    Dinin sekülerlestirilmesi veya dinî bir çözülme olarak nitelendirilmesinin pek de yanlis olmayacagini düsündügümüz Modern Islam Düsüncesi kendisini orijinal bir yaklasim olarak takdim etse de, varlik sebebi ve en temel karakteri olan tepkisellik, onu sanildigindan daha belirsiz ve kaygan zeminlerde hareket etmeye itmektedir. Buna bir de hareketin literal yapisindaki heterojenite ve argümanlarinin, kendisini isbat etmis bir metodolojiden yoksunlugu vakiasi eklenince, ortaya kelimenin tam anlamiyla bir karmasa çikmaktadir.
        Hemen bu noktada, Islam Modernizmi’nden bahis açildiginda mutlaka hatirda tutulmasi gereken bir hususu vurgulamamiz gerekiyor. Islam Dünyasi’nda Modernist çalismalara kusbakisi baktigimizda görünen manzara sudur: Aslinda ortada bütünlük arzeden, sistemini kurmus, altyapisini ve üstyapisini olusturmus ve kendi literatürünü gelistirmis yeknesak bir Islam modernizmi yoktur. Görünen, sadece belli sloganlari benimsemekten baska ortak bir tarafi bulunmayan Modernistler’dir. Bunun içindir ki, Modern Islam Düsüncesi’nin yapisini tahlil etmeyi hedefleyen hemen bütün çalismalarda yapilan, Islam Modernistleri’nin belli konulardaki görüs ve düsüncelerini altalta koyup siralamaktan ibarettir. Baska türlü olmasi mümkün de degildir. Çünkü gelenegin sorgulanmasi aklin otoritesi dinde kolaylik, degisimin belirleyici kilinmasi ve ilerlemecilik gibi semsiye kavramlar altinda serdedilen görüsler, detaylara inildikçe farklilasmakta ve giderek birbiriyle uzlasmaz tavirlar sergilendigi dikkat çekmektedir.
        Bu bakimdan, Modern Islam Düsüncesi dendiginde ne anlasilmasi gerektigi konusunda yanlislara düsülmemesi için, sorun ya sadece bu semsiye kavramlar etrafindan irdelenmeli, ya da tek tek modernistlerin görüsleri ele alinmalidir.
        Burada muhtemel yanlis anlamalara ve istismarlara meydan vermemek için birer cümleyle de olsa bu kavramlara deginmeden geçmenin bir eksiklik olacagini düsünüyoruz. Zira Modern Islam Düsüncesi için vazgeçilmez olan bu kavramlarin, âyet ve hadislerle hatta Mecelle kaideleriyle desteklenmeye çalisildigi görülmektedir. Hatta Islam Taihi’nde ilk defa, Hanbelî mezhebine mensup oldugu söyleyen ve Islam Ulemasi tarafindan agir ithamlarda suçlanmis bulunan1 Süleyman b. Abdilkavî et-Tûfî tarafindan, Maslahat ile nass ve icma çatisirsa maslahat esas alinir seklinde fikhî bir üslupla formüle edilen seyi de aslinda ayni yaklasimdir.
        Sondan baslayacak olursak, ilerlemecilik ve degisimin belirleyici kilinmasi digerlerine göre modern zamanlara aidiyeti hakkinda daha kesin seyler söylememizi mümkün kilan hususlardir. Bizim bu kavramlara itirazimiz, bizatihi anlattiklari olgulara degil, onlara yüklenen fonksiyon ve temsil ettikleri dünya görüsü noktasindadir. Zira kuskusuz degisimi ve ilerlemeyi besleyen pek çok faktör ve bunlarin felsefî, kültürel, sosyal ve tarihsel bir arkaplani vardir. Bunlar tahlil edilmeden, bunlara bugünkü seklini veren unsurlarin kritigi yapilmadan bunlara ne karsi çikmak, ne de bunlari oldugu gibi kabul etmek dogru degildir. Hele degisim ve ilerlemenin, herseyi hatta dini bile (ahkâmi, hedefleri ve topluma vaziyet edis biçimi noktasinda) belirleyen, degistiren ve sekillendiren hususlar olarak algilanmasi, kanaatimize göre Müslümanlar’in karsi karsiya bulundugu en tehlikeli fikrî badirelerden birisidir.
        Dinde kolaylik ilkesi ile bizzat Kur’an ve Sünnet’te ifadesini bulmus olan kolaylikin kastedilmedigine dikkat edilmelidir. Dinin sâbitelerinden, Zarûrât-i Diniyye’den ve kesin nasslarla sabit olmus hususlardan, herhangi bir kisi kurum ya da toplum adina feragatte bulunulmasi sözkonusu olamaz. Bütün zaman ve mekânlari düzenlemek için gönderilmis olan bu din Allah’indir ve O’nun iradesi Kur’an ve Sünnet’te nasil ifade edilmisse öyle yasanacaktir. Bunun ötesinde -Mecelle’de Ezmânin tegayyürü ile ahkâmin tebeddülü inkâr olunamaz, Âdet muhakkemdir Nâs’in isti’mâli bir hüccettir ki, âninla amel olunur... gibi kaidelere dayandirilan kolaylik ilkesi, ancak kesin nasslarla belirtilmemis ve Müslümanlar’in seçimine birakilmis olan mesru seçenekler hakkinda isletilebilir.
        Aklin otoritesine gelince, burada çerçevesini ve hareket alanini vahyin belirledigi aklin degil, felsefî aklin yani rasyonelite’nin kastedildigi açiktir. Felsefe’yi öteden beri ugrastiran aklin otoritesinin ve yetkisinin sinirlari konusu Bati’da bile o denli istismar edilmistir ki, is sonunda Paul Feyerabend’e Akla Veda dedirtecek noktalara gelmistir. Öyleyse akil, vahyin hizmetine verildigi oranda gerçek fonksiyonuna kavusacak ve ilahî irade’nin istekleri dogrultusunda icra-i faaliyet edecektir.
Akilcilik ilkesi ve akla yüklenen fonksiyon, bizdeki ilk rasyonalistler olarak görülen Mu’tezile tarafindan bile Modernistler’in tavrina göre nisbeten daha makul bir çerçevede kendisini göstermistir. Özellikle asagida birkaç örnegini zikredecegimiz Modernist tavir gözönüne alindiginda gerek bu konuda, gerekse Sünnet’in fonksiyonu konusunda Mu’tezile, Modern Islam Düsüncesi’nin kimi mümessilleri yaninda gerçekten daha anlasilabilir ve makul bir çizgidedir.
        Önde gelen Mu’tezilî alimlerden Kadi Abdülcebbâr, diyalektik yöntemle kaleme aldigi el-Mugnî adli ünlü eserinde, Sem’î (Vahiyle bildirilen) Maslahatlarin Durumunun Aklî istidlal ile Bilinmesinin Caiz (Mümkün) Olmadigi Hakkindadir diyerek açtigi bir fasilda -ki bu baslik bile oldukça dikkat çekicidir- söyle demektedir:
        Eger denirse ki: Aklî delil, tipki ni’meti verene sükrün gerekli olduguna delalet ettigi gibi, en büyük nimet vericiye (Allah Teâla’ya) ibadetin de gerekli olduguna delalet eder. (...) peygamberlerin getirdigi (teblig ettigi) bütün bu fiillerde (yaraticiya) boyun egme ve tezellül vardir. su halde aklin, bunlarin (ibadetlerin) ahkâmina da götürmesi ve bu alanda peygamberlerden müstagni olunmasi icabeder.
        Buna cevaben söyle denir: Akil, senin dedigin gibi Allah Teala’ya sükre ve kulluga götürür. Ancak akil, ibadetin kendisiyle yerine getirildigi fiillerin bizzat kendisine sartlarina, vakitlerine ve mekânlarina götürmez. Çünkü sayet akil bunlara götürecek olsaydi, bu da tipki aklin diger aklî gerekliliklere -ki bunlarin sebepleri mevcut oldugu zaman mükelleflerin bunlar karsisindaki durumlari muhtelif olmaz- delaleti gibi olurdu. (....) Akil, abdestsiz kilinan namazin ibadet olmadigina ve abdestli kilinan namazin ibadet olduguna nasil delalet edebilir? Oysa her iki durumda da boyun egme ve itaat durumu aynen mevcuttur! Keza Kurban Bayrami günü oruç tutmanin ibadet olmadigina ve fakat bu günden önce tutulan orucun ibadet olduguna ayni sekilde farz olan zekâtin, havl müddeti dolmadan (malin elde edildigi andan itibaren üzerinden bir yil geçmeden) önce verilmesinin ibadet olmadigina ve fakat havl müddetinden sonra verilmesinin ibadet olduguna; bu ödemenin, baskalarina degil de belli (durumdaki) insanlara verilmesinin gerekli oludguna nasil delalet eder? Iste bu durum, ibadetlerle ilgili bu yöne akliyyatin herhangi bir surette dahli olmadigini açiklamaktadir.
        Mu’tezile’nin sem’iyyât (vahiyle bildirilen hususlar) konusunda burada örneklemeye çalistigimiz tavriyla Modernistler’in ayni konudaki tavri arasinda nasil bir fark bulundugunu biraz daha net bir biçimde ortaya koymak için bir de Modernistler’in -en azindan bir kisminin- yaklasimina bakalim:
        (....) ilk sekliyle Muhammed Abduh tarafindan ortaya atilan bu iddia, Muhammed ikbal tarafindan felsefî bir terminoloji ile yeniden ifade edildi. Buna göre Kur’an’in son vahiy ve Hz. Muhammed’in son peygamber oldugu gerçegi, insanligin gelismesi açisindan oldukça anlamlidir. Bu demektir ki, insan öyle bir olgunluk seviyesine çikmistir ki, artik onun hazir vahyin yardimina ihtiyaci yoktur. insan kendi ahlakî ve fikrî kurtulus kaderini kendisi çizebilir...
        Bu pasajda modern insanin, ilahî irade ve vahyin egemenligi karsisinda istiklalini ilan etmesi, Kur’an’in tabiriyle tugyâni, oldukça çarpici biçimde dile getirilmektedir. Tablo oldukça nettir: Eger -Modernistler’in iddialarinca- gelenek dini yozlastirmis, Kur’an ve Sünnet’i yanlis okumussa, Modernistler de onu tamamen fonksiyonsuz hale getirmis ve hayatin disina itmislerdir!
        Zihinsel ve teorik düzlemde önümüzde duran bütün bu olumsuzluklar, Modern Islam düsüncesi’nin pratige intikal ve sorun çözme kabiliyeti hakkinda da bizlere hatiri sayilir ipuçlari vermektedir. Esasen günümüzde, ülkemiz de dahil olmak üzere Islam Dünyasi’nda yasanan sIkInti ve bunalimlar, pratikten hareketle teori hakkinda pek çok sey söylenmesini mümkün kilmaktadir. Ancak gündemlere agirligini koyan konjonktürel gelismeler, bütün bu sIkInti ve bunalimlarin temelinde, Islam’in su veya bu görünüm ve baslik altinda modernizasyonu operasyonlarinin yattigi gerçeginin çogu zaman gözden kaçirilmasi sonucunu dogurmaktadir. Sorunun pratik boyutuna geçmeden önce, Modern Islam Düsüncesi’nin, pratige sadece karmasa ve çözülme îsal eden teorik stratejisi hakkinda kisa bir irdelemesini yapmamiz uygun olacaktir.
        Modern Islam Düsüncesi’nin en bariz vasfinin tepkisellik oldugunu söyledik. Bu tez, ilk bakista tartismali görünebilir. Ancak Islam Dünyasi’nda bu yaklasimin temsilcileri olarak önce çikan isimlerin çalismalarina baktigimiz zaman, orijinal bir durustan ziyade, yanlis bulma gayretinin daha baskin bir tavir olarak belirdigini müsahede ediyoruz. Bir baska deyisle, bizdeki Modernist yaklasimin, geçmis ulemanin nadiren metodolojik, ama agirlikli olarak tikel konulara iliskin söylediklerini ve yazdiklarini çogu zaman enteresan bir sekilde yine klasik olarak adlandirilan eser ve kisilere dayanarak yanlislamaya çalistigini görmekteyiz. Burada bindörtyüz yillik koca bir ilim ve kültür birikiminden bahsediyoruz. Bu devasa yapi içerisinde yelpazenin her iki ucunu temsil eden yaklasimlarin bulunmasi, hatta bunun da ötesinde sözgelimi ayni ekole mensup insanlarin birbirine uymayan görüsler serdetmis olmasi tabiidir. Islam gelenegi kendi içinde gelistirdigi tahkik ve tenkit mekanizmalarinin sagladigi devinim ile zaten kendisini sürekli olarak yenilemis ve canli tutmustur. Dolayisiyla Modernist Islam ya da Islam Modernizmi adina ortaya konan bu türden çalismalar gelenegin toptan elestirisi gibi basliklar altinda sunulmayi hiç de haketmemektedir.
        Islam Dünyasi’nin bugün sergiledigi iç karartici manzara, her alanda yasanan olumsuzluklar ve Bati ile kiyaslandigimizda ortaya çikan fark, Modernistler tarafindan -tezlerinin temel hareket noktasi olmak üzere- kestirmeden gelenekin omuzlarina yikilivermis ve modern zamanlarda bireysel ve toplumsal planda din ile aramizdaki mesafenin sebepleri sorgulanmadan ihlas, takva amel-i salih ve benzeri ölçüler karsisinda ümmet’in fertlerinin sergiledigi olumsuz manzara üzerinde durulmadan din anlayisinin yeni bir bakisla yeniden olusturulmasi, dinin yeniden tanimlanmasi ve yorumlanmasi gibi telafisi mümkün olmayan bir hata islenmistir.
        Madem ki Bati’dan geri kaldik, öyleyse dinin tarihte ortaya çikmis olan tezahürü ile dinin bizzat kendisini birbirinden ayirmali ve dine yeni bir yorum getirilerek tarihteki tezahüründen farkli bir din görüntüsü ortaya konmalidir seklinde ifade edebilecegimiz öldürücü mantik, ne yazik ki su ana kadar ciddi biçimde mercek altina alinabilmis degildir.
        Burada hayatî soru sudur: Islam gibi son ve ekmel bir din, özünden birsey kaybetmeden ve tahrife ugramadan tarihin farkli dilimlerinde farkli görüntüler sergileyebilir mi? Dinin dogasi buna elverir yapida midir? Bu soruyu, içerigini daha bir netlestirmek için söyle de sorabiliriz: Allah’in iradesi farkli zamanlarda farkli neticeler doguracak sekilde tecelli eder mi? Eger bu soruya evet diyebiliyorsak ardindan su soru gelecektir: Eger tarih içindeki tecelli biçimi dogru ve ilahî iradeye uygun ise bugün niçin yanlis olsun ve eger tarih içindeki tecelli dogru ise bu ilahî iradenin bugünü öngöremeyecek kadar sinirli oldugu sonucunu dogurmaz mi? Bugün din adina tarihteki tezahür ile taban tabana zit bir sonuç ortaya çikmasi normal kabul edilebilir mi?
Bütün bu sorular bizi su temel tesbite götürmektedir: Modern Islam Düsüncesi için aslolan murad-i ilahî degildir. Bu düsünce için aslolan, beser taleplerine azami ölçüde cevap veren bir hayat tarzini yakalayabilmek için dinden ne kadar istifade edilebilecegidir.
        Tam bu noktada su ilahî îkaz ile yüzyüze bulundugumuzu farketmeliyiz: Olur ki birsey hosunuza gitmezken o sizin için hayirli olur; birseyi de sevdiginiz halde o da sizin için ser olur. Allah bilir, siz bilmezsiniz.
        Hz. Ali (r.a)’nin su hikmetli sözü de bu noktayi dikkatlerimize sunmaktadir: insanlarin, dünya islerini yoluna koymak amaciyla dinlerinden terkettikleri her nokta için Allah onlarin basina, düzeltmek istedikleri o isten daha zararlisini getirir.
Keza, Abdülmelik b. Mervân’a söyle hitabeden sair de ayni hikmeti yakalamistir:
        Dünyayi yamamak için parçalariz dini biz,
        Sonra ne din kalir elde, ne yama diktigimiz.
        Burada önemle alti çizilmesi gereken bir diger nokta da, Modernist çalismalarin, teorik planda önemli ölçüde Bati’daki Islamiyât çalismalarindan intihallerle payandalandirildigi gerçegidir. Bu tesbitin Islam modernistleri’ni hayli rahatsiz ettigini biliyoruz. Ancak bu sadece bizim sahsî bir tesbitimiz olmayip, yandas ya da karsit hemen herkesin paylastigi bir hakikattir. Hatta Modern Islam düsüncesinin bayraktarlarindan olan ve düsünce sistemini önemli ölçüde sözünü ettigimiz çalismalarla besledigini gördügümüz FazlurRahman bile bu gerçegi açikça dile getirmekte bir sakinca görmemistir.
O söyle der: Islamî gelismelerin ilk safhalari ile daha sonraki safhalari arasindaki bu fark bize açikça görünmektedir.                 Oryantalistlerin çok büyük katkilarda bulunduklari bu büyük tarihsel kesif, artik bu dört ilkeyle -Kur’an, Sünnet, ictihad ve icma ilkeleriyle- ilgili geleneksel ortaçag teorisinin arkasina gizlenemez.8
        Ne var ki, usulüyle, furuuyla, Hadis, Tefsir, Fikih, Kelam, Tasavvuf vd. sistemleriyle Islam kültür ve irfani’ni bir bütün olarak toptan karsisina almak ve elestiriye tabi tutmak gibi devasa bir iddiayi sahiplenen Islam Modernistleri’nin, bunu nasil yapacaklarina iliskin kabul edilebilir herhangi bir sistemi henüz gelistirememis olmalari düsündürücüdür. iste bu sistemsizliktir ki, Islam Modernizmi’ni genel olarak yukarida degindigimiz -ve ortaya konan örneklerin tatmin edicilikten son derece uzak olmasi sebebiyle ciddiye alinma sansini su ana kadar yakalayamamis bulunan yanlis bulma çizgisinin ötesine geçememeye mahkûm etmektedir.
        Konuyu biraz daha açmak için Çagdas islâm Modernistleri’nin -yukarida üzerinde bir parça durdugumuz- en temel iki kurum olan Kur’an ve sünnet hakkindaki görüs ve yaklasimlarini kisaca ele alabiliriz.
        En genel anlamiyla Kur’an’in ihtiva ettigi normatif hükümler bizlere bugün ne ifade etmektedir? Bu en temel soruya bile islâm Modernistleri’nin ortak bir cevabi yoktur. Ortada, Kur’an’in ruhu olarak ifade edilen ve bizzat dogasinda belirsizlik bulunan bir kavram dolasmaktadir. Bu ruhun nasil tanimlanmasi gerektigi, metodolojik olarak neyi ifade ettigi, somut olaylar için önerilen çözümlere nasil tetabuk edecegi ve varilan çözümün hangi somut verilere göre test edilecegi, Kur’an’in, sorunlari tahlil etmede ve çözmede nasil bir yaklasim izledigi... gibi sorular bu baglamda cevap beklemektedir. Hatta daha da ileri giderek sunu rahatlikla söyleyebiliriz: Özellikle ülkemizde bu sorular Modernistler’in gündeminde dahi yoktur. iste size kaygan bir zemin! Akliniza yatmayan, caninizi sIkan, bana göre su istikamette olmasi daha uygun olurdu dediginiz her hüküm için Kur’an’in ruhunu devreye sokup istediginiz sonucu elde edebilirsiniz. Hatta Kur’an’in ruhunu, yine bizzat Kur’an’da yer alan emir ve hükümlerin karsisina bile dikebilirsiniz. Çünkü yapmaniz gereken, nasslarin sultasindan kurtulup, nasslarin gölgesine girmektir. Bunu gerçeklestirdiginiz zaman önünüzde sonsuz bir hareket alani buluyorsunuz.
        Bu söylediklerimizi abartili bulabilecekler için, iki ayri zaman dilimine ait birkaç çarpici iktibas sunalim:
        1- Ey kardes! Bil ki, insanlardan kimi, Allah’a nebileri, resulleri, imamlari ve vasileri ile yahut Allah’in velileri ve salih kullari ile, ya da mukarreb melekleri ile ve onlarin kendilerine, mescit ve meshedlerine ta’zim göstermek suretiyle; kendilerine, fiillerine, amellerine, vasiyetlerine ve bu yolda açtiklari çigirlara uymak suretiyle yaklasir. imkânlari, iktidanin nefislerinde tahakkuku ve çabalarinin ulastigi noktalar nisbetinde bu yolda yürürler.
        Allah’i hakkiyla taniyan kimselere gelince, bunlar, kendilerinden baskasiyla ona tevessül etmezler. iste bu, Ehl-i Ma’ârif’in mertebesidir ki bunlar Allah’in velileridir.

        Anlayisi, ma’rifeti ve hakikati noksan olan kimseler için ise, Allah’in peygamberlerinden baska Allah’a götürecek bir yol yoktur. Allah’in peygamberleri konusunda anlayisi ve ma’rifeti noksan olan kimselere gelince, bunlari Allah’a götürecek tek yol, peygamberlerin halifelerinden ve vasilerinden olan imamlar ile Allah’in salih kullaridir. Bunlari yeterince anlayip tanimayan kimseler için, bunlarin yollarina uymak, açtiklari çigirlarda yürümek ve tavsiyeleriyle amel etmekten, onlarin mescid ve meshedlerine gitmekten, onlara benzetilerek yapilan resimlerin yaninda onlarin ayetlerini hatirlamak ve putlar vasitasiyla onlarin hallerine vakif olmak için dua etmek namaz kilip oruç tutmak ve kabirlerinin basinda istigfar edip bagislanma ve rahmet istemekten ve Allah’tan kendisine yakinlik talep etmek maksadiyla buna benzer seyler yapmaktan baska yol yoktur.
        Bil ki, her halukârda esyadan herhangi birseye kulluk eden ve herhangi bir kimse vasitasiyla Allah’a yaklasan kimsenin durumu, herhangi bir dinî inanca sahip olmayan ve (böylece) Allah’a yaklasmayan kimseden elbette daha iyidir. (....)
        Sonra bil ki, böyle kimselerin durumu, putlara tapanlarin durumundan her hâlukârda daha kötüdür. Çünkü putlara tapanlar, birseyi din edinmislerdir, (onunla) Allah’a yakinlasir ve Allah’tan korkarlar ve O’na rücu ederler....
        Bu ifadeler, h. 4. asirda Basra’da gizli bir cemiyet halinde kurulmus bulunan ve hiçbir inanç kanaat ve mezhebe taassup derecesinde baglanmamayi ilke edinmis olan ihvan-i Safa’ya aittir.
        2- Mekkeliler’in baskisi altinda ve amcasi Ebu Talib’in özellikle rica etmesi üzerine, ayrica diger taraftan yeni dinin birçok aileye getirdigi zorluklar muvacehesinde onun (Hz. Peygamber (s.a.v)’in) duygulu, hassas ve içten gelen sefkat ve acima hissi, uzlasmaya yanasmasindaki hikmeti anlasilir hale getirmektedir. (...)10
        Mekkeliler (Hz. Peygamber (s.a.v)’e) uzlasma önerilerini sunmadan önce, belli basli akidelerde Peygamber ile müzakere yapmak istediler. Eger (Hz.) Muhammed onlarin tanrilarini, insan ve tanri arasinda araci olarak kabul ederse ve belki de tekrar dirilme fikrini kaldirabilirse, onlar da müslüman olabileceklerdi. Tekrar dirilis konusunda uzlasma olamazdi. Araci tanrilar konusunda ise islâmî gelenek sunlari söylüyor: Habesistan’a göç zamaninda olusum halindeki müslüman toplum büyük sIkintilar içinde iken peygamber bir kez bu tanrilar lehine konusmus, 53. sureden uzlasmaya (tavize) isaret eden bazi ayetler zikretmistir. (...)
        Birçok günümüz müslümani (Hz.) Muhammed’in bu tür sözler sarfettigi rivayetini reddeder; fakat Kur’an’in isiginda olaya bakacak olursak, bu pekâla mümkün de olabilir...
        Peygamberlik melekesi tüm insanlara aittir. (...) Bir peygamberin vahiy yoluyla aldigi ögretileri, daha düsük bir seviyede tabiî idrakleri vasitasiyla bir hakîm (bilge) tarafindan da ögretilir. Çinli kâhinler yüksek manevî kavramlari, Yunan felsefesi, iran düsüncesi, Hintli azizlerin asil fikirleri ile Hristiyanlik ve islâm’in ögretileri arasinda temel bir çeliski yoktur.
Bu alintiyi yapan Siddikî burada sunlari söyler: Esas zorluk, Hintli bir milliyetçi olan Ubeydullah Sindî’nin, Hinduizm ile islâm’i bagdastirmaya çalismasindadir. Gerçekten kendisi, karsit dinî gruplar arasina, vahiy yolu ile gelmis dinler tarafindan konulmus engelleri ezebilecek bir insanlik dinine, ya da evrensel dine inananlardandir.
        islâm Modernistleri’nin -en azindan bir kisminin- görüsleri de böyle.
        imdi, baska herhangi bir ilke ve baglayici esas tanimaksizin, sadece Kur’an’in ruhundan haraketle insanlarin nerelere varabildikleri konusunda daha net bir kanaat edinmek ve yukarida söylediklerimizin abarti olmadigini anlamak kolaylasacaktir saniyoruz.
        Bu aslinda bize söyle bir tesbit yapma imkâni da bahsediyor: Adi ne olursa olsun sapma her zaman sapmadir ve Modernizm, ismi disinda tarihten tamamen kopuk ve yeni birsey degildir. Geçmiste de Modernistler vardi ve modernizm dönemsel bir olguyu degil, niteliksel bir durumu anlatmaktadir. O halde sadece islâm Modernistleri ya da daha kisa olarak Modernistler olarak bahsettigimiz çizgiyi Çagdas islâm Modernistleri ya da Çagdas Modernistler olarak anmak yanlis olamayacaktir.
        Çagdas Modernistler’den, Kur’an’in epistemolojik açidan nerede durdugu konusunda da alabildigine renkli görüslerle karsilasiyoruz. Kimi, tipki Tevrat ve inciller’e yapildigi gibi, Tarihsel Tenkit ve Metin Tenkidi yöntemlerinin Kur’an’a da uygulanmasi gerektigini ve mesela bunun bir açilimi olarak Kur’an’daki kissalarin, üsluplari geregi, ne mutlak anlamda dogrulanabilir, ne de yanlislanabilir oldugunu söylerken kimi de bu tarz hükümler ihtiva eden ayetleri, zorlama tevillerle yumusatmaya çabalamaktadir.
        Bunlardan daha önemlisi, vahyin mahiyeti ve niteligi konusundaki tartismalardir. Vahyin lafzî boyutunun Hz. Peygamber (s.a.v)’de sekillendigi görüsünden tutunuz, -yukarida bahsi geçen- meshur Garanik saçmaliginin da vahiy kaynakli oldugu tezine kadar aklen ve ilmen kabul edilemez bir yigin iddia, islâm Modernistleri tarafindan gündeme getirilerek tartisma konusu yapilabilmistir.
        Sünnet hakkindaki yaklasim da farkli bir manzara arzetmemektedir ve esasen Kur’an hakkinda yukarida iktibas edilen görüsleri fütursuzca sergileyenlerin Sünnet hakkinda daha rahat hareket etmelerinde sasilacak bir taraf yoktur. Bilindigi gibi hemen her ortamda Sünnet’in ölçü mü, yoksa örnek mi oldugu sorusuyla formüle edilen baglayicilik tartismasi ile birlikte gündeme getirilen, Hadislerin yaziya geçirilis süreci hakkindaki süpheler, bu baglamda Modernistler’in temel hareket alanlarini olusturmaktadir.

Sünnet’i sadece bir örnek olarak gören yaklasimin klasik tabiriyle Sünnet’in hücciyeti konusundaki Kur’an ayetleri konusunda ciddiye alinabilecek savunmalar yapmaktansa, ya tartismanin zeminini sünnet verilerinin tesbiti konusuna kaydirdiklari, ya da sözkonusu ayetler hakkinda zorlama tevillere gitmeyi tercih ettikleri görülmektedir. Sünnet verilerinin tesbiti meselesindeki itirazlarin ise, metodolojik olarak klasik diye nitelendirilen yaklasimi asmak söyle dursun, tek tek somut konular hakkinda bile ikna edici deliller sunmaktan uzak oldugu dikkat çekmektedir.
Modernistler’in islâm’in temel kaynaklari hakkinda ortaya attiklari ve hepimizin bildigi bu ve benzeri süpheler, sonunda Gayrimüslim bile olsa, bir millet ne zaman reform yolunda bir adim atmissa, bu islâm yolunda atilmis bir adimdir demeye kadar gitmistir.

        Kur’an ve Sünnet hakkinda burada kisaca deginmeye çalistigimiz bu yaklasim -ki icma ve kiyas ile diger ser’î deliller de bu tartismalardan nasibini almaktadir- Kelamî ve Fikhî mezhepler, Tasavvuf ve diger islâmî kurumlar konusunda da alabildigine renkli görüsler sergilemektedir. Ancak burada bu hususlari ayrintilariyla ele alma imkânina sahip degiliz.
        Kisacasi adina gelenek dedikleri mevhum bir düsman ile mücadele, Çagdas modernistler’in tavirlarinin kristallestigi noktadir. Bunu yaparken düsüncelerini oturttuklari zemin, hümansentrik (insan-merkezli) yaklasimdir. Yeni görüntüsüyle Modern zamanlara ait bu yaklasimin dine bakisi, çagin yükselen degerleri ile çatismayan bir müslüman tipi öngörmektedir. sayet din, bu degerlerden biri veya birkaçi ile çatisan teklifler içeriyorsa, hersey gibi din de insan içindir formülünün size bahsettigi genis yorum yetkisi içinde bu teklifleri yorumlayiverir ve sorunu çözersiniz.
        Ana hatlariyla çerçevesini çizmeye çalistigimiz bu teori pratige nasil yansimakta ve ne gibi tesirler icra etmektedir? Kisaca bir de buna bakalim:
        Herseyden önce Hristiyanligin Bati’da geçirdigi tecrübeye paralel olarak din hakkinda söz söyleme yetkisini kitlelere yayma ve Kur’an’i herkes için bir basucu kitabi haline dönüstürme çabalari, Kur’an’i bütün kayit ve sartlardan âzâde olarak anlayip yorumlama ve dinin sâbiteleri hakkinda bile uluorta konusma yetkisini elinde bulundurduguna inanan fertlerin zuhur etmesine yol açmistir. Bu anlayis, Allah’in indirdigi hükümler hakkinda, Kur’an’a aracisiz olarak basvuran insan sayisinca yorum ve kanaatin ortalikta dolasmasi sonucunu dogurmustur.

        Yüce Allah (c.c)’in, Kur’an’da, mü’minler için örnek oldugunu belirtigi ve pek çok ayette kendisine itaat edilmesini, emrine uyulmasini, verdigi hükümlerin hiçbir sIkinti duymadan kabul edilmesinin emir buyurdugu Hz. Peygamber ve O’nun mübarek Sünneti’nin, adeta hayatin disina itilmek ve Peygambersiz bir islâm olusturulmak istenmesi de dikkati çeken bir diger noktadir.
        Oysa Kur’an ve Sünnet’in nasil anlasilmasi gerektigi konusunda, uygulamalari Modernistler tarafindan her firsatta referans olarak kullanilan Hz. Ömer (r.a)’in bile18 bu türlü bir yorum serbestisine taraftar olmak söyle dursun, böyle bir anlayis karsisinda en sert ve kati tedbirler almaktan geri durmadigini görüyoruz. O, mütesabih ayetleri diline dolayarak, her ortamda bu meseleyi gündeme getiren Subeyg isimli Irak’li birisini yara bere içinde kalana kadar hurma dalindan yaptigi sopayla dövmüs, sonra yaralari iyilesince tekrar dövmüs ve bunu birkaç kez tekrarlamis, en sonunda da kendisini Irak’a sürgün ederek, orada bulunan Ebu Musa el-Es’arî (r.a)’ye onu insanlardan tecrit etmesini yazmistir.
Gerek Hulefa-i Rasidun’un, gerekse ileri gelen diger sahabe ile onlardan sonraki otoritelerin bu noktadaki tavirlari hakkinda temel Hadis kaynaklarinda ve ilgili diger çalismalarda bol miktarda örnek bulmak mümkün oldugu için burada bu noktayi ayrintilandirmayi gereksiz görüyoruz...
        Yine bu yaklasimin pratik yansimalarindan bir baska örnegi, söyle bir paradoksta kendisini ortaya koymaktadir: Son zamanlarda Çagdas Modernistler tarafindan sIk sIk gündeme getirilen dinler arasi diyalog, Ehl-i Kitab’in da ebedî kurtulusa ulasacagi gibi meseleler, yine Çagdas Modernistler tarafindan Kur’an Ruhu zemininde açiklanmakta ve Kur’anî bir tavir olarak takdim edilmektedir. (ihvan-i Safa’nin görüslerini hatirlayiniz.) Oysa ayni çevreler, gelenek20 sözkonusu oldugunda birden bütün hosgörülerini yitirmekte ve bu amansiz düsman karsisinda en hasmane tavri sergilemektedirler.
        Bütün bunlarin toplumu getirdigi nokta, son iki yildir ülkemizde yasanan gelismelerde de kendisini açikça ifade ettigini gördügümüz bir muhasamadir. Toplumun degisik kesimlerinin karsi karsiya getirildigi bu dönemde, bir kesimin Allah’in emri ve hatta insan hakki oldugunu söyleyerek talep ettigi kimi hususlar, bir baska kesim tarafindan Gericilik Arap islâmi ve Demokrasi istismari damgalariyla bogulmaya çalisilmaktadir. Ortada birden fazla islâm dolasmakta ve bu islâmlar toplumumuzu, Hristiyan Bati’da yüzyillardir varligini etkin biçimde sürdüren mezhepler arasi çatismanin olusturdugu kaos ortamina dogru sürüklemektedir. islâm’in Modernist yorumlarinin bunda hiç katkisinin bulunmadigini kim iddia edebilir?
Örnek olarak zikrettigimiz bu pratikler, toplumun, din mefhumunun -ihtiva ettigi bütün kurum ve kurallariyla- belirsizlestigi, netligini kaybettigi tehlikeli bir noktaya dogru çekilmeye çalisildigini isaret etmektedir. Ne gariptir ki, insanlari, hatta farkli etnisite ve cografyalara mensup insanlari birararaya getiren, getirmesi gereken din olgusu, en onmaz ihtilaf mekanizmasi olarak islev görür hale getirilmis bulunmaktadir. Yukarida da degindigimiz gibi, en temel sâbiteleri hakkinda bile her zeminde uluorta yorumlarin yapildigi bir kurum, artik insanlari bir arada tutma islevini nasil yerine getirebilir?
        Son günlerde gündeme sokulan ve hakkinda pek çok seyin yazilip söylendigini müsahede ettigimz Türk Müslümanligi, Arap-Emevî Müslümanligi gibi ayrimlar dinin yerine getirmesi gereken fonksiyonun nasil tam tersine döndürülmeye çalisildiginin en bariz örnegidir.21
        islâm ile Müslümanliki birbirinden ayirmak mümkün müdür? Eger islâm olarak orada öylece duran, ama isin içine beser unsurunun girmesiyle birlikte pratige farkli Müslümanliklar olarak yansimasi normal olan bir olgudan bahsediyorsak, bizi bir ümmet kildigini söyleyen bu dinin, birlikteligimizi nasil saglayacagi sorusuna da cevap verilmeli degil midir ve bu Müslümanliklardan hangisi ilahi iradeyi yansitmaktadir?
        Burada bir tesbit yapmamiz gerekiyor: Türk Müslümanligi tabiri neyi anlatmaktadir? Bu tabirden, Türkler’in Müslümanligi kabul edisinden itibaren tarih boyunca benimsenen islâm anlayisini mi, yoksa günümüzde Türk Dünyasi’nda gördügümüz Müslümanligi mi anlamaliyiz?
        Eger bunlardan ilki kastediliyorsa, Türkler’in tarih boyunca kabul ettigi ve uyguladigi islâm anlayisinin diger kavimlerin islâm anlayisindan farkli olmadigi asikârdir. Buhara’li Muhammed b. ismail el-Buhârî ile, Benu Kuseyr kabilesine mensup saf Arap Müslim b. Haccâc el-Kuseyrî’nin Müslümanlik anlayisi arasinda bir fark bulundugu söylenebilir mi?
Eger sözkonusu ayrim günümüz Türk Dünyasi’nin islâm anlayisini vurguluyorsa, Çin’den Balkanlar’a kadar genis bir cografyayi kusatmis bulunan Türk topluluklarindan hangisinin islâm anlayisidir bu?
        Sonuç olarak geriye bir tek sIk kalmaktadir: Türk Müslümanligi tabiri ile anlatilmak istenen, aslinda Resmi Müslümanlikdir. Eger bu tesbit yanlis ise, Türk Müslümanligi tezini ortaya atan ve savunan Çagdas Modernistler’e buradan açik bir çagrida bulunmak istiyoruz:
        Antep’li Bedruddin el-Aynî, Sivas’li Kemaluddin ibnu’l-Humâm, Tokat’li Mustafa Sabri Efendi, Düzce’li Muhammed Zâhid el-Kevserî, Elmalili Muhammed Hamdi Yazir gibi alimlerin temsil ettigi Türk Müslümanligi’nda bulusmaya ne dersiniz?

