kullanan muterizlerin itirazlarından korkmam. Lakin dost görünüp de İslam’ı takdis ederek kitap yazan kalem sahiplerinin yumuşak bir dille ileri sürdükleri sözlerden dehşete kapılırım. Çünkü garazkârca yazılan bir kitap hiçbir Müslümanın zihnini bulandırmaz. Halbuki dostane yazılan bir eser, İslam’ın hakikatinden habersiz olduğu halde o lisana vakıf olan bir gencimizin eline geçerse kafasında şüpheler uyandırabilir.”

İşte, İbnülemin Mahmud Esad Efendi, böyle büyük bir İslam âlimiydi. Rahmetullahi Aleyh!

Ayasofya levhalarının göz yaşartıcı hikayesi

05:3623/08/2020, Pazar
G: 23/08/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Seksen altı yıllık bir fetret devrinden sonra Hazreti Fatih’in Türk milletine en büyük ve en kıymetli hediyesi olan Ayasofya’nın tekrar camiye çevrilmesi dolayısıyla asli hüviyetine kavuşması, olağan üstü bir coşkuyla karşılandı. Gazetelerde ve dergilerde konuyla ilgili mebzul miktarda yazı yayımlandı. Bunların büyük miktarını ben de tanzim ve tasnif edip dosyaladım.

Maalesef, bu yazıların arasında bazı yanlış bilgilere de yer verildi. Böyle hatalı ifadeler, daha çok, Ayasofya’nın en göz alıcı zinetlerindn biri olan hat levhaları konusunda kendini gösterdi. Mesela ünlü tarihçilerimizden biri, makalesinde şöyle bir cümleye yer verdi: “Ayasofya 1934’de müzeye çevrilince Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin şaheser levhaları da dışarı çıkarılmak istendi. Ancak çok büyük oldukları için bu mümkün olmadı ve levhalar tekrar yerlerine asıldı.”

Evet, levhaların kapılara sığmadığı ve dışarı çıkarılamadığı doğrudur, ancak tekrar yerlerine asıldı sözü yanlıştır. Hat sanatının bu muhteşem örnekleri, Ayasofya’nın 1934’de müze olmasıyla birlikte bulundukları yerlerden indirildi, 1949 yılına kadar bir köşeye atılıp toz toprak içinde bırakıldı. Yine bazı köşe yazarlarının dediği gibi, bunlar Demokrat Parti devrinde değil, 1949’da asıl yerlerine asıldı. Bu büyük hizmeti yerine getiren zevat ise, İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Ekrem Hakkı Ayverdi, Muzaffer Ramazanoğlu ve Nazif Çelebi’dir. Dördünün de mekânı cennet olsun.

Levhaların tekrar asılmasında baş rolü oynayan İbnülemin, “Son Hattatlar” isimli muhalled eserinde meşhur hattat Mustafa İzzet Efendi’yi anlatırken bir dip notu düşüp şu hazin ifadelerle işin aslını anlatıyor:

“İsm-i Celal’i, ism-i Nebevi’yi, esâmi-i çâryâr ve Haseneyn’i ihtiva eden bu elvâh-ı celile, bir takım kıymet bilmez eşhas tarafından indirilip bir kenara konulmuş ve bazılarının bazı yerleri zedelenmişti. Bu hal bizimle beraber diğer erbab-ı imanı dâğıdâr ettiğinden tekrar asılması için uğraşdıksa da muvaffak olamamıştık. Nihayet Ayasofya Müzesi Müdürü Muzaffer Ramazan Bey’i teşvik ve teşci ettiğimde ‘Para yok, olsa asarım’ demişti. Öteden beri benimle beraber bu işe sarf-ı zihin eden yüksek mühendis Ekrem Hakkı ve tüccardan Nazif (Çelebi) beyler, icab eden parayı hasbeten lillah vererek, Ekrem Bey’in nezareti altında levhalar tamir edildi. Yine o zât-ı ekremin himmetiyle levhalar bikeremihilkerim 28 Kânûn-ı Sânî 1949 (22 Rebiülevvel 1368)’de elvâh-ı şerife yerlerine asıldı. Ekrem, gelip beni götürdü. Levhaları mahall-i kadiminde (eski yerlerinde) görünce ağlamaya başladım. Cenâb-ı Ekremü’l – Ekremin’e hamdü sena, Ekrem ve Nazif ile Muzaffer’e teşekkür ve dua ettim.

Ta’likden haberi olmayan İbrahim Alaüddin merhum, Hürriyet gazetesine Ankara’dan yazdığı makalede levhaların asılmasına şiddetli bir lisanla lüzum göstererek ibraz-ı hamiyet etmiştir. Ruhu şad olsun!”

İbnülemin’in bahsini ettiği belge değerindeki bu yazıyı, siz değerli okuyucularımın da ibretle gözden geçirmesi için aşağıya alıyorum: “Ayasofya’nın müze haline konulması sırasında her biri nefis bir Türk eseri olan köşelerdeki altı muazzam levhanın da yere indirilmiş olduğunu görerek üzülmüştüm. Binanın bir zamanlar Hıristiyan mabedi olduğunu gösteren resimlerin ve haçların muhafazası nasıl tabii ise, Türk ve İslâm mabedi sıfatıyla taşıdığı hatıraları da olduğu gibi muhafaza etmek öylece zaruri değil miydi?

Kubbenin etrafındaki yazılar Fatih’le İkinci Bayezid’in ve sonra İkinci Selim’in yaptırdığı dört minare, binanın içindeki mermer mahfil ve kürsüler, minber, mihrap gibi ilavelerle bitişiğindeki nefis kütüphane, avlusundaki şadırvan, mektep, imaret ve türbeler bütün bizim eserlerimizdi ve onlar hiç şüphesiz binanın değerine birkaç mislini katan ayrı ayrı kıymette nefis şeylerdendi. On sene kadar önce Maarif Başmüfettişi sıfatıyla müzeye ait bir meseleyi tahkik ederken levhaların duvar kenarlarında ve âdi tahta iskelelere iliştirilmiş olarak sürüklendiklerini gördüm. Onların maceralarını öğrenmek ve işe el koymak fırsatı gelmişti. İlk önce Güzel Sanatlar Akademisi’nde mimarlık profesörü olan zatı davet ederek levhaları indirmenin binadaki mimarlık değeri meydana çıkarmak için lazım olup olmadığını sormuştum. Onun cevabı böyle bir harekete asla lüzum olmadığı suretindeydi.

Memleket ve sanat tarihi namına yapılan bu manevi cinayete o da benim kadar ve belki benden daha fazla üzüldü. Meseleyi bu işe memur olan zattan sorduğum zaman – hatayı sonradan idrak edebildiği için – emir aldığı mazeretini ileri sürdü. Halbuki epeyce soruşturarak levhalar hakkında emir verilmemiş olduğunu ve o memurun bu ziyankârlığı ancak hoş görünmek gayretiyle yaptığını tesbit ettim.

Fazla olarak levhalar yerlerindeyken kapıdan çıkıp çıkmayacaklarını ölçmek mümkün iken teşebbüsün gayet cahilane bir hoyratlıkla yapılmış, sonra da kapıdan çıkarabilmek için arkaları alçılı olan kalın mukavvaları bükmek yüzünden bir tanesinin de kırılmış olduğunu müşahede ettim. Meseleye dair o zaman Maarif Vekilliği’ne verdiğim rapor çok etraflı ve delillere müstenid idi. Masrafı sebep olandan alınmak suretiyle onların yerlerine konulması lazım geleceğini ileri sürmüş, Maarif, Müzeler ve Eski Eserler Umum Müdürlüğü’nden de raporumun tamamıyla tasvip edildiğini ve işin o suretle yapılacağını öğrenerek müsterih oldum.

Geçen gün hayretlere düşerek ve tâ içimden yanarak öğrendim ki o nefis levhalar hâlâ yerlerde sürüklenmektedir. Ve kararlaşmış olmakla beraber onları yerlerine asmak imkânı el- an bulunamamıştır. Meseleyi Milli Eğitim Bakanlığı’nın ve milli sanatı korumakla vazifeli olanların dikkatlerine tekrar ve büyük bir ehemmiyetle arzediyorum.”

Yukarıda isimleri ve hizmetleri zikredilen dört büyük insana, beşinci olarak bu nefis yazıyı kaleme alan İbrahim Alâaddin Gövsa’yı da ekliyor, hepsine birden Allah’tan rahmet niyaz ediyorum

Malazgirt Zaferi ve Ahlat Kitabeleri

04:0030/08/2020, Pazar
G: 30/08/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Televizyonlardan dinlediğimize, gazetelerden okuduğumuza göre, Malazgirt Zaferi’nin 949. yıl dönümü dolayısıyla 26 Ağustos’ta, Muş’un Malazgirt, Bitlis’in Ahlat ilçelerinde muhteşem törenler düzenlendi. Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ve MHP Genel Başkanı Sayın Devlet Bahçeli’nin yanısıra bazı bakanların da törene katılmasıyla yöre halkı büyük bir coşku yaşadı.

Malazgirt Zaferi ve Ahlat Kitabeleri’yle ilgili bu haberleri okurken ve dinlerken ben de aynı heyecanı yaşadım. Şanlı tarihimizin muhteşem tabloları bir kere daha gözümün önüne geldi. Bu vesileyle Selçuklular’la, Malazgirt Zaferi’yle, Ahlat Kitabeleri’yle ilgili önemli eserler kaleme alan ünlü tarihçilerimizi bir kere daha rahmet dilekleriyle hatırladım. İslam medeniyetinin temellerini Anadolu’da atan Selçuklular hakkında, “Selçuklular Zamanında Türkiye” adıyla harika bir eser kaleme alan Prof. Osman Turan, bu sahanın en önemli isimlerinden biri olarak kabul ediliyor. “Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi” isimli iki ciltlik muazzam kitabı ise, tarih şuurunu aşılamasının yanısıra Türklerin İslam medeniyetine ne büyük bir hizmette bulunduklarını, çarpıcı tablolar halinde gözler önüne seriyor. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinde Yassıada komutanına attığı tokatla da tam bir kahramanlık örneği sergileyen Osman Turan Hoca’nın hemen bütün eserlerini okuduğum gibi, ilk gençlik yıllarımda birkaç konferansını da dinledim. Kısacası Trabzon’un bu hayırlı evladı Türk tarihinin altın isimlerinden biridir.

Bu sâhanın diğer önemli temsilcilerinden biri ise, Ord. Prof. Mükrimin Halil Yınanç Hoca’dır. Merhumun “Türkiye Tarihi Selçuklular Devri” adlı eseri büyük önem arzetmektedir. Hoca’nın 1928’de Devlet Matbaası’nda Arap harfleriyle basılan “Düsturname-i Enveri” adını taşıyan kitabı da önemli çalışmalarından birini teşkil ediyor. Mükrimin Hoca’nın bu kitabı Paris Milli Kütüphanesi’nde (Bibliyotek Nasyonel) nasıl keşfettiğini “Ayaklı Kütüphaneler”de anlattığım için buraya kaydetme ihtiyacı duymadım.

1930’lu yıllarda, Erzurum Erkek Muallim Mektebi’nde tarih öğretmeni olarak görev yapan Erzurumlu Abdurrahim Şerif’in “Ahlat Kitabeleri” isimli kitabı da Selçuklu dönemine, hâlâ ayakta duran tarihi mezartaşlarıyla ışık tuttuğu için ilmi ve edebi bir kaynak teşkil ediyor. Birkaç yıl önce, bir program için Bitlis’e davet edildiğimde Ahlat Kitabeleri’ni ziyaret imkânını bulmuştum. Sonra Beyoğlu’nda bir sahafta bu belgeler hazinesini görünce hemen satın aldım. Aynı zamanda bir macera romanını andıran kitap hakkında biraz daha bilgi sahibi olmak için yazarının önsözdeki ifadelerine kulak vermek gerekiyor.

Şöyle ki: Abdürrahim Şerif, 1923’ün Eylül’ünde bir yük hayvanına binip öğretmenlik için Bitlis’e hareket ediyor. Yolda, uzaktan Ahlat Kitabeleri’ni görünce gidip inceleme arzusuna kapılıyor. Bitlis’e varınca temasta bulunduğu kişilerden Ahlat hakkında bilgiler alıyorsa da bunlar kendisini tatmin etmiyor. Tatilden istifade ederek bir ata biniyor ve kasabaya bizzat gidiyor. Yerli halkın bile dikkatini çekmeyen bir çok tarihi eser kalıntılarıyla karşılaşıyor ve hemen araştırma inceleme faslı başlıyor. Harap camiler, birçok kümbetler, türbeler, zaviyeler, yıkık mahzenler, mağaralar, ayrıca kale ve hamam enkazlarıyla karşılaşıp büyük bir şaşkınlık yaşıyor.

Türk tarihi için hazineler değerinde olan bütün bu eserlerin yeterince tanıtılmadığını düşünerek üzüntüye kapılıyor. “Mazideki muazzam Türk medeniyet eserlerinin bir kısmını mübarek topraklarında yaşatan Ahlat’ı vatandaşlarıma tanıtmak ve burada yine bir kısım Türklerin tarihi vak’alarına sahne olan hadiseleri mümkün mertebe izah etmek gibi ağır olan bu milli vazifeyi ifa etmek mecburiyetini duydum” diyor.

Dokuz yılını alan Ahlat Kitabeleri’ni yazmak için dört kere İstanbul’a geliyor. Tatillerini İstanbul kütüphanelerinde, vakıflarda ve tapu dairelerinde çalışarak geçiriyor. Profesör Mükrimin Halil Hoca’dan çok yardım görüyor. Vakıfların eski kayıtlar dairesinde araştırma yaparken Amasya tarihinin yazarı büyük bilgin Hüseyin Hüsameddin Efendi azami kolaylığı gösteriyor. Meskûkât (Nümismatik) ve kitabeler konusunda derin vukufu olan Ahmed Tevhid Bey’den önemli bilgiler elde ediyor. Eski müze müdürü Halil Ethem Bey’den yakın ilgi görüyor. Müzenin yayımlanmış olan meskûkât kataloglarını satın alarak bunlardan çok istifade ediyor.

Tapu dairesinin eski kayıtlar mahzeninde belgelere ulaşma konusunda önce zorlukla karşılaşıyorsa da bilahare izin veriliyor. Ancak yazılar okunması çok zor olan siyakat hattıyla yazıldığı için sıkıntıyla karşılaşıyor. Fakat siyakat mütehassısı olan kâtip Hüseyin Efendi’nin yardımıyla bu işi de hallediyor. Ahlat’ın yanısıra Erzurum, Erzincan, Bayburt hakkında da tarihi bilgilere ve belgelere ulaşıyor.

Erzurumlu tarih hocası Abdürrahim Şerif Bey, önsözde, son söz olarak şöyle diyor:

“Umumi Kütüphane ( Beyazıt Devlet Kütüphanesi) Müdürü, aziz hemşehrim İsmail Saib Efendi’den de çok kıymetli bilgiler elde ettim. Hele Ahlatlı Ârif Efendi’nin bu kasabaya dair yazdığı basılmamış risaleyi lütfetmesi çok işime yaradı. Bu muavenetinden dolayı kendisine alenen teşekkür etmeyi; vicdani bir borç telakki ederim.

Mükemmel bir eser vücuda getirdiğime kâni değilim. İğne ile kuyu kazarcasına yaptığım bu çalışmanın gayesi ise, vatanımızın ücra bir köşesini tanıtmak mazhariyetine nail olmaktır. Bu, benim için en büyük bir şeref olacaktır.”

Rabbim, böyle güzel eserler bırakanlardan ebediyen razı olsun

Galatasaray Lisesi ve Gül Baba Türbesi

04:006/09/2020, Pazar
G: 6/09/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul’un en eski eğitim kurumlarından biri olan Galatasaray Lisesi’nden ne zaman söz edilse muhakkak “Batı’ya açılan pencere” olduğu vurgulanır. Halbuki tarihi liseyi, “Işık Doğu’dan Gelir” sloganına gönülden bağlı iki mübarek insan birlikte kurmuştur. Bunlardan biri “veli” lakabıyla anılan Sultan İkinci Bayezid’dir, diğeri de “Gül Baba” isimli bir Allah dostudur. Konuyu daha açıklığa kavuşturmak için, padişah maddi anlamda bânisi, Gül Baba da manevi kurucusudur da diyebiliriz.

Söz, bu lisenin tarihçesine gelince konuşanlar veya yazanlar -ne hikmetse- her iki isimden de hiç bahsetmezler. Edenler de ya eksik anlatırlar yahut isimleri birbirine karıştırırlar. Bunun son örneğine geçen hafta Sabah gazetesinde rastladım. Sayın Hıncal Uluç’un “Galatasaray Lisesi kurucusu Gül Baba’nın Budapeşte’deki türbesi iki ödül kazandı” başlıklı yazısı dikkatimi çektiği için sonuna kadar okudum. Yanlışlık daha başlıkta kendini gösteriyor. Hıncal Uluç, girişte şöyle diyor. “Gül Baba, ülkemizin gururu, Batı’ya açılan ilk penceresi, bugüne dek nice efsaneler yetiştiren Galatasaray Lisesi’ni II. Bayezid devrinde kuran adamdı.”

Yazarımız daha sonra Gül Baba’yı, bize şu cümlelerle tanıtmak istiyor: “Gül Baba, Osmanlı padişahlarıyla Avrupa’ya gerçekleştirilen seferler sırasında Osmanlı ordusuna eşlik eden bir Bektaşi dervişidir.”

