Tarihin Tanımı

23 Mart 2019 | Toplam Okunma: 15,758

Elbette tarih fazla soyut ve çok anlamlı bir kelime ve kavram. Ancak her anlamı ile bir bütün oluşturur. Biz bu bütünlüğün bizim anladığımız haliyle "Tarihçi" için tarih boyutunu dikkate alacağız.

Önce kısaca kelimenin kökenine inelim ve hangi mefhumdan türediğini anlayalım. Tarih, kökeni itibariyle Arapça olan "Varih" kökünden gelir. Ancak Arapçaya da İbraniceden girmiştir (Yareah). Yareah, AY anlamına gelir. Bilindiği üzere eski çağlardan bu yana zaman hesaplama aracı ayın hareketleri üzerinden hesaplanmaktaydı.

Tarihçiler için Tarih kavramının pastorize bir açılımı vardır; "geçmişin bilgisi". Ancak bu kavram iki fraksiyona ayrılır; Tarihi Olay ve Tarihi Olgu. Tarihi Olay bir vaka, Tarihi Olgu ise vaka sonrasında ortaya çıkan süreçtir diyebiliriz. Örneğin Fransız İhtilalı tarihi olay, ihtilal sonrasında yeni bir siyasal sürecin ortaya çıkması ve insanların hayatına dokunur hale gelmesi tarihi olgu olarak değerlendirilir.

Tarihin tanımı konusunda tarihi ekollerin ortaya attığı tanımları da incelemekte fayda var. Örneğin;

Fransız Marc Bloch "zaman içerisinde insanların ilmi" derken olayları merkeze alır,

Alman Ernest Bernheim "insanların zaman ve mekan çerçevesinde meydana getirdikleri evrimlerini ve bunların toplumsal bir varlığın bireyleri ve toplulukları sıfatıyla yaptıkları fiiller" diyerek  hem olay hem olguyu önceller.

Amerikalı Frederick Jackson Turner "geçmişten bize ulaşan, günümüzde ortaya çıkan, tenkitçi ve yorumcu bir anlayışla incelenen kalıntılardır" daha çok bugünü önceleyen bir tanım yapar.

Türk Tarihçisi İbrahim Kafesoğlu ise "olayları ancak onları gözlemleyenlerin bıraktıkları belgelere dayanarak takip etmek mümkündür" diyerek bulgu/belgeyi yorumun önüne koyar.

Özetleyecek olursak; Tarihin Tanımı, tarihçilerin özgün bakış açısıyla belirlenir. Göreceli değildir ancak inançlardaki mezhepler gibi tarihçilikteki ekollere göre aynı anlama tekabül eden farklı bakış açılarıyla ortaya konmuş tanımlar vardır.

.

Tarih Nedir

30 Ağustos 2013 | Toplam Okunma: 77,403

Tarih Nedir? Bu soru, hem olabildiğince genel hem de cevapları bakımından bir o kadar nicelikli bir sorudur. Tarih, göreceli olması bakımından tasviri cümle içinde farklı anlamlar taşıyabilmekle birlikte temelde anlam kökü bakımından tek bir hususu ifade eder ; Zaman. 

Zaman, insanoğlunun hesaplama ve kategorize etmesiyle Tarih haline gelmiş, kategorize edilen Zaman evrelerine isimler verilerek anlaşılır olması sağlanmıştır. Anlam köküne indiğimizde Tarih Nedir sorusunun öz yanıtı başlı başına bir mevhum olan zamanın isimlendirilmesidir diyebiliriz. Bu bakımdan Tarih Bilimi, mana bakımından yanlış bir unvan ile anılmaktadır. Doğru anlamı yüklemek istersek “İnsanlığın Geçmişi” diyebiliriz. Zira Tarih Biliminin referans kabul edilen otoriteleri ve ülkeleri, bu bilim dalına Zaman değil “Geçmiş” derler. 

Özetleyecek olursak “Tarih Nedir?” Sorusunun bizim sorduğumuz manada yanıtı “İnsanlığın Geçmişidir” diyebiliriz. Bu noktada, “Tarih Nedir?” sorusunun içerisinde yatan diğer tüm soru işaretlerini, Tarih Biliminin bakış açısı, yöntemleri, kapsama alanları ve doğrudan ya da dolaylı olarak muhatap olduğu diğer kuramları irdeleyerek yanıtlandırmamız gerekecektir.

Tarih Nerede Başlar?

Tarih Nedir? Sorusunun ilk alt başlığı muhakkak ki “Tarih Nerede Başlar” sorusudur. Tarih, her ne kadar insanoğlunun varoluşu ile ilgilense de, dolaylı olarak İnsanlığın varoluşundan önceki dönemleri de içerisine almak zorunda kalır. Bu bakımdan Tarih, zamanın başladığı nokta da Zamanla birlikte başlar. Zamanın başlangıç ve bitiş noktası olmadığından Tarih, sonsuz bir ilim olarak karşımıza çıkacaktır. Bunun yanında Başlangıç noktası günümüz, yani bugünün ta kendisidir. Diğer tüm bilimlerin aksine Tarihin başlangıç noktası sürekli değişmek ve güncellenmek zorundadır. Ulaşabildiği son noktası ise Bigbang olarak anılan Yaratılış anıdır. Özetleyecek olursak, Tarih Bilimi bugünden başlar ve sonsuz geçmişe kadar uzanır. Ulaşılabildiği son nokta ise, ancak sis bulutlarının içerisinden görülebilen Yaratılış anıdır.

Tarih Neleri Kapsar?

Tarih, insanoğlunun her eylem ve söylemini içine alır. İlk insanın çoğalarak ilk toplumu meydana getirmesi ile ilk etapta toplumları kapsar. Sonrasında ise Toplumların kendileri has alışkanlık ve davranışlarıyla oluşturdukları toplumsal yapı olan Kültürleri içerisine alır. Müteakiben, birbirinden ayrılan toplumların özelleştirdiği Kültürlerin meydana getirdiği Medeniyetleri içerisine alır. Bu bağlamda değerlendirildiğinde, Tarih’in neleri kapsadığı sorusunun yanıtı sırasıyla, Toplum, Kültür ve Medeniyet olarak yanıtlanabilir. 

Bu üç ana başlık altında ise ayrı alanlar ve dallar karşımıza çıkacaktır. Toplum Tarihi alanı, insanoğlunun farklı Irklar haline gelmesi ile ayrışmaya başlaması, birbirlerinden biyolojik olarak farklılaşması ve Etnik unsurları oluşturması olarak Tarihin üç temel ayağından birisi olarak karşımıza çıkar. Kültür Tarihi alanı ise toplumların meydana getirdiği kültürleri, dilleri, davranış alışkanlıkları ve toplum olarak hareket biçimlerini irdeler. Medeniyet Tarihi ise toplumların, müstakil kültürleri ile meydana getirdikleri siyasi idare biçimleri, meydana getirdikleri medeniyet eserleri ve diğer medeniyetler ile münasebetlerini inceler. 

Muhakkak ki Tarih bilimi, tüm alanları ile birbirlerine bağlantılı ve muhtaçtır. Bu bakımdan toplum, kültür ve medeniyet tarihleri muhakkak ki birbirlerinden beslenmekte, desteklenmekte ve birbirlerine tesir etmektedirler.

Tarih Biliminin Yöntemleri?

Tarih Bilimi, sunduğu bilgilerin temini bakımından kapsadığı alanlar kadar çeşitlilik arz etmektedir. Tarihi bulguları ortaya çıkartan bilgilerin temin edilmesi, derlenmesi, yazıya dökülmesi, yorumlanması, farklı yorumlara açılması ve teyit-tenkit süzgecinden geçirilmesi amacıyla muhtelif yol ve yöntemlerle geliştirilmektedir. Bu evreler, sırasıyla Kaynak Arama, Tasnif, Tahlil, Tenkit ve Terkib olarak belirlenmiştir. Tüm dünya tarihçileri, Tarih bilimini bu menval ve kapsamda değerlendirir ve kullanılabilir veri haline getirirler.

Kaynak Arama : Bulgu niteliği taşıyan tüm materyal, iz, emare ve bilimsel tespitler hammadde olarak kullanılır. Kaynakların aranması, elde edilen kaynakların tarihsel bulgu olarak değerlendirilebilecek niteliğe sahip olduğunun anlaşılması ile tarih bilimine hammadde sunulur. Bu alandaki bilim dallarının başında Arkeoloji gelmektedir.

Tasnif : Elde edilen kaynakların Tahlil edilebilmesi amacıyla düzenlenerek tasnif edilmesi işlemi, Kaynak Arama etabından sonraki ara evre olarak karşımıza çıkar. Belgelerin doğru incelenebilmesi, daha hızlı tahlil edilebilmesi ve karşılaştırılabilmesi için Tasnif mühim bir evredir.

Tahlil : Bulguların tahlili, üzerinde çalışılan konu ile ilgili kaynakların doğruluğu, zaman ve mekan bütünlüğü ve güvenilirliği ile ilgili çalışmaların gerçekleştirilerek bulguların bilgi haline gelmesini sağlayan evredir. Tahlil evresi ile tarihsel bilgilerin ne denli itibar edilebilir olduğu bir filtreden geçirilerek bilimselliği ve tutarlılığı teyit edilir. Tahlil evresinden sonra bilgi, tarihsel bir değer kazanır. 

Tenkit : Tenkit evresi, bilgi haline gelen tarihsel bulgunun tahlilinden sonra, söz konusu bilginin doğruluğunun ve itibar edilebilirliğinin sınandığı evredir. Tenkit evresinde, tahlil edilen bulgu karşıt ve ihtilaflı bir bakış açısıyla değerlendirilerek olası hataları ve yanlışları sınanır. Böylelikle doğruluğu tahlil edilmiş olan bilginin paralel tarihsel kayıtlar ile tezat oluşturup oluşturmadığının incelenerek teyit edilir. 

Terkip : Terkip evresi, tarihsel araştırmalarla elde edilen bilgilerin tahlil ve tenkidinden sonra kullanılabilir hale getirilmeye hazırlanması ve bilgi dağarcığına eklenmesi işlemidir. Terkip edilen tarihsel bilgi, Terkip evresinden sonra araştırmacılar ve bilgi edinmek isteyenlerin ulaşabilmesi amacıyla yazılı, görsel ve diğer muhtelif yöntemlerle anlaşılabilir ve anlatılabilir olmasını sağlar.



Tarih Nedir? Sorusunun cevabı, yukarıda belirtildiği gibi bilimsel ve algısal olmasının yanında görecelidir de. Tarih’in bilim ile münasebeti, muhakkak ki insanın tarih ile münasebetinden daha önemli değildir. 

Tüm bu bilimsel ve mantıksal bakış açılarının ötesinde, Tarih bilimini daha anlaşılabilir hale getirmek istersek şu açıklamayı yapmak daha izah edici olacaktır; Tarih, toplumların hafızası ve geçmişidir. Her insan, geçmişinde biriktirdiği hatıralarını, tecrübelerini, hatalarını ve başarılarını hafızasında tutarak bu bilgilerden aldıkları dersler ve tecrübeler ile yeni kararlar verirler. Her insan, karakteri ve yapısı ne olursa olsun geçmişlerinde yaşadıkları kötü anlardan ders çıkartır, güzel anlardan ise keyif alırlar. İşte bu bağlamda, Tarih toplumların geçmişidir diyebiliriz. Her toplum, müstakil alışkanlıkları, kültürleri, değerleri ve farklılıklarıyla kendi istikballerini, geçmişlerinde edindikleri tecrübeler ve hatıralar ile şekillendirir, toplumsal geçmişlerindeki başarılarından keyif alarak başarısızlıklarından ders çıkartırlar. Tarihini, yani toplumsal geçmişini hatırlamayan bir toplum, hafızasını kaybetmiş bir insandan farksızdır.


.

Tarihin Konusu

23 Mart 2019 | Toplam Okunma: 8,785

Tarih neyi konu eder? Yalın bir yanıtı var. İnsanı ve insanın meydana getirdiği olayları. Biraz daha açalım. Tarih alanında öne çıkan üç ekolün öne sürdüğü tanım şuydu.

1. Tarih insanların geçmişte düşündüklerinin, eylem ve söylemlerinin muhasebesidir.
2. Tarih toplum içerisindeki bireylerin davranış bilgisidir.
3. Tarih insanoğlunun sosyal evrimini inceleyen laboratuardır.

Peki ya tabiat ya da kozmik faaliyetlerin insanların üzerindeki etkisi? Tarih bunu konu edinmez. Örneğin çok sayıda insan ölse bile bir depremi, göçlere sebep olabilecek bir doğal felaketi yahut kuraklık gibi toplumsal dengeyi sarsabilecek vakaları konu edinmez. Ancak bu tür vakaların tarih içerisinde yer etmesi kaçınılmazdır. Tarih bu vakalara yalnızca kronoloji olarak değer atfeder. Yani tarihin "konu" olarak ele aldığı bir süreç içerisinde konusu içerisinde geçen bir anekdot yahut etken olarak dikkate alınır. Tarihin konusu insanoğlunun eylem, söylem ve düşünceleriyle ortaya çıkarttığı "olaylar" ve "olgular" dan ibarettir.

Kısa bir tanım daha yapalım. Tarih, sebep-sonuç ilişkisi kurabildiği meseleleri konu edinir.

Diğer taraftan Materyalist bir de bakış açısı vardır. Elbette materyalizm Tarih cenahında da bir ekole evrildi. Örneğin Hegel>Marx ekolünden tarihçiler, materyalist bir bakış açısı ortaya koyarak tüm tarihi süreçlerin iktisadi etkenlerle gerçekleştiğini öne sürerler. Elbette iktisadi etkenler de önemli birer faktördür ancak coğrafi, dini, manevi, kültürel faktörleri yok saymak her ne kadar kabul görmüş bir ekol ise de tarihin topluma temas ve tesir edebilmesi noktasında mahsurlu bir bakış açısı olacaktır.

Toparlayalım; Tarih insanoğlunun düşünce, eylem ve söylemlerini konu edinir ve konu edinebilmesi için kalıntılara ve belgelere dayanması gerekir. Elde edilen bilgi ve bulgular ise yoruma muhtaç olmalıdır.

.

Tarih Yazımı

05 Nisan 2019 | Toplam Okunma: 12,509

Tarihçilerin görevi,  tarihi mümkün olduğunca gerçeğe uygun ve olduğu gibi yansıtmaktır. Ancak tarihçi istese de istemese de tarihi "kendince" tekerrür ettirmekte ve yeniden yaratmaktadır. Her ne kadar bilgi, bulgu, kaynak hatta atıflar aynı olsa bile her tarihçi kendi tasavvuru, zihin gücü ve yorum kabiliyetiyle tarihi yeniden canlandırır. Bu yönüyle tarih yazımı, üslupları itibariyle çeşitlilik arz eder. Bu çeşitler şu başlıklar altında toplanmıştır;

Hikayeci Tarih (Rivayetçilik)

Hikayeci tarihçilik sanıldığının aksine yorum içermez. Olayları yorum katmadan, rivayetleri naklederek bir yazım üslubu benimser. Bu üslup Eski Yunan döneminde ortaya çıktı. Eski Yunan toplumunda nesilden nesile nakledilen hatıralar şiirsel bir üslupla (epos) söylenmekteydi. Bu şiirler logograflar tarafından düz yazıya çevriliyordu. Bu yönüyle ne edebi ne de tarihi eser değillerdir. Daha çok kronik muamelesi görürler. Ancak kendisi de bir logograf olan Hekataios bu sınırları biraz zorlamış, seyyah olması dolayısıyla eserlerinde araştırmacı bir üslup görünür hale gelmişti. Bu ekolde sınırları en çok zorlayan Herodotos (M.ö. 499 - 449) olmuştur. Olayları adeta zabıt tutar gibi nakletmek yerine olayları hikaye haline getirerek Hikayeci Tarihçilik kulvarını açmıştır ve logograflardan ayrılmıştır. Herodotos her ne kadar tenkit ve tahlil yoluna başvurmasa da bir arayış içerisine girmiş ve müşahede ettikleri arasında bir ayrım yapmaya teşebbüs etmiştir.

Herodotos, Hikayeci Tarihçilik kulvarını açmış ve bu teşebbüsü ona "tarihin babası" unvanını kazandırmıştır. Öyle ki Herodotos'un açtığı kulvar Ortaçağ tarihçilerinin topyekun benimsediği bir yöntem haline gelmiştir. Öyle ki; İslam tarihçilerinden olan Taberi ve İbnü'l-Esir bile bu kategoride değerlendirilebilir.

Öğretici Tarih (Pragmatik)

Pragmatik tarihçilikte amaç yalnızca yazmak değil; fayda sağlanacak çıkarımlar elde etmektir diyebiliriz. Amaç yalnızca nakletmek değil öğretmektir ve genellikle milli değerlere, kültürel unsurlara hatta manevi mefhumlara atıfta bulunularak yazılır. Geçmişi Rivayetçi Tarihçilik kadar eski olmakla birlikte Pragmatik Tarihçilik bugün dahi benimsenen bir yöntem olarak varlığını devam ettirmiştir. Her ne kadar Ortaçağ döneminde Hikayeci Tarihçilik zirvede olsa da bir süre sonra miadını doldurmuş ancak Pragmatik (Öğretici) Tarihçilik varlığını bugünlere kadar devam ettirmiştir.

Öğretici Tarihçiliğin öncüsü Eski Yunanlı Tarihçi Thukydides'dir (M.ö. 460 - 400). Her ne kadar tarihçiliğin babası unvanını Herodotos almış olsa da gerçek tarihçilik Thukydides ile başlar.

Örneklendirecek olursak; Atina - Saparta savaşında savaş nedenini farklı şartlarda değerlendirir ve tetkik eder. Bu irdeleyici üslubu onu Rivayetçi Tarihçilikten ayırmış, kendisinin öncüsü olduğu yeni bir ekol ortaya çıkarmıştır.

Pragmatik Tarihçilerin amacı tarih bilimini faydalı kılmak, çıkarımlar elde edebilecek şeklide anlamak/anlatmak ve yazmaktır. Böylelikle paylaşılacak tecrübe, çoğalan bilgi ile insanların ders çıkarabilmeleri amaçlanır.

Thukydides'den sonra bir anlamda bayrağı daha ileri taşıyan Polybios (M.ö. 20-M.s. 120) oldu. Polybios, sebepleri incelemekle yetinmez ve çıkarım elde etmeye teşebbüs eder ve yorum yaparak tespitte bulunur. Örneğin Kartacalılarla yaşanan savaşta Kartacalıların mağlup olmasındaki sebepleri tetkik eder, Romalıların ve Kartacalıların siyasi sistemlerine atıfta bulunur.

Pragmatik Tarihçiliğe İslam kaynaklarından örnek vermek gerekirse Hz. Muhammed'in hayatını anlatan Siyer kitapları hatta Osmanlı Padişahlarını anlatan Selimnameler (Yavuz Sultan Selim), Süleymannameler (Kanuni Sultan Süleyman) öğretici niteliği olan tarih kaynaklarıdır diyebiliriz.

 

Araştırıcı Tarih (Nedennasılcı)

Tarihi olayları incelerken neden ve nasıl sorularının mutlaka sorulduğu tarih yazım üslubudur. Modern tarih yazımı bu ekolün içerisindedir demek yanlış olmaz. Diğer ekollerden farklı olarak Araştırıcı Tarih yazım geleneği İslam Coğrafyasında ortaya çıkmıştır. İbn Haldun (1332-1406) bu ekolün ilk temsilcisidir diyebiliriz. Örneğin İbn Haldun, Afrika toplumlarını mevzubahis ederken coğrafyaları, toplumsal gelenekleri, sosyal kurumları, v.b. faktörleri irdeleyerek Nedennasılcı tarihçiliğin ilk örneğini ortaya koyar. Bir başka örneğiyse, İbn Haldun'un çağdaşı sayılabilecek el-Kafiyeci (Öl. 1474) benzer bir metodoloji ortaya koymuştur. Ancak batı literatürü İbn Haldun'u kaderci, el-Kafiyeci'yi ise tarihi tanrıyla suistimal eden biri olarak gördüklerinden kendilerini bu kulvarda öncü görmekten imtina ederler.

Bir kısım tarihçi modern tarih yazımının öncüsü olarak Fransız Filozof Voltaire'i görür (1694-1778). Voltaire "ben ne kralın hayatını ne de saltanat yıllarını yazmak niyetindeyim. İsteğim, insan zihninin tarihini yazmaktır" diyerek kendinden önceki tarihçilerden farklı bir yol izleyerek daha geniş bir alanda hareket etmiştir.

Aslında 19. Yüzyıla kadar tarih bir bilim olarak görülmüyordu. Toplumların idare ve idamesinin bilimsel yöntemlerle çözümlenmesi gerekliliği daha belirgin hale gelmeye başlayınca tarih kavramının üzerinde daha çok durulmaya başlandı ve tarih yazımında devrim niteliğinde dönüşümler yaşandı. Ne rivayetçi tarihçiliğin ne de pragmatik tarihçiliğin tek başına birer yöntem olarak kullanılması yeterli görülmemeye, elde edilen verilerin irdelenip tartışılabilir ve geliştirilebilir hale gelmesi gerekliliği düşünülmeye başlandı. Bu gereklilik zamanla Tarih'i bir bilim dalı haline getirdi. İngiliz Tarihçi J.B. Bury (1861-1927) ortaya koyduğu yaklaşım ile tarih bilim kurallarıyla metotları ortaya koydu ve tarihin bir bilim dalı haline gelmesini sağladı.

Modern Tarih yazıcılığının bir özetini çıkartmak gerekirse; tarihçi bilgi, belge ve bulguları değerlendirirken kuşkucu yaklaşır ve gerçeğe ulaşmayı zorlaştırsa da bu kuşkuculuğun içerisinde rasyonel bir gerçek arar. Ardından verileri yorumlayarak ortaya bir çıkarım koyar ve ortaya koyacağı eseri özgün hale getirir. Aslında bu durum tarih yazıcısına büyük bir sorumluluk yükler. İşte bu sorumluluk tarihi bilimsel boyutunu ortaya koyar ve üretilen yazılı tarih kaynaklarını birer bilimsel argüman haline getirir.

Tarihin Dönemlendirilmesi

Tarih yazımında öne çıkan bir dönemlendirme vardır ki; sıkça karşılaşırız. Genel Tarih ve Özel Tarih. Genel (Umumi) Tarih, belli bir dönemi ana hatları ile ele alıp teferruatlara girmeden bir bütün olarak değerlendirir. Özel Tarih ise spesifik bir konu ele alır ve bu konu üzerinde neden-sonuç ilişkisi kurarak irdeler. Örneğin "İslam Tarihi" veya "Peygamberler Tarihi" bir genel tarih başlığı olabilirken "Türk Tarihi" yahut "Arap Tarihi" Özel Tarih başlığı niteliğine daha uygundur. Tabi "Türk Tarihi" başlığıyla bir Genel Tarih yazmakta mümkündür. Eğer içerisinde "Özel Tarih" tanımına uyan alt başlıklar var ise "Türk Tarihi" Genel Tarih, "Yavuz Sultan Selim Dönemi" alt başlığı özel tarih konumuna geçecektir.

Bu sınıflandırmaların dışında bir de dönemlendirilme meselesi vardır. Tarihçiler, farklı yaklaşım açıları, farklı yöntem ve argümanlarla hareket etmek zorunda oldukları tarih aralıklarını dönemlendirmişlerdir. Örneğin tarihin yazılı kaynaklardan incelenemediği dönemlere "Prehistorya" (Tarih Öncesi Dönem) demişlerdir. Bu dönemde antropolojik araştırmalar önem kazanır. Tabi bu tür yöntemler detay veremese de bir özet çıkartmak için kullanılabilir. Elbette karşılaştığınız veri yeteri kadar çeşitlilik arz etmiyorsa çok önemli olmayan bir detayla ya da istisnai bir veriyle karşı karşıya olabilirsiniz. Tarih öncesi dönem, yazının bulunduğu ve yazılı kaynakların incelenebildiği eşiği geçince "Tarih Devri" başlar. Yazının ilk örnekleri,ulaşabildiğimiz kadarıyla M.ö. 3200 yıllarıdır. Bu tarihten öncesi tarih öncesi dönem, bu tarihten itibaren yazılı kaynakların kullanıldığı alanlara göre tarih devri başlar.

Tarih Devri olarak tanımladığımız M.ö.3200'lerden günümüze kadar olan zaman aralığı da kendi içerisinde dönemlere ayrılır. Tarihin hak ettiği önemi kazanmaya başladığı 17. yüzyıldan itibaren ortaya konan bu değer yargısını şu şekilde özetleyebiliriz;

Tarih Öncesi Dönem (Prehistorya): M.ö. 3200'den öncesi
Eski Çağ: M.s. 337'den sonrası (Batı Roma İmparatorluğunun çöküşü)
Yeni Çağ: M.s. 1453'den sonrası (Doğu Roma İmparatorluğunun çöküşü)
Yakın Çağ: M.s. 1789'dan sonrası (Fransız İhtilali)

Bugün hala yakın çağda olduğumuzu değerlendirebiliriz. Ancak elbette bu çağ tanımı yeterli değildir. Zira batılı tarihçilik algısı Avrupa'da ki dinamikleri merkeze alır. Aynı dinamikleri Dünya Tarihi için değerlendirmek her zaman doğru olmayacaktır.

 

Tarihin Diğer Bilimlerle İlişkisi

Tarih, kapsayıcılığı bakımından ilişki kurulamayacağı alan yok gibidir. Bu nedenle tarihi diğer bilim dallarından ayrı tutmaz, müstakil düşünmek mümkün değildir. Haliyle tarihçi, hangi aşamada hangi bilim dalı ile ilişki kurup istifade etmesi gerektiğini bilmelidir. Bu bakış açısıyla Tarihin istifade edeceği bilim dallarını, genel kabullere göre elzem düşünülen sıralamayla şöyle değerlendirebiliriz;

Coğrafya: İnsanın varlığını, ortaya koyduğu inisiyatifi ve verdiği kararları etkileyen en önemli faktör şüphesiz coğrafyadır. Bu yönüyle coğrafya, bir tarihçinin en çok istifade ettiği bilim kollarından biri olmuştur.

Takvimler: Elbette tarihçinin tarihlendirme konusunda ihtiyaç duyduğu temel argüman zamanlama ve tarihlendirme yani kronolojidir. Toplumlar kendi belirledikleri zaman hesaplama yöntemlerine göre bir tarihlendirme yapmışlardır. Bu verileri bugün kullandığımız tarihlendirme şablonuna oturtabilmemiz için Takvimler ve Kronoloji bilimi büyük öneme sahiptir.

1) Felsefe: Modern Tarih anlayışı, neden-nasıl sorularını yanıtlarken toplumları anlamak zorundadır. Bu zaruret nedeniyle felsefe bilimi doğru düşünme yolları açacağından tarihçi çoğu zaman felsefeye ihtiyaç duyacaktır. Bu bakış açısına Tarih Felsefesi de diyebiliriz.

2) Sosyoloji: Sosyoloji, tarihi bir laboratuar olarak kullanır. Dolayısıyla Tarihçiler de sosyolojiyi bir analiz yöntemi olarak kullanır. Özellikle Neden sorusunu yanıtlarken Sosyolojiden, nasıl sorusunu yanıtlarken Felsefeden istifade eder.

3) İktisat: İnsanlar, giriştikleri sosyolojik hareketlerin pek çoğunda temel ihtiyaçlarını gözetmişlerdir. Dolayısıyla tarihçi toplumların iktisadi güdüleri üzerinden verdiği kararları ve bu minvalde elde edilen bulguların toplum üzerindeki etkilerini iktisadi argümanlarla anlayabilir.

4) Antropoloji: Çok geniş bir kavram olmakla birlikte "İnsan Bilimi" gibi çok üst bir başlık olarak değerlendirilir. Antropoloji insanı hem biyolojik hem kültürel hem de davranışları yönüyle ele alır. Dolayısıyla içerisinde çok sayıda alt başlık vardır. Tarihçi için en önemli iki alt başlık ise şu şekildedir;

4-1) Fiziksel Antropoloji: İnsanın fiziksel gelişimini ve değişimini ele alır. Irkları, ırkların karışımını ve çeşitlilik kazanmasıyla ilgili bilgi ve bulguları değerlendirir.

4-2) Kültürel Antropoloji: Tarih Öncesi devirden günümüze dek kültürlerin oluşumunu ve gelişimini konu edinir. Bir kaç alt metodu vardır;

4-2-1) Arkeoloji: Yazılı kaynaklar dışında fiziki kalıntılar ve insanoğlunun arkalarında bıraktıkları kalıntıları konu edinir. Tarihçiler için fazlasıyla istifade edilen bir alandır diyebiliriz. Tarihçiler genellikle yazılı kalıntılara önem verseler de kimi arkeolojik kalıntılar yazılı kayıtlardan çok daha büyük öneme sahip olabiliyorlar.

4-2-2) Etnoloji: Toplumların örf, gelenek ve takip ettikleri adetleri konu edinir. Kültürler arası benzerlikleri ve olası ilişkileri inceleyerek tarihçilere önemli ipuçları verebilir.

4-2-2-1) Dil: Etnolojinin bir alt kolu olarak insanların kendilerini ifade edebilmek için kullandıkları dil kalıplarını inceler. Tarihçiler, üzerinde çalışma yaptıkları toplumların dillerini bilmek zorundadır diyebiliriz. Evet, bilmek  hatta detaylarına kadar bilmek zorundadır demeliyiz. Bir tarihçi, tarihini yazdığı toplumun dilini bilmeden kavramların doğru karşılığını mülahaza edemez ve kayıtlarda kastedileni doğru yorumlayamaz.

4-2-3) Sosyal Antropoloji: İnsan davranışlarını karşılaştırmalı olarak inceler, toplumsal kurumların oluşmasındaki süreci çözmeye çalışır. Din, siyaset, müzik, folklor gibi pek çok argümanı bir arada değerlendirerek aslında toplumlar hakkında çok kıymetli verilere ulaşılmasına imkan sağlar. Bu da tarihçilere çok kıymetli bilgiler edinme imkanı tanır.

5) Sanat Tarihi: Kültürlerin ortaya koyduğu estetik değerleri inceleyen, genellikle Arkeolojinin yöntemlerini kullansa da sanatsal unsurlar üzerinde yoğunlaşan bilim dalıdır. Tarihçiler, tetkik ettikleri toplumların bedi (estetik) algısını, bu algıyı kullanırken ortaya koydukları kültürel unsurlarını inceleyerek araştırmalarında bir soyut atmosfer oluşturmaya çalışırlar.

6) Epigrafi: Taş, mermer, seramik, v.b. katı yüzeylere kakma/oyma yöntemiyle işlenen yazı ve şekillerin incelendiği bilim dalıdır. Eski İslam kitabeleri, Osmanlı, Selçuklu, Yunan, Latin kitabeleri üzerinde en çok çalışılan argümanlardır diyebiliriz. Epigrafi de elbette tarihçilerin faydalandığı bir bilim dalı olarak öne çıkar.

7) Paleografya ve Diplomatik: Pale(Eski) Grafi(Yazı) bütünlüğüne göre eski yazılar anlamına gelen Paleografya tarihçiler için faydalanılabilecek önemli bir bilim dalıdır. Tarih serüveni içerisinde pek çok toplum ortaya çıkmış, devam etmiş ya da kaybolmuştur. Arkalarında bıraktıkları yazı ve yazıya yakın sembollerin bu toplumların analiz edilmesinde katkıları yadsınamaz. Örn. Mısır Hiyeroglifleri, Mezopotamya Kil Yazıtları, Türk Damgaları, v.b. Söz konusu yazıların okunma ve anlaşılması kısmında ise Diplomatik devreye girer. Yazılan belgenin cinsi, yazım usulü, kısaltmaları, v.b. unsurlar yazının anlaşılması noktasında önem kazanır. Paleografya ile yazının matematiği, Diplomatik ile yazımın pratiği analiz edilerek verinin anlaşılır hale gelmesi sağlanır.

8) Nümizmatik: Toplumların kullandığı paraların analiz edildiği bilim dalıdır. Hükümdarların lakapları, kullanılan alfabe, sanatsal algı, v.b. çıkarımların elde edilebilmesini sağlayan Nümizmatik, özellikle hangi hükümdarın hangi dönemde hüküm sürdüğünü anlamak için istifade edilen bir bilim dalıdır. Koleksiyoncuların ellerindeki antik paraların tarih bilimine kattığı faydayı bu bilim dalı ile anlayabiliriz.

9) Metroloji: Kısaca ölçüm bilimi diyebiliriz. Toplumlar, kullandıkları tartı, ölçü, v.b. birimleri ile farklılık gösterebilirler. Bu ölçüm bilimi ile tarihin konu edindiği pek çok husus açıklığa kavuşturulması noktasında Metrolojiden faydalanılır.

10) Yer Adları: Tarihi olayların geliştiği coğrafyalarda yer tespiti yapabilmek için kullanılan yer adlarının nasıl verildiği, hangi unsurlar ve kritikler dikkate alınarak bölgelerin isimlendirildiği önemlidir. Toplumlar kimi durumlarda bulundukları coğrafyadan, kimi durumlarda ise toplumlara verdikleri isim ve sıfatlardan esinlenebilirler. Tarihçiler, yer adlarının nasıl verildiği ile ilgili tahayyül ve teamüle hakim olmalıdır.


.

Tarih Kaynakları ve Kullanımı

15 Nisan 2019 | Toplam Okunma: 43,622

Tarih bilimi kaynaklardan beslenir. Kaynaklara dayanmayan varsayımlarla ya da ön görülerle tarih yazılması mümkün değildir. Kuramsal Tarih düşüncesi ancak bir tez olarak ortaya atılabilen kaynakların Neden-Nasıl'cı bakış açısıyla derlenmesiyle mümkün olur. Bunun yanında tarih, usulü bakımından bilgi veren her şey kaynak olmayabilir. Bir argümanın kaynak olabilmesi için bazı niteliklere sahip olması gerekir. Buradan hareketle kaynakları şu şekilde iki kategoride değerlendirebiliriz;

Birinci Elden Kaynaklar (Ana Kaynaklar) ve İkinci Elden Kaynaklar.

Daha fazlasını keşfedin

Bilim

Kütüphaneler

Kitâb-ı Cihan-Nümâ

Kütüphanelerde

Kütüphane

bilimi

kütüphane

bilim

Kitab-ı Cihannüma

Bilimi

Daha fazlasını keşfedin

bilim

kütüphanelerde

Kütüphane

kütüphane

bilimi

Bilimi

Kütüphanelerde

Kütüphaneler

Bilim

Kitâb-ı Cihan-Nümâ

Ana Kaynaklar, incelenen olayın yaşandığı devirde bir esere ya da bir malzemeye dayandırılan kaynaklardır. Tarihçilerin en çok önem verdiği kaynaklar birinci elden kaynaklardır ve diğer kaynakların önüne geçerler. Bu tür kaynaklar, genellikle olayın içerisinde bulunan, tanık olan ya da yakından takip eden kişilerin kaleme aldığı kaynaklardır. Bunun yanında bu devirde yapılmış mimari bir eser de ana kaynak olarak değerlendirilebilir.

İkinci Elden Kaynaklar ise incelenen olayın yaşandığı devire yakın tarihte ana kaynaktan yararlanılarak meydana getirilmiş kaynaklardır. Örneğin Osmanlı Vak'anüvistlerinin eserlerinden bir bölümü, ana kaynaklardan istifade edilerek kaleme alındığında ikinci elden kaynak statüsüne girerler. Kimi zaman ana kaynağın bulunamaması durumunda ikinci elden kaynaklar, içerdiği verilerin güvenilirliğine göre birinci kaynak muamelesi görebilirler. Örneğin Mehmet Neşri'nin Kitab-ı Cihannüma eseri, kendisinden önceki Aşık Paşazade'ye dayanır. Dolayısıyla Aşık Paşazade birinci elden kaynak statüsündedir.  Ancak Osmanlı Tarihçileri Mehmet Neşri'nin eserini birinci kaynak olarak dikkate alma eğilimindedirler. Birinci elden kaynakların yetersiz kalması durumunda ikinci elden kaynaklardan istifade etmek tarihçilerin uyguladığı genel yöntemdir diyebiliriz. Kimi durumlarda kıyaslama yapabilmek için her iki kaynakta çapraz okumayla birbiri ile karşılaştırılarak doğru sonuca ulaşılmaya çalışılır.

 

Yukarıda belirtilen argümanlardan istifade edilerek ortaya konan çalışmaya Araştırma denilmektedir. Ortaya konan araştırmalar diğer araştırmalara ilham olabilir ve yol gösterebilir. Ancak bir konuda yapılan bir araştırma kaynak haline gelemez. Örneğin İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın büyük önem taşıyan Osmanlı Tarihi ansiklopedisi, tarihçiler için sıkça başvurulan bir eserdir. Ancak bu eseri bir kaynak olarak değerlendirmek doğru değildir. Söz konusu kaynaklar ışığında ortaya konan bir araştırmadır ve diğer araştırmalar için yol gösterici olabilir. Ancak tek başına bir kaynak olma özelliğine sahip değildir.

Kaynakların Sınıflandırılması; Tarih yazımında kullanılan kaynaklar şekli, cinsi ve mahiyeti bakımından kategorilere ayrılırlar. Bu kaynakları aşağıdaki kategorilerde değerlendirebiliriz.

Sözlü Kaynaklar

Toplumların belli bir disipline tabi olmaksızın kulaktan kulağa naklettikleri, kimi zaman yazılı da olabilen ancak yazarı çoğunlukla anonim olan kaynaklardır diyebiliriz. Bu kaynaklar ekseriyetle toplumların yaşayış şekillerini, kültürlerini, teoloji ve mitolojilerini, korkularını ve temennilerini ifade etmekte, kimi durumlarda ise toplum nezdinde etki oluşturan belli bir olayı konu edinmektedir. Sözlü kaynakları tasnif edecek olursak aşağıdaki başlıklarla karşılaşırız.

Daha fazlasını keşfedin

Kütüphane

Kütüphaneler

Kitab-ı Cihannüma

Bilim

Kitâb-ı Cihan-Nümâ

Kütüphanelerde

bilimi

kütüphane

Bilimi

bilim

1) Efsaneler ve Mitler (Mytos): Halk edebiyatı olmakla birlikte genellikle hayal ve gerçeğin iç içe geçtiği anlatımlardır. Bu kaynaklar tarihi hemen her çağına dair bilgi, tahayyül ve algı oluşturmakta fayda sağlayabilirler. Kısaca kategorize edecek olursak;

- Tarihi kişiler, yerler ya da olaylarla ilgili olanlar,
- Dini konular ve yaradılış ile ilgili olanlar,
- Olağanüstü varlıklarla ilgili olanlar,
- Doğa ve çevreyle ilgili olanlar.

Efsaneler uzun zaman aralıkları içerisinde meydana gelirler ve toplumların tarih serüveni içerisinde tekrar tekrar uyarlamalardan geçebilirler. Anadolu, bu tür efsanelerin en yaygın olduğu coğrafya ve kültürlerden birisi olarak öne çıkar. Efsaneler, toplumların hayal dünyalarında geliştirdikleri sanal gerçekliktirler diyebiliriz. Kimi durumlarda gerçeğin süslenmiş ve abartılmış senaryolarla önümüze koyulmasını sağlayabilirler. Mitler, efsaneler gibi ortaya çıkmakla birlikte efsanelerden farklı olarak gerçekten uzaktırlar. Ancak toplumların çevrelerine, sosyal münasebetlerine, zihin dünyalarına ve maneviyat kapsamında ki inanışlarına dair önemli ipuçları edinmemizi sağlayabilirler.

2) Hikayeler: Ekseriyetle gerçek bir olaya dayanan mizansen anlatımlardır. Efsanelerden farklı olarak içerisinde zaman ve mekan bilgisi barındırırlar. Kimi hikayeler bu bütünlükten uzak olabilirler, ancak tarihçiler içerisinde zaman ve mekan bütünlüğü barındıran hikayeleri kaynak olarak kullanmayı tercih edebilirler.

3) Destanlar: Tarihçiler için zayıf bir kaynak olarak kullanılsalar da sözlü kültürün en yaygın öğelerindendir. Genellikle kahramanlık ve metafizik unsurları konu edinen destanlar dikkatli tahlillerle zayıf bir kaynak olarak dikkate alınalibilir.

Daha fazlasını keşfedin

kütüphane

Kütüphaneler

Kitâb-ı Cihan-Nümâ

bilimi

kütüphanelerde

Kitab-ı Cihannüma

Kütüphane

bilim

Bilimi

Bilim

4) Tarihi Şiirler: Belli bir tarihi olayı toplum nezdinde hatırlanır kılmak ve anmak için toplumlar tarafından üretilen edebi eserlerdir. İçerdikleri bilgiler bakımından tarihi şiirler birer kaynak olabilme özelliğine sahiptir. Türk, Moğol, Arap ve Germenler bu tür tarihi kalıntılara sahip toplumlar olarak öne çıkarlar.

5) Menkıbeler: Kültürlerin ve toplumların manevi, dini ya da teolojik hikayeleri menkıbe olarak ele alınır. Menkıbeler metafizik unsurları barındırabildiği gibi belli bir kişinin dini unsurları referans alınarak ortaya çıkmış kısa hikayelerdir diyebiliriz. Örneğin Hacı Bayram Veli, Hacı Bektaş Veli gibi isimlerin menkıbeleri Osmanlı Tarihinde en çok karşımıza çıkan örneklerdir.

6) Fıkralar ve Atasözleri: Toplumların belli bir olayı hatırlanır kılmak için ürettikleri en zekice yöntemlerden biridir. Toplumların, fertlerine bir şeyleri eğlenerek öğretme yöntemi olarak dikkat çeken fıkra ve atasözleri kimi zaman abartılı, mantığa aykırı ya da gerçek dışı olabilirler. Ancak bu göreceli gerçek dışılık bir gerçekliğe atıfta bulunduğundan mahiyeti dikkate alınarak tarihi bir kaynak olarak değerlendirilebilirler. Örneğin Nasreddin Hoca'nın fıkrası, Yoğurdun Türkler tarafından geliştirildiğine dair bir kaynak niteliği taşır.

 

Yazılı Kaynaklar

Yazılı hale getirilmiş ve tarih bilimi açısından kaynak niteliği taşıyan argümanlar yazılı kaynak sınıfına girerler. Yazılı kaynaklar yazılışlarına, üretim kaynaklarına, ulaşım ve koruma durumuna göre farklı kategoriler altında değerlendirilirler.

1) Arşivler: Doğrudan devletler tarafından üretilen yazılı kaynakların yine devlet tarafından muhafaza edildiği yerler arşivlerdir. Tabi devletler dışında özel kişi ve kurumların ürettikleri belgelerin saklandığı arşivlerde bulunabilir ve bunlarda kısmen tarihi kaynak niteliği taşıyabilirler.

1-A) Belgeler: Devletlerin resmi faaliyetlerini yansıtan kanun, tüzük, ilam, karar,uluslararası yazışmalar, v.b. amaçlarla ürettiği ve ortaya koyduğu metinlerdir. Bu metinler önceleri halka açık değildi ancak herkese açık hale getirildikten sonra tarihçiler tarafından kaynak olarak kullanılmaya başlandı.

1-B) Çizili ve Görsel Malzeme: Harita, Plan, Kroki, Fotoğraf ve Resimler tarihçiler için fevkalade önemli kaynaklardır. Eski İstanbul hakkındaki çizimlerden Osmanlı Dönemindeki haritalara kadar pek çok kaynak tarihçiler için önemli argümanlar olmuştur.

1-C) Görüntülü ve Sesli Malzeme: Fotoğraf, Ses Kaydı, Video, v.b. malzemeler tarihçiler için rasyonelliği bakımından çok önemli kaynaklardır.

2) Kütüphaneler: Ana Kaynak ya da İkinci Elden Kaynak niteliği taşıyan pek çok eser Kütüphanelerde yazma ya da matbu eser olarak kütüphanelerde saklanırlar. Bu eserler şu şekilde sınıflandırılır;

2-A) Vakayinameler (Kronikler): Olayların yıllara göre yazımı olan Vakayinameler batı literatüründe Kronik olarak karşımıza çıkarlar. Osmanlı döneminde resmi görevli olan Vakanüvisler, olayları tarih sıralamasına ve tarihlendirerek kaydederler. Bu kayıtlar tarihçiler için büyük önem arz etmektedir.

2-B) Takvimler, Yıllıklar: Olayların birebir gününe göre tutulduğu eserlerdir. Vakayinameler gibi kayıt disiplinine sahip olmakla birlikte birebir günlük olarak tutulmuş olmaları Takvim ve Yıllıkları ayrıca önemli hale getirirler.

2-C) Şecereler (Geneoloji): Kısaca aile tarihleridir diyebiliriz. Kişilerin soyları ağaç dalları gibi disiplinli bir şekilde anlatılır. Araplarda çok zengin olan bu gelenek Osmanlı döneminde de kullanılagelmiştir ve tarihçiler için kaynak olma özelliği taşır.

2-D) Biyografiler: Belli bir kişinin hayatını kaleme alan eserlerdir. Hükümdarlar, vezirler, önemli komutanlar, v.b. tarihsel öneme sahip şahsiyetlerin hayat hikayelerini anlatan biyografiler, tarihçiler için önemli bir kaynaktır.

2-E) Hatıralar: Doğrudan kişinin kendi kaleme aldığı ya da kişinin kaleme aldıklarından derlenen eserler Birinci Elden Kaynak sınıfına girdikleri için büyük önem taşırlar.

2-F) Seyahatnameler: Gezginlerin gezilerinde kaydettikleri bilgilerden oluşan seyahatnameler tarihçilerin sıkça başvurduğu önemli kaynaklardandır.

2-G) Süreli Yayınlar: Günlük, Haftalık, Aylık, Yıllık gibi belli bir disiplinle belli tarihlerde basılan ve yayınlanan yazılı kaynaklardır. Örn. Dergi, Gazete, Resmi Bülten, v.b. Bu tür yayınların Avrupa'da ki ilk örneği Avrupa'da 1609 yılına (Acta Publica), Osmanlı'da 1828 yılında Mısır (Vak'a-i Mısrıyye) ve 1831 yılında İstanbul'dur (Takvim-i Vakayi). Açık ve resmi yayınlar olması münasebetiyle tarihçiler için önemli birer kaynaktırlar.

3) Arkeolojik Buluntular, Müzelerdeki Eserler: Tarihi eser niteliği taşıyan materyaller, belli bir dönemin anlaşılması için önemli ipuçları barındırırlar. Bu nedenle Müzelerde muhafaza edilen Arkeolojik Buluntular gerek Antropolojik, gerek kültürel gerekse siyasal pek çok bilgi barındırabilirler.

3-A) Mimari Örnekler: Han, Hamam, Antik Kent kalıntıları, höyük, v.b. pek çok yerleşim kalıntısı kimi zaman üzerlerinde bulunan yazılar kimi zaman ise toplumsal verilerin analiz edilebilmesini sağlaması bakımından önemlidirler. Anadolu'da Hitit, Selçuklu, Beylikler Dönemi gibi evrelerin aydınlatılmasında önemli rol oynamışlardır.

3-B) Nekropol Kalıntıları: Kurgan, Anıt, Lahit Mezarlar, v.b. ölü gömme alanlarında elde edilen veriler de sosyal doku, inanç ve geleneklerin tespiti noktasında pek çok veriye ulaşmaya imkan tanır. Kimi zaman semboller ve kabartma resimlerle bezenen bu tür alanlar tarihçiler için önemli birer kaynak durumundadır.

3-C) Paralar: Paralar, ekseriyetle resmi birer kalıntı muamelesi görürler. Üzerlerinde hükümdarların isim ve ünvanları ile genellikle basılış tarihleri bulunur. Bu veriler kronolojik sınıflandırma açısından da önem arz eder.

3-D) Arma, Mühür ve Madalyalar: Devlet erkinin resmi unsurları olduğundan tıpkı paralar gibi üzerlerinde bulunan bilgiler münasebetiyle pek çok önemli veriye ulaşmak mümkündür.

Kaynakların Kullanılması

Teknik imkanların artması ve bilişimin sağladığı imkanlar münasebetiyle kaynaklara ulaşım kolaylaşmış ve çeşitliliği ile tarihçilere önemli faydalar sağlamıştır. Gerek internet kaynakları gerekse bilişim teknolojilerinin sağladığı imkanlarla kullanımı kolaylaşan nesnel kaynaklar (Kütüphane, Arşiv, v.b.) doğru kullanım ve değerlendirme becerisi ile faydalı bir araç haline gelecektir. Bu noktada dikkat edilmesi gereken hususlar şu şekildedir;

1) Kütüphaneler: Yazılı kaynakların bulunduğu disiplinli ortamlardır. Elbette tarihçilerin en çok istifade ettiği kaynaklardan biridir. Ancak kütüphane kullanımı doğru yöntem, usul ve metodolojiyle verimli olur. Bu nedenle önce kütüphanecilik sistemini ve kütüphane türlerini bilmek, tanımak gerekir. Kütüphaneler temelde üçe ayrılır; Resmi, Halka Açık ve İhtisas Kütüphaneleri.

Resmi Kütüphaneler akademisyenlerin ve özel izinli kişilerin kullanımına tahsis edilen adeta bir devlet dairesi gibidir. Kitaplar raflardan gelişi güzel değil değil talep üzerine muhafaza edildiği alanlardan istenerek kullanılabilir. Örn. Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi.

Halka Açık Kütüphaneler hemen herkesin istifade edebileceği birer açık bilgi ortamıdır. Resmi kütüphanelerde olduğundan daha esnek ama yine de kural ve kaidelerine riayet edilerek kullanılabilecek alanlardır. Bu kütüphanelerin devlet tarafından kurulmuş olanları olduğu gibi vakıf ve şahıs kütüphaneleri de olabilirler. Örn. Millet Kütüphanesi.

İhtisas Kütüphaneleri genel olarak kaynakların bir arada bulunduğu değil belli bir konuda kaynakların bulunduğu kütüphanelerdir. Burada ilgili konu üzerindeki kaynaklardan oluşan kitaplara ulaşmak mümkündür. Örn. Süleymaniye Kütüphanesi.

Bibliyografyalar araştırmacıların araştırma konusuna ait kaynakları tespit edebilmesini sağlayan önemli araçlardır. Hangi konuda, hangi kitapların hangi kütüphanelerde bulunduğunu, hangi konuda hangi makalenin hangi akademik yayınlar aracılığıyla yayınlandığını Bibliyografya yayınları ile tespit etmek mümkündür. Bu konuda Türkiye Bibliyografyası başlıca başvuru kaynağı durumundadır (http://bibliyografyalar.mkutup.gov.tr)

Kataloglar ise bir kütüphanedeki kaynakların tasnifi amacıyla oluşturulur. Kütüphanelerde çalışmak için Katalog kullanımı bilmek zaruridir. Kataloglarda Dewey Onlu sistem kullanılır. Bu sisteme göre bilim dallarına tanımlanan numaralar izlenerek kaynaklara ulaşmak mümkündür. Örneğin 000-099 genel konuları ihtiva eder. 900-999 aralığı Tarih Kitapları için kullanılır. Türk Tarihi eserlerinin numarası 956'dır. Bu sınıflandırmanın alt numaralandırmaları da vardır. Örneğin 956.01 İslam Öncesi Türk Tarihi, 956.07 Osmanlı Tarihi, 956.08 Cumhuriyet Tarihi kitaplarına tanımlanmıştır. Kataloglardan kitap taraması yapmak için bu sınıflandırmaya hakim olmak ve doğru kullanmak gerekmektedir.

2) Arşivler: Devletlerin resmi yazışmalarından oluşan, tarihçiler için Birinci Elden Kaynak niteliği taşıyan eserlerin saklandığı resmi kurumlardır. Tarihçiler için başlıca birinci el kaynak durumunda olan Osmanlı Arşivi'nde bugün 150 Milyon'dan fazla belge bulunmaktadır. Osmanlı Devleti, 18. Yüzyılın ortalarından itibaren (3. Mustafa Dönemi) devlet belgelerini koruma altına almıştır. Osmanlı Döneminde arşivler yoğunlukla Defter usulü ile muhafaza edilmekteydi. Örneğin Devletin Siyasi, Hukuki, Asayiş ve Nizamı ile ilgili kararlar Divan-ı Hümayun defterlerinde tutulurken, maliye ile ilgili bilgiler Bâb-ı Defterî adlı defterlerde bulunurdu. Bugün Osmanlı Arşivinde 300 Binden fazla defter bulunmaktadır. Arşivler, çok sayıda evrakın bulunması dolayısıyla sabır ve kararlılık gerektiren bir çalışma ister. Zira bir belge her zaman olması gereken yerde bulunmayabilir. Osmanlı Devrinde bürokrasinin çoğalması dolayısıyla Dosya Usulü Evrak sistemine geçilmiştir. Tanzimat dönemi sonrasında çağdaş arşivcilik gelişmeye başlamıştır ve yalnızca defter tutma yönteminin yanında evrak arşivlenmesine de başlanmıştır. Böylelikle devlet kurumları yeni tekniklerle kendi arşivlerini tutmaya başlamıştır. Diğer taraftan Cumhuriyet Dönemi sonrasında da arşiv çalışmaları mevcuttur. Bugün Cumhurbaşkanlığı, TBMM, Dışişleri Bakanlığı, v.b. kurumlar kendi arşivlerini bulundurmakta ve idame ettirmektedir.