DiPNOTLAR:
1. Biyografisi için bkz. ibn Receb, ez-Zeyl alâ Tabakâti’l-HanâbileIV, 366-70; ibn Hacer, ed-Dereru’l-Kâmine II, 154-7 ibnu’l-imâd, sezerâtu’z-Zeheb VIII, 71-3
2. et-Tûfî, imam en-Nevevî’nin el-Erba’ûnu üzerine yazdigi serhte, Islam’da zarar vermek ve zararla mukabele etmek yoktur seklindeki hadisi serhederken bu konu üzerinde durmustur. Bkz. Kitâbü’t-Ta’yin fî serhi’l-Erba’în, 234-80
Burada, sözünü ettigimiz hadisi serhederken, önce Maslahat’i -tipki bugün Modernistlerin degisik ifadeler kullanarak yaptiklari gibi Yüce Allah’in kendi hakki olarak öngördügü maslahatlar -ki bunlar ibadetlerdir- ve mahlukatin menfaatinin öngördügü maslahatlar- bunlar da âdât (muamelât)’dir- olarak ikiye ayirir. Müteakiben Maslahat ilkesinin, Nass ve icma ile çelistigi zaman bu iki delile takdim (tercih) edilmesini, Maslahat’in bunlari devre disi birakmasi ve geçersiz kilmasi olarak degil, bunlari tahsis ve beyan etmesi olarak anlamak gerektigini belirtir; ardindan da Maslahat’a niçin bu derecede itibar edilmesi gerektigi tezini Kitap, Sünnet, icma ve akil yürütme (Nazar) yoluyla temellendirmeye çalisir.
Ancak ilerleyen sayfalarda icma’in hüccet oldugunu gösterdigi söylenen delilleri siralar ve bunlari çürütmeye çalisir ve bunu icma ilkesini kötülemek veya yikmak için yapmadigini söyler. Ona göre ibadetler vb. konularda icma’a rivayet gereklidir. Bununla birlikte Islam’da zarar vermek ve zararla mukabele etmek yoktur hadisinden çikan Maslahat’a riayet prensibi, gerek ilke olarak ve gerekse dayanak olarak icma’dan daha kuvvetlidir ve icma hakkinda söyledigi seyleri de bunu ortaya koymak için yapmistir! Daha sonra et-Tûfî, Sünnette’de Maslahat’a riayet ve Maslahat sebebiyle Nasslar’in terki ilkesinin bulundugunu birkaç örnek vererek ortaya koymaya çalisir ve -yukarida isaret ettigimiz- ibadât-Mu’amelât ayrimini temellendirmeye çalisir ve bu konuda ileri sürdügü akli delillerle tezini ispatlamaya gayret ederek bu konudaki sözlerini nihayetlendirir.
et-Tûfî’nin, sözkonusu hadis üzerinde dururken Maslahat hakkinda söylediklerinin tam bir tercümesini ve bunlarin kritigini ileride -insaallah- kaleme alacagimiz bir seri yaziya birakarak bu konuyu burada noktaliyoruz.
Kendisine yapilan itirazlar ve bu görüsün degerlendirmesi için bkz. Muhammed Zâhid el-Kevserî Makâlâtu’l-Kevseri, 331; Muhammed Ebu Zehra, imam Mâlik, 376
3. Aslinda aklin fonksiyonu ve yetkisinin sinirlari konusunda -yaygin kanaatin aksine- Mu’tezile, aklin mutlak hakim ve belirleyici oldugunu benimseyen bir tavir sergilememistir. Onlar da tipki Ehl-i Sünnet gibi mutlak hakimin Yüce Allah oldugunu söylemektedirler. Ancak onlarin Ehl-i Sünnet’ten ayrildigi nokta söyle özetlenebilir: Bir seyin seriat tarafindan emredilmis ya da nehyedilmis olmasi dikkate alinmaksizin, akil bu seyin ahkâmini ve iyi mi, yoksa kötü mü oldugunu bilebilir. seriat de aklin bu konudaki tesbitini tekit etmektedir. Bir diger nokta da sudur; Mu’tezile birseyin iyi mi yoksa kötü mü oldugu konusunda aklin ancak icmalî olarak hüküm verebilecegini mesele hakkindaki tafsili hükmün ise sem’î delille bilinecegini söyler. Bkz. Kadi Abdülcebbâr el-Mugnî XI, 117; Abdülalî Muhammed b. Nizâmiddin Muhammed el-Ensârî Fevâtihu’r-Rahamût, I, 25.
4. el-Mugnî XV, 27-8
5. Fazlur Rahman, Islam, 307-8
6. 2/el-Bakara, 216
7. Hz. Ali (r.a)’nin sözü ve bu siir için bkz. el-Kevserî, Makâlât, 115
8. Islamic Methodology History (Preface)

9. Resâilu ihvâni’s-Safâ ve Hullâni’l-Vefa III, 483 vd.
10. Fazlur Rahman, Ana konulariyla Kur’an, 190.
11. FazlurRahman’in Allah’in Elçisi ve Mesaji adiyla tercüme edilen makaleleri, 34-5
12. Mazheruddin Siddikî Modern Reformist Thought In The Muslim World 56. (Ubeydullah Sindi’ye ait olan bu düsünceler, Siddikî tarafindan, Muhammed Server’in Maulana Ubaidulla Sindhi Halat-e-Zindagi, Ta’limat alur Siyasi Afkar adli eserinden (98) alinmistir.)
13. Mesela bkz. Dr. Tahsin Görgün, IV. Kur’an Haftasi Kur’an Sempozyumu’nda sunulan, Kur’an Kissalarinin Mahiyeti (Neligi) üzerine baslikli teblig (Islamiyât dergisi, I/1 (Ocak-Mart-1998)153).
Görgün, bu tebliginde, kendisiyle çeliserek, Kur’an kissalarinin ayniyla vaki olduguna süphesiz bir sekilde kani oldugunu da belirtmektedir. Bkz. a.y
Bu görüs Reformist Yahudiler’in ileri gelenlerinden, ayni zamanda bir islâmiyâtçi olan Abraham Gieger’in Tevrat’in mucizevî hikâyeleri bugün ilkel mitolojidir tarzindaki görüsü ile ilginç bir benzerlik arzetmektedir. Bkz. Baki Adam, Yahudi Kaynaklarina Göre Tevrat 146-7
14. Mesela Prof.Dr. Y. Nuri Öztürk, hirsizin elinin kesilmesini öngören 5/el,Mâide, 38 ayeti hakkinda sunlari söylemektedir: Geleneksel kabul ve uygulamalarin disinda Kur’an’in beyanini esas alarak bakarsak su sonuca varilabilir: El kesmenin icrasinda kanatip isaretleyerek birakmakla, eli kesip atmak arasinda bir tercihi, yasanan zaman ve mekâna göre kamu otoritesi belirleyecektir. Bu iki sIktan birini tek yol olarak alip her devre uygulamaya kalkmanin Kur’an’in ruhuna uygun olup olmadigi ayri bir tartisma konusudur. Uygulamanin asri saadet’te bazi el kesme örnekleri sunmasi yine o devre göre yapilmis bir yorumdur. Yorum ancak kendi zamanini baglar. (Bkz. Kur’an’daki islâm, 679-80)
15. Fazlur Rahman’in bu konulardaki görüsleri için bkz. Ebubekir Sifil, Modern islâm Düsüncesinin Tenkidi-II.
16. Yaygin kanaatin Hadislerin Hz. Peygamber (s.a.v)’in sagliginda yaziya geçirilmedigi iddiasi, Modern zamanlarin birkesfi degildir. Bisr el-Merîsî (v. 218 veya 219. biyografisi için bkz. el-Hatîbu’l-Bagdâdî, Târihu Bagdâd VII, 61-70 ez-Zehebî Mîzânu’l-i’tidâl I, 322-3) de ayni iddiada bulunmus hatta Osman b. Sa’îd ed-Dârimî (v. 282) Bu zat Sünen sahibi meshur Ebu Muhammad Abdullah b. Abdirrahman ed-Dârimi (v. 255) ile karistirilmamalidir), Nakzu’d-Dârimî diye bilinen ve Reddu’l-imâm ed-Dârimî Osmân b. Sa’îd alâ Bisr el-Merîsî el-Anîd adiyla nesredilmis bulunan (Beyrut-1358) kitabinda (s. 127) Bisr el-Merîsî’nin bu iddiasina özel bir bab ayirarak kendisine cevap vermistir. Ancak Bisr el-Merîsi hadislerin yaziya geçirilmeye baslandigi tarih olarak Hz. Osman (r.a)’in sehid edildigi dönemi göstermektedir.
Burada bir noktaya dikkat çekmek yerinde olacaktir: Hadislerin gerek yaziya geçirilis sürecinde, gerekse nakil baglaminda isin içine beser unsuru girmis olmasi dolayisiyla süpheden ari olmadigini, dolayisiyla amele konu edilemeyeceklerini söyleyenler, bu yaklasimlarina özellikle Hanefî usulcülerin, haber-i vahid kategorisine giren hadislerin ilim gerektirmedigi yolundaki ifadelerini de dayanak olarak göstermektedirler. Oysa bunu söyleyen usulcüler -ki bununda belli istisnalari vardir- bu tür hadislerin -ilim gerektirmeseler bile- amel gerektirdigi noktasinda görüs birligi içindedirler.
17. Siddikî a.g.e; 108 (Dr. Halife Abdülhakîm’e ait olan bu sözler, Siddikî tarafindan onun Fikr-e-lqbal adli kitabindan (s. 239) alinmistir.)
18. Bu konu hakkinda detayli bilgi ve tartismalar için yukarida zikrettigimiz çalismamiza bakilabilir.
19. ed-Dârimî, es-Sünen Mukaddime, 19
20. islâm gelenegi tabiri, tarihsel bir realite olarak bir ucunda Zahiriler’in, diger ucunda Mu’tezile’nin yer aldigi oldukça genis bir yelpazeyi anlatmasi gerekirken, ilgi çekici biçimde sadece Ehl-i Sünnet kastedilerek kullanilmaktadir.
21. Böyle bir ayrim yapildiktan sonra, islâm tekdir, ama Müslümanlik birden fazla sekilde tezahür edebilir türünden, en hafif tabiriyle gülünç yorumlarin dikkate alinmaya deger hiçbir tarafinin bulunmadigini düsünüyoruz.
22. en-Nevevi, Tehzibu’l-Esmâ ve’l-Lugât, II, 89.

Bu yazinin, Altinoluk’un bir önceki sayisinda nesredilen kisminda, Dr. Tahsin görgün’e atfen islâmiyât dergisinde yapilan bir yanlislik, bizimde konuyu yanlis aksettirmemize neden olmustur. söyle ki:
islâmiyât dergisinde, Görgün’ün IV. Kur’an Haftasi Kur’an Sempozyumu’nda sundugu teblig tanitilirken aynen söyle denmektedir: .... tebligci, bu noktada, Kur’an kissalarinin ayniyle vaki olduguna süphesiz bir se

.

Sayin Yazar Mehmet Niyazi Özdemir geçen hafta henüz anlatmisti:
-Televizyonda Yasar Nuri Öztürk'ü dinliyordum. Seyircinin biri programa telefonla katilarak Yasar Nuri'yi "sen ne konusuyorsun; ilahiyat hocasisin ama namaz bile kilmiyorsun?!" diye payladi. Verilen cevap insanin ar damarini çatlatacak cinstendi "ben namaz kiliyorum ama sizin gibi Emevi ve Osmanli namazi kilmiyorum!"
Bu telakkiye göre ondört asirdir her gün milyonlarca Müslümanin günde bes defa eda ettikleri ibadetin adi 'Emevi ve Osmanli namazi' oluyordu. Haberle kendi kendimizi yerken isittiklerimizin hemen ardindan bu defa da ayni sahsi bir haber bülteninde bizzat takip etme sanssizligina duçar olduk. Televizyon istasyonu, Yasar Nuri'nin bir kanalda yayinlanan kendi programinda Sakal-i serif ziyaretine "putperestlik" demesi üzerine O'nunla telefon mülakati yapiyordu. Adi geçen söyle konusuyordu:
-Sakal-i serif ziyareti putperestliktir. Ben bu ziyareti yapanlara 'putperest' demiyorum ama bu hareket putperestliktir. Bu adet islam öncesinden kalma bir örfdür. Hem hazreti Peygamber; hem de Cin Suresi ile Kur'an tarafindan yasaklanmistir. Üstelik teshir edilen sakalin Peygamber'e ait oldugu ne malum? Bunu daha önceki yüzyillarda baskalari da söylemislerdir. Ben de ilk defa dile getirmiyorum. Kitaplarimda da yazdim.
Avama mahsus "Emevi ve Osmanli namazi" yerine yüksek seçilmislere layik ask namazi kildigini ima eden havasligi kendinden menkul Yasar Nuri, dini bütün Müslümanlara hakaretinin haftasinda bu defa da yine ondört asirdir Müslümanlarin tekrar ede geldikleri bir hurmete; bir muhabbete; bir güzel adete putperestlik diyor, iftirasina Sevgili Peygamberimiz'le, sallallahü aleyhi ve sellem, Kur'an-i kerîmi sahit göstermeye kalkisiyor, kalplere de bir süphe tohumu ekmeye yelteniyordu. 1980 sonrasinin bir takim sahne sanatçilarina bile Profesörlük verildigi kolay ortaminda bu unvana kavusan Yasar Nuri, anlatirken televizyon da emniyetteki suçlulari teshir edercesine döne döne mü'minlerin Hirka-i serif ziyaretleri ile yüzlerini gözlerini mubarek hirkaya sürmelerini veriyor; bir yayin kurnazligi ile konusma ve görüntü üst üste bindirilerek peygamberlerine sevgilerini ifade eden onlarca insan asagilaniyordu. Tasavvufu, tarikati, kerameti, evliyayi inkâr mezhep imami ile mezhepleri inkâr, islam alimlerini inkâr, hadisi serîfleri inkâr, önceki müfessirleri inkâr, türbe ziyaretini inkâr...inkâr, inkâr, inkâr. Hani nerede ise adam "Kur'an, Peygamber'e degil; bana vahy edildi!" diyecek. Belki yakin çevresine bu kadar olmasa da buna benzer seyler de söylüyordur. El insaf! Asirlardir aliminden sade Müslümanina kadar herkes yaniliyor. Buna karsilik her seyin dogrusunu yalnizca Yasar Nuri Öztürk biliyor.
Sevgili Peygamberimizin vücut yapilarini anlatan semaili seriflerine "Hilye-i Saadet" dendigi gibi; mubarek sakal-i seriflerine de "Lihye-i Saadet" denir. Hilye-i Saadetleri tasiyan nakiller, tâ hazreti Ali'ye, radiyallahü anh, dayanir. Lihye-i Saadetler de tamamen kayda baglidir. Her sakal-i serifin seceresi mevcuttur. Efendimiz sakallarini düzeltirken kesilen killarin zerresi ziyan edilmez; Eshab-i kiram, aleyhimürridvan, tarafindan teberrüken muhafaza edilirdi. Bunlarin kaydi tutularak günümüze kadar intikal etmistir. insan bu noktada söyle düsünüyor: Eger Sakal-i serif ziyareti putperestlikse; hat san'atinin en güzel numuneleri olan Hilye-i Saadetleri evlerine asanlar da putperest olmus olur. Eger Sakal-i serif ziyareti putperestlikse Hirka-i Saadet Dairesi ile Hirka-i serif Camiî'nde bulunan mubarek hirkalari ziyaret de putperestlik olur. Eger Sakal-i serif ziyareti putperestlikse camilere Allahü teâlâdan baska Resulullah ve Dört Büyük Halife'nin isim levhalarini asmak da putperestlik olur. Eger Sakal-i serif ziyareti putperestlikse sanli Peygamberin Medine sehrinde bulunan türbesini ziyaret de putperestlik olur.
Zaten asil maksat da o ya! Vehhabilerin gücü yetse bunu bir ân evvel gerçeklestirirlerdi. Onlara göre bunun 'eger'i de yoktur. Efendimizin bile olsa orada yatandan dolayi bir türbeye saygi sirk yani putperestliktir. Suudiler, rejim ihraci için islam ülkelerinde ve bu arada Türkiye'de çok sayida kisi satin alarak beyinlerini yikadilar.islamin basi edep, ortasi edep, sonu edeptir. Hiç bir edebsiz Allah'in rizasina vasil olamaz. ilim, amel ve ihlas sahibi olan müslümana "islam alimi" denir. Yani alim olmak için o begenmedikleri "Emevi ve Osmanli namazi"ni kilmak sarttir. ilim amel ve ihlasdan biri noksan oldugu halde kendini islam alimi tanitanlara "ulema-i su/kötü din adami" denir. islam alimleri dinin bekçisidir. Kötü din adamlari ise bir sey yaptiklarini sanarak dini tahrip ederler. Hiç kimse; Yasar Nuri Öztürk de Selman Rüsdi'lige heveslenmesin. Mü'minler, bu fitne tuzaklarina düsmeyecektir.

.
Dünden Bugüne Ihya ve

IHYA HAREKETLERI

Insan, ilahi bir misyon geregi yaratilmislarin en üstünü olarak, ulvi meziyetlerle en güzel bir sekilde (95/4) yaratilmistir. Fizyolojik üstünlükler basta olmak üzere mükemmel bir yaratilisa sahip olan insanin en önemli özelligi isimleri bilmesidir.(2/31) insanin bu özelligi, sosyal hayat sartlarinda karsilasmis oldugu her türlü olay ve olguyu teshis edebilmesidir. Bu özelligin en önemli unsuru akil/düsünmedir.

Hiç süphe yok ki, insani diger yaratiklardan ayiran en önemli özelligi, akilli olmasi ve bunun neticesinde günden güne degisiyor ve gelisiyor olmasidir. Fakat, insanin bu degisimi ve gelisimi sosyal hayat sartlarindan bagimsiz olarak düsünülemeyeceginden ötürü, insanin bu degisim ve gelisim yüce yaraticinin koymus oldugu kevni kaidenin bir parçasi olarak degerlendirilmelidir.

Ilk insanin yaratilisindan itibaren –sayilari bile belli olmayan- peygamberlerin gönderilisi insanin, tarihten günümüze süregelen bu degisiminin bir örnegidir. Her peygamber kendisinden önceki peygamberin seriatini ortadan kaldirmak suretiyle yeni bir seriat ile gönderiliyor ve sartlarin degismesiyle de onun da yerine baska bir peygamber gönderilerek sosyal ve dini hayat belirli ama geçici kurallara baglaniyordu. Bu degisimin son halkasiysa Peygamberimiz(sav)(dir.

Islam ve Degisim

Islam, sosyal sartlarin degismesine paralel olarak gündeme gelen ve yenilenen bir dindir. Gelisen sartlar sürekli olarak dini kültürün yenilenmesini zorunlu kilmaktadir. Çünkü Islam, Yüce Yaratici’nin kanunlarinin pratik hayata indirgenmesi, uyarlanmasi demektir. Pratik hayat gelistikçe, Ilahi hükmü pratige indirgemenin sekli de degiseceginden ötürü hayata iliskin pratikler, seriatin gerektirdigi hareket biçimleri olarak yansimalidir. Zira bu yönde olmayan bir degisim degisim olmaktan çok bir sapma olacaktir.

Diger taraftan degisime konu olan düsüncenin vahye dayali olmasi degisimin hangi boyut ve sinirlarda olmasi gerektigi sorununu beraberinde getirmektedir.

O halde Islami düsünce nasil yenilenmelidir?

Dini düsünce, müslüman bireylerin akliyla dinin hükümleri arasindaki etkilesim sonucu ortaya çikan bir düsüncedir. Bu düsünce müslümanlarin sahip olduklari bilgi birikimiyle sekillenir ve sartlardan etkilenir. Bu düsüncenin, reailetyle iç içe olmasi realiteye bagli olarak degismesini de beraberinde getirmektedir. Pratikle böyle bir etkilesim halinde olan Islami düsünce, pratigin degisen yönü ve degisim hizi oraninda degisiklige ugrar. Degismeyen mutlak ve ezeli bir hakikate dayanan dini düsüncenin degismesi demek, bu düsüncenin sahip oldugu kültürel, sosyal ve entellektüel unsurlarin degismesi demektir.

Islami düsüncenin, gelisen hayat sartlarina bagli olarak degismesi neticesinde dini hayatta ortaya çikacak yenilenme hamlesi, ihya olarak tanimlanabilir. Dini düsünce için gerekli olan ihya hareketi kesintisiz bir yasamin geregidir. Zira degisen hiç bir durum veya geçen hiç bir zaman dilimi yoktur ki, imani bir sekilde imtihan etmesin. Bu da hiç süphe yok ki, yeni durum karsisinda imanin yenilenmesini gerektirmektedir. Kur’an’in sürekli olarak inananlara iman etmelerini, salihlere de iyilik yapmalarini tavsiye etmesinden kasit, hayat esnasinda varilan yeni merhale için imani bir tavir gelistirmelerini istemesidir.

Dünden Bugüne Ihya Hareketleri

Islam’da ihya hareketleri, düsüncenin gelismesine bagli olarak belirli dönemlerde yogun bir sekilde ortaya çikmisken, kimi dönemlerde düsünsel atalete bagli olarak kesintiye ugramistir. Hz. Adem’den günümüze kadar degisen sartlarin etkisiyle ortaya çikan bu ihya hareketlerinin en önemli önderleri süphe yok ki peygamberlerdir. Bu gelenegin en son temsilcisi Hz. Muhammed (sav)‘dir.

Hz. Adem’e dayanan Islam düüncesi genel itibariyle en son ve nihai seklini Hz. Peygamberimiz (sav) döneminde almistir. Kemale ermis bir dinin Ilahi esaslarina dayanan bu düsünce temel ilkeler itibariyle ilelebet degismeyecek bir temele dayanmaktadir. Bu temel ise vahiydir. Iste dinanizmini bu temelden alan Islami düsünce ve bu düsünceye dayali olarak hayatin insa edilmesi Hz. Peygamber tarafindan gerçeklestirilmekteydi. Seçilmis bir önder olarak Hz. Peygamber (sav) kendi dönemi için sosyal hayatin düzenlenmesi ve dini düsüncenin degisen sartlara göre vahiy dogrultusunda sekillendiricisi konumundadir. Hayatin yeni sorun ve sorumluluklarina karsi tek merci 23 sene boyunca ilahi bir kaynaktan beslenen Hz. Peygamber (sav)‘dir. Hz. Peygamber’den (sav) sonraki dönemde ise; Sahabe ve Tabiün, Peygamber’in kendileri için insa etmis oldugu, Kur’an ve Sünnet’e dayali düsünce sistemini benimsemislerdir. O dönemlerde, sosyal yapinin kompleks bir mahiyet arzetmemesi, yakin zamanda yasamis olan Peygamber’in örnekligi/pratikligi, onlar için yol gösterici konumundadir.

Emeviler Dönemi

Islam, ilk dönemlerde bütün gayretini kendi çagrisini

daha genis kitlelere yaymak amacina sarfetmistir. Bu davet, Emeviler döneminde mahiyet ve kimlik degistirmistir. Çünkü fetihler neticesinde Islam’a kazandirilmis degisik kültürler, müslümanlari asli koruma adina bid’atlere ve inançsal bozulmalara yöneltmistir. Düsünsel anlamdaki bu mücadele inanci korumak amaciyla distan içe dogru bir yola izlemistir. Nitekim, akilci metod araciligiyla inançsal bozulmalara maksimum düzeyde çözüm bulabilen mutezile mezhebi de bu dönemde tesekkül etmistir. Bu noktadan itibaren gerek devlet adamlari ve gerekse Islam alimleri, Islam’in yayilip gelismesi için degil; Islam’in bekasi ve selameti için mücadele vermislerdir.

Abbasiler Dönemi

Emeviler döneminde baslayan ve Islam’in selametini öngören çabalar Abbasiler döneminde daha yogun bir sekilde görülmektedir. Bir yandan resmi çabalar diger taraftan devlet destekli tercüme faaliyetleri bu dönemde baslamistir.

Abbasiler döneminde Bagdat’in Mogollar tarafindan isgal edilerek sagmalanmasi, yakilip yikilmasi ve Bagdat’ta bulunan kütüphanelerin yakilmasi müslümanlar üzerinde yapmis oldugu tahribatin yaninda, o dönemden itibaren genel anlamda bir duraklama dönemine girmelerine sebep oldu. Bu dönemde yasanan düsünsel ataletin bir sebebi olarak mevcudu muhafaza ederek onnla yetinme mantigi duraklamaya sebep olurken, o dönemde ortaya çikmis müstesna kisilikler konjönktürün etkisiyle sivri çikislar yapmislardir. Ancak bu, yasanan dönemle sinirli olarak kaldi ve sartlarin da degismesiyle etki gücünü kaybetti. Iste bunlardan birisi, felsefeye getirmis oldugu elestirilerle taninan ve bütün mesaisini dönemin taassubunu ayiklama çabasi içersinde harcayan Ibn-i Teymiyye’dir.

O, herseye ragmen Allah’in rizasi olan tek din Islam’i hakim kilmak, O’nu gönderildigi sekilde açiklamayi amaçlamistir. O dönemde son derece yaygin olan tasavvufu elestiri konusu edinen Ibn-i teymiyye içtihadin ilk dönem alimlerinde oldugu gibi, sorunlara çözüm arama vesilesi olmaktan çikartilarak dejenere olmasina da elestiri getirir. Bu sekilde kavramlarin gerçek anlamini kazandirma çabasi içersinde olan Ibn-i Teymiyye’nin ‚öze dönüs‘ çagrisi engellemeler neticesinde karsiligini bulamamistir. Genel itibarla ‚konjonktür adami‘ diye nitelenebilecek olan Ibn-i teymiyye’nin pek fazla basarili olmadigiini söylemek yanlis olmayacaktir.

Sah Veliyullah Dehlevi

Hindistan’da Delhi (Dehli) yakinlarinda yasayan Sah Veliyullah Dehlevi, döneminin cahiliyye adetlerine karsi vermis oldugu mücadele ile taninir. Bu mücadelesi yasadigi sartlar geregi fiili olmayip, Islam’in yüce degerlerini savunarak cahili gelenege karsi bir mücadele mahiyetindedir.

Dehlevi, Ilk olarak "tarih" mefhumunun yeni bastan ele alinmasi gerektigini söyler. O, Islam tarihini, müslümanlarin tarihinden ayirarak, Islam tarihinin ayri ayri dönemlerini incelemeye çalisir. Bu dönemlerde müslümanlarin inançlarina karisan cahili unsurlari ayirarak, gerek estetik, gerekse ilim ve siyaset alanlarinda bir takim yozlasmalari tesbit etmeye çalisir. Özellikle hilafetin gerçek misyonunun icra edilmediginden, dolayisiyla sosyal haytta birtakim müesseselerin kontrolsüz kaldigini düsünen Dehlevi, içtihad ruhunun yok olusundan ötürü muzdariptir. Taklidin insanlari birtakim dogmalara sevkettigini belirterek, içtihadi terkeden alimleri agir bir sekilde elestirir.

Kaynak: Evrensel Mesaj Aylik Dergi Sayi:8 Eylül 1999

.HAYDI INSANLIGIN KURTULUS MÜCADELESINE...

kaaba2.jpg (24348 Byte)

Insani ilgilendiren her hareketin, her ideolojinin, her sosyal faaliyetin bir ÇAGRISI vardir. Hatta bu çagri vakiasini, bütün canlilara tesmil edebiliriz.

Öldürülmüs olan bir yilani, iskelet haline getirinceye dek yiyen milyonlarca karincayi nasil GÖREVLI KARINCA göreve çagiriyorsa; koyun sürüsüne saldirma eylemini de HABERCI KURT baslatiyor.

Eglence olsun için bir gladyatörü digerine ,yada bir aslana öldürten nasil Roma kralinin asagi, yada yukari kalkan parmagi ise,milyonlarca esiri tonlar agirligindaki taslar altinda ezilip can vermeye zorlayan ve bu insan vücutlari üzerinde piramitler insa ettiren de Firavunun EN BÜYÜK RABBINIZ BENIM! diyen dilidir.

Böylece dil ve el ÇAGRI dedigimiz olgunun bir aleti olmus oluyor.

Put heykellerine tapma yada saygi gösterme törenlerine karsi isyan edip, tevhidi haykiran Hz. Ibrahim’in heykelleri paramparça eden baltayi tutan ve onun eyleminin çagrisi olan nasil eli ise; onun temsil ettigi dini ,yani hayat nizamini ,yani tüm diktatörlükleri ,despotizmleri, halklari ezme sistemlerini, yasa koyma hakkini kendisinden baskasina vermek istemeyen, diledigi görüsleri kanunlastiran, kendisine karsi alternatif tanimayan, Allah’in buyruklarini dahi kendi politikasina alet ettigi “ahlak ve fazilet” yönleri hariç ayaklari altina alip, SIZI ALLAH’IN KITABI YÖNETECEKMIS, ÖYLE MI ? diye ezdigi halka bagiran ve Ibrahim’i atese atin diyen NEMRUT’UN ÇAGRISIDA dilidir.

Allah’tan baskasinin hükümlerine boyun egmemeleri için, insanligi uyaran Hz. Zekeriya(A.S)’in çagrisi nasil dili ise; “Kosun kendisine peygamber diyen ve kanunlarimiza,beseri kanunlar deyip tanimayan Zekeriya burada, bu agaç kovuguna saklanmis haydi onu öldürelim” deyip Allah’in peygamberini o agaç kovugunda testere ile biçen Yahudilerinde çagrilari, testere kapzasini tutan elleriydi.

Insanlik tarihi, birbirine zit iki ÇAGRI sistemi üzerinde olusur.

HAK ÇAGRISI: Yani adalet çagrisi, yani tüm sömürge çarklarina dinamit yerlestiren, ezilen insanlarla olup ,onlari, sifatini tasidiklari INSAN seviyesine yükseltmek isteyen diktatörlere boyun egmeyen, halkini aç birakip, devletinin her kösesinde kendisine köskler, saraylar yaptiran firavunlara, nemrutlara, sultanlara, baskanlara DUR! diyen ulvi ve ilahi çagri,peygamber çagrisi.
Hak-hukuk tanimayan, kendisinden baskasina insan gözüyle bakmayan,insanlarin kendisine kulluk etmelerinden zevk alan ve bu sekilde egilip etek öptükleri,onlarin borularini öttürdükleri için onlara payeler,makamlar veren; bu suskunluk, yada köleliklerine karsi uyduruk kadrolar ihtar edip halkinin ekmek bulamama pahasina da olsa-sirf iktidarlarini sürdürebilme gayesiyle bu usaklarina büyük maaslar baglayan, öldükten sonra konmak üzere milyarlar harcayarak piramitler yaptiran ve nihayet bütün insanlari diledikleri gibi sömürebilmek için onlari, kendi buyrultu ve dogrultulari altinda birlik-beraberlige çagiran; en ufak bir itirazda (vicdan yargilari olmadigi için) masum insanlar üzerine atom ve napalm bombalari yagdiran zihniyetin ve uydularinin çagrisi.

Insanlik tarihindeki ilk fesat olayindan günümüze dek,bu ikinci çagrinin mantigi degismemistir. Al-

lah’a ragmen Allah’a inananlari ez; insan olmalarina ragmen,onlara hayvan deyip ye...!

Hak dedigimiz birinci çagrinin en son ve en mükemmel sedasi da, on bes asirdir o insanlarin, pamuk tikali kulaklarina çarparak, geri dönen EZAN’ dir.

ALAHU EKBER!...

"ALLAHU EKBER” diye baslar ezan ve dört defa tekrar eder ayni sözü. Allahu Ekber, Allah en büyüktür!

ALLAHU EKBER!...

Sen ey dogu; sen ey Bati, sen ey Güney ve sen ey Kuzey duy, dinle ve bil ki, Allahu Ekber, Allah en büyüktür.!

Siz ey dört cihet, yada yön, duyun, dinleyin ve biliniz ki, EKBER olan yani EN BÜYÜK olan ve temsil ettiginiz yer kürenin her türlü hakimiyeti Allah’indir.!

EKBER yani EN BÜYÜK sifati sadece Allah’indir. O sifati, ondan baskasina verip, kullanmayin ki O’na ortak taniyip SIRK KOSMAYINIZ! En büyük.......spor! diye stadyumlarda bagirip, minarelerin öfkesini toplamayin ki, Allah’in emriyle gazaba gelen minareler, tepenize yikilmasin!

ALLAHU EKBER, tek Hakim odur!Allahu Ekber, uyulacak tek merci O’ dur.!Allahu Ekber, yanilmaz kanuna sahip tek kanun O ’dur

ESHEDU EN LA ILAHE ILLALLAH.

ESHEDU EN LA ILAHE ILLALLAH .

Eshedü !