Yukarıda da belirttiğim üzere Gül Baba, Galatasaray Lisesi’nin gerçek kurucusu değil, padişahı böyle muazzam bir teşebbüse sevk eden o devrin gönül sultanlarından biridir. Ayrıca türbesi Budapeşte’de bulunan Gül Baba ile Galatasaray Lisesi’nin manevi bânisi Gül Baba’nın -isim benzerliğinden başka- hiçbir ilgisi yoktur. Biri İkinci Bayezid devri, diğer Kanuni dönemi ermişlerindendir. Bu vesileyle belirtmek isterim ki, “Memleketimizde tanınmış üç Gül Baba vardır. Bunlardan birincisi Edirne’de medfundur. Halk arasında ‘Göl Baba’ diye anılır. Cevri Tarihi’nde bu zata ait malumat vardır. Kendisi Fatih Sultan Mehmed devrine yetişmiş ve İstanbul’un fethine iştirak etmiştir. Sonra Edirne’ye dönmüş ve oraya yerleşmiştir. Türbesi Karacaköy’de harabe halindedir.

İkinci Gül Baba, İkinci Bayezid ile görüşen ve bahse konu olan, Galatasarayı Mektebi’nin kuruluşunda mühim rolü olan zattır. Üçüncü Gül Baba da, Macaristan’da, Budin şehrinde gömülüdür. Türbesi Tuna nehri kıyılarına yakındır. Bu türbenin Kânûnî Sultan Süleyman devrine ait olduğu zannediliyor.” (Galatasaray Tarihi: Fethi İsfendiyaroğlu, c.1 İst. 1952)

Galatasaray Lisesi’nin eski müdürlerinden biri olan Fethi İsfendiyaroğlu 583 sayfalık büyük boy kitabında vak’anüvis tarihlerinden ve daha başka arşiv belgelerinden yola çıkarak Gül Baba’yı bize yakından tanıtıyor. Bunların dışında, Milli Eğitim tarihiyle ilgili kitap yazanlardan bazıları da sözünü ettiğimiz Gül Baba hakkında bilgi veriyor. Mesela eski Milli Eğitim Bakanlarından Hasan Âli Yücel, “Türkiye’de Orta Öğrenim” adıyla 1935’de yayımladığı eserde, Galatasaray Lisesi’nin 1481’de II. Bayezid tarafından şimdiki yerinde kurulduğunu yazıyor, Gül Baba’dan da bahsediyor. Padişahın bu mübarek ihtiyarla konuştuğunu, sohbetinden çok hoşlandığını belirtiyor. Biliyor musunuz, Gül Baba, daha sonra kurulmasına vesile olduğu bu mektebin hocalığına da getiriliyor.

Gül Baba’nın, Galatasaray Lisesi’nin hemen yanı başındaki türbesine gelince, bu konuda en sağlam bilgiler görsel malzemeyle birlikte rahmetli Ziyad Ebüzziya’nın “Galatasaray Tarihçesi” isimli kitabında bulunuyor. Unutmadan söyleyeyim, diğer en güvenilir isimlerden biri de, merhum İhtifalci Ziya Bey’dir.

Bu yazıyı okuduktan sonra, ziyaret etmek isteyen değerli okuyucularım için tarif edeyim. İstiklal Caddesi’nden Taksim’e doğru yürürken caddenin sağında bulunan Galatasaray Lisesi’nin önüne gelince duruyorsunuz. Liseyi solunuza, Yapı-Kredi Yayınları’nı sağınıza alıp Tophane’ye götüren caddeye giriyorsunuz. Beş on dakika yürüdükten sonra sağınıza dönünce Gül Baba, türbesinden size gülümseyecektir.

Ziyad Ebüzziya, 1930 tarihli türbeye ait resmin altına şunları yazmış:

“Gül Baba’nın mezarı üstü açık bir türbe bahçesinde, kubbe biçimi demir süslemeli, demir parmaklıklar içinde korunuyordu. Ecdada karşı gösterdiğimiz kayıtsızlık ve umursamazlık neticesi, devletin de, Galatasaray camiasının da ilgisizliğinden yararlanan uğursuzlar, bu parmaklıkları söküp çalmışlar ve mezarı cascavlak bırakmışlardır. Galatasaray’ın bu muhterem manevi kurucusunun ve ecdadının mezar taşı, Galatasaray’ın çeşit çeşit kuruluşları ve zenginlerinin değil de, Tomtom Mahallesi’nin fakir halkının himmeti sayesinde, çalınıp emsali gibi mermer mozaikçilerine satılmaktan kurtulabilmiştir. Yine aynı Tomtom Mahallesi’nin fakir, fakat gönlü zengin halkı, Gül Baba’nın türbesinin, hacet penceresinin demir parmaklıklarını yapma renkli güllerle süslemektedirler. Gül Baba Galatasaray Eğitim Vakfı’nın bir gün, kendisini de hatırlamasını beklemektedir.”

Gül Baba’nın gülleri sarı ile kırmızı

Bundan beşyüz yıl evvel doğdu irfan yıldızı

Türkiye’nin Batı’ya açılan penceresi

Adını dünya bilir, Galatasaray Lisesi

Emekli Yargıtay 4.Ceza Dairesi

Başkanı: Demir Dâî

İçinde Hızır Makamı bulunan cami

04:0013/09/2020, Pazar
G: 13/09/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İstanbul için tam bir tarih hazinesi ve dört başı mamur bir kültür meşheri dersek, bir gerçeği dile getirmiş oluruz. Bu hazineden istifade etmek için üç özelliğe sahip olmak gerekiyor: Merak, dikkat ve rikkat… Öğünmek gibi olmasın ama merakı ziyade, dikkate dikkat eden bir insan olduğumu söyleyebilirim. Rikkate gelince, buna da fıtraten sahip olduğum için Allah’ıma ne kadar hamdetsem azdır.

Merak ve dikkat konusuna – izninizle – bir iki örnek vereyim. İstanbul’un özelliklerini ve güzelliklerini temâşâ etmek için tabii ki seyahat etmekten, gezip dolaşmaktan da ayrıca hoşlanıyorum. Bir gün Üsküdar’daki Gülfem Hatun Camii’nin önünden geçerken yanındaki çeşme dikkatimi çekti. Doğrusu, bu su güzelini; daha da güzelleştiren itabe gözüme ilişti.

İlk iki beyti şöyleydi:

Saat-i vâhidedir ömr-i cihan

Saati taate sarf eyle hemân

Şair demek istiyor ki, hayat kısadır, cihanın ömrü de bir saatten ibarettir. Mademki böyledir, öyleyse o bir saati de ibadete sarf ederek değerlendir. İşte o zaman sen de Allah indinde ve insanların yanında değerli bir insan olursun, üstelik kısa olan ömrünü de mânen uzatmış olursun. Biliyorsunuz, insanın iki ömrü vardır: Ömr-i tabii, ömr-i sânî.. İkinci ömür, hayırlı eserler bırakan kimselerin ömrüdür ki, o eserler ayakta kaldığı sürece sahiplerinin ömrü de uzadıkça uzar. Bu konuda daha uzun fikir beyan etmek isterdim ama yerim kısa olduğu için vazgeçiyorum.

Efendim, anlam itibariyle büyük önem taşıyan yukarıdaki beyte, bir de Küçük Ayasofya Camii’nde rastlıyoruz. Bilindiği gibi İstanbul’umuzda biri büyük, diğeri küçük olmak üzere iki Ayasofya vardır. Küçük Ayasofya, Bizans’tan kalma olup çok eski devirlere aittir. Sultan İkinci Bayezid zamanında, devrin Kızlarağası Hüseyin Ağa, padişahtan izin alarak bu Bizans kilisesini camiye çevirdi. Daha sonra, bir meseleden dolayı hükümdarın gazabına uğrayarak idam edildi ve kendi camisinin avlusuna gömüldü. İşte, zamanın çok kısa olduğunu dile getiren ve hiçbir zaman akıldan çıkarılmaması gereken mezkur beyit, bu Hüseyin Ağa’nın türbesinin duvarında da, ziyaretçilere mesaj veriyor.

Ünlü kültür tarihçimiz A. Ragıp Akyavaş bir yazısında Küçük Ayasofya’dan bahsederken şu kısa bilgileri veriyor: “Kilise camiye çevrildikten sonra birçok defalar tamir görmüş ve ayrıca hayırseverler tarafından etrafında mektep, hamam, şadırvan ve imaret gibi hayır müesseseleri vücuda getirilmek suretiyle bir kat daha ihya olunmuş, minaresi de Sadrıazam Şehsuvarzade Mustafa Paşa tarafından inşa ettirilmiştir” Biliyor musunuz, bu tarihi minare – ne çare –bir gece verilen emirle, alelacele yıktırıldı. Bu konuda ayrıntılı bilgi almak için İbrahim Hakkı Konyalı’yı okumanız gerekiyor.

Serde edebiyatçılık olduğundan – müsaadenizle- bir beyitten daha bahsetmek istiyorum. Zamanın hızla geçtiğini hatırlatarak Müslümanları ikaz eden Arapça bir beyit de şehrimizin iki camisinde yer alıyor. Önce Arapçasını yazayım: “Accilû bissalâti kable’l-fevt / Ve accilû bi’t-tevbeti kable’l mevt.” Anlamı da şöyle: Vakti geçmeden namaza, ölüm gelmeden tövbeye acele ediniz. İşte, acele edilmesi son derece gerekli olan iki konu da şiirin veciz ifadesiyle böylece dile getirilmiş oluyor.

Bu harika beyit Eyüp Sultan Camisi’yle, Atik Ali Paşa Camisi’nin giriş duvarında yer alıyor. İyi güzel de, acaba kaç Müslüman, bunları okuyup ibret alıyor? Bakınız şair ne güzel söylüyor:

İmdi gel, ibret gözüyle bak âna

Kim bunlardan açıla ma’ni sana

Yukarıda bahsini ettiğimiz Kızlarağası Hüseyin Ağa gibi, Atik Ali Paşa da Bayezid-i Veli devrinin önemli devlet adamlarındandır. İstanbul’da biri Fatih Malta’da, diğeri Çemberlitaş’ta olmak üzere iki Atik Ali Paşa camii vardır. Bendeniz daha çok Çemberlitaş’takine devam ediyorum. Hayır ve hasenatının çokluğuyla tanınan Atik Ali Paşa, savaş meydanında ilk şehid olan sadrıazamdır. Vaktiyle sedefçi esnafı bu civarda oturduğu için bu caminin bir adı da “Sedefçiler Camii”dir.

İstidrat kabilinden şunu da söylemek isterim ki, İstanbul’un bazı camileri hakikaten çok ruhaniyetlidir. Eyüb Sultan Camisi’yle birlikte Fatih Camisi, bu özelliğe sahip mabetlerin başında geliyor. Ayrıca Fatih’in oğlu İkinci Bayezid’in İstanbul’un ortasını süsleyen camisi de, etrafa cennet kokuları yayıyor. Bu değerli sulh padişahının – yukarıda da belirtildiği üzere- vezirleri tarafından yaptırılan camilerde de aynı havayı koklamak mümkündür. Ragıp Akyavaş, Atik Ali Paşa Camii’ni tanıtan bir yazısında şöyle bir müjde veriyor: “Darda kalanlara haber vereyim, mabedin içinde Hızır Aleyhisselâm’ın makamı vardır. Hatırda buluna!”

Ben kaç defa gittim ama Hızır’ı görmedim, diyen varsa sakın ümitsizliğe düşmesin. Hızır’la mülaki olmak için “hazır” olmak gerekiyor. Hazır olmak için de “huzur”a ihtiyacımız var.

Atik Ali Paşa’nın diğer bir hayırlı icraatı ise, bu günlerde gündemde olan daha doğrusu pek yakında ibadete açılacağı müjdelenen Kariye Kilisesi’ni camiye çevirmiş olmasıdır.

Kariye Camii hakkında daha ayrıntılı bilgi almak isteyen değerli okuyucularımızın merhum İhtifalci Mehmed Ziya Bey’in, aynı adı taşıyan ve görsellerle zenginleştirilen kitabını okumaları gerekiyor

Menderes sevgisine iki çarpıcı örnek

04:0020/09/2020, Pazar
G: 19/09/2020, Cumartesi

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Yaz mevsimine veda ettiğimizi, hayat takviminin son yapraklarını da koparmaya başladığımızı bize hatırlattığı için Eylül ayına hüzün ayı diyebiliriz. Nitekim büyük şairimiz Yahya Kemal Beyatlı da, hazan mevsimini konu alan şiirine “Fani ömür biter, bir uzun sonbahar olur / Yaprak, çiçek ve kuş dağılır, târümâr olur” beytiyle başlayarak bu gerçeği dile getiriyor.

Eylül ayı, sadece hüzün ayı değil, aynı zamanda matem ayıdır. Sebebini mi merak ediyorsunuz? Hemen söyleyeyim. Aziz Türk milletini tek parti diktatörlüğünün zulmünden kurtaran, icraatlarıyla ve efendiliğiyle halkın gönlünü kazanan, Ezan-ı Muhammedi üzerindeki yasağı kaldıran, İmam – Hatip okullarını açan, “Türk milleti Müslümandır, Müslüman kalacaktır” diye haykırarak gönülleri ferahlatan Adnan Menderes işte bu ayda, 17 Eylül 1961’de – millete rağmen – idam edildi. Halkımızın Menderes’e duyduğu sevginin, gösterdiği ilginin büyüklüğüne bakınız ki, aradan tam elli dokuz yıl geçtiği halde bu muhabbette en küçük bir eksilme olmadı. Onun fani hayatına son veren darbeciler çoktan unutulduğu halde, merhum hayırla, dualarla anılmaya devam ediliyor. Büyük bir vefa gösterisi olarak adı caddelerde, bulvarlarda, hava limanlarında yaşıyor. Her ölüm yıl dönümünde anma toplantıları yapılıyor, adına mevlidler okutuluyor.

Merhum Menderes’e gösterilen sevgi ve saygı ne kadar büyükse, duyulan kin de o derece katmerliydi. Dindarlarla uğraşmayı kendilerine en önemli iş edinen kindarları, kinleriyle, gayızlarıyla başbaşa bırakıp Menderes sevgisine bir iki çarpıcı örnek vermek istiyorum.

27 Mayıs 1960 askeri darbesinin, ortaya çıkardığı kâbuslu günlerde mütedeyyin bir subayımız evlenme teşebbüsünde bulunuyor ve Balıkesirli bir kızla nişanlanıyor. Ancak damat adayı, ne zaman nişanlısının evine gitse müstakbel kayınpederinin asık suratıyla, üzgün tavrıyla karşılaşıyor. Acaba, asker olduğum için mi kızını vermek istemiyor diye endişe etmeye başlıyor. Son gidişinde kayınpederini yine aynı elemli ve kederli bir halde görünce nişanlısını kaçırmaya karar veriyor. Ve bir akşam askeri bir araçla kızı kaçırıyor. Lakin bu işe en fazla nişanlısı şaşırıyor. Çünkü, kızı kaçırması için hiçbir ciddi sebep yoktur. Nişanlısı, bunu niçin yaptığını sorunca genç subay, kaçırmayayım da ne yapayım, ne zaman evinize gelsem babanızın hiç gülmeyen yüzüyle, asık suratıyla karşılaşıyorum. Demek ki, bu evlilik olmayacak dedim ve kaçırmaya karar verdim. Kaçırılan kız bir kahkaha attıktan sonra işin aslını söyleyip şöyle diyor: Mesele senin bildiğin gibi değil, babam Menderes’in idamına o kadar üzüldü ki, yemekten, içmekten kesildi. Onun için yüzü gülmüyor.

Menderes muhabbetini canlı tablolar halinde gözler önüne seren örnekler o kadar çok ki hepsi bir araya getirilse koca bir kitap olur. Yeri gelmişken bir örnek daha vereyim. Merhuma duyulan sevgi 1959’da meydana gelen uçak kazasından sonra adeta tavan yaptı. Kısaca anlatayım.

1959 yılının başında Kıbrıs konusunda taraflar, sonunda bağımsız bir cumhuriyet kurma konusunda prensip anlaşmasına varıyorlar. Önce Türk ve Yunan hükümetleri, 11 Şubat 1959’da Zürih’te, bu konuda bir hafta sonra da Londra’da buluşup esas antlaşmayı imzalamayı kararlaştırmışlardı. İşte bu imza töreni için İngiltere’ye giden Türk heyetinin uçağı, büyük bir kaza geçirdi. Menderes’in de içinde bulunduğu uçak, 17 Şubat 1959’da Londra’nın 25 mil güneyinde sis yüzünden yolunu kaybedip yere saplandı. Pilotlar ve hostes dahil olmak üzere 16 kişi hayatını kaybetti. Geri kalanlar da yaralandılar. Basın – Yayın ve Turizm Bakanı Server Somuncuoğlu ile Eskişehir milletvekili Kemal Zeytinoğlu ölenler arasındaydı. Menderes, hafif yaralarla kazayı atlatmıştı. Kıbrıs’la ilgili Londra Antlaşması’nı 19 Şubat 1959’da klinikte imzaladı. Kısa bir süre sonra da, 27 Şubat’ta sağ salim olarak Türkiye’ye döndü.