3) İnternet: Kullanımının kolay ve efektif olması İnternet'i önemli bir araç haline getirirken kullanım disiplinin olmayışı ve bilgi kirliliği gibi nedenlerden ötürü de mahsurlu yönleri söz konusudur. Ayrıca ulaşılan bilginin silinmesi/değiştirilmesi gibi ihtimaller nedeniyle internet üzerindeki içeriklerin kaynak olarak kullanılmaları mümkün görünmemektedir. Her halükarda önemli ve faydalı bir araç olarak kullanılan internet ile kaynaklara ulaşmak, ulaşılan kaynağı doğrulamak suretiyle alıntı yapılan kaynağa erişilen tarih ve saatin belirtilmesi de gereklidir.

.

Tarih Kaynaklarının Eleştirisi ve Yöntem Tartışmaları

15 Nisan 2019 | Toplam Okunma: 22,302

Tarih Bilimi, ele aldığı kaynakları eleştirerek kaynak hakkında her yönüyle bilgi sahibi olmaya çalışır. Burada eleştiri önce anlamaya çalışmak ardından değer atfetmek için kullanılan bir usuldür. Örneğin bir belgenin gerçekliğinin anlaşılması, bulunan eski bir paranın sahte olup olmadığının tespiti, bir fotoğrafın sahte olabilmesi gibi ihtimalleri değerlendirerek araştırmacının kaynağın güvenilirliğini muhakeme edebilmesini sağlar.

Eleştiri yöntemi iki yolla gerçekleştirilir; Dış Eleştiri (Kaynak), İç Eleştiri (Olaylar).

Kısaca özetleyecek olursak; Dış Eleştiri malzemenin belge değeri olarak vasfını tetkik eder. İç Eleştiri ise malzeme/materyalin içeriğindekilerin doğruluğunu derecelendirir, gerçekçiliğini ortaya koyar.

Tarihçiler, bir belge yahut malzemenin belge değeri vasfına sahip olduğundan emin olmalıdır. Bu nedenle İç/Dış Eleştiri yapma zorunluluğu söz konusudur.

Dış Eleştiri

Dış eleştiride eser hakkında temel tanıtıcı bilgiler ve eser hakkında akla gelen ilk sorular incelenir. Yazarı, yazıldığı yer, yazım tarihi, v.b. bilgiler Dış Eleştiri kapsamında ele alınır. Kısaca inceleyelim;

Eser Yazarının adının belirlenmesi Dış Eleştirinin ilk adımıdır. Genellikle eserin kapağında ya da ilk sayfasında yazılıdır. Ancak kapak hasar görmüş ya da mevcut değilse bu durumda içerikten bu bilgiye ulaşılmaya çalışılır. Bu işlem konunun uzmanlarınca yapılan çalışmalarla neticelendirilir. Alelade bir çalışma olmayıp bir uzmanlık alanı halini almıştır. Ancak araştırmacı Kütüphane kataloglarına güvenmemeli ve kendi tenkidini yapmalıdır.

Yazılış Tarihinin Belirlenmesi de önemli bir dış eleştiri adımıdır. Yazma eserlerde genellikle eserin sonunda ki Kolofon (Ferağ) bölümünde bulunur. Eser kopya ise yazılış tarihi kullanılarak esas eserin yazım tarihi ile karşılaştırılır.

Eserin Yazım Yerini tespit etmekle süreç devam eder. Bu bilgi de yine kolofonda belirtilmiş olabilir. Bu bilgiye rastlanmıyor ise yazım üslubu, kelime kullanım alışkanlıkları ve telaffuz ağzının (şive) yazıya yansımaları dikkate alınarak yazım yeri ile ilgili fikir edinilebilir.

Eserin Orijinalliğinin Tespiti de Dış Eleştiri adımlarından biridir. Eser tüm tenkitlerden geçtikten sonra orijinal ise yani nakledilmemiş hali ise eser kaynak niteliğine sahip hale gelir. Eserin orijinali bulunamıyor ise bu durumda kopyalar arasında en tercih edilebilir olanı tespit edilir.

En İyi Kopyanın Belirlenmesi eserin orijinalinin bulunamaması durumunda tercih edilir. Yazarı tarafından kaleme alınan eser en güvenilir olanıdır elbette. Ancak bulunamaması durumunda en iyi kopyasından istifade edilmesi gerekir. Bu yöntem genellikle tüm kopyalar bir araya getirilerek kıyaslanır. En iyi kopya belirlendikten sonra kalan kopyalarda kendi arasında kıyaslanır ve farklı oldukları bölümler işaretlenerek "tenkitli metin" haline getirilir. Diğer bir yol ise kopyanın muhtelif yerlerinden elde edilen ve başkaca kaynaklardan doğrulanması mümkün olan tarih, yer isimleri, tabirler, v.b. analiz edilerek kopyanın güvenilirliğinin analiz edilmesidir.

Belgelerin Eleştirisi (Diplomatik Tenkit) Kitap niteliği olmayan Belge sınıfında değerlendirilen Arşiv malzemelerinin eleştirisidir. Bir belgenin kaynak niteliğine sahip olup olmadığının tespit edilmesi ilgili belgenin gerçekliği ve yazılış yerinin tespit edilebilmesiyle mümkün olur. Belge eğer orijinal ve özgün ise bu durumda tenkit edilmesine gerek yoktur. Ancak bir kopya belge ise bu durumda hassas bir inceleme gerekir. Bunun yanında belgenin yazım ve çıkış yerinin tespiti de mühimdir. İlgili belgenin hangi devlet dairesinden yahut makamdan çıktığını tespit etmek gereklidir. Son adımda belge ile ortaya konan kararın uygulanıp uygulanmadığıdır. Belge bir emir, hüküm yahut karar metni olabilir ancak uygulanmış olduğundan emin olmak için ilgili belgenin yürürlüğe girmiş olduğundan da emin olunmalıdır.

İç Eleştiri

Dış eleştirinin yapılmasına müteakip süreç iş eleştiri ile tamamlanmalıdır. Eserin/malzemenin içeriğindeki bilgilerin gerçekliğini tespit etmek amacıyla iki adımda uygulanır; Yazarın Eleştirisi ve Olayların Eleştirisi.

Yazarın Eleştirisi eser müellifinin yaşamı, karakteristik özellikleri, dini ve siyasi inançları gibi faktörler dikkate alınarak ortaya konan aşamadır. Yazar belli bir konuda taassup sahibi olabilir ya da değer yargıları yorumlarını etkilemiş olabilir. Bu bilgiler eserde geçen hususların hangi bakış açısıyla yazıldığını anlamamıza yardımcı olur.

Olayların Eleştirisi ise eserde geçen konunun kapsam ve mahiyetiyle incelenmesiyle gerçekleştirilir. Konu edilen yerler ve olaylar mümkünse diğer kaynaklardan kontrol edilerek gerçekliği tenkit edilmelidir. Yazar belli bir konuda abartı, mübalağa yapmış olabilir yahut şahit olmadığı olayları şahit olmuşcasına anlatıyor olabilir. Aynı şekilde yazar aslında yazdığından daha fazlasını anlatmak istiyor da olabilir. Olayların tenkidi ile yazarın konuya tarafsız mı yoksa genel kabullerle mi yaklaştığını anlamamızı sağlar.

Eserin Değerini Belirleme

Tenkitler sonrasında çalışılan eser hakkında bir çıkarım yapılarak esere bir değer atfedilir. Eserde tenkit neticesinde kusurlu bulunan noktalar varsa nedenlerinin araştırılması zorunludur. Kusurlu bulunan noktaların kasıtlımı yoksa makul sebeplerden mi kaynaklandığı ortaya koyulduktan sonra eserin/belgenin genel olarak itibar edilebilir bir kayıp olup olmadığına kanaat getirilir.

Yöntem Tartışmaları

Evvelden beri Tarihin bir bilim olup olmadığı tartışıla gelmiştir. Genel kabul; deneylerle bulgu elde edilebilen dalların bilim olarak kabul edilmesi yönündedir. Bu nedenle sosyal bilimler esasında bir bilim dalımıdır sorusu tartışıla gelmiştir ve halen tartışılmaktadır.

Sosyal Bilimde Bilim Nerede? sorusu tarih, sosyoloji, v.b. dallar bilim çerçevesi içerisinde yer almalımıdır sorusunun özetidir diyebiliriz. Burada ortaya çıkan çağdaş kabul sosyal bilimleri bilim yapan araştırma yöntemleridir şeklinde özetlenebilir. Buradan hareketle Sosyal Bilimlerde üç anlayış ve yöntem bulunur; Pozitivist, Yorumlayıcı ve Eleştirel.

Pozitivist Yöntem Auguste Comte (1789 - 1857) tarafından geliştirilmiş, en önemli takipçilerinden Emile Durkheim tarafından devam ettirilmiştir. Comte'ye göre toplumsal yaşam da doğal yaşam gibi nesnel gerçekliğe sahiptir. Doğa bilimlerinde olduğu gibi nesnel bir gerçeklik söz konusudur ve niceliksel veriye dayalı yöntemler kullanılarak ele alınabilir. Doğal yaşamın da toplumsal yaşam gibi bir serüveni olduğunu ileri süren Comte, sosyal bilimlerin de doğa bilimleriyle aynı yöntemler kullanılarak ele alınabileceğini öne sürer. Hatta toplumsal yaşamın da yer çekimi gibi belli ve değişmez kurallara sahip olduğunu savunur. Pozitivist yöntemde sosyal bilimler, doğa bilimlerine göre farklı çalışma konularına sahip olduğu için farklı teknikler kullanılarak ele alınır. Bu iddiasını bir adım daha ileri taşıyan Comte, potizivist yöntemin yalnızca sosyal bilimler alanında değil doğa bilimleri alanında da benimsenmesi gereken bir yöntem olduğunu ileri sürer.

Comte'ye göre toplumların düşünce yapıları üç aşamadan geçmiştir; Teolojik - Metafizik - Pozitif. İnsan önce herşeyi olağanüstü güçlerle açıklamaya çalışmış, ardından soyut kavramlarla anlamlandırmayı denemiş, nihayet bilimsel olarak anlamlandırmaya başlamıştır.

Pozitivizmin en önemli takipçilerinden olan Emile Durkheim toplumu biyolojik organizmaya benzeterek "farklı işlevleri üstlenen parçalardan oluşur" der. Ancak gerek Comte gerek Durkheim, toplumsal olguları nesne gibi ele alarak hümanist olmayan bakış açısıyla hareket etmeleriyle eleştirilmiş ve bu bakış açısının sınırlı olduğu yönünde eleştirilere maruz kalmıştır.

Yorumlayıcı Yöntem Alman Sosyolog Max Weber (1864-1920) ve Alman Filozof Wilhelm Diltey'e (1833-1911) kadar geriye gider. Pozitivizmi pek çok noktada eleştirir. Örneğin doğa biliminde kullanılan yöntemlerin sosyal bilimler için sorun oluşturduğunu ortaya koyar. Doğa mekanik yasalarla değerlendirilirken toplumlar insanların eylemleriyle şekillenirler. Yorumlayıcı yöntemde Hermenuatiği (Yorum Bilgisi) referans alır ve yorumlara dayalı teori ve yöntemlerle sonuca ulaşmaya çalışır. Diltey'e göre doğa bilimleri açıklamaya yönelikken sosyal bilimler toplumların tarihsel ve kültürel gerçekliğini anlamaya yöneliktir. Yani toplumsal eylemlerin nesnelleştirilmiş gibi ele alınması doğru değildir der. Aynı şekilde pozitivistelr toplumsal gerçekliği gözlemlenebilir, algılanabilir olarak ele alırken yorumlayıcı yöntem gerçekliği bireylerin anlamlı eylemleri sonucu ortaya çıktığını savunur.

Yorumlayıcı Yöntemde toplumsal düzen doğal bir düzen gibi değildir, kurulu ve kurgusal bir düzendir. Bireylerin dünyayı yorumlama çabası dışında bir gerçekliği kabul etmez.

Eleştirel Yöntem günümüzde sosyal bilimlerin benimsediği yöntemdir diyebiliriz. Kökeni Karl Marx'a (1818-1883) ve Sigmun Freud'a (1856-1939) kadar uzanır. Bu yöntem Pozitivist bilimi dar, anti-demokratik ve aklın kullanımında hümanist olmamakla eleştirir. Yorumlayıcı yönteme ise değer verir.  Aynı şekilde pozitivist yöntemde olduğu gibi görünene değil görünenin ardında olana odaklanır. Eleştirel yöntemde temel esas diyalektik tir. Diyalektik; paradoksal süreçleri keşfetmeye ve anlamlandırmaya çalışmaktır. Buna göre doğru bilginin üstü yanılgılar, mitler ve çarpıtmalarla kaplanmıştır. Diyalektik ile eleştirel sorular sorarak bu kabuğu kırar.


.

Anadolu Kimin?

11 Haziran 2022 | Toplam Okunma: 8,018

Anadolu bizim mi yoksa başkaca milletlerle paylaşmak zorunda olduğumuz ortalık malı, anonim bir bozkır artığımı?

Türk Milleti’ne mülteci muamelesi yapan nesebi bulanıklar, Adem-i Merkeziyetçilik soslu Arap seviciler, hatta Atatürkçülük soslu Osmanlıcılık artığı Anadolucular dillerine yeni bir ezber doladılar; “biz de buraya bir yerlerden geldik” 

Kendimize soralım? Biz Anadolu’yu istila eden mülteci barbarlar mıyız?  Anadolu bizim mi yoksa başkaca milletlerle paylaşmak zorunda olduğumuz ortalık malı, anonim bir bozkır artığımı?

Daha fazlasını keşfedin

biliminin

Nevali Çori

Bilim

Bilimsel

Daha fazlasını keşfedin

biliminin

Bilim

Nevali Çori

Bilimsel

Konuyu tarihi veriler ve sosyoloji biliminin temel dinamikleri ışığında, tümüyle yalın,  ideoloji ve algı savrulmalarından uzak ve gerçekçi bir bakış açısıyla değerlendireceğiz.

Önce genel bir çerçeve oluşturalım. Anadolu’nun tarih öncesi tarihini kavrayarak başlayabiliriz.

Anadolu, yeryüzünün en eski yaşam alanlarından biridir. Paleolitik çağın sınırına dayanan Göbeklitepe, Neolitik çağda Çayönü ve Nevali Çori ilk modern insan yerleşimlerine işaret eder. Daha da eskiye gidersek Antalya’daki Karain ve İstanbul’da bulunan Yarımburgaz mağarası ile 400 Bin yıl öncesine kadar giden yaşam alanlarına ulaşırız. Anadolu’nun insanlık tarihinde öncü bir coğrafya olarak öne çıkmasını sağlayan özelliği, Holosen çağının yaşam alanı sınırı olmasıdır. Son yaşanan buzul çağında kuzey buzul hattının sınırını teşkil eden Anadolu, buzulların daha da kuzeye çekilmesiyle önce Tundra, ardından bozkıra dönüşmüş, nihayet neolitik çağ itibariyle istikrarlı bir iklime kavuşarak kalabalık kitleleri barındıracak tabiat koşullarına sahip hale gelmişti. Bu tarihi verilerden hareketle, Anadolu’da medeniyet potansiyeli taşıyan ilk insan topluluklarının varlığını Neolitik çağdan başlatmak zorundayız.

Elimizdeki en eski insan kalıntılarının bulunduğu Çayönü Höyüğü bize yeterli bilgiyi verir. MÖ 8200-6000 aralığında, günümüz Ergani bölgesinde yaşayan insan topluluklarına ait çok sayıdaki kafatası örneklerinin dolikoefal ağırlıklı olmak üzere mezosefal ve brakisefal oldukları tespit edilmiştir (Özdoğan, 1994). Bu veri bizi şaşırtıcı bir sonuca ulaştırır; Afrika kökenli dolikosefal, Mezopotamya kökenli mezosefal ve Kuzeyli Beyaz Irk’ı temsil eden brakifeal insanlar bir arada, üstelik aynı kazı tabakasında, yani aynı yer ve zamanda birlikte yaşamışlardır. Anlaşılan o ki; Anadolu, tarih öncesi dönemlerde de medeniyetlerin kesişme noktası, kozmopolit ve heterojen bir yapıya sahipti.

Daha fazlasını keşfedin

biliminin

Bilim

Bilimsel

Nevali Çori

Bilimsel bir yöntem olmak üzere; tümden gelim ile ulaştığımız sonuç, Anadolu’nun bir yönüyle sahipsiz, diğer yönüyle herkesin sahip olduğu bir coğrafya olduğudur. Antropolojik veriler ışığında oluşan bu anlam zemini üzerine tarihi veriler ışığında bir çıkarım inşa edebiliriz artık.

Anadolu’nun demografik atmosferi, Kalkolitik dönemden Maden çağına evrilirken ciddi bir dönüşüm yaşadı. Tufan dönemine tekabül eden bu tarih diliminde Karadeniz taştı, boğazlar taşkınla doldu, İç Anadolu tundradan bozkırlara dönüşüp nispeten kuraklaşırken Güneydoğu Anadolu, taşkınlar ve su yataklarının değişimi sonrasında istikrarlı akarsulara kavuştu. Aynı şekilde Mezopotamya da Dicle ve Fırat’ın istikrara kavuşmasıyla tarih öncesi bir vaha, yaşanası bir coğrafya haline geldi. MÖ 4. Binyıldan itibaren Mezopotamya ve Güneydoğu Anadolu geniş insan kitlelerine ev sahipliği yapabilecek hale geldi. Tamda bu noktada; Anadolu ve Mezopotamya’nın ilk sakinleri bölgeye yerleştiler…

Eğer bir tarih eşiği koyacaksak, o eşik MÖ 4. Binyıl olmalıdır. Bu tarihten önce primitif insanların seyrek yaşam alanları yerini kalabalık kitlelerin yurt edinişlerine, nüfus taşkınlarına ve medeniyet arayışlarına bırakmıştır. Kendilerine yeni yaşam alanları arayan bu ilk “Anadolulular”, ayak bastıkları bu bakir ama bereketli coğrafyanın ilk sakinleri oldular. Şüphesiz bu kitleler Anadolu’dan önce Mezopotamya’ya ayak basmış, belki bin yıllık gecikmeyle Anadolu’ya ulaşmışlardır. Buradan hareketle Anadolu’nun ilk medeni sahipleri, bir evre önce Mezopotamya’nın da ilk sahipleri olan, kim olduğu kesin olarak belirlenememiş ama var oldukları tartışmasız kimselerdi.

Şimdi daha somut, daha keskin çıkarımlara ulaşabileceğiz. İlk Anadolulular Mezopotamya’dan gelmişlerdi. Peki bu ilk Mezopotamyalılar kimdir ve nereden geldiler? Elbette kim olduklarını biliyoruz; Sümerliler. Son buzul çağının etkisiyle kuzeydeki yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalan, Hazar’ın doğusundan güneye inerek MÖ 5. Binyılda bugünkü Türkmenistan coğrafyasında Anav kültürünü kuran bu toplum, ardından batıya hareket ederek Zagrosları aşıp Mezopotamya’ya ulaştılar ve tarihin bilinen en eski kültür ve medeniyetini inşa ettiler.

Peki Anav insanları Mezopotamya’ya geldiklerinde kimlerle karşılaştılar? Tıpkı Anadolu’da olduğu gibi Mezopotamya’da da, hatta Anadoluyla ilintili olmak üzere; Paleolitik çağa kadar dayanan bir insan varlığı mevcuttu. Antropolojik tanımlamayla önce Kebara (MÖ 19-12 Binyıl) ardından Natuf (MÖ 11. Binylı) kültürüne rastlarız. Levant bölgesi olarak tanımlanan Doğu Akdeniz kıyılarında yaşayan, Neolitik dönemde Güneydoğu Anadolu hattından geçerek Zagros eteklerinden Basra’ya  inen, bereketli hilal olarak tanımlanan coğrafyanın ilk avcı-toplayıcı sakinleri olan bu toplum Mezopotamya’nın ilk sahipleriydi. Peki kimdir bu Natuf kültürü insanları.

Sanıldığının aksine Natuf insanları Semitik değil Afro-Akdeniz insanlarıydı (Martiniano, 2022). Bu konuda yapılan en yeni çalışmalar göstermektedir ki; Levant, Kuzey Mezopotamya ve Güneydoğu Anadolu’nun ilk insan kütlelerini Akdeniz Afrikalısı E1b1 insanları oluşturmaktadır. Her ne kadar Sümerlilerin göçleriyle oluşan popülasyon baskısı neticesinde varlık gösteremeyen bu toplum, bugün bu coğrafyada yaşayan her bir bireyin gen halkaları içerisinde eser miktarda da olsa yaşamaya devam etmektedir.

Mezopotamya ve Anadolu’nun bu ilk evre genetik ve kültürel bütünlüğü M.Ö. 2. Binyıl itibariyle sarsılacak, istilalar ve göç hareketleriyle yeniden şekillenecektir.

Sümerliler, iktidarlarını 2 Bin yıl boyunca istikrarla devam ettirdiler ve nihayet istilacı komşularının göçleriyle hâkimiyetlerini kaybederek yok oldular.

Şimdi meseleyi Tarih ve Sosyoloji ekseninde ele alacağız.

Tarih 2270. Kiş Kralı Ur Zababa, vaktiyle güneydeki Semitiklerle yaptığı savaşta savaş esiri olan ele geçirilen küçük Sargon’a merhamet ederek ibrikçisi yapmış, bu genç Semitik çocuğu merhametle büyütüp yıllar sonra devlet hazinesinin başına geçirmişti. Ur Zababa, mağlup olduğu bir savaştan sonra ülkesine dönerken devlet hazinesine hükmeden Sargon, sahip olduğu her şeyi kendisine bahşetmiş olan kralın mahiyetini de ikna ederek, Ur Zababa’yı öldürdü ve Sümer tahtına oturdu. Böylece Mezopotamya’nın tarihi değişti.

Arap yarımadası ve Mısır bölgesinde yaşayan Semitikler, medeni ve müreffeh bir ülke olan Sümer topraklarına iltica ediyor, çoğunlukla tarlalarda işçi olarak çalışıyorlardı. Ekonomi, siyaset ve askeri alanlarında söz sahibi olan Sümerliler için bu güneyli Semitikler önceleri bir tehdit teşkil etmiyordu. Ancak Sargon, Kiş tahtını ele geçirdikten sonra kendisiyle aynı dili konuşan soydaşlarını önce Kiş, ardından ele geçirdiği diğer Sümer kentlerine göç ettirerek Kralı olduğu Sümer Devletini bir Semitik Krallığa dönüştürerek tarihin ilk Arap-Semitik Devletini, demografik olarak ezdiği Sümer Medeniyeti üzerine inşa etti.

Güneyden istila hareketleriyle Sümer kentlerine yerleşen ve Sargon’un öncülüğünde etnik dönüşümü gerçekleştiren Semitikler, devam eden birkaç yüz yılda Babil ve Asur devletleri döneminde Sümerlilerin varlığını tümüyle ortadan kaldırarak Semitik Mezopotamya’yı inşa ettiler.

Bir diğer istila hareketi ise Semitik istilalarından birkaç yüz yıl sonra, Kuzeyden gelen Hint-Avrupalı istilalarıyla gerçekleşti. MÖ 2. Bin yılda Kuzey Karadeniz’den doğuya hareket eden Yamna İnsanları, önce Kelteminar kültürünü çiğnemiş, ardından Anav medeniyetini yok ederek Zagros dağının eteklerine kadar ulaşmıştı. M.Ö. 16. Yüzyılda ise Kafkaslar’dan girerek Anadolu’yu istila eden bu Aryan kitleler, Sümer Medeniyeti’nin bir uzantısı olan ve Anadolu’da yerleşik bulunan Hatti Uygarlığının üzerine Hitit Devletini kurarak başka bir etnik dönüşüm gerçekleştirdiler.

M.Ö. 1. Binyılda tamamlanan bu etnik, demografik ve kültürel dönüşüm nihayet Semitik-Aryan Mezopotamya’yı meydana getirmiş, Anadolu’da ise genetik olarak asimile edilmiş ilk Anadolulu kitlelerin yerini almıştır. Bu sosyopolitik atmosfer M.S. 1. Binyıla kadar hatırı sayılır bir değişiklik göstermeden devam etti diyebiliriz. İskender’in büyük doğu seferinin başladığı M.Ö. 4. Yüzyıldan Sultan Alparslan’ın Anadolu’ya ulaştığı 1071 yılına dek elimizdeki detaylı verilere göre anlıyoruz ki;  Anadolu, muhtelif Aryan toplumların yaşadıkları kozmopolit, heterojen bir coğrafya olarak var olmaya devam etmiştir.

Anadolu’nun Türkleşmesi

Anadolu, Mezopotamya’nın aksine pekte yaşanılır bir coğrafya değildi. Genel bir demografik çerçeve çizecek olursak; M.Ö. 2000’ler itibariyle Güneyden Semitikler ve M.Ö. 1500’ler itibariyle Kuzeyden Hint-Avrupalıların itilalarıyla şekillenen Mezopotamya toplumu Güneydoğu Anadolu’ya taşmış, nispeten Fars-Arap demografisi hakimken Doğu Anadolu oldukça seyrek nüfusuna rağmen yine İran coğrafyasından taşarak bölgeye yerleşen küçük Ermeni Prenslikleri tarafından iskan ediliyor, Bozkır ikliminin hakim olduğu İç Anadolu, kısıtlı akarsu yatakları çevresinde seyrek insan kitlelerinin bulunduğu, Bizans’a bağlı Thema modelinde küçük yerleşim alanlarıyla müteşekkil ve Akdeniz-Ege kıyıları, ticaret kolonilerinin sübvanse ettiği mütevazı yerleşim alanlarından oluşur durumdaydı.

Bu genel çerçevenin yanında Anadolu’da ki popülasyon 6-7. Yüzyıllardan itibaren giderek azalmıştı. Bizans kaynaklarının naklettiği üzere önce Bizans-Sasani Mücadelesi, ardından Bizans-Arap savaşları sonrasında sayıları azalan yerleşik kitlelerin 11-12. Yüzyıla gelindiğinde sefere çıkan Bizans Ordusunun iaşesini bile karşılayamayacak ölçüde azalması, Alparslan’ın fethinden hemen önce Anadolu’nun insansızlaşmış olduğu gerçeğini açıkça önümüze koyar. (Anadolu'nun Türkleşmesine Dair, 2022)

Tüm bu veriler ışığında kaçınılmaz olarak şu sonuca ulaşırız; Türkler Anadolu’ya geldiklerinde ıssız, insansız bir Anadolu ile karşılaşmışlardı. Tıpkı ilk medeni Anadolulular gibi. Ege ve Karadeniz kıyıları müstesna olmak üzere, Anadolu da tıpkı Asya Bozkırları gibi yerleşik yaşama pek elverişli olmayan, dört mevsim yerleşik olarak tarımla geçinilmesi mümkün olmayan, tam da bu nedenle köklü ve asırlar boyu süren bir devletin kurulamadığı Anadolu, bu coğrafyada yaşamayı Asya Bozkırlarında öğrenen pastoral yaşam becerilerine sahip Türkler tarafından yurt edinildi. Ve insanlık tarihi boyunca bir ilk olmak üzere; hiçbir topluma Bin yıl boyunca yurt olamadı.

Tam olarak bu gerçeklikten ötürüdür ki; Anadolu ne bugün ne de geçmişte Türklerden başka hiçbir toplum, kültür ya da kavme ait kabul edilemez. Dikkat ediniz; Türklere istilacı ve mülteci yakıştırması yapan Araplar, Sümer coğrafyası olan Mezopotamya’yı işgal ve istila etmiş (MÖ 2.By), Ermeniler mensubu bulundukları Hint-Avrupalı kitlelerle birlikte Kelteminar, Anav ve Sümer kültürlerini çiğneyerek Anadolu’ya ayak basmış (MÖ 15.Yy), Yunanlar Minos uygarlığını çiğneyerek sömürge kolonileriyle kıyı bölgelerine yerleşmiştir (MÖ 12yy). Tüm bu işgal ve istila hareketlerine rağmen İç Anadolu, hâkim olan bozkır ikliminden ötürü tarihin hiçbir döneminde hiçbir millet tarafından Bin Yıl boyunca vatan edinilememiş, köklü bir Toplum ve Devlet düzeni tesis edememiştir. Türkler, tam da bu nedenle sahipsiz kalmış bu bozkıra Küçük Asya demiş, pastoral yetenekleri ve siyasi gelenekleri sayesinde sıkıca tutunmuş ve Anadolu’nun kelimenin gerçek anlamıyla ilk sahipleri olmuştur. Şüphe yok ki öyle de kalacaktır.

Türk milletine mülteci muamelesi yapan, “biz de şuradan buradan geldik” diyen, kafası karışık, kanı bulanık, o kozmopolit hayaller kuran ruhsuz sefillerin safsatalarına itibar etmeyiniz.

Anadolu Türk yurdudur! Öylede kalacaktır. Bunu sağlayacak olan da, bu mukaddes dava uğruna can verecek olanda bizleriz.

 

Kaynakça

Anadolu'nun Türkleşmesine Dair. (2022, Ağustos). Türk Tarihi Araştırmaları: https://www.turktarihim.com/anadolunun_turklesmesi.html adresinden alınmıştır

Martiniano, R. (2022, 02). Placing Ancient DNA Sequences into Reference Phylogenies. Molecular Biology and Evolution .


.

Bozkurt Yapan Eller

10 Ekim 2019 | Toplam Okunma: 7,230

Bu kadim coğrafyada yaşamanın bir bedeli var; onu ödüyoruz...

Tarih boyunca kimsenin "Bin Yıl" vatan yapamadığı Anadolu, hiçbir devirde de topyekün bir milletin yurdu olmadı. Böylesi zor, kadim ve mümbit topraklar ancak Türkler tarafından vatan olabilirdi; öyle de oldu. Bin yıl geçti üzerinden o Bin Yıl'da şunu öğrendik; Anadolu'ya sahip çıkabilmek sahip olmaktan çok daha zormuş. 

Ulu kayınlar gibi asırlar boyu kök saldığımız topraklardan söküp atmaya kasteden pek çok fırta gördük. Yapraklarımız döküldü, dallarımız kırıldı ama köklerimizi kopartamadılar. Çünkü  toprağı vatan yapan eller o vatana sımsıkı tutundular.

Bin Yıl'da çok şey değişti. Bey olduk, İL olduk, Devlet olduk. İstanbul'u aldık Romalı olduk; töremizi unuttuk. Fars meltemleri esti; dilimizden olduk. Arap yelleri vurdu; ruhumuzu kaybettik. Hatta mağlup olduk, müstemleke olduk, parya olduk. Bizi yok edecek herşey oldu ama yok olmadık! Çünkü en derinde, Türkün sinesinde, dumanı tütmeyen ama küllerin arasında ateş olmayı bekleyen bir köz vardı. Kutlu bi el değdi o köze ve ruhundan üfledi. 

O elleri hakir gördüler; Osmanlı'yı kuran, gücelten Sipahiler'e yüz çevirip devşirilen batılı sebileri Çeri ettiler, Paşa ettiler. Ermeniyi Vezir, Yahudiyi zengin ettiler. Türk aç oldu, naçar oldu, bî-idrak oldu. Çeri kuruşuna tamah edip baş kaldırınca Devletin de İslâm'ın da ikbalini kurtaran yine o nasırlı, kutlu eller oldu. 

Son bir asırda da pek çok şey oldu. Doğudan, Batıdan, Kuzeyden rüzgarlar esti. Batılı olmaya heves ettik, "modern" olacağız dedik, "Küçük Amerika" olmak gibi küçük, aşağılık hayaller kurduk. Kuzeyden bir rüzgar geldi, komün beslemesi olmak isteyenler türedi. Bir rüzgar da doğudan esti; yeniden mevâli, Arapçı, Ümmetçi olasımız geldi. Her rüzgarda savrulduk; hayalperest budalaların abuk hesaplarıyla boğuştuk. 

Biz sentetik gündemler, hezeyanlar ve kafa karışıklıklarıyla gaflet mahmuru olurken başımızın üstünde dönen alıcı kuşlar pençelerini geçirmek için mendebur hesaplar yaptılar. Ama bütün hesapları bozan, bütün dengeleri değiştiren yine o kutlu eller oldu. 

O eller hep hakir görüldüler. Bî-idrak dediler, çapulcu dediler, kafatascı dediler, katil dediler, vesayetçi dediler. Ama o eller toprağına küsmedi, toprağından vaz geçmedi. İncindi ama gücenmedi, zulüm gördü ama zulüm etmedi. 

İşte o eller; Türklük, Türkçülük ruhuyla arşa selam gönderen Bozkurt Yapan Eller, kutsallarına namahrem eli değmesin diye vatan olmaya gidiyorlar.


.

Kırgızistan'da Neler Oluyor?

10 Ağustos 2019 | Toplam Okunma: 5,499

Güzide Türk Yurdu Kırgızistan Orta Asya'nın Irak'ı olma yolunda. 

Gerçekçi bir nedeni olmayan ama imal edilen sorunlarla kaos ortamı yaratılan Kırgızistan'da bugün iç savaşın eşiğine gelinmiş durumda. 

Dışarıdan bakınca Küçük bir ülkede yaşanan genelgeçer bir sorun gibi görünebilir. Ama 6 Milyon nüfusu olan bir ülkede ince ince bezenen "iç savaş" hazırlığını anlamak, ön görmek zorundayız. Çünkü orası bir Türk Yurdu! Üstelik bu sorunun dinamik ve dinamitleri Türkiye'den taşere edildi.

Geçtiğimiz hafta gündeme önemsiz bir haber olarak düştü; "Eski Cumhurbaşkanı Atambayev Gözaltına Alındı"

Bu ürpertici gelişmeyi anlamamız, Kırgızistan'ı bu noktaya getiren süreci doğru yorumlamamız gerekiyor.

Aslında coğrafyası ve nüfusuyla Orta Asya'nın en küçük devletlerinden biri. Çok zengin yeraltı kaynaklarına da sahip değil. Ancak kolay lokma! Getirisine oranla çok küçük bir yatırımla oldukça karlı siyasi operasyon düzenlenebilecek bir ülke durumunda. Çin, Kazakistan ve Özbekistan ile sınır komşusu. Üç Dünya'ya açılan bir medeniyet kapısı; Çin, Hint ve Türk Coğrafyaları. Üstelik Orta Asya'nın su deposu. Kırgızistan'ın su kaynakları Orta Asya'yı çöl olmaktan kurtarıyor. Kırgızistan, akar su kaynaklarının debisini baraj bentleriyle düşürürse hem Kazakistan hem Özbekistan çölleşmeyle yüzyüze kalabilir. Nitekim de oldu. Enerji üretimi için baraj kurarak Özbekistan'a akan suların debisini düşürünce Özbekistan gaz akımını durdurmuştu. Siyasi kaos ortaya çıktı, Kırgızistan Halkı baraj bentlerini yıkmaya kalktılar. 

Asya'nın sinir uçlarına dokunan bir bölge Kırgızistan. Bu küçük, mütevazi ülke bir eliyle Çin'e diğer eliyle Kazakistan üzerinden Rusya'ya, bir diğer eliyle Hazar Ülkesi Özbekistan'a temas ediyor. Ancak hem nüfusu hem siyasi gelenekleri bakımından 5. kol faaliyetleri yürütmek için operasyona müsait bir zemine sahip. 

Ülkenin Kuzeyi Kırgızistan Türkü ve Rus emperyalizminin en yakından hissedildiği bölge. Gündelik dilde bile Rusça'nın etkisini hissetmek mümkün. Ancak Güney Kırgızistan hem muhafazakar hem de Özbek ve Özbekleşmiş Kırgız Türklerinden oluşan bir dokuya sahip. Ayrıca ülkenin muhtelif bölgelerinde dağınık şekilde yaşayan Ahıska Türkleri yaşıyor. Anlaşılacağı üzere tüm kitleleri Türk. Ancak Rus Emperyalizmi döneminde ayrıştırılan bu kitleler birbirlerine öteki muamelesi yapıyor, husumet besliyorlar. Kuzeyde kendilerini asli unsur kabul eden Kırgız Türkleri, güneyde Muhafazakar Özbek-Kırgız Türkleri, ülkenin muhtelif bölgelerinde yaşayan Ahıska Türkleri Kırgızistan'ın demografik dokusunun bir özeti gibi. 

Sosyokültürel ve demokrafik zaafları Kırgızistan'ı siyasal anlamda operasyonel bölge haline getirdi. Ve rutubetten beslenen haşereler gibi kaostan beslenen örgütler buralara larvalarını bıraktı. 90'lı yılların başında, bizzat Türkiye Cumhuriyeti tarafından bölgede kurulan ilişkilerin bir argümanı olarak Fetto'nun kadroları ülkenin en kolay temas edilebilir kurumlarına, okullarına yuvalandı. Kırgızistan'da bulunan özel liseler ve yatılı okullar Fetto'nun hücre evlerine dönüştü. Nihayetinde kontrgerilla alt yapısından yetişen makus müttefikler ABD güdümlü siyasi manevralar sahnelemeye başladılar. Bugün bu manevralar maalesef Kırgızistan'ı iç savaşın eşiğine kadar sürükledi. 

Tabi şu Fettocu, şu vatan haini diye resminin altına ismini yazıp damgalamak için bir işaret bekliyor okurlarım. Ama o kadar basit değil gerçekten. Bu bir film değil; Holywood filmlerindeki gibi iyi adam-kötü adam işaretlemesiyle bir senaryo imal etmemek gerekiyor. Zira bu tür örgütler yönetim makamlarını ele geçirmek gibi bir arzu gütmezler. Onların amaçları yönetmek değil yönetilemez hale getirip ortaya çıkan kaostan beslenmek olmuştur hep. Ve yapabilecekleri en ileri hamle iç savaştır. 

15 Temmuz vakasını hiçbir aklıselim darbe teşebbüsü olarak görmez. Şüphesiz bu bir iç savaş teşebbüsüydü. Kurguladıkları sistem çökerken bataryada kalan son enerjiyi tek seferde sarfedip belki de çaresizce kendilerini imha ettiler. Bu yönüyle Türk Milletinin ferasetine hep güvenmişimdir. Birkaç yıl önce ölmüş olsa Çamlıca'ya türbesini dikip çaput bağlayacak kadar bağlı kitleler tarafından akıtıldı bu cerahat. Benzeri bir durum Kırgızistan'da da söz konusu. Basın Fetullah'çı hareketin mevcudiyetini ve oluşturduğu tehdidi cesaretle ifade ediyor hatta toplum nezdinde de bu yönde önemli bir teveccüh var. Ancak siyasi tarihleri bakımından bu tür tecrübeleri olmayan Kırgızistan'ın bu cendereden çıkması zor olacak, zaman alacaktır. 

Çok açık ki; Türk Devletleri birbirlerine yabancı devletler muamelesi yapmamalılar. Türkiye'de ki bir sorunun yansımasını en uzak Türk Devleti olan Kırgızistan'da görüyorsak anlamalıyız ki tarihimiz, bugünümüz ve yarınımız gibi sorunlarımız da ortak. Ortak sorunlara ortak çözümler üretmek mecburiyetindeyiz. Biz unutsak ta tarih bize tüm Türklerin tek millet olduğunu ve zaman kaybetmeden bir araya gelerek ortak geleceğimiz için adımlar atmamız gerektiğini hatırlatıyor. 

.

Irkçılık Söz Konusuysa...

28 Temmuz 2019 | Toplam Okunma: 5,891

Irkçılık söz konusu olduğunda Araplarla boy ölçüşecek millet ve milliyetçilik yoktur.

Alman Nazizmini, İtalyan Faşizmini kıskandırır Arabın Kavm-i Necip telakkisi. Hiçbiri Irkını uluhiyet üzerinden, Tanrı'nın hemşehrisi olduğu iddiasıyla yüceltmeye yeltenememiştir. Aryan Irkçılığı saçım sarı gözüm mavi diyip en fazla Marksizm'i alet edebilmiştir sapkın hayallerine. Oysa Arap, Allah Arab'ın Allahı, Arap olmayan müslümanın kölesi diyecek kadar pervasız, hesapsız ve sapkın bir millet olarak geçmiştir tarihe. 

Bakınız; Taberi Emevilerin, İbn'ül Esir Abbasilerin sapkın ırkçılığını tafsilatıyla nakleder; üstelik saltanat salnamelerinden. Onlara göre İslam Arab'a inmiş, Müslüman olan Arap, Arap olmayan Müslüman ise Arab'ın hizmetkarıdır. Bu "Mevali" telakkiye göre dünya ahiret üstün kavim Araptır. Bu abuk ruh hali önce Emeviler'i sonra Abbasiler'i tarih sahnesinden sildi. Aykırı mezheplerin pek çoğu bu ruh hastalığıyla peydah oldu. Tafsilat isteyen varsa El-Kâmil Fi't Tarih'e, Tarih-i Taberi'ye bakabilir.

Şu koca bir hakikattir ki; Dünya Tarihi'nde Irkçılığın ilk örneği Emevi dönemidir. O tarihe kadar hiçbir millet kendini üstün, alî, yüce ve kutsal atfetme iddiası güdememiştir. Garp alemi bunu ancak 17. Yüzyılda akıl edebilmiştir. Hem kronolojik hem ideolojik üstünlük tartışmasız Araplardadır. 

Heyhat! Çağlarla oynayan, İslam'ı Mezopotamya'dan çıkartıp Dünya Dini haline getiren, bin yıl İslam sancaktarlığı yapan Türk Milleti ise tarihte eşine rastlamanın mümkün olmadığı bir tevazuyla kendisini efendi addetmemiş, bilakis himayesindeki milletleri bağrına basmış, yüceltmiştir. Mısır'ı himaye edip, Ermeni'den Vezir yapan, kimsenin istemediği Yahudilere Allah Rızasından başka bir beklenti olmadan topraklarını açan, Kürdü, Gürcüsü, Muhaciri, ve sair Gayrimüslimiyle demografisini delik deşik etme pahasına alîcenap duruşundan vazgeçmeyen Türk Milleti, istisnasız hepsinden bir darbe yemiş, bir ihanet görmüştür. 

Bugün kimsenin istemediği milyonlarca Suriyeli'ye kıt kaynaklarını açan Türkiye, arsız, pervasız Arap şımarıklığına karşı "Milliyetçilik" kavramı üzerinden, üstelik Dinci Türk Kitleler tarafından hedef gösteriliyor. 

Ne abuk ki; Vatanına dönmek istemeyen vatansızlar, Epreylazimin projesi "Arap Baharı" sembolü ile yumruk sıkarak "GİTMEYECEĞİZ" diyerek meydanlardan meydan okuyorlar.

Ellerinde "Milliyetçilik Cahiliyesine Karşı ..." pankartlarıyla boy gösteren kitlelere hatırlatmak gerek;

Milliyetçiliğe Karşıysan Yanlış Safta Pankart Açıyorsun! Saf tuttukların tarihin en Irkçı milletti, itham ettiklerin ise Milliyetçi olmayı bir türlü becerememiş olan Türk Milletidir.


.

Ata Vatan'a İhanet

11 Temmuz 2019 | Toplam Okunma: 8,422

Dünya Doğu Türkistan için ayağa kalktı, biz yüzümüzü çeviriyoruz. Akıl alır gibi değil bu ne menem bir uyuşmuşluk, nasıl bir ruhsuzluktur!

22 ülke bir araya gelerek Çin'in Doğu Türkistan'da uyguladığı soykırım ve asimilasyon politikalarına karşı Birleşmiş Milletler nezdinde girişimde bulunarak uygulanan mezalime son verilmesi çağrısında bulunuldu. Uluslararası kamuoyunda bir ilk olarak tarihe geçen bu girişime Türkiye katılmadı. 

Japonya'dan Estonya'ya, Norveçten Yeni Zelanda'ya, 22 "GAVUR" Ülke Doğu Türkistan'da yaşanan zulüme dur dedi... Aralarında Türkiye yok, aralarında tek bir Müslüman Ülke yok!

Çok şey mi istiyoruz; Filistin'e gösterdiğiniz hassasiyetin yarısını, Myanmar'a hissettiğiniz ızdırabın çeyreğini Ata Vatan Doğu Türkistan için neden göstermezsiniz. 

Hem Din hem Kan Kardeşimiz Doğu Türkistan kan ağlıyorken,

Müslüman Türk kızları zorla alıkonularak ailesinden kopartılıp çalışma kamplarında esir olarak çalıştırılıyorken,

Müslüman Türk Erkekleri "eğitim kampı" adı altında ki toplama kamplarında işkencelere maruz kalıyorken,

Mahremiyeti, namus ve haysiyeti ayaklar altına alınarak her Türk ailenin içerisine Çin'li erkekler yerleştiriliyorken,

İnsanlık hunharca, arsızca ayaklar altına alınıp soykırım ve asimilasyon politikaları uygulanan Doğu Türkistan'ı görmezden gelmek nasıl bir uyuşmuşluk, hissizleşmişliktir anlamak mümkün değil. 
 

---

Geçiniz o konjonktür ezberlerini. Şartlar, karşılıklı ilişkiler masallarını. Krizin dibindeyken Kudüs'e ağlayarak ABD'ye en yüksek perdeden höykürmüşlüğümüz var. 

Bu pespayeliğin tek bir anlamı var; Doğu Türkistan'ı Milleti olarak görmeyenlerin millet tanımına sığdırdığı mezopotamyacılığın Müslüman-Türk Dünyasına zerrece faydası dokunmayacak, bilakis bu riyakarlık Türk Milletinin istikbali için en büyük tehlike olarak karşımıza çıkacaktır. 

Bu belge de; şuursuzluğun, riyakarlığın, uyuşmuşluğun vesikası olarak tarihe geçecektir. 


.

Tarihten Bugüne Beka Sorunu

18 Haziran 2019 | Toplam Okunma: 34,701

Son günlerin popüler söylemi; Beka!

Meseleye gündelik söylemlerden öte, tarihsel boyutuyla bir bakış açısı oluşturalım. 

Tarihimiz boyunca pek çok kez beka sorunu ile karşı karşıya geldik. Ülkeler yıkıldı, Padişahlar devrildi, yönetimler teamül dışı değişti. Hepsinin farklı nedenleri vardır diye düşünebilirsiniz, ama aslında yok. Tümünde aynı sorun, aynı nedenden ötürü gelişti ve gerçekleşti. Bugün bile farklı değil. Tarih tekerrürden ibaret denir ya hani, yine tekerrür etti.

Dikkat edecek olursak Türk Devletlerinin yıkılışına giden yol çoğu zaman zirveye ulaştıktan hemen sonra gerçekleşmiştir. Bakınız; Melikşah vefat ettiğinde (1092) Selçuklu Devleti, Marmara Denizi'nden Issık Gölüne kadar uzanan muazzam bir coğrafyaya sahipti. Melikşah'ın vefatından hemen sonra saltanat varisleri ayaklanarak yönetim mücadelesi içerisine giriştiler. Varislerin hırslarını anlayabiliyoruz. Ancak her varisin ardında muazzam bir asker gücü vardı. Bu güç ise doğrudan halktan geliyordu. Halk nasıl olur da saltanat varislerinin hırslarına devletlerinin zayıflaması hatta canları pahasına destek olabiliyorlardı? Sorunun cevabı aslında sosyolojik bir tespittir; Konfor!

Türk yönetim geleneğinde Hükümdarın oğulları saraylarda, bey otağlarında yetişmiyordu. Muhtelif bölgelere sancay beyi olarak atanıyor ve birbirlerinden olabildiğince ayrı ve yabancı yaşıyorlardı. Bu durum halk ile veliaht arasında güçlü bir bağ oluştururdu. Sadık komutanlar ve beyine bağlı askerler. Haliyle beylerinin hükümdar olması yüksek rütbeler, ganimetlerden daha yüksek pay alabilme imkanı anlamına geliyordu. Genetik hafızamızda yatan lokal (bölgesel) milliyetçilik de bundan mütevellittir. 

Buradan hareketle açıkça söyleyebiliriz ki; Türk Devletlerinin yıkılışı çoğu zaman halkın yaşam koşullarına ait kaygılarından kaynaklanagelmiştir. 

Osmanlı Devleti bu soruna akıllıca bir çözüm üretti. Bizans'ta Derebeyliği sistemi vardı. Bölgenin askeri güvenliğini sağlayan valiler (Tekfurlar) bir bölgenin mülkiyet hakkına sahip oluyor, halka ürettiğinden küçük bir pay vererek elde ettiği gelirle askerlerine maaş ödüyordu. Böylece Bizans İmparatoru tüm orduya maaş yetiştirmek zorunda kalmıyordu. Orhan Gazi döneminde bu yönde bir adım atıldı ve fethedilen Bizans toprakları tımar olarak kullanılmaya başlandı. Osmanlı, esas askeri gücü olan halkını aşiretler halinde belli bölgelere yerleştiriyor, bölgedeki halkın tarım ve hayvancılığından aldığı vergilerle geçiniyordu. Yani Bizanslılar daha az vergi ödeyerek tımarı altında oldukları beyliğin konforunu sağlıyor, halkta bu konfor karşılığında hükümdarları için savaşıyorlardı. Bu temel gaye, Gaza ve Kahramanlık gibi argümanlarla bir araya geldiğinde ateşli bir savaşçı güç meydana geliyordu.

Ancak devlet büyüyordu. Savaş halinde toplanan ordunun yanında bir de Hükümdarı her zaman koruması gereken sabit, düzenli bir orduya ihtiyaç vardı. Yeni Çerilik sistemi bu ihtiyaçtan ortaya çıktı. Gayrimüslim çocuklardan devşirilen ve halkla hiçbir akrabalık bağı bulunmayan bu askerler doğrudan hükümdara bağlı ve hulufe ile geçimini sağlayan savaşçılardı. Hükümdar, hizmetleri karşılığında çerilerine maaş ödüyor, karşılığında savaşta ve barışta hükümdarın elinin altındaki elit güç olarak hazırda bekliyordu. 

Herşey yolunda gibi görünebilir. Ancak önceleri hükümdarı korumakla görevli olan küçük bir askeri grup olan çeriler, savaştaki fonksiyonları nedeniyle giderek büyümeye başlamış ve zamanla Osmanlı Devleti'nin en önemli askeri gücü durumuna gelmişti. Türkler askeri anlamda kabuk değiştirmişlerdi, artık para için savaşan askerlerle ayakta duruyordu. Osmanlı Devletinin kasası dolu olduğu müddetçe sorun yoktu. Ama uzun sürmedi. 

2. Murat döneminde Balkanlarda sırplara karşı yeterli mukavemetin gösterilememesi neticesinde fetihlerle finanse edilen devlet ekonomisi sekteye uğradı. 2. Murat, tahttan çekilip yerine 2. Mehmet'i (Fatih Sultan Mehmet) tahta oturttuğunda Yeniçeriler ayaklanarak 2. Murat'ı tahta tekrar oturtmuşlardı. Çeriler ilk kez bu denli cüretkar davranmışlardı. Çünkü bu Yeni Çeriler için bir Beka (Varoluş) meselesiydi. Tarihleri boyunca, aynı esbab-ı mucibe ile 20 kez ayaklandılar. 

Ne Osmanlı Dönemi öncesinde devletlerin yıkılmasına yol açan süreçler ne de Yeniçerilerin siyasi hamleleri milliyetçilik, doğruluk ya da adalet gibi mefhumlarla ilgili değildi. 

Sorun hep aynıydı; Konfor! Her aile ekinini ekebilecek toprak, hayvanını otlatacak yaylak, ganimet getirecek cenk için mücadele ediyordu. Aslında bu bir "Hayatta Kalma" mücadelesiydi ve herkes kendi mücadelesini veriyordu. Yeniçeriler'in mücadelesi de tam olarak buydu. Tarih boyunca 20 kez ayaklanan Yeniçeriler sonunda lağvedildiler. Ancak Konfor beklentisi olduğu gibi kaldı. 

Konfor kaygısı bu kez doğrudan halkı etkiler duruma geldi. Çünkü Osmanlı artık doğrudan halktan vergi toplayan üniter bir devlet durumundaydı. Devletin içine düşeceği ekonomik darboğaz halkın üzerine vergi yükü olarak yansıyordu. 1800'lü yılların başından Abdülmecid dönemine kadar geçen sürede Halk üzerinde ağır bir baskı hissetmeye başlamıştı. Meşrutiyet, mutakiyeti mağlup etmeyi başardı ve Abdülhamit'i tahta geçirdi. Ancak ağır borç yükü Meşru-Mutlak her idareyi bertaraf edecek kadar güçlüydü. Abdülmecid döneminde ön görülemez dış borç artışı Abdülhamid döneminde de katlanarak artınca halkın üzerindeki baskı inflaka yol açtı. Bu memnuniyetsizlik de siyasi hırslarla hareket eden kimselerin arzu ettiği zemini meydana getirdi. 

Halk, konforuna dokunulduğu anda tüm hesapları değiştirecek kadar marjinal ve hiddetli olabiliyordu. Ama Türk Milleti'nin bu zaafiyetini en iyi kullanan şüphesiz ABD cenahı oldu. Kendisine Milli Şef ünvanını yakıştıran İnönü, 2. Dünya savaşında yaşanan küresel kaos ortamında ülke ekonomisini kontrol altında tutamadığından halkın teveccühünü kaybetti. Esasında kusursuz demokrasiden söz edilmesi mümkün olmayan bu dönemde halkın iradesini dikkate almak zorunda kaldı ve aslında beklediği üzere taht gibi kurulduğu siyaset makamını terk etmek zorunda kaldı. Yani İnönü'yü de makamından eden ekonomik buhran, yani halkın karşılanamayan konfor beklentisiydi. 

Menderes döneminde de tekerrür eden tarih, Marshall yardımlarıyla gelen kaynakların ve Dünya çapında amansızca artan sebze-meyve fiyatlarının, tarım ihracatcısı olan Türkiye'ye sağladığı geçici ferahlığı yol ve ikramiye olarak heba edince 1957 krizi ile karşı karşıya gelindi. Konforu ve yaşam kalitesi düşen Türkiye'nin, önemli bir oranda seçtiği başbakanının asılmasına sessiz kalması da bu ruh halinin bir örneğiydi. 