Düsündüm, anladim,kalbimle kabul ettim ve dilimle söylüyorum ki: La ilahe illallah ! Allah’tan baska kainat nizamini elinde bulunduran bir baskasi yani bir ilah yoktur!Içimde putlastirdigim makam, ideoloji, ilke, parti, hizip kadin, erkek, evlat, sanatkar, sporcu, kulüp, loca, önder, sef, seks ilahlarinin tamamina “LA”deyip, inkar ederek kalbimi ve düsüncemi, ruhumu ve bedenimi. Elimi ve dilimi, “ILLALLAH” deyip Rabbimin emrine veriyorum.! Ondan baskasina güç tanimaya vesile olacak her seye “LA”deyip (hayir),kenara itiyor, O’nu yani Allah’i tek ve biricik güç ve hakim taniyarak “ILLALLAH” diyor baglaniyorum,baglaniyorum, baglandigima dair söz ve biat ediyorum ki, bütün kainat zerrecikleri sahit olsun.

ESHEDÜ ENNE MUHAMMEDEN RESULULLAH,

Yine düsündüm, anladim, kalbimle kabul ettim ve dilimle söylüyorum ki; Muhammed Allah’in Rasuludür, yani “ILLALLAH” deyip inandigim Allah’i bana tanitan, bana ögreten, bana sevdiren; ve Allah’in kanununa nasil uyacagimi , tatbikatiyla gösteren Muhammed s.a.s’ .dir. Yani Allah disindaki bütün güçleri (tevagit) nasil inkar edip,Allah’i ögrenmeme vesile olacak sifatlarini bana bildiren Muhammed s.a.s’dir.Yani Muhammedi ve onun sünnetlerini kabul ediyorum ki, bana Islami ögreten onlardir. “Kur’ana uyarim da, peygamberin sünnetini ister alirim ,ister almam,çünkü Muhammed arapti ve arap zevkine hitap ediyordu”zihniyetinin temsilcilerine ve saçmaliklarina ragmen, kabul ediyor ve bütün dünyaya sahit olmalari için ilan ediyorum ki, ne Muhammed’siz ve nede sünnetsiz (yani Hz. Muhammed s.a.s uygulamasi olmaksizin) ISLAM anlasilir.! Çünkü sünneti inkar etmek, Hz. Muhammed s.a.s tanimamak da Allah’i inkar etmenin baska bir yoludur. Ben ise , MUHAMMED’I ALLAH’IN RASULÜ VE DAVAMIN LIDERI VE TEK LIDERI OLARAK TANIYORUM.!

HAYYE’ALA’S-SALA!

Haydi beseri güçleri temsil eden put heykellerini parçalayip Allah’a kosan Hz. Ibrahim gibi, Allah’a kulluk etmeye.! Haydi namaza!Haydi ibadete. Haydi secde etmeye. Seytanin igvasiyla gurur kaplamis olan beynimizi arindirip, topraga alnimizi koyarak secde etmeye.!Secde ederek hür olmaya, sahsiyet bulmaya.! Asirlarin cahili kültürleriyle yozlasmis kafalarimizi secdeye koyarak, tüm süperlerden, Batilardan, tabular- dan, makam ve mevkilerden, kölelikten, usakliktan, Amerikacilik ve Rusyaciliktan; kapitalizmlerden, komi-nizim, sosyalizm ve fasizmlerden; ezilmislikten, hor görülmüslükten,piramitlere harç, put heykellerine araç olmaktan; bizi dünya için uyandiran çalar saatten, esiri oldugumuz fabrika bacalarindan; batinin fuhus kokan kavramlarindan, Ankara’nin kirli havasindan...dan,...dan, bagimsizlasarak sahsiyetimizi bulalim secdede.!

HAYYE’ALA’S-SALA!

Haydi Allah için namaza kiyam etmeye, rüku ve sücud etmeye. Rüku ve sücut ederek tenzih ve ta’zim edelim Rabbimizi Tahiyyatta (selamlasmada). Allah’la selamlasip, miracimiza çikalim. Mü’minin miraci olan tahiyyatta, selamin sadece salih kullar için oldugunu ögrenelim. Tahiyyatta, Allah’in kendisine lütfettigi selami, bize de tesmil eden yüce peygamberimizi analim.

Namazi bitirip, bir birimize mü’min selami verelim.!Selamdan sonra, tekrar Allah’i unutup dünya ilahinin emrine girmemek,sucu , bucu diye suçlamalarimiza son vermek ve sadece Allah davasi için olmak üzere sarilalim biri birimize sIkI sIkIya!.Taki ruhlarimiz bir birlerini duysun, taguti seytan ve görüsler bizden uzaklassin!

HAYYE’ALA’L-FELAH,!

Haydi kurtulusa, haydi insanligin kurtulus mücadelesine!Haydi süperlere dur demeye. Haydi tüm mustadaflarin, tüm ezilmislerin safina girmeye!Haydi Afganliyla aglamaya, Morolularla kanamaya!Haydi müstemleke kovboylariyla mücadele eden kizil deriliyi kurtarmaya. Nikaraguali bebekleri öldürmek için silah tasiyan gemiyi durdurmaya.

HAYYE’ALA’L-FELAH,!

Haydi dünyayi paylasamayan, kah Cenevre’de kah Izlanda’da bir araya gelip insanlikla alay eden Reagen ile Gorbaçev’in(ve tüm onlar gibilerin) insanlarin kanlari üzerinde ayakta duran ve her ayagi bir kukla baskanin omuzunda olan masalarini devirip kafalarina çalmaya. Haydi aleme “terörist”, deyip, Nikaragua gerillalarina, Lüpnandaki parali askerlere; politikasi icabi kah Markosa, kah Akinoya silah yardimi(!) yapan Amerika’nin ve ayni yöntemlerle emperyalizmi sürdüren yoldasi Rusya’nin oyunlarini bozmaya!

Haydi tüm diktatörlerin, zalimlerin, hak yiyenlerin,ispiyoncularin, isbirlikçilerin, mütegallibenin, hirsizlarin, tefecilerin defterlerinin dürüldügü odanin kapisini aralamaya!...

HAYYE’ALA’L-FELAH,!

Haydi namazla kurtulusa; namazda durulusa ve yakarisa!Haydi iflah olmaya,haydi mü’min olmaya, ve felahin yalniz mü’min için oldugunu anlamaya!

ALLAHU EKBER

Allah en büyük, Allah en büyüktür!Bunu tekrar, tekrar söyle ve ne söyledigini bil ki; buna TEKBIR derler. Çok ve korkusuzca tekbir getir ki; kahrolsun müsrikler, münafiklar. Unutma ki tekbir silahidir mü’minin!

LA ILAHE ILLELAH!

Bütün ilahlara hayir, sadece Allah’a evet!Sadece O’nun gücüne, kuvvetine, iktidarina evet,O’nun disindaki tüm ilahlara ve ilahcilara hayir!

EZAN! MÜ’MININ ÇAGRISI...

KULAK VERIN BU ÇAGRIYA, KURTULUN TÜM ENDISELERDEN, STRESLERDEN, PAROLA EDINEREK KURTULUS ÇAGRISINI, ISLAMIN EZANINI!...

Kaynak: IHSAN SÜREYYA SIRMA, TARIH SUURU (Sahife 147-152)

Gönderen: Hasan Sevili (Allah kendisinden razi olsun)

Hazirlayan: Ekrem Yolcu

.Tevhid ve Ekonomi

Ekonomik Hayatın Karakteri ve Sosyal Refah Tedbirleri

İslam dünya görüşünün genel adı tevhittir. Bu ilke, İslam’ın hayata bir bütün olarak baktığı mesajını verir. Çünkü İslam, insanın Allah’a olan inancını yitirmemesi ve Ona bağlılığını sürdürmesi için hayatı bu ilkeye göre ayarlar. İnsan kişiliğini oluştururken de, onun ruhuna Allah’ın tek İlah ve her şeyin sahibi olduğu psikolojisini yerleştirir. Bundan maksat, insanın Müslümanca yaşamasını gerçekleştirmektir. Bunu sağlayan en önemli manevi zemin ise, tevhit inancı ve bu inancın insanda oluşturduğu erdem ruhudur.

İktisadi Hayatın Ayarı

İnsan hayatının en önemli boyutlarından birini de iktisat oluşturmaktadır. Bunun için Kuran bütün toplumsal süreçlerde olduğu gibi iktisadi hayatta da adaletin ayakta tutulmasını, sömürünün de ortadan kaldırılmasını öngörmüştür.1 Kuranın inmeye başladığı dönemde, iktisadi ve ticari hayat o günün şartlarına göre oldukça canlıydı. Ancak sosyal yapıdaki ayar alabildiğine bozulmuş, sömürü yaygınlaşmış, özellikle yoksul kesimler acı ve sefalet içinde bırakılmışlardı. İşte bu yüzden Kuran’ın ilk dönemde inen ayetleri, değinilen olumsuz durumu düzeltmeyi amaçlayan, bu kötü tabloyu tasvir ve tenkit eden ifade ve hükümlerle doludur.2 Bu da, toplumda pek çok şeyin düzeltilmesi için öncelikle iktisadi hayatta ahlakiliği ve adaleti garanti edecek bir kurallar sisteminin gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.

İslam’a göre her şeyin ve bütün mülkün tek sahibi Allah’tır.3 Bunun için Allah’ı dikkate almayan bir mülkiyet anlayışı doğru değildir. İnsanın işlevi ise, bir emanet sahipliğinden ibarettir.4 Demek ki mülkiyet, amacına uygun kullanılması için insana sunulmuş ilahi bir bağıştır. Bu da insana en çok güven duyan dinin İslam olduğunu göstermektedir. Görüldüğü gibi bu dünya ilim ve hikmet sahibi bir yaratıcının eseridir.5 İnsan da böyle bir dünyada anlamlı bir hayat geçirmek ve kendinden bekleneni gerçekleştirmek için yaratılmıştır.6 Öyleyse Allah’ın hayrı ve nimetleriyle dolu olan bu dünya kötü değildir.7 Kötü olan, insanın aşırı bir ihtirasla bu dünyaya bağlanıp ahireti unutmasıdır. Çünkü mal ve mülkün, insanı ölümsüz kılacağı zannına kapılmak, büyük bir aldanıştır.8 Şu halde insan, kendi istifadesine sunulan dünya nimetlerinden meşru biçimde yararlanmalı ve helal rızık peşinde koşmalıdır.9 O, kendini malla tanımlamamalı,10 mal ve mülk de sadece belli grupların elinde dönüp duran bir güç olmamalıdır.11 Aksi halde iktisadi hayatın ayarı bozulur, bunun sonucunda da, hem kendilerini hem de toplumu felakete sürükleyen bir sömürücüler sınıfının oluşması kaçınılmaz olur.

İnsanları maddi ve manevi yönden yoksulluğa iten en önemli neden, ekonomik güç merkezlerini elinde tutan kesimlerin, hukuk düzenini de kendi lehlerine olacak şekilde düzenlemeleri, sömürüyü alabildiğince yaygınlaştırmaları, kat kat faiz(riba) uygulayarak insanları sefalete mahkum eden bir zulüm düzeni oluşturmalarıdır. Nitekim sömürgeci önderlerin, işi zaman zaman tanrılık iddiasına kadar götürmeleri iktisadi hayatı alt üst etmiş, karada ve denizde fesadın çıkmasına yol açmış12, sonunda toplumsal sefalet ve çöküntü kaçınılmaz olmuştur.13 Bu gerçek, asgari ahlak kodu ile çevrelenmemiş bir ekonominin, hem insanı hem de kendini tahrip edeceği gerçeğini gözler önüne sermektedir.

İnsanın fıtratında mal, mülk ve evlat gibi arzular; bu arzulardan kaynaklanan ihtiyaçlar vardır.14 Bunun için dünyaya karşı olumsuz bir tavır takınmak, hem insanın tabiatına hem de İslam’ın ruhuna ters düşer. Çünkü dinin istediği, arzuların yok edilmesi değil, onların insan fıtratına ve yaratılış gayesine uygun bir şekilde terbiye edilmesidir.15 Şayet arzular iyi terbiye edilmezse, insan bilinç çarpıklığına uğrayıp pek çok kötü işi iyi ve yararlıymış gibi görebilir. İşte önemli olan insanı böylesi bir sapıklığa ve yanlışlığa düşmekten korumaktır. İnsanın maddi ve manevi yönden sefalete sürüklenmemesi için, böyle bir korumaya çok ihtiyacı vardır.

Şükür, sabır, cömertlik ve yardımlaşma gibi pek çok erdem, mal ve mülkün kazanılıp kullanılmasıyla gerçekleşir. Zekat gibi zorunlu mali ibadetin, infak ve ihsan gibi gönüllü eylemlerin temel amacı da, insanı meşru yolla kazanan ve kazandığını israfa kaçmadan harcayan bir varlık haline getirmektir. Zaten bilme, inanma ve şükretme arasındaki tevhidin gerçekleşip insanın ahlaki yüceliğe ulaşması, ancak böyle sağlanabilir. Dünyanın ıslah ve imarı ise, ahlaki bilince ulaşmış insanlarla gerçekleşir.16

Sosyal Adalet ve Refah Tedbirleri

Ekonomik hayatta karşılaşılan olumsuzlukların giderilmesi için, sosyal adalet ve refahı garanti edecek tedbirlere; hile, sahtekarlık ve haksız kazanç gibi sapmaları önleyecek müeyyideli kurallar sistemine ihtiyaç vardır. Bunun için İslam, sosyal adalet ve refah tedbiri olarak zekatı getirmiş, toplum hayatını çökerten faizi yasaklamış ve sömürüyü ortadan kaldırıp halkı iktisadi yönden dengeli biçimde yükselten yepyeni bir ekonomik yapıyı temellendirmekle işe başlamıştır. Kuran’ın buyrukları ve Hazreti Peygamber(as)’in uygulamaları, olağanüstü durumlarda bu gibi tedbirlerle toplum ekonomisinin yeniden düzenlenebileceğini ortaya koymuştur. Şu halde yöneticiler, toplumun zenginleşmesine, refahın yayılmasına ve ictimai adaletin köklü bir şekilde kurulmasına çalışmalıdırlar. Bu da kültür ve medeniyette yabancıların sömürüsünden ve emirlerinden kurtulup millet fertlerine en geniş ölçüde imkanlar sağlamakla gerçekleşebilir. Zevk ve sefahata dalıp halktan kopan yöneticilerle insanları maddi ve manevi sıkıntılardan kurtarmak mümkün değildir.

Yoksulluğun gelişinin ve ekonominin çöküşünün nedeni, kimilerinin iddia ettiği gibi İslam değil, tam aksine İslami ilkelerin büyük ölçüde terk edilişi; buna karşılık sömürüye dayanan sistemlerin tavizsiz bir şekilde uygulanışıdır. Özellikle Hz.Ömer devrinde İslam toplumunun zenginliğinin, yeni doğan her çocuğa maaş bağlayacak seviyeye ulaşmış olması, değinilen iddianın ne kadar gerçek dışı olduğunu ortaya koymaktadır.

Öldürücü Rekabet Yerine

Hayırlı ve Faydalı Hizmet

Günümüzde ekonomik sefalet, ekonomiye tapıştan kaynaklanmaktadır. Çünkü mevcut ekonomik sistem, büyük ölçüde rant sağlama yoluyla para kazanma üzerine kurulmuş; temelde insanı değil, kişisel çıkarların korunmasını hedeflemiştir. İslam ülkelerine ağlarını kuran sömürgeci güçler, halkın ekonomik varlığını tüketmiş, yoksulluk İslami ilkelerden uzaklaşma oranında had safhaya ulaşmış, sonunda bugün içinde bulunduğumuz iflas durumuna gelinmiştir. Bu, ülkenin görülmeyen veya insanlara gösterilmek istenmeyen yüzüdür. Ama bu gerçek ne kadar gizlenmeye çalışılırsa çalışılsın sömürgeci güçlerin toplumu ezdiği, bir kurtarıcı gibi sunulan kurum ve kişilerin, ekonominin deli dumrulu oldukları artık herkes tarafından bilinmektedir. Çünkü millet, sağduyusuyla bunların gerçek yüzünü sezebilmektedir. Yaşanan bu olumsuzluklar, öldürücü bir rekabet yerine hayırlı ve faydalı bir hizmetle; sömürülen insanların, sömürenlerin elinden ve dilinden kurtarılmasıyla sona erecektir.

Sonuç olarak denebilir ki, Kuran bir ekonomi kitabı değildir. Fakat o, insanlığın önüne zamanın tükeneceği noktaya kadar uzanan bir yol açmış bulunuyor ve sönmeyen ışığı ile bu yolu aydınlatmaya devam ediyor. O, her alanda olduğu gibi iktisadi alanda da dertlere şifa olabilecek evrensel ilkeleri ve doğruları ihtiva ediyor. Çünkü Kuran, emek ve çalışmayı ibadet çerçevesinde ele alıp değerlendiriyor, dünyanın imarını ve ıslahını da müminin görevleri arasında sayıyor. Öyleyse yoksulluğu övme, dünyayı ıslah ve imarda geri kalma gibi anlayışları Kuran’la bağdaştırmak mümkün değildir. İslam’ın insandan istediği, mümine yaraşır bir izzetle yaşamasıdır. Bu da büyük ölçüde alan el değil veren el olmakla gerçekleşebilir.

Dipnotlar: 1 Bkz. Bakara 2/188, 275; Nisa 4/29; Şuara 26/181-183 vb. 2 Bkz. Müzzemmil 73/11-13; Müddessir 74/11-15; Hümeze 104/1-4; Maun107/1-7 vb.. 3 Bkz. Bakara 2/107; Ali İmran 3/26-27 vb.. 4 Bkz. Bakara 2/30; Ahzab 33/72. 5 Bkz. Bakara 2/29 vb.. 6 Bkz. Mülk 67/2. 7 Bkz. Cuma 62/10; Rum 30/46; Müzzemmil 73/20 . 8 Bkz. Alak 96/6-7; Şura 42/27 vb.. 9 Bkz. Cuma 62/10; Mülk 67/15. 10 Bkz. Alak 96/6-7 vb. 11 Bkz. Haşr 59/7. 12 Bkz. Rum 30/41. 13 Bkz. İsra 17/16; Sebe 34/34-35 vb.. 14 Bkz. Al-i İmran 3/14-15; İsra 17/100 vb.. 15 Bkz. Şems 91/7-9; Leyl 92/4-7 vb.. 16 Bkz. Hud 11/61 vb.

Kaynak: Altinoluk dergisi, Mayis/2000

.ALMANYA'DA OKULLARDA VE ÜNIVERSITELERDE

BASÖRTÜSÜ OLAYI

Yasemin KARAKASOGLU

Almanya Essen Üniversitesi'nden Yasemin Karakasoglu-Aydin'in bu makalesiToplum ve Bilim Dergisi, Güz 1999 sayisindan alintilanmistir.

Kiz ögrencilerin üniversiteye basörtüsüyle girip giremeycekleri tartismasi, Türkiye'de bir türlü bitmiyor. "Türban sorunu", laik devlet anlayisini savunanlarla kamunun her alaninda varlik göstermeye çalisan Islami olusumlar arasinda, ideolojik tartisma noktasini olusturmaktadir. Son dönemde, "basörtülü ögrenciler" hakkinda farkli yaklasimlari olan degisik yazar ve arastirmacilar tarafindan degisik açilardan birçok sosyolojik arastirma yayimlandiysa da, bunlar, uç yaklasimlari savunanlar arasindaki siyasi tartismanin gerginligini gidermede etkili olmadi. (Örn. Aktas, 1990; Göle, 1991; Ilyasoglu, 1994; Saktanber 1996; Özdalga, 1998) Kadin avukatlarin basörtüsüyle mahkemeye girip giremeyecekleri tartismasindan sonra, en son Merve Kavakçi olayi bu tartismanin odagina oturdu. Tartismada, Fransiz modeline dayanan ve kendini din ve devlet islerinin birbirinden ayrilmasi olarak tanimlayan laiklik ilkesinin kati biçimde devam ettirilmesinin gerekliligi, dinler karsisinda nötr veya tarafsiz Türkiye Cumhuriyeti'nin bekasi açisindan vurgulanmaktadir.1 Bundan yola çikarak devlet kurumlarinin bir parçasi olarak görülen kisilerin -ister devlet üniversitesinde okuyan bir ögrenci, ister milletvekili olsun- nötr bir giyime sahip olmalari gerektigi, devletin din konusundaki tarafsizliginin bir geregi olarak görülmektedir. Böyle bir anlayisin sonucu, bu kimseler laik düzenin temsilcileri haline getirilmektedir.

Din ile devlet islerinin ayriligi konusundaki ilkesel tartismaya, basörtüsünün Islamciligin bir simgesi, yani siyasi amaçlar güden Islami köktendinciligin bir simgesi olarak görülerek ikinci bir boyut eklenmektedir. Türkiye'de, kullananlar tarafindan "türban" olarak adlandirilan basörtüsünün Müslüman bir kadinin geleneksel ve dolayisiyla "masum" örtünme biçimiyle es tutulamayacagi ve dini-siyasi bir inanisin yansimasi oldugu sürekli olarak vurgulanmaktadir. Türban kullanan birinin, dini inancini provokatif biçimde göstermesiyle uzun erimde devletin laik düzenini ihlal ederek yerine Islami temellere dayali bir devlet yerlestirmeye çalistigi vehmedilmektedir. Türkiye'deki tartismaya burada sadece kaba hatlariyla isaret edilmeye çalisildi ama ayrintisina girilmeyecek, çünkü bu tartisma kendine özgü tarihsel-toplumsal bir çerçevede cereyan etmektedir. Bu yazida, ayni konunun, farkli bir yaklasimla ele alindigi Almanya'da nasil tartisildigi incelenecektir.

Almanya'daki yaklasim, bir yandan devletin sekülarizm anlayisiyla, öbür yandan Hiristiyanligin ve kurumlarinin toplumun kültürel etkilenisiyle ayrilmaz biçimde içiçe girmistir. Önünüzdeki yaziya bu konuda belli basli arastirmalarin yani sira 1996-1999 döneminde Almanya'nin Ruhr bölgesinde ögretmen adayi ögrenciler hakkinda nitel yöntemle (qualitativ) gerçeklestirilen ampirik bir arastirma kapsaminda basörtüsü takan 12 pedagoji ögrencisiyle biyografik nitelikli derinlemesine mülakatlar yapilmistir. Bu mülakatlardan alintilar da yer alacaktir.

Almanya'da Islam'a bakis, isçi göçmen azinliginin dini olarak algilanmasi gerçeginden etkilenmektedir. Bundan dolayi Almanya'daki Islam, toplumsal bir normalite olarak algilanmadan henüz uzaktir. Almanya'daki birçok siyasi karar verici, gazeteci ve egitimci için Islam'in demokrasi ve insan haklariyla ne denli bagdastigi sorusu tam olarak açiklik kazanamamistir. Islam'da din ve devletin bir oldugu yolundaki anlayisa isaret edilerek Batili demokrasi anlayisiyla temelde bir bagdasmazlik söz konusu oldugu iddiasi, ender rastlanan bir yaklasim degildir. Bu baglamda özellikle kadinin konumuna isaret edilmektedir. Kadinin konumu açisindan Islami ve Batili seküler deger ve normlarin bagdasmadigi tekrar tekrar dile getirilmektedir. Örnegin Hür Demokrat Parti'nin bir kadin milletvekili, 1994 yilinda Kuzey Ren Vestfalya eyalet meclisinin önüne getirdigi bir soru önergesinde, din özgürlügü temel hakkinin "Islam'da kadinin konumu" açisindan esitlik ilkesi ile bagdasmasi konusunda kuskusunu dile getirmisti (Drucksache 11/6592). Öbür yandan Islam'in bir dünya dini oldugu, bu dine mensup kisilerin büyük Hiristiyan kiliselere mensup kisiler kadar din ve ibadet özgürlügüne sahip olduklari yadsinmamaktadir. Türkiye'dekine benzer birbirinden çok farkli gruplar olan yüksek ve ilk veya orta ögrenim ögrencileriyle devlet memurlarini ilgilendiren giyim kusam kurallarinin olmasi, Almanya'da din özgürlügü hakkina isaretle düsünülemez. Buna karsin Almanya'da bu siralarda artan bir yogunlukla, (Hiristiyan olmayan) dindarligin ne derece görünürlügü sekülarizm anlayisiyla bagdasabilecegi tartisilmaktadir.2 Bu tartismayi dogru konumlandirabilmek için, bir yandan Federal Almanya'nin kendine özgü sekülarizm anlayisina göz atmak, öbür yandan da basörtüsünün Alman kamuoyunca nasil algilandigini dikkate almak gerekiyor.

Almanya'da Din-Devlet Iliskisi

Federal Almanya'nin sekülarizm anlayisinin önemli bir özelligi, devletin kendisini dünya görüsleri karsisinda tarafsiz olarak görmesidir. Bu, devletin dini olmadigi, ayni zamanda da devletin, çatisi altinda var olan dinlere karsi tarafsiz davranmasi gerektigi anlamina geliyor: "Devlet artik bir devlet olarak bir dine 'sahip' ve o dini 'temsil eder' durumda degildir (Böckenförde, 1996: 288). Seküler hukuk devletinin din veya dünya görüsleri karsisindaki tarafsizligi, devleti din veya dünya görüslerinin üstünde bir konuma getirmiyor. Devlet, tarafsizligiyla insanlarin bu konudaki erginliginin bilincinde olarak "insanlarin müdahale etmemesi gerektigi inançlarina saygili oldugunu, bunlarin özgürce gelisme ve ifade edilme kosullarini siyasi ve hukuki olarak güvence altina aldigini" kanitlamaktadir (Bielefeldt, 1998: 487). Bundan, dinin toplumda artik rol oynayamayacagi sonucu çikarilamaz. Bunun tam tersi geçerlidir, çünkü dine "bireysel ve toplumsal özgürlükler alaninda faal ve etkin olma hakkini tanimaktadir" (Böckenförde, 1996: 93). Din topluluklari araciligiyla bir din toplumsal ve siyasal bir öneme de kavusabilir. Almanya'da geçerli olan "Subsidiaritatsprinzip"3 sayesinde kiliseler örnegin toplumdaki sosyal hizmetler alaninda hakim bir konum elde ettiler. Bu ilke uyarinca, halka sosyal hizmet sunma konusunda devlet, eger devletten bagimsiz kurumlar (örnegin kamu hayir kuruluslari ve kamu hukuku kurumlari; ikisinde de kiliseler agirlikli bir konuma sahiptir) gereksinimi karsilayamazlarsa faaliyete geçmektedir. Sosyal angajmanlarina süreklilik kazandirmak için, bu özerk kuruluslar devlet tarafindan sübvansiyon alir. Bu uygulamanin bir sonucu olarak sadece Kuzey Ren Vestfalya eyaletinde kres ve hastanelerin yüzde 80'i kiliselerin elindedir. Bunlardaki personel, kiliselerin bizzat koydugu mevzuata göre çalistirilmaktadir. Seküler devlet ile kiliselerin içiçeligi, kiliseye üye olan kisilerin kilise vergisinin devlet tarafindan diger vergilerle birlikte otomatikman her ay maaslardan kesilmesinden belli olmaktadir. Kilisenin kürsüleri devlet üniversitelerinde de bulunmaktadir ve kürsüye getirilen kisi kilise tarafindan belirlenir. Hiristiyanligin bayramlari, mezheplerin eyaletlerdeki sayisal agirliklarina göre, ayni zamanda resmi tatil günleri oluyor.4

Kilise benzeri bir yapiya sahip olmayan, ancak birçok dernek ve çati örgütüyle örgütlenmis bulunan Almanya'daki Islam'in, devletle iliskilerinde, içerisinde bir konum için ugrasmasi gerektigi çerçeve budur. Siyasal güç alaninda Islamcilarla devletin karsi karsiya geldigi Türkiye'den farkli olarak, diyasporadaki Islam'in sözcülerinin dile getirdigi istemler baska bir düzlemde, toplumsal ve siyasal esitlik alanindadir. "Dinin sözcüleri göç alan ülkenin siyasi sisteminden sadece dini cemaat olarak saglamlasmalarini saglayacak seyleri istemektedirler ve bu ugurda bütün siyasi akimlarla (asiri sagcilara kadar) uzlasma ve anlasmaya varmaya çalismaktadirlar." (Bauböck, 1994: 242). Almanya'daki Türk-Müslüman toplulugunda yeni bir kusagin sahneye çikmasi ve Türk-Müslüman derneklerinin müslümanlarin sözcüsü konumuna gelmeleri sonucu, bu toplumsal kesim, son zamanlarda daha çok ve gayet olagan bir biçimde, dini ve kültürel yönelimlerinin kamu yasaminda ve devlet kurumlarinda esit biçimde dikkate alinmasini talep etmektedir. Bunu yaparken Alman devlet ve kurumlari karsisinda Müslümanlarin çikarlarinin temsilci rolünü üstlenmektedirler. Kendi kres, sosyal hizmet kuruluslari ve kendi okullarini kurma çaba ve istemlerini bu baglamda degerlendirmek gerekir. Kendileri Almanya'da devlet ile din iliskileri konusunda bir gelenegi olusturan "Subsidiaritatsprinzip"e uyarken, Türklerin laik örgütleri, muhafazakar veya Islamci derneklerin açacagi Islami kuruluslarin Almanya'daki Türk göçmenlerine dini bir baski uygulayabilecekleri tehlikesine karsi uyarmaktadirlar. Mahkeme yoluyla (ultra-) ortodoks müslümanlar kendi istemlerini devlete karsi kabul ettirmede bazi basarilar elde ettiler. Örnegin Müslüman kizlar, yürürlükteki yasal uygulamalara göre, din özgürlügü temel hakkina dayanarak spor dersinden muaf tutulabiliyorlar ve okullara basörtüsü veya çarsafla girebiliyorlar.

1998 yilinda hukukçularca hazirlanan bir bilirkisi raporu, bunun "dini duygu ve düsünüsün bir ifadesi olarak nitelendirilmesi" gerektigi degerlendirmesine vararak, "Basörtüsünün kulanilmasi okul yasasina göre yasaya aykiri bir durum veya yasaya göre suç sayilamaz" saptamasinda bulunmaktadir.5

Almanya'daki Türk Kadinlari ve Basörtüsü: Bir Gerçeklik Üzerine Notlar

Basörtüsü takan genç Türk kizlari, Federal Almanya'daki okullarda artik gündelik yasamin bir parçasi olurken, bu ülkede egitilmis ilk basörtülü ögretmenler egitmenler ve hukukçular vs. üzerinden "hosgörü"nün tanimi ve Islam ile iliski konusunun yeniden inceden inceye arastirilip arastirilmayacagi da bir beklentidir ve su siralarda bu beklenti gündemdedir. Daha simdiden taraflar, bu grubun toplumda bir kamuoyu olusumu sürecine fiilen katiliminin, çalisacaklari kurumlarin kendi kendilerini tanimlama süreci açisindan ne gibi sonuçlara yol açagini soruyorlar. Akademik egitimden geçmis Müslüman göçmenlerin, giderek, dinsel inançlarinda ve dinsel sembollerde israrli olduklari gerçegi, müslüman olmayan toplumsal karar vericileri de laik müslümanlar gibi sasirtiyor.

Bunun bir arka plani var. Örnegin, dinsel giysilerin -bu noktada bunun çok açik bir ifadesi olarak Müslüman göçmen kadinlarin basörtüsü anilabilir- belli kavramlara karsilik gelmesi. Bu kavramlar, modern ile çelisir görünmektedir, tipki kati bir dinsellikle baglantili, her alani kapsayan dinsel bir yasam sürdürmek gibi... Bundan, tam tersi bir sonuç da çikariliyor. Bu sonuç, Batili ölçülere göre modern bir elbise dolabinin Müslüman göçmen kadinlarda Islam diniyle daha gevsek bir iliskinin kaniti oldugu kanaatinde veya sözkonusu giysi dolabi dine karsi kayitsizlikla es tutulmasinda gözlenebilir. Bu kayitsizlik, bu mantiga bakilirsa, basarili bir uyum için iyi bir önkosul olarak görülüyor. Batili, modaya uygun ve açik giyinmis, görünürde "entegre olmus" bir Türk kadinin tümüyle Islamiyet'e çok bagli olabilecegi, bu bagliligin giyimde degil, ama Islami beslenme kurallarinin izlenmesinde (domuz eti ve alkol yasagi) veya bes vakit namazda ifadesini buldugu, yani giyimden otomatikman zihniyete yönelik sonuçlar çikarilamayacagi, birçok Batili arastirmacinin pek farkina varamadigi, göremedigi birsey olarak kaldi. Ayni sey, akiskan geçisler için de sözkonusudur. Bu geçisler, örnegin özellikle, basörtüsü takmakla takmamak arasinda kalan dinsel egilimli Türk kadinlari için mevcuttur (Özdalga, 1998).

Basörtüsü konusunda, basini bu sekilde kapatmayi seçen iki kusak arasinda, kendi gerekçelerine bakarak bir ayrim yapmak mümkündür. Burada, bu ülkeye geçenlerin ilk kusagi ve onlarin kizlariyla, kiz torunlari sözkonusudur. Gözlemlerim sonucunda bu insanlarin her birinin, din ve buna uygun olarak basörtüsü takma pratigine yönelik özgün bir anlayisa sahip oldugunu saptamis bulunuyorum. Bu ise, kendi göç tarihleriyle baglantili birsey. Adi geçen gelisimi, burada kisaca, Alman toplumu tarafindan algilama biçimleri arka planinda çizmek istiyorum.

Almanya'daki Ilk Kusak Türk ve Müslüman Göçmen Kadinlar

Su ana kadarki gözlemlerden hareketle, Almanya'daki Türk kadin göçmenler arasinda büyük bir bölümün, söyle ya da böyle, bir Türk-Islam kimligini korumaya ve gelistirmeye deger verdigi söylenebilir. Dindar müslüman kadinlar olarak ise sadece dis görünümleriyle de böyle izlenim birakabilenler algilanmaktadir. Bunlar dindar Türk ve müslüman kadinin simgesidirler; ayrica da tutumlari, gelenekçilik ve modernite düsmanligiyla bir tutulmaktadir. Basörtüsü, kocanin iradesine basegme, yani pedersahiligin kabulü ve çogunluk toplumu karsisinda bir kapanmayi, yani uyuma yeterince hazir olmamayi simgeler görünmektedir. Islam'a yönelme ise pasif bir biçimde "Federal Almanya'daki gündelik hayat pratiginden geri çekilme" olarak degerlendiriliyor (Attia, 1994). Alman toplumunun paradigmalarinin elestirisi, hemen hemen hiç yapilmamaktadir. Oysa bu paradigmalar, kadinlarin hareket alaninin sinirlandirilmasina katkida bulunmaktadir. (Bu konuda istisnai bir örnek için bkz. Mihçiyazgan, 1993, 1994; Waltz, 1996).