Başbakan’ın uğradığı kaza, memlekette olağanüstü bir heyecan uyandırdı. Bu vesileyle, bir kısım halkın Menderes’i ne kadar sevdiği bir kere daha görüldü. Yeşilköy’e gelindiğinde kendisine muazzam bir tezahürat yapıldı. Bütün memlekette yüzlerce kurban kesildi. Bizzat Menderes, hemen Eyüb Sultan’a giderek on kurban kestirdi. Yakın arkadaşı Samed Ağaoğlu’nun ifade ettiğine göre, kendisi de bu kurtuluşunu ilahi bir korumaya bağlamıştı. Bundan sonra grup toplantılarında Allah’ın sevdiği insan olduğunu gururla beyan edecekti. Halkın içinde de aynı inanç hızla yayılmıştı. (Bu konuyu teyid eden önemli bir rüyayı, üstad Necip Fazıl “Benim Gözümde Menderes” isimli kitabının sonuda kaydediyor.)

Bu olay sanat dünyamızda da yankı buldu. Meşhur hattatlarımızdan merhum Necmeddin Okyay, orijinalini gördüğümüz şu tarihi düşürdü:

“Hüve’l – Hafîz.

Hak himaye eyledi Adnan Bey’i tayyârede

Şükrünü îfâ içün imâr-ı mülke cehd eder

Kalb-i milletten bu tarih geldi bâ – avn-i Hüdâ

Başvekili koruyan Allah’a herkes hamd eder.” (1378 H. 1959 M.)

Nazmehu ve ketebehu Necmüddin gafere leh. 1378. (1)

Sadece hattatlar mı, Necip Fazıl ve Kemal Edip Kürkçüoğlu gibi güçlü şairlerimiz de, Menderes’e mersiyeler yazdılar. Özellikle Kürkçüoğlu’nun şiiri, Bâkî’nin “Kânûnî Mersiyesi” kadar bir şaheserdir.

(1) Tarih ve Toplum: Mart 1986.

Şehre Küstü Mahallesi

04:0027/09/2020, Pazar
G: 27/09/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İlhamını İslam medeniyetinden alan Selçuklu ve Osmanlı medeniyetinin göz kamaştırıcı tablolarından birçoğu zarafet örnekleri olarak karşımıza çıkıyor. Bunların sayısı o kadar fazla ki, hepsini anlatmak için kitap yazmak icap eder. Mesela, merhum tarihçilerimizden İsmail Hâmi Dânişmend’in, “Garp Menbalarına Göre, Garp Medeniyetinin Menbaı Olan İslam Medeniyeti” gibi eserlerde, bahsini ettiğimiz zarafet örneklerine, bol miktarda rastlıyoruz. Bu kısa mukaddimeden sonra birkaç misal vereyim.

Osmanlı mimarisinde minare genellikle mabedin sağ tarafında inşa edilir, böylece kubbe de minarenin solunda kalmış olur. Minarenin yüksekliğiyle, kubbenin yüksekliği arasındaki mesafe mutlaka dengeli ve âhenkli tutulduğundan, gözleri okşayan hoş bir manzara ortaya çıkar. Eski alfabemizde “Elif” harfi minareyi, bitişmeyen harflerin sonuna geldiğinde yuvarlak yazılan “he” harfi de kubbeyi sembolize eder. Bu iki harf, işte böyle yan yana gelince “Allah” isminin, yani Lafza-i Celâl’in kısaltılmış şekli ortaya çıkar ve kubbeyle minareye bu açıdan bakılınca Yüce Yaratıcı hatıra gelir ve hamd edilir.

Sadece bu kadar mı, eski müelliflerimizin birçoğu da “Lafzatullah”a duydukları saygıdan dolayı, bir de hürmetsizliğe sebep olmasın diye, aynı minval üzere hareket ederler, kitaplarına bu mübarek kelimeyi, böyle kısaltılmış şekliyle kaydederlerdi.

Merhume Münevver Ayaşlı, bakınız bu konuda ne diyor: “Osmanlı medeniyetinin temelini teşkil eden temel kaide ‘Edeb yâhû’ idi. Edeb, ‘Edeb yâhû!’ ihtarına muhatap olmamaktır.

Prof. Massignon, College de France’da ders verirken, ‘öyle Müslüman kızları bilirim ki, Lafza-i Celal’i söyledikleri zaman hicablarından yüzleri kızarır, önlerine bakarlar ve ancak öyle Allah diyebilirler’ derdi. Evet, benim de çocukluğumda gençliğimde Müslüman Türk kızları hep böyle idiler. Allah lafzını söylerken hicab ederler, haya ederler, yüzleri kızarır, mahcub şekilde önlerine bakarlardı.

Şurasını da arz edeyim ki, yalnız gençler, genç kızlar değil, saygıdan, huşûdan hiç kimse günlük konuşmalarında bugünkü kadar Lafza-i Celal’i ağzına almazdı. Yemin etmezdi.”

Böyle bir inceliği bir tarafa bırakalım, günümüzde bazı kimseler bu mübarek kelimeyi öyle çirkin bir üslupla kullanıyorlar ki, dinden bile çıkıyorlar da haberleri olmuyor. Buna da birkaç “galiz” örnek verirdim ama edebim müsaade etmediği için vazgeçiyorum.

Bir hafta Cuma namazı için Üsküdar Bülbülderesi’ndeki Serçe Hatun Camii’ne gitmiştim. Güzel bir Türkçe’yle vaaz eden hoca efendi, Osmanlı zarafetine dair çarpıcı misaller veriyordu. Bir ara şöyle dedi: Eskiden bazı evlerin pencerelerine kırmızı güller konulurdu. Bu, o hanede hasta olduğuna dair bir işaretti.

Dolayısıyla o evin önünden geçen seyyar satıcılarla diğer sakinler seslerini yükseltmiyorlardı.

Hastaları rahatsız etmemenin yanında bir de onları teselli etme, sevindirme konusu vardı. Ne dersiniz, bir örnek daha verelim mi?

2016 Eylül’ünün başında, kıdemli kütüphanecilerimizden merhum Nail Bayraktar Bey’i Bağlarbaşı’ndaki evinde, bir arkadaşımla ziyaret etmiştim. Kitap ve kütüphane konulu uzunca bir sohbet yapan Nail Bey, bir ara şöyle dedi:

Vakıf Gureba Hastahanesi’nin yanında küçük bir cami var. Bu caminin eski imamlarından biri, sabah ezanlarını tam bir saat önce okurmuş. Maksad, hastaları biraz olsun rahatlatmakmış. Ezan-ı Muhammedi’yi duyan hastalar, -böylece- şükürler olsun, sabaha kavuştuk diye seviniyorlarmış. Gecelerin ne kadar uzun sürdüğünü -tabii ki- en iyi dert ehli kimseler bilir. Nitekim şair de şu beytiyle bu ızdırabı dile getiriyor:

Müneccim, muvakkit ne bilir şeb-i yeldâyı

Mübtelâ-yı gâm’a sor kim geceler kaç saat

Kültür dünyamızın renkli tablolarından birini de, bazı cadde, sokak ve mahalle isimleri teşkil ediyor. Mesela “Şehre Küstü Mahallesi” şahsen benim dikkatimi çeken mahalle adlarından biridir. Bildiğim kadarıyla biri memleketim olan Tokat’ta, diğeri de Bursa’da olmak üzere iki “Şehre Küstü Mahallesi” bulunuyor. Belki daha başka vilayetlerimizde de, bu adı taşıyan mahalleler vardır.

Bu mahallelerde oturanların şehre niçin küstüklerini bilmiyordum ama daha sonra bir vesileyle öğrendim. Siz değerli okuyucularımın da öğrenmesi için söyleyeyim. Bu isimle anılan yerleşim mekânları, daha çok şehrin kenarlarında yer aldıkları ve gecekonduvâri bir görünüme sahip oldukları için, ecdadımız oralardan söz edecekleri zaman, mahalle sakinleri rencide olmasınlar, incinmesinler diye böyle söylüyorlarmış.

Not: Geçenlerde vefat eden Osman Akkuşak amcamızı, iki gün önce rüyada gördüm. Geniş ve uzun bir koridorda ilerliyordu. Kendisine arkadan seslendim. Osman abi, oturup biraz konuşalım, dedim. Gülümsedi, Dursun’cuğum, bekliyorlar, gitmem gerekiyor, dedi ve devam etti. Mekânı cennet olsun.

Simkeşhâne-i Âmire’den Orhan Kemal Kütüphanesi’ne

04:004/10/2020, Pazar
G: 4/10/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Sultanahmet’teki belediyeye ait çay bahçesine, tarihi bir mekânda bulunduğu için arada bir giderim. Geçen gün, bir kere daha buraya uğradım. Çay, kahve faslını tamamlayıp çıkarken, Fatih Belediyesi’nin gayet kaliteli bir kâğıda basılmış aylık bülteninden bir tane aldım. Sayfaları çevirip yazılardan birinin başlığında “Şimkeşhane” kelimesiyle karşılaşınca, yanlış yazılmış olduğunu fark ettim. Evet, bu kelimenin doğrusu “Şimkeşhane” değil “Simkeşhane”dir.

Garip değil mi? Aynı yanlışlık, adı geçen tarihi mekânın önündeki ışıklı tanıtım levhasında da görülüyor. Tabii ki, bakmasını bilenler için müşahede ediliyor. İstanbulumuzdaki tarihi binaları ve mekânları tanıtan diğer levhaları mı soruyorsunuz, yanlıştan geçilmiyor. Ne hikmetse biz, “Coşkun”u “Çoşkun” diye yazarız, “Şemsiye”ye de “Şemşiye” deriz. Sadece bunlar mı, daha böyle tebdil ve tağyir ettiğimiz, telaffuzunu bozduğumuz epeyce kelime var ama şimdi onları bir tarafa bırakıp “Simkeşhane” üzerinde biraz durmak istiyorum.

Beyazıt Meydanı’ndan Aksaray’a doğru giderken yolun solunda tarihi Bizans sütunlarının yanı başında yer alan Simkeşhane-i Âmire ilk defa Fatih Sultan Mehmed tarafından hizmete açıldı. Merhum tarihçilerimizden Mehmed Zeki Pakalın’ın “Tarih Deyimleri ve Terimleri” adlı eserinden öğrendiğimize göre, Simkeşhane gümüş ve altın teller çeken sırmacı ve kılapdancı esnafın mesleklerini icra ettiği yerin adıdır. İlk defa Irgat Pazarı’nda, Çorlulu Ali Paşa Camisi ile medresesinin bulunduğu yerde kuruldu, daha sonra -yukarıda da belirttiğimiz üzere- Beyazıt’tan Aksaray’a giden caddenin üzerine nakledildi. Simkeşhane, resmi bir kuruluş olarak idare ediliyordu. Memleketin zenginliğini koruduğu ve sırma işlemeli şeylerin rağbette olduğu zamanlarda önemli işler yapan bu müessese, Tanzimat döneminde işlerin azalmasından dolayı kapandı. Ancak 1867 yılında, hükümetçe teşkil edilen komisyonun verdiği karar üzerine “sırmakeş” esnafına, bir kese akçe vermek suretiyle tekrar faaliyete geçirildi. Resmi elbiselerle sancakların ve bu türden işlemeli şeylerin buradan satın alınması da ayrıca karar altına alındı.

İlk İstanbul Darphanesi de Simkeşhanenin içinde bulunuyordu. Daha sonra Topkapı Sarayı’nda, şimdiki yerine nakledildi.

Hiç aklınıza gelir mi, bu tarihi eserden destanları konu alan bir kitapta da söz ediliyor. “İstanbul Mahalle Bekçilerinin Destan ve Mâni Katarları” adını taşıyan ve 1945’te yayımlanan bir kitaptan anlaşıldığına göre, önceleri burada gümüş tel, sırma, kılapdan, subaylar için üniforma, devlet nişanları, kıymetli eğer takımları, süslü şeritler ve benzeri nefis sanat eserleri üretiliyormuş. Sonraki yıllarda bir kısmı antikacılarda görülen gümüş telli, sırmalı veya kılapdanlı havlu, peşkir, yastık, yorgan örtüleri ve benzeri birçok nefis eşya hep işte bu Simkeşhane’nin mâmulatıdır.

Avrupa’nın bu türlü malzemeyi fabrikalarda bol bol üretip memleketimize sokması üzerine Simkeşhane mâmulleri de haliyle eski önemini ve özelliğini kaybetti. Devlet, bu müessese ile aynı akıbete doğru giden saraç, debbağ (dericilik) ve daha bazı sanat kuruluşlarını kurtarmak ve faaliyetlerinin devamını sağlamak için, her birini şirket haline getirmeyi düşündü. Bu arada Simkeşhane hakkında da bir nizamname kaleme alındı. Bu nizamname, Başbakalık Arşiv Umum Müdürlüğü’nde, Tanzimat Meclisi’ne ait 2 numaralı defterin 122. sayfasında kayıtlıdır. 1940’lı, ellili yıllarda bu Osmanlı yadigârı tam bir harabe halindeydi. Kapısının üst kısmında bir tuğra, onun altında da “Simkeşhâne-i Âmire” yazısı bugün de görülüyor. Granit taş üzerine gayet başarılı ta’lik hat ile kabartma olarak yazılmış olan bu yazı, hat sanatının şaheser örneklerinden biri olarak arz-ı endam ediyor. Simkeşhane’nin Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırıldığını Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nin 1.cildinde belirtiyor.

Simkeşhâne-i Âmire, günümüzde Halk Kütüphanesi olarak hizmet veriyor. Nasıl kütüphane yapıldığını da, buranın eski müdürlerinden birinin verdiği bilgilere dayanarak şöyle anlatabilirim: Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi’nin Müdürü Ayten Şan Hanım’ın Nisan 2010 tarihli BDK (Beyazıt Devlet Kütüphanesi) isimli dergide “Simkeşhâne-i Âmire’nin Kurtarıcısı Prof. Bedii Nuri Şehsuvaroğlu” başlığıyla yayımladığı araştırmada belirtildiğine göre, 1958’de Beyazıt- Aksaray yolunun genişletildiği sırada ne yazık ki, bu tarihi binanın giriş cephesi olan kuzey kanadı yıktırılıyor, 1964’de İstanbul Şehir Kütüphanesi’ni Kurma ve Yaşatma Derneği kurulana kadar bakımsızlıktan harabeye dönüşüyor. Bu derneğin kurulmasıyla binanın da kaderi değişiyor. Derneğin kurucusu, hem doktor, hem kültür adamı olan Prof. Bedii N. Şehsuvaroğlu’dur ve ihtisas alanı tıp tarihidir.

Simkeşhâne-i Âmire’nin restorasyonu da onun çalışma alanlarından biridir. Şehsuvaroğlu’nun maksadı, bu binayı ve çevresini bir kültür merkezi haline getirmektir. Bu maksadı gerçekleştirmek için Şehsuvaroğlu’nun öncülüğünde “İstanbul Şehir Kütüphanesi’ni Kurma ve Yaşatma Derneği” adıyla bir dernek kurulur. O zamanki İstanbul valisinden tutun merhum Turgut Cansever’e kadar birçok insan bu derneğin üyesidir.

O sırada Simkeşhâne-i Âmire binası İstanbul Belediyesi tarafından otopark yapılmak istendiği için Prof. Bedii N. Şehsuvaroğlu, belediye ile mücadeleye girmek zorunda kalır. Kütüphane mi? Otopark mı? Bu sorunun cevabının verileceği Belediye Encümeni toplantısının kararı çok önemlidir. Şehsuvaroğlu’nun eşi Leyla Hanım’ın verdiği bilgiye göre, toplantının yapılacağı gün Şehsuvaroğlu, erkence evinden çıkıyor. Eşine de o günün çok önemli bir gün olduğunu, gece hiç uyumadığını, verilecek karar dolayısıyla büyük heyecan yaşadığını söylüyor. Toplantının yapılacağı salonun kapısında beklemeye koyuluyor. Ne yazık ki, Şehsuvaroğlu encümen kararını öğrenemiyor. Yorgunluktan ve heyecandan fenalaşıp hastaneye kaldırılırken vefat ediyor. Yıl 1977’dir. Ve hoca 63 yaşındadır. Belediye Encümeni’nin kararı, Simkeşhâne-i Âmire’nin kütüphane olarak kullanılması yönündedir. Eşi Leyla Hanım, Şehsuvaroğlu için “Bu bina uğruna ömrünü verdi” diyor ki, doğrudur.

İşte bir Osmanlı eserinin hazin hikâyesi…

Sanki Yedim Câmii

04:0011/10/2020, Pazar
G: 11/10/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Eskiden camiler, aynı zamanda bir dershaneydi. Dolayısıyla aynı camide birkaç kürsü birden bulunuyor, her birinde ayrı ayrı dersler ve sohbetler yapılıyordu. Osmanlılar zamanında “dersiâm” veya “kürsü vâizleri” adlarıyla bilinen hoca efendiler işte bu kürsüleri kullanıyorlardı. Bir hoca efendi hadis dersi yaparken diğeri Mesnevi sohbetlerine devam ediyordu. Camilerde Mesnevi okutma geleneği, Cumhuriyet döneminde de bir süre devam etti. “Şarihü’l – Mesnevi, Tahirü’l – Mevlevi” vefat edene kadar, Süleymaniye ve Laleli camilerinde bu görevini sürdürdü. Trabzonlu büyük âlim Hoca Hüsnü Efendi de, Beyazıt Camii’nde, hadis derslerine devam etti. Mesela İbnülemin, yıllarca bu derslere katıldı.