70'li yıllarda yaşanan muazzam devinim de tarihin tekerrürüne önemli bir örnek teşkil eder. Türkiye, Cumhuriyet tarihi boyunca elde ettiği en büyük askeri ve siyasi başarı olan Kıbrıs zaferini bile çok çabuk unuttu. Kıbrıs zaferinin bakiyesi olarak yaşadığı ekonomik buhran, Kıbrıs fatihi hükümeti yerle bir etti. Her zaman olduğu gibi, zaferler çabuk unutuldu ama halkın gündelik huzuru hep akılda kaldı. 

Bugün de defaket tekerrür eden sosyolojik sendromlarımızdan birini yaşıyoruz. 2000'li yılların başından itibaren bankaların ekonomi üzerinde oluşturduğu yükten kurtulan Türkiye, özelleştirmelerden gelen sıcak parayı yine yollara ve borsa ekonomisine geçici ferahlama aracı olarak kullandı. Yollar önemliydi çünkü konforu sağlıyordu. Açılan fabrika sayısını, siyasi stratejilerin istikbalde oluşturacağı sorunları değil konforunu öncelleyen Türkiye, ön görmeye imtina ettiği senaryolarla karşı karşıya geldi.

Konuya yazının sonunda geri döndük biraz ama kavram zeminini oluşturmadan bir yere bağlamak mümkün olmayacaktı. Zira Beka sorunumuz aslında doğrudan Ekonomi'nin ta kendisidir. Halk çocuğunun yiyeceği ekmeğin kaygısını da, aracıyla gideceği yolun sarsıntısını da milli menfaatlerin ve orta-uzun vadeli ön görülerin üzerinde bir düzeyde değerlendiriyor. Bu sosyolojik sendromu çok iyi okuyan şu galat-ı meşhur kavram "Dış Mihraklar" Türkiye'nin Bekasını nasıl tehdit edebileceklerini çok iyi analiz ediyorlar. 

Türkiye'nin askeri senaryolarla yıkılmayacağını, Türklerin savaş meydanında mağlup edilemeyeceğini yüzlerce yıldır tecrübe eden garp alemi, Halkın konforu kaçtığında kendi mamûrunu kendi viran edeceğini ön görebiliyor. Ama bizde görebilmeliyiz artık; yumuşak karnımız Konfor kaygımız. 

 

.

Doğu Akdeniz'de Neler Oluyor?

11 Haziran 2019 | Toplam Okunma: 6,007

Doğu Akdeniz'de neler oluyor? Doğal Gaz rezervleri var deniyor, bu rezervler ne kadar? Bölgede hangi ülkenin kaç savaş gemisi var? Neden oradalar? En önemlisi, nasıl olurda ülkelerin deniz suları net değil ve tartışılıyor.

Yoğun bir bilgi karmaşası var, her kafadan bir ses çıkıyor ve meseleyi anlamak zorlaşıyor. Şöyle derli toplu, anlaması kolay bir bilgi bütünü yok ortada. Onun için öğrenmeye çalıştıkça kafamız daha çok karışıyor. Şimdi bu karmaşayı ortadan kaldırıp meseleyi anlaşılır hale getireceğiz. Ardından Türkiye'nin Doğu Akdeniz üzerindeki haklarından bahsedeceğiz. Son olarak, Doğu Akdeniz'de bir savaş patlak verirse Türkiye ne yapabilir, donanması ne kadar güçlü onu inceleyeceğiz.

Önce şu rezerv konusunu ele alalım. Çok net ifade edelim; Doğu Akdeniz'de öyle manşetlere vurulduğu gibi devasa bir rezerv bulunmuş değil. Gaz tespit edilebilen birkaç alan var, başka alanlar var mı diye araştırılıyor. Bugüne dek ortaya konabilmiş tahmini toplam rezerv; 13 Trilyon Metreküp. TRİLYON diyince ürperiveriyoruz hemen. Ama o iş öyle değil. Yakın zamanda Trakya'da tespit edilen Gaz miktarı 20 Trilyon Metreküp. Yani Doğu Akdeniz'de, bizim Trakya'da ki kadar bile rezerv tespit edilebilmiş değil. Çıkabilir mi? İhtimal. Ya nasip! Ama hali hazırda abartılacak bir durum söz konusu değil.

Peki Mısır-Rum-İsrail üçgeni neden bu konuya bu kadar yoğun ilgi gösteriyor? Çok basit, bu rezerv onların kendi tüketimlerine yetecek miktarda. İsrail açıklarındaki rezerv 8 Milyon nüfuslu İsrail'e yetiyor. Mısır zaten gaz ihtiyacının %40'ını Nil sahasından çıkartıyor, kalan kısmını da kendi kıyı açıklarında ki doğalgaz kuyularıyla karşılayabilir. Yani ancak İsrail ve Mısır'a yetecek kadar rezerv var. Ama çıkartamıyorlar. Neden? Çünkü rezerv tek bir noktada değil, birden çok noktada. Bu nedenle sondaj maliyetleri çok yüksek. Ancak İsrail ve Mısır bir araya geldiğinde maliyetleri düşürebilir ve ekonomik açıdan zarar etmeyecekleri bir üretim sistemi inşa edebilirler. Peki Rumlar? Henüz bir şey çıkartamadılar. Kendi karasuları olarak gördükleri alanda arama ruhsatı verdiler, halen arıyorlar. Eğer Rum karasularında da yeni rezervler bulunabilirse o zaman ortak üretim yaparak maliyetlerini düşürebilirler, en azından öyle ümit ediyorlar.

Evet, gelelim Türkiye'nin durumuna. Hali hazırda rezerv bulunan alanlar İsrail-Mısır karasuları yakınlarında. Yani Güney Kıbrıs kıyılarından bile çok uzakta. Peki Türkiye'nin karasuları olamayacak kadar uzak olan bu alanda Türkiye neden meselenin tam ortasında yer alıyor? Aslında mesele gaz bulmak ya da çıkartmak değil. Yani tam olarak değil. Zaten Türk karasuları, en yakın rezerve 300 kilometre uzakta. Yani çok zayıf bir ihtimal. Evet, Türkiye 2 yeni sonarla Akdeniz'in bir bölümünde arama yapıyor. Ancak Türkiye'nin bu bölgedeki amacı gaz aramaktan ibaret değil. Mesele Mavi Vatan!

Sorun özetle şu; Güney Kıbrıs Rum Yönetimi kendi karasuları olarak gördüğü bölgede ABD şirketlerine arama ruhsatları verdi. Ama ruhsat verilen bölgeler Türkiye'nin burası benim dediği bölgeler. Özetle; Rumlar Türkiye'nin hak iddia ettiği bölgede kendi karasularıymış gibi ruhsat dağıtıyor. Türkiye'de buna karşılık karasuları olarak gördüğü bölgede nöbet tutuyor ve burası benim diyor. Tabi doğrudan savaş gemilerinizi konuşlandırdığınızda teamüllere aykırı hareket etmiş, kavgacı taraf durumuna düşmüş oluyorsunuz. Bunun için bölgede gaz arıyorum diyerek araştırma gemilerini gönderiyoruz, bu gemileri koruması için de savaş gemilerini görevlendiriyoruz.

Gelelim en önemli soruya; nasıl olurda ülkelerin karasuları bu kadar tartışma konusu olabilir? Her ülkenin sınırı bellidir, karasuları neden böyle belirsiz? Bunun iki sebebi var; birincisi denize kazık çakıp çit öremeyeceğiniz için benim sınırım burası diyemiyorsunuz. İkincisi, Karasu ve Münhasır Ekonomik Bölge kavramları. Bu sorunu Ege'de de yaşıyoruz aslında. Bu meseleyi açıklığa kavuşturunca Ege'de ki tartışmaları da anlayabiliriz. Denizlere sahilleri olan ülkelerin deniz sınırlarını tespit etmek tarih boyunca zor olduğundan bu konuda yüzyıllara dayanan bir genel kabul yok. Bu konuda ilk çalışma 1950'lerde yapıldı. BM bir araya geldi ve 1. Deniz Hukuku Sözleşmesini ortaya koydu. Temel tartışmaları sona erdirse de yeterli değildi ve birkaç yıl sonra 2. Deniz Sözleşmesi ortaya koyuldu. Türkiye'de dahil olmak üzere BM ülkeleri bu sözleşmeye imza attılar. Buraya kadar her şey normal; tartışma yok. Ama 1982'de 3. Deniz Sözleşmesi ortaya konulunca işler karıştı. Hep duyduğumuz 12 Mil maddesi kondu. Sözleşme özetle şöyle der; Her Kıta ve Ada kendi kıta sahanlığını araştırıp 12 Mil'i geçmeyecek şekilde belirleyebilir. Bu ne demek? Şimdi bunu anlaşılır hale getirelim.

Kıta Sahanlığı, toprakların denizin altında uzanan bölümleridir, dağın etekleri gibi. Dağın etekleri sahilden ne kadar uzağa gidiyorsa bu ülkenizin kıta sahanıdır. Ülkeler kendi kıta sahanını araştırıp 12 Mil'e kadar ilan edebilir. Bu alanın dışında kalan açık denizlerde ise aynı denize sahip ülkeler aralarında anlaşarak deniz sınırlarını belirlerler. Buna da Münhasır Ekonomik Bölge deniyor. İşte hem Doğu Akdeniz'de hem Ege'de Türkiye'nin çıkarlarını zorlayan mesele bu. Türkiye, 82'de ki 3. Deniz Sözleşmesini imzalamadı. Çünkü adaların 12 Mil'e kadar hak iddia edebilmesi Ege'yi Yunan Gölü haline getiriyor. Türkiye burada hukuksuz davranmış gibi görünüyor olabilir. Ama bu bir sözleşme; yani kabul edebilirsiniz de etmeyebilirsinizde. Türkiye böyle bir sözleşmenin altına imza atmak istemedi. Yani ortada bir hukuksuzluk yok, kimse Türkiye'yi imza atmadığı bir taahhüt altına sokamıyor.

Bu durum Doğu Akdeniz'de de bir fırsatçılık ortaya çıkartıyor. Türkiye 3. Deniz Sözleşmesine imza atmadığından Rum yönetimi, Türkiye'nin deniz açıklığı sularını işgal edip bir oldubitti ile siyasi başarı elde etmeye çalışıyor. Mevcut durumda Rumlar Türkiye sularında arama yapmıyorlar. Kağıt üzerinde kimi ABD şirketlerine izin vermişlerse de Türk donanması burası benim sularım diyerek kimseyi sınırlarından içeri sokmuyor. Bu durumda olur da Doğu Akdeniz'de gaz bulunursa bu gazı Avrupa'ya satabilmeyi planlayan İsrail-Mısır-Rum üçgenine göre Türkiye oyunbozan taraf olmuş oluyor. Türkiye ise gaz bahanesiyle deniz sınırlarını muhafaza ediyor.

Evet, durum bundan ibaret. Peki Doğu Akdeniz'de hangi ülkelerin kaç savaş gemisi var? Şuan toplamda 60 kadar savaş gemisi bulunuyor. 2 Uçak Gemisi, 50 Fırkateyn-Muhrip, 3 Denizaltı. Şuan en büyük donanma Rusya'ya ait. Suriye'de ki gelişmeler dolayısıyla 25 savaş gemisini bölgede konuşlandırmış durumda. Ardından ABD 2 Uçak Gemisi, 14 Fırkateyn-Muhrip ve 2 Denizaltıyla İsrail'in ve Arama Gemilerinin güvenliği amacıyla bölgede bulunuyor. Fransa'nın b1 uçak gemisi, 2  Fırkateyn ve bir denizaltısı var. İngiltere, Fransa, Yunanistan, Kanada, Belçika, Portekiz, Hollanda da kendi arama gemilerinin güvenliğini sağlamak için birer Fırkateyn görevlendirdiler. Yani manşetlerde vurulduğu gibi yüzlerce savaş gemisi yok. Bölgenin en güçlü donanması elbette Türkiye'de. 200'ün üzerinde savaş gemisiyle Doğu Akdeniz'in en güçlü donanması Türkiye.

Peki bölgede bir savaş olur mu? Pek olası değil. Zira bölgede bulunan kuvvetlerin amacı "ABD Dışında" savaş gemilerinin güvenliğini sağlamak ve hepsi aynı taraftalar aslında. Yalnızca Rusya burada denklem dışı, ancak Rusya da Suriye yakınlarında konuşlanmış durumda. Olası bir savaşın aktörü durumunda değiller.

Evet, anlaşılır oldu sanırım. Şimdi taşlar yerine oturmuş olmalı. Bir sürpriz olmazsa Doğu Akdeniz konusu gündemimizi işgal etmeye devam edecek ama Dünya'yı değiştirecek bir gelişme olmayacak.

 

Yerli Savunma Sanayi Tarihi

06 Haziran 2019 | Toplam Okunma: 8,533

Türk Ordusu ve Yerli Savunma Sanayi üzerine konuşacağız. Mesele Türk Tarihi, Savunma Sanayi ile ne ilgisi var diyeceksiniz. Alakası olduğu kadar konuşacağız. Hangi roket kaç km gidiyor, hangi motor kaç tork falan bunlardan bahsetmeyeceğim. Ama İçinde bulunduğumuz dönem hatta bugün bile bir tarih sayfası aslında. Yani Tarih yazılmaya devam ediyor ve evet biz şuan tarihin tanıkları durumundayız.

Tarihimizi değiştirecek bir takım gelişmeler yaşanıyor. Türk Savunma Sanayi'de bu değişimin çok önemli bir dinamiği. Yakın zamana kadar askeri alandaki çalışmalar pek gündemimizde yoktu. Ama son birkaç yıldır ciddi bir ilgi ve merak söz konusu. Tabi çok fazla detay ve gelişme olduğu için o parça parça bilgileri bir araya getiremiyoruz. Bu çalışmada da yerli savunma sanayindeki süreci bir genel resim olarak ortaya koymaya çalışacağız.

Belgeseli 4 bölüm olarak planladım. İlk bölümde geçmişte neler yapıldı, bugünlere nasıl geldik onu anlatacağım. Sonraki videolarda deniz, hava, kara kuvvetleri için ayrı ayrı detaylı olarak üzerinde duracağız.

Evet, neler oluyor? Ne üretiyoruz, ne üretemiyoruz, hangi ürettiğimiz ne kadar yerli? Pek çok soru var aklımızda. Şimdi bu soruların yanıtlarını bulacağız birlikte. Önce çok kısa bir tarih serüvenine çıkalım.

Türk Tarihi savaşlarla yazılmıştır. Yani Savaş Tarihimiz Kültür Tarihimizin önüne geçmiştir. Çünkü tarih boyunca zor coğrafyalarda çetin mücadeleler vermek zorunda kaldık. Türkleri büyük ve güçlü bir millet yapanda buydu aslında. Türkler savaşlarını sadece çok cesur oldukları için değil çok iyi silahlar üretebildikleri ve savaşlarda etkili stratejiler uygulayabildikleri için başarılı oldular. Örneğin atlar genellikle ulaşım ve lojistik için kullanılıyorken Türkler atı bir savaş aracı haline getirdiler. Üzengiyi icat edip at üstünde dengeli durarak büyük bir avantaj elde ettiler. Böylelikle arkalarını dönüp ok atabildiler, at üstünde balta ve gürzlerle savaşabildiler. Böylelikle hızlı orduların yıpratıcı darbeleri kendilerinden kat be kat üstün orduların karşısında zaferler elde edebilmelerini sağladı. Ürettikleri hassas uğraş ve üstün teknikler gerektiren kompozit yaylar, alternatiflerine göre çok daha uzun menzilli ve art arda daha hızlı atış yapabilme özelliğine sahipti. Batıda zarif ingiliz ve arap atları olanca zarafetiyle boy gösterirken Türkler bozkırın çelimsiz görünen, ufak tefek, çirkin atlarıyla savaşıyorlardı. Ama ingiliz ve arap atları yorulduklarını anlayamadıklarından çatlıyor, savaş halindeyken ürkebiliyor, çok yüksek oldukları için de yaya savaşçılara karşı dezavantaj oluşturuyordu. Oysa çirkin Türk atları çatlamıyor, daha uzun mesafeleri daha az yem ve suyla gidiyor, boyları kısa olduğu için yaya savaşçılara karşı da zafiyet oluşturmuyordu. Türkler, sahip oldukları bu üstün araçlarla yaşadıkları çağın savunma sanayiinde öncü durumundaydı. Bu durum 17. yüzyıla kadar böyle devam etti. Ama sanayi devrimi herşeyi değiştirdi.

Sanayi devrimi ile yeni savaş gereçleri ortaya çıktı ve bu gereçler tüm dengeleri değiştirdi. Barutlu tüfekler, toplar, zırhlı taşıyıcılar, gemiler, tanklar, uçaklar, helikopterler. Sanayi Devrimini kaçıran Osmanlı bunun bedelini çok ağır şekilde ödedi. Bu bedeller ödenerek kurulan Cumhuriyetle birlikte pek çok şey değişti tabi.

İlk hamle Uçak üretiminde oldu. Mustafa Kemal'in emriyle 1925 yılında temelleri atılan projeyle Almanlarla birlikte ortaklaşa uçak fabrikası kurduk. İlk uçak 1927'de üretildi. Önceleri montaj ve bakım kabiliyetine sahip olan bu fabrika, 1930'da üretim merkezi haline getirildi. Bu fabrikada sadece 10 yılda 134 uçak üretildi. Ancak Almanlarla yapılan ticari anlaşmalarda aksaklıklar ortaya çıktı ve 1930 yılında faaliyetlerine son vermek zorunda kaldı. Sonrasında Vecihi Hürkuş dönemi başlar. Vecihi Bey, uçak üretimindeki gelişmeler üzerine Kadıköy'de bir fabrika kurdu. 1936'da Vecihi K-14 adlı ilk sivil uçağını üretti ve Çekoslavakya'ya götürerek sertifikalandırdı. Ama Devletten hiçbir destek görmedi, hatta uçağını Posta Servisine hibe etti. Hatta hazindir, THY onu mühendislik eğitim alsın diye Almanya'ya göndermiş, sadece 2 yılda bütün eğitim sürecini tamamlayarak uçak mühendisi olmuş, döndüğünde THY kendisine mühendislik ruhsatı vermemiştir. Vecihi Bey yine de vazgeçmeyerek 1954'de ilk sivil havacılık şirketi olan Hürkuş Havayolları'nı kurdu. THY'nin elden çıkarttığı uçakları onarıp geliştirerek filosuna kattı. Ancak bu başarısı cezasız kalmadı; uçaklarına sabotajlar düzenledi, ekonomik zorluklarla karşı karşıya kaldı. 1969'da vefat ettiğinde geriye sadece adı kaldı. Bir hamle de Nuri Demirağ'dan geldi. Aslında Demiryou Müteahhidi olan Demirağ, 1936'da Bugün Atatürk Havalimanı'nın olduğu alanda uçak fabrikası kurdu ve 1936'da ilk uçağını üretti. 1938'de de ilk yolcu uçağımız olan NUD-38'i üretti. 1944 yılında A sınıfına alınan bu uçaklar THY'nın alımdan vazgeçmesi üzerine hüsranla sonuçlandı. Demirağ, uçaklarının bir kısmını Hollanda'ya sattı. Sonrasında ise Demirağ'ın uçaklarını yurtdışına satması yasaklanınca fabrika kapandı ve kalan uçaklar hurdacılara satıldı. Bu yasak nedeniyle Irak ve İran'ın verdiği siparişler iptal oldu. Son uçak üretme girişimi ise doğrudan Devlet tarafından başlatıldı. Türk Hava Kurumu 1936'da Akköprü'de kurduğu uçak fabrikasıyla planör ve hafif uçaklar üretmeye başladı. 2. Dünya Savaşında Almanya'dan kaçan polonyalı mühendislerin görevlendirildiği bu atölyede ilk başarılı proje THK-5A oldu. 6 yolcu kapasiteli bu nakliye uçağı büyük ilgi gördü ve Türkiye, ilk uçak ihracatını Danimarka'ya ihraç etti. Uçak üretimi ilerleyen yıllarda da hız kazandı. 1952-54 yılında yine Türk Hava Kurumu ve MKE işbirliğiyle  6 ayrı modelin imal edilmesine karar verildi. Ancak Türkiye'nin Nato'ya girişi ile savunma sanayii büyük bir darbe aldı. ABD'nin T-33 Jet uçaklarını hibe etmesi ve Nato standartları gibi argümanlar nedeniyle küçük amerika olmaya heveslenen Türkiye, savunma sanayii alanındaki tüm projelerini sonlandırdı. 1950'de büyük bir ivme kazanan savunma sanayii, 1960'a gelindiğinde tüm üretimleri durmuş hatta ürettiği uçakları imha eder hale gelmiştir.

Uçak üretimi dışında ilk silah fabrikamızı da 1930'da kurmuştuk. Nuri Killigil, Sütlüce'de kurduğu fabrikada tabanca, mermi ve havan topu üretmeye başlamıştı. Ancak bu fabrika, Amerika'ya yakınlaşmaya başladığımız 1949 yılında kundaklandı ve yok oldu. Nuri Killigil de bu patlamada şehit oldu.

Göreceğiniz gibi Cumhuriyet'in ilk dönemlerini trajik şekilde anmak zorunda kaldık. Atatürk henüz hayattayken gösterilen gayret ve ulaşılan başarılar Atatürk'ün vefatı sonrasında heba edildi. İnönü döneminde kısıtlı imkanlara rağmen ortaya konan büyük başarılar ve yıllar süren deneyim adeta kasıtlı şekilde suikastlar, sabotajlarla ortadan kaldırıldı. Menderes dönemindeyse Küçük Amerika olabilme hayaliyle savunma sanayi adeta yok edildi. Herşeye rağmen ortaya konan başarılar herşey yolundayken aniden, anlam verilemeyecek bir şekilde ve birdenbire ortadan kaldırıldı. Böyle siyaset yapıyor gibi olduk ama sorun İnönü ya da Menderes değildi. Zaten sonrasında da hiçbir şey değişmedi. 1960'dan 1970'e kadar durum daha da kötüye gitti. Türkiye hiçbirşey üretemez, kılını kıpırdatamaz hale geldi. Türkiye ABD'nin savaş artığı emekliye ayırdığı silahlar, gemiler, uçaklarla yetinmek zorunda bırakıldı.

Ama 1970'lerden sonra her şey değişti. Hem de çok hızlı, beklenmedik ve fevkalade bir şeklide. Türkiye, Kıbrıs sorunuyla uğraşırken ne zaman adım atmaya teşebbüs etse ABD ambargo kozunu oynuyordu. Kıbrıs'ta akan Türk Kanı'na karşı elimiz kolumuz bağlı hale gelmişti. Uçağımız, Donanmamız, Silahlarımız vardı ama hiçbirini kullanamıyorduk. İşte bu kaos ortamı aklımızı başımıza getirdi.

Önce ilk savaş gemimizi yaptık. Hemde sadece birkaç yılda. Üstelik bu gemi en üst sınıf zırhlı muhrip yani bir Destroyer'di. TCG Berk. 1972'de suya indi. Tümüyle yerli değildi. Amerikan Claud Jones destroyerinden ilham alındı. Motoru Amerika'dan, Uçaksavarı İtalya'dan, Topçu bataryası Almanya' dan ithal edilmişti. Ama tasarımı bize aitti. Kimse ambargo koyamıyordu. Bu destroyerle Kıbrıs harekatına girdik. O tarihte sadece 2 destroyerimiz vardı. TCG Kocatepe ve milli savaş gemimiz TCG Berk. Amerika'dan ithal ettiğimiz Kocatepe, Kıbrıs Harekatında dost ateşiyle uçaklarımız tarafından "yanlışlıkla" vurulunca yerini TCG Berk aldı. Berk olmasaydı belki de operasyon iptal edilecekti. Çünkü çıkarma gemilerimizi koruyacak üst sınıf bir muhribimiz yoktu yani açık hedef haline gelecekti. Üstelik Vurulan Kocatepe gemisindeki mürettebatı da Berk kurtarmıştı. Bize Kıbrıs Harekatını kazandıran milli savaş gemimiz, harekattan sonra donanmanın amiral gemisi durumuna geldi. Harekattan hemen sonra ikinci destroyerimizi yaptık, hemde daha üstün özelliklerle. TCG Peyk. İsminden ingilizce olduğu sanılmasın, Peyk osmanlıca bir terimdir, emre amade demektir.

Kıbrıs Harekatından sonra Milli Savunma Sanayine olan ihtiyacımız daha da gün yüzüne çıktı. Türkiye, Nato bünyesinde, ABD'nin ürettiği telsizlerle iletişim kuruyordu. Kıbrıs Harekatı sırasında ABD telsizleri kullanıma kapatmış, bu nedenle harekat büyük sekteye uğramıştı. Harekattan sonra, 1975'de ordunun telsiz ve iletişim irtibatını sağlayacak ekipmanların üretimi için, bugün Savunma Sanayii'nin amiral gemisi olan ASELSAN kuruldu. Birkaç yıl sonra, 1980'li yılların başında ilk telsiz üretimine başladı. Sırt, tank ve el telsizleri üretimini başarıyla gerçekleştirdi. 1985'de lazer mesafe ölçüm cihazları, 1986'da elektronik harp cihazları üretmeye başladı. 1987'de ise Nato bünyesinde Stinger füze üretiminde projeye dahil oldu. 1988'de ise F-16 savaş uçaklarının aviyoniğini üretmeyi başardı. 1992'de Radar üretimine, 1995'de ise Kızılötesi güdüm, lazer güdümü, termal görüntüleme sistemlerinin üretimine başladı. Hatta 1997'de Türkiye'nin ilk cep telefonunu üretti.

1970'lerde ki milli sanayi hamlesinin bir diğer aktörü de TUSAŞ. 1973'de kurulduğunda, havacılık alanında kaybedilen 20 yılı geri kazanmak için harekete geçti ve bugün yerli ve milli eğitim ve sivil amaçlı uçaklarımızı görebilmemizi sağladı.

Hava ve Deniz Kuvvetleri tarafındaki savunma sanayi atılımlarını arkasından Kara Kuvvetleri tarafında ki atılımlar gerçekleşmeye başladı. Daha çok Alman sanayiinin üretimi olan vurucu güçlerimiz tanklar ve obüs topları 1990'larda PKK'ya karşı kullanılmaya başlandığında Almanya, tanklarının kullanımı ile ilgili sorunlar çıkartmaya, ambargo söylemlerini masaya koymaya başlamıştı. Aranan çözüm 1995 yılında bulundu. Güney Kore'li Samsung firması ile yapılan teknoloji transferiyle Fırtına Obüsleri ve sabit/hareketli toplar üretimine başlandı. İlerleyen yıllarda Güney Kore ile geliştirilen bu ortaklık milli tankımız Altay'ın üretiminde daha da güçlendi.

Bugün Hava, Deniz ve Kara'da ihtiyaç duyduğumuz silahların üretimi noktasında fevkalade bir noktaya geldik. Üstelik bu noktaya ambargolarla, darbelerle, ekonomik krizlerle, siyasi kaoslarla geldik. Bahsettiğimiz geride kalmış 50 yıllık bir serüven. Ve önümüzdeki en az 50 yıllık tarih serüveninde içimizi rahatlatan, güvenimizi arttıran, geleceğe ümitle bakabildiğimiz bir serüven. Çok şey yaptık, yapacağımız daha çok şey var. Emin adımlarla ilerliyoruz. Bu belgeselin amacı da bu farkındalığı ortaya koyabilmek.

Namık Kemal'in o veciz dizesini hatırlayalım;

Ecdadımızın heybeti maruf-i cihandır, Fıtrat değişir sanma! Bu kan yine o kandır.

Önce tarihsel bir açılım yapalım istedim. Devamında sırasıyla Deniz Kuvvetleri, Hava Kuvvetleri ve Kara Kuvvetleri için 3 ayrı çalışma olacak şeklide devam belgeselleri olacak. Hangi alanda ne kadar yerli üretime sahibiz, devam eden çalışmalar neler, gelecekte hangi başarılara ulaşacağız birlikte inceleyeceğiz. Diğer bölümler için takipte kalın.

İzlediğiniz için teşekkür ederim. Sağlıcakla kalın.


.

Tam da Bugün, Tam da İhtiyacımız Olan Şey Türkçülük

06 Temmuz 2018 | Toplam Okunma: 6,456

Yakın tarihte ki en derin sosyo-politik sorunumuz nedir diye sorsalar cevabım çok net olur; Yek vücut olamayışımız.

Çünkü Ayrıştık, kutuplaştık, cepheleştik. Alevi-Sünni, Laik-Dinci, Sağcı-Solcu. Bunlar da yetmedi, dinciler kendi aralarında Mezhepçi-Reformcu diye bölündüler. Laikler mitoz bölünüp Solcu Kemalist - Sağcı Atatürkçü olarak kamplaştılar. Sağcılar Milliyetçi - Millici cephelere konuşlandılar. İdealleri, hatta söylemleri bile aynı olan kitleler küçük detaylardan büyük ihtilaflar evirdiler.

Bugünün meclis yapısına baktığınızda göreceksiniz, bir ideoloji kendine hemen her partide yer buluyor, buna rağmen ortak bir paydada buluşmak mümkün olmuyor.

Hayır, mesele siyaset değil. Mevzubahis Türk Milletinin ta kendisi.

Bu makus tekerrür tarihiminizin hemen her evresinde karşımıza çıkar. Bu esbab-ı mucibe gereği ortak paydadan kopan her parçasıyla bir ulu devlet kurdu Türkler. 10-11. Yüzyıl haritalarına bakın, aynı coğrafyada, aynı çağda yaşamış 5 ayrı Türk Devleti göreceksiniz.

Maalesef, kolay ayrışan bir genetik hafızaya sahibiz. Ancak dirliği sağlamanın bir yolunu hep bulduk. Hun-Göktürk-Osmanlı devirlerinde yek vücut olmayı başardık. Son birliği Cumhuriyet ile başardık. Ama yine ortak paydada kopuyor, ayrışıyoruz. Bizi yek vücut yapacak formül ise yine Cumhuriyetin kuruluş mefküresinde; Türkçülük.

Hayır, "Irkçıyız Ne Olacak" diyen ruhsuz zihniyetin imal ettiği "Sentetik Türkçülükten" bahsetmiyorum. Manüpile edilmeden önceki, yani Cumhuriyetin kuruluş felsefesi olan, Bilimsel (Sosyolojik) temellere oturtulmuş gerçek ve yalın Türkçülükten bahsediyorum.

Bir sosyolog olarak Türkçülük akımını bilimsel temellere oturtan Ziya Gökalp'in tasfir ettiği üzere; Din-Dil-Hars-His dörtgeninde "Bizim İçin, Bize Göre, Bizim Tarafımızdan" şeklinde kolayca özetlenen Türkçülükten bahsediyorum.

Cumhuriyetin inşası ile filizlenen, Mustafa Kemal'in can suyunu verdiği ama erken vefatı ile İnönü döneminde dalları kırılan Türkçülükten bahsediyorum.

Tarihten hesap soralım önce. Boşlevik paranoyasıyla adeta canlı canlı toprağa gömülen Türkçülük, Hitler-Mussolini ekolünden etkilenen bir kısım hiddetli gencin elinde kalmıştı. Bu elim süreç nihayatenide Türkçülüğü toplum nezdinde marjinal bir hareket haline getirdi. Tarih, müsebbibleri olan İnönü ve Nihal Atsız'ı affetmeyecektir elbette.

Ama feraset kabul edilen hatalar, iç hesaplaşmalarla tecrübelerden karlı çıkabilmek değil midir?

Şimdi kâra geçelim. Türkçülüğün telakkisini yeniden, en saf, en yalın, en anlaşılır haliyle yeniden gündemimize alalım.

Tüm ön yargılarımızdan sıyrılıp Ziya Gökalp'in tasfir ettiği Türkçülüğü anlayalım...

Der ki; Aynı din, aynı dil, aynı hars (kültür) paydasında buluşan ve Türk olduğu hisseden herkesin ortak paydası Türklüktür ve esas gaye ve mefküre bu mevcudiyetin istikbalidir.

Şu kısacık tespit bile bugün içinde bulunduğumuz sosyo-politik sorunları kökünden çözmeye, ortak paydada buluşmaya yetecektir. Tabi anlar, doğru anlamlandırır ve kanıksarsak.

Şimdi birlikte kanıksayalım isterseniz...

En dikkat çeken unsurla başlayalım; Din birliği. Dindar olun çağrısında bulunma cüretini göstermeyeceğim elbette. Ama İslam'a yahut İslam'ın uygulanışına alerjisi olan bir kısım zevatın, önderleri addedikleri Atatürk'ün bu alanda gösterdiği hassasiyet ve gayretlerini hatırlatmakla başlayalım. Nutuk'a gösterdikleri ilgi ve teveccühü, fevkalade ehemmiyet verdiği ve ön ayak olduğu Türkçe Kur-an Mealine de göstermeleri pekâla yeterli olacaktır. Hatta İslam'a Atatürk nazarıyla bakmayı başarabilirlerse o zaman inanç dünyalarının kuvvetlenmesi de kaçınılmazdır. Bununla birlikte manevi dünyası kuvvetli muhafazakar zevatın da mezhep ve tarikat ayrılıklarına konsantre olmak yerine "İlahi Kelimetullah" paydasında buluşabilmeleri fazlasıyla yeterli olacaktır. Alt başlıklarda farklı bakış açıları ve fikirler de bir ayrışmaya değil, pekâla ferasete vesile olacaktır.

Dil birliği ise bugün pek hissetmesek bile aslında temel ihtiyaçlarımızdan biri. Her ne kadar, Osmanlı devrinde Saltanat-Halk tabakası arasında ki dil farklılığı bugün mevzubahis değilse bile bugün aynı dili konuşabiliyor olmadığımız da bir gerçek. Burada mevzubahis cümle yapıları, zamir-edat kullanımı değil kullandığımız jargondur. İdeolojimizi, fikirlerimizi, dünya görüşümüzü ifade etmek için jargon kullanma alışkanlığımız farknıda olmasakta bizi birbirimizden ılık ılık ayırıyor. Bu küçük görünen detaya dokunduğumuzda, değiştirdiğimizde sokakta, işyerinde, çay ocağında, plazada karşımıza çıkan ve insanlar arasında görünmez bir duvar gibi dikilen yargılarımızın ne denli güçlü olduğunu, yıkıldığında ise ne denli birbirimize yakınlaşmış olacağımızı kanıksarız.

Kültür meselesi ise en mühim unsurlardan biri. Kendi çevremizde oluşturduğumuz küçük kültür potaları farkında olmadan bizi izole ediyor. Bu izolasyon her kültür potası içerisinde kümeleşmelere, dolayısıyla fikir ayrılıklarına, giderek ideolojik ayrılıklara yol açıyor. İç güdüsel olarak kendi kültür potamızda kendimizi daha iyi hissediyor olsakta bu görünmez sınırların dışına çıkmak bizi daha sosyal, daha kominike ve daha mutlu yapacaktır. Bu da milli aidiyet duygumuzu pekiştirecek mühim bir detay olarak aklımızın bir köşesinde bulunmalı.

Burada bahsettiklerimiz siyasi, ideolojik yahut kitlesel bir mesele değil. Aslında yeni bir fikir yahut sosyal denemede değil. Cumhuriyetin kuruluş döneminde, genç ve parlak zihinlerin parçalanan Osmanlı'yı bir araya getirmek için ürettikleri, geliştirdikleri ve fevkalade faydalı olduğunu gördüğümüz Türkçülük anlayışının ta kendisi. Bu anlayış mezheplere, tarikatlara, derebeyliklerine bölünmüş Türk Milletinin bir araya gelerek tek vücut olmalarını sağlayan anlayıştır.

Bu gün de tam olarak buna ihtiyacımız yok mu?

 

.Hristiyan Türklerin Makus Tarihi

04 Temmuz 2018 | Toplam Okunma: 11,266

Talihin türlü cenderelerinden geçen Türkler her zaman bir bütün, yekpare bir kitle olarak kalamadılar. Sürünün kıyısındaki koyunlar gibi karnını doyurma içgüdüsünün gafletle tezahürü ile kendilerini sürüden kopmuş, karnı tok ama istikbali kör bir vaziyette buldular. Zamanla asimile oldular, dillerini, kimliklerini ve benliklerini unuttular. Çoğu varlığı bilinmeyen, bilinse bile hatırlanmayan, hatırlansa bile izine rastlanmayan bu kitleler, enformasyon çağının sunduğu imkanlarla, son yüzyılda biz buradayız diyorlar. Onlar Hristiyan Türkler.

Tarih araştırmalarımda Türklerin ne denli geniş sahalara, uzak coğrafyalara pervasızca yayıldığını müşahede ettikçe hayrete düşmüşümdür. Çin, Arap, Mısır, Roma gibi çağlara iz bırakmış diğer milletlerin coğrafyalarını benimsemeleri ve tarihten silinme, yok olma pahasına topraklarından vazgeçememelerine karşın Türklerin tüm yeryüzünü vatanları addedip yeryüzünün herhangi bir habitatına göç edip zaten oradalarmış gibi yaşamaları bana fazlasıyla sıradışı görünmüştü. Türklerin yaşam kuralları, kozmosa bakış açıları ve kültürel değerlerini kanıksadıkça bu durumun ne kadar akıllıca ve diğer milletlere karşı ne denli üstün bir yöntem geliştirdiklerini anladım. Ancak bu yöntemin demografik bir kusuru vardı. Çok fazla kültürel zayiata yol açıyordu.

Türkler, yoğunlukla hakasya bölgesinde başlayan ve Orta-Kuzey asyaya yayılan tarih serüvenlerine kutlu Hun Devleti ile bir siyasal bütünlük elde edebilmişlerdi. Ancak bir tür aşiret düzeniyle yaşayan bozkır insanları, siyasat bütünlüklerini sağlayacak kutlu bir lider bulamazlarsa kendi başlarının çaresine bakmayıda öğrenmişlerdi. Hun Devletinin önce bölünmesi, sonra kendi içinde tekrar bölünmesi ve nihayet yıkılması ile kutbulmuş liderlerinden yoksun kalan Türk Kitleler, oba-oymak nizamıyla yaşayıp kendi istikballerini aramaya karar vererek atlarının, hayvanlarının ve evlatlarının temel ihtiyaçlarını giderme gayesiyle, biraz daha fazla ot ve su bulabildikleri her coğrafyayı tecrübe etmeye başladılar. Bu kitlelerin bir kısmı medet için Çin'e sığınmış, bir kısmı güneşin battığı yöne doğru yeni coğrafyalar tecrübe etmeye yeltenmiş, bir kısmı ise Ötüken'den paylarına düşene razı olup ata yurtlarında kalmışlardı.

Çin'e sığınanlar asimile oldular. Ötüken'de kalanlar Göktürk kağanlığını kurdular. Batıya göç edenler ise denizde bir gemi misali dümenlerinden çok dalgaların, rüzgarların uğuruna güvendiler. Geniş coğrafyara yayılan bu kitleler, batıda sayısız beylik ve onlarca devlet kurdular. Her kurulan devlet, kitleyi bir kutlu liderin himayesi altında toplamaya çalışsa da bu sancılı süreç kaçınılmaz olarak ardında sürüden kopmuş, asimile olmuş kitleler bıraktı. Bugün Afganistan, Hindistan, İran, Çin coğrafyalarında ataları bozkırda at sürmüş ama dilini, kültürünü yaşayamadığı için asimile olarak atalarının kim olduğunu hatırlamayan Türkler yaşarlar.

 

---

20 asırlık sancılı bir süreçten sonra (M.ö.10.yy / M.s.10.yy) depremler sonrasında jeolojik formunu yakalayan yerküre gibi insanlık tarihi temel hatlarıyla şekillenmiş, yerküre paylaşılmış, ayakta kalabilen milletler, kültürler ve diller izi sürülebilir hale gelmişti. Artık kitleler yanlızca bedenlerini yaşatmak için mücadele etmiyorlardı. Coğrafi sınırları din ve maneviyat gibi derin hisler şekillendirmeye başladı.

Türklerin kadim maneviyatı olan Gök Tanrı İnancı fazlasıyla homojendi. Bu inanç toplumu şekillendirmiyor, kitleleri bir arada tutacak sosyo-kültürel bağlar ihtiva etmiyordu. Bu nedenledir ki; Türkler Gök Tanrı İnancını kolaylıkla terk edip başka bir inanç mekanizmasını benimseyebiliyorlardı. Çekirdeğinde birleştirici bir unsur bulunmayan Gök Tanrı İnancı, içinde kuvvetli mefküreler barındıran diğer inançlar kadar idealist ve teşvik edici değildi. Üstelik Türkler, 10 asırlık bir serüven neticesinde Orta Asya'yı bırakıp Orta Doğu ve Doğu Avrupa sathına yığılmış, demografik varlığının dengesi Doğu'dan Batı'ya evrilmişti.

10. Asıra gelindiğinde Batı, Din devinimini tamamlamış, nihayet Hristiyanlığı benimser hale gelmişti. Orta Doğu ise İslam'ın en parlak dönimini yaşıyordu. Türkler, bu coğrafyanın önemli aktörlerinden biri haline gelirken halen kutlu bir lider arıyor, o kutlu lider bulunamazsa irili ufaklı parçalar halinde yaşıyor, çoğu zaman en iyi bildikleri şey olan savaşmayı bir meslek haline getirerek lejyonerlik yapıyorlardı.

Sırada Türklerin Din Devinimini vardı. Türkler, farkında olmasalar da, bu yeni coğrafyada bozkır nizamıyla yaşayamazlardı. Kitleyi bir arada tutacak, toprağın kili, betonun çimentosu gibi homojen dokusundan taş gibi sağlam hale getirecek bir siyasi mekanizmaya ihtiyaçları vardı. Kısa sürede ve kaçınılmaz olarak bulundukları coğrafyanın hakim inancı olan İslam ile tanıştılar ve çok sevdiler. Çok sevdiler diyorum, çünkü savaşmayı emrediyordu. Türkler savaşsız yapamazlardı. Kadim bozkır coğrafyasında yaptıkları yağma akınlarının yerini cihat almıştı artık. İç güdülerindeki savaşma arzusunu bastıracak, üstelik daha yüce, daha kalbe dokunan bir sebepleri vardı artık.

Çağın Türk Devletleri Oğuz Yabguluğu, Karahanlılar, Gazneliler, adım adım müslümanlığı benimsemeye ve içselleştirmeye başladılar. Ardından Selçuklu Devleti vücut buldu ve hakim güç haline gelerek yaşadıkları çoğrafyada siyasi-kültürel keşmekeşlerle boğuşan Türkleri bir araya toplamaya muvaffak oldu. Şüphesiz bu muvaffakiyetin yegane vasıtası İslam olmuştur. Nihayet 13 asır sonra Türkler yeniden yegane bir güç unsuru haline gelebildiler. Karahanlı, Gazne Devletleri yıkıldıklarında bakiyeleri Selçuklu Devletinin tabaası haline geldi. İslam birleştirici unsur oldu ve artık Türkler, birlik olabilmek için kut bulmuş bir liderin yeryüzüne nüzulünü beklemek zorunda değillerdi. Gök Tanrı İnancının ortadan kalkması ve İslam'ın adım adım kültürel dokuya yerleşmesi ile tek vücut haline gelen Türkler yeniden dil-din-coğrafya-iktidar birliğine kavuştular.

Ama sürü her göç ettiğinde ardında zayiatlar bırakır. Güney-Doğu Hazar coğrafyasında yaşanan bu devinim, bölgede yaşayan Türkleri bir araya getirebilmişti. Ancak Türkler yalnızca bu coğrafyada yaşamıyorlardı. Yüzlerce yıl önce Hazarın Batısına ulaşan, Doğu Avrupa'da yüzlerce yıl yaşayan Kuman, Kıpçak, Uz ve Peçenek kitleleri bu manevi ve siyasi inkılaba uzak kalmışlardı. Artan insan nüfusuna karşın, önceleri bölgelerinde söz sahibi olan bu kitle, kutlu bir lider beklemekle zaman kaybederken etrafındaki Germen, Slav ve Avrupa'nın diğer barbar orman kabileleri kalabalıklaşıyor, medenileşiyor, Kuzey Karadeniz bölgesine yayılıyorlardı. Zamanla üstün güç olma özelliklerini kaybeden Doğu Avrupa Türkleri, yine küçük parçalara bölünmüş, oba-oymak düzeniyle yaşayıp en iyi yaptıkları şeyler hayatlarını idame ettirmişlerdi; Savaşmak.

Roma, Türklerin savaş kabiliyetlerinden istifade ediyor, Türkler ise lejyonerlik yapıyor, en iyi bildikleri şeyi yaparak hayatta kalıyorlardı. Ancak bu tarihi tezahür, Doğu Avrupa Türklerini 10-11. Yüzyılda ki Türk Dirliğinden kopardı. Anadolu-Hazar-Ortadoğu sathında yaşayan Türkler İslam çimentosuyla bir araya gelmeyi öğrendiklerinde Batı Avrupalı Türkler lejyonerlik yapıyorlar, kaçınılmaz olarak asimile oluyorlardı. Herhangi bir misyonerlik faaliyetine maruz kalmadan, temas ettikleri toplumlardan etkilenen Kuman-Kıpçak-Uz-Peçenek Türkleri, zaman içerisinde Hristiyanlığı benimsediler. Hatta öyle ki;  Türkler, Anadolu'ya girdiklerinde Alparslanın karşısına dikilen Roma Ordusunun en önemli savaş stratejisti ve Diyojen'in sağ kolu bir Türk'tü (Tarkal). Alparslan'ın savaşı kazanmasını sağlayanlar ise saf değiştirip Türklerin yanına  geçen Peçenek-Uz birlikleriydi. Tarih, bu iki Türk kitlesini yüzlerce yıl sonra, destansı bir savaşta, kutsal bir tesadüfle bir araya getirmiş, birbirlerini uzun süre görmeyen iki yakın akrabanın karşılaşması Dünya Tarihinin seyrini değiştirmişti.

Türkler nihayet Anadolu'ya girdiler. Ancak 20 asırlık bu serüven neticesinde Orta Asya'da sürüden ayrılan pek çok kitle kalmış, bu kitleler Çin, Afganistan, Hindistan gibi ülkelerin demografik havuzlarına dahil olmuş ve kaybolmuşlardı. Şüphe yok ki; Orta Asya'da kalıp kimliklerini kaybetmeyenler yalnızca Müslüman olan Türkler olmuştur. Bu kitleler bugün Türki Cumhuriyetler olarak bildiğimiz, kadim topraklarımıza çıkan Türk Devletleridirler.

Anadolu'da filizlenen Osmanlı Devleti, nihayet Marmara'yı aşıp Trakya'ya ayak bastığında yine soydaşlarıyla karşılaştılar. Osmanlı, Trakya'ya ayak bastığında, neredeyse 10 asır önce Batı Avrupa'ya ayak basmış, yüzlerce yıl Roma'ya hizmet etmiş ve Hristiyanlaşmış kitlelerle karşılaştılar; Gacallar, Konyarlar ve Çitaklar. Zaman içerisinde farklı lehçelerle konuşur hale gelen Osmanlı Türkleri ile Trakya Türkleri, burada ortak dilleri sayesinde iletişim kurabiliyorlardı. Bu iletişim, onları Gayrimüslim Teba olmaktan öteye taşıdı ve yakın akrabaları olan Osmanlı Türkleriyle kaynaşan Trakyalı Türkler birkaç yüzyıllık gecikmeylede olsa İslam Potasına girebildiler. Ancak Doğu Avrupa'da yaşayan başka Türkler de vardı. Gagavuzlar.

Gagavuzlar

Avrupa Hunlarıyla Doğu Avrupa'ya ayak basan, ardından gelen akrabaları Uzlarla, Peçeneklerle kaynaşan, zamanla eski güçlerini yitiren ancak varlıklarını sürdürebilen Türklerden Trakyaya ulaşanlar ve Kırım'da yaşayanlar İslam potasına girerek Türk Dirliğinin bir unsuru haline gelebildiler. Ancak yaşadıkları coğrafya bakımından Müslüman Türklerle temas kuramayan Gagavuzlar Hristiyan olarak kaldılar. Aradan geçen 7-8 asır boyunca bu kimliklerini unuttular. Onlar Hristiyan Batı Dünyasının bir unsuru haline gelmiş, Türklükle ilişiklerini neredeyse tümüyle kaybetmiştiler.

Enformasyon çağı, Tarihin derinliklerini aydınlattığında Macar aydınları bir gerçeğin farkına vardılar. Konuştukları dilin Türkçe ye bu denli yakın olmasını anlamlandırmaya çalıştılar önce. Türkçe ile Yüzlerce ortak kelime kullanan Gagavuzlar bunun tesadüf olamayacağının farkına vardılar. Ardından kültürlerindeki izlerin Bozkır Türklüğünün bakiyesi olduğunu tespit ettiler. Tarih sayfalarından sürdükleri izlerle Türk olduklarını farkettiler.

Bugün, Moldova ve Macaristan'da yaşayan Gagavuzlar kutladıkları Hun Türk Kurultayı ile Türk Dünyasına "Burada Türk Kardeşleriniz Var" diye sesleniyorlar.
 

Hristiyan Karamanlılar

Bir diğer vaka ise Hristiyanlıktan vazgeçmeyen Karamanoğulları Türkleridir. Osmanlı-Karamanoğlu mücadelelerinde Anadolu Türk Birliğinin tahsisini geciktiren bu Türk kitleler, Karamoğulları Beyliğinin yıkılması ile Osmanlı Tebaası haline gelmişlerdi. Ancak içlerinde Hristiyanlığı tercih eden kitleler barındıran bu Türk toplumu Osmanlı için bir risk teşkil ediyordu. Bir kısım Karamanlı Türkler uç beylikleri olan Bulgaristan-Yunanistan bölgesine göç ettirilirken Müslüman Olmayan Türkler Anadolu'da Bozkır hayatı yaşamaya devam ettiler. Zamanla bir azınlık haline gelen Hristiyan Karaman Türkleri, maalesef Cumhuriyetin kuruluşundaki sancılı süreçte Yunanistan ile yapılan mübadelelerle Rum muamelesi görerek Yunanistan'a nakledildiler. Bugün Yunanistan'ın demografik yapısı içerisinde yer alan bu Türk kitle, kimliklerini biliyor olsalar bile gizliyor, saklıyor ve unutmaya çalışıyorlar.

 

---

Tüm bu vakalar, şunu açıkça gösteriyor ki; Türkler Müslüman olmasalardı 10. yüzyılda değişen dünya düzeni Türkleri yaşadıkları coğrafyaya savuşturacak, muhtemelen asimile edecek, kurabilecekleri irili ufaklı küçük özerk cumhuriyetler dışında siyasi bir güç unsuru olamayacaklardı. Günümüzde Müslümanlık akımı dışında kalan ve kaçınılmaz olarak Hristiyan dünyanın içerisinde kaybolan Türkler, bugün kimliklerini, dillerini ve genetik hafızalarını yitirmiş durumdadırlar. Elbette bugün onlar bizim din kardeşimiz değillerse de kan kardeşimizdirler ve hasretle Türk Dünyası içerisinde yer almayı ümit ediyorlar.

Irkçılık

02 Temmuz 2018 | Toplam Okunma: 7,487

Irkçılık, Milliyetçilik, Faşizm, Şövenizm, ve sair diğer pek çok mefhum. Sosyopolitik derinlikleri anlaşılmadan idrak idelemeyecek ama ucuz cümlelerin pelesenki haline getirilmiş bu kavramları ve kişiliğimize tesir eden noktalarını irdeleyeceğiz. Hazır olun; kendinizle yüzleşeceksiniz. 

Sırasıyla önce Irk'ın ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını, Irkçılığın ne zaman ortaya çıktığını, milliyetçilik ve ırkçılık arasındaki nüansları ve Türklerin bu kavram karmaşası içerisindeki Sosyopolitik algısını anlatacak ve anlamlandıracağız.

Irk Nedir, Millet Nedir?

En temel anlamıyla insanların etnik kökenlerine göre kategorize edilmesidir. Etnik-Etnisite nedir? Bir insan topluluğunun birbirleri ile Kan-Kültür-Din-Dil bağı ile bağlı olmasını tanımlayan kavramdır. Sis bulutları hemen dağılverdi değil mi. Kavramlar bu kadar açık ve net. Türkçeleştirelim; Irk Millet, Etnik Milli demektir (Çok da Türkçe olmadı aslında). 

Şimdi işler karışacak ama...

Peki millet ne demek? Aslen Süryanice (Aramice) olan bu kavram, Arapça'da aynı din ve mezhepten olan topluluk anlamına gelir. Kan-Kültür-Dil gibi bir bağ mevzu bahis edilmez. Yani Millet kavramı bizim anladığımız anlamda Millet anlamına gelmiyor. Hatt alakası bile yok, biz bu kavramı manüpile etmişiz. 

Özetleyelim; Irk, sanıldığı gibi sadece kan bağını ifade etmez. Yani bizim Millet olarak kullandığımız kavramın karşılığı aslında Irk, Milliyetçilik olarak tasavvur ettiğimiz kavramı karşılayacak anlam bütünlüğü ise Irkçılıktır. Milliyetçilik ise aslında dincilik-mezhepçilik anlamına gelir. Kısaca Irkçıyım demek bugünkü algımızla milliyetçiyim demektir. Milliyetçiyim demek ise aslında dinci-mezhepçiyim demektir. 