Alman-çogunluk toplumu, böylece, toplumun "kadin alanlari" ve "erkek alanlari" olarak bölünmesini, birçok Türk göçmen kadinin kökeninin bulundugu kirsal bölgelerde uygulandigi gibi, tanimamaktadir. Almanya'da geneldeki çikis noktasini, büyük bir çogunlukla erkekler ve kadinlar ortaklasa kullandiklari kamu ve özel alanlari olusturur. Böyle düsünülür. Ancak Müslüman göçmen kadinlar, geldikleri bölgelerde sadece eve bagimli degildir. Bir defa, onlar için sözkonusu bölgelerde, özgün yari-kamusal alanlarda (örnegin çesme basi) ve komsularda, kadinlara özgü alanlar da mevcuttur. Bunun disinda, onlari çevreleyen toplum Islami damgalidir ve kadinlarla aileleri, degerlerini ve normlarini geleneksel-uygun davranislarda bulunmalari halinde kamuoyunun kabullenecegi noktasindan hareket edebiliyorlardi.

Almanya'da ise bu serbest alanlar, büyük ölçüde bulunmuyordu ve bu da, ilk kusak kadinlarin çogunlukla yoksul ve yetersiz donanimli evlerin darligina kapanmisligini kolaylastiriyordu (Waltz, 1996: 151). Kendi baslarina birakilarak kadinlar, toplumsal kosullar üzerinden dislanmis oluyordu. Arka planda bu vardi ve böyle olunca, basörtüsündeki gibi bir gelenekte israr, alisilmis bir "Outfit" içinde kendine güvenir bir tarzda ortaya çikarak kültürel özgüveni sagliyordu. Kadinlarin daha aktif biçimde çalistigi cami derneklerinde 80'li yillarin ortasindan beri bu kadin grubu için bos zaman etkinliklerine yönelik olanaklar genislemis bulunuyor. Okuma-yazma, Almanca, dikis ve yemek pisirme kurslari, evin disinda, esleri ve diger kadinlarca da "kabul edilmis" bir çevrede degisiklik ve grup halinde bir korunma saglanmis oluyor. Cami, Türkiye'dekinin tersine, Almanya'da bütün katilanlarin hepsinin orada bulunanlarin kesinlikle kendileri için de önemli norm ve deger yargilarina sahip çikacaklarini hesaba kattiklari bir yerdi.

Inançli Müslümanlarin birinci kusaginin tavri, genel sosyal durumlarindaki olumsuzluklar (düsük egitim düzeyi, mesleksizlik veya niteliksiz, düsük ücretli islerde çalismak, güvencesiz, ese bagimli oturma izni vs.), çektikleri dil güçlükleri ve sürekli yaptiklari geri dönüs hesaplari toplum içine mümkün oldugu kadar az çikma çabasi ve Islami örgütlerin tek tek sunumlarindan pasif biçimde yararlanma olarak ortaya çikarken, durum ikinci kusak için farklidir. Bununla demek istedigimi; örnek olmasi açisindan, dinsel pratiklerini türban giymek suretiyle vurgulayan ikinci kusaktan genç Türk kadinlarindan hareketle daha açik bir biçimde aktarmak istiyorum.

Ikinci Kusak Kadin Göçmenlerde Islami Yönelim

Disardan bakan gözlemciler, birinci kusak kadin göçmenlerin geleneksel giyinme aliskanliklarini sürdürmelerini, göçün yol açtigi güvensizlige tepki ve Türkiye'ye yönelik bagliliklarina yorarken ve bu yoruma dayanarak saygi göstermeseler bile bunu kabullenirken, ayni tutumu ikinci kusak basörtülü kizlar için sergilemede epey zorlaniyorlar. Göçteki ikinci kusagin "Islami giysi"den yana karar vermesinin arkasindaki neden olarak, simdiye degin en basta velilerin arzuladigi veya empoze ettigi geleneklerin sürdürülmesi görülüyordu. Ne var ki basörtülü genç kizlarin hepsi annelerinin taktigi ve saçin ucunu açikta birakan ve çene altinda dügümlenen "geleneksel basörtüsünü" degil, türbani kullaniyor. Bununla da annelerin gelenekselci Islam anlayisi redediliyor. Kendi anlayislarina göre geleneksel basörtüsü, tasraliligin, "demode"ligin ve gayri profesyonelligin bir nevi simgesidir. Buna karsin baslarini örtmek için seçtikleri "türban"in, Türklerin kültürel günlük yasamlarindan çikarsanabilecek bir yönü yoktur ve dünya çapinda genç Müslüman kadinlarin kullandiklari bir basörtüsüdür. Bununla türban ayni zamanda enternasyonalist bir Islami modernizm fikrinin de sembolü haline gelmis bulunuyor.

Iste tamda bu yönü, son yillarin Islamcilik tartismalarinda türbanin salt siyasi Islam'in sembolü olmasina bir kanit olarak gösteriliyor. Bu baglamda Islamcilik çogu zaman fanatiklikle es sayilarak genellestirici bir mücadele slogani olarak kullanilmaktadir. Fundamentalizm tartismasinin bir uzantisi olarak, kadinlara, basörtülerinin geldikleri ülkenin geleneklerine pasif bir bagliligin (ilk kusakta oldugu gibi) bir isareti olmakla sinirli kalmadigi söyleniyor ve kendi kaderini tayin ve birey olma gibi Batili degerleri açikça reddettikleri suçlamasi da getiriliyor (Kreile, 1992: 29-27). En iyi durumda Islamcilarin naif araçlari olmakla, en kötü durumda ise Islamciligi benimseyip türbani bir mücadele araci olarak kullanmakla itham ediliyorlar. Almanya'da bugüne kadar Islamciligi geriye dönük bir ideoloji, türbani ise Islamcilikla baglantili olarak kadinin erkek tarafindan ezilmesi (baskalari tarafindan zorla giydirilen) olarak degerlendirme egilimi mevcuttur (Pinn/Wehner, 1992: 101-102). O yüzden gelenekselci, fundamentalist ile modernist Islam'in temsilcileri arasinda pek ayrim yapilmamaktadir.

Bu, ayni zamanda Batili kamuoyunun basörtülü kadin ve genç kizlarin kamuya açik alanlarda, örnegin okul ve üniversitelerde, sayica artmasi yüzünden yasadigi tedirginligin de asil nedenidir. Bundan ise, Islam'a baglilik, dini giysi ve toplumdan geri çekilme arasinda varsayilan iliskiye dair basmakalip düsüncelerin kiriliyor olmasinin yarattigi saskinlik yansiyor. (Bununla ilgili söylem analizi için bkz. Pinn/Weber, 1995:99). Göç kosullarinda özgün sembolik degerler tasiyan bir giysi parçasi oldugu kamuoyu tarafindan henüz algilanmiyorsa da, görgül nitel arastirmalarla basörtüsü takan kadinlarin saiklerini kesfetmeye çalisan bazi göç arastirmacilari tarafindan algilaniyor. Mihçiyazgan'a göre müslüman kadin göçmenler "türban" üzerinden sadece dini aidiyetlerini degil, ayni zamanda kamuoyunda bedenselligin Islami anlayisini ve kadin olarak kimliklerini Batili anlayisa karsi ayakta tutma ve savunma isteklerini gösteriyorlar (Mihçiyazgan, 1994: 100; ayni zamanda bkz. Lutz, 1991: 27; Waltz, 1996: 492-494). Su anda Müslüman kadin göçmenlerde "türban" ile ifade edilen bir kendi kaderini belirleme sürecinin de gözlemlenebildigi görüsünü savunuyorlar. Bununla Müslüman bayan göçmenler "giderek (...) farkli gerçeklik ve kadinlik taniminin taninmasi yolundaki hakki da ifade ediyorlar" (Mihçiyazgan, 1994: 100). Lale Yalçin-Heckmann ise daha genellestirci bir biçimde basörtüsünün göç kosullarinda bir "indeks, yabanci bir ortamda etnik ve cinsel kimligin bir göstergesi" islevini kazandigi saptamasinda bulunuyor (Yalçin-Heckmann, 1994: 189). Nitekim, basörtüsü takan üniversite ögrencileriyle yapilan mülakatlar da bu islevi onayliyor. Örnegin 22 yasindaki ögretmenlik ögrenimi gören üniversiteli Zehra, basörtüsünün kendi Müslüman kadin kimligini güçlendirdigini ve dolayisiyla kendi degerlerine duydugu güveni arttirdigini düsünüyor:

"Çok rahat hissediyorum kendimi. Bilmem, kadinlik duygumu daha kabartiyor, böyle daha sey yapiyor, daha feminist demeyeyim de (gülüyor) yani böyle hanimlik duygularimi daha çok sey yapiyor, yani kadin oldugumu hatirlatiyor. Bilmiyorum, bir yere bagli oldugumu hatirlatiyor bana."

Oysa basörtüsü ayni zamanda Alman toplumundaki hukuki, siyasi ve sosyal esitsizlige, özellikle de yabanci düsmanligina bir tepki olarak da görülebilir, zira "dini sembollerin benimsenmesi, toplumsal dislanmislik ve daha az degerli görülme tecrübeleri, önü kesilmis dönüs yoluyla kültürel olarak bas etmenin bir yoludur" (Bauböck, 1994: 242). Tepkisel yönüyle ele alindiginda böyle bir asimilasyonun, yani dis görünüsüyle çogunluk toplumuna uyum üzerinden entegrasyon konseptinin reddi, öbür yandan toplumun dayattigi "kültürel farkliliklarin özel yasama hapsedilmesi" (Bauböck, 1994: 242) gibi bir paradigmanin reddi anlamina da geliyor. Çünkü dis görünüsüyle uyumun derecelerinden bagimsiz olarak Almanya'da yasayan tüm göçmenlerin tecrübe edindikleri hukuki ve toplumsal esitsizlik, farkli ve alternatif kimlik tasarimlarinin olusturulmasini gündeme getiriyor. Dindar kadin göçmenler için burada bir seçenek olarak gündeme gelen, "kendilerine has ve ait" olani sembolize eden, çogunluk toplum tarafindan olumsuz anlamlarla yüklenen "basörtüsü"dür. Çogunluk toplumunun bu sembolü reddetmesiyle "basörtüsü", kullananlar için daha degerli hale geliyor ve kendi deger ve normlarini görünür sekilde sahiplenmede kendilerini hakli görüyorlar. Gilles Kepel'in sözleriyle, "komünitarist bir kendini onaylama sembolü" (Kepel, 1996: 323) degeri kazandigini söylemek de mümkün.

Bir orta ögretim veya üniversite ögrencisinin "türban" takma karari vermesinin olasi baska bir nedeni daha var ki, o da, birçok Müslüman kiz ve kadinda basörtüsünden yana verilen kararda belirleyici olabiliyor, bu neden Alman kamuoyunun bu konudaki algilayisi disinda kaliyor.

Geleneksel Türk velilerinin bir bölümü, karsi karsiya kaldiklari Alman çogunluk toplumunun kurumlarinda çocuklarinin otomatikman onlarin egitim normlarinin etkisi altinda kalmasina ve dolayisiyla kendi egitim normlarinda yasadiklari tedirginlige bir tepki olarak çocuklari göze çarpan bir katilikla egitmeye çalistilar. Özellikle kizlara diger gençlerle her tür temas yasaklandi ve evden çikmalar okul, is veya üniversitedeki ders saatleriyle sinirlandirildi. Bazi genç kizlar "türban"i meslek hayati, egitim veya toplumsal yasama katilim konusunda kendi görüslerini velilerine kabul ettirmede bir araç olarak görüyorlar. Basörtüsü üzeriden, dis dünyaya Islami deger ve normlara sadik kaldiklarini kanitliyor ve genç erkeklerin muhtemel yaklasma çabalarina karsi "dokunulmaz" hale geliyorlar. Basörtüsünü, kizlarinin uygun davranisinin va ayni zamanda -ki bu da önemli- Türk toplumunca "namuslu kiz" olarak algilanmasinin bir garantisi olarak gören veliler, bu kosul altinda kizlara daha genis bir hareket ve karar verme özgürlügü taniyorlar. Basörtüsü takmak, din hakkinda bilgi edinme veya Islam'la entelektüel bir düzeyde ugrasma ile yakindan baglantilidir, ama ayni zamanda, kiz ve ailesi disindaki dindar fakat din konusunda oldukça bilgisiz Türk toplumunda, özel bir saygi kazanmasina da neden oluyor. Bu saygi, onlarin hareket etme özgürlügünü genisletiyor ve ayni zamanda -sinirli ölçüde kalsa bile- bir iktidar kazandiriyor. (Schiffauer, 1991: 20-223).6 Aynur, kendisiyle yapilan mülakatin asagida alintilanan bölümünde üniversitenin ikinci yarisinda okula basörtüsüyle gelmeye basladiktan sonra, Türk ögrencilerin kendisine karsi davranislarindaki olumlu degisimi anlatiyor:

"O kadar saygi, o kadar sevgi gördüm ki anlatamam. Yani sanki benim sözüm o anda... birsey söylesem, kanun gibi geçiyordu (gülüyor) inanmazsin, böyleydi. Yani o kadar ilgi gördüm ki, ondan önce de ilgi vardi, fakat ondan sonra böyle buralarinda gezdirdiler. Aman Aynur geliyor, hemen bir sandalye getirmeler veya 'daha ne içersiniz, Aynur hanim?'. O bana önceden 'ninya' diyen arkadaslar mesela, Müslümanlikla hiçbir alakasi yok sanki, gerçekten böyle asimile olmus hani ne bileyim, mesela domuz eti olsun veya Almanca konusmasi olsun, Türkçesi çatpat, yani tamamen asimile olmus, Islamiyetle hiçbir alakasi yok. O kisiden bile acayip sekilde ilgi gördüm. 'Aman Aynur var', 'aman Aynur var' hep yani o sekilde ilgi gördüm. Çok da Allah razi olsun hepsinden, çok da sevdim." (Aynur, 25 yasinda, pedagoji ögrencisi).

Tesettür ve basörtüsüyle, geleneksel/dindar ailelerden gelen genç kizlarin bir bölümü için, hem velilerine ve dinden etkilenmis kendi kültürlerine bagliligi ispatlama, hem de modern yasam tarzlarini bunlar arasinda en basta çok normal sayilan egitim ve ev disina bir meslek hayatini sahiplenme olanagi dogmaktadir.

Okul ve Üniversitelerde Basörtüsü

Çogunluk toplumun kurumlarinin tartismali bir sembol olarak görülen basörtüsü ve çogunlukla onunla özdeslestirilen Islami cinsiyet ayrimina ne tür tepki gösterdigi konusu, bu bölümde ele alinacak. Ilk önce, Almanya'daki tartismanin Fransa veya Türkiye'ye göre daha az politik düzeyde cereyan ettigi tespitinde bulunmak gerekir. Bunun bir nedeni, Müslüman göçmenlere henüz açikça daha düsük bir hukuki ve siyasi statü taniyan Almanya'ya göre Fransa ve Türkiye'nin basörtülü yurttaslarini laik toplumsal konsensüsün daha somut bir "tehdidi" olarak görmeleri olabilir. Kamuoyunun olusum süreçlerinin bunca disinda ve bu nedenle de "tehlikesiz" görüldükleri için, Almanya'da konuyla ilgili tartismada dini hosgörü adina devlet kurumlarinda dini sembollere izin verme egilimi, ayni zamanda içten içe bir "Islamcilik" suçlamasi olsa bile, belki daha güçlüdür.

Hosgörünün sinirlarinin nerede çekilmesi gerektigi konusundaki kararlar Almanya'da da mahkemeleri araya katmadan verilemiyor. Bu da, toplumun genis bir kesiminin, yeni bir din olan Islam'a karsi nasil davranilmasi gerektigine dair kaygilarini açikça gösteriyor. Bunun bir sonucu, Islam'in Almanya'da hukuken yerlesmesi konusuna hukukçularin artan ilgisidir (Bkz. Langenfeld, 1998; Hillgruber, 1999). Mahkemeler, simdiye kadar, Almanya'nin kendine özgü din özgürlügü ve sekülarizm anlayisini göz önünde bulundurarak genellikle davada taraf olan icra düzleminde kati Müslümanlarin lehine kararlar çikartmislardir. Bunlara bir örnek, Berlin'deki Federal Idare Mahkemesi'nin 1993 yilinda Müslüman kizlarin karma spor dersinden muaf tutulabilecekleri yönündeki karardir. Davanin baslangiç tarihinde 12 ve 13 yaslarinda olan iki Türk kizi, devam ettikleri okula, karma beden egitim dersine dini nedenlerle katilamayacaklarini bildirmislerdi. Okulun beden egitimi dersine basörtüsüyle ve bol elbiselerle katilim teklifini (yüzme dersinden muaf tutulmuslardi), basörtüsünün spor sirasinda yerinden kayabilecegi ve bundan dolayi dini ar hissinin rencide olabilecegi, bunun disina spor sirasinda istenmeden karsi cinsten ögrencilere bedensel temaslarin meydana gelebilecegi ve bu nedenle din temelli ahlak anlayisinin zedelenebilecegini ileri süren bu kizlar ve velileri, reddetmislerdi. Sonuçta mahkeme, Alman anayasasinin 4. maddesinde geçen din özgürlügünün daha yüksek bir deger sayilmasi gerektigi kanaatine vararak kizlarin karma beden egitimine katilmaya zorlanamayacaklarina karar verdi. Ancak beden dersinden muaf tutulma hakkindan yararlanma, okulun, kendilerine cinslere göre ayrilmis beden egitimi dersini bir alternatif olarak sunamamasi kosuluna baglanmistir. (Mahkeme karari Deutsches Verwaltungsblatt'in (DVBL), 1 Subat 1994 sayisinda, s. 163-168'de yayinlanmistir.)

Müslüman kiz ögrencilerin okulda basörtüsü tasimasi konusundaki hukuki tartismada, su siralarda agirlik kazanan görüsü, Spies su sekilde özetliyor: "Alman hukukuna göre bir okul, Müslüman bir kiz ögrencinin basörtüsü takmasini esas olarak yasaklayamaz" (Spies, 1993: 640), zira ögrenciler giysilerini seçmede ve dini inançlarini ifade etmede özgürdürler. Çünkü sadece kendilerini temsil etmektedirler. "Böylesi bir yasak, Alman hukukuna göre velilerin dini egitim ve kizin da dinini özgürce yasama hakkina müdahale olur." (agy). Devlet, bir dinin, kendi inananlarina belirli bir giyimi zorunlu kilip kilmadigi konusunda, kesinlikle yorum yapma hakkina sahip degildir. Belirleyici olan, "dini kurallarin, temel hak sahibinin, yasamin vazgeçilmez ve baglayici bir parçasi oldugu"dur (agy.: 638). Tek bunu kanitlamasi gerekiyor. Gözleri disinda yüzünü kapatan kiz ögrenciler içinde aynisi geçerlidir. (Nitekim Asagi Saksonya eyaletinde böylesi bir olay üzerine hazirlanan bilirkisi raporu, bu sonuca variyor. Bkz Mahrenholz, 1998: 287). Demek oluyor ki, kiz ögrencilerin basörtüsü, baska bir yoruma olanak tanimayacak ölçüde din özgürlügünün bir parçasidir ve kiz ögrencinin sahsi inancinin bir ifadesi olarak ögretmenler tarafindan yasaklanamaz. Din özgürlügü ve ona dayanan inancini giyimle ifade veya yansitma hakki, kiz ögrenciler için teoride hukuken genis ölçüde güvence altindadir. Pratikte ise manzara, çogu zaman farklidir. Bugün artik okul müdürlerinin ve ögretmenlerin Müslüman kiz ögrencilerine basörtüsünü yasakladiklari bile oluyor. Bunu okullarda geçerli olan kiyafet yönetmeligi ile degil -Almanya'da böyle bir yönetmelik yok çünkü- çocugun çikarlari ile gerekçelendiriyorlar. Açik basin, kizin çogunluk topluma uyumuna yardim etmesi isteniyor. Ögretmenler, kizlari geleneksel namus anlayisi çerçevesinden kurtarmayi ve veli ile sinif arkadaslari karsisinda kurtuluslarini kendi görevleri olarak görüyorlar.7 Kullanilan baska bir gerekçe, kiza seyirci rolünün zorla kabul ettirilmemesidir. Ayni açiklama ile, beden egitimi dersinin topluluk bilincini ve saglikli gelismeyi tesvik ediciligi vurgulanarak, kati inançli velilere, kizlarin karma beden egitimi dersine göndermeleri için baski yapilmaktadir. Bazen kötü not verme tehdidi baski araci olarak kullanilmaktadir. Kimi durumlarda ögrencileri siniftaki siralara belli bir biçimde oturtarak yeni pedagojik normlar uygulanmaktadir. Her erkek ögrencinin yanina bir kiz ögrencinin oturtulmasi kuralinin amaci, Türk göçmen ailelerinde varsayilan cinsler arasindaki "temas korkularini" azaltmaktir. Basörtüsü tartismasinda mahkemeler konuya daha çok din özgürlügü açisindan yaklasirken, ögretmenler özellikle egitsel argümanlar ileri sürmektedirler. Bu baglamda, ögretmenler, çikartilan her basörtüsünü bir uyum basarisi olarak degerlendirmekte, ne ki, saglandigi varsayilan uyumun kisilerin görüsünü etkileyip etkilemedigi sorgulanmamaktadir.

Almanya'daki Türk üniversite ögrencileri arasinda da, "türban"a artan bir egilim gözlemek mümkün. Onlarin bu kararlari aynen okullarda oldugu gibi, Alman Anayasasi'nin 4. maddesinin güvencesi altindadir. Üniversite, ögrencilere giyim konusunda kural koyamaz. Türk devletinin laik yapisi ve üniversitenin Islami olusumlara karsi "laikligin kalesi" olarak görülmesi nedeniyle, üniversiteye türbanla girmek, mevcut yasal çerçeveden dolayi, bir Alman üniversitesine göre, Islami yönelimin çok daha siyasi bir sembolü halini almaktadir. Alman üniversitelerinde ögrencilerin giyim veya 'outfit'i, ki bu yesil saç da, sort da olabiliyor, kisisel tercih veya gençlerin belirli bir altgruba (Punkçu, Hip-Hopçu, Gruftici vs.) aidiyetlerini gösteriyor. "Türban"in bu ortamdaki islevi "Islama aykiri" yasalari sorgulamak veya devletin bir uygulamasina karsi direnmek degildir.

Buna karsin "türban" Almanya'da da, bunu takan ögrenci için bir tür gösterge haline geldi. Çogunluk toplumun elit kurumu olan üniversitede "kendine özgü" olana bagliligi ifade ediyor. Hem de, "kendi kültürünün" çok dikkat çekici bir parçasina, o güne kadar düsük egitimin ve geri kalmisligin bir isareti olarak degerlendirilen basörtüsüne olan bagliligi. Bununla yaftanin olumlu biçimde tersyüz edilmesi gerçeklestiriliyor. Amerika'daki 70'li yillardaki zenci hareketine paralel olarak "Islam is Beautiful" sloganiyla anlatilabilir bu. Asagidaki mülakat alintisindan, egitim, modernite ve basörtüsünün, onu takan ögrencinin kimliginin üç ögesi oldugu anlasiliyor. "Basörtülüler" hakkindaki basmakalip imaji kirmak için kendi kimligini bu kombinasyonda çogunluk topluma göstermek istiyor:

"Besinci sinifta annemle bareber okula gittik. Giyimime annem de çok önem verir, yani güzel giyinmemizi çok ister annem. Bazi diger Türk arkadaslardan daha böyle güzel giyindigimizi zannediyorum su anda. Yani ki, bayan ögretmen 'vay be, sen çok modern bir ailedensin' demisti, o sekilde düsünüyordu. Annem toplantiya geldiginde kadin 180 derece degisti, çünkü annem kapali. Tavirlari bana karsi biraz daha degisti. Ben öyle hissettim, belki de öyle degildir, öyle hissettim yani... Orada ilk defa öyle bir sey anladim. Anladim ve bütün bunlar basörtüsü takmamin sebebi de... Herseyden önce tabii ki dinime inandigim için, ve dogru olduguna inandigim için. Bir de böyle basörtülü kadinlarin hiçbir zaman geri kalmayacagina inandigim için ve basörtülü birisinin de, en az basi açik, modern bir insan kadar modern olabilecegine ve ilerleyecegine bütün kalbimle inandigim için ve bunu ispat etmek istedigim için. Bir sebebi de o yani, orada o içime dogdu." (Aynur, 25 yasinda pedagoji ögrencisi)

Bu tutumlari, basörtüsü kullanmayan ögrencilerin büyük bir bölümünce de fikir düzeyinde destekleniyor. Iki grubu, yani türbanli ve türbansizlari, üniversite ortaminda bir araya getiren nokta, toplumca daha asagi görülen ve çok az saygi duyulan Türk azinligina mensup kisiler olarak, egitim alanindaki yükselisi basarmis olmalari ortak tecrübesidir. Alman üniversitelerinde 1997 yilinin kis yariyilinda kayitli Türk ögrencilerin 21.000 dolayinda ve göreli olarak henüz düsük olmasi, lise diplomasini almayi basaranlarin sayisinin Almanlara göre daha düsük olmasindan kaynaklaniyor. 1997 yilinda Türk ögrencilerin sadece yüzde 9'u liseden mezuniyeti, yani üniversiteye girmenin ön kosulu olan lise diplomasini almayi basardi. Bütün ögrenciler arasinda lise mezunu olanlarin orani ise yüzde 23'tür.

Farkli ögrencilerin rahatça iliskide bulunabilmelerinin baska bir nedeni, üniversitedeki farkli atmosferdir. Alman ögrenciler için oldugu gibi, kendini gerçekletirmenin mümkün oldugu yer gibi görülüyor üniversite ortami. Yiginlar arasinda anonim kalinan bu ortamda, hem Alman çogunluk toplumu, hem Türk komsu toplulugunun deger ve normlarindan bagimsiz kaldiklari için ögrenciler, "kafalarina göre takilabiliyorlar". Bazi ögrenciler, örnegin Aynur, üniversiteye basladiktan sonra basörtüsü takmaya karar veriyor. Basörtüsünü ne zaman ve niye bagladigini su sözlerle açikliyor:

"Zaten demistim, bastan istiyordum, her zaman için ben önceden de örtünecektim de, ne bileyim Gymnasium'a gittigim zaman istemedim. Hani zaten okul zor dedim, bir de üstelik basörtü dalgasina problem çikarmasinlar bana, daha dogrusu biraz çekindim örtünmeye. Ama üniversiteye girdim, zaten birkaç ay geldim buraya. Ortama baktim, hiç kimse karismiyor, profesör bile tanimiyor kimseyi. Ben kendime dedim ki, hani rahatsin karisanin edenin yok, hani okulumda da bir engel koymayacaklar bana, niye örtünmeyeyim, öyle düsündüm" (Aynur, 25 yasinda pedagoji ögrencisi).

Eger basörtülü kisi, devletin bir temsilcisi durumunda, örnegin bir ögretmen ise, durum biraz farkli. Almanya'da bir ögretmen tartismali bir sembol olan basörtüsünü, meslegini bir devlet okulunda icra ederken çikarmak istemiyorsa, durum nedir? Bu soruyla Baden-Württemberg eyaletinin kültür bakanligi, stajini basariyla bitiren basörtülü stajyerin okula alinmak için yaptigi basvuru üzerine geçen yaz ilgilenmisti. Bugüne kadar Almanya'da en meshur basörtüsü olayinin bas oyuncusunun, bir Türk ögretmen adiyinin degil de, Afgan kökenli genç bir Alman yurttasinin olmasi sadece bir tesadüftür. "Fereshta Ludin olayi" Alman kamuoyunu ve özellikle devlet kurumlarini, sekülarizm anlayisini tekrar tartismaya zorladi. Bunu, kamuoyunda çok duygusal biçimde cereyan eden ve basinda genis yer ayrilan tartisma da gösteriyor. Bu olayin ilginç yönü, din özgürlügü ile çogunluk toplumun bir bölümü tarafindan Müslüman olan yeni yurttaslara dayatilan uyum beklentisi ve anlayisi arasindaki gerilimli iliskiyi somut olarak açiga vurmasidir. Olayin tartisma biçimi, ayni zamanda Hiristiyan dinine ait olmayan ve kamu alaninda görünebilen dini sembollerle sorunlu iliskiyi de ortaya çikardi.

Somut olarak olay neden ibaretti? 24 yasinda Afgan kökenli bir Alman yurttasi, Fereshta Ludin, daha 1997 yili baslarinda Schwabisch Gmünd Pedagoji Yüksek Okulu'nda ögretmen olarak ögrenimini tamamlayip stajyerlik yapabilecegi bir okul ararken, basörtüsü nedeniyle önyargilara karsi mücadele etmek zorunda kalmisti. Yetkili okul müdürleri, baska nedenlerin yanisira, Müslüman kiz ögrencilerin ögretmeni örnek alarak örnegin yüzme veya beden egitimi dersine katilmayi reddedeceklerinden endiseleniyorlardi. Kültür bakanligi, ilk etapta, basörtüsünün inancin disa vurumu oldugu ve bu itibarla, okullara tasinmasi yasak olan parti amblemlerine benzedigi gerekçesini kullanarak, müdürlere hak vermisti. Dünya görüsleri için reklam yapmanin ögretmenlere yasak oldugu belirtildi. Ancak Hiristiyanligin sembolü olan haç, bu yasagin disinda tutulmaliydi, çünkü egitim, yasaya göre Hiristiyanligin insan severligi ve Bati'nin temel degerlerine dayaniyordu (7.2.1997 tarihli Schwabische Donauzeitung). Bu gerekçeye karsi Fereshta Ludin, basörtüsünü çikarma talebini bir "degersiz kilinma" olarak hissettigini ve basörtüsünü asla bir dünya görüsünün reklamini yapmak amaciyla degil, "kisiliginin bir parçasi" oldugu için bagladigini, dolayisiyla dis dünyadaki etkisi için takmadigini ileri sürdü. Bunu söylerken basörtüsü kullanmayi kural olarak getiren Islam'a dayandi. Ludin, Baden-Württemberg Ögrenim ve Egitim Dernegi - BVE8 tarafindan desteklenen dava dilekçesini, ilgili idare mahkemesine vermeden kültür bakanliginin kararinda bir degisiklik oldu. Devletin ögretmen yetistirmedeki tekel durumuna gönderme yaparak ögreniminin dogal/vazgeçilmez parçasi olan stajyerlik süresince okulda çalismasina izin verildi. Ancak stajyerligini Temmuz 1998'de tamamladiktan sonra, okulda ise alinmasi reddedildi. Kültür bakanliginin 13.07.1998 tarihli basin açiklamasinda, ret kararinin, Fereshta Ludin'in bir devlet okulunda ögretmen olarak hak ve görevleriyle ögrenci ve velilerin çikarlarinin tartilarak verildigi açiklaniyordu. Bunda özellikle dikkate alinanlari, "devletin bir temsilcisi olarak tasidigi örnek olma islevi" ve "Islam'da basörtüsünün degerlendirilmesine iliskin olan iç tartismalar"di. Bu tartismalarla ilgili olarak Kültür Bakani Schavan, "dünyadaki Müslüman kadinlarin çogunlugu basörtüsü baglamiyor" tespitinde bulunarak basörtüsünün Müslümanlar arasinda da "kültürel sinir koyuculugun sembolü ve dolayisiyla siyasi bir sembol olarak degerlendirildigi" yorumunu yapti. Burada, Türkiye'den farkli olarak, Almanya'da, "basörtüsü" ile "türbana" atfedilen anlamda bir ayrim yapilmamaktadir. Schavan, siyasi sembol olarak istismar edilebilecek dini bir sembolün kullanilmasini, karsilikli hosgörü ve sosyal baris için bir tehdit olarak degerlendiriyor. Bu sembolün ayni veya baska bir din topluluguna mensup kisiler üzerindeki muhtemel etkilerinin de dikkate alinmasi gerektigine, yani kiz ögrencilerin güvence altina alinmasi gereken negatif din özgürlügüne isaret ediyor (14.7.1998 tarihli Taz gazetesi). Ailelerinde basörtüsü kullanilmayan Müslüman kizlarin korunmasi gerektigine dikkat çekiyor. Schavan'a göre, bu insanlarin "tekrar basörtüsü kullanmaya ve böylece kendilerini kültürel olarak dislamaya zorlanabilecekleri"ni dikkate almak gerekiyor. Schavan, verdigi kararin "erkeklere ve babalara yönelik, hiç bir kadin ve genç kizin basörtüsünü kültürel dislama sembolü olarak kullanmaya zorlanamayacaklarina dair bir gösterge" olarak anlasilmasi gerektigini belirtti (14.7.1998 tarihli Badische Nachrichten gazetesi). Ayni zamanda kararin tekilligi vurgulandi, çünkü basörtüsünün okullarda ve yüksek okullarda genel olarak yasaklanmasinin "mevcut kosullarda anayasaya aykiri" (14.7.1998 tarihli Rheinische Post gazetesi) olacagi seziliyordu. Bu argümantasyon, eyalet meclisinin, asiri sagci "Cumhuriyetçiler" ve "Yesiller" dahil olmak üzere, genis bir cogunlugu tarafindan destekleniyordu.9

Ludin olayindan anlasildigi gibi, siyasi karar vericiler genel olarak okullarin dis görünüsü ve ögretmenlerin tasidigi ve yansittigi din veya dünya görüsü konusundaki tarafsizliklari ile ilgilenmiyorlar, çünkü boyunda kolye olarak tasinan haç da, Musevi bir ögretmenin basindaki "kippa" da, kimseyi rahatsiz etmiyor. Özgün bir sembol olan basörtüsü, elestirel bir analize tabi tutulmakta ve siyasi bir nitelik tasidigi sonucuna varilmaktadir. Bu degerlendirmeye göre, kadinlar ya erkekler tarafindan basörtüsü takmaya "zorlaniyorlar" ya da takmayanlar "kendilerini özgürlestirmis" sayiliyorlar. Kendi iradesiyle basörtüsünün takilmasi ise, bu mantiga göre, ancak kadinin erkek tarafindan ezilmeye boyun egisidir. Degerlendirme biçimi budur. Tersinden yorumlandiginda, basörtüsünün takilmamasi, Islam'in kadini ezmesine karsi bir "özgürlesme" adimi ve kadinin (Hiristiyan-Batili) esitligi dogrultusunda bir adim olmaktadir.

Karma beden egitimi dersi ile ilgili mahkeme kararlari, din konusunda tarafsiz olmasi gereken devletin dini sembolleri yorumlamaya yasal olarak hakki olmadigina isaret ediyor. Bunu yaparak Müslümanlarin din özgürlügünü kisitlamakta ve basörtüsünün tasinmasi veya tasinmamasi konusunda yaptigi yorumla da, meselenin ideolojik olarak kizistirilmasina katki saglamaktadir. Fereshta Ludin, meseleyi mahkemeye götürmek istedigi için, bu konudaki son sözün söylenmemis oldugu noktasinda kalinabilir.