Böyle güzel bir gelenek günümüzde devam etmediği için mabedlerimiz – bir bakıma – yetim ve öksüz kaldı. İbadethanelerimizi melul mahzun bırakmamak için onlara Osmanlı dönemindeki ihtişamı yeniden kazandırmak gerekiyor. Esefle belirteyim ki, camiler konusundaki cehaletimiz şaşırtıcı dereceleri buluyor. Bu bilgisizlik ve ilgisizlik daha isimlerde kendini göstermeye başlıyor. Mimar Sinan’ın Üsküdar’a hediye ettiği tarihi mabedin adı “Mihrimah Sultan Camii” olduğu halde halk ne hikmetse “İskele Camii” demekte ısrar ediyor.

Bir gün Üsküdar’da bindiğim taksinin şoförüne gideceğim yeri tarif ederken, Ümraniye’ye yaklaşınca sağda küçük bir cami var, oradan sağa dönüp Bulgurlu’ya gideceğiz, dedim. Şoför, ha, şu tahtalı cami mi, diye sordu. Onun adı tahtalı cami değil, “Namazgâh Camii” cevabını verdim.

Yine bir gün Sultanahmed’deki Firuz Ağa Camii’nde namaz kılıyordum. Yanımdaki zatın selam verdikten sonra telefonu çaldı. O kişi sanki camide değilmiş gibi yüksek sesle cevap vermeye başladı. Sözlerinden kendisini arayan kimseye, o anda bulunduğu camiyi tarif etmek istediği anlaşılıyordu. Ne yazık ki, caminin adını bir türlü söyleyemiyordu. Sonunda Sultanahmed Köftecisi’nin karşısındaki cami, demek zorunda kaldı.

Hazır yeri gelmişken, kısaca bilgi vermek istiyorum. Bu son derece zarif cami, Sultan II. Bayezid döneminde yapıldı. Adı geçen hükümdarın hazinedarbaşı, Firuz Ağa’nın eseridir. Firuz Ağa, caminin yanı başında mahşer gününü bekliyor. Burada Sultan Ahmed’in maskaralarından birinin de mezarı bulunuyordu. Halk arasında bunun İncili Çavuş olduğu zannediliyordu. Halbuki İncili Çavuş’un mezarı Edirnekapı dışında, Eyüp Sultan’a giden yolun üzerindedir. Caminin giriş kapısındaki nefis kitabenin sahibi, padişahın hat hocası Şeyh Hamdullah’dır. Gözlerinizi zinetlendirmek için bu yazı güzeline nazar etmeniz gerekiyor.

İstanbul’da iki isimli camiler de var. Üsküdar’daki Şemsi Paşa Camii’nin bir adı da “Kuşkonmaz Camii”dir. Evliya Çelebi’nin “Şemsî Camii, leb-i deryada küçük bir camidir. O kadar şirin bina olunmuştur ki, uzaktan gören bir kasr-ı müzeyyen zanneder” diye tarif ettiği bu şirin cami, gerçekten de süslü bir köşke benziyor. Ne yazık ki, bu Mimar Sinan eseri, tek parti devrinde ahır haline getirildi. Hatta Vakıflar tarafından satılacağı bile söylendi.

Şemsi Paşa Camii’nin asli hüviyetini kazanmasında İbrahim Hakkı Konyalı’nın büyük payı vardır. Merhum tarihçimiz, 7 Nisan 1938 tarihli Tan gazetesinde “Koca Sinan’ın Ahır Yapılan Son Eseri” başlığıyla yayımladığı yazıda hem kamuoyunun, hem de yetkililerin dikkatini bu konuya çekti. Gerekli işlemler yapılıp restorasyona başlandı. 1942’nin Haziranında külliyenin onarımı tamamlandı.

Bu zarif mabedin bir adı da- yukarıda da belirttiğimiz gibi – “Kuşkonmaz Camii”dir. Acaba hakikaten kuş konmuyor mu? Yıllardır gemilerle yanı başından geçtiğim, defalarca bizzat ziyaret ettiğim halde kubbesine, minaresine, hatta avlusuna kuş konduğunu görmedim. Kuş olsaydım herhalde ben de konmazdım. Çünkü Marmara ile Boğaz’ın kesiştiği bu noktada esen sert rüzgârlar, derin dalgalar camiyi ve çevresini çok etkiliyor. Rıhtımdan yükselen tuzlu deniz suyu her yükselişte bu olumsuz etkiyi daha da kuvvetlendiriyor. İşte bundan dolayı “Kuşkonmaz Camii”ne hakikaten kuşlar konmuyor. Sinan da bunu bildiği için “Kuşkonmaz Camii”ne kuş evi yapmadı.

Konuyla ilgili bir anekdot ise şöyle:

Şakayı seven Şemsi Paşa camisini yaptırdıktan sonra Sokollu Mehmet Paşa’ya takılıyor. Bak, Sinan’a cami yaptırdın ama tepesine kuşlar pisliyor. Bilahare Şemsi Paşa da cami yaptırmaya karar verince, Sokollu’ya söylediklerini hatırlayıp kara kara düşünmeye başlıyor. Gidip derdini Sinan’a anlatıyor. O da, gök yüzünü gören her şey kuşların hedefidir. Ama merak etme, ben sana kuş konmayan bir cami yapacağım, diye söz veriyor. Şemsi Paşa Camii’ni, Üsküdar sahilinde dalgaların en sert vurduğu noktada bir dalgakıranla birlikte inşa ediyor. Caminin kubbesindeki kanallar, üste doğru rüzgâr üflerken, ses çıkararak, kuşları camiden uzak tutuyor.

Efendim, adı ilgi çeken mabedlerden biri de “Sanki Yedim Camii”dir. Fatih, Sinan Ağa Mahallesi, Kırbacı Sokağı’nda bulunan bu camiyi yaptıran zat, canı yiyecek bir şey istediği zaman, bedelini bir yana ayırır, “sanki yedim” dermiş. Böylece biriktirdiği paralarla adı geçen camiyi yaptırmış. Bediüzzaman, bakınız bu konuda ne diyor: “Lezaiz çağırdıkça ‘sanki yedim’ demeli. Sanki yedimi düstur eden bir mescidi yemedi.”

Her yıl Ekim ayının başında kutlanan “Camiler ve Din Görevlileri Haftası”nda, bu minval üzere de konuşmalar ve programlar yapılırsa, öyle zannediyorum ki, camilere olan ilgi daha da artar.

Tarihini okkayla satan millet

04:0018/10/2020, Pazar
G: 18/10/2020, Pazar

1

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Eskilerin “Hazine-i Evrak” dedikleri arşiv belgeleri her milletin geçmişinde büyük bir rol oynamaktadır. Tarihin en eski milletleri olan Babilliler, Asurlular, eski Mısırlılar, Roma ve Bizans da arşiv konusuna çok önem veriyordu. Eski Türk hükümdarlarının da gerek İslam’dan önce gerekse daha sonraki yıllarda evrak hazineleri bulunuyordu. Oğuz hükümdarlarının saraylarındaki hazineler ise “tarihi eşya, mücevherat hazinesi” ve “defterhane hazinesi” olmak üzere ikiye ayrılıyordu. Aynı kuruluşlar Selçuklular’da ve Anadolu beyliklerinde de görülüyordu.

Osmanlı saraylarında rastladığımız Hazine-i Hümayun ile Defterhane Hazinesi, padişahın mutlak vekili olan vezir-i azamın mührüyle mühürleniyordu.

Türklerde Defterhane defterleri, bağımsızlığın sembollerinden biri olarak kabul ediliyor ve büyük önem veriliyordu. Fatih de Topkapı Sarayı’nda bir “Hazine-i Hümayun” yaptırmıştı. İşte bu hazinelerde, fethedilen ülkelerin vakıf defterleri ve diğer kıymetli evrak bulunuyordu. Bunların en eskilerine “defter-i atik”, sonrakilere “defter-i cedid”, daha eskilerine ise, “defter-i köhne” deniliyordu. Bu defterler günümüzün istatistikçilerine parmak ısırttıracak kadar mükemmel düzenleniyor, büyük bir titizlikle muhafaza ediliyordu.

Daha sonraki yıllarda, Sultanahmed’de bulunan ve Bizanslılardan devralınan Defterhane, Bâb-ı Hümayun Odaları, Kubbealtı Mahzenleri, Bâb-ı Meşihat ve medrese odaları gibi yerlerde korunan arşiv belgeleri -ne yazık ki- gerekli ilgiden mahrum kaldı. Günden güne artan evrak sayısı da muhafaza işini biraz zorlaştırdı. Vakanüvis Lütfi Efendi, tarihinde bu ilgisizliği şöyle dile getiriyor:

“Dairelerde biriken evrak -ister padişahlara ait yazılar olsun, isterse devletlerarası yazışmalardan ibaret bulunsun- üzerleri açık ve parçalar halinde mahzenlere atılıyor, karmakarışık bir halde birbirinin üzerine yığılıyordu. Bunları korumakla görevli herhangi bir müdür ve kâtip de yoktur. Her şey o kadar başıboş bir durumdaydı ki, üç-beş kuruş vereceğiniz bir hamal, istediğiniz bütün malzemeyi güpegündüz alıp götürebilirdi. Yalnız Divan Kalemi’ndeki defterler ve evrak koruma altında tutuluyordu. Onların dışındaki bütün belgeler işte böyle hazin bir manzarayla karşı karşıya bulunuyordu. Ayrıca mahzenlerin tavanı zamanla eskimiş, evrakın yüzde ellisi rutubetten mahvolmuştu” (Tarih-i Lütfi, cilt 8, s.120).

Bu Osmanlı belgelerinin zamanla şunun bunun eline geçtiği, onun bunun terekesinden çıktığı anlaşılıyor. Aynı tarihçiden öğrendiğimize göre, o zamanlar, böyle değerli belgelere “evrak-ı matrûda”, yani kovulmuş, uzaklaştırılmış, atılmış evrak deniliyordu.

Tanzimat’tan sonra Mustafa Reşid Paşa, arşiv meselesine ciddi anlamda el attı. Alay Köşkü’ndeki Hazine-i Evrak’ı, Avrupa’daki benzerleri gibi, modern yöntemlerle tanzim ettirdi.

Arşiv belgelerine uygulanan imha hareketlerinden biri de Abdülhamid Han’ın tahttan indirilmesinden sonra kendini gösterdi. Meşhur tarihçilerimizden Abdurrahman Şeref Efendi’ye göre, Yıldız Sarayı’ndan alınan 300 sandık tutarındaki tarihi evrak, Beyazıt Meydanı’nda yakıldı. Çünkü gelen ağam, giden paşam felsefesini kendilerine düstur edinen ve yeni rejime dört elle sarılan ikiyüzlü herifler, bir zamanlar devrin padişahına verdikleri jurnallerin, dolayısıyla foyalarının ortaya çıkacağından korkuyorlardı.

Evet, geçmiş zamanı “mazi” eleğiyle elerken, dünden bugüne doğru yavaş yavaş gelirken tarihi değerlerimize, kültürel varlıklarımıza duyulan ilginin daha da azaldığını, hatta ihanete dönüştüğünü görüyoruz. Merhum tarihçimiz İbrahim Hakkı Konyalı, sahibi olduğu “Tarih Hazinesi”nde, bakınız nasıl bir ifşaatta bulunuyor:

“Bir ara Ayasofya’nın üst kattaki mahfillerinde bulunan bazı tarihi evrakın tasnifine başlanmış, o sırada Alman İmparatoru Wilhelm, İstanbul’a geleceği için bu vesikalar moloz gibi küreklerle papaz odalarına atılmıştı. Ben bunları görüp ilgilileri uyandırıncaya kadar evraklar burada güvercin pislikleri, yağmur sızıntıları altında kalmıştır” (Tarih Hazinesi: 1 Ocak 1951).

Osmanlı evrak hazinesiyle ilgili asıl büyük facia 1931 yılında ortaya çıktı. “Cahil bir komisyon ve gafil bir defterdar”ın önayak olmasıyla Osmanlı arşiv belgelerinin Bulgarlara satılmasına karar verildi ve bu menhus plan derhal uygulamaya konuldu. Aynı yılın Mayıs ayında İstanbul Defterdarlığı Maliye Evrak Hazinesindeki tarihi evrakı hamallar balyalar haline getirdiler. Bu balyalarla arabalarla Sirkeci’ye kadar götürülecek, orada trene yüklenerek Bulgaristan’a gönderilecekti. Nitekim öyle de yapıldı. Tam 200 balya tutan Osmanlı arşiv belgeleri okkası on kuruş on paradan Bulgarlara satıldı. Tam iki yıl sonra, merhum Muallim Cevdet’in hükümet nezdinde gösterdiği üstün gayretle kısmi bir netice alındı. Bulgarlar, kendilerinden geri istenen bu iki yüz balyadan ancak 51 çuvalını gönderdiler. Tabii ki, onlar da cüruftan ibaretti.

Bulgarlar, bu iki yıl içinde, Viyana’dan getirttikleri bir müsteşrike (Doğu bilimciye) bütün bu Osmanlı belgelerini incelettiler. Kendileriyle ilgili olanları ayırttılar. O zamanki gazetelerin yazdığına göre, evrakın bir bölümünü kırk milyon levaya Vatikan’a sattılar. Bu kültür cinayeti, olanca fecaatiyle, “Muallim Cevdet Kitabı”nda anlatılıyor. Meraklılarına duyurulur, meraksızlar uyumaya devam etsinler.

Bizden iki üç yüz sene evvel uyananlar

Hâlâ uyuyanlardaki mâhiyyeti görsün

Efsânesi kaybolsa kıyamet koparanlar

Târihini okkayla satan milleti görsün.

Mithat Cemal Kuntay

İsimleri karıştırmamak için…

04:0025/10/2020, Pazar
G: 25/10/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

“Esâmi” kelimesi, isimler anlamına geliyor. Ünlü edebiyatçılarımızdan merhum Muallim Naci’nin kitaplarından biri de bu adı taşıyor. Çeşitli İslam milletlerine mensup 850 şahsiyetin kısa kısa biyografilerinin yer aldığı bu eser kültür tarihimizin önemli kaynaklarından birini teşkil ediyor.

Bu kısa mukaddimeden sonra -izninizle- başka bir “esâmi” hikâyesinden bahsetmek istiyorum. Günün birinde, iki akıl züğürdü bir gemiye binip deniz yolculuğuna çıkmışlar. Yolculuk epeyce ilerleyince o iki akıl fukarasından biri, çantasından çıkardığı kocaman bir kitabı okumaya başlamış. Onun aşkla, şevkle ve hızlı hızlı sayfaları çevirdiğini gören arkadaşı merak edip sormuş:

- Ne okuyorsun?

- Roman!

- Çok mu heyecanlı?

- Evet, ama “esâmi” fazla olduğu için biraz karıştırıyorum. Roman kahramanı kim bilemiyorum.

Soruları soran deli, isimleri karıştırdığını söyleyen delinin okuduğu kitabın kapağına şöyle bir bakınca “İstanbul Telefon Rehberi” olduğunu görmüş.

İsimleri birbirine karıştıranlar, yanlış yazıp hatalı söyleyenler tabii ki sadece delilerden ibaret değil. Akıllılardan bazıları da aynı haltı işliyorlar. (Halt, sözlükte karıştırmak anlamında kaydediliyor.) Maalesef bunların arasında anlı şanlı köşe yazarlarına bile rastlıyoruz. Tuhaf olanı şu ki, bu yanlış kullanımlar gazetede herhangi bir düzeltme yapılmadan yayımlanıyor. Eskiden gazetelerin tashih servisleri vardı, bunlar hataları tamamen ortadan kaldıramasalar bile asgariye indirebiliyorlardı. Şimdi öyle mi, haberleri, köşe yazılarını okurken bol kılçıklı balık yer gibi zahmet çekiyoruz. “Asgari” deyince aklıma geldi. “En düşük” anlamını ifade eden bu kelimeyi “askeri” diye söyleyenlere, hatta yazanlara bile arada bir rastlamışımdır. “Asgari ücret” sözünü, “askeri ücret” diye telaffuz edenleri de -keza- defalarca duymuşumdur.

İşte birkaç örnek:

Babıâli’nin ünlü köşe yazarlarından Hasan Pulur’un Milliyet’teki (tarihi bende mahfuz) köşesinde, “İstanbul’u dinliyorum gözüm kapalı” başlığıyla yayımladığı yazının son paragrafı şöyle:

“Süleyman Nazif Bey, Babıâli yokuşunda bir delikanlıya rastlamış, sormuş:

- Hayrola delikanlı, nereye?

- Efendim, Ahmet Cevdet Bey’e çıkıyordum.

- Evladım, Ahmet Cevdet Bey’e çıkılmaz, inilir.”

Hemen belirteyim, burada çıkılması değil de inilmesi gereken Ahmet Cevdet değil, Abdullah Cevdet’tir. Hani şu, meşhur İslam düşmanı Dr. Dozi’nin “İslam Tarihi” isimli iftiranamesini Türkçe’ye çevirip gençlerin imanını zedeleyen adam. Eskiden böyle rastgele yazılara “ceffel-kalem” yazılmış derlerdi. İnşallah bu da “cetvel kalem” anlaşılmaz.

Aşağıdaki cümle de günümüzün köşe yazarlarından birine ait: “Yunus Emre denilince iki tarihçi mütefekkirin kadrini bilmeliyiz. Birincisi: M. Fuat Köprülü, diğeri Abdülkadir Gölpınarlı’dır.” Burada geçen “Abdülkadir Gölpınarlı” yanlış olup doğrusu Abdülbaki Gölpınarlı’dır.