İlk gerçeği yüzünüze çarpalım; Kendinize bu güne kadar Milliyetçi dediyseniz artık Irkçıyım demek zorundasınız. Doğru kavram bu. Kedinizi Dinci-Mezhepçi olarak addediyorsanız Milliyetçiyim diyebilirsiniz tabi. 

Bir de şu Faşizm kavramına el atalım. Mevzubahis sosyopolitik kavramların Faşizm ile kuramsal bir ilgisi yoktur. Faşizm, roma döneminde kullanılan "birlikten kuvvet doğar" anlamına gelen edebi bir ifade olan fasces'den gelir. Vaktiyle İtalya Başbakanı olan Mussolini'nin kurduğu partisinin, bizdeki beyaz güvercin, kır at gibi alelade bir sembolüdür. Birine faşist derseniz, aslında ona filanca partili demiş olursunuz. Yani doğru kavram faşizm de değil. 

Ne olamdığını söyledik. Peki bugüne kadar Irk, Irkçılık gibi kavramlarla tasavvur ettiğimiz kan-gen ayrımcılığını ifade edecek kelime nedir? Uluslararası literatürde Racist (Resist) kavramı kullanılır. Türkçeleştirmeye çalışırsak Tipçi gibi bir kelime çıkar ama bizde zaten bu kavramı karşılayacak bir kelime mevcut; Ayrımcı. 

Yanlışları dolaştık, şimdi doğruya ulaşıyoruz. Meselenin karekökü şu iki nüans; Kendi kavmini üstün, diğer kavimleri aşağılık görmek.

Kişi kendi kavmini üstün görebilir. Bu doğaldır. Örnek olarak, bir toplumun mensubu olmaktan gurur duyabilirsiniz. Hangi Türk, Türk olmaktan gurur duymaz mesela? Pekala bir alman, tarihiyle iftihar edebilir. Yahut bir ingiliz geçmişte atalarının başardıklarıyla kendi toplumunu daha alî addedebilir. Bu gayet insani, gayet fırti bir hissiyattır. Burada esas mesele diğer kavimleri aşağılık görmekle ilgilidir. Aşağılık olan kavimlere karşı kin beslemek, onları zararlı ve aşağılık birer mahluk kabul ederek yoketmeyi haklı görmek/göstermek işin kirli yüzüdür. Ki; bu kirli hissiyatın Irkçılık ya da Milliyetçilik ile herhangi bir ilgisi, münasabeti yoktur. Bu kirli ruh halini aşkta, ticarette, siyasette ve daha pek çok beşeri sahada örneklendirebiliriz. Bu kirli bir his, hastalıklı bir ruh halidir. Ama Irkçılık yahut Milliyetçilik değildir!

Yazılarımda, riyadan uzak durmak için dini-itikadi yorumlara pek yer vermemeye çalışırım. Ama tam da bu konuda, fevkalade isabetli, üzeride makaleler yazılabilecek kadar sosyopolitik derinliğe sahip bir hadisi mevzubahis edeceğim. 

Nebi Efendimiz (S.a.v.) kendisine "asabiyet nedir" diye sorulduğunda şu yanıtı verir;

"Kişi kavmini sevmekle kınanamaz. Asabiyet, kişinin kavminin yaptığı zulme yardımcı olmasıdır"

Bu açıklamayı bir dini referans olarak almayanlar sosyopolitik bir felsefi açılım olarak da düşünebilirler. Burada asabiyet olarak geçen ifade, arap kavminde kabilelerin birbirlerini hor görmesi, kendi kabilesinden olmayanları aşağılamasını ifade eden edebi bir kavramdır. Bu kirli ruh haliyle kabileler yüzlerce yıl birbirlerini hakir görmüş ve bu ruh haliyle savaşmışlardı.
 

Aslında Hepimiz Irkçıyız

İrkilmenize gerek yok, bu tabiatımız gereğidir. Türkler, tarihleri boyunca toplumsal mevcudiyetlerine kutsiyet atfetmiş, benliğini toplumunun bir parçası olarak addetmiş, var olabilmek için toplumuna bağlı kalmak gerektiğini, neslinin istikbalini de toplumunun istikbaliyle mümkün olacağını düşünmüştür. Bugün de böyle düşünmüyormuyuz zaten? Her Türk'ün asker doğması bu münasebetledir.

Kıyas yaparak anlatalım mesela. Bir karınca kolonisini düşünün. Karınca tek başına bir gelecek düşünemez. Onun geleceği ancak kolonisinin geleceği ile mümkündür. Kolonisinin varlığı söz konusu olduğunda kendi bedenini ne denli önemsiz hissettiğini tasavvur edin. İşte bu ırkçılıktır. Hiçbir karınca kolonisi, diğer karıncaları daha basit, daha aptal yahut daha pespaye görmezler. Savaşırlar, birbirlerinin topraklarını ele geçirmeye çalışırlar, ancak tüm bu eylemleri yeryüzünden aşağılık bir karınca ırkını temizlemek değil kolonilerinin istikbali için hakimiyet alanlarını genişletmek içindir. 

Hayatımıza dokunan bir örnek daha verelim. Ölüm, en elim duygulardan biridir mesela. Yakın bir akrabamızın ölümü bizi ne denli üzer? Günlerce etkisinden kurtulamayız değil mi. Ama alt komşumuz öldüğünde üzülür, muhtemelen sonraki gün unuturuz. Aynı sokakta oturan yaşlı amca vefat ettiğinde bu üzüntümüz birkaç saate düşer. Aynı mahallede oturduğumuz birinin ölümü zihnimizi birkaç dakika meşkul eder. Haberlerde izlediğimiz bir kaza haberine birkaç saniye üzülürüz. Yurtdışıda yaşanan bir ölüm haberinin ise bizim için haber değeri bile yoktur.

Sosyokültürel dokumuz ne kadar sıkı, ne kadar yakın ise hislerimizde o denli temas halindedir. İçinde bulunduğumuz kollektif halkalar ne kadar yakınsa iyi-kötü hislerimiz de o denli yoğun ve samimi olur. Bu nedenle alışveriş yapacağımız bakkalı kendimize ne kadar yakın hissedersek ondan alışveriş yapmaya o kadar meyilli oluruz. 

Yaratılış teknolojimiz ve bedenimize programlanan alt belleğimiz olan iç güdülerimiz bizi Irkçı yapıyor. Doğarken içinde bulunduğumuz kollektif bilince bağlı olmaya programlanıyoruz ve natürel birer Irkçı oluyoruz. Eğer sonradan Küreselci, Dünya Vatandaşı, Hümanist yahut sair marjinal fikirlerle empozisyona maruz kalmadıysak Irkçı olarak yaşamaya devam ediyoruz

.

Petra Palavrası

29 Eylül 2013 | Toplam Okunma: 21,610

Dan Gibson'ın yayınladığı Petra belgeseli tartışmalara yol açmıştı. Entellektüelimsi heveskarlar, deist, ateist bir kısım zevat da iddiaları tetkik etmeden sahiplenip savunmaya tevessül etmişler. Adetim olmasa da meselenin tarihi/manevi bir boyutu olması hasebiyle konu üzerinde çalışma gereği duydum. Gördüm ki hata olamayacak kadar bariz yanıltmalar ve çarpıtmalar söz konusu. 

Tümüyle profesyonel bir manüpilasyon çalışması olduğunu düşündüğüm bu belgeselde geçen hususlar üzerinde detaylı incelemeler yaptım. Tarihi, coğrafi, itikadi unsurların üzerinde tek tek durdum. 

Umuyorum Dan Gibson'ın Mekke üzerinden ortaya attığı, bilimsel gerçekliği bulunmayan bu polemiği gündemden çıkarmış olacağız.

.

Literatür Tarihçiliği

29 Eylül 2013 | Toplam Okunma: 13,329

Literatür Tarihçiliği, Türk Tarihinin batının genel kabulleri ve ön yargılarından kurtulamadan yazılabilmesinin önünde bir engel teşkil ediyor. Metodolojimizi değiştirmeden Türk Tarihini aydınlatmamız mümkün görünmüyor.


.

Türkçülük

09 Temmuz 2016 | Toplam Okunma: 24,758

Türkçülük, 140 yıllık bir devinim neticesinde günümüze kadar ulaşan, belki de Türk tarihinin en derin sivil-siyasi inkılabı olmuştur. Böylesi derin ve toplum nezdinde yayılmış bir kavram, maalesef müstakil bir teşkilat ya da tartışmasız bir lidere sahip olmadığı için çoğu zaman yanlış ve mahsurlu algılanmış, hatta en parlak döneminde bile baş aktör olduğu anlaşılamamıştır. Amacımız Türkçülüğü tarihin gerçekleri ışığında tüm saflığı ve doğruları ile tarif etmek, yanlış kanaat ve isnatlardan arındırmak ve hakiki gayesine hizmet etmek olacaktır.

Türkçülüğü basit tabir ve tariflerle anlatmak mümkün olmayacaktır. Zira zihinlerdeki peşin hükümler ve kanalize edilmiş algı kalıpları buna müsaade etmeyecektir. Bu sebeple konuyu önce kısaca özetleyip ardından tarihsel sürecini ele alacak, ardından tarih serüveni içerisinde uğradığı tahrifatları tetkik edecek ve hakiki anlamına kavuşturarak belki de zihninizdeki Türkçülük kavramını yeniden şekillendireceğiz.

Öncelikle belirtelim ki okuyacaklarınız bize göre ya da birilerine göre bir Türkçülük tasviri olmayacaktır. Bu kavramı mülhimlerinin, mimarlarının ve kolbaşılarının ifadeleriyle nakledeceğiz. Emin olun ön yargılarınız kırılacak ve yanılgılarınızla yüzleşeceksiniz. Belki bu yazıyı okuduktan sonra Türkçü olacak, belki Türkçülüğü sorgulamaya başlayacak belki de daha koyu bir Türkçü olacaksınız.

 

Türkçülüğün Ortaya Çıkışı

Türkçülüğün en zarif ve saf tarifini Ziya Gökalp yapmıştır; Türk Milletini yüceltmek. Bu ifade ilk bakışta her şeyi anlatmıyor elbette, ama ifadenin ardı sıra yüklenen bariz ve tartışmasız anlamı, Türkçülüğün vücûd bulduğu döneme uzandığımızda daha iyi anlayacak ve kavrayacağız.

Öncelikle şunu belirtelim ki Türkçülük bir fikir adamının tezi ya da bir siyasi manevra neticesinde ortaya çıkmış bir akım değildir. Tümüyle Türk Milletinin sinesinde binlerce yıldır var olan bir mihengin bir kıvılcım ile ateşe dönüşmesi, önce küçük alazlar ardından kor ateşler gibi yükselen bir yangına gark olmasıdır. Bu sebeple Türkçülüğün tartışmasız bir lideri yoktur.

Türkçülüğün vücud 20. Yüzyılın başlarına tekabül eder, ancak ortaya çıkmadan önce evvela bir ilham ardından bir istiklal ümidi ile olgunlaşmıştır. 19. Yüzyılın ikinci yarısı Osmanlı Devleti için kırılma noktası olmuştur. 1789 Fransız İhtilalından sonra yaygınlaşan özgürlükçü hareketler Avrupa'yı olduğu gibi Osmanlı'yı da sarsmaya başlamıştı. 1800'lerden itibaren giderek artan çatışma ortamı Osmanlı'yı zayıflatmaya başlamıştı. Batı, gayrimüslim halkın haklarını koruma kisvesi altında Osmanlı'yı bir takım politikalara mecbur bırakıyorken (Tanzimat ve Islahat Fermanı) diğer taraftan da Avrupa'da okuyan ve buralarda ki özgürlükçü akıma tanık olan Osmanlı gençleri meşrutiyet fikrine tevessül etmekteydi.

Osmanlı 1850'li yıllardan itibaren borç almaya başlamıştı, 1870'lerde ekonomik ve siyasal buhranlarla karşı karşıya gelmişti. Bu şartlar altında meşrutiyet fikri ve beklentisi giderek yükseldi. Nihayetinde 2. Abdülhamit, meşrutiyeti ilan edeceği sözünü vererek tahta geçirildi. Ancak devlet doğuda ve batı da azınlıkların isyanları ile karşı karşıyaydı. Devletin asırlardır güç ve kudret ile bir arada tutabildiği bütünlüğü ilk zayıflık emaresi ile karşılaşılması ile birlikte çözülmeye başlamıştı. Evet, Osmanlıcılık fikrinin siyasi ya da sosyal anlamda birleştirici bir faktör olmadığı anlaşılmıştı. Zira tebaa Osmanlı'ya ya zaruret ya da menfaat bağları ile bağlıydı. Bu bağlar zayıflayınca geri dönüşü olmayan bir zafiyet ortaya çıkmıştı.

Batı da eğitim gören ve muasır medeniyetlerin karşılaştığı sorunlarla nasıl mücadele ettiğini müşahede eden Osmanlı gençleri yeni bir akım oluşturdular. Bu akım tarihe Genç Türkler (Jön Türkler) olarak geçmiştir. Batıda eğitim gören Osmanlı gençleri memleketlerinin kurtuluşunu garp aleminde ararken Türkçülüğün vücud bulmasına vesile olan o ilk Osmanlı Sarayından geldi.

Ahmed Vefik'in İlk Türkçü Neşriyatı

Osmanlı Tercüme Odasının ilk Müslüman çevirmeni olan ve 16 dil bilen Ahmed Vefik, başarılı tercüme kariyerinin ardından adım adım yükselerek Paris Elçiliğine terfi etti. Buradan da Darülfünun'a Tarih Felsefesi hocası olarak atandı. Hocalığı döneminde fevkalade bir eser kaleme alarak Lehçe-i Osmani adlı kitabını yayınladı (1862). Bu kitap hem Osmanlı dili ile Türk lehçelerinin varlığını ve bağlantısını ortaya koydu hem de Osmanlı Tarihinin Türk Tarihi ile bağdaşmadığı fikrini dile getirerek kurtuluşa giden o hayırlı ışığın ilk haresine vesile oldu. Memleketin kurtuluşu ve istikbali için kafa yoran eğitimli Osmanlı gençleri artık tarihlerinin Osmanlı dan çok daha evvele gittiğini idrak etmişti. Bu idrak onlarda kurtuluşun öze dönüşle mümkün olabileceği fikrini uyandırdı.

Süleyman Hüsnü Paşa

Süleyman Paşa, başarılı bir Osmanlı kumandanı olarak sürdürdüğü kariyerine Mekteb-i Askeriye Nazırı yani Askeri Okul Sorumlusu olarak devam etti. Tarihe fevkalade ilgisi olan Süleyman Paşa, Askeri eğitimde kullanılan tarihi bilgilerin yabancı kaynaklı olmasının mahsurlu olacağını düşünerek Çin kaynaklarından faydalanarak Türk Tarihinin izlerini sürmeye başladı. Nihayetinde günümüzde dahi tarihte tespit edilebilmiş en eski Türk Devleti olan Hun Devletinin kayıtlarına ulaştı. Bugün Hunları Türklerin kurduğu ilk devlet olarak biliyorsak bu bilgiyi Süleyman Paşa'ya borçluyuz.

Süleyman Paşa, elde ettiği bu bilgilerle askeri okuldaki tarih müfredatını değiştirerek genç subaylara Türk Tarihinin 2000 yıl geriye gittiğini idrak etmelerini sağladı. Süleyman Paşa sayesinde Mekteb-i Askeriye'den tarih bilinci güçlü subaylar yetişmeye başladı. Elbette bu bulgular vazifeli olduğu askeri okulla sınırlı kalmadı. 1862'de Ahmed Vefik Paşa'nın gönüllere düşürdüğü o ilk ilham bu çok kıymetli bilgiyle daha da yükseldi.

Ancak Süleyman Paşa'nın akıbeti, Türklüğe sağladığı katkıların karşılığında hak etmediği bir tezahür ile sonuçlandı. 1876'da Abdülaziz'in tahttan indirilmesinde rolü olduğu gerekçesiyle 2. Abdülhamit tarafından vazifesinden alınarak Bosna komutanlığına atandı. Ruslar ile giriştiği savaş neticesinde Şıpka Geçidinde fevkalade bir başarı elde edip Şıpka Kahramanı unvanı aldı ancak 2. Abdülhamit, Rus savaşının mağlubiyetinden kendisini sorumlu tutarak Taşkışla'ya hapsedildi. Bir yıl kadar süren yargılamanın sonunda idama mahkum edilse  de, 2. Abdülhamit, kendisine yaptığı muamele hasebiyle vicdan azabı çekmiş olacak ki cezasını sürgüne çevirdi ve 14 yıl süren Bağdat sürgününün ardından burada vefat etti.

Süleyman Paşa, hak etmediği bir şekilde hayata gözlerini yumsa da nazırlık vazifesi gereği yaptığı araştırma neticesinde Türkçülük akımının 2 temel ilham kaynağından biri haline geldi. 19. Yüzyılın sonlarına doğru yaklaşıldığında yeni ve güçlü bir akım yükselmeye başlamıştı. Osmanlı'nın kurtuluşu ve istikbali merkezinde mülahaza edilen ve Türk Tarihi bilinci ve iftiharıyla şekillenen bu akım Türkçülüğün kuluçka dönemi olmuştur.

Türkçülüğün Yükselişi

Türkçülük, önce bir ilham ardından bu ilhamın eşliğinde gelişen tarih şuuru ve iftiharı ile okur-yazar Osmanlı gençleri ve aydınları arasında yayılmaya başlamıştı. Henüz adı konulmamış olan Türkçülük fikri adım adım olgunlaşmaya başlamış, henüz kurumsallaşmış olmasa da anonim bir münevver hareketi olarak kendini iyiden iyiye hissettirmeye başlamıştı.

1876 ve sonrası Türkçülük akımı için ivme kazanılan bir dönem oldu. Bugün adını Türkçülüğün satır başlarına yazdıran pek çok isim de bu dönemde filizlenmeye başlamıştı. Necip Asım bey, Türklerin tarihi hakkında pek çok malumata sahip olan Leon Cahun'un Asya Tarihine Giriş adı eserini Türkçeye çevirip alıntılar yaparak yayınladığı kitabı büyük ilgi gördü (1876). Bu kitap kuluçka evresindeki Türkçülüğün kabuğunun çatlaması olarak değerlendirilebilecek kadar mühimdir.

Ardından Kırımlı bir Türk olan İsmail Gaspıralı, Osmanlı zabiti olma hayaliyle İstanbul'a gelmiş, umduğunu bulamasa da bu macerası onu Türkçülük akımının içine sokmuştur. Kırım'a geri döndüğünde Türkçe bir mecmua çıkartarak Dilde, Fikirde, İşte Birlik fikri ile tüm Türklerin aynı dilde birleşmesi hayalini kaleme aldı (1883). Osmanlı hudutları dışındaki tek Türkçülük akımı bundan ibaret değildi. Bir Azerbaycan Türkü olan Hüseyinzade Ali Bey (Ağaoğlu) Rusya'da tanık olduğu milliyetçilik akımlarından etkilenmiş, Osmanlı Askeri Tıbbiye Mektebini bitirdiği yıllarda Türkçülük akımı ile tanışması ile ilk Türkçüler arasında yerini almış oldu. Görüşlerini Askeri Tıbbiye mektebinde (Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane) yayma fırsatı buldu (1895).

Türkçülük görüşü yalnızca Devlet kurumları içerisinde yayılmıyordu. Matbaacı ve yayıncı olan Ahmed Cevdet (Oran), Türkçülük akımından etkilenmiş, bu görüş ve fikirleri yaymak üzere İkdam gazetesini basmaya başlamıştır (1894). Böylece Türkçülük fikrinin ilk yazılı yayın organı da faaliyete girmiştir. Dönemin Türkçü fikre sahip yazarları İkdam gazetesi ile fikirlerini geniş kitlelere yayma fırsatı bulabilmişlerdir.

Devlet kurumları ve yazılı basın alanında vücud bulan Türkçülük fikirleri, Mehmet Emin Bey aracılığı ile edebiyat alanında da kendini hissettirmeye başlamıştır. 1899 yılından itibaren etkilendiği fikirler doğrultusunda çıkardığı şiir kitabı "Türkçe Şiirler" ile bu şuuru edebi ifadelerle zihinlere ve gönüllere nakşetmiştir.

Bu noktaya kadar bahsettiğimiz evreler şuur ve gaye bakımından, bugün Türkçülük olarak ifade ettiğimiz mefkûrenin ruhunu yansıtmakta ancak halen ortada bir bilimsel tez, kurumsallaşmış sosyolojik bir iddia ya da ilke bulunmamaktadır. Neticede ortak akıl ve gaye ile bir güruh yükselmektedir ancak henüz bu akıma bir isim konulmamıştır.

Yeni Devlet İdeolojisi İçin Yükselen Fikirler

Osmanlı, 19. yüzyılda kudretini yitirmiş, hakir gördüğü garp alemi tarafından ekonomik ve siyasi baskılara maruz kalır duruma gelmişti. Asırlardır kudret ve güç ile sağladığı tartışmasız hakimiyetin dayanağı askeri ve ekonomik gücüydü. Ancak gerçek güç unsuru olan halkın sosyolojik akımlarla inisiyatifi ele geçirmesi yani özgürlükçü ve milliyetçi akımlar tüm dengeleri değiştirdi. Halk artık yalnızca karnını doyurmak ve huzur içinde yaşamak istemiyor, özgürlük,  bağımsızlık ve milliyetçilik gibi yeni mefkûrelere ihtiyaç duyuyordu. Bu mefkûreler aslında haklı ve mantıklı taleplerdi ve Balkan halkları kendi harsları ile yaşama hürriyetlerini ele geçirmekte de muvaffak olmuşlardı.

Osmanlı, devlet ideolojisi olarak sosyolojik anlamda temeli olmayan değerlerle yönetiliyordu. Güç ve kudretiyle hakimiyeti altındaki topraklara hükmediyor bunun karşılığında eder miktarda vergi alarak bir tür merkezi güç ve hamilik rolünü üstleniyordu. Ortada ne dil, ne din ne de soy birliği vardı. Özetle tebaayı merkezi otoriteye bağlayan tek unsur menfaat bağıydı. Bu da yerel milliyetçilik akımları ile çözülmüştü.

Bu durumu müşahede eden Osmanlı münevverleri milleti devlete bağlayacak yegane unsur olarak soy, din ve dil bağının önemini idrak etmişlerdi. Bu minvalde yeni fikirler ortaya atılmaya başlandı. Bu fikirler devrin münevverlerinin yetiştiği Harbiye ve Tıbbiye gibi eğitim kurumlarında ve batıda eğitim gören Türk gençleri arasında yükseliyordu.

Tıbbiye de kurulan gizli bir teşkilat bu fikirleri tüm cenahları ile masaya yatırarak tartışmaya başladı. İttihat (Kurtuluş) fikirleri üç temel fikir etrafında şekillendi; Pantürkimz-Panislamizm-Panottomanizm. Devletin ideolojisinin güruhu ne olmalıydı? Türk Merkezli yada İslam Merkezli bir yönetim mi yoksa alışılageldiği üzere Osmanlı kimliği üzerinden mi devam edilmeliydi? Bu fikirler idealist isimler tarafından gündeme getiriliyor ve okur yazar kitleye empoze edilmeye çalışılıyordu.

Bur fikirler batıda eğitim gören Osmanlı gençleri, Mısır ve Rusya da yaşayan Türkler arasında hararetle tartışılmaya başlandı. Yaklaşık 30 yıldır süregelen ittihat düşünceleri muğlaklıktan çıkarak bir takım ana başlıklar altında toplanmaya başlamıştı artık. Yusuf Akçura Mısır'da yayınlanan bir gazetede Panturkizm'i tavsiye eden bir yazı kaleme aldı (1899). Bu yazı Türkçülük idealinin şu veya bu şekilde bir başlık ve motto ile halka nakledildiği ilk önemli yazı olarak dikkat çeker. Bu yazının yayınlanmasından kısa bir süre son Paris'te bulunan Hüseyinzade Ali Bey (Ağaoğlu) ve Ahmed Cevdet Bey Bakü'ye geçerek ideallerini bir dava haline getirmek için bir araya geldiler. Bu birlikteliğe sonradan Topçubaşıyev de katıldı. Bu üç önemli isim Panturkizm fikrini Sünni-Şii ihtilafı olan bir bölge olan Azerbaycan'da tecrübe etmeye çalıştılar.

Türk Derneğinin Kuruluşu

Türkçülük düşüncesi Osmanlı hudutları dışında olduğu gibi İstanbul'da da yaygınlaşmaya başladı. 20. Yüzyılın ilk yılları Türkçülüğün doğrudan İstanbul'da yükseldiği yıllar olarak dikkat çeker. Bu minvalde Türk ittihatçılarının önde gelen isimleri bir araya gelerek Türk Derneğini kurarlar ve Türk Derneği Mecmuasını yayınlarlar. Derneğin kurucuları arasında çok önemli isimler bulunur. Necip Asım Bey, Ahmed Mithat Efendi, Ahmed Hikmet Bey, Rıza Tevfik Bey, Mehmet Tahir Bey, Veled Çelebi, Fuat Raif bey, Emrullah Efendi ve Yusuf Akçura derneğin kurucuları olmuşlardır.

Dernek 2. Meşrutiyetin ilanından birkaç ay sonra kurulmuştu. Meşrutiyet ile 2. Amdülhamit Han tahttan indirilmiş yerine 2. Mehmed Vahdettin geçirildi. Bu devinim Türkçülük akımının sekteye uğramasına sebep oldu. Zira Vahdettin ile birlikte Osmanlıcılık yükselmeye başladı. Doğal olarak Türkçülük akımı zayıflamaya başladı. Türk Derneği dergisi önceleri ümit edilen uyanışı sağlamaktan uzak kalsa da 31 Mart vakasından sonra yeniden yükselme şansı elde etti.

31 Mart vakasına yeni hükümetin rahatsız edici uygulamaları sebep olmuştu. İttihatçıların devlet kurumlarında kadrolaşması ve iddia ettiği gibi devletin idaresini ele geçirememiş olması halk ve asker nezdinde büyük rahatsızlıklara sebep olmuştu. Bu minvalde gerçekleşen isyan gerek Vahdettin'i gerekse hükümeti daha dikkatli, temkinli ve itidalli davranmaya sevk etti. Hükümetin ve Sultanın üzerindeki bu baskı Türk Derneğinin üzerindeki baskının hafiflemesini sağladı.

Türk Derneği faaliyette bulunduğu 4 yıl boyunca bir takım çalışmalarda bulunsalar da umulduğu kadar tesir edemedi. Derneği kurucuları farklı arayışlar içerisine girdiler. Mensup ve kurucu unsurların ayrılmaları sebebiyle dernek 1912 yılında kapanma noktasına geldi. Türk Derneğinin faaliyetlerinin zayıflaması ve dağılma noktasına gelmesine müteakip Türk Yurdu Cemiyeti kuruldu. Türk Derneğinin kalan mensupları doğrudan Türk Yurdu Cemiyetine katıldılar (1911). Kısa bir süre sonra ise bu derneklerin devamı niteliğinde yeni bir oluşum ortaya çıktı (Türk Ocağı) ve nihayet Türkçülük fikri bir araya gelebilecekleri bir fikri merkeze sahip hale geldiler.

Türk Ocağı Derneği

Türkçülüğün ihyasında her dönem taşıyıcı ve aktör durumunda olan Askeri Tıbbiye Mektebi, Türk Ocağı'nın kuruluşunda da önemli rol oynadı. Türkçülük meselesinin ihyası gayesiyle yapılacak bir toplantı tertip ederek dönemin ünlü münevverlerine mektuplar yazarak toplantıya davet ettiler (24 Mayıs 1911). 3 Temmuz'da yapılan bu toplantıya dönemin ünlü Türkçüleri de teveccüh gösterdiler. Dr. Fuat Sabit başkanlığındaki toplantıya Mehmet Emin Yurdakul, Yusuf Akçura, M. Ali Tevfik, Emin Bülend ve Hüseyinzade Ali Bey gibi önemli isimler katılmıştı. Türkçülük düşüncesinin ihyası ve idamesi için yeni bir derneğin kurulması gerekliliğinde ittifak edildi. Bu minvalde kurulacak derneğin adının Türk Ocağı olmasına karar verildi.

Türkçülük Kavramı

Türkçülük kavramı, Türkçülük mefkûresi gibi dönemin münevverleri arasında anonim bir ifade olarak ortaya çıktı. Türk olmak ve Türkî değerlere teveccüh etmek anlamında kullanılabilecek en sade ve etkili ifadeydi bu. Bu fikriyatın merkezi de Türk Ocağı idi ki; bu ocağın mensubu olmak doğrudan Türkçü olmak anlamına geliyordu. Bu ifadenin telaffuzu arttıkça güruhu ile özdeşleşti ve tümüyle halka mâl olan bir kavram halini aldı. Türk Ocağının kurulmasına müteakip evrelerde daha önce Pantürkizm, Türk Milliyetçiliği, v.b. kavramlarla ifade edilmeye çalışılan mefkûre artık ortak ve paydaş bir terim olmuş ve Türkçülük olarak anılmaya başlanmıştır.

Ziya Gökalp Devinimi

Türkçülük hareketinin ortaya çıkışı ve ihyası Askeri Tıbbiyede ve dönemin münevverleri arasında yayılmıştı. Bir takım yayın organları ve mecmualar vasıtasıyla halka da ulaştırılmış ancak halen epik-akademik bir hareket olmaktan çıkamamıştı. Bu mefkûrenin tam anlamıyla ihyası için genç dimağlara, şehirliye, kasabalıya hatta köylüye kadar nakledebilecek bir dinamoya ihtiyaç vardı. Bununla birlikte mefhum ve saikleri de netleştirilmeli, daha anlaşılır ve anlatılabilir kılınmalıydı. Bir dava, bir şuur, bir ideoloji ancak sosyal satıhta teveccüh görebilirse istikbale uzanabilirdi. Ziya Gökalp işte tam bu noktada Türkçülüğe hizmet etmiş, hatta Türkçülüğü bir dava haline getirmiştir. Şunu açıkça söylemekten çekinmememiz gerekir ki; Ziya Gökalp, Türkçülüğün hem mimarı hem de mühendisidir.

Ziya Gökalp, Türkçü hareketin kuluçka evrelerinde lise seviyesindeki sivil okluda (İdadi Mülkiye) talebeydi. Henüz talebelik yıllarında "Padişahım Çok Yaşa" demeyi reddedip "Milletim Çok Yaşa" dediği için soruşturmaya tabi tutulmuştu. Zor bir çocukluk yaşayan Ziya Gökalp, ailesinden aldığı sıkı dini eğitim ve lisede ki felsefe hocası Yorgi Efendiden aldığı felsefe eğitimleri arasındaki zihinsel çatışma, yaşadığı maddi sıkıntılar ve aile baskısı nedeniyle ruhsal bir bunalıma giren Mehmet Ziya, başına bir kurşun sıkarak intihar etmeye teşebbüs etmiş, ancak şans eseri ölmemiş ve başındaki kurşun morfinsiz bir ameliyatla çıkarılmıştı. Bu operasyonu yapan Abdullah Cevdet Bey, Tıbbiye yıllarında Türkçülük fikrini benimsemiş idealist bir doktordu. Abdullah Cevdet bey, Ziya Gökalp'in hem hayatını kurtarmış hem de dünya görüşünü şekillendiren ilk ilhamı veren kişi olmuştur.

Ziya Gökalp, hem nekahet döneminde hem de sağlığına kavuştuğu ilk yıllarda kendisini okumaya ve ilme adadı. Amcasından Arapça ve Farsça dersleri alan Gökalp, haricen de Fransızca öğrenmiş, diğer taraftan da tasavvuf ile ilgilenmeye başlamıştı. Gökalp'in yaşadığı manevi çöküntünün küllerinden bir münevver doğmasına vesile olmuştur.

Suriye göçmeni bir Türkmen olan ailesi ile Diyarbakır'da yaşayan Gökalp, önce ideallerine kavuşma hayaliyle  İstanbul'a gitti, ardından "yasak yayınları okumak" dan ceza alarak önce tutuklandı ardından Diyarbakır'a sürgüne gönderildi. Ancak vazgeçmedi. 1900'den 1908'e kadar burada küçük memuriyetler yaptı. Diyarbakır gazetesinde şiirler ve yazılar kaleme aldı. Bu tarihlerde bölgede bulunan Hamidiye Alaylarının komutanı İbrahim Paşa'nın hırsızlık ve kanunsuzluklar yapmaktaydı. Gökalp, halkı örgütleyerek telgrafhaneyi işgal edip İbrahim Paşa ve adamlarını telgrafla şikayet etti. Gökalp'in bu teşebbüsü başarılı oldu ve İbrahim Paşa bölgeden uzaklaştırıldı. Olanlar İttihat ve Terakki Cemiyetinin dikkatini çekmişti. Cemiyet, kendisini Selanik'te yapılan kongreye davet etti. Bu tarihten sonra Gökalp artık bir dava adamı haline gelecektir.

Gökalp, Selanik'e gittiğinde henüz 33 yaşındaydı. Ancak sahip olduğu entelektüel bilgi ve ilim fevkalade durumdaydı. Arapça, Farsça ve Fransızca bilen Gökalp, aynı zamanda felsefe alanında da yetkinlik kazanmıştı. Bu meziyetlerinin dışında sosyolojiyle de ilgilenmiş, hatta bu konuda uzmanlaşarak Osmanlı'nın ilk sosyologu olmuştur. 1912 yılında İstanbul'a gittiğinde İttihat ve Terakki Cemiyeti bu parlak dimağdan istifade etmekte gecikmedi. Meclis-i Mebusan'a seçilerek siyasete atıldı ve hemen ardından Edebiyat Fakültesinde öğretim görevlisi oldu. Bu alanda da yükselerek Darülfünun'da (Üniversite) baş müderris oldu. Artık müfredattaki tüm kitaplar ve ders kaynakları onun idaresi altına verilmişti. Bu Gökalp'in ideallerine ulaşmak için elde ettiği en büyük fırsat oldu. Öyle ki kendisine teklif edilen Maârıf Nazırlığı (Milli Eğitim Bakanlığı) görevini reddetmiş, ideallerine ulaşabileceği bu yegane aracı kaybetmek istememiştir.

Gökalp, İstanbul'a gelir gelmez Türkçülük bilinç ve şuuru ile öyle bir ateş yakmıştı ki İmparatorluğun son yılları yeni bir dirilişe, yeni bir uyanışa gark olmuştur. Türkçülük bilincine sahip olan münevverler nihayet kurumsallaşarak Türk Ocağı'nı kurmuş ve bir araya gelmişlerdi. Ziya Gökalp de kurulduktan kısa bir süre sonra Türk Ocağına katıldı. Ziya Gökalp'in bir ayağı siyasette ve mecliste, diğer ayağı ülkenin en önemli eğitim kurumu olan Darülfünunda, bir ayağı da Türkçü teşkilatlanmanın merkezi Türk Ocağındaydı.  Artık tüm Türkçüler onun her sözünü dikkatle dinliyor, yazılarına fevkalade ehemmiyet veriliyor, kitapları ise tüm Türkçü cenah tarafından satır satır okunuyordu. 1910 yılında Selanik'de Genç Kalemler adlı mecmuada yayınladığı Turan Manzumesinin son mısrası artık tüm Türkçüler tarafından ezbere biliniyordu. Ne diyordu o mısrada;

"Vatan ne Türkiye'dir Türklere, ne de Türkistan, Vatan büyük ve müreffeh bir ülkedir; Turan!"

Gökalp'in ihya ettiği Türkçülük ateşi pek çok kişiye ilham ve cesaret vermişti. Ahmed Hikmet Bey Altın Ordu makalesini yayınlamış, Halide hanım Yeni Turan adlı romanını yayınlamış, Hamdullah Suphi bey pek çok insana Türkçülük fikrini aşılayarak öncülük etmiş, Fuat Köprülü engin bilgi ve ilmi ile Türkçülüğü ihya etme gayretine girişmişti. Türkçülük fikri artık hiçbir zümrenin baskısından çekinmiyor, bilakis bu fikir geniş kitlelere yayılıyor ve çığ gibi büyüyordu. Gökalp ile Türkçülük engellenemez ve geri dönülemez bir istikamete yönelmişti artık.

1. Dünya Savaşının sona ermesi ve Osmanlı'nın yenilmesine müteakip devletin yönetimin İngilizlerin tahakkümü altına girmişti. Ziya Gökalp, süratle tüm görevlerinden uzaklaştırılarak Darülfünun'a giren İngiliz askerler tarafından tutuklandı. Diyarbakır'da bulunduğu dönemde Ermeni isyancılara karşı girişilen mücadelelerde payı bulunduğu gerekçesiyle tutuklanarak Malta'ya sürgüne gönderildi. 2 Yıllık sürgünden sonra İstanbul'a döndüğünde Darülfünun'da ders verme talebi reddedilince Diyarbakır'a döndü. Gökalp için artık yolun sonuna gelinmişti. Kurtuluşu için ömrünü vakfettiği Devleti garp alemi tarafından mağlup edilmiş, 450 yıllık Başkent İngiliz postalları altında ezilmekteydi. Yinede pes etmemiş, Ahmed Cevdet Bey'in yardımları ile Küçük Mecmua adlı bir dergi yayınlamıştı. Ancak yapabileceği daha fazla bir şey yoktu. Ama aslında yapabileceğinin en iyisini yapmış olduğunun farkında değildi. 


Atatürk ve Türkçülük

Atatürk, Harbiye yıllarında diğer pek çok Harbiyeli gibi İttihat (Kurtuluş) ve istiklal fikri ile tanışmıştı. Bu fikirleri çoğunlukla hocalarından, takip ettiği Genç Osmanlılar hareketinden ve mecmualarca yayılan Türkçülük mefkûresinin önde gelen isimlerin yazılarından takip ediyordu. 1905'de Harbiye'yi Kurmay Yüzbaşı olarak bitirdiğinde genç ve idealist asker, fikren de potansiyel bir Türkçü olmuştu.

İlk vazife yeri olan Şam'dan döndükten sonra arkadaşlarıyla birlikte "Vatan ve Hurriyet" adlı cemiyeti kurdular. Bu cemiyet kurtuluş fikirleri arıyor, Genç Osmanlılar hareketinin (Jön Türkler) özgün fikirlerine teveccüh ediyor, batı emperyalizme karşı koyabilmenin yollarını arıyordu. Bu cemiyet 1908'de kendisini İttihat ve Terakki Cemiyetine ilhak edince kendisi de 322 üye numarası ile İttihatçılar arasında yerini almış oldu. Ancak 2 yıl kadar sonra Askerlerin siyasetle meşgul olmasının orduyu yıprattığını düşünerek ayrılmıştı. O aslında hiçbir dönem İttihat ve Terakki cemiyetinin ilkelerini benimsememişti.Kurucuları arasında bulunduğu cemiyetin (Vatan ve Hürriyet) dönemin tezahürleri gereği İttihat ve Terakki Cemiyetine katılmış olması hasebiyle hasbelkader mensubu olmuş, ancak mesleği icabı bunu mahsurlu olacağını düşünerek ayrılmıştı.

Atatürk, askerlik vazifesi süresince kendisine liderlik ve önderlik vasıfları kazandıran pek çok yayın ve kitap okumuştu. Okuduklarının içerisinde en kıymetli olanı şüphesiz Ziya Gökalp'in eserleriydi. Zira Atatürk, "Bedenimin babası Ali Rıza Efendi, hislerimin babası Namık Kemal, fikirlerimin babası Ziya Gökalp'tir" demiştir. Gökalp'in yazıları ile hem Türkçülükle hem de kurtuluş fikirleri ile ihya olan Atatürk, şüphesiz tartışmasız bir Türkçüdür.

Atatürk, Ziya Gökalp'ten aldığı ilham ve dünya görüşü ile doğrudan Ziya Gökalp'in mefkûresini benimsemiş, bu fikri alt yapıyı kurduğu Cumhuriyet'in her inkılabına nakşetmiştir. Buna mukabil Ziya Gökalp, belki de tüm bunlardan habersiz olarak Ahmed Cevdet Bey'in maddi yardımlarıyla Diyarbakır'da çıkarabildiği Küçük Mecmua adlı mütevazi bir dergiyle Kurtuluş Savaşı dönemi boyunca Atatürk ve liderliğindeki hareketi teşvik eden yayınlar yapmıştır.

Ziya Gökalp, her şeyin bittiğini, elinden hiçbir şeyin gelmeyeceğini düşünerek kaleminin son damlasıyla mütevazi dergisiyle Kurtuluş Savaşına destek vermeye çalışırken, kendisinin fikir ve idealleriyle yeşeren bir kahraman, mefkûrelerini tam da hayalini kurdukları minvalde hayata geçirmişti. Nihayet Cumhuriyet kurulmuş, devletin temelleri ise tam anlamıyla Türkçü bir ideolojiyle şekillenmişti.

Atatürk, fikirlerinin babası olan Ziya Gökalp'i Ankara'ya davet ederek kendisine Maarif Vekaletinde vazife verdi ve hemen ardından Diyarbakır millet vekili olmasını sağladı. Gökalp, en kıymetli çalışması ve mirası olan "Türkçülük Esasları" adlı eserini de bu evrede yazdı. Bu eser Türkçülük mefkûresini sosyolojik temellere oturtup hakiki anlamda bir millet hareketi olmasını sağlamış, adı konulmamış bir münevver-toplum hareketini sosyal bir davaya, milli bir şuura dönüştürmüştür.

Türkçülüğün Esasları

Yüzyılın ortalarından itibaren yükselen tarih ve millet şuuru, önce devrin gençleri, ardından önemli düşünürleri tarafından tetkik edilmiş, ardından Osmanlı mekteplerinde ve Harbiye de yükselerek 20. Yüzyılın ilk yıllarında bir mefkûre halini almıştı. Ancak bu içtimai hareketin ortak kabul ile benimsenmiş bir adı konulmamış, satıh kapsam ve mahiyeti özetlenmemiş, kolayca anlatılabilir ve anlaşılabilir hale gelememişti.

Evet, Ziya Gökalp'in Türkçülüğün Esasları adlı eseri bu anlamda fevkalade kıymetli ve önemlidir. Zira Türkçülüğü adı konulmuş, mahiyeti kesinleşmiş bir mefkûreye dönüşmesini sağlamıştır. Üstelik bunu yalnızca bir siyasetçi, dava adamı veya bilim insanı olarak yapmamış, tümüyle milletin sinesinden yetişmiş bir Türk evladı olarak hem siyaseti hem bilimi hem de milletin sosyokültürel dokusunu derinlemesine özümseyerek gerçekleştirmiştir. Yaşadığı çağda Türkçülüğü bu denli geniş perspektiften ele alarak böylesine anlaşılır ve tartışmaya mahal bırakmayacak kadar başarılı biçimde özetleyebilecek başka bir isim daha tasavvur etmek mümkün değildir. Hiç şüphe yoktur ki; bu kıymetli eser, devrindeki hiçbir Türkçü tarafından en ufak bir eleştiriye bile maruz kalmamış, tüm Türkçü cenah tarafından kabul ve tasdik edilmiştir. Bu sebeple bu eserde ifade edilen kavramlar, tespitler ve ilkeler hakiki anlamda Türkçülüğün esaslarıdır ve günümüzde bu esasları tashih edebilmek akla şayan değildir.

Türkçülüğün Esasları

Ziya Gökalp, Türkçülüğü en yalın haliyle "Türk Milletini Yüceltmek" olarak ifade etmektedir. Türkçülüğü bu ifadenin anlattığı ve hissettirdikleri dışında bir minvalde tasavvur etmek mümkün değildir. Gaye Türk Milleti'nin siyasi, ekonomik, içtimai, bilimsel ve akla gelebilecek diğer tüm alanlarda yüceltilmesi, yükseltilmesi ve başarıya ulaştırılması gayesidir.

Gökalp, bu mefkûreyi 2 temel hedefle açıklar; Türkiye Türkçülüğü ve Turan.

Türkiye Türkçülüğü; Yakın mefkuredir. Yani ulaşılabilir en yakın hedef ve başarılması gereken ilk evredir. Önce kendi siyasi hakimiyet alanımız içerisindeki intizamı ve şuuru şekillendirmek, sosyolojik ve harsi saiklere yön vermek, özetle Türkçülüğün evvela Türkiye'de vücud bulmasını sağlamak gerekmektedir.

Turan; diğer tüm Türk Devletleri ile, kendi hakimiyet alanlarındaki içtimai şartların müsait olması koşulu ile ortak akıl ve irade ile güç birlikteliğin sağlaması, kendi içlerinde özgün ancak diğer milletlere karşı yek vücud hareket edebilmesinin sağlanmasıdır. Turan mefkuresine göre her bir Türk Devleti, soy ve itikat bakımından ortak değerlere sahip olsalar bile kendi sosyal ve kültürle dokusu itibariyle kendilerine has ve özgün bir harsi yapıya sahiptir. Bu yapı sebebiyle ortak bir devlet kurma fikri gerçekçi değildir. Ancak bunun mümkün kılınması için sarf edilecek çaba ile tüm Türk Devletlerinin sosyal ve kültürel dokularının uyuşması durumunda ve tabiki siyasi-coğrafi şartlar da el verirse Hun Devleti gibi muazzam bir Turan Devleti kurmak mümkün olabilecektir. Mevcut şartlar itibariyle birbirlerine en yakın sosyal-kültürel dokuya sahip olan Türkiye Türkleri, Türkmenler, Azerbaycan Türkleri ve İran Türkleri Turan mefkuresi için en yakın zümreyi teşkil etmektedirler. Böylelikle sağlanacak bir Türk-Türkmen birliği ile Turan mefkuresine ulaşılabilmenin habercisi ve müjdecisi olacaktır.

Türkçülüğün Değer ve Yargıları

Türkçülük mahiyeti ve saikleri itibariyle gayet anlaşılır ve nettir. Ancak değer yargıları itibariyle tam anlamıyla kanıksanamamıştır. Kimin Türk olduğu, kimin Türkçü olabileceği ve Türkçülük idealleri içerisinde değerlendirilebileceği konusu maalesef siyasi handikaplar ve ideolojik çatışmalar nedeniyle doğru anlaşılamamış hatta yanlış algılarla tahrif edilmiştir. Oysa Ziya Gökalp, bu konuda fevkalade başarılı tespitlerde bulunmuş, bir toplum bilimci olarak bilimsel temellere oturttuğu değer ve yargılarla Türkçülüğü tüm yönleriyle kurgulamıştır.

Ziya Gökalp'in ortaya koyduğu değer yargılarını anlamak ve idrak etmek için evvela Millet kavramını netleştirmek gerekir. Kimin "Millet" kavramı içerisinde değerlendirileceğini anlamak kime Türk denebileceğini, dolayısıyla kimin Türkçülük mefkuresi kapsamında değerlendirilebileceğini anlamaktır. Gökalp, bu kapsamda Irk, Kavim, Coğrafya, Din ve Birey kavramlarını ele almıştır.

Irk Kavramı; insanoğlunun ilk insandan günümüze taşıdığı biyolojik özelliklerin çeşitliliğini ifade eder. Dünya'da az sayıda temel ırk mevcuttur (Beyaz, Siyah, Sarı, Kızıl, v.b.). Bu ırkların yaşadığı dönemde siyasi ve coğrafi sınırlar bulunmadığı için birbirleriyle etkileşim kurmaya imtina etmeyen bu Irklar akrabalık bağları kurmuş ve on binlerce yıl süren kaynaşmalar neticesinde Dünya'nın farklı alanlarına yayılmışlardır. Muhtelif genetik gruplardan muhtelif oranlarda akrabalık bağları kuran bu insan toplulukları zaman içerisinde coğrafi, siyasi ve dil bakımından kendilerine özgü hale gelmişler ve bu kaynaşmadan sonra millet olmuşlardır. Bu kaynaşma kaçınılmaz olarak tüm milletler için muhtelif oranlarda devam etmektedir. Bilimsel açıdan bakılacak olursa sosyolojik anlamda insan ham maddedir ve kültürel, duygusal ve manevi etkilerle işlenir. Elbette insanın bir Milletin içerisinde geçirdiği süre bu etkiyi doğru orantılı olarak etkiler ancak bu etkinin yerleşmesi için birkaç nesil bile yeterli olabilmektedir.

Kavim Kavramı; kendi içindeki akrabalık bağları kuran ve dışarıya karşı sosyolojik anlamda izole olmuş bir toplumu ifade eder. Bu kavram ancak bir aşiret ya da sülale yahut küçük ölçekli bir yerleşim yeri için tasavvur edilebilir bir kavramdır. Millet kavramı içerisinde değerlendirilebilecek kadar çok sayıda insan için bu kavramı bir değer yargısı olarak kullanmak mantıklı ve makul olmayacaktır. Zira bu denli kalabalık bir toplumun disipline edilebilir bir şekilde akrabalık bağı kurma olasılığı yoktur. Bu bağlar rastlantısal olarak muhtelif bölgelerde muhtelif oranlarda gerçekleşir ve nihayetinde Millet içerisinde de farklı genetik öbekleşmeler gerçekleşir. Bu nedenle Kavimler Millet kavramının ancak küçük bir ölçeği olabilir.

Coğrafiyet; kavramını referans alarak sınırlarla belirlenmiş bir alanda yaşayan insanları Millet addetmek mümkün değildir. Zira Millet olmak için aynı yerde yaşıyor olmaktan çok daha fazlası icap etmektedir. Muhtelif kültür, dil ve alışkanlıklarla yaşayan insanların bir araya gelmesi onları bir Millet haline getirmeyecektir. Bu durum yalnızca coğrafi komşuluk yahut teba olmak şeklinde ifade edilebilir.

Ümmetçilik; kavramı sosyal bir kavram olmaktan öte bir anlam taşır. İtikadı açıdan aynı fikre sahip insanların birbirleri için hissettikleri onları aynı dil ve kültür değerinin bir parçası yapmaya yetmeyecektir. Bu ancak milletlerarası bir ortak değer ya da hissi bir mefhum olabilir. Türkçülük sosyal ve kültürel, Ümmetçilik ise manevi ve itikadı bir mefkûredir. Bu iki kavramdan herhangi birini diğerinin içerisinde mülahaza etmek akla şayan değildir.

Ferdiyetçilik; yani bir ferdin kendisini bir milletin mensubu kabul etmesi ve ilan etmesi o kişiyi o milletin bir parçası yapmaya yeterli değildir. Zira kişinin geçmişini değiştirme istiklali yoktur. Millet, her bir ferdi ile ortak değerleri kanıksamış, idrak etmiş ve yaşamış olmalıdır. Ancak bu şekilde millet olunabilir ve her bir fert, o milletin mensubu kabul edebilir.

Gökalp, tüm bu kavramlardan şu sonucu çıkartır; "Bir milletin ferdi olmak terbiyede, harsta ve duyguda ortak olmayı gerektirir. "

Bu ifadenin altını dolduracak olursak; Millet olmak için, soy bakımından bir silsileye mensup olmak kafi değildir. Aynı şeklide aynı dine mensup olmak ve aynı dili konuşmakta yeterli değildir. Millet olabilmek için bu saiklerden birkaçına birden sahip olmak gerekir. Bu saiklerden en önemlisi olan ortak dil ve kültür değerlerine sahip olma gerekliliğidir. Ancak aynı dili konuşan ve aynı kültürü yaşayan insanlar aynı milletin birer parçaları olabilirler. Elbette bunun mümkün olabilmesi için, yani kültürel değerlerin özdeşleşebilmesi için birkaç nesil boyunca ve tereddüde mahal bırakmayacak nispette etkileşimde bulunmuş olmak gerekir. Böylelikle kişi, içerisinde yaşadığı coğrafyayı vatanı, mensubu olduğu kitleyi milleti, konuştuğu dili ana dili olarak kanıksayacaktır. Tüm bu tezahürler neticesinde kişinin kendisini duygusal bağlamda o milletin ferdi olarak hissediyor ise, o kimse artık o milletin ferdidir ve bu tartışmaya bile gerek duyulmayacak kadar açıktır.

Türkçülük Ne Değildir?

Türkçülüğün kapsam ve mahiyetini, bu alandaki en yetkin ismin olan Ziya Gökalp'in değer yargıları ile neşrederek ne olduğunu anladık. Şimdi ne olmadığını ve olamayacağını, hangi kavram ve sairlerle bağdaştırılamayacağını, hangi kelimelerle aynı cümle içinde kurulamayacağını neşredelim.

Türkçülük kati suretle Irkçılık değildir! Zira doğrudan Irk merkezli bir milliyetçilik tasavvuru hem bilimsel değildir hem de Ziya Gökalp'in ifade ettiği üzere sosyolojik gerçeklerden uzaktır. Neden? Çünkü Ziya Gökalp'in de altını çizdiği üzere millet kavramı fertlerin beşeriyet, hars ve terbiye saiklerine bağlıdır. Yani insan beden ve ruhun birleşimi olduğundan yola çıkarsak, bir insanı tanımak ve onunla anlaşabilmek için hem soyuna ve atalarına hem de huyuna ve terbiyesine bakmak gerekir. Oysa bir hayvan, örneğin bir At, yalnızca soyuna, anne ve baba geçmişine bakmak yeterlidir. Doğrudan ve salt olarak Irk merkezli bir değer yargısı ile hareket etmek, insanı yalnızca biyolojik bir varlık olarak ele almak anlamına gelir. Bunun yanında  fertlerin millet olabilmesi için olmazsa olmaz vasıfları kabul edilen sosyal, kültürel ve dil gibi değerler ancak birkaç nesil sonunda özümsenebileceği için Irk bağlamında en az birkaç nesil geriye gidebiliyor olması elzemdir. Özetle Irk kavramı, millet olma mefhumunun gereklerinden biridir ancak yegane yahut en elzem unsur olarak mülahaza edilemez.