Bitirirken

Aralarinda Türk üniversite ögrencileri de olan ve Almanya'da sayica artan bir kesim göçmen, Müslüman olarak kimligini basörtüsü üzerinden tanimlamaktadir. Içinde bulunduklari durum Türkiye'de basörtüsü tasiyanlardan birçok noktada farklilik göstermektedir. Almanya'daki okul ve üniversitelerde, ögretmen ve doçentlerin kendilerini kuskuyla izlemesi ender bir durum degilse bile bu giyim tarzini seçme özgürlügünü kullanarak devletin egitim kurumlarindan yararlanabiliyorlar. Basörtüsü ile devlet memuriyeti yapabilmeleri konusu, Fereshta Ludin olayi ile kamuoyu düzeyinde tartismaya baslandi. Bu arada Islami çikar örgütleri ve Islami kadin örgütleri, Ludin'in ayrimciliga ugramasini kinamak için seslerini yükselttiler. Alman kamuoyunda da Ludin'in tutumunu destekleyenler vardir. Almanya'daki durumun bir özelligi olarak, sonunda herkes ve her yer için baglayici bir kararin çikmayacagini kaydetmek gerekir. Bunun bir nedeni, tek tek eyaletlerin kültürel özerkligi,10 bir digeri ise, her bir özel durumda baska haklar ile tartilarak bir degerlendirmeye tabi tutulmasi gereken din ve vicdan özgürlügü hakkinin çok yüksek bir deger sayilmasi. Örnegin Fereshta Ludin olayi sonucu Hessen eyalet yönetimi, basörtülü ögretmen aleyhinde çikan karara uyacagini açikladi, ama Berlin ve Kuzey Ren Vestfalya eyaletleri bu konuda kendi, bireye özgü kararlar verme hakkini sakli tutacaklarini belirttiler. Bu konudaki kararlar o denli özel uygulanabiliyor ki, ayni sehirde bulunan okullardan biri basörtülü bir ögretmenin okula alinmasi lehine, baska bir okul ise bunun aleyhine karar verebiliyor. Wuppertal sehrinin bir ilkokulunda basörtülü bir pedagog birkaç yildir müdür yardimciligi görevinde bulunurken, bir komsu okulda bir ögretmen, basörtüsüyle okul alanina giremiyor.

Almanya'da dinin devlet karsisindaki konum ve rolü konusundaki tartisma, Müslüman göçmenler ve onlarin toplumsal yasamin her alanina, esit biçimde katilma taleplerini daha duyulur bir sesle dile getirmeleri sayesinde, yeni bir hareketlilik kazandi. Bu baglamda, din ile modernite, ayrica Islam ile Hiristiyanlik tarafindan etkilenen seküler Bati arasindaki iliskinin tartisilmasinda birbirinden çok farkli görüsler öne sürülüyor. Bu tartisma ise, seküler federal devlet modelinin, göçmenlerin Islam'ina, Almanya'da toplumsal bir güç olarak kiliselerin yaninda esit bir konuma gelmeleri için hangi olanaklari sagladigi sorusuyla ilgilenmenin daha henüz baslangicini olusturmaktadir. Çünkü kesin olan bir sey var: Kiliselerin, devlet ve din ayriliginin laik bir anlayisi ugruna imtiyazlarindan vazgeçmeleri, gelecekte de pek beklenemez.

Kaynakça:

- Albers, Hartmut (1994) "Glaubensfreiheit und schulische Integration von Auslanderkindern", DVBI, 1. September, s. 984-990.
- Attia, Iman (1994) "AntiIslamischer Rassismus. Stereotypen-Erfahrungen-Machtverhaltnisse", Jager, Siegfried (der.), Aus der Werkstatt: Anti-rassistische Praxen. Konzepte-Erfahrungen-Forschung içinde, Duisburg, s. 210-228
- Bauböck, Rainer (1994) "Drei multikulturelle Dilemmata", Ostendorf, Bern (der.), Multikulturelle Gesselschaft, Modell Amerika içinde, Münih, s. 234-256.
- Bielefeldt, Heiner (1998) "Zwischen laizistischem Kulturkampf und religiösem Integralismus: Der sakulare rechtsstaat in der Modernen Gesellschaft", Bielefeldt, Heiner/Heitmeyer, Willhelm (der.), Politisierte Religion içinde, Frankfurt am Main, s. 474-492.
- Böckenförde, Ernst-Wolfgang (1997) "Almanya'da Sekülarizm", Türk-Alman Iliskilerinde Din Tabu mu?, Körber-Vakfi, Türk-Alman Sempozyumu 1996, Hamburg, s. 287-294.
- Bundesverwaltungsgericht (1994) Urteil vom 25.8.1993- 6C8.91, DVBI, 1. Februar, s. 163-168.
- Harwazinski, A.M. (1998) "Fanatismus, Fundamentalismus, Frauen: Zur Kritik kulturalistischer Interpretationsmuster in der gegenwartigen Islamdebatte", Bielefeldt, Heiner/Heitmeyer: Politisierte Religion içinde, Frankfurt am Main, s. 438-449.
- Hillgruber, Chrestian (1999) "Der deutsche Kulturstaat und der muslimische Kulturimport. Die Antwort des Grundgesetzes auf eine religiöse Herausforderung", Juristenzeitung 11, s. 538-546.
- Karakasoglu-Aydin, Yasemin (1998) "'Kopftuch-Studentinnen' türkischer Herkunft an deutschen Universitaten,Impliziter Islamismusvorwurf und Diskriminierungserfahrungen", Bielefeldt, Heiner/Heitmeyer, Wilhelm (der.), Politisierte Religion içinde, Frankfurt am Main, s. 450-473.
- Karakas-Aydin, Yasemin (1999) "Eine Lehrerin mit Kopftuch an einer deutschen Schule? Eine Analyse der Behandlung des 'Falls Ludin' in den Medien und in der politischen Öffentlichkeit", Kopftuch-Kulturen, Sonderheft 12, Begleitbuch zur Ausstellung: Das Kopftuch - Nur ein Stückchen Stoff in Geschichte und Gegenwart?, içinde (der.) Meral Akkent, Elisabeth Bala, Gaby Franger, Evelyn Gillmeister-Geisenhof, Lale Yalçin-Heckmann, Nürnberg, s. 194-206.
- Kepel, Gilles (1996) Allah im Westen: Die Demokratie und die Islamische Herausforderung, Münih.
- Kreile, Renate (1992) "Islamische Fundamentalistinnen - Macht durch Unterwerfung?", Betrage zur feministischen Theorie und Praxis içinde, Nr. 32, s. 19-28.
- Langenfeld, Christine (1998) "Integration und kulturelle Identitat zugewanderter Minderheiten: Eine Herausforderung für das deutsche Schulwesen-Einführung in einige grundrechtliche Fragestellungen", Archiv des öffentlichen Rechts, Band 123, s. 375-407.
- Loschelder; Wolfgang: "Der Islam und die religionsrechtliche Ordnung des Grundgesetzes", Marre, Heiner/Stüting, Johannes (der.), Essener Gesprache zum Thema Staat und Kirche (20), Der Islam in der Bundesrepublik Deutschland içinde, Aschendorf, s. 149-176.
- Lutz, Helma (1991): Welten verbinden: Türkische Sozialarbeiterinnen in den Niederlanden und der Bundesrepublik Deutschland, Frankfurt a. M.
- Mahrenholz, Ernst Gottfried (1998) "Darf die Schulverwaltung einer Schülerin das Tragen eines Schleiers in der Schule verbieten?" RdJB 3, s. 287-303.
- Mihçiyazgan, Ursula (1993) "Die Macht der Kultur, Muslime in einer christlich gepragten Gesellschaft", Leggewie, Claus/Senocak, Zafer (der.), Deutcshe Türken - Türk Almanlar içinde, Rowohlt-Verlag, Reinbek bei Hamburg, s. 92- 102.
- Mihçiyazgan, Ursula (1994) "Zwischen sozialem konsturkt und Selbstbestimmung, Die muslimische Frau in der multikulturellen Gesellschaft," Gemeinsam 28, s. 93-101.
- Mihçiyazgan, Ursula (1995) "Türkische Madchen im Sportunterricht. Über die religiösen Wurzeln des Sports", Zeitschrift Sportwissenschaft.
- Muckel, Stefan (1996) "Überkreuz mit dem Kreuz- Bemerkungen zum 'Kruzifix-Beschluss' des BVerfG", Kirche und recht (KuR) 2, s. 65-80.
- Özdalga, Elizabeth (1998) The Veiling Issue: "Official Secularism and Popular Islam in Modern Turkiy- Richmond.
- Pinn, Irmgard/Wehner, Marlies (1992) "'Haremsdame' oder 'Kopftuchtürkin'. Das Bild der Islamischen Frau in den westlichen Medien", die Brücke, Sonderband: Islam im Abendland içinde, Saarbrücken, s. 92-105.
- Pinn, Irmgard (1995) EuroPhantasien: Die Islamische Frau aus westlicher Sicht, Duisburg.
- Spies, Axel (1993) "Verschleierte Schülerinnen in Frankrech und in Deutschland", Neue Zeitschrift für Verwaltungsrecht, 12/7, s. 637-640.
- Waltz, Viktoria (1996) "Toleranz fangt beim Kopftuch erst an. Zur Verhinderung der Chancengleichheit durch gesselschaftliche Verhaltnisse", Heitmeyer/Dollase (der.), Die bedrangte Toleraz içinde, Frankfurt a.M., s. 477-500.
- Yalçin Heckmann, Lale (1994) "Are fireworks Islamic? Towards an understanding of Türkish migrants and Islam in Germany", Steward, Charles/Shaw, Rosalind (der.), Syncretism/Anti-syncretism: The Politics of Relgious Syntheisisi çinde, New York, s. 178-195.

Dipnotlar:

1- Sünni Islami Diyanet Isleri Baskanligi gibi bir devlet kurumu eliyle merkezi biçimde koordine ve kontrol etmesi karsisinda Cumhuriyet'in dinler konusunda ne derece tarafsiz veya nötr oldugu burada sadece bir soru olarak ortaya atilacak, ayrintisina girilmeyecek.
2- Burada Hiristiyanligin sembollerinin görünürlügü de, Alman Anayasa Mahkemesi'nin 1995 yilinda verdigi "Haç Karari"nin (Kruzifix-Urteil) gösterdigi gibi, tartismalidir. Bavyera eyaletinde bir ögrencinin velileri, kizlarinin devam ettigi devlet okulunda okul yönetmeligine göre siniflarda haçlarin bulunmasina karsi davaci olmuslardi, çünkü bu, devletin farkli din ve inançlar karsisindaki tarafsizligi ilkesini ihlal etmekteydi. Anayasa Mahkemesi, kararinda velilere hak veriyordu. Kararin açiklanmasindan sonra, bunun dogru olup olmadigi konusunda kamuoyunda çok hararetli ve farkli görüslerin savunuldugu bir tartisma basladi. Bu tartismada sik sik Federal Alman toplumunun "Hiristiyan-Bati kültürünün" derinden etkilendigine dikkat çekildi. (Haç kararinin hukukçu gözüyle degerlendirilmesi için bkz. Muckel, 1996).
3- Subsidiaritatsprinzip, sosyal hukukun bir ilkesidir. Devlet karsisinda vatandaslara sosyal hizmet konusunda "özerk kurumlara belirli bir önceligi" saglamaktadir. Bu ilkenin arka planinda, kisilerin özerk olma hakki ile devletin sadece ek olarak müdahale etmesi gerektigi, özel tesebbüse dayali dayanismanin tesvigi konusunda denge saglama düsüncesi yatmaktadir. Kiliseler gibi kurum, grup, kamu kuruluslari veya kum hukuku kurumlarinin (Körperschaften) "kendi güçleriyle basaramadiklari, onlarin üstünde bulunan bir merci veya devlet tarafindan ellerinden alinamaz, çünkü insanlara daha yakin yasam alanlari konusundaki yetkinlikleri korunmak zorunda." (Fachlexikon der sozialen Arbeit 1993, s. 939)
4- Kilise ile devlet arasinda kimi alanlardaki yakin iliskilerini Jürgen Wandel 14 Agustos 1998 tarihli Deutsches Allgemeines Sonntagsblatt adli gazetede çikan "Herkes için hayirli birsey. Siniflardaki basörtüsü kavgasi devam ediyor. Kilise ile devlet arasinda gerçekten kati bir ayrilik gerekli midir?" baslikli yazisinda anlatmaktadir.
5- Bu konu hakkindaki ayrintili bilirkisi raporunun degerlenilmesi için bkz. Mahrenholz. 1998.
6- Bunlardan, sorgulamayan bir kültüralizm seklinde basitleyici bir yaklasimla, Türk kizlarinin kendi yasamlarini belirlemesinin sadece basörtüsü biçiminde tezahür ettigi basitleyici sonucu anlasilmamali (Bu tehlike için bkz. Harwazinski, 198).
7- Dissal bir sembol olan basörtüsüne dikkatlerini yogunlastiran ögretmenlerin çogu, basörtüsüz kizlarin da genelde geleneksel namus anlayisinin hakim oldugu bir aile ortamindan geldigini gözden kaçiriyorlar.
8- Egitim ve Bilim Sendikasi'nin (Gewerkschaft Erziehung und Wissenschaft) eyalet teskilatidir.
9- Fereshta Ludin olayi için bkz. Karakasoglu-Aydin, 1999.
10- Bu, eyaletlerin egitim alaninda özerk olduklari ve bir federal bakanliga bagli olmadiklari anlamina gelmektedir.

.ALMANYA'DA OKULLARDA VE ÜNIVERSITELERDE

BASÖRTÜSÜ OLAYI

Yasemin KARAKASOGLU

Almanya Essen Üniversitesi'nden Yasemin Karakasoglu-Aydin'in bu makalesiToplum ve Bilim Dergisi, Güz 1999 sayisindan alintilanmistir.

Almanya'da Din-Devlet Iliskisi

Almanya'daki Türk Kadinlari ve Basörtüsü: Bir Gerçeklik Üzerine Notlar

Almanya'daki Ilk Kusak Türk ve Müslüman Göçmen Kadinlar

Ikinci Kusak Kadin Göçmenlerde Islami Yönelim

Okul ve Üniversitelerde Basörtüsü

Bitirirken

Kaynakça:

Dipnotlar:

HICÂB VE KADINLARIMIZ

Yüce dînimiz kadinlara örtünmeyi, nâmahrem gözlerden sakinmayi emretmistir. Bunun sayisiz hayirlari oldugu hiç kusku götürmez, gün gibi asikâr bir hakikattir. Yuvayi yapan disi kustur ve Allah bu yuva kuran disi kusa, mukaddes ve muhterem öyle bir makam vermistir ki, hiçbir beseri sistem kadini bu denli yüceltmemis, bu denli korumamistir.

Türk Kadini, bu vatan topraginin üzerindeki en nadide ve en kiymetli güldür. Ona uzanan elleri kirar, ona yan bakan gözleri oyariz. Kadinlarimiz bizim iffet, izzet ve herseyimizdir. Türk gibi namuslu bir millet yoktur. Türk kadini kendisine oynanan oyunlarin farkindadir. Bu yüzden tesettür artik günün yeni modasi; itibar ve iltifat edilen Türk Kadin tipi, mütesettir kadin tipidir.

Patrikhane ve diger melanet yuvalari, mevcut uydumakilli siyasetçilere ve iktidarlara nüfuz ederek, onlar üzerinde bir sekilde tesirli olmanin yolunu da buluyorlar. Son zamanlarda gündemde olan ismarlama ilmihâl ve tefsirler meselesi de böyledir. Bir Ibahiyye (haramlari mübah gösteren zihniyet) ilmihali hazirlatmis ve yüzbinin üzerinde bastirarak piyasaya vermisler. Bu tip gayretlerle akillari sira milletin îmânini bozacak, Islâmi tahrif etmis olacaklar. Bunlari okuyacak olanlar genelde islâm düsmani olanlardir. Kalbinde îmân olan bir kisi Kur’ân’in açik ayetlerine nasil muhalefet etsin? Kur’ân tesettürü emredecek, ne idigü belirsiz bir herifin yazdigi ilmihâl müsveddesinde örtünmemek, çiplaklik tavsiye edilecek?..

Bu adamlarin dikkatini hasseten tesettür ve benzeri ahlâkî konulara teksif ettiren, bunda israr ettiren mühim sebepler vardir. Tesettür ve zindiklarca “kaç-göç” diye istihza edilen, “haremlik - selâmlik” usulü, Islâmin temel direklerinden, tevil götürmez emirlerindendir.

Bu ekmel dîn (dahi) ahlâk olmadan revâc (deger, geçerlilik, itibar-i umumî) bulamaz. Dîn koyucunun, yani Allah’in (c.c), tesettür emrindeki hikmet-i tesrîsi budur. Ahlâken tefessüh etmis toplumlarin dîn hayati kendiliginden biter. Kadin ve erkegin korunmalari, masuniyetleri esastir.

Islâm; kadini hanimefendilige, erkegi de beyefendilige layik görür. Kadini ortalik mali, reklâm metai yapmaz. Hiçbir Islâm erkegi de kendi haremini baskalarina takdim ve begendirmeyi aklindan dahi geçiremez. Oysa bu zindiklarin içindeki gizli kavatlik dürtüsü, onlari kadinlarini kiskanmaz hale getirmis ve baskalarini da böyle görmek istemektedirler.

Bunda hiç basari kazanamadiklarini söylemek ise hakikaten güçtür. Kadinlarimizin basini örtenlerinin hatiri sayilir bir kismi, esasta tesettürün anlamini ve hikmetini kavrayamamislardir. Saçlarini simsiki kapatirken dar bir elbise ile vücut hatlarini teshir eden nice zavalli kiz ve kadincagizimiz vardir.

Zokayi enayice yiyenler uydumakilli ve güdük îmânli, asagilik kompleksli kisilerdir. Müslüman, karisinin bir saç telini dahi kiskanir, sakinir. Acaba merhum ve insaallah magfur anneannemin dedigi gibi bunlar domuz eti mi yiyorlarlar? O hayvanin etini yiyenlerin, yedikleri hayvanin tînetine büründüklerini, eslerini kiskanmadiklarini söylerdi ninem.

Türk kadinini Islâm ikliminden uzaklastirmaya, Türk ailesini yok etmeye azimli engereklere karsi tam bir teyakkuz halinde olmaliyiz. Kadinlarimiz tesettüre ayri bir ehemmiyet vermelidirler. Müslüman kadini zaruret hallerinde evinin disina çiktiginda en güzel ve Allah (c.c) rizasina en muvafik sekilde güzelce örtünmeli, zindik yahut cahil takimina (en küçük bir benzerlikle dahi) uymayi asla düsünmemelidir.

Türk erkegi ise, hakiki erkek olmali, esini, yavrucagizini hayvanî istihalara teslim ve teshir etmemelidir. Kizini keppazelik yarismalarina gönderen babalar Türk erkegi olamazlar. Cemiyyet olarak böyle insanlarla iliskimizi derhal kesip, onlari vitir namazinda okudugumuz Kunût Duâ’sinda “ve nahleû ve netrükü men yefcürük” (sana isyan edip durani terkederiz) ahdimize uygun bir yöntemle, yine kendi iyilikleri için tecrid etmeliyiz. Bu ahlâkî karantinanin faydasi büyüktür. Ahlâkî hastaliklar biyolojik hastaliklardan daha önemsiz degildir!

Maras’ta isgalci ordunun Fransiz subayi bir bacimizin tesettürüne el atinca sütçülük yapan ve ismi “Imam” olan asil kisinin hücumuna ugramis, bu vesile Maras’i Kahramanmaras yapmisti. Gelin görün ki, simdilerde aramizda dolasan kendi fransizlarimiz ayni isi farkli yöntemlerle yapiyorlar. Moda rüzgarina kapilmis bazi kadinlarimizdan ise, “Aman canim bu devirde?..” sözlerini isitiyoruz.

Simdilerde hasta olan ve bacilarinin duâsini bekleyen küçük bacim, dünyaya geldiginde muhterem agabeyim (babamdan izin alarak) kendisine “Sûle” adini koymustu. O yillarda muhterem Sûle Yüksel Senler hanimefendinin öncülügünde müthis bir tesettür seferberligi vardi, ve biz buna gibta ediyorduk. Sûle bacim büyüdü ve ismini aldigi ablasi gibi üniversitede tesettür mücadelesinin lideri olduydu. Onlarin verdigi mücadeleye bu günkü bacilarimiz ayni ciddiyetle devam etmelidirler. Kadinlari iflâh olmamis bir cemiyyetin hali yamandir. Bu milletin kadinlari erkeklerinden yüzbinlerce defa daha mühim ve milletin istikbâli onlarin ellerindedir. Sûle’ler neredesiniz? Bacim Sûle, MS isimli hastaligin pençesinde muzdarip, evinden çikamiyor, yemegini dahi validem yediriyor. Sizler de baska bir biçimde mefluç mu oldunuz yoksa?

Ramazan Ercan BITIKÇIOGLU

@ Ekrem Yolcu

.HAYATIN MUHTELİF

YOLLARI VE YOLCULARI

Ahmet Cemil Ertunç

Nida Dergisi – Ekim 2007

Müslümanlar arasında, dünya hayatını hiçte uzun olmayan bir yolculuğa, insanı ise bu kısa yolun yolcusuna benzetme anlayışı oldukça yaygındır. Bu benzetmeyle, kısa bir yolun yolcusu gibi algılanan insanın, yolculuğu amaç ve hatta uzun bir süre kabul etmemesi, yolun vardığı menzilin sonsuza uzanan süresini dikkate alması gerektiğinin uyarısı yapılır. Hiç kuşkusuz bu oldukça önemli bir benzetme ve hayatı anlamlandırma yönünde yapılmış önemli bir uyarıdır. Zira yolun başındayken çok uzun görünen dünya hayatı yolculuğunun hiçte uzun olmadığı çok kısa sürede anlaşılıveriyor. Bu nedenledir ki, otuzlu yaşlarda ‘yolu yarıladım’, kırklı yaşlarda ‘inişe geçtim’, ellili yaşlarda ‘hayat çok çabuk geçiyor’, altmışlı yaşlarda ise ‘ne kadar kısaymış; her şey göz açıp kapayıncaya kadar geçti!’ biçiminde dile getirilen ifadelerle, başlangıçta uzun süreceği sanılan ama son derece kısa gerçekleşen yolculuğa bakıp şaşkınlığı dile getirmekten kimse kendisini alıkoyamıyor. Üstelik ‘hayata başlamanın’ yirmili yaşlarda olduğu düşünülürse, durumun bir anlamda şok edici etkisi daha bir anlaşılıyor.

Elbette ki hangi yaşta olunursa olunsun, her zaman doğru yolun yolcusu olmak ve ebedî hayatta esenliğe vesile olacak hâsılayı elde etmek mümkündür. Ancak insan psikolojisi bunu çoğu zaman düşünmüyor ve yapılan yolculuk muhasebeleri ruhlara sıkıntı veriyor. İşte bu nedenledir ki, binlerce yılın tecrübeleri, geçici ve kısa bir hayat uğruna ebedî olan hayatı harcamamak; bütün sıkıntı ve zorluklarına rağmen bu kısa yolculuğu iyi değerlendiren bir yolcu olmak gerektiği, ‘kısa yolun yolcusu’ benzetmesiyle dile getirmeye vesile olmuştur. Böylelikle, geriye bakıp kat edilen ‘bir arpa mesafesi yolun’ sonsuza uzanan pişmanlığını yaşayanlardan olmamanın çabasını yürütmenin mesajı verilmiştir, verilmektedir.

* * *

Özellikle Müslümanlar arasında yaygın olan ‘kısa yolun yolcusu’ benzetmesi, yukarıda özetlediğimiz mesaj ve uyarısıyla önemli bir benzetmedir. Ancak söz konusu benzetme, bu benzetmenin asıl sahibinin muradını tamamen yansıtmamaktadır. ‘yol ve yolcu’ benzetmesi ile verilmek istenen mesajın sadece süreyle ilgili kısmı Müslümanların zihinlerinde yer etmesine karşılık, diğer bazı önemli mesajlar çoğu zaman hatırlanmayabilmektedir. Kimdir yol-yolcu benzetmesinin asıl sahibi ve nedir bu benzetme ile vermek istediği mesajlar; yaptığı uyarılar, dikkat çektiği hususlar? Uzatmadan söyleyecek olursak, söz konusu benzetmenin sahibi, insanın, dünyanın, dünya hayatının ve ebedî hayatların bizatihi yaratıcısı ve sahibi olan Allah’tır. O, ‘Dosdoğru yol’un yegâne rehberi olan elçileri ve elçilerine verdiği kitapları ile yolun güzergâhı, yolculuğun niteliği ve menzilin özellikleri hakkında insanlara bilgiler vermiştir. Yanlış bir yolun veya kurallarına uyulmayan bir yolculuğun akıbeti ile doğru yolun, kurallarına uyulan yolculuğun güzel sonuna dikkat çekerek insanları kaliteli, doğru, rahat, bilinçli bir yolculuk yapmaya; bir başka söyleyişle kaliteli, doğru, rahat, bilinçli bir dünya hayatı yaşamaya davet etmiştir. Yolculuğun süresi konusu ise dikkat çektiği özelliklerden sadece birisidir. Öncelikle önemli olan, yolun uzunluğu ve kısalığı değil, yolun hangi yol olması gerektiği ve yolculuğun nasıl gerçekleştirildiğidir.

Kur’an’ın, birçok ayetinde yer alan ‘yol’ ve ‘yolcu’ benzetmeleri, doğaldır ki o kutlu kitabın kutlu elçisi tarafından da sıklıkla kullanılmış ve bu benzetme üzerinden gerekli uyarı ve hatırlatmalar yapmıştır. Bununla ilgili en bildik örneklerden birisi sahabe neslinin önde gelen temsilcilerinden Abdullah b. Mesud’un Resulüllah’la ilgili bir hatırasıdır[1]. Resulüllah çevresinde birkaç müminle birlikte oturduğu bir gün eline bir ağaç parçası alır ve yere düz bir çizgi çizerek ‘Bu Allah’ın insanlar için tayin ettiği yoldur’ der. Sonra düz çizgiye dik gelen başka çizgiler çizerek ‘Bunlar da diğer yollardır’ dedikten sonra ‘bu yolların üzerinde insanları bu yollara girmeye davet eden şeytanlar bulunmaktadır’ der ve sözlerini bir ayetle tamamlar. Ayet şöyledir: ‘İşte benim doğru yolum budur; ona uyun. Başka yollara gitmeyin; O’nun yolundan ayrılmayın.’ (6/153). Bir başka seferinde de yine aynı şekilde elindeki bir ağaç parçasıyla yere bir çember çizer. Sonra, çemberin içinden başlayıp çemberin dışına uzanan düz bir çizgi çizer. Daha sonra da bu düz çizginin çemberin içinde kalan kısmının iki yanına, düz çizgiye dik gelen başka küçük çizgiler çizer ve şunları söyler: ‘Şu düz çizgi insanın dünya hayatında yapıp, ettikleri; amelleridir. Çember insanı kuşatan eceldir. Çemberin içinde, insanın amellerinin yanında yer alan küçük çizgiler ise insanı yolundan saptırmak, doğru işlerini aksatmak isteyen sıkıntılardır, zorluklardır. Bu sıkıntı ve zorlukların birisinden kurtulan insan bir diğeriyle karşılaşır ve bu dünya hayatının sonuna kadar devam eder’[2]. Resulüllah ‘yol’ ve ‘yolcu’ benzetmeleri çerçevesinde olmak üzere çizerek gösterdiği insanın amellerinin çemberin dışına taşan kısmıyla ilgili açıklamasını ise bir başka benzetmesinde dile getirir. Bir gün yerden aldığı iki küçük taştan birisini yakına, diğerini ise uzağa atarak şunları söyler: ‘Uzağa attığım taş amelleriniz, yakındaki ise ecelinizdir’[3]. Bununla da ‘dünya yolculuğu’nun sonrasına dikkat çeker; ebedî hayata hazırlığın dünya hayatı sırasında yapıldığını, ebedi hayatın niteliğinin bu kısa dünya yolculuğu ile belirlendiğini ifade eder.

* * *

Resulüllah’ın çizgilerle veya diğer bazı benzetmelerinde yaptığı açıklamaların kaynağı Kur’an’dır. Kur’an’ın birçok ayetinde ‘yol’un özellikleri anlatılmış, ‘yolculuğun’ engelleyici, saptırıcı unsurlarına dikkat çekilmiştir. Bu itibarla konuyu Kur’an bağlamında ele almak, yapılan benzetmenin amacını daha ayrıntılı bir şekilde bilme imkânı sağlaması açısından önemlidir.

Kur’an’ın ‘yol’ olarak ifade ettiği şey, salt dünya hayatından da öte, dünya hayatında sahip olunan inanç sistemi ve hayat tarzıdır. Bir başka söyleyişle ‘din’dir. Bu nedenledir ki, Kur’an’da ‘din’ ‘yol’ manasına; ‘yol’ da ‘din’ manasına gelecek şekilde birbirlerinin yerine kullanılmışlardır. İkisinin de işaret ettiği mânâ bireyin mensubu olduğu ‘inanç sistemi ve hayat tarzı’ veya toplumun sahip olduğu ‘hayat tarzı/gelenek’ ve bunların muhasebesinin yapıldığı ‘hesap günü’dür. Bu açıdan ‘Allah katında din İslam’dır’(3/19) ayeti Resulüllah’ın düz çizgiyle gösterdiği şeyde anlam kazanan ve insanlara sadece o yolun yolcusu olmaları gerektiğini bildiren bir uyarıdır. Bu aynı zamanda ‘doğru yolun’ doğru/iyi/güzel karşılığa; ‘yanlış yolun’ ise kötü/azap türü karşılığa neden olduğunun en kısa hatırlatması ve uyarısıdır. Üstelik ‘hesabı’ görecek ve söz konusu ‘karşılığı’ verecek olan ise doğru yolun sahibinden başkası değildir; yanlış yolların sahiplerinin yolun sonundaki ‘hesap’ ve ‘karşılık’la ilgili herhangi bir güç ve iradeleri yoktur (1/4).

Allah, kullarından sadece ‘doğru yolun yolcuları’ olmalarını istemiş ve o ‘yol’u da her türlü tereddütlerden uzak bir şekilde açık-seçik gösterip, özelliklerini bildirdiği için, diğer yollara giren ve orada yolculuk etmeye kalkışanların yolculuklarıyla maksada erişemeyeceklerini, yanlış yolda kullandıkları çaba ve emeklerinin karşılığında azaba uğrayarak kaybedenlerden olacaklarını bildirmiştir. Bu bir ayette şöyle ifade edilmiştir: ‘Kim İslam’dan başka bir din ararsa/uyarsa, bilsin ki o (nun bu tercihi onu doğru yola götürmeyecek ve bu nedenle bu tercihi) kabul edilmeyecek ve o ahirette kaybedenlerden olacaktır’ (3/85). Bu son ayetle ve benzerleriyle, doğru yolun yolcularına/Müslümanlara diğer yollara girmemeleri, o yolların çığırtkanlarına/davetçilere meyletmemeleri uyarısında bulunulmuştur. Bir başka ayette ise, esenlik yolunun yolcularına, yollarında ısrarcı ve kararlı olmaları, kesinlikle başka yollar aramaya kalkmamaları gerektiğini hem kendi nefislerine ve hem de diğer yolların yolcularına karşı dile getirmeleri isterken, aynı zamanda yolların temel özellikleri de açıklamıştır: ‘De ki: ‘Allah’tan başka bize ne yarar ve ne de zarar veremeyen şeylere mi uyalım; yönelelim? Allah bizi doğru yola ilettikten sonra ökçelerimiz üzerinde geri dönüp, şeytanları tarafından aldatılıp şaşkın bir halde kalakalmış, doğru yolda olup da ‘Bize doğru gel’ diye seslenenlerin çağrılarına kulaklarını tıkayanlar gibi mi olalım? Doğru yol ancak Allah’ın gösterdiğidir. Bize Allah’a teslim olmamız emredildi’ (6/71).

* * *

Doğru yolla sembolize edilen hakikati bulmak ve dosdoğru hayat tarzına mensup olmak ihtiyacı/isteği insan doğasının temel özelliklerinden birisidir. Böyle olduğu içindir ki, farklı çağlarda ve toplumlarda bile yaşamış olsalar tüm insanlar, farklı oranlarda da olsa, hakikate ulaşma ve en doğru hayat tarzına mensup olma çabası içerisinde bulunmuşlardır. Akıl ve zekâlarıyla istisna bazı kişiler, tüm insanî güç ve imkânlarını hakikate ulaşmak ve dosdoğru hayat tarzını belirlemek için çabalamışlar ve bu uğurda tüm hayatlarını harcamışlardır. Onlardan geriye kalanlar ise birbiriyle çelişen kanaatlerden ve düşüncelerden başkası olmamıştır. Ne o yolun yolcuları ve ne de onlara uyanlar başlangıç noktasından daha öteye geçememişlerdir. Bu açıdan felsefe önemli bir örnektir. 2500 yıllık tarihi ayrıntılı olarak bilinen felsefe, ismi filozof olan söz konusu şahısların çabalarının inşa ettiği bir düşünce sistemi olarak anlam kazanmaktadır. Ve insanlığın hakikate ulaşma, hayatı dosdoğru yapacak ilkeleri belirleme yönündeki beşerî çabalarının ismi olan felsefe şahitlik yapmaktadır ki, varlığın, hayatın hakikatine ulaşma imkanı insanlığı aşan bir durumdur. İnsanın yetenekleri, imkânları ve çabaları bu noktada yetersiz kalmaktadır. Böyle olduğu içindir ki, insanlığın varlığı anlamada ve hayatı tanzimde en doğru ölçülere her zamankinden daha çok muhtaç olduğu kaos zamanlarında Allah’ın kutlu elçileri devreye girmiş ve insanlığı ihtiyacını hissettiği hakikat unsurlarından haberdar etmişlerdir. Allah, sonsuz rahmetiyle insanlığa lütufta bulunarak, bilinmezlikler içerisinde perişan bir şekilde kalmasını istememiştir.

‘Dosdoğru yolu’ Allah’tan başka hiç kimsenin gösteremeyeceğini, insanlığın o yolu kendi imkân ve çabalarıyla bulamayacağını ifade eden ilahî uyarı, bunun gerekçesini de açıklamıştır. Bununla ilgili bir ayette, yolunu şaşırmış kimselerin şahsında hakikat şöyle dile getirilmiştir: ‘Ey insan! Seni, engin kerem sahibi Rabbine karşı ne aldatıp isyana sürükledi? O Rab ki seni yarattı, sana düzen verdi, ölçülü bir biçim verdi. Dilediği şekilde seni var etti. Hayır (olmaz böyle şey)! (Tüm bunlara rağmen) siz dini (doğru yolu ve gereklerini) yalanlıyorsunuz? (82/6-9). Ayette açıkça ifade edilmiştir ki ‘yolcuyu’ yaratan Allah, ‘yolcu’ için en uygun yolu da var etmiş ve üstelik onu gizlemeyip göstermiştir. İnsana düşen kendi varlığına, özüne en uygun olan ‘yol’a uyup, esenliğe uzanan yolun ‘yolcusu’ olarak hayatını sürdürmekten ibarettir. Tabiî ki eğer ebedî esenliğe erişmek, aldanmamak, şaşkın bir şekilde kalmamak, problemler bataklığında boğulmamak, doğasına aykırı düşüp perişan olmamak, zor ve zorbalığı hayatından uzak tutmak istiyorsa.