Yine bir gazetenin pazar ekinde şöyle deniliyordu: “Sahaflar, bulunması zor olan kitapları müşterisine arz eden kişiler. Üniversite hazırlık kitapları ya da sınav kitapları bir sahafın çeşidi olamaz diyen Hayri Bingöl, kâğıt ve kalem mevcut oldukça bu mesleğin süreceğine dikkat çekiyor.”

Burada sahaf (doğrusu sahhaftır) olarak tanıtılan Hayri Bingöl, Halil Bingöl olacaktır. Merhum Muzaffer Ozak Hoca’nın tilmizi olan Halil Bey benim de kıdemli bir dostumdur. Ondan epeyce kitap almışımdır.

Çokbilmiş bir köşe yazarına ait şu cümleyi de nakledeyim: “Üstad Sezai Karakoç’un bütün kitaplarında direk ve dolaylı medeniyetimizi bulabilirsiniz.” Doğrudan doğruya anlamına gelen ve aslı Fransızca olan “Direkt”, “direk” olmuş. Bari direklerin sayısını da çoğaltalım ki üstlerine mertekleri yerleştirebilelim.

Hanım yazarlarımızdan birinin yeni çıkan bir kitabı tanıtılırken de yine isim yanlış yazılmış. “Ashab-ı Kehf” sözü “Ashab-ı Keyf” diye kaydedilmiş. Kur’ân-ı Kerim’de bir sureye adını veren “Ashab-ı Kehf”in, “Ashab-ı Keyf” diye yazılması, tam bir cehalet örneği olarak karşımıza çıkıyor. Belli ki bu yazı da “keyfemâyeşa” kaleme alınmış.

Yine ünlü köşe yazarlarımızdan biri, “671 sayılı şapka iktisası kanunu”ndan, “şapka iktizası kanunu” diye söz ediyor ve tabii ki yanlış yapıyor. Bilindiği gibi “iktiza” gerekli, lüzumlu anlamına gelip “etmek” yardımcı fiiliyle birlikte kullanılır. “Temizlik için su iktiza ediyor” cümlesini buna örnek verebiliriz. Hâlbuki “iktisa” kelimesi “kisvet”den geliyor, anlamı da giyinmek demektir. Bir de mânâsı biriktirme olan “iktisa” vardır ki, onun konumuzla hiçbir ilgisi yoktur. Birinci “iktisa” “sin” harfiyle, ikincisi ise, peltek “se” ile yazılmaktadır. Sizi daha fazla yormamak için bu kadarıyla “iktifa” edeyim. Duramadım, yine söyleyeceğim: Mükemmel bir lisan bilgisine ve terbiyesine sahip olmak için Osmanlı Türkçesini öğrenmek “iktiza” ediyor.

Bir de dikkatsizlikten kaynaklanan yanlış söyleyişler var ki, bunlara eski dostlar arasında bile rastlıyoruz. Mesela benim adım Dursun Gürlek olduğu halde, bazen Davut Dursun, Haluk Dursun diye hatır soranlar (!) bile oluyor. Geçenlerde kırk yıllık bir tanıdıkla karşılaşınca, “Nasılsın, Durmuş Bey?” demesin mi? “Duran” Bey diyenler de var ama Allah’tan bu konular üzerinde duran biri değilim.

Lâleli Camii’nin âvizesi

04:001/11/2020, Pazar
G: 1/11/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Tarihi Laleli Camii’nin gösterişli avizesine takılan basit ve sıradan lambalar sosyal medyada eleştiri konusu oldu. Prof. İlber Ortaylı da, “Laleli Camii’ni de Zevksizlik Sardı” başlığıyla mevzuyu Hürriyet’teki köşesine taşıdı. Ortaylı, yazısına şöyle başlıyor:

“Üçüncü Mustafa sanatkâr ruhlu bir padişahtır. İstanbul’a üç cami hediye ettiği halde; birincisini kiliseye kaptırmış (Üsküdar Ayazma Camii), ikincisini suya kaptırmış (Kadıköy İskele Camii), üçüncüsünü dervişe kaptırmıştır ki, Lâleli Camii derler. Büyük bir depremden sonra yerle yeksan olan Fatih Camii’ni de yeniden yaptırdı.”

Buna ben de bir ilavede bulunayım. Üçüncü Mustafa, İstanbul’a üç cami değil, dört cami hediye etti. 1766 depremiyle yıkılan asıl Fatih Camii’nin yerine yaptırdığı bugünkü Fatih Camii’ni saymazsak bir dördüncü cami daha inşa ettirdiğini biliyoruz. Bu cami Mahmut Paşa semtinde bulunuyor ve “Çakmakcılar Camii” diye de anılıyor. Minaresi duvara bitişik olan bu mabedi Üçüncü Mustafa 1760’da yaptırdı. Cami, 1954’de onarımdan geçti. Tek şerefeli minaresi tuğladan örülüdür.

İlber Bey “Suriçindeki tarihi camilerin personelinin Osmanlı estetiğinden (bediiyatından) anlamaları lazım” diyor, doğru da söylüyor. Bendeniz de – âcizane – bunun zaruretine inanıyorum ama yerli Osmanlı düşmanlarıyla uğraşmaktan vakit bulup da ecdadımızın nasıl medeni insanlar olduklarını, bediiyyata ne derece önem verdiklerini bir türlü anlatamıyoruz. Durum böyle olunca, içimizdeki bazı beyinsizler, hepimizin ortak değeri olan Cumhuriyet Bayramı kutlamalarından bile Osmanlı düşmanlığı çıkarabiliyorlar.

Söz buraya gelmişken harap camilerden ve nasıl tahrip edildiklerinden bir iki cümleyle bahsetmek istiyorum. Evvela, bir cami, mimarisi itibariyle ne kadar muhteşem olursa olsun, eğer cemaatten mahrumsa harap demektir. İkincisine gelince, özellikle İstanbul’un tarihi camilerinden bazılarını Osmanlı başkentinde sık sık çıkan korkunç yangınlar ya tamamen ortadan kaldırdı veya harabeye çevirdi. Sadece camiler mi, etrafındaki diğer önemli yapılar da bu felaketten nasibini aldı. Mesela bahsini ettiğimiz Laleli Camii’nin medresesi, 1911’de çıkan bir yangınla harabe haline geldi.

Bu kadar mı, camiye adını veren Laleli Baba’nın türbesini de biz kendi ellerimizle bulunduğu yerden uzaklaştırdık. Bin dokuz yüz ellili yılların sonuna doğru, yol genişletme gerekçesiyle, merhumun kabri açıldı ve “bakıyye-i izâm”ı, Genç Türk Caddesi’ndeki küçük bir hazireye taşındı. Unutmadan söyleyeyim, merhumun adı geçen haziredeki kabir taşında bir de Lale resmi bulunuyor. Allah’tan, caminin banisi olan Üçüncü Mustafa’nın, oğlu Üçüncü Selim’le birlikte yattığı sanat harikası türbenin başına bir iş gelmedi. Bu türbenin, caddeye yönelik duvarındaki kuş evi, bakanların, görenlerin gözlerini zinetlendiriyor.

Üçüncüsü de şöyle: Harap mabedlerin perişan manzaraları en çok otuzlu, kırklı yıllarda kendini gösterdi. Tek parti diktatörlüğünün hükümferma olduğu senelerde ecdad yâdigarı camilerin bazıları yıktırıldı, bazıları satıldı, bir takımı da kaderine terk edildi. Bunlardan biri olan Azapkapı Camii’nin nasıl perişan bir hale getirildiğini, içinin molozla nasıl doldurulduğunu yakından görmek istiyorsanız, Halil Ethem’in 1932’de “Camilerimiz” adıyla yayımlanan kitabının 54. sayfasındaki fotoğrafa bakmanız gerekiyor. Rıza Tevfik Bölükbaşı’nın “Harap Mabed” başlığıyla Edirnekapı’daki Mihrimah Sultan Camii’nin hazin manzarasını dile getiren o meşhur şiiri ise, vefasızlığımızın, hatta ihanetimizin tam bir mersiyesidir.

Vardım eşiğine yüzümü sürdüm

Etrafını bütün dikenler almış

Ulu mihrabında yazılar gördüm

Kim bilir, ne mutlu zamandan kalmış

Bu dörtlük ile başlayan şiir, Sinan eseri bu camiye tam bir ağıttır.

Laleli Camii’ni toz toprak içinde gören, ancak bunun giderilmesi için garip ve tuhaf bir teklifde bulunan yazarlarımız da var. Maalesef, ünlü romancılarımızdan Refik Halid Karay işte onlardan biridir. Bakınız, Refik Halid Karay, 11 Şubat 1947 tarihli Akşam gazetesinde “Laleli Camii – İlim Minberi” başlığıyla yayımladığı makalenin sonunda nasıl bir teklifte bulunuyor:

“Laleli Camii açık mıdır? Galiba değildir; cemaatsizdir. Zaten biraz aşağısında Valide, yukarısında Beyazıt camileri bulunduğuna, ayrıca etrafında daha birçok mescitler yer aldığına göre halka açık tutulması da pek zaruri addedilemez. Acaba bir kısım medreselerden müze olarak faydalandığımız gibi, şu Laleli Camii’ni de, içinde lüzumlu ta’diller yaparak, fakat harici şekline ve şemailine dokunmadan bir yedek konferans binası diye kullanamaz mıyız? Bir camiyi ilim ve edebiyat mevzuları üzerine ciddi konferanslar verilen bir binaya çevirmekte hiçbir mahzur yoktur. Camiler esasta daima bu işi görmüş, cami dersleri denilen tedrisat camilerde yapılmıştır. Hele Laleli – mesela- vaktiyle Paris’teki Les Anneles usulü serbest, lakin tertipli serbest konferanslara dam altı vazifesi görür. Beden stadyumlara, fikir konferans salonlarına muhtaçtır.

Geniş bir kubbe altında, binanın üslubuna uygun bir kürsü karşısına geçip rahat ve yine üsluplu sıralarda oturarak konferans dinlemek herhalde pek zevkli olacaktır. Laleli Baba gibi caminin kurucusu 3. Mustafa’nın ruhu da memnun kalır. Metruk ve muazzam bir binayı mevkiine en yakışan surette şenlendirilmiş görmekten kim haz duymaz?”

Mine’l-garâib! Siz hiç minareli konferans salonu gördünüz mü?

Paris semalarını inleten Tekbir sesleri

04:008/11/2020, Pazar
G: 8/11/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

İzmir depreminde masum yavrularımız mucizevi bir görüntüyle enkaz altından çıkarılırken bir ara yükselen tekbir sesleri gönülleri ferahlattı. Emin olunuz, bu “Allahü Ekber!” nidaları, muhakkak birilerini rahatsız eder diye içimden geçirdim. Nitekim öyle de oldu. Ertesi gün “En büyük Allah’tır” sözünden rahatsız olan bu iflah olmaz güruhun saçma sapan paylaşımlarıyla karşılaşınca, merhum Âkif’in “İman ki, ilahi o cevher ne büyüktür / İmansız olan paslı yürek sinede yüktür” diye haykırmasının ne kadar yerinde olduğunu bir kere daha tasdik ettim.

Böyle adamlara laf anlatmak, Ebu Cehil’e iman telkin etmek kabilinden olacağı için, bundan vaz geçip Tekbir’in dini, tarihi ve edebi özelliğinden ve güzelliğinden kısaca bahsetmek istiyorum.

Şurası muhakkak ki, “Lafzatullah” diye tesmiye edilen “Allah” kelimesi en mükemmel mânâsını, Kelamullah olan Kur’an-ı Kerim’de buldu. Müslümanlar, Tekbir’in, tek bir hakikat olduğunu Efendimiz’in nurlu sözlerinden öğrendi. Nasıl, güneş doğunca diğer bütün ışıkların hükmü sona eriyorsa “Allahü Ekber” diyen bir mü’minin de gönül dünyasında mâsivaya yer kalmaz, “Allah bes / Bâki heves” cümlesi, cümle hevesleri izale eder.

Tekbir dini hayatımızın en sağlam esaslarından kabul edildiği gibi, tarihi ve kültürel varlığımızın da en başta gelen unsurlarındandır. Mekke tekbirlerle fethedildiği gibi, İstanbul da “Allahü Ekber” nidalarıyla alındı. Yahya Kemal, “Son savletinle vur ki, açılsın bu surlar / Fecr-i hücum içindeki Tekbir aşkına” diyerek gerçeği dile getirdi.

Kulakları şenlendiren, gönülleri dinlendiren Tekbir sedaları, “Allahü Ekber” nidaları, İstanbul’un işgalden kurtulduğu yıllarda bir kere daha göklere yükseldi. Eski İstanbul dersiâmlarından M. Cemal Öğüt Hoca da aynı heyecanı duydu. Şöyle ki, kitabında anlattığına göre, mütareke sıkıntısı bütün felaketiyle devam ederken, Allah’ın inayetiyle, Anadolu’da bir araya gelen vatanperverlerin gayretiyle aziz vatanımız düşman işgalinden kurtarıldı. Refet Paşa, ordusuyla İstanbul’a geldi. Ve işgal kuvvetlerini Belde-i Tayyibe’den uzaklaştırdı. İstanbul halkı o kadar ferahladı ki, kahraman ordumuzu zafere kavuşturan Cenab-ı Hakk’a dua üstüne dua da bulundu. İnsanlar, Sultan Ahmed Camii’nde okunacak mevlide adeta hücum etti ve tarihi mabedin avlusu bile ağzına kadar doldu.

Öğle namazında minarelerin hepsinden “Esselatü Vesselamü Aleyke ya Resulallah” sadaları göklere yükseldi. Derken aynı minareler “Allahü

Ekber” nidalarıyla inledi. Bütün bu tekbir sesleri, zaten sevinç içinde olan halkın kalblerini galeyana getirdi. Kısacası, mutluluk gözyaşları sel olup aktı.

İstanbul halkı, bu vesileyle heyecan üstüne heyecan yaşadı. Merhum Galip Kemali Söylemezoğlu, “Başımıza Gelenler” adlı kitabında şöyle diyor: 23.5.1916’da Cuma günü Sultan Ahmed Parkı’nda en az iki yüz bin kişi toplanıp büyük bir miting yapıldı. O muhteşem caminin kapısının önüne, siyah kumaşla kaplı yüksek bir kürsü kuruldu. Altı minareden siyah örtüler sarkıtıldı. Üzerinde “İzmir Türk’tür, Türk kalacak!” yazılı siyah bayraklar bütün cemaati hüzne boğduğu gibi, direniş duygularını da harekete geçirdi. Bu arada yine siyah kenarlı rozetler halka dağıtıldı. Cuma namazı büyük bir cemaatle kılındıktan sonra tekbir sesleri, altı minarede birden yankılanmaya başladı. O koca meydan adeta bir matemgâha döndü. İki yüz bin Müslümanın kalplerinden kopup göklere yükselen bu ilahi sesler, sadece Türk halkını değil, bütün Müslümanları galeyana getirdi. Düşmana mukavemet fikri de işte böylece doğmuş oldu.

Hassas ruhları heyecana getiren, hüşyar gönülleri, manevi esintileriyle ferahlatan Tekbir, dini edebiyatımızın da en önemli, en can alıcı sembollerinden biri haline geldi. Osmanlı medeniyeti Bâkîleri, Fuzulileri, Sinanları yetiştirdiği gibi, Itrî’nin mûsıki dehasına da bütün dünyayı hayran bıraktı. Selimiye, Süleymaniye gibi muhteşem mabedler Buhurizade Mustafa Itri Efendi’nin Segâh makamında bestelediği Tekbir’in ilahi nağmeleri ile ayrı bir cazibe kazandı. Bayram namazlarında okunan teşrik tekbirleri, Cuma selaları ve eskiden Mukaddes Emanetler ziyaret edilirken kıraat edilen “Salat-ı Ümmiye”ler hep Itri tarafından bestelendi.

Büyük şairlerimiz de Tekbir’i öteden beri şiirlerine konu edindiler. Gerek divan edebiyatında, gerekse halk edebiyatında bunun örneklerine bol bol rastlıyoruz. Tasavvuf edebiyatı ise, zatan baştan sona, Tekbir’in ifade ettiği ulvi mânânın etrafında örülen bir kanaviçedir. Şair-i A’zam Abdülhak Hamid en güzel şiirlerinden birini Tekbir’e ayırırken Yahya Kemal de, “Emr-i bülendsin ey Ezân-ı Muhammedî” diyerek kelimelerle kulakların pasını sildi. Hatta Tevfik Fikret bile Tekbir’in cazibesine kapılmış, “Allahü Ekber, Allahü Ekber” diye başlayan şiirler yazmıştı.

Şimdi de, Tekbir’le ilgili can alıcı bir anekdota yer vermek istiyorum. Son vak’anüvislerden Abdurrahman Şeref Efendi’nin “Tarih Müsâhabeleri” isimli kitabında nakledildiğime göre, bir Ramazan Bayramı bazı Jön Türkler Paris’te bir araya gelirler ve bayramı kutlamak için yemek ziyafeti tertip ederler. Genç Osmanlılarla iş birliği halinde olan birtakım Fransız gençleri de bu ziyafete davet edilir. Yenilip içildikten sonra Fransızlar kendi milli marşlarını söylerler. Marş bitince bizimkilere, siz de kendi milli marşınızı söyleyin, teklifinde bulunurlar. Kısa bir sessizlikten sonra orada bulunan Mehmed Bey adında bir genç ayağa kalkar ve yüksek sesle Tekbir getirmeye başlar. Tekbir, Fransızların ricası üzerine birkaç kere tekrarlanır. O kadar ki, sofrada bulunan Azaryan Efendi bile koroya katılmak zorunda kalır. Paris semaları “Allahü Ekber” nağmeleriyle inler.