Tıpkı Irkçılık gibi Türkiyelilik fikri de kati suretle Türkçülük kapsamında değerlendirilemez. Zira Coğrafiyetçilik, tek başına kültür ve dili temsil edemez. Elbette coğrafi ve siyasi sınırların millet olma güruhu ile dolaylı olarak ilgisi vardır, ancak siyasi olarak bir kişinin vatandaş kabul edilmesi o kişiyi milli anlamda Türk yapmayacaktır. Örnek olarak sonradan vatandaşlık verilen bir ailenin kültürel ve filolojik şartların uygun şekilde tezahürü ve fertlere tam anlamıyla etki etmesi ile belki üç belki dört nesil sonraki nesil milli anlamda Türk addedilebilirler.

Tüm bunların yanında Türkçülük, kati suretle ümmetçilik ve din kardeşliği de değildir. Din ve itikat, fertlerin doğrudan manevi dünyaları ile ilgilidir ve sosyal hayata yeteri kadar nüfuz edebilecek bir etkiye sahip olmadığı için ümmetçiliği yahut din kardeşliğini Türkçülük kapsamında değerlendirmek mümkün olmaz. Ancak sonuca tersten ulaşacak olursak, dini ve itikadı akitlerin sosyal ve kültürel hayata derinlemesine nüfuz etmiş olması bakımından gayrimüslim bir Türkçülükten bahsetmek mantıken mümkün olmayacaktır. Örnek verecek olursak, Hristiyan yahut Ateist bir Türk, Türk milletinin en az 1000 yıldır sosyal ve kültürel anlamda tesiri altında olduğu İslam inancından uzak veya mesafeli olmamalı, doğrudan aynı hissiyat ve maneviyat ile bu ortak değeri de paylaşmalıdır.

Sonuç Olarak; Türkçülük, doğrudan doğruya millet olma, milletin mensubu olma ve mensubu olduğu milleti yüceltme şuurudur. Bu şuurun özümsenmesi ve hayata geçirilmesi için Irk, Din, Dil, Kültür ve Hissiyat birer unsur ve faktördür ancak bu unsurların hiçbiri tek başına referans alınamaz ya da söz konusu unsurların herhangi birinden vazgeçilemez. Her biri zincirin birer halkası gibi birbirini tamamlar.


.

Türkçe İbadet

15 Temmuz 2016 | Toplam Okunma: 10,979

Bıçaksırtı bir konuya değineceğiz; Türkçe ibadet! Öncelikle şunu ifade edelim, meseleye ne bir din alimi gibi yaklaşarak fetva vereceğiz, ne siyaseten itikadının esiri olmuş sığ ve yobaz biri gibi yaklaşacağız ne de vakaları fikirlerine uydurmaya çalışan tarafgir bir bakış açısıyla konuya yaklaşacağız. Gayemiz meselenin iç yüzünü tüm şeffaflığıyla ortaya çıkartarak mahsurlu algıları tenkit ve mümkünse tashih etmek olacaktır.

Bilindiği üzere Türkçe ibadet meselesi Cumhuriyetin ilk evrelerinde gündeme gelmiş ve 18 Temmuz 1932 yılında yayınlanan genelgeyle ülke genelindeki tüm camilere ezanın Türkçe okunması talimatı gönderilmişti. Bu uygulama 1950 seçimlerinden sonra iktidara gelen Menderes hükümeti tarafından ortadan kaldırıldı. Peki Atatürk neden Ezanın Türkçeleştirilmesi meselesini gündeme getirdi? Bu fikir gerçekten Atatürk'ün şahsi düşüncesi miydi? Sırasıyla ele alalım.

Atatürk, hayata geçirdiği pek çok yeniliği tarihten aldığı ilhamlarla gerçekleştirmiştir. Buna en basit örnek dil inkılabıdır. Arap alfabesinin kullanılmasının bilimsel açıdan yetersiz olduğu fikri 1800'lü yılların ortalarında, Abdülmecit döneminde gündeme gelmiş ancak siyasi handikaplar nedeniyle üzerinde durulamamıştı. Daha sonra aynı konu 2. Abdülhamit tarafından tetkik edilmiş, kendisi de bu fikre sıcak bakarak üzerinde çalışılması talimatını vermişti. Hatta bu çalışmalar olgunlaşmış, önce gramer kitabı haline getirilmiş, ardından medrese müfredatını kapsayacak minvalde geliştirilmiştir (1876). Ancak topyekun bir ittihatla gerçekleştirilmesi mümkün olabilecek bu proje, devrin siyasi istikrarsızlığı nedeniyle kalıcı olamamıştı. Atatürk, dil inkılabı fikrini işte bu vakadan ilham alarak gerçekleştirmişti. Aslında o, önce Abdülaziz'in ardından Abdülhamit'in yapmaya muvaffak olamadığı bir yeniliği hayata geçirmiş oldu.

Bir örnekle daha açıklayalım. Yarım kalmış bir tez olan Güneş Dil Teorisi, Atatürk'ün teşvik ve teşebbüsüyle gündeme gelmiş, ancak bu alanda yeterli tetkiki yapacak ilim adamları bulunmadığından, bunun yanında vazifelendirilen kişilerin de meseleyi tetkik etmek yerine, alelacele tasdik ederek bir anlamda yaranmak gayesiyle hareket etmiş olması hasebiyle tetkik edilememiş ve geliştirilememiştir. Peki bu teorinin sahibi Atatürk müdür? Atatürk, herhangi bir bakımdan bir ilim-bilim uzmanı değildi. O bir asker ve liderdi. Ne bir etimolog ne de bir filolog olmayan Atatürk, bu tezi doğrudan hayal gücüyle mi ortaya atmıştı? Elbette hiçbiri değil. Bu fikir, Atatürk'e Viyanalı bir doktor olan Phill Kveriç tarafından verilmiştir. Bir dilbilimci olan Kreviç, yaptığı çalışmalar neticesinde Türkçenin pek çok dil üzerine yaptığı etkiyi teşhis etmiş ve bu alanda yaptığı 41 sayfalık bir çalışmayı önce Türk Dil Kurumun'a göndermiş, ancak kıymetsiz görülmesi üzerine doğrudan Atatürk'e iletmiştir. Atatürk'de bu çalışmayı tetkik etmesi için mahiyetini vazifelendirmiş ve bilimsel bir tez haline getirilerek tetkik edilmesi talimatını vermişti. Bu çalışma, Atatürk'ün ömrünün vefa etmemesi üzerine rafa kaldırıldı.

Daha fazlasını keşfedin

ilmi

kuran

Kur'an

bilim

bilimsel

ilim

Bilim

Kur'ân

Görüldüğü üzere Atatürk, pek çok inkılabını, hayal gücünün bir ürünü olarak değil somut bilgi ve vakalara dayanarak geliştirmiş ve gerçekleştirmiş, gerçekleştirdiği inkılapların ilhamını da entelektüel kişiliğinin karşısına çıkardığı bilgi ve bulgulardan almıştır.

Gelelim Türkçe İbadet meselesine. Maalesef yeterli bilgiye sahip olmayan kitlelerin kasıtlı ve meselenin aslından uzak ithamlarıyla yanlış fikirlere gark olduğunu, hatta Atatürkçü kimliğiyle öne çıkan isimlerin bile meseleden bihaber olduğunu müşahede ediyoruz. İşte tarihi şuur burada önem kazanıyor. Meseleyi dönemin kritikleriyle tetkik ettiğimizde gerçeğin sanılandan çok daha farklı olduğunu göreceğiz.

Atatürk, Cumhuriyetin kuruluşu döneminden itibaren, kuruluş felsefesi haline getirdiği Türkçülük mefkûresini toplumun her sathına tatbik etmekteydi. Bu minvalde, kendisinin fikri lideri de, yine kendisinin ifade ettiği üzere Ziya Gökalp olmuştur. Atatürk, "Fikirlerimin babası" dediği Ziya Gökalp'in Türkçülük hakkında sarf ettiği tüm söylem ve fikirlere doğrudan bağlıydı. Öyle ki, Gökalp henüz hayattayken bu durumu ifade etmekten imtina etmemiş ve fevkalade bir alçakgönüllülük örneği göstermiştir. Cumhuriyetin ilanından hemen sonra, Vahdettin'in tüm görevlerinden azlettiği Ziya Gökalp'i Ankara'ya çağırarak kendisine mebusluk vermiştir. Ziya Gökalp, kaleme aldığı en kıymetli eseri olan "Türkçülüğün Esasları" adlı kitabını da bu tarihte yazmıştır. Bu eserin yazım tarihi 1923 yani Cumhuriyetin henüz kurulduğu yıldır. Türkçe ibadet meselesi de bu kitapta geçmektedir.

Aynı zamanda bir sosyoloji uzmanı olan Ziya Gökalp, kitabında toplumun siyasi, kültürel ve manevi ihtiyaçlarını müşahede etmiş, Türkçülük ilkeleri kapsamında milletin manevi şuurunun yükseltilmesi için tespit ve teşhislerini kaleme almıştır. Bu tespitlerden bir tanesi çok kıymetlidir ve Türkçe İbadet meselesinin gündeme gelmesine vesile olmuş, bu alanda Atatürk'e ilham vermiştir.

Gökalp, Türkçülüğün temel esasını soy, dil, din ve kültür birlikteliğine dayandırmıştır. Yani Türk olmak hem soy bakımından Türk olmak, hem Türkçe konuşmak, hem Türk kültürünü özümsemek hem de ortak dini, itikadı ve manevi ruha sahip olmayı gerekli kılmaktadır. Eserinde dil, kültür ve soy gibi mefhumları müşahede ettiği gibi dini meseleler hakkında bir takım tespitlerde bulunmuştur. Bu tespitler oldukça ilginçtir. Gökalp, eserinde mu meseleyi özetle şu şekilde ifade eder;

"Bir millet, dini kitaplarını okuyup anlayamazsa, tabiidir ki dinin hakiki mahiyetini öğrenemez. Hatiplerin, vaizlerin ne söylediğini anlamadığı surette de ibadetten hiçbir zevk alamaz. İmam-ı Azam hazretleri, namazdaki surelerin bile milli lisanda okunmasının caiz olduğunu beyan buyurmuşlardır."

Ne kadar ilginç değil mi? Dikkat ederseniz Gökalp, meseleyi Türkçülük merkeziyle ele almıyor, yani dini meseleleri Türkleştirmeye-Türkçeleştirmeye çalışmıyor, bilakis Türkçülüğün ihyası için toplumun manevi değerlerinin yükselmesi gerekliliğini, bunun için de ibadet ve duaların anlaşılıp hissedilmesi gerektiğini ifade ediyor. Üstelik meseleyi itikadı açıdan da tetkik eden Gökalp, Sünni inanç merkezinin kutbu olan İmamı Azam (Ebu Hanife) tarafından caiz kabul edildiğini, dolayısıyla dinen de bir mahzuru olmayan bu fikrin hayata geçirilmesinde beis olmadığını ifade ediyor.

Özetle şunu açıkça anlayabiliyoruz ki; Gökalp, ibadetlerin Türkçe ile yapılmasının toplumun manevi dünyasını kuvvetlendireceğini, bunun da toplumsal intibaka fayda sağlayacağını müşahede etmiştir. İşte Atatürk'ün bir inkılap olarak düşündüğü ancak hayata geçirmeye muvaffak olamadığı Türkçe İbadet meselesinin ilhamı, dayanağı, mesnedi ve mahiyeti tam olarak bu olmuştur.

Şimdi meseleyi haddimizi aşmadan itikadı açıdan da tetkik edelim. İmamı Azam kimdir, söylemlerine itibar etmek doğrumudur, gerçekten böylemi demiştir ve bu yalnızca İmamı Azam'ın görüşümüdür...

Bilmeyenler için açıklayalım, İmamı Azam, diğer adıyla Ebu Hanife, neredeyse 1000 yıldır inandığımız itikadı akımın öncüsüdür. Tüm ibadetlerimizi, medeni ve toplumsal geleneklerimizi, hatta Osmanlı dönemindeki şeriat hükümlerimizi belirleyen, halen tatbik ettiğimiz dini inancımızın akaitlerini oluşturan isimdir. Yani bugün, hiçbir Sünni müslüman İmamı Azam'ın ifadelerini yanlış bulamaz, reddedemez, eleştiremez ve kabul etmiyorum diyemez. Zira herhangi bir kişinin imamı Azam'a muhalif olması, inandığı fıkıh ve ameli reddetmesi anlamına gelir. Peki İmamı Azam, gerçekten ibadet ve duaların ana dilde yapılabileceğine dair bir fetva vermişmiş, caiz kabul etmiş midir? Kaynaklarıyla birlikte uzmanlarından nakledelim;

Eski diyanet işleri başkanlarından Ord. Prof. Şerafettin Yaltkaya ve Ord. Prof. İsmail Hakkı İzmirli, Ebu Hanife'nin şu fetvayı verdiğini açıklamışlardır; "Ebû Hanife'ye göre Kur'ân lafız (söz) değil, belki lafzın açıkladığı anlamdır. Bunun için Kur'ân'ın Arapça, Türkçe ve Farsça gibi herhangi bir dile ihtisası yoktur. Anlamdan ibaret olan Kur'ân'ın herhangi bir dil ile açıklanması müsavidir (eşittir)"

Görüldüğü üzere, İmamı Azam Ebu Hanife'nin Türkçe ibadetin caiz olduğuna dair verdiği fetvanın sahih (gerçek) olduğuna şüphe yoktur. Ama biz bununla da yetinmeyelim, bakalım bu meseleyi İmamı Azam'dan başka kimler tasdik etmiş. Yine Sünni bir ilim alimi olan İmam Maturidi, anadide ibadet hakkında şunları söylemiştir;

"Kur'ân Allah kelamıdır. Allah'ın kelamı zatı ile kaim, ezeli bir sıfattır. Harf ve ses cinsinden değildir, O Bir'dir, bölünmez. Arapça da değildir, Süryanice de. Şu kadar ki insanlar, bir olan Kur'ân'ı değişik ibarelerle okurlar; nitekim Allah'ın zatı türlü adlarla, keza zat sıfatlarından olan hayat, irade, beka sıfatları türlü türlü ibareler ile dile getirilmiştir."
(Kaynak; Prof. Dr. Yusuf Ziya Yörükkan)

Tüm örneklerimiz Sunni inanç önderlerinin fetvalarına dayandırdık. Bunun sebebi, bu devirlerde Şiilik, Batınilik, Vahhabilik gibi diğer mezheplerin henüz ortaya çıkmamış olmasıdır. Elbette bunun yanında inandığımız fıkıh ve mezhep merkezinin sünni olması dolayısıyla da konuya muhalif kesimin ithamlarındaki dayanaksızlığı ortaya koymaktadır. Tüm bu vakalar fazlasıyla tatmin edicidir ancak daha da evvele giderek meseleyi Hz. Muhammed (s.a.v.) dönemini referans alarak tetkik edelim.

Hz. Muhammed (s.a.v.) döneminde Kur'ân'ın nüzulü Arapça ve Kureyş lehçesi yazılmış ve neşredilmiştir. Ancak Arap olduğu halde Kureyş lehçesini anlamayan Araplar, nebi hazretlerine Kur'ân'ı kendi lehçelerinde okumalarında bir mahzur olup olmayacağını sorduklarında, Hz. Nebi, bunda bir mahzur olmayacağını söyleyerek izin vermiştir (Ebû Davud, Vitr, 22 ve Nesai, İftihah)

İmam Buhari de bu vakaya dayanarak Kur'ân'ın diğer dillerde de okunabileceğini, bunda bir mahzur olmayacağını ifade etmiştir. (Buhari, Keşfu'l-Esrâr)

Yukarıdaki örnekler, Kur'ân'ın okunuşu ile ilgili fetvalardır, namaz ve diğer ibadetlerde okunmasının caiz olduğu sonucu çıkmayacaktır diye düşünenler olabilir. Bir örnek daha verirsek bu konuda da tereddüt bırakmamış oluruz;

Müslüman olan İranlılar, Arapça bilmemeleri nedeniyle ibadet edememeleri nedeniyle, kendi milletlerinden olan büyük din alimi Selman-ı Farisi'den Fatiha suresinin Farsça yazılı bir suretini istemişler, Selman-ı Farisi'de kendilerine sureyi Farsça olarak yazarak göndermiş okuyabileceklerini iletmiştir.

Selman-ı Farisi, Hz. Muhammed (s.a.v.) ile aynı dönemde yaşamış, kendisine sahabi olmuş, Hz. Nebi'nin övgülerine mazhar olmuş büyük bir dil alimidir. Hz. Nebi, kendisi hakkında şöyle demiştir (Hadis); "Cennet şu üç kişiyi şiddetler arzu duymaktadır; Ali, Ammar ve Selman". Aynı şekilde Selman-ı Farisi, Hz. Ali'ye sorulduğunda kendisi şöyle demiştir; "Evvelki ve sonraki ilmi bilir, tükenmez bir denizdir, Ehl-i Beyt'tendir".

Tüm bu vaka ve kaynaklardan çıkartacağımız sonuç açıkça şudur; İbadetin ana dilde, yanı anlaşılan ve hissedilen dilde yapılmasında bir mahzur yoktur.

Tüm bu hakikatlerin yanında meseleye geçerli bir tek muhalif görüş şu olabilir; Cumhurun ittifakı. İslam fıkhı açısından meseleye bakacak olursak, cumhurun yani ekseriyetin teveccüh etmediği ameli gerçekleştirmek, doğru bile olsa fitneye ve keşmekeşe sebep olacağı için kaçınmak gereklidir. Yani bir toplumun ortak intibakı olmadan doğru bile olsa bir eylemi gerçekleştirmek sakıncalı olabilir. Elbette bu hassasiyete saygı gösterilebilir ve riayet edilebilir. Ancak Atatürk'ün uygulamaya geçirmeyi düşündüğü bu fikir zaten topyekun hayata geçirilecek, dolayısıyla Cumhurun İttifakı meselesiyle ilgili bir beis de söz konusu olmayacaktı. Din alimleri, Türkçe İbadeti yalnızca Cumhurun İttifakı kavramını referans alarak tenkit edebilir ve evet, hali hazırda bunu uygulamanın bir takım mahzurları söz konusu olabilir. Ancak meseleyi inkılap bakımından ele alacak olursak itikadı bakımdan hiçbir mahzur söz konusu olmadığı açıktır.

Atatürk'ün, Türkçe İbadet meselesini gündeme getirmesi diğer inkılaplarında olduğu gibi pekte süratli gerçekleşmemiştir. Harf inkılabı gibi en çetin değişikliği bile birkaç yıl içerisinde tamamlanmasını emreden Atatürk, Türkçe İbadet meselesini hayata geçirmek için tam 15 yıl sarfetmiştir. Bu süre zarfında da meselenin üzerinde ehemmiyetle durmuştur.  Dini dayanakları müşahede ettiren ve konunu üzerinde araştırmalar yaptıran Atatürk, uygulamada ki halini görmek için konuyu Ayasofya Camii imamı Mehmet Cemalettin Efendiyle görüşmüş, tavsiyesi üzerine 19 Mart 1926 günü Cuma namazında ilk kez sureler Türkçe okunmuştur.

Atatürk, bu uygulamanın hayata geçirilmesi için evvela Ziya Gökalp'in de işaret ettiği üzere dini kitapların anlaşılabilmesi için Türkçeye çevrilmesi gerektiğini idrak etmiştir. Bu haseple önce Kur'ân'ın Türkçeye çevrilmesi teşebbüsünde bulunmuş ve bu vazifeyi Mehmet Akif'e vermiştir. Aslen bir edebiyatçı ve şair olan Mehmet Akif, bu vazifeyi yerine getirmek için uzun süre çalışmış ancak nihayetinde hakkıyla yapamayacağını düşünerek vazgeçmiştir. Bu sebeple vazife Elmalılı Hamdi Yazır'a verilmiştir. Elmalılı Hamdi Yazır'ın kuran tefsiri, bugün 4 Sünni mezhebin ittifak ettiği tek Kur'ân tefsiri olması bakımından fevkalade önemlidir.

Atatürk, Türkçe İbadet meselesini Kur'ân'ın Türkçeleştirilmesi çalışmasıyla birlikte eşzamanlı olarak yürütmüştür. Bu bağlamda Kur'ân'ın Türkçeleştirilmesi ve ibadetlerin Türkçe yapılması yine eşzamanlı olarak hayata geçirilmiştir. Ancak hayata geçirilmeden önce meseleyi itikadı açıdan istişare etmiş ve din alimlerinin onayını almayı elbette ihmal etmemiştir. Bu kapsamda dönemin en büyük din alimleri olan Hafız Sadettin, Hafız Yaşar, Hafız Ali Rıza, Hafız Burhan, Hafız Yaşar Rıza, Hafız Kemal, Hafız Fahri, Hafız Nuri ve Hafız Zeki'den oluşan 9 kişilik bir heyet meselenin itikadı ve içtihadı yönlerini tetkik etmiş, nihayetinde Gökalp'in de işaret ettiği üzere caiz olduğu sonucuna varılmıştır (1932).

Atatürk, bu heyetin verdiği teyitten sonra Türkçe İbadet meselesini hayata geçirmiştir. Yani açıkça anlayacağımız üzere meselenin üzerinde 15 yıl düşünmüş, tasavvur etmiş ve istişareler yürütmüş, evvela Kur'ân'ın Türkçeleştirilmesi sağlayarak halkın dininin hakikatlerini öğrenebilmelerini sağlamış ve nihayetinde bu fikrin ilham kaynağı olan Ziya Gökalp'in de işaret ettiği üzere, itikadı ve manevi hissiyatın yükseltilmesi, İslam hakikat ve faziletlerinin herkes tarafından anlaşılıp idrak edilebilmesi gayesiyle yürürlüğe sokmuştur.

 

xxxxxxxxxxxxxxx

Tarih Yazıları

  123   Sonraki





XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

Hititler‘den Anadolu'ya Kalan Kültür Mirasları

20 Haziran 2016 Yazar: Diba Bahadıroğlu Beğen

 

Hititler, Anadolu’da yazıyı ilk kez kullanan ve Anadolu’da ilk kez siyasi birlik kuran medeniyettir.  Hititler tarihi hakkında detaylı bilgiyi "Anadolu'da Kurulan İlk Medeniyetler" adlı yazımızdan öğrenebilirsiniz.

Bin yıl boyunda Anadolu’da egemenlik kuran Hititler, yazıyı kullanan bir medeniyet olduğu için bizlere iki bin küsür tablet bırakmışlardır. Bu tabletler genelde devlet kayıtları oldukları için yapılan işler, resmi törenler, bayram merasimleri, büyüler, dualar gibi kültüre ve devlete ait detaylar bu tabletlerde ayrıntıları ile yazılmıştır. Bizi ilgilendiren kısım da tam olarak budur. Bu tabletlerde yazılan ya da resmedilen merasimlerin büyük bir kısmı bugün Anadolu’da yapılan bazı merasimlere haddinden fazla benzer.

---

---

Akadçadan Arapçaya ve Oradan da Dilimize Geçen Bazı Deyim ve Söyleyişler

“Anadolu'da Kurulan İlk Medeniyetler Nelerdir?” adlı yazımızda da yazdığımız gibi Hititler resmi yazışmalarda yazı dilini Akadça, diğer alanlarda ise Hititçe tercih etti. Bu bakımdan da devlet iki dilli idi. Şimdi işleyeceğiz konu, Akadçadan Arapçaya ve oradan da bize yadigar kalan sözcükler…

Öncelikle Osmanlı Devletinde bir terim olan “bab-ı ali”’den başlayalım. Bab-ı Ali, “yüce, büyük yer ya da yüce kapı” anlamındadır. Bab ve ali sözcüklerinin her ikisi de Arapçadır. Ama bab sözcüğünün etimolojisine baktığımızda gerçekler daha farklıdır: Kutsal yere Akadca bīt iliderlerdi. Arapçadaki beytullah kelimesindeki beyt (ev), Akadca bītu(m) “ev” kelimesinden gelmektedir. Babil şehrinin adı da Akadca bābu kapı, ilu tanrıdan (ilah) gelmekte ve tanrının kapısı anlamındadır. “Devlet kapısı” anlamında kullanılan bab-ı âli’nin kökeni de Akadca'dır; yine Akadça elû(m): yüksek, ulu anlamına gelmektedir. Yani bizim bugün Anadolu Türk medeniyetlerinden miras alan “bab-ı ali” sözcüğümüzün kökeni Akadlara kadar dayanmaktadır. ^{(Bu bilgiler Adana’da Çukurova Üniversitesine bağlı olan Türkoloji Araştırmaları Merkezi’nin seminer silsilesinden birisi olan ve Arkeoloji bölümü öğretim üyesi Doç.Dr. RUKİYE AKDOĞAN tarafından hazırlanan HİTİTLERDEN GÜNÜMÜZE GELEN ANADOLU GELENEK- GÖRENEKLERİ ve ÇEŞİTLİ BENZERLİKLER adlı konuşmasından alıntılanmıştır.)}

Akadlar, bugünkü Arap bölgesine yakın olan topraklarda varlıklarını sürdürmüşlerdir ve bu bakımdan da Arapçaya Akadçadan birçok sözcük miras kalmıştır. İşin  garibi, Oğuzların Anadolu topraklarına geldiklerinde kendilerine edebiyat dili olarak örnek aldıkları Arapça ve Farsça, bu  Akadça kökenli sözcüklerin bir kısmını bize miras bırakmıştır. Yine Doç.Dr. Rukiye Akdoğan’ın tespit ettiği sözcükler şu şekilde sıralanabilir:

• Akadça, makkasu; Arapça mıḳaṣṣ ; Türkçe makas: kesmek, bıçak, çakı
  
• Akadça sarāpu Arapça şerāb; Türkçe şarap: yudum yudum içmek 
  
• Akadça tuttu; Arapça ve Türkçe dut
  
• Akadça banû(m); Arapça bena; Türkçe bina:  bina etmek, meydana getirmek, çocuk
  
• Akadça kalbu(m); Arapça ve Türkçe kelb: köpek, it
  
• Akadça  ve Arapça dūdu; Türkçe dudu: bir kuş (papağan)
  
• Akadça marāsu(m) Arapça ve Türkçe maraz: hastalık, dert, illet
  
• Akadça nūru(m) ; Arapça ve Türkçe nur: ışık, kutsal olan aydınlık
  
• Akadça lişānu(m); Arapça lisanûn, Türkçe lisan: Dil, iletişim aracı olan kullanılan anlamlı sesler ve yazılar
  
• Akadça halāqu(m); Arapça ve Türkçe helâk: yok olmak, tarihe karışmak
  
• Akadça şamşu(m); Arapça şems; Türkçe şems, şemsiye: güneş, güneşten korumaya yarayan edavat
  
• Akadça targumannu(m); Arapça ve Türkçe mütercim: tercüme yani bir metni dilden başka bir dile aktarma işini yapan kimse, çevirmen.
  
• Akadça kutānum; Arapça kettanun; Türkçe keten: pamuk, koton
  
• Akadça lā; Arapça lā  : hayır, reddetmek anlamında olumsuzluk eki
  
• Akadça salāmum, Arapça ve Türkçe selam: merhaba, dostluk bildiren sözcük
  
• Akadça tayyāru(m); Arapça ve Türkçe tayyare: dönmek, uçak
  

 

Devlet Erkânında Kullanılan Hitit Kaynaklı Simgeler

Hitit krallarının kullandıkları amblemlerden çift başlı kartallar ya da çift başlı kartaldan esinlenerek hazırlanan kanatlı güneş altına kralın adının yazılması geleneği Anadolu sahasındaBüyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı devletine miras kalmıştır. Selçuklu hanedanlığı uzun süre çift başlı kartaı hanedan simgesi olarak kullanmışlardır. Prof. Dr. Sedat Alp’e göre özellikle Kanuni Sultan Süleyman tuğrasında Hitit devlet erkanına ait izler vardır ama elbette aynen kalmamış Türk kültürü ve Osmanlı hat sanatı ile zenginleştirilmiştir.

1228-1229 yılları arasında yani Selçuklu Döneminde yapılan Divriği Ulu Camii-Darrüşşifası’nınbatı taç kapısında ve çift başlı kartal amblemi açıkça görülmektedir. Aynı sahada yani Anadolu sahasında çift başlı kartal figürünü Bizans İmparatorluğu da kullanmıştır.

Noel – Aziz Nicolas ve Hitit Kültürü İlişkisi

Çift başlı kartalın ve kanatlı güneş figürlerinin yanı sıra geyik figürü de yaygındır. Bugün olan Norbert Schimmel Koleksiyonu değerli parçalarından geyik figürlü eşya Anadolu kökenlidir. Bu eşyadaki figürlerin karşılıkları da Yrd. Doç. S. Erkut tarafından Hitit tabletlerindeki belgelerle ilişkilendirilmiştir. Bu tabletlerde yazılan bilgiler oldukça ilginçtir:“... Şiduva dağına eya ağacı kesmek için giderler. Onu getirirler ve Tanrı statüsünün arkasına yerleştirirler. Labka ekmeğini bölerler ve şöyle derler: Şiduva dağı, senden kestiğimiz bu eya ağacını süslemek için götüreceğiz” ve daha sonra şu ifadeler dikkat çekicidir: “Eya ağacının (ardıç veya çam) üzerinde, içinde ‘iyilik, bereket ve sağlık dilekleri ile hoşa giden eşyalar bulunan tanrı Telipinu’nun tulumdan bir torbası asılıdır.” Yine bahsedilen eya ağacının yanında da bir geyik bulunmaktadır. Toparlarsak kabartmada şu unsurlar vardır:

1. Yapraklarını dökmeyen eya ağacı denilen ve bugün çam hatta çamın ardıç türü diye bilenen ağaç
   
2. Bu ağacın süslenmek için kesilmesi
   
3. Ağacın hemen yanından geyik olması
   
4. Çam ağacı dallarında içinde hediyeler olan bir torba asılı olması

Yrd. Doç. S.Erkut’un ve bu görüşe katılan Doç.Dr. Rukiye Akdoğan’a göre bu bahsedilen ritüeller Noel’i hatırlatır. Noel zamanı da çam ağacı süslenir, hediyeler konur ve bu zamanın iyilik ve bereket getireceğine inanılır. Dünyada iki Noel Baba figürü bilinir: Biri mitos, diğeri ise Anadolu’da yaşadığı bilinen bir azizdir. İşin daha ilginç yanını bizlere sunan Doç.Dr. Rukiye Akdoğan Hititlerin“Kaybolan Tanrı” mitosu ile Antalya’da 4. yy’da yaşamış olan ve şimdi Noel Baba olarak anılan Demreli (Antalya) Saint Nicholas arasında bağlantı kurar. Tabletlerden, kabartmalardan ve geleneklerden yola çıkarak Kaybolan Tanrı miti, Aziz Nicolas’a atfedilmiş ve bugün Noel ile sadece Anadolu’nun değil dünyanın pek çok yerinde yaşatılmaktadır.

Yağmur Duası ve Hitit İlişkisi

Kıtlığın kaynağı her dönemde susuzluk ve bununla beraber gelen kuraklık olmuştur. Bu bakımdan da her kültürde ama özellikle geçimini toprakla kazanan her kültürde yağmur duası vardır. Elbette Anadolu kültürlerinde de yağmur duası vardır ama bugünkü Anadolu sahası yağmur duası kültünden önce Hititlerde durum nasıl oluyormuş ona bakalım.

1. Hitit yağmur duası 6 gün ve üzeri merasimlerle gerçekleşir. 6 günlük merasimin sonunda yağmur duası edilmeye başlanır. Tanrı heykellerine kurbanlar sunulur, törene katılanlara ziyafet sunulur ve insanlar Tanrı heykellerinin karşısında oynarlar.
   
2. Hititlerde bir başka yağmur yağdırma merasimi şu şekildedir: Hitiler, Pazar Yeri bayramında bir sunağın üzerine ekmek bırakırlar.
   
3. Yine Hititlerdeki başka bir yağmur yağdırma merasimine göre bir hayvan ya da bir kukla üzerine pınar suyu döker. Bundan başka olarak aynı kukla ya da hayvan nehre, göle, pınara ya da içinde su bulunan bir tekneye batırılır.
   
4. Hititlerin mitoslarında şu cümleler önemlidir: “Kâtip Pirwa’nın Fırtına Tanrısı kızdı ve o çekip gitti. Sonra o, sağ ayakkabısını,  sol ayaklarına ve sol ayakkabısını sağ ayaklarına giydi. Sis pencereleri kapladı.  Evi duman kapladı. Ocaktaki kütükler boğuldu. Sunaklardaki tanrılar boğuldu.”
   

Şimdi bu kültlerle bugünkü Anadolu sahasındaki yağmur yağdırma merasimlerine göz atalım.

1. Günümüzde yağmur duası 6 ila 7 gün arasında sürer. Bu süre boyunda Tanrı’ya yağmur yağdırması için dua edilir ama eller göğe doğru açılmak yerine yağmurun yağışını tasvir eder şekilde aşağı doğru açılır. Bu dualar sonunda yağmur yağarsa kurban kesilir. Ayrıca bu merasimlerde merasime katılanlara yemek hazırlanır.
   
2. Özellikle Adana’da çömçeli gelin uygulaması vardır. Köy yerindeki gençler ya da çocuklara bez bebek dikilir. Bu gençler kuklayı ev ev gezdirip evden yiyecek alırlar ayrıca ev sahibi bu gençlerin üzerine bir çömçe yani bir kepçe su dökerek onları ıslatır. 
   
3. Anadolu topraklarına üzerine ayet ya da sure yazılmış hayvan kafası durgun suya, nehre ya da göze bırakılır ve yağmur yağması için dua edilir.
   
4. Ankara – Mamak - Ortaköy’de, yağmur duasında; herkes ceketini ters giyer, şapkasını ters takar, başlar öne eğilir. Kıyafetlerin ters giyilmesi, yağmur yağmadığı için insanların üzüntülü ve yaslı olduğunu tanrıya göstermek amacıyla yapılıyor olmalıdır._{(Doç.Dr. Rukiye Akdoğan, HİTİTLERDEN GÜNÜMÜZE GELEN ANADOLU GELENEK- GÖRENEKLERİ ve ÇEŞİTLİ BENZERLİKLER)}

Bugünkü Anadolu’da Çocuk Oyunları ve Diğer Kültür Ögeleri ile Hitit Kültürü İlişkisi

Hititlerden kalan kabartmalarda bazı çocuk oyunlarının ve hatta bazı eğlencelerin bugünkü Anadolu kültüründe aynen devam ettiğini gösteriyor. Bunlardan birisi MÖ 710 yılına ait kabartmalara çocukların topaç ve aşık oyunu oynamaları. Kabartma şu şekilde:

Yalnız hatırlatmakta fayda var, aşık atma oyunu Orta Asya Türk Devlet ve Topluluklarında sevilen ve oynanan bir oyun. Bu halde durumun tek nedeni olarak Hititleri göstermek pek mantıklı ve bilimsel olmayacaktır. Bu bakımdan da sadece Hititlerin de aynı bu zamanki çocuklar gibi aşık oynadıklarını ve topaç çevirdiklerini bilmek faydalı olacaktır.

Hititlerden kalan ve Çorum-Hüzeyindede bölgesinde bulunan M.Ö. 16. yy ‘a ait olan aşağıdaki vazoda müzik eşliğinde el ele tutuşan kadınların tıpkı bugün de görülen halay figürünü yaptıklarını görüyoruz.

Hititler,  iki kişiye çalınan büyük lirlerle müzikler yapardı. Ayrıca bugün kullanılan tanburun tabletlerle detaylı anlatımını görüyoruz.

Davul, Hitit döneminden bu yana Anadolu topraklarında kullanılmaktaydı. Davul Hitit kültüründe hem eğlence için hem de cinleri, kötü ruhları kovmak için kullanılırdı. Kötü ruhları kovmak için davul kullanma kültü, Türklerde özellikle Orta Asya’dan bu yana kullanılmaktadır. Şamanın davul çalarak kötü ruhları kovma ayini Türklerde bugün dahi yapılan ama dayanağı oldukça eski bir merasimdir. Aynı durumun Hititlerde de olma durumu oldukça ilginçtir. Lakin davulla ruh kovma durumunun sadece Hititlerden kalma bir ayin olduğunu söylemek yerine aynı ayinin onlarda da yapıldığını söylemek daha akla yatkın bir eylem olacaktır.

Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde M.Ö 8.yy’a ait bir kabartma bulunmaktadır. Bu kabartmada figürün elinde bir zil, arkasında oynayan insanlar ve bir saz asılmak üzere ipi bulunmaktadır. Yani Hititler, sazı, zili, tamburayı, davulu, liri kullanan, bilen bir medeniyetti.

Her ne kadar bugün bu gösterilere pek rastlamasak da Hititlerin “kılıç yutan” akrobatları anlatan kabartmaları da vardır. Eski Ramazan eğlencelerinde daha 1900’lü yıllarda dahi İstanbul’da boy gösteren bu numarayı yapan akrobatlar bugün maalesef yok.

Müzikle Şifa Bulma Bugün Dahi Kullanılır…

Müzik gerçekten de ruhun gıdasıdır. Yapılan son bilimsel açıklamalara göre dinlediğimiz müziğin tarzı beyin dalgalarımızı şekillendiriyor bu da duygu durumumuzu kontrol ediyor. Müzik, insan için çok değerli katkılar sunan ve dinden bilime her şeyde bir tutam olan bir alan. Bu alanlardan birisi de sağlık.

Osmanlı ve Selçuklu Şifahanelerinde özellikle akli dengesi yerinde olmayanları iyileştirmek ya da hiç olmazsa rahatlatmak için Türk sanat müziğine benzer bir müzik kullanılırdı. Aynı durum şimdi de geçerli ama işin ilginç yanı aynı durum Hititlerde de geçerli. Hatta Hititler bunu bir merasim gibi uygulamışlar. Bu konuda Doç.Dr. Rukiye Akdoğan şu satırları aktarmaktadır:

“Müzik, büyücülük ve tıbbi tedavide de kullanılmıştır. Bir Hitit ayininde hasta bir kimseye, her biri zafer, başarıyla biten ve kahramanlarını yılan, arı, kartalın oluşturduğu müzikli bir öykü anlatılmakta ve böylece kendine güven duyması, sakinleşmesi ve çekmekte olduğu psikolojik sıkıntıdan kurtulması sağlanmıştır.  Müziğin tıbbi etkisi, yüzyıllar sonra Selçuklular tarafından da etkin bir şekilde kullanılmıştır.”

Son zamanlarda çocuk doktorları ve önemli psikiyatristler çocukların yatmadan önce dinledikleri masalların onların daha rahat uyumasını sağladıklarını ve anne karnında Türk sanat müziği ya da klasik müzik dinleyen bebeklerin zeka seviyelerinde önemli ve olumlu değişiklikler gerçekleştirdiğini ısrarla söylemektedirler.

Hititlerde Evlilik Tıpkı Anadolu Topraklarındaki gibiydi..

Doç.Dr. Rukiye Akdoğan, Hititlerdeki evlilik ile Anadolu'daki evliliği şu şekilde anlatır:“Hititlerde evlilik günümüzdeki gibi 3 aşamadan oluşmaktaydı. Hitit yasalarına göre evlenme 3 aşamadan oluşuyordu, ilk aşama sözlülük aşamasıdır. Hititçesi daranza’dır. İkinci aşama haminkanza, bağlılık anlamına gelen hamink- fiilinden türetilmişti. Haminkanza nişanlılığı anlatıyordu. Daha sonra erkeğin kız tarafına verdiği kuşata (başlık) ve kızın getirdiği ivaru denen çeyizle ve bunların kabulü ile evlilik akdi tamamlanıyordu. Evlenmek, Hititçede “almak” anlamına gelen da- fiiliyle anlatılıyordu.  Eskiden olduğu gibi günümüz Anadolu’sunda da, “almak” fiili evlilik için kullanılmaktadır.” 

NOT: Ayrıca yine Anadolu’da “kız verilir”. Eğer damat kız evin yerleşecekse “iç güveysi alınır.”

Hitit geleneklerinde kız isterken kullanılan ifadeler bizim bugün kullandığımız “Allah’ın emri peygamberin kavli ile kızınızı oğlumuza istiyoruz”  ifadelerine benzer. Hitit büyük krallarından III. Hattuşili’nin otobiyografisinde aynen görmekteyiz: “Tanrının emriyle rahip Bentipşarri’nin kızı Puduhepa’yı zevceliğe aldım” der. _{(Doç.Dr. Rukiye Akdoğan, HİTİTLERDEN GÜNÜMÜZE GELEN ANADOLU GELENEK- GÖRENEKLERİ ve ÇEŞİTLİ BENZERLİKLER)}

Bugün özellikle doğu illerinde uygulanan “berder” geleneğine benzer bir gelenekte Hititlerde uygulanmakta idi. Hitit kanunlarında ölen birisinin karısını ölen damadın babası ya da kardeşi alabilirdi ama burada seksüel bir amaç yok. Tam aksine dul kalan kadını koruma amacı güdülüyor. Bugün bu durum pek az yerde hala devam etmektedir çünkü artık kadının korunması erkeğe düşmemektedir.

Ankara’nın Bitik Köyü yakınlarında M.Ö 17. yy’a ait bir vazo üzerine yapılan kabartmada gelinle damat resmedilmektedir. Buna göre damat geline sol eli ile kadehteki bir şeyi sunarken sağ eliyle de gelinin duvağını açmaktadır. Bugün dahi kullanılan duvak geleneği, yüz görümlüğü geleneğinin kökleri Hitit dönemine kadar uzamaktadır.

Kültepe’de bulunan bir evlenme merasimdeki şu satırlar dikkat çekicidir: “Asurlu I-di-Adad, 3 şahidin huzurunda Anadolu’dan Anana ile evlenir. Eğer Asur’da başka birisiyle de evlenir ve onu boşarsa, 5 mina (1 mina yaklaşık 500 gr.) gümüş verir.” Buna göre boşanan erkeğine eski eşine tazminat vermesi Hititlerde de var olan bir gelenekti.  Ayrıca bugün de Anadolu’da nikahta iki şahit bulunması geleneği Hititlere kadar uzanmaktadır.

Evin Temeline Bakır ya Altın Koyma Geleneği

M.Ö 1300’lü yıllarda kral tarafından yazılan ev inşası metninde “bir tapınak veya yeni evler inşa edilmesi sırasında temel taşlarının altına 1 mina arıtılmış bakır, 4 bronz çivi ve ağaç direk için toprağın kazılarak içine bakır konulduğu,  sonra da sağlamlaştırma amaçlı etrafına çakılan çivi demirin çekiçle vurulduğu anlatılır. Devamında, “bakır nasıl dayanıklı ve de ölümsüz ise bu tapınak da öyle dayanıklı ve kara topraklar üzerinde ölümsüz olsun” denir.” _{(Doç.Dr. Rukiye Akdoğan, HİTİTLERDEN GÜNÜMÜZE GELEN ANADOLU GELENEK- GÖRENEKLERİ ve ÇEŞİTLİ BENZERLİKLER)}

Aynı gelenek bugün Anadolu’da da devam etmektedir. Denizli ve Mersin yörelerinde özellikle evin temeli kazınırken temele bakır, gümüş ya da demir para atılır. İşin ilginç yanı yapılan halk derlemelerinde halkın bunu yaptığını ama neden yaptıklarını sorduğumuzda cevap veremedikleri görülmektedir.

Bugünkü Abdest Anlayışı ve Hititler

Hititlerde dini bayramlarda şuppiyatar adı verilen bugünkü abdest alma geleneğine benzer bir gelenek vardır. Hititler, yapılacak ayinden önce toprak kaptaki suyu kullanarak temizlenirlerdi. Ayine katılan halkın temizliğinin yanı sıra merasimde sunulacak yiyeceklerin, yiyeceklerin konulacağı kapların temizliği de oldukça önemlidir.

Nevruz ve Hitit Kültürü Bağı

Nevruz anlayışını tarihsel süreçte anlattığımız “Türklerde Baharın Gelişi: Nevruz” adlı yazımızda Nevruz bayramının hemen hemen her kültürde var olduğuna değinmiştik. Hititlerde de nevruz kutlanırdı.  Hititler nevruz için AN.TAH.ŞUM SAR sözcüğünü kullanırdı.

AN.TAH.ŞUM SAR bayramında yapılan ayinlerden birisi de kişinin arınması için yapılan ateş arasından geçme ayini idi. Buna göre kişi, günahlarından ve kötü düşüncelerinden arınmak için iki ateş arasından geçerdi. Böylelikle kişinin tüm kötülükleri o ateşe atılır ve yok olurdu. Bu merasim, bugün yapılan ateş üzerinden atlama seremonisini andırıyor…

Büyücülük ve Hitit Yasalarında Büyünün Yeri

Her ne kadar batıl desek de bugün hala büyücülük ve falcılıktan hayatını sürdüren insanlar bulunmaktadır.

Hititler, Anadolu bölgesinin Çukurova yöresinde de egemenlik kurmuşlardır. Çukurova’nın Hititlerdeki adı Kizzuvatnalı idi.  Hatta tabletlerden gördüğümüz kadarı ile Kizzuvatnalı yani Çukurovalı büyücü Bayan Maştikka'nın çeşitli büyüleri tarif edilmektedir. Doç.Dr. Rukiye Akdoğan bu büyülerden birisini şu şekilde verir: “Beyaz yün ve siyah yün alır ve içine hayvan yağı sarar. Bunların adına tişşatwa denir. Büyücü onları her iki müşterinin üzerinde tutar ve şöyle der: ‘Ağız ve diliniz ile neler söyleyip gelmişseniz, bakın işte burada tişşatwalar var. Onlar sizden kesilip ayrılmış olsun, (yani) vücudunuz ve o kötü günlerin dilleri.’ Onları da ocağın içine atar." 

Bugün Adana yöresinde Maştikka'nın tarzında fal bakan büyücüler oldukça fazladır.

İsrail’in para birimi olan Şekel adının, Hititler döneminde büyücülüğe çok yakın bir meslek olan augur yani kuş falcılarından tek bir augurun fiyatından gelmesi ilginçtir. Buna göre Hititlerde bir augur fiyatı 25 şekel yani 200 gr gümüştür.

Hititler büyüye inanmış ve büyüden korkmuşlardır. Bu bakımdan kara büyü yapanları cezalandırmayı ana yasalarına almışlardır. Hitit yasalarında kara büyü ile ilgili madde şu şekildedir:

“Eğer özgür bir adam, bir yılanı öldürürken başka bir adamın adını söylerse, 1 mana gümüş versin; eğer bu işi yapan erkek bir köleyse, o ölsün!”

“Fal Nedir” adlı makalemizden de ayrıntılı olarak görebileceğiniz gibi falın geçmişi oldukça eskidir.  Mesela Hitit döneminde de fal bakılırdı. Hititler döneminde kahinler LU HAL veya LU AZU olarak adlandırıldı. En yaygın fal ise koyunun karaciğerinden bakılan faldı. Fala bakılacak kişi merak ettiği soruları sorar, koyun kurban edilir ve karaciğerin ve iç organlarının durumuna göre kişinin sorusuna evet ya da hayır şeklinde cevap verilirdi. Bu uygulama bugün Anadolu’da olmasa da özellikle İslamiyet öncesinde Arap topraklarında fazlaca görülmektedir.

Hititler Babillerden kalan yer ve gök cisimlerine bakarak fal bakma tekniklerini de geliştirmişledir. Ay tutulması, güneş tutulması, yıldız kümeleri gibi durumlar yorumlanmıştır. Bugün yıldız kümelerinden bakılan burçları kaynağı da Babil’e kadar gitmektedir.

Daha ilginç bir bulgu da bugün kullandığımız günah keçisi kavramının kökeninin Hititlere kadar uzanmasıdır. Doç.Dr. Rukiye Akdoğan bu kavramı şu şekilde anlatmaktadır: “Tıpta şifalı otlarla (Hititçe vaşşi-, Akadca ŞAMMU) tedavinin yeri büyüktür; kullanılan tedavi yöntemleri tıpkı büyüdeki gibidir. Örneğin, hijyenik önlemler alınıp, hastalıklardan korunma yerine, hastalık nedeni olarak pisliğin "günah keçisi" dediğimiz bir hayvana (keçi, koyun, eşek, boğa, fare) veya tutsak insanlara büyü yöntemleriyle yüklenmesi ve onun düşman ülkesinin içine kovalanması tercih edilmiştir.”

İslamiyet’te de görülen rüya geleneği Hititlerde de vardır.  Hattuşili ve Puduhepa döneminde Tanrı ile rüyada iletişim kurma durumu oldukça yaygındır. Bazı durumlarda direk Tanrı beklenirdi, bazı durumlarda da istenen bir şeyin cevabının rüyada verileceğine inanılırdı. Özellikle son durum İslamiyet’te görülen” İstihareye yatma” geleneği ile pek alakalıdır. Ayrıca Hitit döneminde insanlar, Tanrılarının rüyalarına girmelerini istiyorlarsa özellikle kutsal yerlerde uykuya dalıyorlardı.

Hititlerde Bu Zamana Kadar Gelen Yerleşim Adları

Az sonra örneklendireceğimiz yer adları Hititçe yer adlarıdır. Hemen yanlarında ise bu yerleşim yerlerinin bugünkü adları yer almaktadır ve benzerlikler, yer adlarının tarihle olan ilgisinin en açık örneğidir:

HİTİTÇE      TÜRKÇE

Adaniya →   Adana

Halpa → Halep

Maltiya → Malatya

Maraşşa → Maraş

Tarşa → Tarsus

Taruişa → Truva

Anziliya → Zile

Hattena →Hatay

SONUÇ OLARAK

Anadolu bir medeniyetler beşiğidir ve her büyük medeniyet kendisinden sonraki nesle ve medeniyete önemli izler bırakmaktadır. Hititler, Anadolu için sadece bir örnektir. Unutulmaması gereken şey, bugün gelenek diye uyguladığımız her şeyin bir kökeni olduğu gerçeğidir, hem de her alanda..





.XXXXXXXX

Yazı Nasıl Bulundu?

07 Haziran 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Dünya insanlık tarihinde yapılmış devrimlerin ilki olan yazının icadı, insanlığın serüvenini değiştirecek bilgilerin değişikliğe uğramadan saklanmasına ve doğru bir şekilde kaydedilmesine araç olacaktı. İşte bu nedenle en büyük devrim olmaya layıktı.

İlk Bilgi Devrimi

Tarihin bu ilk bilgi devrimini ise Sümerler MÖ 3200 yılında gerçekleştirdi. Mezopotamya’da uzun süre yapılan arkeolojik kazı çalışmalarının ardından, tarihin en eski yazı tabletlerinin Sümerler tarafından yapıldığının ortaya çıkması yazıyı ilk bulan uygarlığın Sümerler olduğu bilgisini güçlendirmiştir.

İlk yazı ise MÖ 3500 yılında yazılmıştır. Belirli bir alfabesi olmayan, yazıya dökülen ilk dilin adı ise Sümerce olmuştur. Uygarlığın beşiği olan Mezopotamya’da Sümerler yoğun bir ticaret hayatı sürüyorlardı.

---

---

Ticari işlemlerin fazla olması, bu işle uğraşan yöneticilerin hafızalarını zorluyordu. Tam da bu nedenden dolayı ticarete konu olan bilgileri uzun süre muhafaza edecek bir yerde depolama ve koruma ihtiyacı yazının bulunmasında ki en büyük nedendir. Yazının ilk gereksinim duyulduğu ve kullanıldığı alan ekonomik alan olduğu için, bu alanda yazılan yazıların içerikleri genelde, imza, malın hüviyeti, mal listesi, mülkiyetin belirlenmesi, malın sınıflandırılması, hesap kaydı, mübadelenin kaydı, gibi başlıklardan oluşuyordu. Yazının sonradan siyasal ve dini hayatta da kullanılmasıyla, ekonomik içeriğine ek olarak, dini ve siyasal içeriklerde eklenmiştir. 

Yazının İcadı Neden Önemlidir?

Yazı insanlık tarihine, kültürüne ve daha sonraları bilim ve teknolojiye büyük katkı sağlayan bir icattır. İnsanlar yazıyı kullanarak geçmişten bugüne yaşanan önemli olayları arşivleyebilmiştir. Böylece birçok gelişmeyi nesilden nesile aktarabilmeyi başarmıştır. Geçmişle gelecek arasında önemli bir köprü görevini üstlenmiştir.

Yazının icadından sonra toplumdan topluma ve insandan insana iletişim ve ilişkiler daha kolay şekil almıştır. Ayrıca yazının icadından sonra toplumsal düzen, hukuk ve yazılı kurallar hükümlere bağlanmıştır. Toplumsal düzen sağlanmıştır. Toplumlar yazılı hukuk kuralları sayesinde yerleşik yaşamın getirdiği karmaşayı ortadan kaldırma fırsatı bulmuştur.

Peki, Yazının İlk Örneklerine Nerede Rastlanmıştır?

Daha çok tarım ve ticaretle uğraşan bir uygarlık olan Sümerler’in, Ziggurat adını verdikleri tapınaklar için ürettikleri ürünleri teslim ederken bazı işaretler koyarak, bunları hem belgelendiriyorlardı hem de kayıt altına alıyorlardı. Bu durum ilk yazı örneklerin ortaya çıkmasını sağlamış oldu. Ayrıca tapınakların ve tarım ürünlerinin varlığı ise Sümerlerin yerleşik yaşama geçmeleriyle yazının icadının aynı dönemlerde gerçekleştiği söylenebilir.

Daha sonraları Sümerce metinlere Irak’ ta, Basra Körfezi’nin yakınlarında rastlandı. Basit  resimler halinde yazılan bu metinler MÖ 3500 yılından  kalmıştır.