* * *

Bir ayette, insanın en önemli isteğinin ne olması gerektiği, bizzat herhangi bir kulun dilinden şöyle ifade edilmiştir: ‘(Ey Rabbim!) Beni dosdoğru yola (sırat-ı müstakim) ilet; nimet verdiğin kimselerin yoluna; kendilerine gazap edilmişlerin ve sapmışların yoluna değil’ (1/5-7). Üstelik bu bir Müslüman için olmazsa olmaz ibadetlerden namazın her rekâtında tekrarlanan bir ayet olarak her Müslüman’ın günde en az 20 kez tekrarladığı bir ayettir. Ayette, kulun ‘sırat-ı müstakim’ talep etmesi ve ‘sırat-ı müstakim’de yolcu olma çabası içerisinde bulunması gerektiği bildirilmektedir. ‘Sırat’ yol demektir, ‘müstakîm’ ise kendisinde bir eğrilik ve sapma bulunmayan şeydir. İki terim bir arada kullanılınca ‘dosdoğru olan yol’u ifade etmektedir. İnsanlar tecrübeleriyle bilirler ki, çok değişik yollar vardır; kısa-uzun, dar-geniş, dolambaçlı-düz, yolcusuna sıkıntı veren-rahat yolculuk sağlayan, hedefe götüren-hedeften uzaklaştıran... Fakat bütün bu yolların içerisinde hiç itirazsız hedefe gitmeye en uygun olan, düz (kısa), geniş, rahat ve yolculukla amaçlanan hedefe götürme özelliklerine sahip olandır. Fatiha’nın bu ayetiyle iman ve hayat tarzı yol ile sembolize edilmiş ve yolun dosdoğru olması gerektiğine dikkat çekilmiştir. Üzerinde yürünen yolun herhangi bir yol değil ‘dosdoğru bir yol’ olması gerektiği açıklanmıştır. Zaten yolculuktan amaç da bir yere gitmek değil midir? O halde kim yolunun dar, uzun, dolambaçlı ve bozuk olmasını ister? Kim varacağı yere gitmeyen bir yolda veya çıkmaz sokakta yolcu olmak ister?

‘Dosdoğru’ yol, hedefe ulaştıran en kısa yoldur; yolcuları için rahat yoldur; amaca götürücü olduğunu her zaman belli eden yoldur. Bu yol Resulle bildirilen ve O’nun uygulamalarıyla gösterilen yoldur. Kur’an açıklamıştır ki, insanlar dosdoğru yolun yolcusu olmak istiyorlarsa, Allah’ın insanlar arasından seçtiği ve ‘dosdoğru yol’un özelliklerini, gereklerini bildirdiği elçisine, elçisi ile verdiği kitaba uymalıdırlar: ‘Yol gösterme ancak Allah'ın yol göstermesidir’ (6:71), ‘Bu Kur’an, insanları gerçekten en doğru yola iletir’ (17:9).

Fatiha sûresinde, insanlar için gerekli olan şeyin herhangi bir yol olmayıp, sadece sırat-ı müstakim olduğu bildirildikten sonra, konu daha da somutlaştırılarak, bu yolun yolcularının ortak vasıfları da açıklanmıştır; onların, kendilerine ‘nimet verilen/verilecek’ kimseler olduğu bildirilmiştir. Bu, hem kulun istemesi gereken şeyi ve hem de sırat-ı müstakime mensup olmanın insana neler kazandıracağını açıklayan bir ayettir. Nimet mutluluktur, sevinçtir, huzurdur, rahatlıktır, ödüldür, zenginliktir, özgürlüktür, iyiliktir, ahlâktır, güzelliktir.... Nimete sahip olanların kimler olduğu ise, daha sonraları vahyolunan bir başka ayette şöyle açıklanmıştır: ‘Kim Allah'a ve Peygamberine itaat ederse, işte onlar Allah'ın nimete eriştirdiği peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle birliktedirler. Ne iyi arkadaştır onlar. Bu, Allah'ın büyük lütfudur’ ( 4:69,70). Ayet, örnek alınmaması veya kendileri gibi olunmaması gereken kişi veya kişiler konusunda bir uyarı ile devam etmektedir. Dosdoğru yoldan ayrılanların durumu hatırlatılmış ve onlar gibi olunmaması gerektiği bildirilmiştir. Bu olumsuz durumun mensuplarının iki önemli özelliği de bildirilmiştir: Onlar; ‘azaba uğramış’ ve ‘sapmış’ kimselerdir. Bu kategorilere yanlış yolda olan herkes dâhildir. Çünkü sırat-ı müstakimin dışı azaptır, sapmaktır. Bildirilmiştir ki, sırat-ı müstakimin dışında doğruluk, iyilik, ahlâklılık, güzellik... olmaz, olamaz.

* * *

Elçileriyle ve bazı elçilerine verdiği kitaplarıyla, insanın varlığına en uygun hayat tarzını ve hakikatin insan için gerekli olan unsurlarını bildiren Allah, aynı zamanda mensubu olunmasını istediği yol ile, kaçınılması gerektiğini bildirdiği yolların özelliklerini de ayrıntılı bir şekilde açıklamıştır. Böylelikle, çağrısı sadece ‘buna uyun, diğerlerine uymayın’ sınırlarında kalan ve gerekçelerini açıklamayan, sonuçlarını göstermeyen bir çağrı niteliğine sahip olmamıştır. Mensuplarını ebedî esenliğe ulaştıran yolun özelliklerini ayrıntılı bir şekilde gösterip, somut karşılığını elçilerinin şahsında ortaya koyduğu gibi, yolcusu olunmasını istemediği yolların özelliklerini de en ayrıntılı bir şekilde mensuplarının şahsında somut örekleriyle ortaya koymuştur. Bu açıdan risâlet sürecinin başlangıcından itibaren sıklıkla vahyolunan ve mensuplarını ebedî azaba, sıkıntıya sevk eden yolların özelliklerini mensuplarının şahsında açıklayıp gösteren ayet pek çoktur. Ayetlerde ifade edilmiş ve somut örneklerinden hareketle gösterilmiştir ki, yanlış yolların mensupları zorba, saldırgan, kibirli, bencil, kaba, günahkâr, hayra engel olan, yetime-fakire yardımcı olmayan, mal düşkünü, cimri, boş işlerle uğraşmayı seven, nankör, zanna uyan, ilimden uzak kalan, hayatını bir aldanma ve aldatma üzerine sürdüren kimselerdir; yolları da tüm bu olumsuz özelliklerin inşa ettiği bir yoldur[4].

Dosdoğru yolun mensuplarına gelince, onlar Allah'ın razı olduğu yegâne doğru yolun mensubu sıfatlarıyla yollarına devam etmeliler ve böylelikle, bütün engellemelere rağmen, yeryüzünde hakkın temsilcisi olmalıdırlar. Hakkın temsilcisi olmak ise sadece söylemle gerçekleşecek veya sadece isim değişikliğiyle olacak bir şey değildir. Hakkın temsilcisi olmak tamamen yaşantıyla, hâl ve hareketlerle bağlantılıdır. Bu nedenle bir müminin nasıl ‘hakkın şahidi olacağı’ her seferinde farklı bir tutum veya davranış örnek verilerek gösterilmiş, bildirilmiş ve emredilmiştir. Örneğin her müminin, çevresindeki yetime, öksüze, düşküne, yoksula yardımcı olması, onların ihtiyaçlarını imkânları nispetinde gidermeye çalışması gerektiği açıklanmıştır. Bildirilmiştir ki, her mümin ekonomik gücü dâhilinde infakta bulunmalı, kendisini bütün kötülüklerden alıkoyan namazını ikame etmede ihmalkâr davranmamalı, kulluğunu sadece Allah'a yöneltmelidir. Kâfirlerin, müşriklerin yaptığı gibi insanları ırklarına, cinslerine, sahip oldukları imkânlara göre ayırıp bunlara göre değerlendirmek, insanları aşağılamak bir müminin yapabileceği şeyler değildir. Gurur, cimrilik, mal makam tamahkârlığı, nankörlük, boş işlerle uğraşmak, ilme uzaklık, zanla hareket etmek bir müminde bulunmaması gereken özelliklerdir. Her mümin bu ve benzeri her türlü kötü, yanlış özelliklere, tutum ve davranışlara sahip olmaktan özenle kaçınmalıdır. Bir mümin olumlu, güzel şeylerin yaşayan bedeni olurken, bu özelliklere niçin sahip olduğunun bilincinde olmalı, kendisini böyle davranmaya sevk eden İslâm'ı uygun dille başkalarına anlatmalıdır. Kötülüklerin sonunun ne olduğunu hatırlatmalı, açıklamalıdır. Fakat bunları da kendi kafasından yöntemler geliştirerek değil, bizzat Kur’an'a göre davranarak yerine getirmelidir. Kur’an, her zaman başucu kitabı olmalı, onunla olan irtibatını hiç kesmemelidir[5].

* * *

Kur’an esas alındığında ‘yol’ ve ‘yolcular’ konusunda söylenecek şeyler pek çok. Konuyu şimdilik iki ayetle noktalayalım: ‘Her kim, kendisine doğru yol belli olduktan sonra Elçi’ye karşı gelir ve mü’minlerin yolundan başka bir yola uyarsa, onu döndüğü yolda bırakır ve cehenneme sokarız. Ne kötü bir gidiş yeridir orası! (4/115), ‘Kim (doğru) yola gelirse kendisi için gelmiş olur, kim de saparsa kendi aleyhine sapar’ (17/15)

[1] İbn Mace, Mukaddime 1

[2] Buhari, Rikak 4; İbn Mace, Zühd 27

[3] Tirmizi, Emsal 7

[4] Örnek olarak bakınız: Müddesir sûresi, 74:12-17, 44, 45; Kalem sûresi, 68:12-14; Tebbet sûresi, 111:2; Leyl sûresi, 92:11,18; Hümeze sûresi, 104:2,3; Abese sûresi, 80:17,23; Kıyamet sûresi, 75:31-33; Gaşiye sûresi, 89:18; Mâ’un sûresi, 107:3; Fecr sûresi, 89:19,20; Leyl sûresi, 92:8.

[5] Örnek olarak bakınız: Duhâ sûresi, 93:9,10; Müddesir sûresi, 74:2, 44, 45; Fecr sûresi, 89:17, 18; Mâ’un sûresi, 107:2-7; Müzzemmil sûresi, 73:2-6, 8, 20; Leyl sûresi, 92:18-21; Kaf sûresi, 50:39-40, 45; Alâk sûresi, 96:19; Kevser sûresi, 108:2; Necm sûresi, 53:62; Abese sûresi, 80:1-10,17-23; A’lâ sûresi, 87:9,10.

.MÜSLÜMAN VE ‘ÖTEKİ’

Kürşat Atalar

Nida Dergisi – Kasım 2007 – Sayı 121

nida_dergisi@hotmail.com

Cumhurbaşkanlığı seçimleri vesilesiyle gündeme gelen ‘mahalle baskısı’ kavramı çerçevesinde yapılan tartışmalar, aslında önemli kimi konuları gündeme taşımak için fırsat oluşturuyor. Bunlardan biri de Müslümanların ‘öteki’ ile ilişkileridir. Daha doğrusu bu ilişkilerin nasıl olması gerektiği hususudur. Malum olduğu üzere, Müslümanların bir çok konuda gösterdikleri zaafları bu ilişkiler alanında da görmek mümkündür. Temelde ‘ilm’ eksikliğinden kaynaklanan bu zaafların giderilmesi de yine asli olarak ‘ilm’ noktasındaki yetkinleşmeyle çözümlenebilir. Bu bağlamda öncelikle mevcut tartışmanın bazı boyutlarına dikkat çekmekte fayda görüyorum.

Aslında konuyla ilgili tartışmaları başlatan Hürriyet gazetesi yayın yönetmeni Ertuğrul Özkök’tü. Sosyal bilimci Şerif Mardin’in bir söyleşide kullandığı ‘mahalle baskısı’ kavramından hareketle, Türk toplumunda giderek ‘dini’ baskı eğilimlerinin güçlendiğini ve bunun mahalle ölçeğine kadar indiğini söyleyen Özkök, bu gidişatın potansiyel tehlikelerine dikkat çekiyordu. Özkök, bu sürecin, demokrasiyi bekleyen darbe tehditleri arasında ‘asli’ özellikte olduğunu söyleyerek, ilgili kesimlere ‘samimi’ uyarısını yapıyordu!

Elbette ki bu konuyu Özkök’ün bakış açısı noktasından değerlendirip, bir takım siyasi yorumlar yapmak da mümkün. Örneğin mahalle baskısı kökenli bir darbenin Türkiye şartlarında mümkün olup-olmadığı, gerçek darbecilerin kimler olduğu ve hangi yöntemlerle darbe süreçlerini işlettikleri, darbe süreçlerinde dış güçlerin ve yerel işbirlikçilerinin fonksiyonları vb. konularda birçok söz söylenebilir. Fakat konunun kanaatimce daha önemli boyutları var ve bu yazıda bendeniz asıl bu noktalar üzerinde durmak istiyorum. Bu boyutların ilki, ‘mahalle baskısı’ ya da ‘toplum baskısı’ denilen olgunun kökenleri ile ilgilidir. Bu konuda sağlıklı bir fikre ulaşıldığı taktirde, meselenin can alıcı noktası da çözümlenmiş olacaktır.

Malum olduğu üzere, ‘mahalle’, ortak inanç ve değerler birlikteliği olan ‘toplum’un bir alt birimidir. Sosyolojik manada, aile ve sokak’tan sonra gelen ve çoklukla da komşuluk ilişkilerinin etkili olduğu bir ortak yaşam alanıdır. Her ne kadar şehir ve köy hayatında mahiyet farklılıkları olsa da, doğal etkileşim alanında yaşayan insanların ortak mekânını temsil eder. Mahalle kavramının, ‘toplum’ kavramına göre, insana daha ‘sıcak’ gelen bir yanı vardır ve bunu da çoğunlukla insanların birebir ilişkileri belirler. Bu ilişkiler daha ‘insani’ olduğu için, mahalle, çoğunlukla insanların, huzur içinde yaşamak istedikleri yer olarak tanımlanır. Fakat mahalle, aynı zamanda, özellikle de büyük şehirlerde en alt ‘siyasal’ birimdir. Bu yönüyle de mahalle, toplumu oluşturan ‘vatandaşlar’ın ‘siyasal’ eğilimleriyle de ister-istemez ilişkili bir alandır. Ancak halkın siyasal tercihlerini daha net yansıtacak daha üst siyasal organizasyonlar (örneğin, siyasal partiler) bulunduğu için, mahalle, daha çok ‘sosyolojik’ bir örgütlenme alanı olarak işlev görür. Bu nedenle, mahalle, öteden beri, hep sıcak insani ilişkilerin alanı olarak görülegelmiştir.

İşte tam da bu noktada, bu ‘sıcak ilişki’ alanının, bir ‘baskı’ unsuru olarak işlev görüp-göremeyeceği üzerinde durulmalıdır. İnsanlar, mahallelerinde, hemcinslerinin günlük yaşamlarına daha yakından tanık oldukları için, birbirlerinin farklılıklarına da daha yakından ve doğrudan tanıklık edebilirler. Fakat bu hususun ‘baskı’ olarak algılanması ayrı bir konudur. Burada, ‘baskı’ algılamasının, çoğunlukla ideolojik veya siyasi kaygılardan kaynaklandığı söylenebilir. Yani aynı mahallede yaşayan ve birbirlerinden çok farklı siyasal ve dini görüşleri olan kişiler, bu inançlarını günlük yaşamlarına yansıttıkları ölçüde, ortak yaşam alanını paylaştıkları diğer hemcinslerini etkileyeceklerdir. Bu kaçınılmaz bir süreçtir. Temelinde de farklı inanç ve görüşlere sahip olmak yatar.

Türkiye’de ‘mahalle baskısı’ kavramı etrafında genişleyen tartışmayı bu zaviyeden ele aldığımızda, sorunun, dinin gelişme kaydettiği yönünde algılaması olan kesimlerin bundan rahatsızlık duymasından kaynaklandığı rahatlıkla söylenebilir. Yani laik, demokratik, sosyalist vs. kesimler, bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de toplum yaşamında dini tezahürlerin şu veya bu şekilde artıyor olmasından çekinmekte ve bu sürecin ilerde ‘sahici bir toplumsal değişim’in temelini oluşturabileceğinden kaygı duymaktadırlar. Meselenin özü budur. Bu kaygının doğal bir yanı da yok değildir. Çünkü kaygı duyan kesimlerin yaşam tarzları, özü itibarıyla laiktir ve dini bir referansa dayanmamaktadır. Din alanında görülen her hangi bir gelişmenin, bu kesimler tarafından, yaşam alanlarının daralması, hatta ‘tehdit’ vs. olarak algılanması da doğaldır.

Fakat bu noktada, varsayılan dini gelişmenin mahalle bazındaki yansımalarının sahici manada bir ‘baskı’ unsuru oluşturup-oluşturmadığı sorulmalıdır. Öncelikle şu hususun altını çizmek gerekir ki, verili şartlarda, Türkiye’deki dini gelişmenin bir ‘mahalle baskısı’ oluşturduğunu söylemek mümkün değildir. Bilakis belki tam tersi söylenebilir. Yani aslında ‘dini eğilimler’i güçlü kişilerin, birçok bakımdan, (dini pratikleri günlük hayatlarına yansıtma istekleri ölçüsünde) mahalle veya toplum baskısı altında olduğu rahatlıkla söylenebilir. Elbette bu durum, ilden ile farklılık göstermektedir, fakat örneğin dini taleplerin ‘siyaset’ alanıyla ilişkilendirildiği durumlarda, ‘dindar’ın koyu bir baskı altında olduğu aşikârdır. Başörtüsü meselesinde yaşanan sıkıntılar bunun en iyi örneği olarak gösterilebilir. Bu ve benzeri konularda, laik Türkiye Cumhuriyeti’nde yaşayan ‘dindar’ insanların iddia edildiği gibi, ‘serbest’ hareket edebildikleri söylenemez. Elbette ki bu durum, ‘din’ kavramına yüklenen anlamlarla da ilişkilidir. Laiklerin din algısı ile ‘siyasal İslamcı’nın din algısı bir olmadığı için, dini pratiklerin etki alanının sınırları konusunda da farklı yaklaşımlar olması kaçınılmazdır. Zaten sorunun asıl kaynağı da burasıdır. Laik bir kişi, dini pratiklerin kişilerin ‘özel hayatı’yla sınırlı olması gerektiğine inanırken, ‘İslamcı’, dini bir ‘yaşam tarzı’ olarak gördüğünden dolayı, din ile siyaseti, siyaset ile ibadeti birbirinden ayrı görmez. Dolayısıyla bu iki kesimin dünya görüşleri de yaşam tarzları da tamamen farklı olacaktır. İşte sözü edilen mahalle veya toplum baskısının temelinde, aynı mahallede oturan farklı yaşam tarzlarına sahip kişilerin bu ‘kaçınılmaz’ etkileşim durumları etkili olmaktadır.

Aslında aynı mahallede oturan insanlar, aşağı-yukarı aynı hissiyatlara, fikirlere, inançlara sahip olurlar. Bu, doğal bir sosyolojik sürecin sonunda oluşur. Yani kişiler, oturacakları mahalleleri, gelir durumlarına, eğilimlerine vs. göre, olabildiğince seçmeye çalışırlar. Bu süreç, doğal olarak, mahallelerin görece yeknesak bir yapıda olmasını sağlar. (Örneğin büyük şehirlerde bile, Alevi–Sünni, Kürt-Türk, hatta hemşeri ayrımına dayalı olarak oluşmuş birçok mahalle vardır). Fakat elbette ki, modern şehir hayatında, özellikle de Türkiye şartlarında, aynı mahallede çok farklı eğilimde insanlar oturabilmektedirler. İşte sorunun bir kısmı, bu çok farklı insanların günlük yaşamda birbirleriyle etkileşimi yüzünden çıkmaktadır. Ancak, bu ‘farklılık’, üst-kimlikten ziyade alt-kimlik özelliklerinden kaynaklanıyorsa, mahalle baskısı görece az olmaktadır. Asıl büyük baskı, üst-kimlik farklılıklarından kaynaklanmaktadır. Buna biz, inanç ve ideoloji farklılığı da diyebiliriz. Son günlerdeki tartışmaların odak noktasını da burası oluşturmaktadır.

Peki bu, niçin ‘büyük’ bir sorun olarak algılanmaktadır? Çünkü burada gelecekle ve kişilerin ‘yaşam tarzları’nın değişmesiyle ilişkili kaygılar vardır. Laik kesim, aslında Türkiye’de halk bazında görülen dini tezahürlerin çoğunu, ‘tehdit’ olarak algılamamaktadır. Yani laik kesimin kahir ekseriyeti, halkın daha çok ‘dindarlaşması’nı çok da önemsememektedir. Hatta dinin ‘ılımlılaştırılması’ durumunda, bunun ‘yararlı’ olabileceğini de bilmektedirler. Onları asıl rahatsız eden, dini, bir ‘yaşam tarzı’ şeklinde algılayanlardır ki, bu kesimlerin kaygılarının asıl nedeni budur. Çünkü dinin bir yaşam tarzı olarak algılanması, en nihayetinde, hayatın (özellikle de siyasal hayatın) dine göre düzenlenmesi talebini beraberinde getirir ki, bu, laik kesimin asla kabul edebileceği bir şey değildir.

Burada unutulmaması gereken bir diğer nokta da, toplum baskısı denilen şeyin bir ‘olgu’ olmasıdır. Yani farklı eğilimler aynı mekânları paylaşıyorlarsa, bir takım gerginliklerin olması doğaldır. Eğer gerginlikler giderilmek isteniyorsa, öncelikle eğilim farklılıklarının giderilmesi gerekir. Şayet bu becerilemiyorsa, kaçınılmaz olarak ‘farklılıklar’ da olacaktır. Daha açık bir ifadeyle, eğer bir kişi İslam’ı bir yaşam tarzı olarak görüyorsa, bu inancını hayatına aksettirmek isteyecektir. Dini bir ‘ritüel’ olarak gören ve kamusal alanın laik olması gerektiğine inanan bir başkasının, bu kişiyle ‘bir arada barış içinde yaşaması’ imkanlı değildir. Bunun belki de en iyi örneği, Peygamberimizin ve ashabının Mekke şartlarındaki durumudur. Vahiy inzal olmadan önce, öyle veya böyle bir ‘uzlaşı’ içinde yaşayan ya da ciddi bir siyasal bir zıtlaşma içinde olmayan Kureyşliler, vahyin inzal oluşu ve topluma tebliğinden sonra, kendi kabilelerinden hatta ailelerinden olan Müslümanlara rahat bir ‘yaşam alanı’ bırakmamışlardır. Bunun temel nedeni, Müslümanların müşrik yaşam tarzıyla uzlaşmayı reddetmeleridir. Bu yüzdendir ki, iki farklı yaşam tarzı, Mekke ortamında ‘barış içinde bir arada’ yaşayamamıştır.

Fakat Müslümanların ayrı bir yaşam tarzına sahip olmaları, onların ‘öteki’ne karşı gayr-i insani veya gayr-i ahlaki tutumlar benimsemelerini de gerektirmez. Müslüman, her ortamda ‘el-emin’ olmaya çalışmalıdır ve inanılırlığını zedeleyecek her türlü hareketten de kaçınmalıdır. Örneğin, Müslümanlar böylesi ortamlarda, ne terör yöntemlerine başvurabilirler, ne elektrik-suyu kaçak kullanabilirler, ne otobüslere biletsiz binebilirler ne de benzeri gayr-i ahlaki işleri yapabilirler. Hz. Peygamber’in Mekke’deki uygulamalarında, bu tür yöntemlerin en küçük izine bile rastlanmaz. Müslüman özü-sözü bir insandır. Mekkeli Müşrikler, evet, farklı yaşam tarzları nedeniyle, Müslümanlardan “aslan görmüş zebra misali” kaçmak isterler, onları “gözleriyle devirmek isterler”, güçleri yettiğinde işkencelere tabi tutarlar vs. ama Müslümanlar, buna karşılık olarak, Mekki ortamlarda, müşriklere karşı benzeri yollara başvurmazlar, bilakis onları açıkça hakka çağırırlar; ‘takiyye’ yapmadan, kimliklerini gizlemeden, oldukları gibi görünerek tebliğde bulunurlar; başlarına gelene sabrederler; iyiliği emredip kötülükten men ederler; yoksula, yetime, yolda kalmışa, isteyene, mahruma yardım elini uzatırlar; iyiliğin kötülüğü izale edeceği bilinciyle hareket ederler, insanların öfkelerini kabartacak şekilde değil, kalplerini ısındıracak tarzda davranırlar. Özetle, Müslüman, Mekki ortamlarda, iyi ahlak özelliklerine sahip, güvenilir bir kişidir. Ve Müslüman, bu tür ortamlarda, bu ahlaki vasıflarının kökeninde ‘üst-kimliğinin’ bulunduğu hususunu ihsas ettirir. Bu ortamlarda en hassas olunması gereken nokta da, zaten, hakkın batıl ile bir arada uyum içinde yaşayamayacağıdır. Bu uzlaşmazlığın, statükodan beslenen kimi kesimleri rahatsız etmesinden doğal bir şey olamaz.

Gelelim, bazı kesimlerin, bu ‘varoluş’u bir baskı unsuru olarak algılamaları durumuna. Bilindiği üzere, laik kesim, bu ülkede, siyasi sistem tamamen laik ilkeler çerçevesinde dizayn edilmiş olsa da, zaman zaman geniş toplum kesimleri karşısında bir ‘azınlık’ psikoloji içerisine girerler. Çünkü toplumun büyük çoğunluğu, geleneksel olarak muhafazakardır ve bu yaşama biçimi, onların yaşadıkları topluma ısınamamalarına ve hatta bazen ‘yabancılaşmaları’na neden olmaktadır. Aslında kitlelerin muhafazakar yaşantılarının, laik sisteme veya kendi varlıklarına tehdit oluşturmadığını kendileri de bilmektedirler ancak yine de kimi durumlarda bu hissiyatlarına dışarı vurma ihtiyacı hissederler. Bunun nedeni, bu kaygılarının hiçbir zaman bütünüyle izale edilememesi hem de siyasal sisteme yönelik muhalif duruşları daha baştan baskı altına alıp marjinalleştirmek istemeleridir. Daha baskın olanı ise elbette ikincisidir. Yani çoğu durumda bir bardak suda fırtına koparılmasının nedeni, marjinal bir örnekten hareketle, bütün bir toplumun ‘baskı’ altına alınmasıdır. Çünkü bu örneği herkese göstermek suretiyle, benzerlerinin de ‘ayaklarını denk alması’ istenmektedir. Ve kitleleri bastırmak için kullandıkları bu yöntemle, çoğunlukla başarılı da olmaktadır.

Sonuç olarak şu söylenebilir: farklı yaşam tarzlarına sahip kişi veya grupların, içinde yaşadıkları farklı toplumsal alanlarda üzerlerinde ‘baskı’ hissetmeleri esas itibarıyla doğaldır. Laiklerin ‘mahalle baskısı’ndan şikayet etmelerinin nedeni, alışmış oldukları rahatın kaçacağından endişe etmeleridir. Fakat bu endişelerinin çaresi yoktur. Laiklik, bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de modernizmin kan kaybeden kavramlarından biridir. Din de, artık eski ataletini terk etmekte, hayatla bağlarını yeniden kurma emareleri göstermeye başlamaktadır. Bu süreç sağlıklı bir zemin üzerinde işlemeye devam ederse, laiklerin şikâyetlerinde artışlar görülecektir. Fakat malum olduğu üzere, “birilerinin kerih görmesiyle” ışığı söndürmek mümkün olmamaktadır. Tarihsel evreler, belirli kurallar (‘sünnetler’) çerçevesinde “insanlar arasında dönüp dolaşmaktadır.” Toplumlar kendi özlerinde olanı değiştirdikleri takdirde, toplumsal değişimler peşi sıra gelmektedir. Bu gibi durumlarda, “baskı görüyoruz” şeklinde dillendirilen şikâyetlerin bir faydası olmaz.

.

Allah’dan Kaçıp ta Örümcek Ağına Sığınır Uyanıklar(!)