Ezânımdan alışıp Tekbir’e

Buldunuz mutluluk imanımla;

Vatan ettim sizi ey topraklar

Beş vakit damgalayıp alnımla.

Arif Nihat Asya

Kültür dünyamızın hurdacıları

04:0015/11/2020, Pazar
G: 15/11/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Allah her ikisinin de mekânlarını cennet eylesin. Annem de, teyzem de nüktedandı. Ne zaman bir araya gelseler, neşeli sözlerle, çeşit çeşit fıkralarla sohbeti koyulaştırırlardı. Yine böyle bir sohbet esnasında sokaktan geçen eskici “Hurdacı, hurdacı!” diye bağırmaya başlayınca rahmetli teyzem şöyle seslendi: Yukarıda iki hurdalık var, gel al.”

Aslı Farsça olan “hurda” veya “Hurde” sözü birçok anlama geliyor. İsterseniz “Kubbealtı Lügati”ni açalım ve kaç türlü hurda yahut hurde varmış bakalım.

Hurda ufak, küçük mânâsına geldiği gibi, işe yaramaz durumdaki döküntü eşya için de kullanılır. Hurda demir gibi… Kırıntı, döküntü halindeki madeni eşya da yine bu kelimeyle ifade ediliyor. Kırıntı aynı zamanda argoya da girmiş olup esrar anlamına geliyormuş. Ayarı bozuk, züyuf paraya da eskiden hurda akçe deniliyormuş. Bir eşyayı veya malı hurda fiyatına satmanın, çok düşük fiyatla elden çıkarmak olduğu zaten biliniyor. Vücutça çok yıpranmış olan kimse de bu haliyle hurdaya çıkmış oluyor. Bizim memleketin ilçelerinden birinde, daha çok yaşlıların ve emeklilerin devam ettiği büyük bir kahvehaneye – kimin aklına geldiyse- “hurdalık” adı verilmiş. Minel garâib!.

Bu kelimeyi biraz daha inceltip yine Farsça anlamıyla “hurde” diyelim. Biliyor musunuz, elmas kırıntısına, altın tozuna hurde denildiği gibi, ince anlamlı, nükteli sözler de – keza- aynı mânâyı taşıyor. Tezhipte çok ince süsleme motiflerine de hurde deniliyor. Tarikatlerde uyulması gereken âdâb ve usul de “hurde-i tarik” ifadesiyle dile getiriliyor.

Eskiden gözle görülmeyen ufak şeyleri gösteren âlete, yani mikroskoba da “hurdebîn” adı veriliyordu. “Hurdebin-i huveynat” ise, gözle görülmeyen çok küçük hayvanları, yani mikropları teşhis eden âlet dmektir. Hurde-fürûşe gelince, bununla da hem ufak – tefek şeyler satan çerçi, hem de kendini olduğundan büyük göstermeye çalışan cühela takımı kastediliyordu. Nitekim kendini bilgiliymiş gibi gösteren, bilgiçlik taslayan kimselere de – bilindiği üzere- mâlumat- füruş” diyoruz. Kırıntı, döküntü toplayan, fakirin adı da “Hurde-çin”dir. İncelikten anlayan, sözde gizli anlam arayan kimseye “Hurde-gir” adı verildiği gibi, sanatkârca iş yapan ustalardan da “Hurde-kâr” diye söz ediliyor. Bir ilavede daha bulunayım: Efendim, ince şeylerden anlayan, dikkatli ve rikkatli zatlara da “Hurde-şinas” tesmiye ediliyor. Mûsıkişinas kulakları dinlendirdiği gibi, hurdeşinas da iç dünyasındaki güzellikleri dillendirir. Unutmadan söyleyeyim, astronomi bilginlerinin eski adı da “Heyet-şinas” idi. Bizde en ünlü astronomi âlimlerinden biri de “Yıldızlı semalardaki haşmet ne güzel!” sözünü her dem terennüm eden Hoca Tahsin Efendi’dir ki, hem “Esas-ı İlm-i Heyet” diye bir eser kaleme aldı, hem de İstanbul Valiliği’nin karşısındaki Sıbyan Mektebi’nde yıllarca astronomi dersleri verdi. (Bu zat hakkında “Ayaklı Kütüphaneler” isimli kitabımda daha ayrıntılı bilgiler bulunuyor.)

Yine hurda bahsine dönecek olursak, harf inkılabıyla birlikte eski yazılı kitaplara savaş açılınca, bazı hurdacılar devreye girip kurtarma operasyonunu başlattılar. Çok ucuz fiyatlarla satın aldıkları, hatta hiç para vermeden sahip oldukları nice kıymetli eserleri arabalarına koyup kitapçıların yolunu tuttular. Bunları sahaflara ve eski kitapçılara ehven fiyatla sattılar. Onlar da yok pahasına aldıkları bu eserleri, yüksek fiyatlarla erbabına ulaştırdılar. İşte, hurdacıların kültür dünyamıza olan katkılarından biri de budur. Bugün bile aynı hizmetin örneklerine rastlayabiliyoruz. Beş altı yıl önceydi. Beyoğlu’nda dükkânı bulunan tanıdığım bir eski kitapçı, bir gün, bir hurdacının arabasındaki evrak-ı perişanı karıştırırken Kâtip Çelebi’nin, dünyaca meşhur “Cihannüma” isimli coğrafya kitabıyla karşılaşıyor. Derhal çok ucuza satın alıp astronomik bir fiyata satıyor.

Asıl söylemek istediğim konuya gelince, işte bu “hurde” kelimesi bazı kitaplara isim olma hakkını bile kazanıyor. Meşhur lügat bilginimiz Şemseddin Sami, “Hurde-çin” adıyla 56 sayfalık bir kitap yazdığı gibi, klasik edebiyatımızın ünlü ismi Muallim Naci de, “Hurde-füruş” namıyla 48 sayfalık bir risale neşretti. Her ikisi de Farsça beyitlerin açıklanmasından ibarettir. Bu dini, tarihi, edebi izahlar, okurun hafızasına nakış gibi işlenmektedir. Öyleyse, “Hurde-çin”den nakledeceğimiz bir öernekle bu bahse son verelim; on altıncı “hurde” şöyle:

“Herkesin kendisiyle iftihar ettiği o zat, zamanın kutbuydu. Dünyada onun bir benzeri yoktu. Beş yüz yedi tarihinde dünyaya gelmişti. Altı yüz on birde dünyadan gitti.”

Bu anlamdaki Farsça beyti, Şemseddin Sami merhum şöyle açıklıyor:

“Bu tarih, (beyit) kutbü’l-ârifin Şeyh Feridüddin Attar hakkında söylenmiştir. Hazret, Cengiz Han’ın ordusuna mensup bir Moğol tarafından esir edildiği sırada 104 yaşındaydı. Moğol, kendisini öldürmeye hazırlanırken diğer bir Moğol askeri, bu ihtiyarın Müslümanlar arasında meşhur bir zat olduğunu, fidye olarak Müslümanlardan çok akçe alabileceğini hatırlattı. Moğol, öldürmekten vazgeçip, fidyesini bulmak için Hazreti Şeyh’i gezdirmeye başladı. O sırada hamiyetli bir zat ortaya çıkıp yüz bin altın teklif edince Şeyh, Moğol’a şöyle dedi: “Bu, benim kıymetim değildir. Tam değerini bulmadıkça satma.” Moğol daha fazla veren birini bulurum ümidiyle Şeyh’i gezdirmeye devam etti. O esnada sırtındaki saman torbasıyla oradan geçen bir fakir, “Şu ihtiyarı bana bağışla, sana şu samanı vereyim” deyince Hazreti Şeyh Moğol’a, “İşte, benim değerim budur, sat” demiş. Fena halde öfkelenen Moğol, Feridüddin-i Attar hazretlerini katletmiş.

Böyle risaleleri, hurda teferruat diye küçümsememek gerekiyor

Tarihe geçen tehdit mektupları

04:0022/11/2020, Pazar
G: 21/11/2020, Cumartesi

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Edebi türlerden birinin de mektup olduğu, konuyla iştigal eden herkes tarafından biliniyor. Ünlü şairlerin ve yazarların kitap halinde yayımlanan mektupları büyük bir zevkle okunuyor. Bu türün en hacimli örneğini Namık Kemal’in mektupları teşkil ediyor. Fevziye Abdullah Tansel’in hazırladığı “Namık Kemal’in Mektupları” dört büyük ciltten ibaret olup 1967’de Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlandı.

İnci Enginün’ün hazırladığı “Abdülhâk Hâmid’in Mektupları” Dergâh Yayınları arasında çıktı. Bunların dışında aynı türden birçok eserin neşredildiğini biliyoruz. Ahmet Mithat Efendi ile Muallim Naci’nin mektuplaşmaları, Mehmet Âkif’in mektupları, Nureddin Topçu’nun mektupları ve benzeri eserler bu türün canlı örnekleri olarak karşımıza çıkıyor.

Edebi mektuplardan başka, asker mektupları, siyasi mektuplar, aşk mektupları gibi türler de var. Bazı İslam bilginlerinin ve mutasavvıflarının “Mektubat” adıyla kalıcı eserler yayımladıkları zaten biliniyor. Bir de tarihe geçen tehdit mektupları var ki, bunların daha çok devlet adamları ve hükümdar arasında teati edildiğini görüyoruz. İsterseniz buna bir iki misal vereyim.

Osmanlı padişahlarının en cesurlarından biri olan Yıldırım Bayezid Han, Timur’un küstahça sarf ettiği sözler kulağına gelince onu şu tehdit mektubunu gönderiyor:

“Ey Timur adıyla anılan kudurmuş köpek! Ey tekfurlardan daha kâfir olan Timur! Malum olsun ki, mektubunu okudum. Ey meş’um, beni bu sözlerle mi korkutacaksın? Beni Acem hükümdarları veyahut Tatar kavminden mi sanıyorsun? Asker toplayışımı Hindlilerle mi kıyas ediyorsun? Yoksa askerlerimi, Suriye askerleri mi sanıyorsun? Ordumuzun nizamını sen bilirsin. Bağî ve dağîlerle (zalimlerle, âsilerle) birleşenlerle, adil gazilere mensup olanlar arasında fark vardır. Harp ve gaza bizim sanatımız ve âdetimizdir. Eğer sen dünya hırsıyla köpekler gibi mukateleye kalkışırsan, biz de mukatele ederiz. O zaman Allah’ın dediği olur. Malumun olsun ki, bize bu mektubu gönderdikten sonra cenk meydanına gelmezsen karıların talâk-ı selase ile boş olsunlar. Ben de senden kaçarsam, benim dahi karılarım talâk-ı selase ile boş olsunlar.

Allah’ın laneti senin ve sana biat edenlerin üstüne olsun!”

Üçüncü Selim ve İkinci Mahmud devrinde görev yapan Mehmed Hakkı Paşa, daima akıllı ve dirayetli hareket ediyor. Haksızlığa asla dayanamıyor ve suçluların cezasını anında veriyor. Paşa, Silivri kadısına gönderdiği şu kısa, fakat özlü ağır sözlü mektubuyla tarihe geçiyor:

“Silivri nâibi! Şeriat hâini! İlamını gördüm; kahkahayla güldüm. Meali hezeyan, hükmü hilaf-ı Kur’an’dır! Mühr-ü müeyyedimi basarım! Seni mahkeme kapısında asarım!..”

Şimde gelelim tarihe geçen başka önemli bir mektuba. Ahmed Cevdet Paşa meşhur eseri “Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa” da, Muaviye’nin Bizans İmparatoru’na gönderdiği mektuba yer veriyor ve ilgi çekici bir yorumda bulunuyor.

Muaviye, Hazreti Ali’ye karşı çıkmak üzere büyük harp hazırlıklarıyla meşgul iken, Rum kayserinin Şam’a sefer edeceği işitildiğinden, Kayser’e bir tehdit mektubu göndermiş ve demiş ki: “Eğer Şam üzerine gelirsen, sahibimle, yani Hazreti Ali ile sulh ederim ve onun askerine öncü olarak senin üzerine gelirim ve Allah’a yemin ederim ki, başkentin olan sisli, dumanlı Konstantıniyye şehrini yıkıp, yakıp kapkara kömür haline korum ve yerden havuç çekip koparıldığı gibi, seni mülkünden çekip çıkarırım ve sana domuz çobanlığı yaptırırım!”

Bu tehdit mektubunu Rasim Özdenören üstadımız da geçen gün Yeni Şafak’taki sütununda yayımladı. Bir de Cevdet Paşa’nın bu mektuba getirdiği bir yorum var ki, bendeniz de onu siz değerli okuyucularıma nakletmek istiyorum.

“Kısas-ı Enbiya”yı o güzel Türkçesiyle sadeleştiren Mahir İz Hocamızın üslubuyla aktarıyorum.

“Hakikatte de Muaviye, bu dediğini Allah rızası için yapsaydı, daha o zaman Konstantıniyye alınabilirdi. Çünkü (Muhakkak Konstantıniyye fetholunacaktır. O ordunun kumandanı, ne güzel kumandandır. Ve o asker ne güzel askerdir) diye bir Hadis-i Şerif rivayet olunduğunda Konstantıniyye seferi ve onun fethi, Müslümanların kalbine yerleşmiş bir arzu idi. Konstantıniyye’ye sefer ilan olunca, tarafsız duran bütün Ashab ve Tabiin’in büyükleri hep birden cihad etmeye mecbur olup ve bütün Müslüman memleketlerinde de bulunan muharip kimseler, koşup gelir ve bu suretle Halife’nin Şam için hazırladığı asker kat kat çoğalırdı. İşte Muaviye öyle büyük bir orduya öncü olarak Konstantıniyye üzerine yürümüş olsaydı Kayser (Bizans kralı) ona karşı koyamazdı. Ne çare ki, Muaviye’nin zihnini istiklal ve saltanat sevdası bürümüş olduğundan ve belki Konstantıniyye’nin fetih şerefi kendisine nasip olmasını düşündüğünden, Hz. Ali’ye muhalefette devam etmişti. Öyle büyük bir fethin uhdesinden gelecek olan İslam cengâverlerinin çoğu Sıffın Muharebesi’nde telef olmuştu ve Konstantıniyye şehrinin şeref ve şanı Fatih Sultan Mehmed Han hazretlerine kalmıştır. İnsan çalışıp çabalar, Allah’ın dilediği olur.”

Cevdet Paşa, hakikaten büyük tarihçi…

Not
Dostluğuna güvendiğim, iyiliğini gördüğüm Ahmet Kekeç kardeşim geçen hafta Rahmet-i Rahman’a kavuştu. Allah taksiratını affetsin, mekânı cennet olsun.

Said Halim Paşa ve “İslâmlaşmak”

04:0029/11/2020, Pazar
G: 29/11/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Büyük kitabiyat âlimi İbnülemin Mahmud Kemal Bey tarafından kaleme alınan ve Hasan Âli Yücel’in Milli Eğitim Bakanlığı yaptığı sırada, onun ısrarıyla fasikül fasikül yayımlanan on iki ciltlik “Son Sadrıazamlar”ı karıştırırken Said Halim Paşa başlığı dikkatimi çekti. Paşa’nın fotoğrafının yanında eski harflerle kendine ait şu cümlenin bulunduğunu gördüm. “Müslümanın vatanı, şeriatın hâkim olduğu yerdir.” Bir zamanlar sadrıazamlık makamına kadar yükselen Said Halim Paşa “vatan” kavramını işte böyle tanımlıyor.

Kuruluş ve yükseliş devirlerini bir yana bırakalım, yıkılış döneminin sadrıazamları, paşaları, hatta bazı valileri bile Osmanlı azametini temsil ediyorlardı. Devlet-i Aliyye’nin herhangi bir eyaletinde valilik yapan zat aynı zamanda Kur’an-ı Kerim tefsiri yazıyordu. Mesela, Diyarbakır Valisi Sırrı Paşa bunlardan biriydi. “Sırr-ı Kur’an”, “Sırr-ı İnsan”, “Ahsenü’l – Kasas” gibi kıymetli eserlerin müellifi olan Sırrı Paşa aynı zamanda değerli bir edebiyatçıydı. Âbidin Paşa bir yandan Ankara, Sivas ve Bahr-i Sefid Valiliği yapıyor, diğer taraftan Mesnevi’yi şerhediyordu.

Devletin en yüksek kademelerine kadar yükselen Ahmed Cevdet Paşa bir taraftan “Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa” gibi en güzel İslam tarihlerinden birini yazarken, diğer taraftan 12 ciltlik “Tarih-i Cevdet”i kaleme alıyordu. Sadece bu kadar mı, aynı zat, Keçecizade Fuat Paşa’yla birlikte Şirket-i Hayriye Vapurları’nın nizamnamesini düzenliyordu. Bilindiği üzere Mecelle Cemiyeti’nin de başkanıydı.