Sümerler, yazıldığında üçgen izi bırakan ve çivi şeklinde olan bir aletle,  kil ve balçıktan yaptıkları tabaka  plakalar üzerine yazılarını yazdılar. Çivi yazısı adı verilen bu teknik aynı zamanda ilk yazı türüdür. Sonraki zamanlarda Hititlerin ve Perslerin de kullanacağı bu çivi yazısı 419 harften oluşuyordu. Çivi yazısının varlığı,  papirüsün kağıdının bulunması ile sona ermiştir.. Yazılan tabletleri fırınlarda pişirdikten sonra, güneşin altında kuruttular. Bu tabletlerin birçoğu neredeyse hiç zarar görmeden günümüze kadar ulaşmış ve tarihi belgeler olarak geçmişe ışık tutmuştur.

Görsel: Çivi Yazısı

Tabletlerde dikkati çeken en önemli ayrıntılar ise Sümer din adamlarının ekonomik işlevlerini gösteren listelerinde yer almasıydı. Özellikle altın, kumaş ve inek listeleri vardı. Sümerlerin ekonomik etkinlikleri hakkında da bilgi veren bu tabletler, Sümerlere komşu olan devletler; Persler, Babilliler ve Asurluların da çivi yazısını öğrenmeye ve kullanmaya başlamasına neden olmuştur.

 

Yazıyı İcat Etmek Sümerlere Neler Kazandırdı?

Yazının icadının Sümer tarihine yaptığı en önemli katkılardan biri kuşkusuz ilk yazılı hukuk kurallarını oluşturmalarıdır. Bu durum Sümerlere dünyadaki ilk Hukuk devleti olma özeliğini kazandırmıştır. Bunun yanı sıra dünya tarihine çok önemli edebi eserler bırakmışlardır. Bu eserler: Gılgamış Destanı, Yaradılış Destanı ve Tufan Hikâyesi’dir. Sadece edebi alanda değil, fen bilimlerinde de büyük gelişmelerin yaşanmasına neden olmuş, matematik ve geometrinin temellerini atmışlardır. Dünyada ilk kez ay yılı hesabına dayanan takvimi de Sümerler bulmuşlardır.

Bütün bu bilgiler ışığında akıllara şöyle bir soru gelebilir: insanlar yazıyı birdenbire mi öğrendi?

Hayır. İnsanlar Sümerlerden önce mağara duvarlarına, taşlara ve büyük kayalara yaşadıkları olayları, dönemin önemli olaylarını resmediyorlardı. Bu resimler aynı zamanda tarihteki ilk resim örnekleridir. Eski çağlardan kalma bu resimlere daha çok Fransa ve İspanya olmak üzere rastlamak mümkündür. Ancak çizilen bu resimler tam olarak yazı özelliğine sahip değildi fakat zamanla gelişme göstererek “İdeografik” adı verilen yazı şekline dönüştü.

İdeografik Yazı Nedir?

Kelimenin harfleri gösterilmeden, doğrudan anlatılmak istenen düşünceyi ifade eden işaret olarak tanımlanır. Örneğin kuş resmi aslında varlık olarak kuşu değil de “uçmak” fiilini anlatmak için yapılmıştır. Daha sonra Mısırlılar tarafından da kullanılan bu yöntem  “Hiyeroglif yazısı” ismiyle kullanılmaya başlanmış, resimlerden kurtulamadığı için de alfabeye geçememiştir. Hiyeroglif yazı ilk Çinliler kullanmışlardır. Zaman içerisinde hatırı sayılır bir değişiklik gösteremeyen bu yazı şeklini Çinliler bugün de kullanmaktadırlar.

Yazının icadıyla birlikte hem ticaret hem göçler hem de etkileşimler yoluyla harfler bir ülkeden başka ülkeye, bir ulustan öteki ulusa geçerken sürekli değişim ve gelişim içindeydi.

İdeografik Yazı

Hatta yazıldığı nesneye göre bile görünüşü ve biçimi değişti. Mağara duvarlarından, taşların üzerine, taşların üzerinden,kil ve balçık tabakalara daha sonra mumlu levhalara, mumlu levhalardan, papirüse, papirüsten parşömene ve parşömenden de kağıda geçen süreçte, değişimin izlerine rastlamak mümkündür. Çünkü yazı varlık bulduğu nesneye göre şekilleniyordu. Örneğin taş üzerine yazılan yazılar dik ve dümdüz iken, kağıt üzerine yazılanlar kıvrımlı ve çok çeşitliydiler.

Yukarıda saydıklarımızın dışında yazı yazmak için başka araçlarda kullanılmıştır. Sınırlı sayıda olan bu araçları bulmak dönemin şartlarına göre hiçte kolay değildir. Bu da doğal olarak insanları sürekli bir arayış içine sokmuştur. Tek bir soru vardı insanların aklında; yazıyı nasıl ve neyle yazacağım?

İşte bu sorular insanoğlunun yazı yazmak için birçok araç bulmalarına yardımcı oldu.  Bu araçlar arasında koyunun kürek kemiği, çanak çömlek parçaları, balçık yaprağı, büyük taş ve kaya parçaları, yırtıcı hayvan derileri ve ağaç kabukları gibi basit ama insanlık için büyük araçlardı. Öyle ki bazı yazarlar sırf yazı yazmak için kendi evlerindeki çanak ve çömlekleri bile kullanmıştır. 

Kil Tabakalarından Papirüse Doğru

Yazı ilk icat edildiğinde günümüzdeki gibi kâğıtlar olmadığı için ağır kil tabletler ve taşlar üzerine yazı yazıyorlardı. Bu durumun getirdiği olumsuzlukları ortadan kaldırmak için alternatif nesneler arandı. Yazı, taştan daha hafif ama onun kadar dayanıklı bir nesneye yazılmalıydı. Önce tunç üzerine yazmayı denediler.  Genellikle saray ve tapınakların süslemesinde kullanılan tunç yazılı levhaları varlığı bugün de mevcuttur.

Daha sonra papirüs kullanılmaya başlandı. Papirüs Eski Mısırlıların yazı kağıdı olarak kullanmak için özünden yararlandıkları, boyu 2,5-3 metre kadar olan bir bitkidir. Hatta günümüzde İtalya’nın bazı yerlerinde yetiştiği de bilinmektedir.

Papirüs çok eskiden beri Mısır’da Nil kıyısında tarımı da yapılmış olan bitkidir. Bu nedenle Mısır için önemliydi. Çünkü yaprakları gıda olarakta kullanılıyordu. Bizim için önem oluşturduğu konu ise kağıt imalatında kullanılmasıdır. Parşömen kağıdına göre daha ucuza mal diliyor olması ise en büyük avantajıydı. Resmi yazışmalarda ve özellikle edebiyat alanında çok fazla kullanılmasının asıl sebebi de budur.

Fakat zamanla Papirüs Mısırda daha az üretilmeye başlandı. Hele Arapların Mısır’ı almasından sonra Avrupa ülkelerine olan papirüs ihracatı durma noktasına geldi.

Papirüs kâğıdının bulunmasının ardından Hintlilerin mürekkebi icat etmelerinin ardından yazı yazmak daha da kolaylaştı. Tabi Anadolu’da, Bergama’da parşömen kağıdının icat edilmiş olması ise yazıların daha kalıcı olmasını sağladı. Artık insanlık tarihinde yaşanacak her şey kayıt altındaydı. 

Çinlilerin Kağıt Mucizesi

2000 yıl kadar önce Avrupa’da Yunanlılar ve Romalılar, Mısır papirüslerini kullanırken Çinliler kağıt yapmaya ve kullanmaya başlamıştı. Kâğıt yapmak için daha çok bambu liflerini, çeşitli otları ve eski paçavraları kullanılıyorlardı. Bunları, büyük havanlar içinde suyla karıştırıp hamur haline getirip, kağıt yapımında kullanıyorlardı. 

Anadolu’nun Yazıyla Tanışması

Mezopotamya’da yazı kullanılmaya başladığında Anadolu’nun henüz yazının varlığından haberi yoktu.  Bu nedenle Anadolu Mezopotamya kültürlerinden çok sonra yazıyla tanışmıştır. Anadolu’ya yazıyı getiren de yine Mezopotamyalılar olmuştur.

Mezopotamya devletlerinden olan Asurlular Anadolu’yla yaptıkları ticaretle birlikte yazıyı da getirmişlerdir. Sadece yazıyı getirmekle kalmayıp, kültürlerini de getirip, yayma fırsatı bulmuşlardır. Anadolu’da kurdukları ticaret kolonileri sayesinde de yazının diğer devletler tarafından da öğrenilip, yaygınlaşmasına neden olmuşlardır. Böylelikle Anadolu’da artık tarihi dönemlere geçmiştir. Daha önce Anadolu tarihi hakkında ki bilgiler sınırlıydı. Yalnızca kullanılan eşyalardan bilgi sahibi olunuyorken, yazının gelmesiyle daha kesin ve daha ayrıntılı bilgiler yazılı kaynaklardan elde edilmiş olundu.

Yazı, Asurlu tüccarların Anadolu’ya en büyük hediyesi olmuştur. Artık yazılı belgelere sahipti ve tarih öncesi çağlardan, tarih çağlarına atlamış bir Anadolu vardı.

Yazının bulunmasının “bir icat mı yoksa tamamen rastlantısal bir durum mu?” tartışmalarının yaşandığı günümüzde asıl önemli soru “Yazının hangi toplumsal koşulların ürünü olduğu ve hangi toplumsal ihtiyaçların karşılığı olarak ortaya çıktığı” olmalıdır. Koskoca bir çağı kapatıp, yepyeni bir çağı açma gücüne sahip olan yazı, yüzyıllar sonra bile aynı gücünü korumaktadır





.XXXXXXX





.

Anadolu'da Kurulan İlk Medeniyetler Hangileridir?

31 Mayıs 2016 Yazar: Diba Bahadıroğlu Beğen

 

Anadolu, tıpkı Mezopotamya gibi verimli toprakları, su kaynakları ve ticaret yolları üzerinde olmasından dolayı pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Öyle ki bu medeniyetler, bizlere bugün bile halk arasında yaşayan inançları, kültürü miras bırakmışlardır. Medeniyetler beşiği olan Anadolu, bugün bile değerini korumaktadır. İşte sahibi olduğumuz Anadolu toprakları üzerinde kurulan ve dünyanın da tanığı ilk çağ ve sonrasındaki medeniyetler:

1. Hattiler ( MÖ 2500 – 1700 )
   
2. Hititler ( Tunç Çağı )
   
3. Urartular
   
4. Frigler
   
5. Lidyalılar
   
6. İyonya Uygarlığı
   
7. Karia Uygarlığı
   
8. Likya Uygarlığı
   
9. Helen Uygarlığı
   
10. Roma Çağı
    
11. Bizans Çağı
    
12. 1Selçuklu Çağı
    
13. 1Osmanlı Çağı
    
14. Türkiye Cumhuriyeti
    

Bir noktaya temas etmek gerekir: İlk çağ uygarlıkları dediğimiz uygarlıklar hakkındaki en önemli bilgiyi arkeolojik kazılarından alıyoruz.

---

---

Bu kazılarda bazen koca bir şehir, bazen bir tiyatro kalıntısı, bazen yazılı kaynak dediğimiz tabletler bazen de ziynet eşyası ya da aksesuarlar çıkabilmektedir. Bu bakımdan da bugün, Anadolu medeniyetleri hakkındaki bilgilerin kaynağı uzun ve yorucu bir çalışma temposundan sonra elde edilmektedir. 

Biz bu yazımızda, önce kısaca Anadolu tarihini, akabinde ilk çağ uygarlıklarını yani Hattiler, Hititler, iyonlar, Urartular, Frigler ve Lidyalıları işleyeceğiz. Bu yazımızla ilintili olarak diğer makalemiz de özellikle Hitit medeniyetinden bize kalan kültür kalıntıları olacak.

Anadolu Tarihi

Anadolu, dördüncü jeolojik zaman dediğimiz dilimde meydana gelen genç bir yapıdır. Ege Denizi, Karadeniz bu jeolojik zamanda oluşmuş ve bize en önemli jeopolitik konumu sağlayan İstanbul ve Çanakkale de bu zaman diliminde meydana gelmiştir.

Anadolu’ya insan yerleşimi Paleolitik Çağ’da yani Eski Taş Devri’nde MÖ. 600.00 – 10.00, ki bu da günümüzden yaklaşık 2 milyon yol öncesine tekabül eder, zamanlarında olmuştur. İlk yerleşim kalıntısı da milattan önce 5.500 yılına aittir. Bu kalıntılar ise bugünkü Çatalhöyük ve Burdur yakınlarındaki Hacılar köyündedir.

Anadolu’da bulunan yerleşim genelde şehir yerleşimidir ve yer adlarından da anlaşılacağı üzere ( Halikarnasos, Lindos, Korinthos şehir isimlerinin sonundaki sesler, o şehir sitelerinin Ege bölgesinde kurulduğunu göstermektedir) bu yerleşim mekanları Ege – Anadolu kökenlidir.

Anadolu’da kurulan yerleşimler genelde şehir anlayışındaki yerleşimlerdir. Bu şehir iskanları bir “ Anadolu kültürü” oluşturmuştur.

Anadolu’ya yazıyı Asur ticaret kolonileri getirmişlerdir. Bu ticaret kolonilerin Anadolu’ya yazıyı getirme tarihleri de MÖ. 1900’lü yıllardır.  İlk çivi yazılı tablette Kültepe’de bulunmuştur. Asurluların yazıyı Anadolu’ya getirmeleri önemlidir çünkü yazı Anadolu’ya geldikten sonra Anadolu’da tarihi çağların başladığı kabul edilmektedir.

Kısaca Eski Taş Devri’nde başlayarak bu çağa kadar Anadolu uygarlıklara sahne olmuştur.  Bu uygarlıkların ilk yerleşim yeri İç Anadolu, Orta Anadolu ve Batı Anadolu’dur. Ayrıca yer Van Gölü ve çevresinde, Gediz ve Küçük Menderes hattında da medeniyetler kurulmuştur.

1. Hattiler

MÖ. 2500 – 1700 yılları arasında Anadolu topraklarına geldikleri tahmin edilmektedir. Bu medeniyete ait en önemli eserler Çatahöyük’te bulunmuştur. Bu medeniyetin MÖ 3000 yıllarında krallıklar ve beylikler halinde yaşadıklarına dair deliller vardır. Alacahöyük kazılarında bu medeniyete ait süs eşyaları, yapılan kazılar sonucunda ele geçmiştir.

2. Hititler

Üzerinde en çok duracağımız medeniyettir. MÖ. 1700 ile 700 yılları arasında uzun bir hükümdarlık dönemi yaşamışlardır. Kendilerinden önce o bölgede olan Hattiler ile kaynaşmışlar ve büyük bir medeniyet kurmuşlardır.

Hititler, önceleri küçük krallıklar halinde yaşamışlar, yukarıda da belirttiğimiz gibi yerli halktan sayılan Hattiler ile kaynaşmışlar ve M.Ö 1700 yılında Anadolu’da bilinen ilk siyasi birliği kurmuşlardır. Hititler devletinin kurucusu Kral Labarna olarak bilinmektedir ve onun devlet için uygun gördüğü başkent Hattuşaş yani Boğazköy’dür.

Hititler Asurlar ile de karşılaşmış ve yaklaşık 150 sene Asurlular ile birlikte yaşamışlardır. Bu dönem MÖ. 1974 – 1719 yıllarını kapsayan bir dönemdir. Eski adı Kaneş ve Neşa olan şimdiki Kayseri bölgesinde 150 sene beraber yaşayan Hititleri ile Asurlular arasındaki en önemli kültür alışverişi Hititlerin Asurlulardan yazıyı öğrenmeleridir.

Hititlerin dilinin oluşumu da bu bağlamda önemlidir. Hititler kendi dillerine Kaneşçe ya da Neşaca adını vermişlerdir. İşin ilginç yanı, kendileri tek dilli millet değillerdi: Uluslararası yazışmalarda o zamanın siyaset dili olan Akadça kullanırken kendi dillerini de iç yazışmalarda kullanmışlardır. Bu bakımdan da kendi kültürlerini günümüze en iyi şekilde taşıyan medeniyet olmuşlardır.

Hititler, “büyük devlet” konumunu kazanmış özel bir millettir. Sınırlarını Kuzey Mısır’dan Ege Denizi’ne kadar genişletmişlerdir. Hititler, MÖ. 1280 yılında Mısır ile savaşarak tarihin ilk anlaşmasını yani Kadeş Anlaşmasını imzalamışlardır.

Hititlerden bize pek çok yazı, tarihi eser kalmıştır. Bu bakımdan onların kültür hayatına ait epeyce bilgiye sahibiz. Ancak bu konuyu, Hitit Kültürünün Anadolu’ya etkisi başlığında inceleyeceğimiz için kısa kesiyoruz.

Hititleri muhtemelen Ege’den gelen deniz kavimleri yıkmıştır. Yalnız büyük devlet yıkıldıktan sonra yine küçük devletler şeklinde varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bu çağa da tarihçiler Geç Hitit Çağı adını vermişlerdir. Bu küçük Hitit devletleri de daha sonra Asurlular tarafından yıkılmışlar ve Hititler de daha sonra Perslerin hakimiyetine girmişlerdir.

Hititler de kral hem baş komutan hem de baş rahipti. Kraldan sonra gelen en yetkili isim ise ne kral yardımcısı ne de bir rahipti: Tavanna adını verdikleri kraliçeleriydi. Kraliçe kral kadar yetkiye sahipti. Kral savaşa gittiğinde devleti o yönetirdi, ayrıca dini törenlerden de o sorumlu olabiliyordu. Kral ve kraliçenin yetkileri daha sonraki dönemlerde Pankuş adı verilen bir meclis tarafından kısıtlandı. Kralın kararları artık asillerden oluşan Pankuş adındaki meclisten geçerek yürürlüğe konuluyordu.

Hitit halkı, asiller, rahipler, sanatçılar, köleler, orta sınıf yani memurlardan oluşuyordu. Hitit topraklarının hepsi Kral’a aitti ve kral istediği kişiye işlemesi için toprak verebilirdi.

Kadeş Anlaşması aynı zamanda ilk insan haklarını da içeren anlaşmadır. Hititler, anlaşmaya sığınmacıların mal ve can sağlığına zarar gelmemesi kuralını da eklemişlerdir.  Bu durumu açıklayan anlaşmanın maddesi şu şekildedir: Eğer bir insan  Hatti ülkesinden kaçarsa ya da iki insan ya da üç insan  ve onlar kardeşi Mısır ülkesi kralı Büyük Kral, Amon’un sevgilisi Ramses’e giderse, Mısır ülkesi kralı, Büyük Kral Amon’un sevgilisi Ramses onları yakalasın ve onları kardeşi Hattuşili’ye göndersin. Fakat onları, suçlarından dolayı cezalandırmasınlar. Onlar, onların gözlerini çıkarmasın ya da dillerini koparmasınlar ve onlar, onların ayaklarını kesmesin ya da kulaklarını koparmasınlar.”

Hitit toplumunda her ne kadar köle sınıfı olsa da köle hakları konusunda Mezopotamya medeniyetlerine göre daha insancıldılar.

Hititler, din olarak çok tanrılı dinleri tercih etmişlerdir. Ele geçen tabletlerde, Hititler bolca Tanrı ve Tanrıça sayarlar çünkü onlar, işgal ettikleri yerlerdeki halk inançlarını da kendi inançları saymışlardır. Ayrıca Tanrıları için kurban keserler.

Hititler ölülerini gömerler ve gömdükten sonra onlar adına kurban kesip kestikleri kurban etlerinden yemek yaparak bu yemeği dağıtırlar. Ölüleri için kestikleri kurbanın kemiklerini de ölünün mezarının üstüne sererler.

Hititler ayrıca yağmur duasına da çıkarlar. Ayrıca onlarda da tıpkı Anadolu’da olduğu gibi evlilik üç aşamada (sözlülük, nişan ve evlilik) gerçekleşirdi.

Kısaca Hititler’in tarihteki önemini şu şekilde sıralayabiliriz:

• Anadolu’da tarihi çağları başlayan ilk devlettir.
  
• Anadolu’da yazı kullanan ilk devlettir.
  
• İlk objektif tarih yazıcılığını başlatan millettir.
  
• Anadolu’da ilk yazılı kanunları onlar oluşturmuştur.
  
• Anadolu’da ilk “büyük devlet” unvanına sahip olan devlettir.

3. İyonyalılar

Akadlar tarafından kurulmuştur. Şuanki adı ile İzmir’de olan Büyük Menderes nehri’nin Ege’ye döküldüğü alan eski çağlarda İyon adı ile anılmaktaydı, buraya yerleşen uyarlığa da İyonyalılar dendi. Kaynaklara göre ilk çağlardaki en gelişmiş medeniyet onlara aittir. Bu medeniyet hem kültürel hem de ekonomik yönden en gelişmiş medeniyetlerden birisidir. Tabiki bu gelişmenin nedenleri vardır ama bu nedenlerde en önemlisi medeniyetin deniz kıyısında kurulmuş olmasıdır. Böylelikle İyonlalılar, ticaret kolonileri kurmuş diğer medeniyetlerle ilişki içine girmişlerdir. Ayrıca İyonyalılar bilim ve sanatta özgür düşünceye önem vermişlerdir. Bu bakımdan da gelişmeleri daha net ve hızlı olmuştur.

İyonyalılar ilim ve bilim konusunda Rönesans dönemini yaşamışlardır. Thales (Tales), Herodotos, Hipokrates (Hipokrat), Hythagoras (Pisagor) bu medeniyette ortaya çıkmıştır.  Ve iyonyalılar bugünkü Avrupa kültürünün temelini atmışlardır. 

Mimarlıkta da gelişmiştir. Kendilerine özgü bir mimari tekniği ile adlarını duyurmuşlardır. Buna “İyon düzeni” ismini vermişlerdir.

Bugün İzmir’de bulunan Efes, Milet, Foça, Smyrna antik kentlerin yaratıcısı da onlardır. Bu şehirlerde tiyatrolar, ihtişamlı saraylar, okullar, heykeller bulunmaktadır. 

Bugün kullandığımız Latin alfabesinin temeli de İyonlalılar tarafından atılmıştır. İyonyalılar önce Fenikelilerden alfabe almışlar, daha sonra bu alfabeyi geliştirmişlerdir. Bu İyon alfabesi daha sonra Yunanlılara geçmiş, oradan Roma’ya geçmiştir. Oradan da Latin alfabesi olarak tüm dünyaya yayılmıştır.

4. Urartular

MÖ 900 ile 600 yılları arasında şimdiki Van’da yaşayan medeniyettir. Onlar başkentleri olan Van’a Tuşpa adını vermişlerdi. Urartular, Asurlulara en yakın medeniyettir ve bu bakımdan onların saldırısına en çok uğrayan medeniyettir. Bu saldırılarının en büyük zararı yine Urartulara olmuştur çünkü şehirleri ağır tahribata uğramış haldedir.

Ülke, Tanrı Kral adını verilen kişilerce yönetilirdi. Aslen Türklerdeki kut inancına benzer bir yapı söz konusudur. Urartularda da Kral, ülkeyi yönetme erkini tanrı Haldi’den alır.  Ayrıca çok tanrılı bir dine sahip olan Urartuların da en büyük tanrısı Haldi yani savaş tanrısı idi.

Urartular, krallar tarafından yönetiliyordu. Bu bakımdan da Anadolu’da ilk kez özerklik tipi yönetimi gerçekleştirmişlerdir.

Urartular, maden ve maden işlemeciliğinde Anadolu medeniyetlerinin üstüne çıkmışlardır. Ayrıca tarıma da önem vermişlerdir ama Van ve çevresi sulama konusunda yetersiz kalınca Anadolu’daki ilk sulama kanallarını ve barajları onlar tarafından yapılmıştır.

Hititler de Urartular da ahiret yaşamına inanan uygarlıklardır. Urartular bu bakımdan ya ölülerini yakmış ya da yakmadan oda şeklindeki mezarlara gömmüşlerdir.

Bugün, Urartu uygarlığından kalan çok fazla tarihi eser vardır. Elbette bunların geneli kaledir: Van, Çavuştepe ve Erzincan kaleleri bu tarihi eserlerden sadece üç tanesidir.

5. Frigler

MÖ. 800 ila 676 yılları arasında yaşayan bu uygarlık tarihçi Herodot’a göre Anadolu’nun en zengin uygarlığıdır. Batı Anadolu sahasında Kızılırmak havzasına kadar olan bölge onların egemenlik alanıdır. Başkentlerinin adı Gordion’dur ve bugün Gordion denen bölgede Ankara Polatlı bulunmaktadır.

Halı ve kilim işlemeyeceğinde hatırı sayılır bir yere sahip olan Frigler ayrıca Anadoludaki ilk kuyumculardır. Maden işletmeciliğinde çok ileri bir seviyeye ulaşmışlardır.

Frigler, tarım ve hayvancılığa azami önem vermişler ve hatta çiftçiyi kanunlarla koruma altına almışlardır. Tarıma ya da tarım yapana verilecek zararın cezası çok net bir biçimde ölüm olmuştur. Urartularda nasıl ki en büyük tanrı savaş tanrısı Haldi ise Friglerde de bereket tanrısı Kibele’dir.

Dini inanç bazında da Hitit medeniyetinden çokça etkilenmişlerdir. Çok tanrılı bir dine sahiptiler.

Bugün bizlere Polatlı’da Midas ve şehirlerinde kayalara oyulmuş sığınaklar bırakmışlardır. 

6. Lidyalılar

Gediz ve Küçük Menderes ırmak havzalarında MÖ 687 ile 546 yılları arasında yaşayan ve kuşkusuz İlk Çağ devrinin en zengin uygarlığı olan Lidyalılar, deniz kıyısında oldukları için ticarete önem vermişlerdir. Tarihsel açıdan baktığımızda başkentlerinin adı Sardes’tir ve en parlak dönemlerini Krezüs zamanında yaşamışlardır.

Başkent olan Sardes bir bilim ve yaşam merkezi haline gelmiş, bilim ve sanat bu kentte hem maddi hem manevi olarak desteklenmiştir.

Lidyalılar tamamen ticaret odaklı diyebileceğiz bir uygarlıktır. Takas usulü ile yapılan ticarete onlar son vermiş ve elektron adı verilen ve şimdi bizim madeni para dediğimiz şeyi bulmuşlardır. Elektron altın ve gümüş karışımından elde edilmiştir.

Hititlerde herkes askerlik yapmak zorundaydı ama Lidyalılar paralı asker kullandılar. Askerler ise bunu bir iş olarak gördükleri için maalesef Lidya devletinin yıkımı çabuk oldu. MÖ.546 yılında Persler tarafından varlıklarına son verildi.

NOT: Tüm İlk Çağ medeniyetleri kendi yaşam tarzlarına ve dinsel inanışlarına göre “en” unvanı alabildiler. Urartular savaşçı bir milletti ve en önemli tanrıları Haldi idi, Frigler tarımsal faaliyetlerde ileri idi en önemli tanrıları bereket tanrısı Kibele idi gibi.

Kaynaklar 

.

Osmanlı'nın Savaş Taktikleri

09 Mart 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Öncelikle başlıkta adı geçen Osmanlı savaş taktiklerinin hangilerini kapsadığını belirtecek olursak, kısaca şu şekilde özetleyebiliriz; Osmanlı döneminde savaş esnasında olduğu kadar, savaş öncesi ve savaş sonrası da oluşturulan taktiklerin hepsi birden başlığımızın konusu olacaktır.

Osmanlı İmparatorluğunun sahip olduğu askeri zaferlerin ve başarılarının nedenleri halen kesinlikle ortaya konmamış olmakla beraber, kullanmış oldukları savaş teknikleri sürekli olarak gerek sosyal bilimciler, gerekse tarih bilimciler tarafından sürekli olarak derinlemesine araştırması yapılmış konular arasında yer almışlardır. Osmanlı İmparatorluğu yükseliş çağında neredeyse sürekli olarak devam eden bir savaşlar zinciri altındaydı ve neredeyse katıldığı bütün savaşlardan da başarı ile dönmeyi başarabilmişti. Hatta Fatih Sultan Mehmet zamanında bazı durumlarda sayısı toplamda yirmiyi aşan devletlere karşı aynı anda savaşıldığı bile olmuştur.

---

---

Osmanlı Devleti Bir Savaşa Nasıl Hazırlanırdı?

Osmanlı Devleti bir savaşa katılmadan ya da başka bir ülkeye savaş açmadan evvel öncelikle savaşılacak devlet hakkında toplayabileceği bütün bilgileri toplamaya çalışırdı. Bu bilgiler arasında savaşılacak devletin, jeopolitik durumundan, siyasi durumuna, ekonomik yapısından, kültürel yapısına bütün özellikleri derinlemesine araştırılırdı. Ve bütün bu araştırmalar diplomatik bir gayret ile düzen ve titizlik içerisinde gerçekleştirilirdi.

Osmanlı devleti için savaşılacak devletin askeri yapısı bilinmesi gereken en önemli unsurlardan bir tanesi idi. Savaşılacak devletin askeri gücü yaklaşık olarak bilindikten sonra bu güce karşı hazırlıklar devam ettirilirdi. Osmanlı devleti sırasında ordu ve askerler her zaman savaşa hazır konumda beklemekteydiler. Askerlik bir meslek olarak yayıldığı için bu mesleğe mensup kişiler sürekli olarak savaşa hazır şekilde ve savaş hazırlıkları ile beklerlerdi. Herhangi bir savaş durumunda en çok zaman alan ve emek isteyen konu askerlerin toplanması ve savaş yapılacak yere iletilebilmesi idi. Savaş yapılacak yere gerçekleştirilen bu seyahatin çok büyük bir dikkat ve titizlikle organize edilmesi gerekliydi. Ne kadar askerin nereye götürülüp nerde konumlandırılacağı, varılacak hedefe giderken nerelerde ne kadar mola yapılacağı, askerlerin nerede nasıl besleneceği gibi ayrıntılar sancak ve alay beylerince organize edilip kadı ve naiplerine emir olarak gönderilirdi. Bu bilgilerin hepsi kesin bir şekilde sır olarak saklanması gereken devlet bilgileri idi. Bu sırların başkaları ile paylaşılması ölüm cezalarına kadar varabilirdi.

Savaş esnasında dinlenmeye neredeyse hiç zaman bırakılmaz ve güçlü saldırılar hiç ara verilmeden devam ettirilmeye çalışılırdı. Her zaman sabırlı bir şekilde bütün ayrıntıların planlanmaya çalışılması olası planlanmamış bir tehlikenin de ortadan kalkmasını sağlardı.

Gizlilik bakımından bu seferlerin tam olarak nereye yapılacağı genellikle bir sır olarak tutulurdu ancak bazı durumlarda kontrol ve düzen açısından bu bilgilerin beylerbeyi ya da sancak beylerine bildirildiği de olurdu.

Osmanlı Devleti Savaş Esnası ve Savaş Öncesi Taktikler ve Hazırlıklar:

Osmanlı devleti askerleri savaşa katılırken genellikle çelik miğfer, hafif zırh, gömlek, deri kaplı tahta kalkan ve özel silahlar ile güçlendirilirlerdi. Osmanlı devletinin savaş taktiklerine genel olarak baktığımızda ana tekniğin yanıltmak ve şaşırtmak olduğunu görürüz. Bütün bir yükseliş dönemi boyunca katıldığı neredeyse bütün savaşlarda bu yöntemi kullanan Osmanlı askerleri bu teknik ile büyük başarılar elde etmişlerdir.

Bir örnek vermek gerekirse Hristiyan askerlerine karşı savaşan Osmanlı askerleri savaş alanından kaçar gibi yapar ve bu şekilde zırhlı Hristiyan askerlerinin atlıları ile sahaya çıkmalarını sağlarlardı. Böylece hem Hristiyan askerlerinin atlarının yorulmasını sağlar hem de yeniçeri sipleri önüne çakılı sivri üçlü engellere doğru çekmeyi başarırlardı. Bunu yaparken aynı zamanda da yan taraftan saldırılarını sürdürür ve şekilde Hristiyan askerlerin kolayca teslim olmasını sağlarlardı.

Aynı zamanda Osmanlı devletinin yani yeniçerilerin sahip olduğu silah gücünü de unutmamak gerekir. Ordunun askeri gücü kullandığı taktiklerin yanı sıra sahip olduğu silah gücüne de dayanıyordu.

1. Selim’e kadar konumlanma stratejisinde ise sultan ile sancakları yüksekçe bir toprak yığıntısından oluşturulmuş bir tepecik üstünde yer alırken bunu takip eden sırada sahip olunan toplar ve havan topları ile yeniçeriler gelmekteydi. Askeri eğitim açısından en az eğitimli taraf olan Anadolu Askerleri sağ tarafta, balkanlardan gelen askerler ise sol tarafta konuşlandırılmışlardı. Ve savaş bu şekilde devam ettirilirdi, 1. Selim’den sonra ortada bulunan silahlı yeniçeriler ön tarafa alınmıştır.

Osmanlı devletinin kandırma politikası ile kazandığı başka bir zaferinden daha bahsetmek gerekirse Fatih Sultan Mehmet zamanında Akkoyunlular’a karşı yapılan Otlukbeli savaşı hazırlıkları son sürat sürerken dahi bu savaşın aslen kime karşı yapılacağı padişahtan başka neredeyse hiç kimse tarafından  bilinmemekteydi. Gönderilen ve halk arasında yayılan bilgiler her zaman saldırılacak devletin kandırılması üzerine kurulmaktaydı.

Osmanlı devleti askerlerinin o zamanın Avrupa askerlerinden diğer bir farkı da Avrupa askerlerinden farklı olarak günlük neredeyse 25 km yürüyor olmaları idi. Avrupa askerleri ise buna karşı en fazla 10 km yürümekteydiler. Bu şekilde çok kısa bir süre içerisinde hedefine ulaşan Osmanlı askerleri bu özelliği ile de çokça savaşılan devletin hazırlıksız yakalanarak yenilmesini başarmıştır.

Hilal Taktiği

Osmanlı devletini uyguladığı en ünlü taktiklerden bir tanesi olarak bildiğimiz Hilal taktiğinden bahsedecek olursak öncelikle bu taktiğin psikolojik bir baskı olduğunu söylememiz gerekir.

Savaş alanında dört bölüme ayrılan Osmanlı ordusu, daha güçlü olan ihtiyat güçlerini arkalarda saklayarak düşman ordusunu yanıltma politikası izlerdi. Osmanlı ordusunu gören düşman ordusu sadece ihtiyatın olmadığı daha zayıf safları görüp oralara saldırırken, daha güçlü olan ihtiyat güçleri tarafından kolayca kuşatılıp etkisiz hale getiriliyordu.

Osmanlı devletinde askerlik daha önce de bahsettiğimiz gibi bir zorunluluk değil bir meslekti. Bu nedenle savaş çıktığı zaman askerlerin toplanması beklenmez zaten savaş için hazırlıklı olan askerler savaş bölgelerine gönderilirlerdi. Barış zamanlarında bu askerlerin eğitimi ve hazırlıkları yine savaş zamanında olduğu gibi disiplinli bir şekilde devam etmekteydi.

Phalanx ve Falanks Taktiği’nin bir tersi taktik olarak geliştirilmiş hilal taktiği bu şekilde saldıran orduları kolayca alt etmektedir. Phalanx ve Falanks taktiğinden de kısaca bahsedecek olursak, bu taktik genelde Avrupa askerince kullanılan bir taktiktir. En basit tanımı ile savaşa katılacak ordunun birbirinden hiç ayrılmadan ardı ardına dizelenmiş saflar halinde savaştığını anlatan bir taktiktir. İlk olarak Arkayık Yunanistan’da kullanılan bu taktik uygulanmaya başlamadan önce askerler dağınık olarak ve birebir çatışma şeklinde savaşırlarken bu taktik ile birlikte düzenli bi saldırı tekniği kullanılmaya  başlanmıştır. Bu şekilde düzenli ve kitlesel bir darbe ile büyük başarılar kazanan ordu, kayıp sayısını da azaltabilmektedir.. Sol tarafında kalkan tutan askerler sağ taraflarını olası darbelere karşı korumak için sağ tarafındaki askere iyice sokularak öne ilerlemektedir. Bu sebepten öne ilerleyen Falanks birlikleri her zaman hafif sağa doğru kayarlardı.



.

Mustafa Kemal Atatürk'ün Katıldığı Savaşlar

23 Şubat 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olan Mustafa Kemal Atatürk, askeri kökenli olup hayatı boyunca birçok savaşta bizzat bulunmuş ve komutanlık etmiştir. Bu savaşları şu şekilde sıralayabilriz:

• 31 Mart Vakası 13 Nisan 1909
  
• Arnavutluk İsyanı 15 Ocak 1911
  
• Trablusgarp Savaşı 29 Eylül 1911
  
• İkinci Balkan Savaşı 1912- 1913
  
• Çanakkale Savaşı 18 Mart 1915
  
• Doğu (Kafkas) Cephesi 1916-1917
  
• Suriye-Filistin Cephesi 1917-1918
  
• Kurtuluş Savaşı 1919 - 1923
  
• Sakarya Savaşı 20 Ekim 1921
  
• Büyük Taarruz 4 Mart 1922
  

31 Mart Vakası (13 Nisan 1909)

İkinci Meşrutiyetin ilanından sonra İstanbul’da oluşan yönetime karşı oluşturulmuş çok büyük çapta bir ayaklanmadır.

---

---

Toplamda 13 gün sürmüştür. En başta askeri bir yapı ile başlayan ayaklanma daha sonra dini kesimlerinden araya girmesi ile dini bir boyut kazanmıştır. İstanbul’da hükümetin istifa etmesini sağlayan isyan ile isyancı askerler 7 gün boyunca İstanbul’u kuşatmışlardır. Bu askerlerin hangi amaç ile isyan ettikleri ve bu isyanın planlı ya da bilinçli bir isyan olup olmadığı hala bilinmemektedir.

31 Mart faciasının birebir içerisinde bulunan ve olayları gözlemleyen Atatürk, Orgeneral İzzettin Çalışlar ile isyan eden askerlere karşı savaşmışlardır. Atatürk’ün oluşturmuş olduğu Hareket Ordusu’nun başarısı ve 31 Mart Vakasında yaşananlar daha sonra Atatürk’ün dilinden Ulusal Gazetesinden yayımlanmıştır.

Arnavutluk İsyanı (15 Ocak 1911)

Bu isyanı bastırmak üzere görevlendirilen o dönemde Harbiye Nazırı olan Mahmut Şevket olmuştur. Mahmut Şevket komutasındaki isyanı durdurmak için görevlendirilen kuvvet içerisinde Mustafa Kemal Atatürk de bizzat bulunmuştur. Mahmut Şevket ve Atatürk’ün de dahil olduğu ordu isyanı bir ay içerisinde bastırmıştır.

Trablusgarp Savaşı (29 Eylül 1911)

1911-1921 Türk-İtalyan Savaşı olarak da geçen savaş Osmanlı İmparatorluğu ile İtalya arasında geçmiştir. Bu savaş genel olarak Adriyatik Denizi, Ege Adaları, Çanakkale boğazı ve Kızıldeniz üzerinde gerçekleşmiştir. Birinci Balkan Savaşı’nın da aynı zamanda başlaması üzerine sahip olduğu askeri gücü birçok savaş arasında paylaştırması sonucu başarısızlığa uğrayan Osmanlı İtalya’ya karşı yenilmiş ve bu yenilgi sonucu Trablusgarp, Fizan ve Sirenayka bölgelerini kaybetmiştir. Daha sonra ise bu bölgelerin birleşmesi ile Libya Devleti kurulmuştur. Savaş sırasında her ne kadar İtalyan Güçleri Rodos ve Oniki Ada’yı kuşatmış olsalar da savaş sonrası imzalanan Uşi antlaşması ile Oniki Ada yeniden Osmanlı’ya verilmiştir.

Trablusgarp Savaşı sırasında Mustafa Kemal Atatürk binbaşı rütbesi ile Tobruk Muharebesini yöneterek askeri alandaki başarısını göstermiştir. 8 Ekim tarihinde başlayan Balkan Savaşları nedeni ile Osmanlı İtalya ile anlaşmaya razı olmuş ve savaştan çekilmiştir. Savaş sonucu İtalya’nın şartları kabul edildi ve 15 Ekim 1912’de İsviçre’nin Ouchy (Uşi) kentinde antlaşma imzalandı.

İkinci Balkan Savaşı (1912- 1913)

Balkan Savaşları sırasında dört ülkeye karşı birden savaşan Osmanlı Devleti, Balkan Savaşları’nı kaybetmiştir. Bu savaş sonrası Londra Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmaya göre, Osmanlı Devleti Balkan ve Trakya topraklarını kaybetmiştir.  İkinci Balkan Savaşı’da Balkan Devletleri’nin kazandıkları toprakları kendi aralarında paylaşamamaları sonucu çıkmıştır.  Bu sırada Trablusgarp’ta ordu komutasında görev yapan Mustafa Kemal Atatürk ise bu savaşın sonra ermesi ile İstanbul’a dönmüş ve İkinci Balkan Savaşı’nın patlak vermesi ile Gelibolu’da yeniden görevlendirilmiştir.

İkinci Balkan Savaşı sırasında Trakya’da gösterdiği başarısından dolayı Mustafa Kemal Atatürk Sofya ateşeliğine atanmıştır. Osmanlı Devleti’nin Birinci Balkan Savaşı ile Gelibolu ve Trakya’da kaybettiği toprakların bir kısmını İkinci Balkan Savaşı ile geri kazanmasında Mustafa Kemal’in askeri başarısı yine etkili olmuştur.

Çanakkale Savaşı (18 Mart 1915)

Birinci Dünya Savaşı esnasında Osmanlı Devleti’nin savaştığı en güçlü cephelerden bir tanesi Çanakkale Cephesi olmuştur. Birinci Dünya Savaşı’nın en kanlı cephelerinden birisi olan Çanakkale Cephesi’nde Rusya’ya yardım etmek isteyen İngiltere ve Fransa ile savaşılmıştır. Fransa ve İngiltere’nin Rusya’ya yardım etmek istemesinin altında yatan neden ise Rusya’nın zayıflayan ekonomisini güçlendirerek Rusya’nın Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmasını sağlayabilmekti. Bu amaçlar ile Fransa ve İngiltere Çanakkale Cephesi’ne bir saldırı düzenlediler.

İlk olarak deniz savaşları ile başlayan Çanakkale Savaşı  İngiliz ve Fransız’ların Çanakkale Boğazı’ndan geçiş sırasında ağır kayıplar vermesi ile ilerledi. Denizde ağır kayıplar veren bu devletler Gelibolu’ya asker çıkararak Osmanlı Devleti’ne karadan saldırmayı planlamışlarsa da Gelibolu’da Mustafa Kemal Atatürk’ün komutasındaki Türk ordusu, bu saldırıyı yine denizde olduğu gibi başarılı bir şekilde önlemeyi başarmıştır. Gelibolu Yarımadası’nda Mustafa Kemal Atatürk’ün düşman askerlerine karşı gösterdiği başarısı onun albaylık rütbesine yükselmesini sağlamıştır. Bu savaşlar sırasında yaklaşık olarak 253.000 subay, er ve erbaş şehit olmuştur. Düşman orduları Fransız ve İtalyanlar ise yine aynı şekilde Türkler kadar çok kayıplar vermişler ve 1915 senesin 20 Aralık tarihinde Anafartalar ve Arıburnu’ndan kesin olarak çekilmişlerdir.

Doğu (Kafkas) Cephesi (1916-1917)

Mustafa Kemal Atatürk 11 Mart 1916 tarihinde Kolordu Komutanı olarak Diyarbakır, Muş ve Bitlis cephesinde Ruslara ve Ruslar ile birleşen Ermenilere karşı savaşmıştır. 8 Ağustos 1916 tarihinde Bitlis’de ve 14 Mayıs 1917 tarihinde Muş cephesinde düşmana karşı zafer elde edilmiş ve bu bölgeler düşman işgalinden kurtulmuştur. 1 Nisan 1916 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk’e Doğu (Kafkas) Cephesi olarak da bilinen Diyarbakır, Muş ve Bitlis cephelerinde göstermiş olduğu başarısından dolayı Tuğgenerallık Rütbesi verilmiştir. Bu cephede gösterilen başarı sonrası Rus birlikleri geri çekilmiştir.

Suriye-Filistin Cephesi (1917-1918)

1914 senesinde Süveyş Kanalı’na tamamen sahip olan İngilizler 1917 senesinde de Gazze’ye saldırmışlardır. Burada geçen savaşlar Birinci ve İkinci Gazze Savaşları olarak geçmektedir. Türklerin göstermiş olduğu başarısı sonrası İngilizler Gazze’de bir yenilgi elde etmişlerdir. Bu yenilgi sonrası takviye güçleri ile askeri gücünü kuvvetlendiren İngilizler, Filistin Cephesi’ne yoğun baskılar yapmışlardır. Bu süre içerisinde 7. Ordu Komutanlığı’na atanmış olan Mustafa Kemal Atatürk Yıldırım Ordular Komutanı General Falkenhayn ile yaşadığı anlaşmazlık üzerine bu görevinden istifa etmiştir.  

24 Ekim 1917 tarihinde İngilizler 138.000 asker ile taarruza geçmişler ve Birusseba-Gazze savaşını kazanmışlardır. 1918 senesinde Mustafa Kemal Atatürk istifa ettiği 7. Ordu Komutanlığı’na yeniden dönerek İngilizlere karşı orduyu komuta etmiştir. Asker sayısını 460.000 e çıkaran İngilizler ise Filistin’i ele geçirmeyi başarmışlardır.

Bu cephede Mustafa Kemal Atatürk, hem İngilizlere hem de Arap silahlı çetelerine karşı savaşmıştır. Sonunda İngilizleri durdurmayı başarmış ve 31 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi sonrası Yıldırım Ordular Grubu Komutanlığı’na atanmıştır.

Kurtuluş Savaşı (1919 - 1923)

Türk ordusunun büyük bir azimle savaştığı bir cephe olan Kurtuluş Savaşı Cephesi 31 Mart 1921 senesine kadar sürmüş ve çok kanlı geçmiştir. Mustafa Kemal Bu savaş sonrası `milletin makus talihini yenen bir savaş olmuştur` şeklinde bir ifade ile bu savaşın önemini anlatmıştır.

Sakarya Savaşı (20 Ekim 1921)

Mustafa Kemal Atatürk Yunanlara karşı savaşılan bu cepheye 18 Temmuz 1921 tarihinde bizzat gelerek gözlemlemiştir. Ordunun yeniden güçlendirilebilmesi için Sakarya’ya kadar çekilmesini söyleyen Atatürk Yunan ordularına karşı bir şans elde etmiştir. Bu cephede savaşırken Başkomutan unvanı alan Atatürk, 12 Ağustos 1921 günü bu unvanı ile ordunun başına geçmiştir.



.

Harem Nedir?

17 Şubat 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Harem çoğumuzun bildiği gibi Osmanlı zamanında sarayların belirli bir bölümüne verilen isimdir. Ancak tam olarak sarayların bu bölümü ne için kullanılmaktaydı ya da sarayların tam olarak nerelerinde bulunuyordu bu haremler gibi soruların cevapları tarih biliminin yaptığı araştırmalar sonucu çeşitli varsayımlarla karşımıza çıkmaktadır. Öncelikle elimizdeki verilere dayanarak haremler ile ilgili kesin yargılara bakalım isterseniz.

Topkapı Sarayı örneğinden de bildiğimiz üzere haremler genellikle sarayların iç avlularına bakacak şekilde konumlandırılan bölmelerdir. Harem kelimesinin, kelime olarak anlamına baktığımızda muhterem yer, korunan ve mukaddes anlamlarına gelen bir kelime olduğunu görürüz. Sadece saraylarda değil, büyük evlerin bazılarında da harem ismi verilen bölümlerin olduğu bilinmektedir. Bu haremlerin genel olarak ortak özellikleri, o sarayda ya da evde yaşayan kadınların yabancı erkeklerden korunarak rahatça yaşamalarının sağlanmasıdır.

---

---

Bu sebeple de haremler sarayın sadece iç avlusunu görecek şekilde inşa edildiler. 

Osmanlı döneminde haremler Harem-i Humayun şeklinde isimlendirilmişlerdir. Burada bahsedilen Harem-i Humayun padişahın yanında saray hizmetlerini yapacak kadınların yetiştirilmesi için kullanılan bir eğitim müessesesi özelliği taşır. Bu şekilde düşünüldüğünde haremin genel olarak bilindiği şekli ile bir zevk ve eğlence bölümü olmaktan ziyade eğitim amaçlı oluşturulmuş bir bölüm olduğu anlaşılır. Bu özelliği ile haremlere aynı zamanda yüksek dereceli kadınlar akademisi de denilebilir. Burada kadınlar arasında bir hiyerarşi mevcuttur ve cariyelikten en üst kademe olan ustalığa kadar dereceler bulunmaktadır. Aynı zamanda bu dereceler arasında terfinin mümkün olduğu bir sistem işlemektedir.

Haremlerin Farklı Kullanım Alanları

Saraylardaki harem bölümünün mahremiyeti ve gizliliği haremleri farklı şekillerde tanıtılmasına ve adından bahsedilmesine neden olmuştur. Harem konulu bazı sanat eserlerinde haremler genelde eğitim fonksiyonu gözardı edilerek sadece gizlilik ve mahremiyetinden dolayı farklı şekillerde tanıtılmıştır.

Son zamanlarda yerli ve yabancı bilim insanlarının yaptıkları araştırmalar haremin o dönemde dünya üzerinde bulunan en gelişmiş ve etkili eğitim sistemlerinden bir tanesine sahip olduğunu göstermektedir. Amerikalı bilim adamı Leslie Peirce on yıl süren araştırması sonucu Harem hakkında yazdığı bilimsel araştırmasını şu şekilde özetlemektedir:

"Biz batılılar İslam toplumunda cinselliği saplantı haline getirmek gibi eski ama güçlü bir geleneğin mirasçılarıyız. Harem, Müslüman cinsel duyarlılığı üzerine kurulu Batı efsanelerinin kuşkusuz en yaygın simgesidir.“ 

Burada haremin bilinen şekli ile sadece eğlence ve zevk düşkünü padişahlar için yapılmış bir bölüm olarak düşünülmesini eleştiren  Peirce şu şekilde devam ediyor:

"Hanedan ailesi üyeleri için harem bir ikametgâhtı. Sultan ailesinin hizmetkârları için ise bir eğitim kurumu diye tarif olunabilir. Genç kadınlar sadece padişaha uygun cariyeler ve annesiyle diğer ileri gelen harem kadınlarına nedimler sağlamak amacıyla değil, aynı zamanda askerî / idarî hiyerarşinin tepesine yakın erkekler için uygun eş sağlama amacıyla eğitilirlerdi. Enderun, saray içinde padişaha kişisel hizmet yoluyla erkekleri nasıl saray dışında hanedana hizmet hazırlıyorsa, harem de kadınları padişah ve annesine kişisel hizmet yoluyla dış dünyadaki rollerini almaya hazırlıyordu."

 

Azat edilerek enderun mezunları veya diğer görevlilerle evlendirilen bu kadınların payına da kocalarının oluşturduğu erkek hanelerini (selamlık) tamamlayan haremler oluşturmak düşerdi.

 

Sultan hanesinin kurduğu teşkilat ve eğitim kalıbı bu köle evlilikleri vasıtasıyla çoğaltılarak Osmanlı yönetici sınıfının sosyal ve politik temelini oluşturuyordu. Saray eğitim sisteminin -hem erkek hem de kadınlar için- ana hedeflerinden biri hükümran hanedana sadakatin aşılanmasıydı. İmparatorluk elitini sarmalayan bağları erkekler kadar kadınlar da sürdüğü için elitin sadakatinin odağında sadece padişahın kendisi değil, aynı zamanda sultan hanesinin kadınları, yani bir bütün olarak haneden ailesi vardı."

17. yüzyıl yazarlarına baktığımızda yine haremi yakından tanımamıza yardımcı olacak bir kaç anekdotu paylaşmak yerinde olacaktır. 1638 yılında yaptığı araştırması sonucu Henry Blunt Harem ile ilgili şu şekilde yazmaktadır:

"Sarayın, ikinci avluya girmelerine izin verilen yabancıların gidebildiği kadarını gördüm... İçeriyi görmedim. Ama hükümdarlarına karşı huşu duyduklarını gösteren şahane bir sessizlik ve saygı içindeki sonsuz bir görevliler ve hizmetkârlar kalabalığı ile karşılaştım." (Henry Blunt, A Voyage into the Levant, 1638).

Harem ile ilgili karşımıza çıkan bir diğer önemli araştırmada Fransız yazar Petiş de la Croix’ dan gelmektedir. Uzun yıllar sarayda yaşama fırsatı bulan yazar harem hakkında gözlemlerini şu kelimeler ile anlatmaktadır:

“Kardeşim, Osmanlı imparatorlarının sarayı konusundaki merakını herkesten kolay giderebilirim. Çünkü yirmi yıldan fazla bir süredir bu sarayın içine kapalı kalmış biri olarak güzelliklerini, yaşam tarzını, disiplinini gözlemleme zamanım oldu. Çeşitli yabancı gezginlerin bir kısmı dilimize de çevrilmiş olan bir çok fantastik tasvirine inanılacak olursa b sarayın büyülü bir yer olmadığını hayal etmemek güçtür... Fakat sarayın asıl güzelliği içinde gözlenen düzende ve burada yaşayan güçlü kişilerin hizmetine bakacak olanların eğitiminde yatar." (François Petiş de la Croix, Ett General de l'Empire Ottoman, 1695).