Mustafa Sezer

İmân ile başlayıp ibadet ile sürdürülen, yeşertilip geliştirilen islami hayat tarzı, dünyada başka bir örneği olmayan en güzel ve en ideal yaşam tarzıdır. Bu yaşam tarzı, insanın asıl mekânı/yurdu olan cennet hayatından örnek alınarak bu dünya hayatına uyarlanmıştır. İnsan, İslâmî hayat tarzını benimseyip (imân edip) yaşamaya başladığı an, sanki cennette yaşıyormuş gibi bir hâl edinir. Edindiği o hâlin sıcaklığı onu hayatın kutsal bölgesine, ilahi rahmetin sağnak sağnak yağdığı rahmet alanına taşır. Orada o, ayaklarıyla yeryüzünde yürürken başıyla da cennete yürür gibi olur. İki güzelliğin aynı anda yaşanabildiği bir rahmet ortamı… Böyle bir yaşam tarzı, dünyada başka hiçbir öğretide (inanç ve yaşam tarzında/dinde) asla yoktur ve yapıları gereği olamaz da…
   Sevgili peygamberimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifinde şöyle buyurmuştur: "İslâm beş temel esas üzerine bina edilmiştir:
1. Allah'tan başka ilah oladığına ve Hz. Muhammed (s.a.v)'in Allah'ın kulu ve peygamberi olduğuna şehâdet etmek,
2. Namazı büyük bir istek ve arzu ile dosdoğru kılmak( edâ etmek),
3. Zekatı hakkıyla vermek,
4. Ramazan orucunu tutmak,
5. Kâbeyi (Allah'ın evini) haccetmek.
   Sevgili peygamberimiz güzel bir istiâre yaparak İslâmî hayat tarzını, beş temel üzerine kurulmuş güzel bir binaya benzetmiştir.
   Temel başka, onun üzerine kurulan şey başka olduğuna göre islami hayat tarzını çok daha yakından tanıma mecburiyetindeyiz. Bu beş temel esas o kadar mühim bir yerde durmaktadır ki, onlar olmadan İslâmî hayat asla mümkün değildir. Temelleri olmayan bir bina ayakta kalamaz; en küçük sarsıntılar onu yerlebir eder. Bu itibarla, bu beş esası önemsemeyen kimseler İslâm binasında yaşayamazlar; orada tecelli eden manevi mutlulukları göremezler. İslâm, Yüce Rabbimizin bizim için kurduğu "rahmet binası"ndan başka nedir ki? İnsan için, korunmanın gerçekte bir tek yolu vardır: İslâm binasına sığınmak.
   Basireti olan bir gözle bakılırsa, görülür ki, insananlığın son şeref kaynağı Kur'ân-ı Kerim, baştan sona kadar insana "istiâza eylemini" anlatır; korunmanın yolunu ve yerini gösterir. Kur'ân-ı Kerim'in işaretiyle görmeye çalışırsak, insanların iki sığınma/korunma yeri olduğu görülür: Bir gurup insan, içine düştükleri bencillik ve büyüklenme hastalığı nedeniyle, Allah'tan ve O'nun rahmet evinden kaçıp şeytan'na sığınırken, - ki bu sığınma yeri tam bir cehennemdir.- bir başka gurup insan da şeytandan, onun ordusundan ve onların düşünce tarzları ve eylemlerinden/cehennemden kaçıp Allah'a ve onun rahmet evine/İslâm’a sığınmaktadırlar.
İnsanlığın elinde bulunan son ilahi rahmet evi olan İslâmî hayat düzeninin özünü, Allah ile insan/arasındaki ilişki/irtibat (namaz) oluşturur. Bu ilişki Allah'tan insana doğru, insandan da Allah'a doğru olmak üzere çift yönlü bir ilişkidir. İnsanın şahsiyet sahibi olabilmesi ya da insanın insan olabilmesi ve sahip olduğu değerleri koruyup geliştirebilmesi bu ilişkiyi (namazı) sağlıklı bir şekilde sürdürmesine bağlıdır.
Bu ilişki çerçevesinde insan kendi benliğini can-u gönülden Allah'a, onun iradesine, otoritesine ve emirlerine teslim ederse, kendi açısından ilişkiyi sağlıklı hâle getirmiş, şahsiyetini ve itibarını koruma altına almış olur. "İnsanın insan olabilmesi", hiç şüphesiz bu ilişkiyi kurup geliştirmesine bağlıdır. İnsan Allah'a teslim olmakla (müslüman olmakla) daha çok insan olur ve Allah nezdinde daha çok değer kazanır. Allah insana: "Teslim ol/müslüman ol!." derken, aslında ona, kendisini kurtuluşa, ilahi rahmete huzur ve mutluluğa ulaştıracak "yolu" ve "yeri" göstermiş olmaktadır.
   İstisnasız bütün peygamberler (a.s.), tarih boyu insanlara hep bu yolu ve yeri göstermişler, onları içine düştükleri akıl ve ahlak zaafından kurtarmaya çalışmışlardır.
   Yüce Rabbimiz insanla olan ilişkisi bağlamında kendi üzerine düşen yaratma, rızık verme, yol gösterme, adaletle davranma ve değerlendirme (ödül-ceza verme) fiillerinde asla yanlış yapmaz. Ama insan küçük şeylere takılıp kalma, dünya hayatının cazibesine aldanma, bencilleşme, kendini büyük görme, dar görüşlülüğe mahküm olması sebebiyle kendi üzerine düşen iman, İslâm, takva ve ibadet fiillerinde sürekli hata yapmaktadır. Namazını ya hiç kılmamakta ya da gerektiği gibi kılmamaktadır. Rabbimiz, insanın bu özelliğini bildiği için, onu asla yardımsız bırakmamış, tevbe kapısını sürekli ve sonuna kadar açık tutmuştur.
   İnsanlar, şu ya da bu vesileyle, herhangi bir şekilde, yaratılışları gerekli olan yerden (İslâm evinden) ayrılıp, asla bulunmamaları gerekli olan yerlere (örümcek ağlarına) yakalanmaktadırlar. Bu düşüşte iç ve dış faktörler önemli roller oynamaktadır. İç etkenlerden maksat, insanın bizzat kendi düşünce ve tasavvur dünyasıdır, dış etkenlerden maksat da, o iç dünyayı kışkırtan (gıdıklayan) tüm harici varlıklar, olaylar, olgular, kişiler ve nesnelerdir. Aslında insanın imtihanı/sınavı denilen şey de tam bu noktada karşısına çıkmaktadır. Bu imtihan, insanın dahili ve harici faktörleri olumlu ya da olumsuz yönde kullanma becerisinden ibarettir. Olumlu kullanım Allah'a sığınmayı ve O'nun himayesinde yaşamayı (gerektiği gibi namaz kılmayı) ifade ederken, olumsuz kullanım da, şeytana sığınmayı ve onun himayesinde yaşamayı,dağılıp gitmeyi ifade etmektedir. "Göz odur ki, gerçek sığınağı göre…"
   İnsanlığın son şeref kaynağı mubarek kitabımız Kur'ân-ı Kerim'e göre insan kalbi, iman ve küfür olgusunun yegane kaynağıdır. Hiç şüphesiz insan, kendi iç potansiyelleri tarafından imana/İslâm’a doğru sürüklenmektedir. Onun doğal akış istikameti bu yöndedir. O, kendisini bu istikamete doğru serbest birakırsa alabildiğine rahatlar, bütün gerilimlerden kurtulur, huzura kavuşur. Bununla birlikte insan kalbinde, imana karşı küfrü besleyen birtakım niteliklerde bulunmaktadır. Gaflet perdesi gerçekten çok kalındır ve bir çok katları bulunmaktadır. Bu yüzden, iş işten geçmeden "insan gözündeki perdeyi atıp görüntüyü keskinleştirmelidir." İnsan, Allah ile olan kul-rab ilişkisinde bencilleşerek nankörlüğe (küfre) saparsa, onun bu tutumu tam bir ahlaksızlık/eşkiyalık olur. Gerçek ahlaksız kişi, Rabbine karşı nankörce tavır takınan ve O'nun berisinde başkalarıyla rab-kul ilişkisine giren kişidir. İnsan için Allah yeterli değil mi ki, o hala bir başkasının ağına takılıp kalmaktadır?
   Allah nezdinde yegane din (inanç ve yaşam tarzı) sadece İslâm’dır. İslâm bütün insanlık için bina edilmiş bir rahmet evidir. İnsanın Allah'la, Allah'ın da insanla olan ilişkisi bu din çerçevesince şekillenmesi gerekmektedir. Bir başka düzlemdeki ilişkiler insanı yıkıma götürür.
   Allah'tan uzaklaşıp şeytana sığınmanın (şaşırıp sapıtma)da, şeytan ve dostlarından ve onların yakıcı düşünce ve amellerinden uzaklaşıp Allah'a sığınmanın (hidâyete erip doğru yolu bulmanın)da iki ucu vardır. Uçlardan biri yüce Rabbimizin elinde diğeri de insanın elindedir. Hiç şüphesiz Rabbimiz, sadece ve sadece doğrudan yanadır. Ancak bunu zorla kabul ettirmez. Rabbimizin sünnetinde (uygulama tarzında) doğruyu kabul ettirmek için dayatma yoktur. Hidayet yolu ve yeri net bir şekilde insanın gözlerinin önüne konulur. Bu yolda yürüme tercihi insana bırakılır. Elbette Rabbimiz, insanın doğru tercih yapmasını arzu eder; sonucu insanın tercihine göre belirler. Hiç şüphesiz bu uygulama tarzı, insan için ilahi bir lütuftur. Aslında insan, kendi "edimleriyle", ilahi iradenin kendi hakkındaki "edimine" aracılık yapmaktadır. Yüce Rabbimizin sünnetinde asla keyfilik yoktur! Hidâyeti hak etmeyen birisine hidâyet, sapıklığı hak etmeyen birisine de sapıklık nasip edilmez. Rabbimiz bu konudaki meşietini, insanın niyet, düşünce, irade ve tasarrufuna göre işletmektedir.
   İslâm hayat düzenini yaşamak için gayet "yaratıcı-üretici bir karekter eğitimine" sahip olmak zorunluluğu vardır. Gerçekten de "teslimiyet" ezber bozan bir irâde fiili içermektedir. İnsan her gün yeniden kendini hizaya çekmeli, sabır ve namazla Allah'ın yardımını talep etmelidir.
   Hiç şüphesiz Allah'a teslim olamanın ve böylece ilahi nimetlere kavuşmanın belli bir bedeli vardır. İslam nimetiyle şereflenip ilahi nimetlere kavuşmanın yolu "imtihanı başarmak"tan geçiyor. İnsan İslâm yolunda yürürken "nimetlerle" imtihan olduğu gibi, "küfletlerle" de imtihan olmaktadır. Bu yolda insan çok büyük ve çok sinsi iki düşmanla karşılaşır. Biri dahili, diğeri harici olan bu iki düşman insana pusu kurmuş durumdadır. Her ilahi yasak bir pusu/ tuzak noktası durumundadır. Yücü Rabbimizin "yapma!" dediği herşey, tam bir mayın noktası gibidir. Oraya bastığın an yıkılırsın. Allah'a varan kulluk yolu bu tür mayın noktalarıyla doludur. Bunun için gayet dikkatli ve uyanık (mutlaki) olunma mecburiyeti vardır. Bir anlık gaflet, -Allah korusun- yolculuğun sonu olabilir. İşte bu durumda mü'min insanı koruyacak olan sabır ve namazdır. İmân eylemi, sabır ve namazı zorunlu kılmaktadır.
   Her türlü güzel ahlakın başı sabır, her türlü kötülük ve ahlaksızlıktan kaçınmanın başı sabır. Bir şeyi bedelsiz istemek, aslında istememektir. Mutlak başarı; iman, gayret, sebat ve sabırdan geçer. İlahi yardımın ilk kapısı sabırdır. Müminler, Yüce Rabbimizin yasakladığı ve hoş görmediği işlere karşı, sabr eylemini kuşanmak suretiyle kendilerini koruma altına alabilirler. Başka türlülü; temel değer olarak maddi serveti, fiziksel gücü, güç ve kuvveti, şan ve şöhreti, zevk ve hazzı, gösteriş ve bencilliği ve özelikle de cinsel sapıklılığı öngören "çağdaş şirk medeniyetine" karşı kendimizi nasıl ayakta tutabiliriz ve kendimizi nasıl koruyabiliriz? Hiçbir şey yokmuş ve herşey normalmiş gibi bir tavrı asla takınamayız.
   İnsan aklı, bizzat insanın kendi bencil arzuları tarafından sarılıp kuşatılmaktadır. Heva ve heves girdabı insanı yutmaktadır. Buna bir de dışarıdan gelen tahrikler, teşvikler eklenince, akıl artık büsbütün bir karanlığa gömülür ve işlevini asla icra edemez. Bu itibarla salt aklın var olması asla insana yetmemektedir; onun mutlaka, kendisini o kuşatılmışlıktan kurtaracak veya en azından ona bu konuda yardımcı olacak etken bir davranışa/hatırlatıcıya ihtiyacı vardır. İşte tam da bu noktada, mü'min insana yardımcı olarak onun namazı devreye girer. "Namaz, dinin orta direği, mü'min miracıdır." Namaz, mü'min insanın, dünyevi ve uhrevi mükemmelliğe ulaşmak ve önder şahsiyet olmak için, kendisini günde en az beş vakit döktüğü "ilahi bir kalıp"tir. Mü'min kendisini namazla mükemmelleştirir. Namaz, ümmetin teşkilatının, tanış olmanın, birlik olmanın, kardeş olmanın, kemale ermenin, sevmenin, yardımlaşmanın ve tevhit olmanın en mükemmel tezahür alanıdır.
Namaz, insanı Allah'a bağlayan en önemli takva eylemidir. İnsanın her zaman Allah'ın huzurunda olduğunun farkında oluşu ile kendi hayatını şekillendirmesi namaz sayesinde gerçekleşecek bir durumdur. Namaz, baştan sona kadar insanı Allah'a bağlayan bir ibadettir. İnsanın kendisini şeytanın tuzaklarına, kendi davranışlarının kötü sonuçlarına, her türlü kötü, çirkin, ahlaksız, zararlı ve anlamsız şeye ve bunları işlemenin sonucu olarak gerçekleşecek olan Allah'ın gazabına karşı koruma altına alması; sürekli uyanık ve müteyakkız bulunması ancak namaz ile mümkün olmaktadır. Namaz, günlük meşkalelerin parçalayıp dağıttığı benlikleri toplayıp derli toplu hale getiren bir ibadettir. Namaz, karşılaşılan kötülüklerden kaçılıp sığınılacak kutsal bir sığınaktır. Namaz dinin direğidir. İslami rükünler onunla ayağa kaldırılabilir. Onun olmadığı yerde İslâm’dan bahsedilemez.
   İmam F. Razinin ifadesiyle Hz. Peygamber (s.a.v) şu iki eylemi sürekli gerçekleştiriyordu:
1-Kendisini islah… Ki bunu namaz kılarak yapardı.
2-Başkalarını islah…Ki bunu da takvayı emrederek yapardı (T.K, 23/269)
   Ohalde bizler de sabır ve namaz ile Allah'dan yardım isteyelim.
   Ahlaki yozlaşmanın, cinsel çirkefliğin, kabalığın, iğrençliğin, her çeşit çirkinliğin ve en aşağılarda oluşun egemen olduğu ve "bütün kapıların üzerimize kilitlenmek istendiği" şu günlerde, tabi tutulduğumuz bu çetin imtihanı kazanmak için, mutlaka Rabbimize sığınalım. Bizim O'ndan başka sığınağımız yok ki!..
   Öyleyse haydin namaza; haydin arınmaya; haydin kurtuluşa.. Allahu ekber…
   Allah ile ilişkisini yanlış temellendiren insan, küfür diyarından başka bir yere "bina" kuramaz. Böyle bir alanda yaşamayı tercih eden şahıs, zamanla idrak kapasitesini tamamen yitirir ve kendini karanlığa mahkum eder.
   İnsan,"basiretli bir şekilde idrakini geliştirerek akıl için perde teşkil eden gaflet bulutlarını dağıtmak" zorundadır.
   Sevgili Peygamberimiz(s.a.v) şöyle buyurmuşlardır: "Eğer sözleriniz de aşırılık, kalbinizde fesat olmasaydı; elbette siz de benim gördüklerimi görür ve benim işittiklerimi işitirdiniz." (Ahmet b. Hambel, Müsned 5/266)
   Şeref kaynağımız Kur'ân-ı Kerim, insanı en güçlü temele dayanarak "bina" kurmaya çağırır. Gaflet bulutlarının arkasında kaybettiği Allah'ı bulamayan insan, hangi temele dayanarak "bina" kurabilir?!
   Küfür feci bir akıl tutulmasıdır. Bu süreçte, var olan asla yok olmaz; ancak, küfür olgusuna tutulmuş olan şahıs sadece kendisini "mahrum" etmiş olur. Önüne engeller koyarak yakın mesafelerde kaybolmuş olur. Burada yok olan ve kaybeden aslında insanın bizzat kendisidir. İnsan kendisini mahrum ederek, önündeki bütün imkanları imkansızlığa dönüştürmüş olur.
   Şeref kaynağımıza kulak verelim: "Ve sakın şu kimseler gibi olayın! Onlar Allah'ı unuttular; bu nedenle, Allah da onlara kendilerini unutturdu!.. İşte onlar, sapıtıp yoldan çıkanların ta kendileridirler!." (Haşr Suresi,19)
Allah sığınmanın ve O'na güvenip dayanmanın berisinde başka bir sığınak olabilir mi?
   Ey akılları kendilerine yetmeyen beyler!..Şeytan, yapıp- ettiğiniz her şeyi sizlere yaldızlayıp süslemiş bulunmaktadır. Gelin, yolunda gittiklerinizin örneğinin ne olduğunu, sizin de şeref kaynağınız olan mubarek Kur'ân’ımızdan okuyalım. Siz, bu Kitabı birakıp da nereye kaçıyorsunuz? Sığınılabilecek bir yer varsa haydi bize de söyleyin?!..
   "…Şeytan onlara, yapıp-ettiklerini yaldızlayıp süsledi de, böylece onları (hak ve hakikat) yolundan alıkoydu; oysa onlar, kendilerini ileri görüşlü (aydın fikirli, gözü açık, uyanık) adamlar olarak görüyorlardı!.." (Ankebut, 38)
Karun… Firavun…Haman…ve Bel'am.. Tarihin dört kafadar uyanık aktörleri(!) Bunlar, bunlardan öncekiler ve bunlardan sonrakiler…Hepsi de uyanıklık yapıp Allah'ın berisinde bir takım "binalar/ hayat tarzları" kurdular…
"İşte biz, onların her birini kendi suçlarından ötürü tutup kıskıvrak yakalayıverdik: Kiminin üzerine, taşlar savuran ölümlü fırtınalar gönderdik; kimini, kalpleri yerinden oynatan korkunç bir gürültü yakalayıp çarpıverdi; kimini yerin dibine geçirdik; ve kimini de boğuverdik! Evet, onlara Allah zulmetmiyordu; fakat, onlar kendi kendilerine zulmediyorlardı!"
"Allah'ın berisinde veliler (yöneticiler, dayanaklar, sığınaklar, koruyucular…) edinenlerin hali, tıpkı (şu) örümceğin haline benzer: O kendisine bir "ev" edindi; oysa, gercek şu ki, evlerin en dayanıksız olanı örümcek "evi"dir. Keşke bilselerdi!..
"Gerçekten de Allah, onların kendisin ötesinde ne gibi şeylere yalvarıp-yakardıklarını (ne gibi şeylerden kendileri için medet umduklarını) çok iyi bilmektedir! Ve (şunu bilin ki) O, Azîz'dir: (Mutlak galip, mutlak üstün, Sınırsız güç ve kudret kaynağı olandır), Hakîm'dir: (Her şeyi yerli yerinde ve dosdoğru yapan, tam hüküm ve hikmet sahibi olandır)!.."
"İşte örnekler!.. Biz bu örnekleri, insanlar için (gerçeği anlasınlar diye) getirip ortaya koyuyoruz; ama onların gerçek anlamını, ancak (bizi tanıyıp, ibret almasını) bilenler (âlimler) anlayabilir. (Başkaları asla anlayamazlar)!.."
"Allah gökleri ve yeri hak ile (her şeyi yerli yerinde, en ince noktasına kadar belirlenmiş bir düzen ve mükemmel bir uyum sistemi içerisinde, gerçeği tüm yönleriyle açıklayıp ortaya koyacak tarzda ve ciddi bir anlama matuf olarak) yaratmıştır. Hiç şüphesiz bunda (bu hak ile yaratılış şeklinde), mü'minler için ne muazzam dersler vardır!.."
   "(Örümcek evine denk çürüklükte evler/yaşam tarzları edinmiş olan örümcek kafalı heriflerin fitnelerine/ ağlarına asla düşme;) sana vahyolunan kitabı (Kur'ân-ı) oku ve ona râm ol; namazını (korunma çadırını, evini) büyük bir istek ve arzu ile dosdoğru bir şekilde ayağa kaldır(kıl)! Hiç şüphesiz namaz, (insanı) her türlü kötülük ve çirkinlikten, ahlaksızlık ve utanmazlıktan uzak tutar. Gerçekten de Allah'ın zikri (Kur'ân'a göre inşa edilip yaşanılan hayat), elbette en büyük (erdem)dir! Ve (şunu kesin olarak bilin ki) Allah, işlemekte olduğunuz her şeyi, elbette hakkıyla bilmektedir!" (Ankebut Suresi,40-45)
   İsterseniz kendinizi gözü açık uyanık(!) kabuledin ve örümcek ağına sığının!.. Tercih sizin…Unutmayın ki, mubarek Kur'an'ın şekillendirmediği her hayat, tam bir örümcek ağıdır…

Kaynak: Vuslat dergisi

Bakara Suresi 142 ve 143. Ayetler Bağlamında İslam Ümmetinin Misyonu: Kıbleye Yönelmek / Vasat Ümmet Olmak ve İnsanlar Üzerinde Şahitlik Yapmak

Mustafa Sezer

İnsanlarda bir kısım sefihler (kendilerini imtiyazlı gören bazı beyinsiz, anlayışsız,cahil ve yobaz kimseler) şöyle diyeceklerdir: " Şimdiye kadar yönelip durdukları/ üzerinde bulundukları kıblelerinden (şu müminleri) çeviren (sebep) nedir?! Onlara de ki: " Doğu da, batı da (tüm yönler ve yerler) Allah'ındır.[ O dilediği yönü ve yeri kıble yapar. Önemli olan doğuya ya da batıya yönelmek değil, O'nun emrine uymaktır. O'nun dini hiçbir kişinin, ırkın, sınıfın ve toplumun tekelinde değildir.] O, dilediği/ layık gördüğü kimseyi dosdoğru bir yola( her türlü aşırılık ve sapkınlıktan uzak, gayet doğru, dengeli ve ölçülü bir inanç ve yaşam tarzına) iletir!..
(Ey Müslümanlar!) İşte böyle, [yerlerimizden biri olan Kâbe'yi tevhidin, kardeşliğin, birliğin, özgürlüğün, adaletin, emniyetin, barışın, ilahi rehberliğin, hidayetin, kulluğun, arınmanın ve samimiyetin merkezi kılarak; şereflendirip sizler için kıble yaptığımız gibi,] sizi de, (ezeli ve ebedi dinimiz olan islam'la şereflendirmek suretiyle) vasat/merkezi (her tarafı dengeli, gayet adil, gayet doğru, gayet güzel, seçkin, ölçülü ve örnek) bir ümmet kıldık ki, tüm insanların üzerinde (hak ve hakikatin, insaf ve ölçünün, ahlak ve adaletin, tevhid ve teslimiyetin, ilim ve hikmetin) şahitleri (numune-i imtisalleri/ örnek modelleri ve öğreticileri) olasınız ve tabii ki, bu Peygamber de, sizin üzeriniz de (hak ve hakikatin, insaf ve ölçünün, ahlak ve adaletin, tevhid ve teslimiyetin, ilim ve hikmetin) tam şahidi (numune-i imtisali/ biricik örneği ve öğreticisi) olsun!..Senin (daha önce) üzerinde bulunduğun/ yöneldiğin kıbleyi (yeniden) kıble (tevhid ve Allah'a kulluğun ana merkezi) yapmamız, ancak (her hal ve şarta) Peygamber'e uyanları, (İşlerine gelmediği veya beklentilerine ters düştüğünde) topukları üzerinde gerisin geriye dönmekte olanlardan (münafıklardan) ayırt edip bilmemiz/ ortaya çıkartmamız içindir!.. Doğrusu (yeni) bir kıblenin/ yönün/ merkezin belirlenmiş olması, Allah'ın kendilerine hidayet nasip ettiği kimselerden (gerçek müminlerden) başkasına çok ağır/zor gelmiştir!.. (O halde ey her hal ve şarta Allah'ın emrine uymayı karakter haline getirmiş olan müminler! Şunu bilin ki,) Allah sizin( bu davaya olan) imanınızı asla boşa çıkartıp zayi edecek değildir. (Bu pazarlıksız imanınızın ve ona yaraşır tüm amellerinizin karşılığını sizlere mutlaka verecektir. Bundan hiç şüpheniz olmasın.) Evet, hiç gerçek şu ki, Allah, insanlara karşı daima alabildiğine şefkatli olandır; daima alabildiğine merhametli olandır (Hak edene, hakkını daima eksiksiz olarak verendir)!.. (Bakara Suresi, 142-143)

İslam tarihinde kıblenin değiştirilmesi olayı, tarihin en mühim hadiselerinden birisidir. Düşünce ve inançta (usûl) kendisine özgü bir yol çizilen İslam ümmeti, kıblenin değiştirilmesiyle de; kıble/yön, ibadet ve hareket biçiminde de (furu') kendisine özgü bir yola sevk ediliyor. Böylece bu ümmet, Yeryüzünde var olan bütün ümmetlerden apayrı bir konuma yükseltilmiş oluyor. Herkesin uçlara savrulduğu bir noktada, bu büyük hadise ger çekleşiyor ve kıble/yön değişiyor. Bu hadise, İslam ümmetinin tam bağımsızlık, merkezi örnek/önder toplum olma yolunda attığı en önemli adımdır. Bu adım, İslam ümmetini insanlık dairesinin tam merkezine/kalbine yerleştiren bir adım olmuştur. Bundan böyle bu ümmet, insanlık dairesinin tam merkezinde/kalbinde bulunan bir ümmet olacak ve çevredeki guruplardan hiçbirine uymayacaktır. Zira şahitliğin kabul edilebilmesi için "vasat/adalet" vasfını taşımak şarttır. Uçlara savrulan gurupların merkezde olmaları ve dolayısıyla adil şahitlik yapmaları mümkün gözükmemektedir.
Kıblenin değiştirildiğine dair ilahi emir verilmeden önce iki tür hazırlık yapıldığı gözükmektedir: Bunlardan ilki, insanların kalplerinin bu büyük değişime hazırlanmasıdır. Bu surenin 124. Ayetinden başlayıp 142. Ayete kadar olan bölüm, kıblenin değiştirilmesine dönük bir hazırlığı içermektedir. Bu ayetler, insanların kalplerini bu değişime hazır hale getirme, yumuşatma ve sevdirme aşaması olarak değerlendirilebilir. Ayetler, bir yönden inançta "vasat" noktasını belirlerken, diğer yönüyle de, insanları, birazdan kendilerine tebliğ edilecek olan o büyük değişime hazırlamaktadırlar. Bu bölümde, çevreye savrulmuş olan Yahudiler, Hıristiyanlar, müşrik Araplar ve diğer kesimlere, Hz. İbrahim'in ve O'nun evlatlarının hayatlarından mühim bir bölümün sunulmuş olması, dikkatlerin Mekke şehrinin kuruluşuna ve orada inşa edilmiş olan Kabe'ye çekilmiş olması, Hz. İbrahim'in duasından ve millete İbrahim'den bahsedilmiş olması ve onun İslam ümmeti ve o ümmet içinden çıkması için Allah'a yalvardığı son peygamber Hz. Muhammed (sav)'den söz edilmesi…, İnsanların dikkatini Kabe'ye çekmiş ve orası onlara sevimli bir hale getirilmiştir. İkinci hazırlık ise, kıblenin değişmesiyle birlikte ortaya çıkacak olan muhtemel tepkilere, verilecek olan cevapların hazırlanmasıdır. 142. Ayet bu bağlamda değerlendirilebilir. Ayet'in giriş kısmında yer alan "diyecekler" ifadesi, kıblenin değiştirilmesiyle birlikte ortaya çıkacak olan bir takım itiraz ve çalkalanmalara, bunlar daha ortaya çıkmadan önce cevap verildiğini göstermektedir. Bu durum, bizlere toplumda itiraz ve çalkantılara neden olabilecek meseleler, onlar daha ortaya çıkmadan, muhtemelen itirazlar göz önünde tutularak, onlara uygun cevaplar hazırlamamız gerektiğini işaret etmektedir.
Yine bu ifade, kıbleye yönelme işinin gelecek zamanlarda da vuku bulacağını göstermektedir. Ayrıca, bu ayette kıblenin Hz. Peygamber'e değil de, Müslümanlara izafe edilmesi, "onları kıblelerinden" denmesi dikkat çekicidir. Demek ki mü'minler zaman zaman "kıblelerini" şaşıracaklar, merkezi ümmet olma vasfından uzaklaşacaklar, çevredeki grupların etkisinde kalacaklar… Ve günün birinde birisi çıkıp "gerçek kıbleye" yeniden dönünce yani İslami inanç ve yaşam tarzını yeniden benimseyince, bu sefihler çıkıp yine aynı şeyi söyleyecekler… "Bunları döndükleri yönden ve yerden çeviren nedir?!"
Bu soru, cevabı istenen masum bir soru değil, "Müslümanların gerçek kıblelerine dönüşüne itiraz ve isyandır; yaygara kopartıp insanların zihinlerini bulandırmaya çalışmktır.
1.İmam Ahmed bin Hambel(ra)'in, Hz. Aişe(r.a)' den rivayetle kaydettiğine göre, Hz. Peygamber (s.a.v), Ehl-i Kitap-ı kastederek şöyle buyurmuştur: " Onlar, Allah'ın bizleri hidayete erdirdiği, kendilerinin ise sapıklığa düştüğü Cuma günü konusunda, Allah'ın bizleri hidayete erdirdiği, kendilerinin ise sapıklığa düştüğü kıble konusunda bizi kıskandıkları kadar başka hiçbir şeyde kıskanmazlar. Bir de bizim imamın arkasından, (imam Fatiha Suresini bitirdiğinde) "amin" dememizi (çok) kıskanırlar." (İbni Kesir) İşte bu kıskançlıktır ki, onları "sefihler" haline getirivermiştir. "Sefihler" kelimesinin başına ma'rifelik eki getirilmesi, kelimeye umumi/genel bir anlam kazandırmıştır. Buna göre, buradaki "sefihler", sırasıyla Yahudiler, Hıristiyanlar, müşrikler ve münafıklar olmaktadır. Bu gurupların "sefihler" olarak değerlendirilmesi realiteye birebir uygundur. Çünkü bunların tümü, "millet-e İbrahim"den/ İslam dininden uzaklaşmışlardır. Bu uzaklaşma, doğal olarak onların her birini "sefih" yapmıştır. " Kendisini aşağılık bir hale getiren (dar kafalı, beyinsiz ve anlayışsız budaladan) başka kim, kendisini İbrahim'in milletinden (inanç ve yaşam yolundan) uzaklaştırmak ister?! [ Hiç kimse.] (Bakara suresi,130)

"Sefih", zayıf akıllı, cahil, ahmak, kaba, saldırgan ve yobaz demektir. Dini ve dünyevi alanda karını ve zararını bilmeyen insana sefih denir. Buradaki "sefihler", dünyevi alandaki karlarını çok iyi biliyorlar. Bu işin kurdu oldukları için bağırıyorlar, alabildiğine gürültü çıkartıp sefihlik yapıyorlar. Şunu kesin olarak bilelim ki, gerçek sefih, dünyası için ahretini feda edendir.

Bu kesimlerin "sefih" olarak isimlendirilmesi, bunların sözlerinin hakikat nokta-i nazarından hiçbir değer ifade etmediğini göstermektedir. Öyle ya, şu dünyada ahmak, geri zekalı, kıt akıllı, beyinsiz kabul edilenlerin ardından hangi akıllı gider?! Beyinsiz takımının arkasına düşen insanlara akıllı insan denir mi?! Kendisine bir "sefih"i rehber kılan insandan daha "sefih" kim olabilir ki?!

Bilindiği üzere sevgili peygamberimiz(s.a.v) Medine'ye hicret edince bir süreliğine(on altı ay kadar) Kudüs'e doğru yönelerek namaz kılmıştı; Yahudiler bu durumdan çok memnun olmuşlar ve bu durumu istismar etmeye kalkışmışlar ve şöyle demeye başlamışlardı: "Muhammed ve arkadaşları, daha kıblenin nerede olduğunu bilmiyorlar; biz onlara yol gösterdik de kıblelerini öğrendiler!.. Buna göre yapılması gereken şey, Müslümanların bizim dinimize girmeleridir. Hem bizim kıblemize yönel, hem de bizim dinimizi eleştir, bu asla olmaz…" Daha sonra kıble değiştirilince onlar bu durumdan çok rahatsız oldular ve bu seferde bu durumu istismar etmeye kalkıştılar. Bunu bir eğlence bir alay konusu yaptılar.

Müşrik Araplar ise peygamberimizin Kudüs'e yönelmesinden fevkalade rahatsız olmuşlardı. Bu konuda peygamberimizi yoğun bir şekilde eleştiriye tabi tutmuşlardı. Daha sonra kıble Kâbe'ye doğru değiştirilince sevindiler; ama onlarda bu konuyu istismar etmeye çalıştılar.

Münafıklar da her zaman ki tavırlarına uygun olarak Hz. Peygamberi "keyfi davranmakla" itham ettiler ve bir alay ve eğlence konusu haline getirdiler.

Bu gruplar(Yahudiler, Hıristiyanlar, müşrikler, münafıklar) genel olarak şöyle dediler: "Kıbleyi Beytü'l-makdis'ten Kabe'ye doğru değiştirmeye onları iten sebep nedir?! Herhalde Muhammed doğduğu yere doğru özlem duymaya başladı. Pek yakında o eski yönüne/dinine dönecektir!...

Ehl-i Kitap bu sözle, kendilerince peygamberimizi küçümsüyor ve onun bu işi(din işini) fazla sürdüremeyeceğini ima ediyorlardı. Kıblenin değişmesiyle işi karıştırdığını/şaşırdığını söylüyor…

Müşrikler ise, dini tenkit ediyorlardı. Ve hatta peygamberimizin çok yakında kendi dinlerine geri döneceğini söylüyorlardı.

Münafıklar ise, din ile ilgili şüphe tohumları ekmek istiyorlardı. Ve daima Müslümanlarla alay ediyorlardı.

Kıble olayında müminler çok büyük bir sınavdan geçirildiler. Gerçekten bu sınav başlı başına çok büyük bir sınavdı. Sınav, Sefihlerin ortaya çıkarıldığı bir sınav olmuştu. Müminler bu sınavı başarıyla tamamladılar. Onlar, önemli olan şeyin, Allah'ın emrine uymak olduğunu anladılar ve yönlere takılıp kalmadılar. Çünkü emir bütünüyle Allah'ındır. O dilediğini/layık gördüğünü seçer ve dilediği yönü ve yeri yapar. Kulun yönelmesi gereken asıl kıble, Allah'ın emridir. Yönler ve yerler semboliktir. Bir yöne ve bir yere Allah "yönel" dediği için yönelinir, yoksa o yönün ve yerin kendi zatıyla herhangi bir kutsiyeti yoktur. İşte, müminler bu gerçeği anladılar ve Allah'ın "yönel" dediği yöne ve yere yöneldiler.

Kıble, insanın kendisine yöneldiği yöndür. Müminlerin kıblesi Kâbe'dir. Kâbe Allah'ın evidir. Müminlerin etrafında döndüğü ve bir araya geldiği somut mekan Kabe'dir. Bu itibarla, Kâbe'ye yönelmek aslında Allah'a yönelmektir. Namaz Allah'ın huzuruna çıkmaktır. Kıbleye yönelmek, bütün yönlerden ilgiyi ve alakayı kesip bir tek yöne, zamandan ve mekândan münezzeh olan Allah'a yönelmektir. Allah Teala, müminlerin ülfet ve uyum içinde olmalarını, birlik ve beraberlik oluşturmalarını, dayanışmaları, kardeş olmalarını istemiştir. Bütün bunların gerçekleşmesi onların tümünün aynı yöne hedefe, amaca, kaynağa yönelmeleri ile mümkün olabilir. Bu itibarla kıble, Allah'ın iradesi etrafında insanları bir araya getirip kaynaştıracak olan yönün ve mekânın adıdır. Bundan ötürü Müslümanların bir tek kıblesi vardır. Burası tevhidin, barışın, ülfetin, muhabbetin, taarufun/ tanışmanın, kardeşliğin, hürriyetin, saygının, sorumluluğun ve adaletin merkezi olan Kabedir. Bütün başlar/yüzler/akıllar/ruhlar/benlikler işte bu merkeze (kıbleye) yönelecek ve orada tevhid gerçekleşecektir. Bütün canlar bir tek can olacak ve bir tek " Efendi"ye kul olmanın coşkusuyla hep bir ağızdan " Lebbeyk Allahumme lebbeyk…" telbiyesini ve " Allahu ekber Allahu ekber.." tahliyesini söyleyecekler..

Kıble; duyguların, inançların, amaçların, amellerin birleştiği bir tek yön ve bir tek yerdir. Bu sayede müminler arasında duygu birliği, inanç birliği, düşünce birliği, amaç birliği, hedef birliği, eylem birliği ve hareket birliği gerçekleşmiş olacaktır. Kıble, insanların tevhide ulaşıp Allah'a kul olmanın zevkini yaşadıkları yönün ve yerin adıdır.