Evet efendim, son devir Osmanlı paşalarının bir çoğu aynı zamanda ilim adamıydı ve cilt cilt eserler kaleme alıyorlardı. Başta Fransızca olmak üzere, birkaç yabancı dil biliyorlardı. Hatta eserlerini bu dille yazacak kadar maharet sahibiydiler. İşte Said Halim Paşa da bunlardan biriydi. “Meşrutiyet”, “Buhran-ı İçtimaimiz”, “Buhran-ı Siyasimiz”, “Buhran-ı Fikrimiz”, “Mukallidlerimiz”, “İnhitat-ı İslam” ve “İslamlaşmak” gibi eserlerini Fransızca kaleme almış, bunlar daha sonra Osmanlı Türkçesine çevrilmişti.

Said Halim Paşa “İslamlaşmak” adındaki bu küçük eserinde şu ilginç fikirleri dile getiriyor:

“Kendisinin Müslüman olduğunu söyleyen bir adam, kabul etmiş olduğu dinin esas prensiplerine göre hissetmedikçe ona göre düşünüp ona göre hareket etmedikçe, yani İslâm’ın ahlakiyyatına, içtimaiyyatına, siyasiyyatına tamamıyla kendini uydurmadıkça yalnız Müslümanlığını itiraf etmekle bir şey kazanamaz, hiçbir saadet de elde edemez.

Osmanlılar Avrupa ile temaslarında, evvelce düşmüş bulundukları uyuşukluklarından silkinip uyanmak istediler. Ancak mazideki azametlerini vücuda getiren kuvvetin İslam olduğunu unutarak, o mazinin Garp’tan geleceğini zannettiler. Selameti, önce bulmuş oldukları tarafta, yani İslam ahlak, içtimaiyyat ve siyasiyyatında arayacakları yerde Garbınkilerde bulacaklarını sandılar. İdare edenlerimiz şuna kâni oldular ki, şimdiki düşüşten yükselmek, bu suretle memleketi izmihlalden kurtarmak için başvurulacak tek çare, Garp kavimlerini taklit etmekten, diğer bir tabirle onların bütün prensiplerini, bütün telakkilerini kabul ederek, kendimizinkileri unutmaktan ibarettir. Halbuki bizim bütün müesseselerimiz, İslami prensiplerimiz ile İslami telakkilerimizden doğmuş olduğundan bunların yerine Garp telakki ve prensipleri üzerine kurulmuş yeni bir takım müesseseler ikame edebilmek için eskilerin inhitat haline düşmüş bulunmasından istifade ettiler. Demek oluyor ki, müesseselerin ıslahı, yahut ta’dili cihetine gidilmedi de, yeniden vücuda getirilmesi, icad edilmesi tercih olundu. İşte bu suretledir ki, Şeriat kürsileri ve medreseleri, yani ikisi de bir çok asırlar yaşamış Saltanat-ı Osmaniye’nin azamet ve şevketini temin etmiş olan adalet mahkemeleri ile ilim ve maarif müesseselerini ıslah çarelerini arayacak yerde, bu zavallıları bulundukları elim vaziyyet içinde bırakıverdiler. Ancak, kendisini idare edenlerden daha akıllı, daha kadirşinas olan halkın bağlı bulunduğu bu müesseseleri sırf o rabıtadan çekindikleri için büsbütün kaldıramadılar da onların yanı başına yepyeni tarzda mahkemeler, mektepler ikame ettiler ki, Fransız mahkemeleri ile Fransız mekteplerinden basma kalıp alınmış olmasından dolayı çevre ile asla münasebeti yoktu. Memleketimize bizzat Fransız kadar yabancı idi. Son asır zarfında bu kabilden vücuda getirilmek istenen bütün yenilikleri burada saymak lüzumsuz bir külfettir. Yalnız şu kadarını söyleyelim ki bunların hepsinin üzerinde, bizim telakkilerimize, bizim prensiplerimize karşı derin bir husumet ruhunun tezahürleri kendini göstermiş bulunuyordu.

İşte teceddüt denilen bu yenilikler, asırlardan beri teessüs etmiş akideleri, fikirleri, telakkileri, an’aneleri, hissiyatı ve ahlakı harap etmekten, sözün kısası, memleketi her gün, bu şekilde meş’um eserlerini gördüğümüz, tam bir manevi anarşiye sürüklemekten başka bir şeye yaramadı. Batı medeniyetinin tesiriyle meydana gelip zamanımızda ‘Osmanlı rönesansı; İntibah-ı Osmani’ ünvanıyla tavsif edilmekte olan bu ikinci ‘İslam’dan uzaklaşmak’ gerçekte öyle nev’i şahsına münhasır bir ihtilal devresidir ki, bizzat memleket kendisini idare edenlerin ifratlarına, evham ve hayallerine istinad eden tasavvurlarına karşı sürekli savaşarak onları itidale, hikmet ve basirete davet etmektedir.

Vâkıa hiç benzeri görülmeyen bu gayr-i tabiilik hangi mahiyette olursa olsun, her ihtilal devresinin mutlaka doğuracağı tepkiyi şimdiye kadar geciktirmeyi başarmışsa da, bunu ilelebed men edemeyecektir. Çare yok, bir gün gelecektir ki, İslami gerçekler, Müslümanlığa karşı gelen dalaletlere bir defa daha galebe çalacak da, hükümdarı, yer yüzündeki Müslümanların halifesi bulunan bu memleket bir kere daha İslam milletlerinin başına geçerek, onları saadet diyarına doğru sevkedecektir.”

Bakınız, şair de aynı görüşü dile getiriyor:

Bir gün olur doğar elbet şems-i hakîkat

Hiç böyle müebbed mi kalır zulmet-i âlem?

Orhan Şâik Gökyay

04:006/12/2020, Pazar
G: 6/12/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Kültür dünyamızın renkli simalarından merhum Prof. Dr. Ahmed Süheyl Ünver’in, kendisini yakından tanıyanların ve eserlerini okuyanların çok iyi bildikleri şöyle bir sözü var: “Efendim, kitap çok, fakat hepsini okumaya vakit yok. Öyleyse yapılacak iş, bol bol kitap karıştırmaktır. Tabii ki, bu söz dergiler için de geçerli.

Geçen akşam, rahmetli Ahmed Kabaklı hocamızın sahibi olduğu ve bugün de yayınına devam eden “Türk Edebiyatı” dergisinin eski sayılarını gözden geçirirken iki röportaj dikkatimi çekti. Hem konu Orhan Şaik Gökyay olduğu, hem de mülakatları yapanları yakından tanıdığım için ikisini de dikkatle okudum. Merakınızı gidermek için isimlerini de vereyim: Mehdi Ergüzel, Muhsin Karabay, Aydil Erol… Hemşehrim Mehdi Bey bir ara, adı geçen derginin yöneticiliğini de yaptı. Arkadaşım Muhsin Karabay ise, tam bir kültür adamı ve Hocayı “maâile” tanıyor. Sözün burasında şöyle bir cümle kurmak ihtiyacı duydum: Muhsin Hoca’nın ilim, sanat ve kültür adamlarıyla yaptığı böyle daha bir çok röportajının bulunduğunu biliyorum. Ancak bunları ne zaman kitaplaştıracağını bilmiyorum. Acaba kendisi biliyor mu? Bir ara Ayyıldız gazetesinde birlikte çalıştığımız Aydil Erol Bey’e gelince o da Bâbıâli’de sevilen ve sayılan bir kalem erbabıdır. Mehdi Bey’le Muhsin Bey’in müştereken yaptıkları mülakat, Aralık 1993 tarihli “Türk Edebiyatı”nın 242. sayısında neşredilmiş. Aydil Bey’in röportajı ise Aralık 1998 tarihli aynı derginin 302 sayılı nüshasında yayımlanmış.

Orhan Şaik Hoca’nın vefat tarihi 2 Aralık 1994. Bugünün tarihi ise 6 Aralık 2020. Demek ki, aradan neredeyse otuz yıla yakın bir zaman geçmiş. Bu vesileyle bir kere daha kendisini rahmtle anıyorum.

Aydil Erol Bey’den gıyabi izin alarak ve bazı ilavelerde bulunarak bu ilgi çekici mülakattan bir – iki nakilde bulunmak istiyorum. Destursuz bağa girenleri bir güzel taşlayan, yalan yanlış yazılar kaleme alanları iyice haşlayan Orhan Şaik Hoca, çocukluğunuz nasıl geçti diye kendisine yöneltilen ilk sorulardan birine, çalışkan bir talebeydim. Türkçe hocam babamdı. İsmail Habib Sevük lisede hocamdı. Ondan çok şey öğrendim, diye cevap veriyor. Konuya kendimi de müsaadenizle dahil edeceğim. Ünlü edebiyatçımız İsmail Habip Sevük’ün hemen hemen bütün eserlerini okuduğum için ben de ondan çok şey öğrendim.

Gençlik yıllarını yaşadığı Kastamonu ile ilgili soruyu cevaplandırırken Hoca, Mehmet Âkif, Mehmed Emin Yurdakul gibi önemli isimleri hatırlatıyor. Bilindiği üzere, o yıllarda Mehmet Âkif, Kastamonu’nun tarihi mabetlerinden Nasrullah Camii’nde heyecanlı vaazlar yapıyor ve halkı Milli Mücadeleye teşvik ediyor. Bu isimler Hoca’nın okuduğu okula da gelip aynı minval üzere konuşmalar yapıyorlar. Hoca, ayrıca Kastamonu’da çıkan Açıksöz gazetesini takip ediyor ve her gün İsmail Habip Sevük’ün yazılarını okuyor. Bütün bunlar, onun vatan, millet sevgisini daha da körüklüyor. Orhan Hoca’nın içinde yaşadığı bu şehre muhabbeti o kadar fazla ki, başka bir soru üzerine “Kastomunu yöresi Türkçe’nin hasını konuşur” diyor.

Buna da şöyle bir katkıda bulunayım. Bu şehrimizin yetiştirdiği büyük âlim ve ârif Mehmed Feyzi Efendi “Kastamonu’nun Fazileti”ni Seydişehirli Şerafeddin Efendi’den naklen şöyle anlatıyor: Selman-ı Farisi hazretleri Şam’a ve Medine’ye doğru giderken Kastamonu’ya uğramış, bugünkü Nasrullah Camisi’nin yerinde bir nur görmüş. Şeyh Şerafeddin Efendi, Kastamonu’da 17 bin evliya yattığını söylemiş. Medine’den gelen hac delili Şeyh Osman Efendi, buraya gelince, ‘Burası küçük Medine-i Münevvere’ dermiş. Taşıyla toprağıyla mübarektir bu Kastamonu. Mekke silsilesine bağlıdır. Buradan oraya yol vardır. Mekke ve Medine dağlarının silsilesi Anadolu’da devam ediyor. Üsküdar’a kadar geliyor. Kastamonu bu silsileye dahildir.

Orhan Şaik Gökyay’ın bir özelliği de soğuğa dayanıklı olmasıdır. O kadar ki kışın en şiddetli günlerinde bile palto giydiği görülmemiştir. İbnülemin Mahmud Kemal Bey’in ise palto çıkardığı vaki değildir. Hazret, haziran sıcağında bile o kalın paltosuyla boyunbağını çıkarmaz. Hatta bazen iki paltoyu üst üste giydiği söyleniyor.

Orhan Hoca, Aydil Bey’in Evliya Çelebi ile ilgili sorusunu da şöyle cevaplandırıyor. “Şimdi adını hatırlayamadığım bir bakanla konuşuyorduk sordu: ‘Çelebi’yi kim hazırlayabilir?’ Ben de dedim ki: ‘Türkiye’de o işi yapacak üç kişi vardır.’

- Adlarını verebilir misiniz?

- Orhan, Şaik, Gökyay!...

Onunla ilgili şöyle üçlü bir tekerleme daha var: Hoca, Edebiyat Fakültesi’ni yeni bitiren bir delikanlıya “Evladım, dört yıl edebiyat okudun, ne öğrendin?” diye soruyor. Delikanlı “Valla hocam fâilâtün, fâilâtün, fâilün’den başka bir şey öğrenmedim” cevabını verince Hoca teşhisi koyuyor: Öyleyse oğlum sen “Câhilâtün, câhilâtün, câhilünsün!..”

Diğer bir soruya cevap sadedinde, “Ben giyime, kuşama önem vermem. Sabahlara kadar çalışırım. Şu gördüğün lambanın gün ışıyana değin sönmediği çok olmuştur” diyor. Bu cevap bana Kâtip Çelebi’yi hatırlattı. 17. yüzyılın bu büyük âliminin çalışma odasındaki mum da sabah güneşiyle birlikte sönermiş. Unutmadan söyleyeyim: Türkiye’de Kâtip Çelebi hakkında en sağlam, en ayrıntılı çalışmayı iki kişi yapmıştır:

Muallim Cevdet. Orhan Şaik Gökyay…

Edebiyatın gücü
04:0013/12/2020, Pazar
G: 13/12/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Tadına doyum olmayan sohbet meclislerinde insan kulaklarıyla beslenmenin hazzını yaşar. Gönüller sultanı Hazreti Mevlânâ “İnsan midesiyle değil, kulaklarıyla beslenir” diyor, el-hak, doğru söylüyor. Bilindiği üzere gıda, maddi ve manevi olmak üzere ikiye ayrılır. Vücudumuzu kuvvetlendirmek, dünya nimetlerinden - sözüm ona - daha fazla istifade etmek için alışveriş merkezlerini - neredeyse - ikinci adres haline getirdiğimiz halde, ruh dünyamızın inkişafı için - ne yazık ki - aynı gayreti göstermiyoruz. Hâlbuki her hususta olduğu gibi, beslenme konusunda da maddi ve manevi olmak üzere dengeyi, dengeli tutmak gerekiyor. Bir tarafı daima ağır basan terazi - tabii ki - terazi olmaktan çıkar.

Efendim, benim burada malumatfuruşluk yapmama gerek yok. Hepinizin bildiği üzere maddi sağlığın yanı sıra manevi sıhhati de kazanmak için Müslümanca yaşamak icap ediyor; ezcümle ibadete devam etmek, ihlaslı ve devamlı olmak kaydıyla Kur’an-ı Kerim okumak, Ezan-ı Muhammedi dinlemek, insanın ulvi duygularına hitap eden musıki ile meşgul olmak gerekiyor. Yukarıda da belirttiğim üzere sohbet şeyhlerinin, -günümüzdeki ifadesiyle - söz ustalarının ilim - irfan meclislerini süsleyen konuşmaları da manevi beslenme konusunda, emin olunuz, büyük bir rol oynuyor.

İzninizle bu hususta bir - iki cümle daha söyleyeyim. “Din nasihatten ibaret” olduğuna göre, dilin düzgün olması, bir mecburiyet olarak karşımıza çıkıyor. Dilin düzgün olması ne demektir, diye bir soru yöneltirseniz, hitabet sanatına vâkıf olmak, edebiyattan nasibini almaktır diye cevap verebilirim. Zaten iyi bir hatip olmak için güzel sanatlardan biri olan edebiyata ihtiyaç var. Edebiyat, sadece bu sahada ihtisas yapanlar için değil, her meslek erbabı için lüzumludur. Bunu “edep” kökünden gelen edebiyatın tarifinden anlıyoruz. Öyleyse biri ağdalı, diğeri sade olmak üzere edebiyatı tanımlayalım. Ağdalı anlatımı şöyle: “Edebiyat, muktezay-ı hâle mutabık serd-i kelam etmektir.” Ne demek istenildiğini anlayan anlamıştır. “Edebiyat, güzel konuşma, güzel yazma sanatıdır” dersek bu cümleyle de basit bir tarif yapmış oluruz. “Basit” kelimesine aldanıp –lütfen – cümleyi hafife almayın. Şiirde buna “sehl-i mümteni” deniliyor ki, basit gibi görünen, ancak söylenmesi zor olan ifadeler kastedilir. Dâvânın sonucunu etkilemek için - hiç - güzel söz söyleyen bir avukatla, konuşma özürlüsü bir avukat müsavi olur mu. Dili düzgün bir doktor, tatlı tatlı cümlelerle hastasını manen de tedavi etmiş olmuyor mu? Lafı biraz daha uzatacaktım ama konumuzla ilgili olarak aşağıya alacağım anekdota yer kalması için kısa kesiyorum.

Mehmet Âkif Ersoy “Letaif-i Arap’tan Kişizadeler” başlığıyla yayımladığı bir makalede, edebiyatın gücünü bakınız nasıl anlatıyor:

“Haccâc-ı Zâlim, zabıta memuruna yatsıdan sonra şehri dolaşarak, kimi sarhoş görürse boynunu vurmasını emretmiş. Ne kadar fazla kafa keserse, efendisinin yanında o kadar fazla itibar kazanacağını bilen bu haydut, hemen o akşamdan paçaları sıvayarak bucak bucak sarhoş aramaya başlamış.

Herif memleketin ötesini berisini dolaşırken, bir de bakmış ki, üç delikanlı iki tarafa yalpa vurarak gidiyor; bir sürü mahalle çocuğu da bunları, dalga gibi her taraftan kuşatmış “yuh!” gülbankiyle teşyi ediyor!

Zabıta memuru delikanlıları tutuklayarak, ‘Siz kim oluyosunuz ki, emir hazretlerinin fermanına isyan etme cüretinde bulunuyorsunuz? Söyleyin bakayım!’ deyince, içlerinden biri, okuduğu beyitte mealen şöyle diyor: ‘Haşimilerden olsun, Mahzumilerden olsun, kimse yoktur ki gelip de babamın önünde boyun eğmesin. Ben bütün eşrafın ve kabilelerin malına, kanına tasarruf eden bir adamın oğluyum!’

Anlaşıldı: Bu oğlan mutlaka Mü’minlerin Emiri’nin pek yakın akrabasından olacak.