Haremin Genel Özellikleri ve Fonksiyonları

Haremin özelliklerine yakından bakacak olursak genel olarak Osmanlı hareminde ortalama 400 kadın bulunduğunu ve bazı dönemlerde bu sayının 1600 e kadar çıkabildiği görmekteyiz.

Haremin genel fonksiyonları ise şu şekilde sıralanabilir: İlk olarak bilindiği gibi padişahın aile yaşamını sürdürdüğü saraylarda padişahlar, şehzade ve devlet ileri gelenleri için haremlerden eş ve cariye temin edilmekteydi.  Önceleri yabancı hanedanlar ile evlenmeye yatkın olan padişahlar ve hanedan ileri gelenleri Fatih Sultan Mehmet döneminden itibaren bu durumu değiştirerek sadece haremlerden kendilerine eş ya da cariye seçmekteydiler. Böylelikle Harem teşkilatınında Fatih Sultan Mehmet dönemi ile başladığını söyleyebiliriz.

Haremin ikinci fonksiyonu ise daha önce de söylediğimiz gibi eğitici özelliği ile okul niteliğidir. Burada kadınların eğitilerek, eğitimli kadınlar ile eğitimli erkeklerin evlendirilmesi ile eğitime dayalı bir aristokrasinin kurulmuş olduğu söylenebilir. Saraydaki kadınların bu şekilde eğitilmesi saray halkınının da eğitim düzeyinin çok yüksek olduğunu ispatlayan bir durumdur.

Kelime anlamı olarak da dokunulmaz, kutsal manalarına gelen harem kelime anlamında olduğu gibi Osmanlı düzeninde de herkesin giremediği bir bölümdü. Haremin bilinmeyen bir diğer özelliği ise haremin devlet adamları yetiştiren Enderun mekteplerine paralel bir kurum olarak oluşturulmuş olmasıdır. Haremin bu şekilde gizliliğinin korunuyor olmasının en büyük nedeni, öncelikle devlet sırlarının dışarıya çıkmasının önlenmesini başarmaktı. 

Aynı zamanda güvenliğin sağlanabilmesi için de harem bölümünün bu şekilde dışarıya kapalı olması gerekiyordu. Yabancı kralların kızları saraya padişahın eşi ya da cariyesi olarak geldiklerinde genelde Müslüman olup Osmanlı kültürünü benimseselerde arada soylarını unutmayıp, gizli mektuplarla devlet sırlarını kendi ülkelerine ulaştırdıkları oluyordu bunu önlemek isteyen Fatih Sultan Mehmet’in çözümü ise oluşturduğu harem teşkilatıydı.

Harem teşkilatının en üst düzeyi Padişah ve Sadrazamdan sonra hadim edilmiş bir erkek olan Kızlar Ağası ya da diğer bir ismi ile Harem Ağası idi. Bu kişiler Padişah ve sadrazamdan başka kimseden emir almazlardı. Bu kişilerin genel olarak Mısır’da yetişmiş bir Arap olduğu bilinmektedir. Haremin daha iç bölümlerinde ise Haznedar Usta isminde bir harem üyesi kadın kontrolü ve yetkiyi elinde tutardı.





.

Feodalite Nedir?

16 Şubat 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Feodalite kelime anlamı olarak, Latince feodum (timar) kelimesi ile taşınabilen değerli mal manasına gelen bir kelimeden türetilmiştir. Feodalite ilişkisi, bir toplumda kendini hiyerarşik şekilde gösteren bir ilişkidir. Bir örgütleniş şeklinde baş gösterdiği için bu örgütleniş biçiminin de temelinde hiyerarşik bir yapı taşıdığını söyleyebiliriz. Temelinde ekonomilerin kendi kendine yetebilmesi düşüncesi üzerine kurulu bu sistemde merkezi otorite kuvveti zayıf,yerellik görüşü ise kuvvetlidir.

Feodalite, feodalizm ya da feodal düzen kendisini Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra güçlü ve zengin yerel güçlerin kendi düzenlerini kurmaları üzerine dayalı bir sistemdir. Özelliklerine yazının ilerleyen bölümlerinde daha yakından bakacağımız Feodal Sistem’in ilk olarak nasıl ortaya çıktığına ve geliştiğine bakalım.

Feodal Sistemin Ortaya Çıkışı:

Feodal sistem, ilk olarak Roma İmparatorluğu sınırları içerisinde kendini göstermeye başlamıştır.

---

---

Bu sistemin güçlenip bütün iradeyi eline almasının en önemli nedeni ise Roma İmparatorluğu’nun içinde bulunduğu ekonomik problemler olarak gösterilebilir. Bu noktada Roma İmparatorluğu’nun o dönemdeki ekonomik yapısına yakından bakmak doğru olacaktır. 

Roma İmparatorluğu ekonomik kalkınmasını yaptığı fetihler sonucu elde ettiği yeni fetih vergilerinden ve yağma gelirlerinden elde ediyordu. Zaman içerisinde azalan ve duran fetihler ise Roma İmparatorluğunda mevcut güçlü ekonomik yapının sarsılmasına neden olmuştur. Bu duruma bir çözüm olarak halkına aşırı derecede yüksek oranda vergiler sunarak ayakta durmayı amaçlayan Roma İmparatorluğu planladığı sonucun aksine farklı bir sonuçla karşılaşmıştır. Artan vergiler ekonomik durumu zaten iyi olmayan köylü kısmı zorlamış ve köylünün tarım ve hayvancılık gibi alanlarda çalışmalarını devam etmelerini zor durumda bırakmıştır. 

Kentsel kesime tarım ve hayvancılık yaparak meyve ve gıdasal malzeme satan köylü kesim artık bu üretimi gerçekleştiremeyecek noktaya gelmiştir. Alım gücü çok azalan halk, çareyi köylerden kentlere göçte bulmuştur. Bu ekonomik yapının kendini bu şekilde yeniden düzenlemesi, Roma İmparatorluğu içerisinde toplu göçlerin yaşanmasına neden olmuştur. Bu durumun neden olduğu bir diğer sonuç ise Latifundiaların yani köle emeği ile çalışan tarımsal çalışanların zor duruma düşmesidir. 

Kölelerin beslenmesi dahi çok büyük bir masraf haline döndüğü bu ekonomik sıkıntı döneminde bazı köle sahipleri kölelerini azad ederek bu masraftan kurtulma yoluna gitmişlerdir. Bazı toprak sahipleri ise bu topraklarını kira karşılığı kölelere kiralayarak yeni bir geçim yolu elde etmeye çalışmışlardır. Bu durum ise, Roma topraklarında yeni bir sınıfın doğmasına neden olmuştur. Serfler de denilen bu grup temelinde feodal yapıda üretici gücü elinde bulunduran sınıf olarak bilinir. Serfler kira vererek sahip oldukları toprakları işleyerek üretime devam etmek zorundalardı, keza onlara verilen özgürlükler kısıtlı özgürlüklerdi ve sahip oldukları toprakları işletmekle ve kira ödemekle yükümlüydüler.

Feodal Sistemin Yayılması

Roma İmparatorluğu’nun Cermen saldırıları sonucu yıkılması feodal sistemin güçlenip yayılmasında yine büyük rol oynamıştır. Roma İmparatorluğunu istila edip bu topraklara yerleşen Cermen krallıklar Roma İmparatorluğu döneminden farklı olarak merkezi otorite kurmadılar bunun yerine, kendi ekonomisini ve geçimini sağlayabilen birçok küçük krallıkların birleşiminden oluştular. Bu noktada feodal teriminin kullanımı önemlidir. Çünkü kurulan bu küçük krallıkların her birine feodal beylikler denilmekteydi.

Bu feodal düzenin gelişerek bilinen feodal yapı halini alması neredeyse iki asır sürmüştür. Roma İmparatorluğunun devrilmesinden sonra 10. yüzyıla kadar süren gelişmeler feodalitenin kendini geliştirerek şeklini sürekli değiştirmesine neden olmuştur.

10. yüzyıl sonunda oluşan yapıyı kısaca açıklamak gerekirse şu şekilde söylenebilir: oluşan serf sınıfı soyluların toprağını işlerken olası istilalara karşı ise şövalyeler tarafından korunmuşlardır. Bu şövalyeler genel olarak Avrupa’yı istilalardan koruyan askeri sınıf idi ve üretimi gerçekleştiren köylülerin koruyucu soylularıydı. 9. ve 10. yüzyıllarda Avrupa da kendini gösteren istilalar bu sistemin Avrupa’da daha geniş alanlarda uygulanırlığını arttırmıştır.  Bu sayede o dönemde Avrupa’da yaşanan göçebe istilaları da durdurulmayı başarmış Avrupa’da güvenlik içinde üretim sağlanmıştır.

Feodal düzen ilk olarak Frank Karölenj İmparatorluğu üzerinde oluştuğu için feodalizmin kuruluş vatanı Fransa olarak gösterilmektedir. Feodalizim Britanya’ya gelmesi ise yine göçebe saldırıları sonucu olmuştur. 1076 yılında Britanya’yı istila eden Normanlar Fransa’dan getirdikleri Feodal sistemin İngiltere’de de yüz göstermesini başarmışlardır. 

Daha sonra Britanya adasını tam olarak ele geçiren Normanlar İngiltere topraklarında da tam olarak bir feodal yapının kurulmasını sağlamışlardır. Burada Avrupa’nın diğer kesimlerinden farklı olarak feodal rejim kendiliğinden aşağıdan yukarı doğru değil, üstteki gücün yetkisi ile yukarıdan aşağı doğru kurulmuştur. Gücü elinde bulunduran Normanlar’ın İngiltere’de bu şekilde feodal rejimi sağlamaları İngiltere’deki feodal rejimin diğer bölgelere göre daha sağlam ve uzun ömürlü olmasını sağlamıştır.

Avrupa’daki feodal rejim gelişmelerine baktığımızda en son Almanya’da feodal rejimin yayıldığını söyleyebiliriz. 12. yüzyılda Fransa’daki Frank Karölenj imparatorluğunun yıkılmasından sonra dağılan grupların Almanya’ya yerleşmesi sonucu burada da feodal rejim etkisini göstermeyi başarmıştır.

İspanya’ya baktığımızda ise kuzey kısımdaki Katalonya bölgesi dışında İspanya topraklarında feodal rejimin pek etkisinin görülmediği bilinmektedir. İspanya’da feodal rejimin kurulmasından evvel Arap egemenliğine girerek bu yapıyı oluşturmuştur.

Feodal Yapı Nasıl İşler?

Feodal yapının hiyerarşik bir yapı olduğunu yazının en başında zaten söylemiştik. Peki, ne demek oluyor bu hiyerarşik yapı? Feodal düzende en üstte bir kral bulunur, kraldan sonra ise sırası ile güçlü soylular ve daha az güçlü soylular vardır en alt kısımı ise daha önce de açıkladığımız serfler bulunmaktaydı.  Bu hiyerarşik yapının en üst tabakasını oluştursa da kralın güçleri sınırlıdır ve mutlaki bir rejimden söz edilemez. Toprak sahibi zengin soyluların kralın karşısında güçlerinin azımsanmayacak kadar çok olduğu bir çok kez görülmüştür. Bir örnek vermek gerekirse 1215 senesinde İngiliz Feodalitesi’nde zengin soylular kral Yurtsuz John’a Magna Carta’yı kabul ettirmişlerdir.

Feodal yapılarda soylular ve üretimi yapan köylüler arasında bir feodal sözleşme mevcuttur ve burada feodal beyler köylüleri koruyacağını garanti ederken, köylüler de feodal beyler için üretim yapacaklarını kabul etmiş olurlar. Burada koruyan-korunan ilişkisi vardır ve koruyana süzeren, korunana ise vassal denilmektedir.

Sadece ekonomik olarak değil askeri güç açısından da gücü elinde bulunduran feodal beyleri bu şekilde güçlerini uzun süre korumuşlardı. Bu durum kral yönetiminin de bir taraftan işine gelmekteydi çünkü merkezi bir askeri gücün oluşturulması kral için çok büyük bir ekonomik masraf demekti. Bu durumda feodal beylerin kraldan korkusunun olması için hiçbir neden kalmamıştı.

Feodal düzenin bulunduğu yönetimlerde zenginliğin ölçüsü topraktır. Bu aynı zamanda askeri bakımdan gücün de zenginlik gibi toprağı elinde bulunduran kişilerin elinde olduğunu gösterir. Ancak bu durum bu beyliklerin dışa kapalı bir hale gelmesine neden olmuştur bunun bir sonucu olarak da krallık olarak gelişme çok yavaş bir şekilde ilerlemiş ve hatta feodal dönemde bu tür gelişmeler durma noktasına gelmiştir. Sadece kendi içerisinde üretim ve ticaret yapan feodal beyler rekabet ortamının oluşmasının önüne geçmiştir.

Feodal yapının tamamen sarsılarak yıkılması da yine bu yüzden olmuştur. Zaman içerisinde değişen bu ekonomik düzen, rekabet ve teknolojik gelişmeler feodal yapıların yıkılmasının önünü açmıştır.



.

Skolastik Düşünce Nedir?

12 Şubat 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Skolastik Düşüncenin tanımına geçemeden önce, skolastik düşüncenin hangi dönemde nerede ve neden meydana çıktığını anlamaya çalışmak bu düşüncenin ne olduğunu anlamakta bize yardımcı olacaktır.

Skolastik Düşünceden Önce

Ortaçağ Avrupa’sına baktığımızda din ve kilisenin toplum üzerindeki etkisinin ne kadar büyük boyutlarda olduğunu görürüz. Bilimsel araştırmaların ve bilimsel gerçeklerin dahi geçerliliğinin kilise yada İncil karşısında hiçbir önem taşımadığı bu dönemde tanınan tek gerçek vardı ve o da kilisenin ve buna bağlı olarak incilin gerçeğidir. Bu durum özgür düşünceyi yok etmekle kalmıyor aynı zamanda düşüncenin gelişmesini engelliyordu. Halkın özgürce düşünme yetisinin engellenmesi toplumların ne bilimsel alanda ne de düşünsel alanda gelişmesine izin vermiyordu. Bu tür durumlarda pozitif bilim ile gerçekleri su yüzüne çıkarmaya çalışan insanların karşısına hep kilise çıkıyor ve bu insanlar ölüme kadar varan cezalarla cezalandırıyorlardı.

---

---

Bu cezalar insanları bu durumu kabullenip, özgür düşüncelerin gelişmesi için ellerinden bir şey gelmeyeceğine inanmaya ikna ediyordu.

Kilise korku, diktatörlük ve dayatma ile elinde bulundurduğu bu gücü bir süre sonra sadece kendi çıkarı için kullanmaya başlamış ve cezalandırmalarda aşırı boyutlara ulaşmıştır. Bu duruma örnek vermek gerekirse cennetten toprak parçası sattığını iddia eden kiliselerin zenginliklerinin aşırı boyutlara ulaşması ve cahil kalmış halkın bu şekilde kandırılarak gerçekleri görmemelerinin sağlanması skolastik düşüncenin temelini oluşturmuştur. Tek doğrunun İncil olduğuna inanan ve halk arasında da bunun böyle inanılmasını sağlamak için dayatmayalar yapan kilise bu duruma karşı gelen kişileri ağır şekilde cezalandırılıyordu. Bu şekilde korku ve dayatma ile hem gücü elinde bulundurmayı başarıyor hem de toplum içinde pozitif bilimlerin ilerlemesine ve böylece de yeni görüşlere, buluş ve icatlara engel olmuş oluyordu. Kendini geliştiremeyen, düşünsel açıdan özgürlüğü elinde bulundurmayan halk ise kiliseye ve İncil’e inanmaktan başka bir şey yapamıyordu.

Bu durumun en bilinir örneği Galileo’dur. Bu dönemde kilise dünyanın bir tepsi gibi düz olduğuna inanıyor ve bu şekilde inanılmasını emrediyordu. Yaptığı araştırmalar sonucu bunun böyle olmadığı sonucuna varan Galileo bu araştırmaları yüzünden kiliseye ve İncil’e karşı geldiği için ölüm cezası ile cezalandırılmış ve bu nedenle çalışmalarının da devam etmesinin önüne geçilmiş olmuştur. Bu bahsedilen durumlar sandığımız gibi binlerce yüzyıl ötesi değil yaşadığımız yüzyıldan sadece bir kaç asır öncesidir. Galileo Galilei 1564 yılında Pisa şehrinde doğmuş ve 1642 yılında ise öldürülmüştür.

Bu kadar açıklamanın ardından Skolastik Düşünce’nin bir tanımını yapacak olursak şu şekilde özetleyebiliriz: düşünce özgürlüğünü kesin bir dille yasaklayan, düşünmeyi ve düşünerek elde edilecek pozitif bilimleri, bilimsel sonuçları tamamen reddeden ve sadece kilisenin doğrularını doğru olarak kabul eden düşünce tarzına Skolastik Düşünce denilmektedir.

Felsefi anlamda baktığımızda Skolastik Felsefe Patristik felsefenin bir devamı şeklinde gelişmiştir. Hristiyan inancı bu felsefenin temelini oluşturmaktadır. Skolastik felsefenin varlığını sürdürdüğü ortaçağ döneminde diğer bütün felsefeler skolastik felsefe zemininde kendini geliştirebildikleri için ortaçağ felsefesi deyimi ile bahsedilen de skolastik felsefeden başkası değildir.

Skolastik Düşüncenin Farklı Dönemleri

Skolastik Felsefenin dönemlerine baktığımızda üç tane dönem ile karşılaşırız. İlk olarak Skolastik düşüncenin ilk olarak meydana çıktığı ve kendini geliştirdiği erken dönemdir. Bu dönem 800 ve 1200’lü yıllar arasını kapsamaktadır. 1200 yılında yükselişe geçen skolastik düşünce 1300’lü yıllara kadar yükseliş dönemini yaşamıştır. 1300’lü yıllardan itibaren ise geç dönemini yaşayan skolastik düşüncenin 1500’lü yıllara kadar bu geç dönemini devam ettirdiği bilinmektedir. 

Skolastik felsefeye ilham veren düşünce yapısı olarak karşımıza Aristotelizm gelmektedir. Skolastik felsefenin en bilinen özellikleri din felsefesi ile gerçekleri anlamaya çalışmaktır ki bu da bilinen skolastik felsefenin yeni bir şey bulmak ya da düşünceler elde etmek amacı taşımadığını bize gösterir. Bunun yerine var olan düşüncelerden skolastik felsefeye uygun olanlarını güçlendirmek ve uygun olmayanları da çürüterek yok etme çabası içerisindedir.

Bu felsefenin en önemli düşünürlerinden birisi olarak bilinen Augustinüs’ün “Anlamak için inanıyorum!” düşüncesi skolastik felsefenin temel düşüncesi olarak özetlenebilir. Bu düşünce tarzı realizminde temelini oluşturmaktadır. Bakış açısının bu şekilde olması nedeni ile görelikçiliğe, öznelliğe ve kuşkuculuğa karşı etkili bir tavır koyan skolastik felsefe yalnızca tek bir doğruya inanarak sadece tek bir doğruluk sisteminin varlığını geliştirmeyi amaçlar.

Skolastik felsefeye göre iyi hem tanrının buyruğudur hem de Tanrı bizzat tüm iyiliğin kendisidir. Batı İmparatorluğu’nun çökmesinden itibaren meydana gelen kültürel yıkımlar skolastik düşüncenin gelişmesinin önünü açmıştır.  Böylece yeni bir toplumsal, sosyal ve kültürel düzenlemeye girilen bu dönemde skolastik düşünce geniş kitlelere hızlıca yayılmıştır. Bu dönemden önemli skolastik düşünürlere örnek vermek gerekirse 810 ve 887 yılları arasında yaşamış Johannes Scottus ilk skolastik düşünür olarak karşımıza çıkar.

Skolastik Düşüncenin Gelişmesinin Neden Olduğu Sonuçlar

Kilisenin tek güç olarak kontrol ve yönetmeyi eline almış olması, ekonomik açıdan da halkın kiliseye bağlı hale gelmesine neden olmuştur, Kavimler göçü sonrası ikiye ayrılan Roma imparatorluğu hristiyanlığın da ikiye bölünmesine neden olmuştur. Bu durumda Avrupa’da siyasi otoritelerin değişmesine ve sarsılmasına neden olmuştur. Bu durumdan faydalanmak için elinden geleni yapan kilise ise gücüne güç katarak halkı sömürmek için çeşitli yollar kullanmışlardır. Zaten cahil kalmis durumda olan halk iyice sömürülmüştür. 

Toprakları elinde bulunduran kilise halkı neredeyse hiç bir ödeme yapmadan çalıştırmış ve geliri ile zenginliğine zenginlik katmıştır. Bu dönemde kilisenin elinde bulundurduğu güç sadece bununla kalmamış aynı zamanda vergi vermeme, askerlik yapmama, mahkeme kurma, eğitimi kontrol etme, aforoz etme, krala taç giydirme gibi yetki ve ayrıcalıkları ile alt edilemez duruma gelmiştir.

Skolastik düşüncenin İslam ve Türkler üzerindeki etkisine baktığımızda Orta Çağ’da İslam üzerinde de skolastik düşüncenin etkisinin gözlendiği görülmüştür. Ancak hiçbir zaman Avrupa’da olduğu kadar etkili olmamıştır. Türkler genelde düşünce özgürlüğünün olduğu yerlerde varlıklarını sürdürmüşlerdir.

Skolastik Düşüncenin Sonu

İtalya’da hümanistlerin, Eski Yunan ve Roma eserlerini inceleyerek gelişmenin önündeki en büyük engelin skolastik felsefe olduğunu görerek bu düşünce yapısını etkisiz hale getirebilmek için ellerinden geleni yapmışlardır. Matbaanın gelişmesi ve insanların okuma yazma oranlarının artması skolastik düşüncenin önüne geçebilmek için en büyük etkilerden olmuştur. Fransa’da Rönesans ve Reform hareketlerinin gelişmesi de skolastik yapının çatlayarak etkisiz hale gelmesinde büyük rol oynamıştır.

Hümanist görüşün ve bu görüşün bir sonucu olarak Rönesans ve Reform hareketleri güney Avrupa’da İtalya’dan başlayarak bütün Avrupa’yı etkisi altına alması, okur yazarlığın artması ve buna bağlı olarak görüşlerin bir metin halini alarak bütün Avrupa’da yayılabilir hale gelmesi böylece sadece kilisenin söz sahibi olduğu yönetimler birbiri ardına çökmeye ve yerini özgür düşünceye bırakmaya başlamıştır. Böylece orta çağ karanlığı olarak da bilinen, bilimsel ve sanatsal alanda kendini geliştirmek isteyenlere büyücü gözü ile bakılan ve skolastik düşüncenin hakim olduğu bu dönem geride kalmış yerine yeni bir çağ "Yeni Çağ" başlamıştır.





.

Derebeylik Nedir?

12 Şubat 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Ortaçağ Avrupa’sında skolastik düşüncenin de etkisi ile oluşan toprak zenginleri, sahip oldukları topraklar üzerinde sadece ekonomik üstünlüğü değil aynı zamanda siyasi ve askeri üstünlüğü de ellerinde tutuyorlardı. Bu üstünlük toprak içerisinde yaşayan belirli kimselere karşı değil diğer toprak zenginlerine karşı da bir üstünlüktü. Toprak sahipleri toprakları üzerinde kendi ordularını kuruyor, kendi ticaret ve siyasi teşkilatmalarını yönetiyorlardı. Zaman zaman bu toprak zenginleri kendine ait genel bir askeri teşkilatlanması olmayan krala karşı bile kafa tutabiliyorlardı.

Kral topraklarında güvenliği sağlayabilmek adına hem ekonomik hem de askeri açıdan bu toprak zenginlerine bağımlı halde varlığını sürdürdüğü bu dönemde oluşan bu rejime Derebeylik rejimi ya da feodal rejim denilmekteydi.

---

---

Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi toprak sahiplerinin herbiri farklı derebeyliklerini oluşturuyorlardı.

Roma İmparatorluğunun Cermen saldırıları sonucu yıkılması feodal sistem de denilen derebeyliklerinin güçlenip yayılmasında yine büyük rol oynamıştır. Roma İmparatorluğunu istila edip bu topraklara yerleşen Cermen krallıklar Roma İmparatorluğu döneminden farklı olarak merkezi otorite kurmadılar. Bunun yerine, kendi ekonomisini ve geçimini sağlayabilen birçok küçük krallıkların birleşiminden oluştular. Bu noktada feodal teriminin kullanımı önemlidir çünkü kurulan bu küçük krallıkların herbirine feodal beylikler ya da derebeylik denilmekteydi.

Bu derebeylik düzeninin gelişerek bilinen feodal yapı halini alması neredeyse iki asır sürmüştür. Roma İmparatorluğunun devrilmesinden sonra 10. yüzyıla kadar süren gelişmeler derebeyliklerin kendini geliştirerek şeklini sürekli değiştirmesine neden olmuştur.

10. yüzyıl sonunda oluşan yapıyı kısaca açıklamak gerekirse şu şekilde söylenebilir: oluşan serf sınıfı soyluların toprağını işlerken olası istilalara karşı ise şövalyeler tarafından korunmuşlardır. Bu şövalyeler genel olarak Avrupa’yı istilalardan koruyan bir askeri sınıf idi ve üretimi gerçekleştiren köylülerin koruyucu soylularıydı. 9. ve 10. yüzyıllarda Avrupa da kendini gösteren istilalar bu sistemin Avrupa’da daha geniş alanlarda uygulanırlığını arttırmıştır.  Bu sayede o dönemde Avrupa’da yaşanan göçebe istilaları da durdurulmayı başarmış Avrupa’da güvenlik içinde üretim sağlanmıştır.

Derebeyliklerin Kuruluşu

Derebeylik sisteminin Kavimler Göçü sonrası 375 yılı itibarı ile ilk kez ortaya çıkmaya başladığı bilinmektedir. Tam olarak başlangıcı ise 9. yüzyıla kadar uzanmaktadır. 9. yüzyıl ve 15. yüzyıl arasında etkinliğini gösteren derebeylik sistemi çok küçük hükümdarlıklar şeklinde de açıklanabilir. Halkın köylü ve şehirli şeklinde ikiye ayrılmış olması da yine derebeylik sisteminin bir sonucudur. Derebeylikleri arasında da hiyerarşik bir yapı görmek mümkündür. Bu durum küçük derebeylerinin kendinden daha büyük derebeyliklerine bağlı olması şeklinde açıklanabilir. Bu durumda kendinden daha büyük bir derebeyinin isteği durumunda küçük derebeyi ordusu ile birlikte büyük derebeyine yardım etmekle yükümlüydü. Bu kurala uymayan küçük derebeylikleri isyan etmek durumundaydılar.

Ateşli silahların bulunması ile birlikte varlıkları teker teker yok olmaya başlayan derebeylikleri haçlı seferleri sırasında büyük kayıplar vermişlerdir.

Derebeylik teşkilatının bir hristiyanlık teşkilatı olduğunu söylemek mümkündür. Her ne kadar derebeyler derebeylikleri sınırları içerisinde bir hükümdar gibi kuvvetli iselerde kilise ve incil de kontrolü sağlamakta büyük rol oynamaktaydı. Müslümanlığa bakıldığında ise bu sistemden farklı olarak hükümdar hanedanı dışında başka bir toprak zengini asiline ya da sözü geçen başka bir güçlü kimseye rastlanmamaktadır. Güç ve yetki tek elde toplanmıştır. Bu sebeple derebeylik teşkilatının osmanlıda görülmediğini söylemek mümkündür.

Derebeyliklerinde askeri gücün sahibi kral ya da devlet değil derebeyleri idi bu durum derebeylerinin krala karşı çok fazla güçlenmesine ve askeri yapının kopuk bir şekilde oluşmasına neden olmuştur.

Derebeyliklerin Yapısı

Derebeylik sisteminin ilk olarak Frank Karölenj İmparatorluğu üzerinde oluştuğu için Derebeylik sisteminin kuruluş vatanı Fransa olarak gösterilmektedir. Bu feodalizmin Britanya’ya gelmesi ise yine göçebe saldırıları sonucu olmuştur. 1076 yılında Britanya’yı istila eden Normanlar Fransa’dan getirdikleri Derebeylik sistemin İngiltere’de de yüz göstermesini başarmışlardır. Daha sonra Britanya adasını tam olarak ele geçiren Normanlar İngiltere topraklarında da tam olarak bir derebeylik sisteminin kurulmasını sağlamışlardır. Burada Avrupa’nın diğer kesimlerinden farklı olarak feodal rejim kendiliğinden aşağıdan yukarı doğru değil, üstteki gücün yetkisi ile yukarıdan aşağı doğru kurulmuştur. Gücü elinde bulunduran Normanlar’ın İngiltere’de bu şekilde derebeylik sistemini sağlamaları İngiltere’deki bu sistemin diğer bölgelere göre daha sağlam ve uzun ömürlü olmasını sağlamıştır.

İnsanlar arasında eşitliğin söz konusu olmadığı, kölelik sisteminin uygulandığı ve derebeyliklerinin sözünün zenginlikleri doğrultusunda geçtiği bir yönetim düzeni olan derebeylik döneminde, zengin derebeyleri zenginliklerine zenginlik katarken halk, köle şeklinde, karın tokluğuna çalışma pahasına kullanılıyordu. Köle şeklinde çalıştırılan halk Serf ismi verilen sınıf oluşturuyordu ve hiyerarşik bir yönetim yapısının oluştuğu bu ortaçağ avrupasında en üstte kral varken en alt tabakayı hiçbir özgürlüğü olmayan bu serfler oluşturuyordu. Şenyörler de denilen feodal beyler yani derebeyliklerin sahipleri bu serfleri istedikleri gibi satın alın satabiliyorlardır.

Derebeyliklerde Askeriyenin Yapısı

Derebeyliklerinde yetiştirilen askerlere Şövalye denilmekteydi ve bu şövalyeler kendi derebeyliklerinden başka kimseden emir almıyorlardı. Bu durum Avrupa’da ortaçağda yıkım ve talan etmenin başarı sağlamasına neden oldu. Yeteri kadar kontrolü olmayan derebeyliklerinde askeri güç kendi kafasına göre yerleşim yerlerini istila ediyor, insanları öldürüyor ve kadınlara tecavüz ediyorlardı. Bu şövalyeleri yargılayacak ve cezalandıracak yeterli bir kontrol sistemi mevcut değildi.

Bu siyasi bölünmüşlük ve sosyal eşitsizlik sisteminin bu kadar uzun asırlar boyunca varlığını sürdürebilmiş olmasının nedenlerine baktığımızda, derebeylikler kurulu olmuş oldukları kalelerin yıkılabilmesinin o zamanın teknolojisi ile imkansız olması önemli bir neden olarak karşımıza çıkar. Bu kalelerin sağlamlığı köylüler üzerinde mutlak haklara sahip olan derebeyliklerin güçlerini korumalarını sağlamıştır. Ateşli silahların ve topların bulunması ile bu kalelerin ele geçirilebilir ve yıkılır hale gelmesi zaten derebeylik sisteminin de sonunu getirmiştir.

Halkın bu şekilde sadece karın tokluğuna çalıştırılıyor olması köylü kısmının bir sermaye sahibi olmasının önüne geçmiş ve ömürleri boyunca derebeylerine bağlı şekilde çalışmaktan başka çare bırakmamıştır.

Derebeylik düzeninin bulunduğu yönetimlerde zenginliğin ölçüsü topraktır. Bu aynı zamanda askeri bakımdan gücün de zenginlik gibi toprağı elinde bulunduran kişilerin elinde olduğunu gösterir. Ancak bu durum bu beyliklerin dışa kapalı bir hale gelmesine neden olmuştur bunun bir sonucu olarak da krallık olarak gelişme çok yavaş bir şekilde ilerlemiş ve hatta derebeylik döneminde bu tür gelişmeler durma noktasına gelmiştir. Sadece kendi içerisinde üretim ve ticaret yapan derebeyler rekabet ortamının oluşmasının önüne geçmiştir.

Feodal yapının tamamen sarsılarak yıkılması da yine bu yüzden olmuştur. Zaman içerisinde değişen bu ekonomik düzen, rekabet ve teknolojik gelişmeler feodal yapıların yıkılmasının önünü açmıştır.





.

Aziz Petrus Kimdir, Petrus Haçı Nedir?

04 Şubat 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Aziz Petrus ve Onun Hayatına Dair Bilinenler

Aziz Petrus 65-67 yılları arasında Roma’ da olduğu sayılan Hz. İsa’nın 12 havarisinden bir tanesidir. Aynı zamanda diğer havarislerden biri olduğu bilinen Andreas’ın da kardeşidir. Petrus’un İncil’de geçtiği hali ile aynı zamanda Jakobs’un oğlu (aslen İncil’de Jona’nın oğlu olarak geçer)ve bir de üvey oğlu bulunduğu bilinmekteydi. Aziz Petrus’un da Hz. İsa gibi Celileli (Filistin) olduğu bilinir.

Petrus eski yunanca “taş” manasına gelen bir kelimedir. İncil’de geçtiği şekli ile Hz. İsa Aziz Petrus ve kardeşi Andreas’a Galile denizi (Lut Golü) kenarında balık tutarlarken karşılaşır ve onları kendisini takip etmeye davet eder. Hz. İsa’nın teklifini kabul eden kardeşler orada balık tutmayı bırakarak Hz. İsa’yı takibe başlarlar. (Markos 1:16) Hz. İsa Petrus’u ilk kez gördüğünde “Sen Yuhanna oğlu Simon’sun ve Kifas olarak çağırılacaksın,” dediği bilinir.

---

---

Kifas da aynı Petrus isminde olduğu gibi kaya, taş manalarına gelmektedir.

Yine İncil’e göre Aziz Petrus’un evli olduğu bilinir ancak ne karısının kim olduğu ne de en ufak bir isim geçmektedir. Aziz Petrus’un karısı, karısının annesi ve ağabeyi ile birlikte Kafarnaum’da yaşadığı bilinir. Asıl mesleği balıkçılık olan Petrus, aynı zamanda bir diğer adı olan Simon ile de tanınır. Hz.İsa’nın bir havarisi olduktan sonra isminin önüne Aziz ünvanı getirilmiştir. Katolik kilisesinde Aziz Petrus’ un ilk Papa ve İsa’nın varisi olduğu kabul edilir.

İsmi taş anlamına gelen Aziz Petrus’a Hz. İsa’nın “Sen Kefas’sın (Petrus), ben kilisemi senin üzerine kuracağım,” dediğine inanılmaktadır. Petrus’un sahip olduğu Petrus künyesini yani Aramice Kifas’ı da kendisine Hz. İsa vermiştir. Kardeşi Andreas ile birlikte Hz. İsa’nın mucizelerine tanıklık eden Aziz Petrus kardeşi ile birlikte Hristiyanlığı ve Hristiyanlığı oluşturan temel bilgileri yaymaya söz vermiştir.

Bilinenlere göre Hz. İsa’nın ona çok güvenmesine ve kendisinin de defalarca Hz. İsa’ya bağlılık yemini etmesine karşın Aziz Petrus Hz. İsa’nın yakalanmasından sonra bağlılık yeminini tutmayıp Hz. İsa’dan ayrılarak kendisini yadsımıştır. Ancak yine de Hz. İsa’nın yakalanıp çarmıha gerilmesine kadar onun yanında bulunan en yakın destekçisi olduğu da bilinmektedir. İsa Mesih’in dirilip yeniden Kutsal Ruh olarak havarilere inişinden sonra İsrail’de, Antakya’da İncil’i yaymıştır. Aziz Petrus ikonalarının elinde hep bir anahtar ile resmedilmesinin sebebi daha önce de bahsedildiği gibi Hz. İsa’nın onu kilisenin kayası olarak tayin etmesi ve ona göklerin krallığını vermesi nedeni iledir.

Hz. İsa’nın ölümünden sonra Aziz Petrus’un etrafında toplanan Hristiyanlar, onun etrafında birbirlerine kenetlendiler. Romalıların tüm saldırılarına karşı hristiyanlığı ve inançlarını korumaya çalıştılar. Romalılara karşı gösterilen bu direnişte Aziz Petrus’un katkısı çok büyük olduğu bilinir.

Aziz Petrus’ tan bahsederken Aziz Pevlüs’den de söz etmek gerekir. Aziz Pevlüs’ün (asıl ismi ile Saul Paulüs) bugün Mesin sınırlarında yer alan Tarsus’ta doğduğu bilinmektedir. Yahudi asıllı bir Roma vatandaşı olan Aziz Pavlus, ilk hristiyanlara karşı ön cephelerde savaşarak çokça Hristiyanı eziyet ederek öldürmüştür. Şam’daki Hristiyanları toplayarak Kudüs’e getirme görevini almış olan Aziz Pavlus Şam’a giderken gökten gelen bir nur ile yere düşmüştür. Gökten gelen bu nur, “Saul neden bana eziyet ediyorsun?” diye sorduğunda “Ya Rab sen kimsin?” sorusu ile yanıt vermiştir. Karşılığında ise “Ben eziyet ettiğin İsa’yım” cevabını almıştır. Sonrasında gökten gelen ses Aziz Pavlus’a, “Kalk şehre gir ve ne yapman gerektiği sana söylenecektir,” demiştir.

Aziz Pavlus yerden kalktığında kördü ve onu Şam’ da Yahuda’nın evine kadar götürürler. Üç gün boyunca gözleri görmeyen ve yiyecek birşeyi olmayan Aziz Pavlus üç gün boyunca sadece dua etmiş ve Hannanıya isimli bir Hristiyan, üç günün sonunda Aziz Pavlus’un ellerinin üzerine ellerini koyarak onunla birlikte dua etmiştir. Daha sonrasında ise Aziz Pavlus’un gözleri görür hale gelir. Bunun sonrasında vaftiz olan Aziz Pavlus Havralarda Hz. İsa’yı Allah’ın oğlu olarak tanıdığını anlatır. Sonrasında Hz İsa’yı milletlere ve israil oğullarına anlatmaya çalışan bir elçi olarak yıllarını geçiren Aziz Pavlus bir Roma İmparatoru tarafından 67 yılında başı kesilerek öldürüldü.

Aziz Petrus’un Papalık mevkinin ilk başlangıcı ve mirasçısı olduğunu düşünen katolikler, kilisenin Aziz Petrus üzerine kurulmuş olduğuna inanırlar. Bazı kilise babalarının hayatlarının ilerleyen bölümlerinde bu görüşe inanmadıkları ve Aziz Petrus’u kilisenin kurucusu olarak görmediklerini sadece Hz. İsa’yı kurucu ve mirasçı olarak tanıdıklarını belirtmişlerdir. İncil’de Aziz Petrus’un adının çokça geçtiğini görürüz. Hz. İsa’nın en yakın ve güvendiği üç elçisinden biri Aziz Petrus idi diğerleri ise, Yuhanna ve Yakup’tu. Ayrıca İncil’de Hz. İsa’nın Aziz Petrus’a göklerin krallığının anahtarını vermiş olduğu geçmektedir. Aziz Petrus ise bu anahtarı kullanarak önce Yahudilerin sonra da Samiriyelilerin ve son olarak da bütün dünyadaki Hristiyan olmayan milletlerin Krallığa erişmesini sağlamıştır. (Matta 16:19; Elçiler 2:5, 41; 8:14 - 17; 10:45)

Konuşma yeteneğinin gelişmiş olduğu bilinen Petrus’un bazı durumlarda diğer elçileri temsil edici şekilde konuşmalar yaptığıdı da bilinmektedir. Petrus’un almış olduğu bütün büyük sorumlulukların yanında İncil’de yine de kendisini bir cemaatin başkanı ya da başı olarak gösterdiği bir bölüm yoktur. Papalık mecrinin Aziz Petrus’ a ait olduğuna dair görüşler bir tarafa bunun doğruluğunu kanıtlayabilmek için öncelikle Papalık mertebesini derinlemesine araştırmak gerekir. Aziz Petrus; “Tanrı’nın emaneti olanlara efendilik taslamamalarını, birbirleriyle ilişkilerinde alçakgönüllülüğü kuşanmalarını” söylediği bilinmektedir. Ancak bu durum Petrus zamanında günümüzdeki anlamı ile bir Papalık mevkinin oluşmuş olduğunu kanıtlamaz.

Petrus Haçı Nedir?

Petrus Haçı’nın ne olduğuna bakacak olursak, Petrus Haçı’nın ters çevrilmiş bir Latin haçıolduğunu görürüz. İskenderiye’li bilgin Origen’in bildirdiği şekli ile Aziz Petrus, Hz. İsa’ya karşı gösterdiği sözünden dönme ve riyakatsızlıktan dolayı, kendisinin ters şekilde çarmıha gerilerek asılmasını istemiştir. Hz. İsa’nın öldürüldüğü gibi normal şekilde bir haça bağlanarak öldürülmeyi kendisine yakıştıramamış olan Aziz Petrus Haçın ters çevirilmesini ve kendisinin bu şekilde asılarak öldürülmesini istemiştir. Bu nedenle ters çevrilmiş bu haça Aziz Petrus Haçı ismi verilmektedir.

Bu sebeplere dayanarak bazı katolikler bu şekildeki ters asılmış haçları İsa ile karşılaştırarak, değersizliğin bir sembolü olarak kullanmayı seçmişlerdir. Satanizmde de kullanılan şekli ile aynı olan ters haç burada anlam bakımından farklılık gösterir. Satanizmde ulaşılmak istenen nokta ve Aleister Crowley Sembolü olarak adlandırılan bu haç ile anlatılmak istenen İsa’nın lütfundan uzaklaşmaktır. Aziz Petrus 29 Haziran 1967 senesinde bu şekilde ters olarak çarmıha gerilerek öldürülmüştür.





.

Karun Hazinelerinin Hikayesi

25 Ocak 2016 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Kârûn ilk kez Kasaş, Mü’min ve Ankebut sürelerinde Kur’an’da karşımıza çıkmaktadır. Kur’an’dan direk bir örnek vermek gerekirse İsrailoğullarından olduğu söylenen Kârûn’ un serveti Kur’an’da şu şekilde geçmektedir:

"Biz ona, anahtarlarını (bile taşımanın) güçlü bir topluluğa ağır geleceği hazineler verdik." 

Serveti ile birçok durumda böbürlendiği söylenen Kârûn serveti için "Bunlar bana bendeki bilgi ve beceriden dolayı verilmiştir," dediği bilinmektedir. Bazı kaynaklara göre Kur’an’daki Kârûn hikayesi Tevrattaki Musa ile tartışma halinde olan ve zenginliği ile herhangi bir açıklama bulunmayan İsrail ileri gelenlerinden birisi olan Koreh’in serveti ve yunan mitolojisinde geçen Krezus’ un servetinin bir kombinasyonu olduğu kabul edilebilir. Krezus Antik çağın bilinen en zengin ve servetli Kralı idi. Onun hikayesine göre Krezus dokunduğu herşeyin altın olması için ilahlara yalvarır ve bu şekilde mutlak mutluluğa erişeceğini sanır ancak hikayenin sonunda isteği gerçek olan Kral çok zengin olmasına rağmen yine de mutluluğu bulamamıştır ve yine acılar içerisinde kıvranarak ölür.

---

---

(bkz. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Tarih Öğretmenliği Anabilim Dalı Bülteni) Lidya toprakları Anadolu’da bulunan en eski Yahudi yerleşim birimleridir ve bu özelliği ile Kur’an’da geçen bu hikayenin Yahudiler vasıtası ile bazı niteliklerinin (zaman, mekan vb. gibi) değiştirilerek Orta Doğu halklarına kadar ulaştığı ve orada da yayıldığı düşünülmektedir. Hikayeye diğer bir taraf olan Tevrat’tan bakıldığında ise Musa ile tartışan Korah isimli birisinin bir anlatısıdır. Burada Korah isimli kişinin zenginliği ya da serveti hakkında bilgi yoktur.

Bu şekilde genel olarak çerçevelendirilebilen Kârûn hikayeleri daha sonrasında Kârûn ile ilgili deyimlerimde oluşmasına neden olmuştur. Örnek vermek gerekirse: "Karun kadar zengin olmak“ Diğer bir örnek ise Gaziantep yöresine ait bir türküden gelmektedir:

“Kul Himmet üstadım gelse otursa

Hakk'in kelâmini dile getirse

Dünya benim deyi zapta geçirse

Karun kadar malın olsa ne fayda”

Kur’an’da Geçen Kârûn Hikayesi

Kur’an’da geçen Kârûn Hikayesine daha yakından bakarsak Kârûn’un Hz. Musa’nın hem amcaoğlu hem de eniştesi olduğunu görürüz. Gündüzleri oruç tuttuğu ve geceleri ise Namaz kıldığı bilinen Kârûn bu zamanlarında çok fakir ailesine bakmakta zorlanan bir kimseydi.

Günlerden bir gün Hak Celle ve Ala Hazretleri Hz. Musa’ya Tevrat’ı altın işleme ile yazmasını buyurmuştu bu durumda ise Hz. Musa “Ya Rabbi, halimi biliyorsun, ben çok fakirim“ diye karşılık vermişti. Bunun üzerine Cenabi Hak Hz. Musa’nın Simya ilmini öğrenmesini sağlamıştır. Yakın akrabası olan Kârûn’un büyük sıkıntı içerisinde olduğunu ve ailesine bile bakamadığını ancak dininin gereklerini yerine getiren bir kişi olduğunu gören Hz. Musa bu Simya ilmini Kârûn’a da öğretmeye karar vermiştir ancak bunun üzerine ibadet etmeyi bırakan Kârûn kar-ı ibadet bumuş der ve çok büyük mal ve servet sahibi olur. Bir rivayete göre Kârûn’un servetinin anahtarlarını 70 bir diğer rivayete göre ise 100 devenin taşıdığı söylenmekteydi ve yine rivayete göre sadece bir anahtar ile 70 adet hazine kapısı açılıyordu. Kârûn biryerden başka bir yere gideceğinde ona 1000 adet altın elbiseli ve altın lalıçlı kadın ve erkek eşlik ederdi. Zenginliği ile Beni İsrail’i ikiye ayırmayı başaran Kârûn bu sayede İsraili’in bir tarafının Hz. Musa’ya diğer tarafının da Kârûn’ a taraftar olmasını başarmıştı. İbadetleri bırakan Kârûn’ dan hiç olmazsa zekat vermesini isteyen Hz. Musa Kârûn’ un bu konuda bir hesap yapmasına neden olmuştur, yaptığı hesaplar üzerine sahip olduğu mala karşın çok büyük bir miktarda zekat vermesi gerektiğini farkeden Kârûn zekat ödemeyi de reddetmiştir.

Bu durumu gözlemleyen Hz. Musa Kârûn’a bizzat giderek ona dünya malını bir tarafa bırakmasını ve Hz. Allah’ın yoluna dönmesini nasihat eder ancak Kârûn Hz. Musa’yı ciddiye almaz ve mal ve serveti herşeyin üstünde tutarak yaşamaya devam eder, günler geçtikçe malına mal, servetine servet katan Kârûn’ un serveti artık bütün dünyaya yayılmış ve duyulmuştur.

En sonunda Hz. Musa’ya bir teklifte bulunan Kârûn bu teklifinde Hz. Musa’ya: „Ya Musa, Mısır ehlini toplayalım ve o cemaat içinde seninle bahis edelim. Eğer açık delil ile bana gâlib olursan, malımın zekâtını veririm. Ve eğer ben sana gâlib olursam, sen de bundan sonra peygamberlik davasından vazgeçip bir köşeye çekilirsin“ dediği bilinmektedir ancak Kârûn’ un aklında başka planlar vardır. Hz. Musa Mısır ahalisi ile Kârûn’un evinde toplandığında ahali Hz. Musa’dan bir vaaz vermesini ister. Ahaliyi itiraz etmeden kabul eden Hz. Musa:

«Bir kimse hırsızlık yaparsa elini keserim. Bir kimse eşkiyalık yapsa, başını keserim ve bir kimse evli olup zina etse taslayıp helâk ederim» derken Kârûn ayağa kalkıp sorar: «Ya Musa, sen de zina etsen ne yaparsın?» deyince, Hz. Musa Aleyhisselâm da «Eğer ben de (haşa) zina etsem, Cenabi Hak'kın emri bana bile böyledir» der.

Hz. Musa’nın cevabı sonrası Kârûn daha öncesinde planladığı oyunu devreye koymaya başlar. Daha öncesinde mal ve mülk ile kandırdığı bir kadını, halka karşı Hz. Musa ile zina ettiğini ve karnındaki çocuğun babasının da Hz. Musa olduğunu söylemesine karşı ikna etmiştir. Kârûn «Ya Musa senin zina ettiğine dâir, benim şahidim vardır. Zira şu kadın bana söyledi ki, sen bununla filan vadide zina etmişsin. Hatta karnındaki çocuk da senden imiş, diyerek, Hz. Musa'yı halk arasında mahçup etmek düşüncesi ile, o fahişeyi ayağa kaldırır. Ve ey kadın şöyle ki bütün insanlar duysun,» der. Ancak söz vakti kadına geldiğinde kadın gerçekleri söylemeye başlar ve „Ey Benî İsrail! Doğrusu Hz. Musa'nın bu işten haberi yoktur. Kârun'un söylediği yalan ve iftiradır. Zira Kârun, beni çağırıp bir Çok mal vadederek, bu yolda Hz. Musa'ya iftira etmemi tembih etti. Halbuki Hz. Musa, Kalîmullah’ tır. Öyle bir zata böyle bir adiliği isnad etmeye Allah'tan korkarım.“ der. Bunun üzerine çok sinirlenen Hz. Musa Kârûn’ a dönüp: „Ey Allah düşmanı: Bu iftiradan muradın nedir? Beni mahçub edip, Cenabi Hak'kın emri olan zekâti vermemek midir?“ diye sorar ve secdeye vararak «Ey bütün gizliliklere ve sırlara vakıf olan Rabbim! Kârun'un iftirasını sen bilirsin, gayret senindir“ der o anda gelen Hz. Cibril „Ya Musa! Hz. Allah, Kârun'un helaki için yeri emrine âmâde kıldı“ diye buyurur. Hz. Musa secdeden kalkarak doğruca Kârûn’ a gider ve elindeki asasıyla „Yut“ diye bağırarak yere vurur. O anda yer Kârûn’ u sediri ve adamları ve serveti ile birlikte yutar.

Kârûn’ un hikayesi ve serveti bu şekilde Kur’an’ın 40. ve 29. sayfalarında ayrıntılı olarak anlatılır ve dünya malının, servetin ne kadar değersiz olduğu vurgulanmaya çalışılmaktadır. Bir asa ile yer tarafından yutulan bütün mal ve servete karşılık doğruluk ve inanç kazanır.

_{Karun Kanatlı Deniz Atı}

Karun Hazinesi isimli eserler aynı zamanda Uşak Arkeoloji Müzesin’de de sergilenerek halka sunulmaktadır.





.

Kral Midas ve Efsaneleri

23 Aralık 2015 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Kral Midas Kimdir?

Kral Midas, Anadolu'nun batısında, Sakarya Nehri'nin bulunduğu yerde kurulmuş olan Frigya'nın efsanevi kralıdır. Frigya'nın başkenti Gordion'u kuran Midas'ın babası Kral Gordios'tur. M.Ö. 738 - 696 yılları arasında yaşamış olan Midas'ın, Frigya şehirlerinden Midaeum'a da ismini verdiği söylenir. 

Yaşamı ve ölümü üzerine pek çok hikaye bulunan Kral Midas, Yunan mitolojisinde orantısız "eşek" kulaklarıyla anılır. Ayrıca, dokunduğu her şeyi altına çevirme yeteneğinin olduğu söylenir. Midas'ın bu yeteneği "Midas dokunuşu" ve "Altın dokunuş" ifadeleriyle isimlendirilir.

Tarihte birkaç farklı Midas'tan söz edilir. Midas'lardan birinin milattan önce, Tunç Çağı'nın son dönemlerinde yaşandığı söylenir. Bu tarih, Truva Savaşları'ndan öncedir.

---

---

Ancak İlyada'nın meşhur yazarı Homer, Midas ve babası Gordias'tan hiç bahsetmez. Onların yerine, Frigya'nın diğer krallarından Mygdon ve Otreus'u anlatır. 

Asıl Midas'ın, M.Ö. 8. yüzyılda yaşamış, Asurlulara ve dönemin Anadolu krallıklarına savaş açmış, Asurlulara ait kaynaklarda adı Muşkili Mita olarak geçen kral olduğu söylenir.  M.S. 110-180 yılları arasında yaşamış gezgin Pausanias'a göre, Ankara'yı da Midas kurmuştur. 

Midas, Yunan Mitolojisi'nin en tartışmalı kişiliklerindendir. Hem bilgeliği hem de, hırsıyla bilinir. Kültür ve sanat aşığı olması ile kendisine özel bir gül bahçesinin bulunması gibi inceliklerinin yanında, dünyadaki tüm zenginliğin kendisine ait olmasını isteyen açgözlü biridir. 

Yunan prenses Damodice ("Hermodice" olarak da bilinir) ile evlenip Yunanlılarla ticaret yapmıştır. Gordion'u işgali mümkün olmayan, kimsenin zapt edemeyeceği, çok güçlü ve çok görkemli bir şehir olarak gören Midas, kibri ve aşırı özgüveni sebebiyle İran'dan gelip Anadolu'yu mahveden Kimmer Baskını'nı öngöremez ve ülkesini koruyamaz. Gordion kısa sürede düşer. Midas'ın bu baskından kurtulduğu ancak bir daha asla kendine gelemediği ve öküz kanı içerek kendini öldürdüğü söylenir. 

Gordion'un bulunduğu yer olan Yassıhöyük'te, 1957'de Pennsylvania Üniversitesi'nden Rodney Young önderliğindeki bir ekibin yaptığı kazı çalışmalarında, yerin 53 metre altında 300 metre eninde bir tümülüs bulunmuştur. Bu tümülüste M.Ö. 740 yılına ait olduğu düşünülen  çok büyük bir mezar bulunmuştur. Mezarın içinden, 1.59 boyunda ve yaklaşık 60 yaşında bir iskelet çıkarılmıştır. Site alanıyla ilişkilendirilebilecek yazınlar olmasa da, mezarın ve mezardan çıkarılan kafa tasının Midas'a ait olduğu düşünülür. Eğer bu kafa tası gerçekten Midas'ınsa, kral rivayet edildiği gibi öküz kanı içerek değil, başına aldığı bir darbe sonucu ölmüştür. Kafa tası üzerinde yapılan araştırmalar, aynı zamanda Midas'ın gerçekten normalden uzun kulakları olduğunu da kanıtlar. 

Midas'ın kafa tası, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde bulunmaktadır. 

Midas'ın hayatı, ölümü ve efsaneleri pek çok film ve kitapta kullanılmıştır. 

Kral Midas Efsaneleri

Midas Dokunuşu (Altın Dokunuş) Efsanesi

Efsaneye göre, şarap tanrısı Dionysus (Bacchus diye de bilinir), müritleriyle birlikte dağ tırmanışı yapmaktadır. Birden, akıl hocası ve sütbabası, yarı insan yarı keçi olan kır tanrısı Silenus'un kaybolduğunu fark eder. Silenus yaşlıdır ve şarap içerek sarhoş şekilde oradan oraya gezmektedir. Frigyalı köylüler, Silenus'u bularak Kral Midas'a götürürler. (Hikayenin bir başka versiyonunda ise Silenus Midas'ın gözü gibi baktığı gül bahçesinde uyuyakalmıştır.) 

Kral Midas Silenus'u tanır ve ona çok misafirperver davranır. 10 gün 10 gece misafir ettikten sonra, Midas Silenus'u alır ve Lydia'da bulunan Dionysus'un yanına götürür. Dionysus, ince davranışından dolayı Midas'a istediği bir dileğini gerçekleştirme vaadinde bulunur. Midas, "Dokunduğum her şeyin altına dönmesini istiyorum" der, Dionysus da ona bu gücü verir. Midas, gücünü denemek için ilk gördüğü meşe ağacının ince bir dalına dokunur, dal anında altına döner. Ardından bir taşa dokunur, taş hemen altın olur. 

Midas, ağzı kulaklarına vararak evine döner ve hizmetçilerinden bir ziyafet hazırlamalarını ister. Gelen yiyeceklerin bir bir altına dönmesi ile sevinci kursağında kalan Midas, ne kadar yanlış bir dilekte bulunduğunu anlar. Kızına dokunduğunda onun da altına dönüşünü izledikten sonra Dionysus'a koşarak bu lanetli gücü ondan geri almasını ister.  Dionysus, Midas'ın haline acıyıp ona Paktalos Irmağı'nda yıkanmasını salık verir. Midas söyleneni yapar ve oluk oluk akan altın parçalarıyla birlikte gücünü nehre verir. Eve geldiğinde, her şeyin yine eski haline döndüğünü fark eder. Kızı bile normale dönmüştür, onu kucaklar. (Efsanenin bir başka versiyonunda ise, Midas altına dönüştürdüğü kızını eski haline çeviremez ve aç gözlülüğünün bedelini çocuğunun ölümüyle ödemiş olur.) Midas, bu kötü tecrübeden sonra, sahip olduğu tüm zenginliği halkıyla paylaşmaya karar verir. Daha cömert ve sdaha iyiliksever bir insan haline gelir. 

Paktalos Irmağı (Sart Çayı) bugün, halen çevresinde altın madenlerinin bulunduğu bir sudur. Irmakta altın oluşu Midas'ın orada yıkanmasıyla bağdaştırılır. 

Aristotales'e göre ise hikaye farklı biter; Midas dokunduğu her şeyin altına dönmesi nedeniyle yemek yiyemez ve su içemez hale gelerek, açlıktan ölmüştür.

Disney, bu efsaneyi 1935'te filme çevirmiştir.

"Midas dokunuşu" ifadesi İngilizce'de "bir kimsenin kısa süre içinde çok fazla para kazanması" anlamında kullanılır. "Midas" sözcüğü ise, "gözü doymayan kimse" anlamında olarak kullanılır.

Eşek Kulağı Efsanesi

Altına dönüştürme gücü nedeniyle zor günler geçiren Midas, bu olay sonrasında zenginlikten ve görkemden nefret etmeye başlar. Bulunduğu yerden taşınarak Kır Tanrısı Pan'ın müridi olur. Pan bir gün, müziğin, sanatın, ateş ve şiirin tanrısı Apollon'a müzik konusunda meydan okunur. Pan ve Apollın arasında bir enstrüman yarışması düzenlenir. Dağ-tanrı Tomolos hakem olarak seçilir. Tanrı Pan, flüt çalar; Apollon ise lir ("Pan flüt" enstrümanının, adını Tanrı Pan'dan aldığı düşünülür). Tmolos kazananın Apollon olduğunu söyler. Bir kişi hariç, izleyenler bu kararın doğru olduğu düşünür. O kişi, Kral Midas'tır. Apollon, Midas'ın Pan'ı seçmesine çok kızar ve "iyi müzikten anlamayan kulak, insan kulağı olamaz" deyip Midas'ın kulaklarını eşek kulağına çevirir. Plama il Giovane adlı ressam, "Apollo and Marsyas" adlı tablosunda bu efsaneyi resmetmiştir. 

Midas, kulaklarını büyük şapkalar takarak saklamaya başlar. Saçlarını kesen berberi, kralın bu sırrını bilir ancak Midas'ın isteği üzerine kimseye söylemez. Berber bir gün, sırrı daha fazla saklayamayacağını düşünerek uçsuz bucaksız bir çayıra çıkar ve toprağa derince bir kuyu kazar. Ardından kuyuya "Kral Midas'ın eşek kulaklarına benzeyen kulakları var" diye seslenir. Kuyudan çıkan su, Midas'ın sırrını sazlara iletir, sazlar ise rüzgara söyler. Rüzgar da bu haberi ese ese her yere duyurur. Böylece, tüm ülke Midas'ın kulaklarının hikayesini öğrenir. Midas'ı taklit ederek gölge oyunu oynamaya başlayan halk, Midas'ı canından bezdirir. Midas kulaklarını kesse de, kulaklar yeniden uzar. Kral, dayanamayarak göz yaşları içinde Apollon'a yalvarır ve ne pahasına olursa olsun kulaklarını düzeltmesini ister. Apollon, Midas'a acıyarak kulaklarını düzeltir. Fakat sonunda canını da alır ve onu bir mezara gömer. 

Bu konudaki bir başka hikaye ise, Midas'ın henüz annesinin karnındayken tutulduğu bir rahatsızlık sebebiyle asimetrik kulaklara sahip olduğu şeklindedir. Nadir görünen bu hastalık nedeniyle, Midas'ın kulaklarından biri çok yukarıda, diğeri ise çok aşağıdadır. Aynı zamanda, Midas'ın kafa tası da düzgün değildir. Kral, halkından çok utandığı için, sürekli şapka ile dolaşır. Halk, kralın kulaklarını hiç görmediğinden "Kral Midas'ta eşek kulakları var" diye bir söylenti başlatır.



.

Osmanlı Padişahları ve Bilinmeyenler

15 Eylül 2015 Yazar: Nilay Özkan Beğen

 

Yemeklerini tek başına yeme geleneğini  saraya ilk getiren padişah  FATİH SULTAN MEHMET'tir.

 

Çok okumaktan gözleri bozulduğu için mercek kullanan ilk padişah YAVUZ SULTAN SELİM'dir.

 

Son anketlere göre akla gelen ilk padişah FATİH SULTAN MEHMET'tir.

 

Özel bir kütüphanesi olduğu bilinen ilk padişah 1. MURAD'dır.

 

Yaklaşık 3 yıl süren saltanatında İstanbul'da 7 büyük yangın çıktığı için "Yangınlar Padişahı" olarak anılan padişah 3.OSMAN'dır.

 

8 yıllık saltanatına 80 yıllık iş sığdırmış padişah olarak görülen YAVUZ SULTAN SELİM'dir.

 

Osmanlı padişahlarında halifelik ünvanını ilk alan padişah  YAVUZ SULTAN SELİM'dir.

---

---

 

Tütün, içki,afyon gibi yasaklar getirmesiyle bilinen padişah 4.MURAD'dır.

 

Fetret Devri'nin sona ermesini sağlayan, bu nedenle Osmanlı Devleti'nin 2.kurucusu olarak bilinen padişah ÇELEBİ MEHMET'tir.

 

İstanbul'u ilk kuşatan padişah YILDIRIM BEYAZIT'tır.

Ava olan düşkünlüğünden dolayı avcı lakabını alan padişah 4.MEHMED'dir.

Şiddet kullanarak da olsa ülkede huzur ve asayişi sağlayan padişah 4.MEHMED'dir.

"Zevk, sefa ve rahatı kendimize haram eylemişizdir" sözüyle meşhur olan padişah2.MUSTAFA'dır.

Sarayda cariyelerle karşılaşmamak  ayağına demir ökçe taktıran padişah 3.OSMAN'dır. Demir ökçelerin çıkardığı sesi duyan cariyeler oradan uzaklaşırlardı. 

İyiliğiyle anılan padişah 1. ABDÜLHAMİT'tir.

Yunan Seferi'nde hazinede yeteri kadar para bulunmadığı için şahsi servetinden masrafları karşılayan padişah 2.ABDÜLHAMİT'tir.

Kendisi için suikast planları yapan kişileri bile affetmesiyle bilinen bağışlayıcı padişah2.ABDÜLHAMİT'tir.

Bir sefer sırasında ordusuyla üzüm bağlarının içinden geçerken bir asker bir salkım üzüm yemiş, parasını da asmanın dalına bırakmış ama o askeri ordudan uzaklaştıran ve   "Kursağında haram lokma bulunan askerle zafer kazanılmaz." diyen padişah KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN'dır.

Kaynaklar 

.

Ulu Hakan Abdülhamit Han ve Önemli Olaylar

12 Eylül 2015 Yazar: Nilay Özkan Beğen

 

22 Eylül 1842 yılında dünyaya geldi.

 

1.Meşrutiyet'in İlan Edilmesi

 

1876 yılında tahta çıktı ve yine aynı yıl Kanun-i Esasi'yi ilan etti. Kanun-i Esasi ilk Türk anayasasıdır. Bu 11 maddeden oluşan anayasada meşrutiyete geçildiği ilan edildi. Ardından halkın temsil edileceği Ayan ve Mebusan Meclisi açıldı.

 

1.Meşrutiyet'in Sona Ermesi

 

1877 yılında Osmanlı-Rus savaşı diğer adıyla 93 Harbi patlak verdi. Savaşın sonunda Rusya kazandı ve savaşın sonunda ağır maddeler içeren Ayastefanos(Yeşilköy) Antlaşması imzalandı. Ancak Rusya'nın güçlenmesinden korkan Avrupa devletleri Berlin'de yeni bir antlaşma yapmak istediler. Bu yüzden Yeşilköy Antlaşması yerine Berlin Antlaşması uygulandı ve Yeşilköy Antlaşması Osmanlı tarihinde imzalanan ancak uygulanmayan ilk antlaşma oldu.

---

---

 Berlin Antlaşması Yeşilköy Antlaşması'na göre daha hafifti. 2.Abdülhamit, Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle meclisi kapattı. 30 yıl boyunca da açmadı.

 

2.Meşrutiyet'in İlan Edilmesi

 

İttihat ve Terakki Partisi'nin çıkardığı isyanlar nedeniyle 24 Temmuz 1908'te yeniden 2.Meşrutiyet ilan edildi. Ancak sanılanın aksine meşrutiyet Osmanlı'yı daha da kötü hale getirdi. Bulgaristan'ın bağımsızlığını ilan etmesi,Girit'in Yunanistan'a bağlanması, Bosna-Hersek'in  Avusturya'nın egemenliği altına girmesi buna örnektir.

 

31 Mart Olayı

 

Rumi takvime göre 31 Mart 1325, miladi takvime göre 13 Nisan 1909'da meydana gelen bu isyan 2.meşrutiyetin getirdiği kötü sonuçlar yüzünden meşrutiyeti istemeyen halk tarafından çıkarıldı. İsyanı kurmay başkanlığını Atatürk'ün yaptığı Hareket Ordusu bastırdı. Bu olaydan sonra 2. Abdülhamid din kitaplarını yakması, bu ayaklanmayı çıkarması gibi asılsız iddialar nedeniyle tahttan indirildi, Selanik'te Alatini Köşkü'nde bir süre kaldıktan sonra İstanbul'daki Beylerbeyi Sarayı'na getirildi. Abdülhamit'ten sonra tahta geçen padişah 5.Mehmed Reşat'tır.

Abdülhamit ve Sonrası

İttihat ve Terakki partisi yönetimi ele geçirdi. Trablusgarp, Balkan Savaşları, 1. Dünya Savaşı gibi Osmanlı'yı uçuruma sürükleyen savaşlar oldu ve Osmanlı Devleti 1.Dünya Savaşı'nın ardından parçalandı.

Ünlü Sözleri

• Tarih değil, hatalar tekerrür eder.

• Cevizin kabuğunu kırıp özüne inmeyen cevizin hepsini kabuk zanneder.

• Kırk yıl şu devletlerin birbirine düşmesini bekledim. Onlar birbirine düştü, şimdi ben tahtta değilim.(1.Dünya Savaşı sırasında)

• Ben bir karış dahi olsa vatan toprağını satmam, zira bu vatan bana değil milletime aittir. Milletim de bu toprakları ancak aldığı fiyata verir. Çünkü bu topraklar kanla alınmıştır, kanla verilir! (Filistin'i satması karşılığında dış borçların ödenmesini teklif eden yahudilerin lideri Thedor Herzl'e verdiği cevap)

Onun için Söylenen Sözler

• Abdülhamit'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır.  -Necip Fazıl Kısakürek

• Çok hassasiyetli, azametli idi. Hiç şüphesiz şahsen merhametli idi.  -Fethi Okyar

• Dünyanın son hükümdarı, son evrensel imparatoru 2. Abdülhamit Han'dır.  -İlber Ortaylı

• Onlar sanıyorlar ki, biz sussak mesele kalmayacak, halbuki biz sussak tarih susmayacak, tarih sussa, hakikat susmayacak.  -Sezai Karakoç
  

Kaynaklar 

.

Atatürk'ün Okuduğu Okullar

13 Şubat 2015 Yazar: Sena Ayaydın Beğen

 

Atatürk'ün Sırasıyla Gittiği Okulların Listesi

Mahalle Mektebi

İlkokula Şemsi Efendi Okulu’nda başladığı bilinse de Atatürk aslında ilk olarak Mahalle Mektebi’ne gitmiştir. 1887 yılında okul çağına gelince Mustafa Kemal’in hangi okula gideceği hakkında annesi Zübeyde Hanım ve babası Ali Rıza Efendi arasında görüş ayrılığı ortaya çıktı. Annesi, Selanik’te bulunan Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebine gidip kuran eğitimi almasını, babası ise normal yöntemlerle eğitim veren bir ilkokula gitmesini istiyordu. Daha sonra Ali Rıza Efendi, karısının da gönlünü almak için Mustafa Kemal’i bir haftalığına Mahalle Mektebi’ne gönderdi, ardından çağdaş eğitim veren Şemsi Efendi İlkokulu’na kaydını aldırdı.

Şemsi Efendi İlkokulu

Şemsi Efendi, yeni öğrencisi Mustafa’nın yetenekli ve üstün bir zekâya sahip olduğu için kendi okulunda olmasından çok memnundu.

---

---

Mustafa Kemal Şemsi Efendi İlkokulu’nda okurken babası Ali Rıza Efendi vefat ettiği için annesi Zübeyde Hanım, üç çocuğu ile birlikte Selanik yakınlarındaki Lankaza’da subaşılık yapan kardeşi Hüseyin Efendi’nin yanına gitti. Küçük Mustafa’nın eğitimi çiftlik hayatının zorlukları nedeniyle kısa bir süreliğine sekteye uğradı. Daha sonra Mustafa, Selanik’teki halasının yanına döndü ve ilkokul eğitimini Şemsi Efendi İlkokulu’nda tamamladı. 

Şemsi Efendi İlkokulu’nun devamı olan Şişli Terakki Lisesi hala Teşvikiye Akatlar’da eğitime devam etmektedir.

Selanik Mülkiye Rüştiyesi

Mustafa Kemal, Şemsi Efendi İlkokulu’ndan mezun olduktan sonra ortaokul eğitimi için Selanik Mülkiye Rüştiyesi’ne devam etti. Fakat buradaki eğitimi çok uzun sürmedi. Arapça öğretmeni Kaymak Hafız’ın kendisine sopayla vurması üzerine 1894 yılının Temmuz ayında, 3. sınıfa geçmeden Selanik Mülkiye Rüştiyesi’nden ayrıldı ve Selanik Askeri Rüştiyesi’ne geçmeye karar verdi.

Selanik Askeri Rüştiyesi

Çocukluğundan beri asker olmak isteyen Mustafa, aynı sokakta yaşadığı Binbaşı Kadri Bey’in oğlu Ahmet Bey’in her gün üniformasını giyerek askeri ortaokula gittiğini gördükçe asker olmaya daha da heveslendi. Bu aşamaya gelebilmek için gitmesi gereken tek yerin askeri ortaokul olduğunu anladı. Annesi Zübeyde Hanım ise, Mustafa’nın asker olmasını istemiyor ve oğluna engel olmaya çalışıyordu. Fakat Mustafa annesinden gizlice okulun sınavına girdi ve sınavı kazandı. Bunun üzerine 1893-1895 seneleri arasında Selanik Askeri Rüştiyesi’nde eğitim gördü. Mustafa Kemal, bu okulda bütün arkadaşlarıyla ve öğretmenleriyle ilişkilerini çok iyi tuttu ve okulunu çok sevdi. Zekâsı ve üstün yetenekleriyle arkadaşları arasında hemen fark edildi. Bir gün matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi, genç Mustafa’nın sınıftaki diğer Mustafa’larla arasındaki farkı belirtmek için adının yanında Kemal ismini ekledi. Artık sadece Mustafa değil, Mustafa Kemal diye hitap edilecekti.

Manastır Askeri İdadisi

Mustafa Kemal, Selanik Askeri İdadisi’ni başarıyla bitirdikten sonra lise eğitimi almak için Manastır Askeri İdadisi’nin sınavlarına girdi ve başarılı oldu. Böylece doğduğu ve büyüdüğü şehir olan Selanik’ten ilk defa ayrılmış oldu. 

Mustafa Kemal’in Manastır Askeri İdadisi’ndeki birkaç öğretmeni, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin üyesi olan subaylardı. Bu durum da ordu içindeki olayların okulda da konuşulmasına sebep oluyordu. Mustafa Kemal de bu sayede memleket meseleleri hakkında bilgi sahibi oluyordu.

Manastır İdadisi’nde yatılı kalan Mustafa Kemal’in zorlu bir eğitim programı vardı. Bunun sebebi, okulun amacının harp okullarına öğrenci yetiştirmek olması ve okulun diğer askeri okullara göre daha üstün eğitim vermesiydi. Manastır Askeri İdadisi’nde başarılı bir öğrencilik dönemi geçiren Mustafa Kemal, matematik dersindeki başarısıyla öğretmenleri tarafından dikkat çekti. Tarihe olan yeteneğini keşfeden tarih öğretmeni Mehmet Tevfik Bilge sayesinde ise Türk tarihine olan ilgisi arttı. 1897 yılında, 2. sınıfta okurken Osmanlı-Yunan savaşı çıktı. Bu olay üzerine Mustafa Kemal’in söylediği “Gençlik hayatımın en heyecanlı günleriydi, yaşım küçük olmasına rağmen bu savaşa katılmayı çok istiyordum” sözleri, onun vatan için mücadele etme isteğini gösteriyordu. Manastır Askeri İdadisi’ni 1898 yılında başarıyla bitiren Mustafa Kemal, bu okulda Rumeli’nin çeşitli bölgelerinden gelen birçok öğrenciyle arkadaşlık kurdu. Bu arkadaşları seneler sonra onun silah arkadaşları olacaktı. 

Manastır Askeri İdadisi günümüzde Makedonya’nın Manastır kentinde müze olarak kullanılmaktadır. Müzenin ikinci katında Mustafa Kemal Atatürk için ayrılan bir bölüm bulunmaktadır.

Harp Okulu

Manastır Askeri İdadisi’nin ardından, Makedonya’dan İstanbul’a giden Mustafa Kemal, 13 Mart 1899 günü Harp Okulu’nun “piyade” bölümüne girdi. Bu okulu da 1902 yılında “Teğmen” rütbesiyle bitirdi. Ardından öğrenimine Harp Akademisi’nde devam etti. 1903 yılında Üsteğmen oldu. 

Harp Okulu, günümüzde Kara Harp Okulu olarak eğitime devam etmektedir.

Harp Akademisi

Mustafa Kemal, Teğmen rütbesiyle 10 Ocak 1902 günü Harp Akademisi’nde öğrenim görmeye başladı. İyi derecede dil bilen, iyi yetişmiş ve tecrübeli subaylar tarafından eğitilen Mustafa Kemal, bir yandan da devletin içinde bulunduğu durumu arkadaşlarına anlatmaya çalışıyordu. Kendini geliştirmek amacıyla boş vakitlerini kitap okuyarak değerlendiriyordu. Fransızcasını ilerletmek için ders alıyordu ve yurtdışındaki Fransızca gazeteler ile Jön Türk gazetelerini getirerek arkadaşlarına da okutuyordu. Harp Okulu’nda başladıkları el yazması gazete işini tekrar yapmaya karar verdiler ancak kısa süre sonra Mektepler Nazırı İsmail Paşa bu durumu öğrendi. Akademi Komutanı Ali Rıza Paşa, bir baskınla Mustafa Kemal ve arkadaşlarını yakaladı fakat düşünce özürlüğüne önem verdiği için sadece sözlü uyarıda bulundu. Harp Akademisi’ni zorlu koşullar altında 11 Ocak 1905’te “Kurmay Yüzbaşı” rütbesini alarak bitirdi. Daha sonra görev için Şam’daki 30. Süvari Alayı’na gönderildi. Harp Akademisi binası günümüzde Harp Akademileri Komutanlığı olarak kullanılmaktadır.



.

Bektaşilik Nedir

04 Ağustos 2014 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Bektaşilik, 13. yüzyılda Hacı Bektaş Veli tarafından kurulduğuna inanılan bir tarikattır. Kuruluşu her ne kadar Hacı Bektaş Veli’ye dayandırılsa da, esas hareketleri daha sonraki dönemlere rastlar. Mürşit olarak Hz. Muhammed’i, rehber olarak Hz. Ali’yi, pir olarak Hacı Bektaş Veli’yi tanıyan bu tarikat tamamen batınidir.

Bektaşilik, 12. yüzyılda Anadolu’ya gelen Hacı Bektaş Veli tarafından kurulur. 1209 ve 1271 tarihleri arasında yaşamış olan Veli, Horasan’ın kültür merkezlerinden biri olan Nişabur’da dünyaya gelir. Babası Horasan hükümdarı  İbrahim es-Sâni Seyyid Muhammed, annesi, Nişaburlu Şeyh Ahmed'in kızı Hatme Hatun'dur. Hacı Bektaş Veli, küçük yaşlarında Ahmet Yesevi’nin halifelerinden Şeyh Lokman Perende’nin yanına yetişmiştir.

---

---

Hocasının da üstün nitelikleri sonucunda kendini ilim ve tasavvufa vermiş, Horasan eri olmuştur.

 

Hacı Bektaş Veli, aldığı bir manevi işaret sonucunda bir çok ili gezerek, bugün Hacıbektaş ilçesi olan Suluca Karahöyük’e gelmiştir. Burada Makâlât, Şerh-ı Besmele, Şerh-ı Fatihai, Makalâtı Gaybiyye ve Kelimat-ı Ayniyye, Kitabü'l-Fevâid, Üssü'l-Hakîka ve Şathiyye gibi eserler vermiştir. Burada hayatını kaybeden Hacı Bektaş Veli, yine burada defnedilmiştir.

Selçuklu Devleti’nin Moğol istilası sonucu siyasi hâkimiyetini yitirdiği dönemlerde halka birlik, beraberlik inancı aşılamıştır. Onun düşüncelerinden ve inançlarından doğan Bektaşilik tarikatının başına, on altıncı yüzyılda Balım Sultan geçmiş ve bugünkü şeklini almasına yardımcı olmuştur. Bektaşilik başlarda Yeniçeri Ocağı’ndan büyük yer edinmiş, ardından Osmanlı devletinin himayesine mahzar olmuştur. On yedinci yüzyıldan itibaren tarikatın ilerlemesi devam etmiş, Balkanlar, Tuna kıyısı ve Arnavutluk’ta da kendine birçok taraftar edinmiştir. 1826 yılında Yeniçeri Ocağı ile birlikte kapatılan Bektaşilik tarikatı, Abdülaziz zamanında eski haline getirilmeye çalışılsa da 1925 yılında tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla tamamen sona ermiştir. Ama inancın etkileri günümüze kadar sürmüştür.

Bektaşilikte ehli beyt sevgisi ve saygısı ön planda tutulmuştur. Bektaşilikte ‘ikrar’ ve ‘cem’ ismi verilen iki büyük dini ayin söz konusudur. İkrar ayini, Bektaşiliğe giriş merasimi olarak kabul edilir. Ayinler, kırk kapı kırk makam şeklinde ifade edilen tasavvufi anlayışa dayanır. Bu anlayış, Hacı Bektaş Veli’nin dört kapı on makam şeklinde ifade ettiği ve dini inancını belirtmek için kullandığı formülden gelir. 

Buna göre şeriat, tarikat, marifet ve hakikat şeklinde dört kapı vardır. Her kapının da on adet makamı vardır;

Şeriat Makamları: 1. İman, 2. İslâm, 3. İlim, 4. İhsan, 5. Evlenmek, 6. Helalinden yemek ve giyinmek, 7. Ehl-i sünnet ve'l-cemaatten olmak, 8. Şefkat ve merhamet, 9. Helal kazanmak ve faizi haram bilmek, 10. İyiliği emretmek ve kötülüğü yasaklamak.

Tarikat Makamları: 1. Tövbe etmek, 2. Şeyhe (bir mürşide) bağlanmak, 3. Başı tıraş etmek ve tarikat elbisesi giymek, 4. Korku ile ümit arasında olmak, 5. Hizmet, 6. Nefse hakim olmak, 7. Allah'tan başkasını terk etmek, 8. Hırka, makas, seccade, icazet, ibret ve hidayet, 9. Cemaat sahibi, nasihat sahibi, bütün yaratılmışlara sevgi sahibi olmak, 10. Aşk, şevk ve kanaat.

Marifet Makamları: 1. Edep, 2. Allah korkusu, 3. Nefis terbiyesi, 4. İkrar ve tasdik, 5. Haya / utanmak, 6. Cömertlik, 7. İlim, 8. Sükunet ve miskinlik, 9. Gönül adamı olmak, 10. Kendini bilmek.

Hakikat Makamları: 1. Toprak gibi alçak gönüllü olmak, 2. Bütün yaratılmışlara aynı gözle bakmak, 3. Allah'ın kendisine verdiği gibi başkalarına ikramda bulunmak, 4. Ölmeden önce nefsini yok etmek, 5. Hiçbir yaratığa zarar vermemek, 6. Konuştuğu zaman sadece hakkı / doğruyu söylemek, 7. İyi ve olgun insanların yoluna girmek, 8. Kerametlerini gizlemek, 9. Sabırlı olmak ve Allah'a dua etmek, 10. İlm-i ledünniyi öğrenmek.

Bektaşiliğe göre insan ancak bu kapıları ve kapılardaki on makamı geçerek Hakka ulaşabilir.

Cem ayini de genellikle perşembeyi cumaya bağlayan gecelerde yapılan, kul hakkı yememişlerin katıldığı, saz eşliğinde deyişlerin okunduğu bir ritüeldir.

Bektaşi köşesinde oturan ve bütün Bektaşilerin şeyhi ve manevi lideri sayılan zata ‘dede-baba’ denir. ‘Dede-baba’dan sonra ikinci sırada ‘baba’ vardır. Babalık makamı, tekke başkanlığıdır. Babalar arasında ‘dede-baba’yı temsil eden halifeler seçilir. Her zaviyede ‘canlar’ diye anılan dervişler  vardır. Tarikat adaylarına ‘talip’, tarikata henüz girmeyenlere ise ‘âşık’ denir.



.

Babailik Nedir

04 Ağustos 2014 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Babailik, 13. yüzyılda, Anadolu Selçuklu Sultanı İkinci Gıyaseddin Keyhüsrev’e karşı ayaklanan, Horasanlı Baba Resul ve onun adamlarından olan Baba İshak taraftarlarına verilen addır.

1237’de vefat eden Anadolu Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubad’ın yerine  İkinci Gıyaseddin Keyhüsrev geçer. Bu dönemde Moğol istilasından kaçarak Anadolu’ya gelen çok sayıda Türkmen vardır. Sayıları giderek çoğalan Türkmenler bölgede büyük bir karışıklığın çıkmasına sebep olurlar. Sultanın dirayetsizliğinden ve ortamın karışıklığından faydalanmak isteyen Baba Resul, Sultan’ın zalim bir insan olduğunu ve Allah’ın yolundan ayrıldığını iddia eder. Saraya gönderdiği müridi Sadeddin Köpek’in de veziri azamlığa getirilmesinden güç bulan Baba Resul, kendisinin Sultan’ın bu zalimliklerine son vermek için tayin edilmiş bir peygamber olduğunu söyleyerek halkı isyana teşvik eder.

---

---

Müritlerinden biri Kefersutlu Baba İshak’ı Türkmenleri kışkırtması ve isyan etmelerini sağlaması amacıyla Güneydoğu Anadolu’ya gönderir. Baba Resul, kendini yüce bir Müslüman ve zahid olarak göstermesinin de etkisiyle halkı etkiler ve Amasya dolaylarından çıkması beklenen peygamberin kendisi olduğunu öne sürer. Amasya’ya doğru yönelen tarikatı, yolda büyük yağmalar yapar ve her yeri talan eder.

 

Amasya’da bulunan Baba Resul’un kendisine karşı yaptığı suçlamalar ve peygamberlik iddiaları sonucunda Gıyaseddin Keyhüsrev Amasya’ya bir ordu gönderir. Ordu şehre kısa zamanda hâkim olur fakat başarı yakalayamayacağını anlayan Baba Resul ve adamları Amasya kalesine sığınır. Şeyhinin zor durumda olduğunu haber alan Baba İshak, Sultan’a karşı türlü iftiralarla zaten Selçuklular ile kötü ilişkileri olan Harezmlileri toplayarak Amasya’ya hareket eder. Gayri Müslimlerin ve Sultan’a karşı olanların da katılmasıyla isyan iyice büyür.

Tehlikenin kendilerine yaklaştığını gören ve kahramanlıklarıyla meşhur olan Malatya Valisi Muzafferüddin Ali Şir büyük bir ordu toplayarak isyanı bastırmaya girişir. Malatya yakınlarından gerçekleşen büyük bir savaşın sonucunda Ali Şir’in kuvvetleri yenilgiye uğrar. Malatya’ya dönerek yeni birlikler toparlar. Bu birlikler de başarılı olamaz ve iyice büyüyen isyan Sivas’a kadar sıçrar. Sivas’taki Selçuklu askerleri de Babailer karşısında bir başarı alamaz. Amasya’ya şeyhlerini almaya gelen taraftarlar, Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından Amasya Valisi olarak atanan Mübarizüddin Armağan Şah tarafından yenilgiye uğratılır.

Adamlarını, zafer uğrunda kimsenin ölmeyeceğine inandıran Baba Resul, yalanlarının ortaya çıkmasından sonra gücünü yitirir. Son hücumu sırasında kürek kemiklerinden yaralanır ve ölümü farkedilmesin diye saklanmaya çalışır. Ama Armağan Şah tarafından yakalanarak Amasya Kalesi’nin burçlarına asılır. Ama müritleri tarafından cesedenin ortadan kaldırılmasından sonra, Babailik taraftarları onun ölmediğine ve göklerden meleklerin yardımını almaya gittiğine inanırlar. Bu inançla Baba İshak’ın adamları Konya’ya kadar ilerler. Taraftarlar, Keyhüsrev’in Kırşehir yakınlarındaki Malya Ovası’na gönderdiği altmış bin kişilik ordu karşısında yenilgiye uğrarlar.

Babai İsyanı, Selçuklu Devleti’nin tarihinde büyük bir yer oynar. Bu olayla birlikte devletin siyasi, iktisadi, içtimai düzeni tamamen sarsılır. Bu zayıf dönemden faydalanarak Anadolu’ya saldıran Moğollar da bir çok yeri yağma ve talan ederek ilerleme fırsatı yakalar.



.

Tarih Öncesi Çağlar Nelerdir?

22 Haziran 2014 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Tarih öncesi, bir diğer adıyla prehistorya, insanlığın yazıyı bulmadan önceki dönemine verilen isimdir. Bu dönemlere ait yazılı belgeler olmadığı için, bu dönemlere ait bilgiler insan topluluklarının kalıntılarından elde edilmiştir. 

Tarih öncesi çağların sınırları çok net değildir, topluluklara göre dönemlerin süreleri değişiklik göstermektedir. Bu değişikliğin sebebi de coğrafi, beşeri ve iklim şartlarıdır. Bu şartlar arasında;

• Yaşanılan bölgenin aldığı göçler,

• Bölgenin sahip olduğu yeraltı zenginlikleri,

• Yaşayan insanların ihtiyaçları,

• Diğer toplumlar ile etkileşimleri vardır.

---

---

Tarih öncesi çağların yaşandığı merkezlerde alfabe, takvim, kitabe, para gibi yazıya dair hiçbir gelişmeye karşılanmamaktadır. Bu dönemlerde gelişmeler ve bunlara bağlı önemli olaylar sık yaşanmamıştır. Bu sebeple bu dönemlere karanlık çağlar da denmektedir.

1. Taş Devri

1.1. Yontma Taş Devri (Paleolitik): 

İnsanlık tarihinin en uzun dönemi yontma taş devridir. Bu devirde yeryüzü tamamen buzullar ile kaplıdır ve zor iklim koşullarından ötürü insanlar mağara benzeri yerlerde yaşamakta, avcılıkla ve toplayıcılıkla uğraşmaktadırlar. Gıda üretimi henüz yoktur. Doğadaki çakmak taşları yontulmakta, kemikler savunma amaçlı silah olarak kullanılmaktadır. Giyim olarak hayvanların postları ve büyük yapraklar kullanılmaktadır. Bu dönemin en büyük gelimesi ateşin kullanılmaya başlamasıdır. 

1.2. Orta Taş Devri (Mezolitik): 

Buzulların erimeye başladığı dönemdir. İlkel tarımla birlikte gıda üretiminin başladığı tahmin edilmektedir. İlk yetiştirilen gıda da buğday olmuştur. Bu dönemde insanlar Mikrolit adı verilen geometrik şekillerdeki çakmak taşı aletlerini üretmişlerdir.

1.3. Cilali Taş Devri (Neolitik):

Taş Devri’nin en kısa süren dönemi olarak Cilalı Taş Devri’nde, taştan sert ve kesici aletler yapılmıştır. Üretilen keten ve kenevirin lifleri kullanılarak giysiler yapıldı ve böylece dokumacılık başladı. Bu dönemde hayvanlar evcilleştirilmeye başlandı. Tarımın ve hayvancılığın resmen başlaması ile birlikte yerleşik hayata geçildi. Üretilen ihtiyaç fazlası ürünlerle birlikte ticaretin ilk adımları atılmaya başlandı. Tekerlek bu dönemde icat edildi. 

2. Maden Devri

2.1. Bakır Devri

Maden devrinin en uzun dönemi olan bakır devri, bakırın, gümüşün ve altının kullanılmaya başlandığı dönemdir. Bu dönemde kullanılan aletler ve eşyalar genellikle bakırdır. 

2.2. Tunç Devri

Bakırın kalay ile karışımından tunç elde edilmiş ve bu sayede daha sert ve dayanıklı eşyalar üretilmeye başlamıştır. Ticaret gelişmiştir ve ilk arabalar yapılmıştır. Devlet düşüncesi yavaş yavaş gelişmeye başlamış, site adı verilen şehir devletler (Sümer, Akad, Babil) oluşmaya başlamıştır. Bu dönemde Asurlular, Anadolu’da Karum adı verilen pazarlar kurmuşlardır.

2.3. Demir Devri

İnsanların en son buldukları maden demirdir. Demirin yüksek ısıya dayanıklı ve işlenebilir bir maden olması ticaretin ve sanayileşmenin gelişmesine önayak olmuştur. Yapılan demir silahlar ve aletler, askeri ve ticari anlamda kolaylık sağlamıştır. Daha önceki dönemlerde oldukça az olan toplumsal ilişkiler, yavaş yavaş gelişmeye başlamıştır. Bu dönemin sonunda bulunan yazı ile birlikte, tarih öncesi çağlar da sona ermiştir.



.

Türk Destanları Nelerdir?

14 Haziran 2014 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Dilimize Farsça’dan geçen bir kelime olan destan, milletlerin inançlarının, zaferlerini, faziletlerinin, milli kahramanlıklarının anlatıldığı manzum biçimindeki hikâyelerdir. Her milletin olduğu gibi Türkler’in de uzun yıllar varlığını koruyabilmiş, nesiller boyunca anlatılagelmiş destanları vardır. Bu Türk destanlarının bazıları gerçek olayları anlatırken bazıları ise kurgu olaylardan yola çıkılarak yazılmıştır.

Destanlar bir milletin, henüz tarih yazımının başlamadığı dönemlerini geleceğe aktarması bakımından oldukça önemlidir. Türk destanları da gerek halk tarafından, gerekse tarih araştırmacıları tarafından derlenerek günümüze kadar getirilmiştir. Türk destanlarına Çin, Arap, Bizans, İran kaynaklarında bile rastlanılmaktadır.

Türk destanları, İslamiyet öncesindekiler ve İslamiyet’in yayılışı sonrasındakiler olmak üzere iki grupta incelenebilir.

---

---

İslamiyet öncesindeki Türk destanları;

• Uygur Destanları

Göç Destanı: Uygur Türkleri’nin ulusal birliğini koruyan tılsımının bozulması üzerine, yurtlarından ayrılıp güney batıya yaptıkları göçü konu alır.

Türeyiş Destanı: Bozkurt destanıyla benzerlikler gösteren bu destan da, Göktürkler’in bozkurt soyundan türemelerini konu alır.

• Şu Destanı: Millattan önce 6. Yüzyılda yaşamış bir Türk hükümdarı olan Şu’yu konu alan destan, Büyük İskender’in Türkler ile olan mücadelelerini anlatır.Kaşgarlı Mahmud tarafından yazıya geçirilmiştir.

• Oğuz Kağan Destanı: Bilinen yazılı tek nüshası Paris Ulusal Kitaplığında olan destan, Uygur harfleri ile yazılmıştır. Destansı bir kahraman olan Oğuz Kağan’ın hayatını anlatmaktadır. Kurgusal olduğu düşünülen bu destandaki kahraman, gerçekte bir Türk-Hun hükümdarı olan Mete ile benzerlikler göstermektedir.

• Bozkurt Destanı: Göktürkler’in ağır bir yenilgiden sonra kırılmalarının ve yenilgiden sağ kurtulan tek bir gençle bir dişi kurttan yeniden türediklerinin anlatıldığı destandır.

• Ergenekon Destanı: destan, Türkler’in yıllarca çoğalarak yaşadığı, kutsal bir yer olan Ergenekon’u konu almaktadır.Ergenekon Destanı, diğer destanlardan farklı olarak kolektif bir bir kahraman eksenine oturtulmuştur, Kayıhanlı kabile Kayan’ı ve Dokuz Oğuzlar’a mensup Tukuz’ları anlatmaktadır. 

• Yaratılış Destanı: Türklerin Altay-Yakut kolundan çıkan bir destandır.Türk destanlarının en eskisidir. Evrenin yaratılışı, iyiliğin ve kötülüğün kaynaklarını, evrendeki düzeni konu edinir. Türkler tarafından kabul edilmiş dinlere, özellikle şamanizme rastlanır. 

• Alp Er Tunga Destanı: Millattan önceki Türk-İran savaşlarını anlatan destan, ünlü bir Saka hükümdarı olan Alp Er Tunga’yı konu alır. Hükümdarın İran Hükümdarı Keyhüsrev’e yenilmesi anlatılır.

• Edige Destanı: Destanda, 15. Yüzyılda Hazar Denizi kıyısında bulunan Altınordu Hanlığı’nın Timurlular tarafından yıkılışı anlatılmaktadır.

İslamiyet’in yayılışı ve sonrasındaki Türk destanları;

• Saltuk Buğra Destanı: Karahanlı hükümdar Saltuk Buğra Han’ın, Müslümanlığın ilk yayılmaya başladığı dönemlerde çeşitli illerdeki insanları Müslümanlığa çağırışını konu alır.

• Manas Destanı: Türk destanları arasında en uzunu olan Manas, Mani dinine mensup Karahitaylar ile Müslüman olan Karahanlılar arasında yaşanan mücadelelerin anlatıldığı destandır. Destanda en önemli konu kahramanlıktır.

• Battal Gazi Destanı: 8. Yüzyılda yaşamış olan bir lider olan Battal Gazi ve Bizans İmparatoru Leon arasındaki mücadelelerin anlatıldığı destandır.

• Danişmendname Destanı: 11. Yüzyılda yaşamış Türk Devlet adamı Melik Danışmend Gazi’nin hayatını, mücadelelerini, fetihlerini anlatan destandır. Destanda anlatılanlar gerçek tarih ile uyumludur. 

• Dede Korkut Destanı: Oğuz Türkleri’ne dair bilinen en eski destandır. Keramet sahibi olduğuna inanılan, gelecekten haberler verdiği söylenen Dede Korkut’un anlattığı hikayelerden oluşan destan, 100 temel eser arasında da yer almaktadır.

• Genç Osman Destanı: 17. Yüzyılda Kayıkçı Kul Mustafa tarafından yazılan destan, yeniçeri olan Osman’ın kahramanlıklarını anlatmaktadır.

• Köroğlu Destanı: Kurgusal bir karakter olan ve Türk dünyasının ortak motiflerinden biri olan Köroğlu’nun, bolu Beyi ile olan mücadelelerini konu alır.

• Kuva-yi Milliye Destanı: Nazim Hikmet’in Kurtuluş Savaşı’nı anlattığı, 1939’da yazmaya başladığı, 1941’de tamamladığı destandır. Bir çok kez tiyatro eseri olarak da sahnelenmiştir.

• Çanakkale Destanı: Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Çanakkale Zaferi’ni kaleme aldığı, zaferin 50. Yıl dönümde ilk kez basılan şiirler şeklindeki destandır. 



.

Osmanlı Zamanı Kurulan Tiyatrolar ve Osmanlı Operasındaki Yeri

02 Ocak 2014 Yazar: Hakan Kutluay Beğen

 

Osmanlı, Batı müziği ile temasa Kanuni döneminde başlamıştı, III. Selim döneminde geliştirmiş ve II. Madmud ile altın devrini yaşamıştır.

II.Mahmud

 18. yüzyılda III. Selim'le iz düşümünün genişlediği yenileşme hareketleri, II. Mahmud zamanı Osmanlı'sında hacimleşen bir Batı düşüncesi ile devam etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu içinde ordu, bilim, kültür ve sanat gibi her alanda hissedilen bu değişimin, sosyal ve kültürel yaşamı etkilemesi kaçınılmazdı.

III. Selim döneminde Avrupa ile gittikçe artan ilişkiler, II. Mahmud devrinde daha da fazlalaşarak birçok yabancının İstanbul'a özellikle Pera'ya yerleşmesine neden olmuştur. Hatta öyle ki başta Severgil olmak üzere birçok araştırmacı bu elçilik binalarının sadece elçilik binası olarak kalmadığına dikkat çekerler. Elçiler geldikleri bu Pera’ya kültürlerini de getirmişlerdir. Elbette bu kültürlerden birisi sanat kültürüdür ve bu kültür içinde tiyatrolar dolayısıyla operalar önemli yerlere sahiptirler.

---

---

II. Mahmud'un saltanatının son yıllarında, Beyoğlu'nda, Avrupa eğlenceleri yayılmaya başladı. Kaynaklardan ve yazmalardan elde edilen bilgilere göre 1826-39 yılları arasında İstanbul’u gözbebeği Beyoğlu’nda sergilenen oyunlar Batı ağırlıklıydı. Bu oyunlar Fransız kaynaklı günümüz modern tiyatrolarına benzer nitelikteydi. Özellikle bu oyunlara üç dilli bir davetiye Takvim-i Vekayi’de basılırdı. Ayrıca Türk yüksek sosyeteleri ise ya bizzat elçi efendi tarafından ya da özel davetiyelerle bu oyunlara çağrılırlardı.

Beyoğlu’na yani Pera’ya Venedikli M. Grustiniani tarafından bir tiyatro binası yapıldı. Elbette o dönemde yapılan tiyatro binası devasa değildi, sadece ufak gösteriler için kullanılıyordu. Venedikli bu tiyatroyu Gothic Mimari ile göze çarpan İtalyan tarzında yaptırmış adına da Fransız Tiyatrosu demiştir. Kuşkusuz o dönemde Fransız tiyatroları öndeydi ve genelde Fransız oyunları oynandığı için bu adla anılmaktaydı. Bu tiyatroda bizi ilgilendiren kısım ise sadece Fransız tiyatro oyunlarının değil aynı zamanda Fransız operetlerin sahne aldığı operalardır.

Fransız tiyatrosu bir köşede dursun II. Mahmud döneminde Gaetano Mele adında bir İtalyan Pera’ya tiyatro binası inşa etmek için özel izin aldı. Yeni yapılacak binanın özelliği ise burada sadece operanın oynatılmasıydı. Nitekim Gaetano Mele bu tiyatroyu yaptı ve bu tiyatro kullanıma açıldı. İtalyan ve Fransız operalarının ağırlıklı olarak oynandığı bu binada aynı zamanda Türk ananelerine uygun -özellikle Ramazan gecelerinde – eğlenceler de yapılamaktaydı. Hatta bu tiyatro edebiyat dünyamız için de oldukça önem arz etmektedir. Nitekim Ahmet Vefik Paşa meşhur Moleire uyarlamalarını burada sergilemiştir.

İstanbul’da İnşa Edilen Tiyatrolar

1840-77 yılları arasında üç önemli sahne vardı, bu sahneler opera sahnesi olarak bir döneme adını nakşettirmişlerdir:

1. Bosco Tiyatrosu

2. Naum Tiyatrosu 

3. Gedikpaşa Tiyatrosu

Bosco ve Naum tiyatroları Pera’da ; Gedikpaşa Tiyatrosu ise  İstanbul'un sur içinde kalan semtlerinden Gedikpaşa'da kuruldu.

BOSCO TİYATROSU

Sahibinin adını taşıyan bu tiyatro 1840 yılında İtalyan İlizyonist Bosco’nun, Abdülmecid ile görüşmeleri sonucu kurulmuştur. Resmi izin dilekçesine bu tiyatro amacı olarak “bir oyun mahalli” ibaresi ile belirtilmiştir. Bu tiyatroda ilk kez Pandominal oynanmıştır. Bosco’nun kendisinin de bulunduğu Bosco tiyatrosu sahnesi Fransızca temsillere de şahit olmuştur.

Bosco tiyatrosu gerçekten de döneminde önemsenmiş ve oyunları ilgi görmüştür. Edebiyat dünyasında yarı yabancı ve didaktik olarak sınıflandırılan ve İngiliz William Churchill tarafından neşredilen Ceride-i Havadis adlı gazetede de operanın izlenme kuralları bir makale ile okuyuculara anlatılmıştır. Bu belli ki bir ihtiyaç üzerine yayınlanmış bir yazıdır. 

Velâkin bir sorun yok değildi: Dil. Sonuçta opera da bir temaşaydı ve izleyicileri genelde yabancı kökenden olan vatandaşlar olsa da Türkler de vardı ve hepsi İtalyanca ya da Fransızca olan oyunları anlamıyordu. Buna da bir çözüm getirildi ve oyunlar kitap halinde basılmaya başlandı. 

Bosco tiyatro temsilleri mevsimler halinde 1844 yılına kadar devam etmiştir.

NAUM TİYATROSU

Naum tiyatrosu da adını sahibinden alan bir tiyatro, nitekim kurucun adı da Tütüncüoğlu Hoca Mikail Naum. Aslında buna kurucu denemez çünkü Bosco tiyatrosu 1844 yılında adı geçen kişiye devredilmiştir. Yani iki dev tiyatro devri bir sahnede vuku bulmuştur.

Naum da önce tiyatro gösterilerine yer verirken 1849-50 temsillerinin sonunda sadece operaya yönelmeye başladı, tıpkı devresi Bosco gibi.

Naum tiyatrosu bugün de klasikler arasında tanınan ve sevilen Verdi'nin operalarını fazlaca sahneye koymuştu.

Naum tiyatrosunu halka daha yakındı. Bunu temsil saatlerini iftar sonrasına kaydırmasından ve İstanbul’un içlerinden gelene ulaşım sorunu yaşamamaları için ek seanslar koymasından anlaşılabilir. 

Naum halkla dolayısıyla saray ile iyi geçiniyordu nitekim bunun da meyvesini adlı. Tiyatro büyük bir yangına maruz kaldıktan sonra sadece temeli sağlam kaldı ama saraydan aldığı yüklüce bir yardım ile tiyatroyu yeniden hatta daha iyi bir şekilde yaptırdı. 

Mikail Naum çoğunlukla İtalyan oyuncular ile çalışmaktaydı. Bu insanlar genelde turne toplulukları olurlardı ve onları sözleşme ile bağlanırlardı. 

Naum tiyatrosunu öne çıkaran ve aslında belki de saray ile iyi tutan isimlerden birsi G. Donizetti’dir. Donizetti Naum tiyatrosunda müzik direktörü olarak görev yapıyordu. 

Sarayla iyi ilişkiler kuran Naum ikinci kez bunun ödülünü aldı ve 15 yıl süre ile opera oynatma hakkı aldı, buna bir nevi sanatsal kapitülasyon denilebilir. Elbette Naum bu imtiyazı boşa harcamadı ve kadrolu olarak 117 tane İtalyan sanatçı ve teknik ekip elemanı aldı. Bir kurum gibi bu şekilde devam etti.

Naum ilklere de sahne olmuştur. Verdi'nin II. Trovatore operası 19 Ocak 1853 yılında Roma’da sergilendikten yalnızca 10 ay sonra Naum tiyatrosunda sergilenmiştir. Bu Türk tiyatro açısından oldukça önemlidir nitekim 21.asırda olmamıza rağmen Türkiye’de böyle bir dünya prömiyeri olmamıştır.

Türk operasındaki bir diğer olay ise bugün bile hala sergilenen Dikran Çuhaciyan'ın ilk operası “Arcak II “ ‘nin 1868 sezonunda Naum tiyatrosunda sergilenmiştir.

Ne yazık ki 1870 yılında (Bu zamanlar aynı zaman meşhur İstanbul yangınlarının olduğu dönemdir) ikinci bir yangına dayanamamış ve kapanmıştır.

GEDİKPAŞA TİYATROSU

Naum yıkılana kadar ona bela olan bir rakibi vardı: Gedikpaşa Tiyatrosu.

Bu tiyatro 1860 tarihinde Razı tarafından kurulmuştur. Kuruluş amacı basittir: Naum’a rakip olmak. Elbette Naum’un neden saray ile arasını iyi tuttuğu da buradan anlaşılabilir. Ayrıca Naum, boşu boşuna sur içinden gelenler için özel sefer koymadı; az sonra anlatılacaktır ki Gedikpaşa tiyatrosu sur içinde kurulmuştur.

Ancak bu tiyatro 1860 yılında kurulmuştu, yani Naum’un artık imtiyaz aldığı ve resmen tekele dönüştüğü bir dönemde. Elbette Razı buna dayanamadı ve ülkesine gitti. Razı gittikten sonra opera tarihimizin baş tacı olan Güllü Agop gerçek adı ile Hagop Vartovyan tiyatronun başına geçti.

Güllü Agop ise sahneye hem opera hem de tiyatro oyunları kurarak bir süre daha varlığını sürdürür.

DİĞERLERİ

OPERAHANE-İ OSMANÎ

 1874'te Dikran Çuhaciyan ve Takvor Nalyan'ın birlikte kurduğu Operahane-i Osmanî’sinde Çuhaciyan'ın üç operası ardı ardına sahnelenmiştir. Arif'in Hilesi, Köse Kâhya ve Librettosu Takvon Nalyan tarafından yazılan Leblebici Horhor Ağa operetleri Türkçe olarak yazılmış yapıtlardır. 

DOLMABAHÇE SARAY TİYATROSU

Abdülmecid döneminde Dolmabahçe'de bizzat padişahın emri ile saray dâhilinde kurulan bir tiyatrodur. Dönemin kültür merkezi olarak önemli bir yer tutar. 1851 yılın yapılan tiyatro 1864 yılında kül olmuştur. Tarihimize ise ilk Türk opera sanatçısı Zeki Bey ile geçer.

Sonuç olarak Osmanlı İmparatorluğunda kurulan bu tiyatrolar gerek oyunları gerek kuruluş amaçları ile Batı kültürünün yayılmasını hızlandırmışlardır. Özellikle verilen devlet destekleri de bu tiyatrolarının önemini göstermektedir. Bugün bu tiyatrolardan ayakta kalanı yoktur