‘Ya sen kim oluyorsun bakalım’ diye, ikincisine sorunca, o da okuduğu kıt’ada mealen şöyle demiş: ‘Ben ihsan ve in’am sofrası hiç tükenmeyen bir adamın oğluyum. Babamın tenceresi her zaman kaynar. Bir gün ocaktan insa, ertesi gün yine çıkar. Gece – gündüz yanan bu ocağın ışığına doğru halk akın akın gelir. Bir kısmı ayakta, bir kısmı oturarak o ateşin etrafını kuşatır.’

Galiba, bu da asil bir hanedana mensup olacak… İlişmeye gelmez. Bunları anladık, ‘fakat sen kimsin?’ sorusunu üçüncüsüne yöneltince o da şöyle cevap verir:

‘Ben o adamın oğluyum ki, dönmez bir azim ile safların içine dalar, kılıcıyla onlara istediği istikameti verir; muharebe meydanında atlar geri dönmek istese bile, babamın ayakları özengiden asla ayrılmaz!’

Mutlaka bu oğlan da serdarın (başkomutanın) çocuğudur. Zabıta memuru sarhoşların üçünü de bir yere kapatarak, sabahlaeyin vak’ayı Haccac’a anlatır. Haccac, üçünün de huzuruna çıkarılmasını emreder. Meğer bunların biri hacamatçının oğlu, ikincisinin babası baklacı (Araplarda sırf kuru bakla pişiren aşçılar vardır) Üçüncüsü de çulha (el tezgâhında bez dokuyan kimse) imiş!

Haccac, çocukların fesahatine ve belagatine, yani son derece güzel konuşmalarına hayran olarak meclisde bulunanlara demiş ki: İşte gördünüz ya, evladınıza edebiyat öğretiniz. Vallahi edip olmamış olsaydılar, şimde bunların üçünün de boynunu vururdum!”

Hazreti Yunus, boşuna “Söz ola, kese başı, söz ola durdura savaşı!” dememiş. Benim lisedeki hocam da “Bilmiyorsan edebiyat, yaşama, kendini denize at!” derdi.

Edebiyat yâhu!..

Türkçe’yi düzgün konuşmak için
04:0020/12/2020, Pazar
G: 20/12/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Yıllar önceydi. Türkçe-edebiyat öğretmenliği yaptığım bir okulun öğretmenler odasında güya dert yanmaya şöyle başlamıştım:

Defalarca anlattığım, vurgulayarak, tekrar ederek söylediğim halde şu bizim öğrencilere bir türlü doğrusunu öğretemedim. Çocuklar, büyük şairimiz Mehmed Âkif Ersoy’un şiirlerini bir araya getirdiği kitabının adı “Safahat”tır dediğim halde yine yazılı kağıtlarına “sefahat” diye yazıyorlar. Tam bu sırada, bir öğretmen usulca yanıma yaklaştı. Kulağıma eğildi ve yavaş bir sesle sordu:

Sahi hocam, hangisi doğru?

Çok şaşırdım ve içimden, “Cehlin ol mertebesi sehl olmaz” diyerek şu kısa açıklamayı yaptım.

Arapçadan dilimize giren ve ilk harfi “sin” olan “sefahat” kötülük, bayağılık, içki-kumar vesaire düşkünlüğü demektir. Yine aslı Arapça olan Safahat ise, “sat” harfiyle yazılır ki, anlamı da kısımlar, bölümlerdir. Tekili ise “safha”dır. İşte Mehmed Âkif de yedi bölümden oluşan şiir külliyatına bu adı vermiştir.

Üzülerek belirtmek isterim ki, Osmanlı Türkçesinin zenginliğinden bîhaber olan nice meslek erbabı, gerek konuşurken, gerek yazarken böyle fahiş hatalar yapmaktan kendilerini alamıyorlar. Yine teessüfle belirteyim ki, “safahat”la “sefahat”in farkını bilmeyenlere, yüksek kademelerde görev yapan bir takım kimseler arasında bile rastlıyoruz. Allah sağlık, afiyet versin. Yavuz Bülend Bâkiler’den dinlemiştim. Eski kültür bakanlarımızdan biri, bakanlığının faaliyetleriyle ilgili bilgi verirken büyük bir gaf yapmış: “Mehmed Âkif’in Sefahatini, bakanlık olarak yeniden bastıracağız. Ayrıca mezarını da Mısır’dan İstanbul’a getireceğiz.” Eyvah, demek ki biz yanlış biliyormuşuz. Âkif’in kabri, Edirnekapı Mezarlığı’nda değilmiş.

Maalesef, en alt tabakadan alın, en üst mevkilere kadar birçok insanımız Türkçe’yi kötü konuşuyor. Biz, bu memlekette, “veliahd” kelimesini “velihad” diye telaffuz eden başbakan bile gördük. Diğer bir fecaat tablosunu da, böyle yanlış telaffuzların dışında hatalı isimlendirmeler teşkil ediyor. Dün olmuş gibi hatırlıyorum. merhum Üstad Necip Fazıl’ın eşi Neslihan Hanım’ın Rahmet-i Rahman’a kavuştuğu gün, yüksek tirajlı gazetelerimizden birinde şöyle bir ilan yayımlanmıştı: “Merhum Üstad Necip Fazıl’ın kerimesi Neslihan Hanım vefat etmiştir.” Heyhat! Vefat eden hanım, üstadın kerimesi (kızı) değil, zevcesidir.

Zevce nedir, kerime nedir, eski dilde torunlardan, kız kardeşlerden bahsederken hangi anlamlı kelimeler kullanılıyordu, bunlar bilinmezse işte böyle fahiş ve gülünç hatalar ortaya çıkacaktır. Haydi sizi biraz güldüreyim. Bir de, sözüm ona bilgiçlik ve kibarlık taslayanlar var ki, onlar da yanlış ve tuhaf ifadelerle insanları kendilerine güldürüyorlar. Bu tiplerden biri, bir eve misafirliğe gidince, eşini oradakilere şöyle tanıtmış: Hanım efendi de benim “cezvem” demiş. Yani “zevce”yle “cezve”yi karıştırmış. Ne ise, sözü uzatıp biz de cezveyi taşırmayalım.

Dil faciası o kadar büyük boyutlara ulaştı ki, hangi birine temas edeceğime ben de karar veremiyorum. Hele bazı kelimeler telaffuz edilirken ortaya çıkan korkunç hatalar, insanı çileden çıkarıyor. Geçen cuma akşamı -hem de muhafazakâr camiaya ait- bir televizyon kanalında haberleri dinlerken, bu kulak tırmalayıcı telaffuz yanlışlarından biriyle daha karşılaştım. Spiker, Hazreti Mevlânâ’nın vuslatından bahsederken “şebbi ârûz” dedi ve sözüm ona açıklamasını da yaptı. Halbuki bunun doğrusu “Şeb-i Arus”du. Yani “a”nın da, “u”nunda uzatılmadan söylenmesi gerekiyordu. Kelimenin sonundaki harf de “z” değil “s” olacaktı. Bilindiği üzere “Şeb-i Arus”, düğün gecesi anlamına geliyordu.

Ya, şu “hak” kelimesini yanlış söyleyenlere ne dersiniz? Yine iki üç gün önce, hem de Diyanet Televizyonu’nda sohbet yapan hocalardan biri, “hak vâki olduğunda” demesin mi? Tabii ki bu da eksik bir söyleyişti, doğrusu “Emr-i Hak vâki olduğunda” idi. Ölüm Allah’ın emri demiyor muyuz? Her akşam, pandemi haberleri kapsamında sık sık tekrarlanan, ancak yanlış telaffuz edilen diğer bir kelime de “vak’a”dır. Bunu da haber sunucularının hepsi neredeyse her iki “a” harfini de uzatarak söylüyorlar ve tabii ki, böylece cehaletlerini ilan etmiş oluyorlar.

Hele bazı kelimelerin sonuna getirilen bir “it” var ki, kulakların tırmalanması için bire bir. Sait, Ferit, Hamit gibi… Kendine “Kısa kes Mustafa, şişti artık kafa” dedirtmemek için konumuza “câlib-i dikkat” bir fıkra ile son vermek istiyorum.

Şâir-i Âzam Abdülhak Hâmid ile üdebadan ve şerh-i mütûn hocası Prof. Ömer Ferid Kâm bir gün karşı karşıya gelirler ve aralarında dertleşmeye başlarlar. Abdülhak Hâmid der ki: Mirim, âhir ömrümüzde başımıza bu da mı gelecekti? Kime rastlasam adımı bir tuhaf söylüyor. “Hâmid” derken “a”yı uzatmadığı gibi, bir de sonuna “it” ekliyor. Adımız oluyor “Hamit.” Bunun üzerine dostu Ferid Bey şöyle karşılık veriyor: Neyse ki, ben biraz şanslıyım. “Ferid” derken “it”i atıyorum, geriye “fer” kalıyor. Biliyorsunuz, fer, parlaklık, aydınlık ve güzellik demektir. Oysa seninki tam bir facia! “İt”i atınca geriye “Ham” kalıyor. “Ham” “it” olmak ne kötü.

Osmanlı Türkçesini tam öğrenmeden bu dil keşmekeşinden –maalesef- kurtulamayacağız.

Mehmet Âkif’e İstiklal Marşı’nı yazdıran âlim: Hasan Basri Çantay
04:0027/12/2020, Pazar
G: 27/12/2020, Pazar

Sonraki haber

Dursun Gürlek

Mehmet Âkif Ersoy’un en yakın arkadaşlarından biri de merhum Hasan Basri Çantay’dı. İkisi de Aralık ayında vefat etti. Âkif, 27 Aralık 1936’da, Çantay 3 Aralık 1964’de Rahmet-i Rahman’a kavuştu. Tevafuka bakınız ki, yine ikisi de aynı mezarlığa, Edirnekapı Kabristanı’na defnedildi. Âkif’in dostları dünyada olduğu gibi, âhiretin ilk istasyonu olan mezarlıkta da kendisini yalnız bırakmadılar. Sadece Hasan Basri Çantay değil, diğer bazı dostları da yanı başında yer aldılar. Mesela büyük hadis alimi Babanzade Ahmed Naim sol tarafında, merhum Süleyman Nazif sağında yatıyor. Sol tarafta ve az geride Muallim Cevdet ile Balıkesirli Abdülaziz Mecdi Tolun da bu manevi komşuluğu aynı kabristanda devam ettiriyorlar.

Balıkesirli Hasan Basri Çantay’la, Balıkesirli Abdülaziz Mecdi Tolun Akif’e duyulan vefanın iki canlı timsalidir. Çantay, “Âkifname” isimli eseriyle büyük şairimize duyduğu vefa borcunu ödediği gibi, Mecdi Bey de “Mehmed Âkif için” kaleme aldığı nefis bir şiirle duygularını dile getirdi. Âkif hayranlarının mutlaka okumaları gereken bu enfes manzume hem Abdülaziz Mecdi Divanı’nda hem de “Âkifname”de yer almaktadır.

Hasan Basri Çantay ile Mehmet Âkif Ersoy 1908’de İstanbul’da, Sırat-ı Müstakim mecmuasının idarehanesinde tanıştılar. Âkif bu derginin başyazarıydı, Çantay ise Balıkesir’de gazetecilik yapıyordu. Âkif hem Çantay’ı hem de onun şahsında Balıkesirlileri çok seviyordu. Nitekim Balıkesir’de başlayan milli harekete destek için bu şehre geldi ve Zağanos Mehmet Paşa Camii’nde halka hitaben ateşli konuşmalar yaptı. Böylece dostlukları Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde de devam etti. Âkif Burdur milletvekili, Çantay da Balıkesir (Karesi) mebusu olarak Meclis’e girdi. Daha önemli olanı şu ki, Mehmed Âkif – Hasan Basri Çantay birlikteliği Taceddin Dergâhı’nda da devam etti ve bu beraberlik sonucu “İstiklal Marşı” gibi bir şaheser ortaya çıktı. Eğer Çantay’ın ısrarlı teşvikleri olmasaydı, belki de Âkif bu yarışmaya hiç girmeyecek ve böyle edebi bir âbide ortaya çıkmayacaktı.

Şurasını da önemle belirtmek isterim ki, Türk edebiyatının medar-ı iftiharı Mehmed Âkif Ersoy hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmak için Hasan Basri Çantay, Eşref Edip Fergan, Mithat Cemal Kuntay, Ömer Ferid Kam, Fatin Gökmen, Fuad Şemsi İnan, Mahir İz, Süleyman Nazif gibi “aziz dostları”nı çok iyi tanımak gerekiyor. Unutmayalım ki İstiklal Marşı şairimizin merkezi şahsiyeti kadar çevresi de büyük önem arzetmektedir.

Sözü yine merhum Hasan Basri Çantay’a getirecek olursak bu zat hem bir vefa ve sadakat örneğidir, hem de büyük bir ilim adamıdır. Safahat gibi, onun kaleme aldığı üç ciltlik “Kur’an-ı Hakim ve Meal-i Kerim” de kütüphanelerimizin temel eserlerindendir. Bu mealin halkımız tarafından büyük bir ilgi gördüğü bilinen bir gerçektir. Merhumun daha başka eserleri de var. “Âkifname”nin dışında “Zekâ Demetleri”, “Kara Günler ve İbret Levhaları”, “Hadisler – On Kere Kırk Hadis” gibi daha başka eserleri de bulunuyor. Üzülerek ifade etmek gerekir ki, merhum hakkında şimdiye kadar dört başı mamur bir biyografi kaleme alınmadı, makaleleri kitaplaştırılmadığı gibi hatıraları da tesbit edilemedi.

Merhum hocamız Prof. Orhan Okay 1997’de “Mehmed Âkif ve Hasan Basri Hoca” başlığıyla yayımladığı makalenin sonunda bize şu ilgi çekici bilgileri veriyor.

“1950’li yıllarda üyesi bulunduğum Türk Milliyetçiler Derneği, hemen her yıl, Mehmed Âkif için anma günleri tertip etmeyi, hakkında kitap çıkarmayı ihmal etmedi. Hangi sene olduğunu hatırlamıyorum, o yıllardan birinde Hasan Basri Hoca’yı da konuşturmuştuk. Geçenlerde dosyalarımı yeniden tanzim ederken uzun ve dar pelür kağıtlarıma el yazısıyla yazılmış bir konuşma metnine rastladım ve Hoca’nın yazısı olduğunu hatırladım. Âkif toplantısında yapılmış konuşmanın bizzat Hasan Basri Hoca’nın el yazısıyla yazılmış, yer yer çizilme ve düzeltmeleri de ihtiva eden kağıtlar, Latin harflerini sonradan öğrenenlere mahsus bir kaligrafi gösteriyor. Notlar arasında Âkif’le ilgili önemli bilgiler var. ‘Kadirşinas ve nurlu ihtifal heyetine’ diye başlayan yazı Mehmed Âkif’in karakteri, şairliği ve Meclisteki bazı davranışlarıyla devam ediyor. Basri Hoca, M. Âkif’in bir gün Ankara’da ağzından şöyle bir kıt’ayı kaçırdığını yazıyor:

Hikmet ne ezelde yazmamaktan
Yâ Rab, bizi de ganiyy-i şâkir

Aç karnına çok mu kulluk ettik
Olduk da bugün fakir-i sâbir
Âkif bu gafletinden o kadar utanmış ki Basri Bey defterine kaydetmek istemişse de müsaade etmemiş ama Basri Bey kıt’ayı ezberlediği için evine dönünce hemen not etmiş.

Hoca’nın hatıraları arasında başka bir yerde rastlamadığım dikkate şayan bilgiler de var. Bunlardan biri Hintli casus Mustafa Sagir’in durumundan şüphelenen M. Âkif’in onu bir arkadaşı tarafından takibe aldırması ve daha sonra devrin Dahiliye Vekili Adnan Adıvar’a ihbar ederek yakalanmasının teminidir. Diğer bir mühim hadiseyi Hoca’nın yazısından aynen naklediyorum:

‘Biz Ankara’da ilk zamanlarda rahmetli Âkif, arkadaşım Balıkesir mebusu merhum Abdülgafur ve Afyon mebusu merhum İsmail Şükrü beylerle birlikte kiraladığımız bir evde oturuyorduk. Henüz Meclis’in başlangıç günlerinde idi. Bir gün hoca kıyafetli şeytan bir adam ziyaretimize geldi. Dedi ki: Ben Mustafa Kemal Paşa tarafından elçi olarak gönderildim. Size selamları var, Meclis’te dini bir cemiyet kurmanızı rica ediyorlar. Âkif, yayından boşalmış bir ok gibi fırladı. Hoca hoca dedi. Anadolu’nun göbeğinde de bir otuz bir mart çıkarmak istiyorsunuz? Hani, böyle bir şey yapmaya kalkınız, evvela karşınızda beni bulursunuz. Defol oradan! Başı sonu kim bilir nerelere kadar uzanacak bu küçük hadise için Basri Hoca şu cümleyi ilave etmeyi gerekli görüyor: Bu meseleden tabii Paşa haberdar değildi.”

Her iki büyüğümüze de vefat yıldönümlerinde Allah’tan rahmet diliyorum.

Bugün 456 ziyaretçi (2026 klik) kişi burdaydı!

Bugün 775 ziyaretçi (3103 klik) kişi burdaydı!

Bu web sitesi ücretsiz olarak Bedava-Sitem.com ile oluşturulmuştur. Siz de kendi web sitenizi kurmak ister misiniz?

Ücretsiz kaydol