Mescid-i Haram'ın , " kıble" olarak ilan edilmiş olmasının, Müslümanların, tüm insanlar üzerinde, onlar için ortaya çıkartılmış vasat/ merkezi örnek/ rehber bir ümmet olmalarıyla çok yakın bir ilişkisi vardır. Artık bu tarihten sonra tüm insanlığın şahidi ( numune-i imtisal'i/ örnek modeli ve rehberi) Müslümanlardır. İnsanlığın dini de İslam'dır. Burada "kıble", örnek önderliğin/ imamlığın/ rehberliğin somut şeklidir. Buna göre Müslüman ümmet, tüm insanlığın adil şahidi olma göreviyle yükümlüdür. Bu görev, hem görüp gözetmeyi, hem de örnek model olmayı ve yönlendirmeyi zorunlu kılmaktadır. Artık bütün insanlık Allah'ın dinini ve onun somut şeklini Müslümanlardan öğrenecektir.
Müslümanlar "kıbleye" yönelmenin anlamını tam olarak kavrama zorundadırlar. Kıble, İslam toplumunun sırf namaz ibadetini eda ederken yöneldiği sıradan bir yön ve basit bir mekân değildir. Kıble(Kabe) her şeyden önce tevhidin, kardeşliğin, özgürlüğün, adaletin, emniyetin, barışın, rehberliğin, hidayetin, kulluğun ve merkezi örnek toplumun olmanın biricik sembolüdür. O, bir toplumun bayrağı gibi, İslam toplumunun sembolüdür. Oraya yönelmek, hayatın her alanında Allah'a yönelmektir. Oraya yönelmek varlığın yegane sabine, hayatın ve tüm güzelliklerin ana merkezine; tevhide, adalete, kardeşliğe, özgürlüğe, aydınlığa, hak ve hukuka yönelmek demektir. Kabe'ye yönelmek, kabe'nin temsil ettiği dine(inanç ve yaşam tarzına) yönelmek demektir. Neye ve nereye yöneldiklerinin farkında olanların ve bu yönelişe uygun davranış geliştirenlerin imanlarını Allah asla zayi etmeyecektir. Onlar bu yönelişin meyvesini hem bu dünyada, hem de ahirette yiyeceklerdir. Bunlar hidayet sahibi olan insanlardır. " çift kıble" sahibi olanların hidayetinden bahsedilemez. Mümin insan hem " Kabe'ye" hem de "…saray'a" yönelemez. Çift kıble sahibi olmanın adı, İslami ıstılah sisteminde " münafıklık"tır.
Bu ayet-i Kerime'de geçmekte olan "îmanları" ifadesi, Mescid-, Aksa'ya doğru kılınan namazların yanında, bu yeni önderliğe, insanlığın örnek modeli olmaya, Allah'ın dininin yaşayan temsilcileri olmaya olan inançtır. İşte Allah, böyle bir imana sahip olan insanların imanını boşa çıkarmayacaktır. Bu imanın açılımı İslam'dır. İslam, her türlü cahiliye inanç ve yaşayışından uzaklaşarak Allah'a teslim olmaktır. İşte bu inancın bayrağı dalga dalga dalgalanan Kabe'dir.
142. ayetin başında "sefihler….. diyecekler" ifadesinin yer alması, gerçekten enteresan bir anlam içermektedir. İfadenin "dediler" şeklinde değil de "diyecekler" şeklinde getirilmesi, bu yönelme işinin ve o sözün gelecekte zamanlarda da olacağını ve söyleneceğini göstermektedir. Gerçek şu ki, bugün Müslümanlar "kıblelerini" şaşırmış durumdalar. Onlarda bazıları kıblelerini değiştirip ( topukları üzerinde gerisin geriye dönüp) başka taraflara yönelmişlerdir. İçine düştükleri maymunca taklit hastalığı onları farklı kıblelere yönlendirmiş ve böylece onlar merkezi örnek ümmet olma vasıflarını yitirmişlerdir. Müslümanlar, içlerindeki beyinsiz ahmakların yüzünden şerefli önderler olma vasıflarını kaybetmişlerdir. Mekke'deki "kıble" Avrupa'da, ABD'de, Moskova'da, İsrail'de aranır olmuştur. Bu beyhude çabalar, İslam ümmetini alabildiğine izzetsiz kılmıştır. Bugün birisi çıkıp, Müslümanların gerçek kıblesine yönelecek olsa, sefihler yine aynı sözü söylerler: " Bunları döndükleri yerden çeviren nedir?" Evet, bizleri kıblemize çeviren neden, Allah'ın emrine olan sarsılmaz imanımızdır.
Kıblenin değişmesi olayı, özde müminle sözde mümini ortaya çıkaran en mühim olaydır.Böylece gerçek itaatkarlar isyankarlardan, uysallar serkeşlerden, olgunlar pişmemişlerden, hakiki müminler sahtekarlardan ayıklanacak ve kimlerin sahtekar olduğu bilinmiş olacak… İnsan tanımak istiyorsanız, onun nereye döndüğüne/yöneldiğine( kıblesine) ve kimi örnek aldığına bakınız. Kabe, hayatın referans noktasına Allah' yerleştirmektir.
Yahudinin kıblesi batı tarafıdır. Hıristiyanların kıblesi doğu tarafıdır. Bu iki grup birbirlerine ve 'merkeze' bu kadar uzak mesafededirler. Bunların bir araya gelmesi asla mümkün değildir. Çünkü, doğu-batı aynı zamanda ters iki yöndür.
Mescid-i Haram'ın Müslümanlar için kıble yapılması, İslam ümmetinin bu iki dini gruptan hiçbirine uymaması gerektiğini gösterir. Dünyanın tam orta yerinde bulunan bu kıble, İslam ümmetinin insanlık dairesinin tam merkezinde bulunması gerektiğini anlatır. Bu ümmet, merkezde olacak ve buradan insanları görüp gözetecek, onlara şahitlik yapacak, hakikati anlatacak… Bu ümmet, öyle bir konumda olacak k, çevresindeki herkes ( bütün insanlık) hak ve hakikati, barış ve adaleti, tevhid ve kulluğu bunlardan öğrenecek. Şahitliğin kabul edilmesi için vasat vasfının korunması şarttır. Bundan ötürüdür ki, İslam ümmeti, taraflardan hiçbirinin kıblesine yönelip onların uydusu olamaz. Böyle bir hata yapması, onun vasat ümmet olma ve şahitlik yapma vasfını yitirmesine yani kıblesini şaşırmasına sebep olur ve böylece Allah'ın yardımından mahrum duruma düşer.
Bağımsızlık kıbleden başlar. Kıblesi, Yahudi ve Hıristiyanlarla aynı olanlar, asla bağımsız olamazlar. Yahudi ve hristiyanlarla aynı kıbleye yöneldikleri halde, bağımsızlıktan bahsedenler "sefihlerden" başkası olamaz. Böyle bir söz olsa olsa şarlatanlık olur.
Kıblenin bağımsız kılınması, sürekli özgüvenin ve cesaretin korunması ve sürekli bağımsız kalınması anlamına gelir. Hiç şüphesiz peygamberimizin Kudüs'e doğru yönelmesindeki maksat, Ehl-i Kitabı islama ısındırmak ve onların islama yönelmelerini sağlamak ve özü itibariyle Allah'ın dininin aynı olduğunu, değişmez olduğunu anlatmaktı. Bu olay, mü'minlerin olgunlaşmasına, yön ve mekan saplantısından kurtulmalarına, ehl-i kitabın ve müşriklerin şımarmasına, pervasızca davranışlarına girişmelerine neden olmuştur.
İslam ümmetinin, vasat ümmet olma ve şahitlik yapma misyonu vardır. Ümmet, bu misyonu üstlenmek zorundadır. İdeal olan, ümmetin tümünün "şahitler" olmasıdır. Bir kısım insani gerekçelerden ötürü, şayet bu şahitlik, ümmetin bütün fertlerinde gerçekleşmiyorsa, o taktirde, ümmetin öncülerinin bu şahitliği mutlaka gerçekleştirmeleri zorunluluğu vardır. Bu görev asla savsaklanamaz. Bütün insanlığın buna ihtiyacı vardır. Görevin savsaklanması, Allah'ın lânetine uğramakla eş değer bir durumdur.
Vasat ümmet oluş, kıble üzerine, şahadet de vasat ümmet oluş üzerine bina edilmiştir. Meseleyi şöyle açıklayabiliriz. Sistemin özünde/kalbinde Yüce Allah bulunmaktadır. O'nun dininin sembolü Kâbedir. Oradan yankılanan çağrı Hz. Peygamber (sav)' de ete-kemiğe bürünecek/karşılık bulacak ve Hz. Peygamber bu çağrının somut örneği/ numune-i imtisali/ mürşidi olacak. Müminler de, O'nun tanıklığına başvurmak suretiyle dinlerini öğrenecekler ve ona benzer birer "Muhammedcik" olacaklar. Peygamberden öğrendikleri dini çevreye öğretecekler… Müslümanlar, kendilerini bu onurlu mertebeye yükseltme mecburiyetindedirler. Bu onların temel ödevidir.
İslam ümmeti peygamber (sav) 'in şahitliğine/yol göstericiliğine/öğreticiliğine müracaat edecek ve onun şahitliğiyle inanç, ahlak ve amellerini şekillendirecek. Ümmetin "numune-i imtisali" "yol göstericisi" ve "muallimi" Hz. Peygamberdir.
Diğer insanlar da, İslam ümmetinin şahitliğine/yol göstericiliğine/öğreticiliğine müracaat edecekler ve onların şahitlikleriyle inanç, ahlak ve amellerini şekillendireceklerdir. Hiç şüphesiz İslam ümmetine çok ağır bir sorumluluk yükü yüklenmiştir. Zamanın bu diliminde "imam/ önder" onlardır.
Onlar bu imamlığı "insanların üzerinde" şahitler olarak yerine getirme mecburiyetindedirler. Buna göre bu ümmet, kendi dışındaki bütün milletlere örnek önder olacak, kendisinin örnek önderi de Hz. Peygamber(sav) olacaktır. Yüce Allah'tan alınan enerji, Hz. Peygamberde ışığa dönüşecek ve tabii olarak onun ışığı da, İslam ümmeti vasıtasıyla bütün insanlığa taşınacaktır. Evet, İslam ümmetinin bütün insanlığa karşı böyle bir sorumluluğu vardır. Ve bu sorumluluk gerçekten çok ağır bir sorumluluktur.
"Ümmet-i vasat" olmanın iki mühim sonucu gözükmektedir.

1- İnsanlara şahit olmak
2- Peygamberi şahit edinmek
Buradan anlaşılıyor ki, "ümmet-i vasat"ın misyonu, Peygamber ile insanlar arasında aracılık yapmaktır. Yani peygamberlerin misyonunu insanlara taşımaktır. Bu noktayı, hasetsen Allah ile insanlar arasında aracı olmaya kalkışanlara duyurmak gerekir…
İmam Ahmed bin Hambel (ra)'in kaydettiği bir hadis-i şerifte Sevgili Peygamberimiz şöyle buyurmaktadır: "…Sizler, yeryüzünde Allah'ın şahitlerisiniz."
Şahitliğin gerçekleşti iki dünya/alan vardır:
1- Öncelikli olarak şahitlik bu dünyada gerçekleşecektir. Bu dünyada gerçekleşecek olan şahitlik, hak ve hakikati bilmeyi, örnek önder olmayı, adil olmayı, yol göstermeyi ve eğitici olmayı içerir. Ehl-i Kitap tarafından gizlenmiş olan hakikat(İslam dini), Müslümanların şahadetiyle tekrar ihya edilecektir. İnsanlar Allah'ın dinini Müslümanlardan öğrenecektirler. Onların şahitliğine müracaat edecekler ve gerçekleri onlardan öğrenecekler. Allah'ı, ahreti, peygamberleri, dini, imanı kısaca her şeyi müminlerden öğrenecekler…
2- Ahirette gerçekleşecek olan tanıklık/şahitlik: Yalancıların yalanını çıkarmaya dönüktür. İslam ümmeti, mahşer gününde tüm peygamberler için, onların görevlerini yaptıklarına ve hepsininde islamı anlattıklarına dair şahitlik yapacaklar…

"Şahitlik" vasat ümmet olmanın bir neticesidir. O halde, önce "vasat ümmet" olmayı anlamak gerekir: Vasat ümmet şehvet, gazap ve akıl kuvvetlerini kullanımında her türlü ifrat ve tefritten uzak durarak inanç ahlak, amel ve her türlü tutumda ve davranışlarda "vasat" noktasında kalmayı başaran dengeli, ölçülü, insaflı ve adil toplum olma anlamına gelir. Buradaki "vasat" kelimesi hem maddi hem de manevi dengeyi ifade eder. Bu da, hayatın her iki alanında(madde- mana) iffet, şecaat ve hikmet üzere olmakla mümkündür. Ruh ve beden dengesini sağlayamamış, dünya ve ahiret birliğini oluşturamamış; inanç, ibadet, hareket alanında; iffete, şecaate ve hikmete sahip olamamış bir toplum, adı her ne olursa olsun, asla "vasat toplum" olamaz.

Şahitlik, hakikatin ortaya çıkartılmasına dönük bir durumdur. O halde, öteden beri gizlenmekte olan hakikat İslam ümmetinin şahadetiyle ortaya çıkarılacaktır. 138. ayetin işaretiyle baktığımızda gizlenmiş olan en büyük hakikatin "Allah'ın dini" olduğunu görürüz. Evet, gizlenmiş olan, "Allah'ın ezeli ve ebedi dini olan İslam"dır; bu dinin temsilcileri peygamberlerdir. Peygamberlerin tebliğcisi olduğu bu yüce hakikat, tarihin akışı içerisinde Ehl-i Kitap'ın marifetiyle gizli duruma getirilmiştir. Sihirbazlıkta usta olan eller, gerçekleştirdikleri büyük bir sihir ile bu dinin yerine Yahudiliği, Hıristiyanlığı, müşrikliği, münafıklığı ikame etmişlerdir. Böylece tarihin en büyük hokkabazlığı gerçekleştirilmiştir. "İmanın" yerini "küfür", "hidayetin" yerini "dalalet", "adaletin" yerini "zulüm", "tevhidin" yerini "şirk" almıştır. Böylece ilahi rahmet, felakete dönmüştür. Dünyevi gaye ve hedefler, dini/ilahi gaye ve hedeflerin yerini alınca ya da din, kişisel ihtiras ve arzuların boyasıyla boyanınca, bu durumda din, bambaşka bir mahiyete bürünür; asıl hedefinin dışında bambaşka hedeflere davet eder insanları… Çok geçmeden kötülük, iyilik postuna bürünür. İnsanlar iyilik diye kötülüğün ardından giderler… Bugün gördüğümüz türden bir çirkef hayat biçimi egemen olur…

O halde, ey İslam ümmeti! Görev ve sorumluluğunun bilincinde ol ve yeniden gerçek kıblene dön! Sözde değil özde Müslüman ol!..

.Fantazi Tuzaklarından Kurtulup

Cennete Açılan Kapıyı Bulmak

Mustafa Sezer

Çağdaş dünyanın en yaman problemlerinden biri "insanın" kaybolmasıdır. Bugün her zaman kinden daha çok, insanı tedavisi olmayan bu korkunç körlüğün, kısırlığın, yalnızlığın ve sığlığın cenderesinden kurtarıp ahlaki erdemlerin ve yüce ufukların zirvelerinde gezdirecek bir derinliğe ihtiyaç vardır. Bu derinlik insanın hem dikey ve hem de yatay boyutlarında olmalıdır. İlahi ölçüler muvacehesinde insan yeniden bulunmalı ve ihtiyaç duyduğu ruh ona yeniden üflenmelidir. Hiç şüphesiz bu, hem insan ve hem de yaşanabilir bir dünya için elzemdir. Şayet bunu başarabilirsek insanın yeniden "elhamdülillah" dememesi için hiçbir gerekçe yoktur. Bunun için yapılması gereken tek bir şey ver: Büyüyü bozmak!.. Bunca sihirbazın cirit attığı bir dünyada, "yed-i Beyza" sahibi "asâ" taşıyan bir Musa'nın olmayışı, büyünün sürgit varlığına imkan sağlamaktadır. Bunda en büyük pay, iradelerini sihirbazların kullanımına tahsis eden insanlardır. Onlar, bu "rüyaya" iman ettikleri müddetçe, bu sihirbazlık böyle devam edip gidecektir. Ta ki insanlar iradelerine sahip çıkacakları zamana kadar…
Farkında olalım ya da olmayalım biz insanlar, öncelikli olarak kendi zihinlerimizin ürettiği "zindanlar" içinde hapsolmuş durumdayız. İnsan zihni hem kendi yapısal gerçekliliğinden ve hem de dış bir etken olan "iblis" ve onun adamlarının ayartmalarından hareketle sürekli olarak "fantezi tuzakları" oluşturur ve sahibini o tuzaklara düşürerek mahkûm eder. Böylece insan kendi zihninin/aklının (aslında akılsızlığının) esiri oluverir. İmanda derinlik kazanamamış insan, zihinsel aydınlanmasını bir türlü gerçekleştiremediği için bu durumun farkında bile olamaz; kendisini asla tanıyamaz ve devamlı bir "rüya hali" yaşamaya mahkum olur. Bu durum, iblis ve onun adamlarının uyutucu ninnileriyle devamlılık kazanır; ta ki ölüm gelip çatıncaya kadar!.. Aslında insan kendi gerçekliliğini ve içerisinde yaşamakta olduğu varlıkların gerçekliliğini sağlıklı bir şekilde okuyup anlayabilse, daldığı o rüyalar aleminden uyanmış olacak ve daha yüksek bir bilinçlilik durumuyla yüzleşecektir. O, kendi benliğini sarıp sarmalayan karanlıklar ağını bir türlü fark edememekte ve böylece sürekli tutsak kalmaktadır. Ram Dass'ın yerinde ifadesiyle, "bizler hepimiz kendi zihinlerimizin tutsaklarıyız. Bunu fark ediş, özgürlük yolculuğunun ilk adımıdır." Çünkü insan, her zaman "şartlanma"nın tuzağına düşer ve orada mahkûm olur. Onun için insan, ilk önce kendi gerçekliliğini keşfetmeli ve yolculuğa oradan başlamalıdır. Hangi çeşidiyle olursa olsun tutsaklık, sonsuz ızdırabın adıdır. Bunu fark ediyor olmamız yine de kendi gerçekliliğimizle ilgili bir durumdur.
Her bilinçlilik durumu zorunlu olarak sınırlı ve göreceli bir gerçeklik özelliğine sahiptir. Bu itibarla hiçbir bilinçlilik durumu bütünüyle gerçeği kuşatamaz. Bundan ötürü "zihinsel şartlanmışlıktan" mutlaka kurtulmalıyız. İnsan ancak bir üst zihin basamağına yükseldiği zaman, daha önce içinde bulunduğu basamağı görüp anlayabilir. Hali hazırda içerisinde bulunduğumuz bilinçlilik durumu bizi çepe çeve kuşatır ve görüş ufkumuzu alabildiğine daraltır. Öyle ki, kendimizden ve kendi anlayışımızdan başkasını göremez oluveririz. Böylece kendimizin doğru yolda, başkalarını ise yanlış yolda olduğunu söylemeye başlarız.. Bu tuzağın aşılabilmesi için çok ciddi bir "iç eğitime", dolayısıyla "akl-ı mustakîme" ve "kalb-i selime" ihtiyaç vardır. Aslında "…bizim normal uyanıklık bilinçliliğimiz, özel bir bilinçlilik tipinden başka bir şey değildir. Öyle ki, hemen yanı başında ondan çok incelik tülleri ile ayrılmış, ancak tamamen ayrı potansiyel bilinçlilik biçimleri de vardır. Bir ömür boyu bunların varlığından bihaber olarak yaşıyor olabiliriz. Sorun bunları nasıl kavranabileceğidir…"(William James)
Ta baştan beri insan zihninin takındığı iki eylem biçimi vardır: Taklit ve anlama/kavrama. Birinci eylem türü insan zihninden hiç ayrılmaz. Bu, onun yapısal bir özelliğidir. Bize düşen, ikinci eylem biçimini üretecek damarı sürekli açık tutmaktır. Hiç şüphesiz bunun için de sürekli anlamaya, tefekkür etmeye, taakkul etmeye, tafakkuh etmeye ve tezekkür etmeye ihtiyaç vardır. Bunun için de gerçekten akl-i mustakım ve kalb-i selim sahibi olmak gerekir.
İnsan şu ya da bu vesileyle, herhangi bir şekilde yaratılışı gereği olması gerekli olan yerden ayrılıp, asla bulunması gerekli olan yerlere gitmektedir/gidebilmektedir. Burada iç ve dış etkenler önemli roller oynamaktadır. İç etkenleri, insanın bizzat kendi duygu, düşünce, inanç ve tasavvurları oluşturmaktadır. Bunlar ikinci bir kişi gibi insana "fantazi tuzakları" kurabilmektedirler. "Furkan'a" sahip olmayan insan bu tuzakların farkına bile varamaz. Bir ömür boyu kendi kazdığı kuyuda/kuyularda bir sefil olarak kalmaya mahkum olur da, gerçeğin bir türlü farkına varamaz. Kur'an-i Kerim'in işaret ettiği şu konuma düşerler:
"Onlar, (bu Kur'an'ın cağrısına karşı) tam anlamıyla sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler; (bu nedenle, sapmış oldukları hidayet yoluna) asla bir türlü dönemezler" (Bakara Suresi,18)

Hiç kimse çalışmadan başarılı olamaz. Başarı doğuştan kazanılmış bir hak değildir. Başaranlar, çalışmasını bilenler ve bu uğurda sebat edenlerdir. Hiç şüphesiz en zor olan, bir insana kafasını dolduran kabuller (zihin durumu)konusunda eleştirel bir tavır kazandırmaktır. Schumacher'in ifadesiyle, "her düşünce süzgeçten geçirilebilir, ama süzgeç olarak kullandığımız düşünce (bir türlü) süzgeçten geçmez." İşte insanın asıl problemi budur. Belki de işin en kolayı işe buradan başlamaktır. İnsan önce kendi zihinsel durumunu, kendi kabullerini, kendi anlayış ve tutumunu gözden geçirmeli ve üstelik bunu daima yapmalıdır. Hiç şüphesiz bu tutum onu daima bir üst zihinsel basamağa çıkaracaktır. Böylece kendi paradigması aydınlanmış olacaktır.

Her görüş gerçeklik konusunda bir kısım varsayımlara dayanır. Her paradigma, kendi gerçekliliğini dayandığı varsayımların gerçekliliğine bağlar. O varsayımlar doğru kabul edildiği için, onlara bağlı olarak inşa edilmiş paradigmalar da doğru kabul edilir. Bu sebeple bir görüş, dayandığı varsayımların doğruluğunu tüm gücüyle kanıtlamaya çalışır. Hiç şüphesiz bunu da kendini var kılacak şekilde yapar ve bu konuda ortaya çıkan diğer varsayımları ya görmezlikten gelir ya da çarpıtır/tahrif eder. Böyle yapmak suretiyle paradigma, kendini sağlama almış, sahibini ise mahkum etmiş olur.

İnsan nasıl düşünürse öyle algılar. Verdiğimiz hükümler, kendi varsayımlarımıza verdiğimiz anlamlardan başka bir şey değildir. Aslında insanın yargıları onun içsel durumunun bir yansımasıdır. İnsan iradesi, birtakım ön kabuller muvacehesinde işlev görür. İnsan için gerçek, kendi gerçek dediğidir. Bu itibarla, insanın önünü açacak olan en kolaylaştırıcı etken, gerçekliliği değiştirme yerine ona dair düşüncelerin daima değişebileceğini öğretmektir.

Her zaman daha da ötesinin var olduğunu bilmeliyiz. İnsan buna iman etmelidir. Sadece eldeki gerçeklilik gerçekliliğin tümü değildir. Tohum halindeki bir gerçekliliğin kendi içinde nice geçeklilikler barındırdığını mutlaka bilmeliyiz/görmeliyiz. Bunu göremeyenler daha ilk adımda kendilerini karanlığa mahkum etmiş olanlardır. Şurası kesin bir gerçektir ki, gelişim sürdüğü müddetçe insan, görmekte ve yaşamakta olduğu gerçekliliğin ötesinde daha nice gerçeklikler ve daha nice üst zihin durumlarının olduğunu müşahede edecektir.
Kur'an-ı Kerim'in önemle tanıttığı "kâfir","müşrik", "münafık" ve "günahkar" insan tipleri dikkatle gözlemlenip değerlendirilirse görülür ki, onların hepsinin bir tek önemli özelliği vardır: Bu özellik, onların kendi zihinleri tarafından köle edilmiş olmalarıdır. Diğer bir ifadeyle onlar, kendi kişisel gerçekliklerini keşfedememiş mahkûmlardır. Eğer onlar, bilinçlerini mahkum ettikleri "cehennem"den kurtarabilselerdi, elbette pek çok şeyi idrak etmiş ve İblis'in tuzaklarından kurtulmuş olacaklardı. Bunu başaramadıkları için, bugün o cehennemde bulunmaktadırlar.
Bir başka yazımızda ifade ettiğimiz üzere Küfür, feci bir akıl tutulmasıdır. Bu süreçte, var olan asla yok olmaz; ancak, küfür olgusuna tutulmuş olan şahıs, sadece kendisini "mahrum" etmiş olur. Önüne engeller koyarak yakın mesafelerde kaybolmuş olur. Burada yok olan ve kaybeden aslında insanın bizzat kendisidir. İnsan kendisini mahrum ederek, önündeki bütün imkanları imkansızlığa dönüştürmüş olur

Allah Teala, Hz. Adem'in bütün zürriyetinden kendisini tanıyacaklarına dair "bir ahid/söz" almıştır. Her bir insan bu ahid sonucu yaratılmaktadır. Bir başka isimlendirme ile bu sözleşmeye "fıtrat sözleşmesi" de denebilir. Buna göre insan, Allah'ın "rububiyyetini" ikrar etme mecburiyetindedir. Onun için bir insan, Allah'ın rabliğini ve peygamberin doğruluğunu kabul edecek şekilde yaratılmaktadır. Eğer fıtratı bozulmamışsa o, bu gerçeği çok rahat bir şekilde anlar ve kavrar. Bu noktada enfûsî olan ile afakî olan ahenkli bir tevhid oluşturur; insanın vicdanından gelen ses, peygamberin ve bütün varlığın sesi ile birleşir ve doğal olarak: Evet, evet! Tabiî ki, Allah benim de Rabbimdir." Sözünü insana söyletir.
"Evet, şunu bütün insanlara hatırlat ki, senin Rabbin, âdemoğullarından, onların sırtlarından (sulplerinden) onların zürriyetlerini(nesillerini) tutup almış ve onları (tek tek) kendi kendilerine şahit tutarak şöyle demiştir: 'Ben sizin Rabbiniz (yaratıcınız, besleyip büyüteniniz, varlığınızı koruyup ayakta tutanınız, terbiye edip kemale erdireniniz, düzene koyup idare ediciniz, sahibiniz ve efendiniz) değil miyim?' Onlar da: 'Evet, evet! Tabii ki sen bizim Rabbimizsin; biz buna kesin olarak şahit olduk!' demişlerdi. [Bakın, şimdi biz bu hakikati sizlere hatırlatıyoruz ki,] kıyamet gününde, gerçekten bizim bundan (Allah'ın Rabbimiz olduğundan) haberimiz yoktu!" demeyesiniz.
Ve yine o gün: "Bizden önce, sadece atalarımız şirk koşmuşlardı! Biz de onlardan sonra gelen bir nesildik…[Şirk koşmayı atalarımızdan miras aldık/öğrendik;bu konuda bizim hiçbir günahımız yok; bütün suç onlara aittir!..] O halde ey Rabbimiz! Şimdi o hakkı batıl gösteren kimselerin yaptıklarından dolayı, bizi de mi helak edeceksin?!" demeyesiniz. ( A'raf Suresi,172-173)
Daha bu dünyaya teşrif buyurmadan önce, varlığımızın doğasına, öz cevherimize işlenen bir hakikat vardır. Bu hakikati hatırlatmak üzere vahiy insana çağrıda bulunur. İnsan olarak sahip olduğumuz doğal(fıtri) yapımız gaflet tabakalarının altında kalsa da O, özünde dirilmeye hep hazırdır. Bu da, hatırlamak/farkında olmak ve teslim olmakla gerçekleşir. İnsan, sahte bencillikleri yıkıp gerçeğe teslim olabilirse, dirilmeye yüz tutar
Her bir insan fıtrî yetilerini harekete geçirerek kendi varoluş gerçekliliğini, yaratılış kanununu, insana egemen olan hayat sürecini ve insanın varoluşsal konumunu gerektiği gibi düşünürse, kendi zihinsel tutukluğunun ve mahkumiyetinin önünü açacak olan şu iki gerçeği çok iyi bir şekilde anlar:
1-Allah bütün âlemlerin tartışmasız rabbi'dir.
2-Allah'a şirk koşmak kesinlikle kişisel bir cürümdür.
Yüce Allah bütün insanları "tevhide" delalet eden "enfûsî" ve "afâkî" delilleri anlayacak düzeyde ve tertemiz bir yapıda yaratmıştır/yaratmaktadır. İnsan kendi varlığına, geçmişine, haline ve geleceğine kesinlikle egemen değildir. O, bütün halleriyle "muhtaç" bir varlıktır. Onca şişinmelerine rağmen "ihtiyaç" ve "zayıflık" onun alın yazısıdır. Sebepler her nekadar onun lehine işlemiş olursa olsun, şurası kesin ki o, her hal ve durumda tam anlamıyla "muhtaçtır" bir varlıktır. Sahip olduğu her bir şey ona, kesinlikle bir başkası(Allah) tarafından ihsan edilmiştir.
İnsan evrensel gerçekliliğe de asla hükmedemez ve buna bağlı olarak kendi gerçekliliğini de asla yönlendiremez. O, ister kabul etsin, ister etmesin kesin olan şu ki, mutlak egemen bir güç(Allah) ona hükmetmektedir; sahip olduğu ve ihtiyaç duyduğu hiçbir şey insanın kendisine ait değildir. Bunu, en alt düzeyde akıl sahibi olan sıradan bir insan dahi anlar. Peki, bu durum neye şahadet etmektedir? İşte tam da bu noktada insan durur ve düşünürse (fıtratını harekete geçirirse), onun kendisine söyleyeceği/şahadet edeceği gerçek şudur: "Evet, hiç şüphen olmasın ki, ey insan! Senin mutlak egemen ve mutlak müdebbir bir Rabbin var. Sen, O'nu hesaba katmadan gerçek anlamda hiçbir şeye asla sahip olamaz ve kendini de kölelikten kurtaramazsın…"
Hiç şüphesiz insan hayatının gayesi, kendini tanıma; suflî (aşağılık) arzularının üzerine çıkmak ve ulvî (yüce) güçlerini geliştirmek olmalıdır. Aksi taktirde onun hayatı, kendi varlık kategorisinin altındaki tarafa doğru düşmeye başlar. Böylece aşağılık isteklerinin baskısı altına girer ve esaret hayatı yaşamaya mahkum olur. Oysa insan, kendi benliğini vahiy ruhuna açık hale getirip yücelere doğru uçabilir; İçindeki merhamet, adalet, sevgi, tevhid ve fazilet tohumlarını yeşertip meyve verir hale getirebilir. Vahyin insana söylediği şudur: Bütün bir kainatı ve onun bir parçası olan seni, yaratan Allah'tır. Seni yeryüzüne yerleştiren, oradaki her nimeti senin için yaratan ve her bir şeyi emrine/hizmetine veren de O'dur. Bundan dolayı sen sadece ve sadece Allah'a kul olmalısın; zaten sen bunun için yaratıldın. Bu, senin hayatının ana istikamet çizgisidir. Sen bu yolda yürüyecek ve daha yukarılara çıkacaksın… Aşağılarda olmak sana asla yakışmaz Kendini mahkum ettiğin bu düşüncesizlik cehenneminden kurtar ve Allah' yönel…
İnsan huzur ve mutluluğu ancak Allah'a kul olmakla kazanır. Allah'tan başkalarına kul olan insan başını sıkıntılardan asla kurtaramaz Bunun için insanın çok ciddi bir terbiyeye ihtiyacı vardır. Terbiye de ancak Allah'ı tanımakla gerçekleşir. Allah işin içine karıştırılmadan terbiye olmak mümkün değildir. Terbiye ancak ilahi kalıba dökülmek suretiyle gerçekleşebilir. İnsan terbiyesi için bir başka kalıp yoktur. Günde en az beş kez ilahi kalıba dökülmeyenin terbiyesi mi olur?!
İnsan, bu yolda yürüyebilmek için daima vahiy ruhuna(gücüne) ihtiyaç duyar; "kutsal ruhun" elinden tutmasını ister. Çünkü vahyin refakat etmediği insan, bu yolda tökezler ve süreç içerisinde hevasına kapılır ve böylece kendi bilincinin zavallı bir kölesi olarak karanlıklara mahkum oluverir.
Heva ve heves insanı daima aşağılara düşürür. Vahiy ise, insanı gideceği asıl hedefe adım adım yürütür. Hevasının rüzgarına kapılmış insan, sıkıntı ve kederden asla kurtulamaz. Bu tip insanların oluşturduğu toplumlar da azgınlıktan, sapıklıktan ve kokuşmuşluktan kurtulamaz. Aslın bir insan ve toplum için en büyük felaket böyle bir duruma düşmüş olmaktır. Bundan dolayı, insanın ilahi ölçüler dahilinde terbiye edilmesi kaçınılmaz bir durumdur. İnsanın nefsine musallat olan kötü huy/ahlak mutlaka silinip atılmalı ve onun yerine iyi olan huy/ahlak ikame edilmelidir.
İnsan ruhunun en derin noktalarından başlayıp adım adım onun bütün varlığını sarıp kuşatacak olan tasfiye(arınma), tevhid'in esasını oluşturur. İslam dininin en yüksek amacı bu tasfiyeyi gerçekleştirip yerine sadece ve sadece Yüce Allah'ı yerleştirmektir. Hiç şüphe yok ki, süreç içinde ruha sinmiş/yerleşmiş yabancı unsurlar, insanın zihin sağlığını ve ruh yapısını bozmaktadır. Bu mikroplar tek tek bulunup özenle sökülüp atılmadan insanın şifa bulması mümkün değildir. Bu yabancı unsurlara dair her bir şey, insanın insanlığını ciddi anlamda perişan etmektedir.
Bugün hemen hemen bütün insanlıklarına "kalp hastalıklarına" düçar olmuş vaziyettedir. Bu hastalıkların başında "dünya sevgisi", "mal-mülk edinme", "makam-mevki sahibi olma", bunların peşinden ihtirasla gitme, "kıskançlık", "övünme","hava atma", "büyüklük taslama", "yüzeysel yaşama", "geleceği düşünmeme", "habire mal ve servet biriktirme", "yaratılış amacından yoksun kalmak", "Allah'ı unutmak", "sanki Allah yokmuş gibi yaşamak", "ahiret hayatından bihaber olmak", "küfür", "nifak", "şirk", "şüphe", "zulüm", " ayrıklık", "düşmanlık", "açgözlülük", "ümitsizlik", "cahillik", "bağnazlık", "taassub", "kötü niyet" ve benzeri durumlar gelir. Bu hastalıklara tutulmuş insanların kalp sektesiyle gitmeleri an meselesidir. Bunlar ve benzeri hastalıklara sahip olan insanların acilen tedaviye alınması ve müşahede altında tutulmaları zorunludur.
İnsanı insanlığından eden işte bu kalp hastalıklarıdır. Hiç şüphesiz bu hastalıkların mahir doktoru sevgili peygamberimizdir. Bunların tedavisi için uygun olan ilaçlar da ancak Kur'an eczanesinde bulunmaktadır. Kur'an hem bu hastalıkların ve hem de zihnimin mahkum ettiği tutsaklığın ilacıdır. İnsan başka hiçbir kaynaktan "üstün ahlak" ve " yüce duygular" elde edemez. Hastalığın sebebi olan mikroplar, o hastalığın şifası olamazlar. İnsanı ahlaksız hale getirip, onu kendi kendisinin kölesi kılan anlayışlar ve inançlar, onu "üstün ahlak sahibi" yaparak "cennetlik" hale getiremezler. İnsana cennetin kapılarını açacak olan Kur'an-ı yeniden düşünmektir.
Sözün özüne kulak verelim:
"(Ey insanlar!) Gerçek şu ki, biz size, içerisinde şan ve şeref iniz bulunan ve yine içerisinde sizin için gerekli olan her türlü hatırlatma / ders ve uyarı yer alan alabildiğine mübarek bir kitap indirdik! Hala aklınızı kullanmayacak mısınız?!" ( Enbiya Suresi,10)
.

İnsanın Güzelleşmesi Ya Da Hayatın Merkezine Allah'ı Yerleştirerek Yaşamak

Mustafa Sezer

Kur'an-ı Kerim insanı bir bütün olarak ele alır ve onun hiçbir boyutunu ihmal etmez. Kur''an atölyesinden çıkan insan dengeli ve kâmil insandır. Kur''an aynı anda insanın hem aklına/düşünce dünyasına, hem kalbine/duygu dünyasına ve hem de nefsine/komple bütün kişiliğine önem verir ve bunların, bir denge düzeni içerisinde sağlıklı gelişimini sağlamak için azami çaba ve gayret sarf eder. Kur''an-ı Kerim''e göre, bütüncül bir gelişim düzenine (düşünce, duygu, davranış) sahip olmayan insan, eksik bir insandır. Bu itibarla, onun insani erdemleri/ürünleri üretmesi mümkün değildir. İyi ürün ancak mümbit bir topraktan usulüne uygun çabalarla elde edilebilir. Islah edilmemiş topraklardan iyi ürünler alınamaz. İnsan da tıpkı bunun gibidir. Eğer o akıl, kalp ve nefis boyutlarıyla salaha kavuşturulmamışsa yani mümbit hale getirilmemişse, ondan da, asla iyi, güzel ve kaliteli davranışlar yani İslami erdemler elde edilemez. Kur''an-ı Kerim, İnsana ait güzel ürünlerin, ancak ıslah edilmiş akıl, kalp ve nefis sayesinde elde edilebileceğini söyler ve bu alanlarda insanı geliştirmeye çalışır.
"Ve o temiz ve hoş memlekete/o mümbit toprağa gelince, onun bitkisi, Rabbinin izniyle (iyi ve bereketli olarak bol bol ve tekrar tekrar) çıkar; ama o kötü ve pis olan memleket (o çorak toprak) ise, ancak (hayır ve bereketi olmayan) faydasız bitkiler çıkarır! İşte biz, şükretmekte olan bir toplum için ayetleri (mesajları, göstergeleri) böyle çok yönlü açıklayıp ortaya koyuyoruz." (A''raf Suresi, 58)
Görüldüğü üzere bu âyet-i kerimede de temsili bir anlatım (istiare) söz konusudur. Allah Teâlâ''nın, mü''min ve kâfir kimseleri, diğer bir ifadeyle mayası sağlam, karakterleri temiz ve hoş olan ve mayası bozuk, karakteri kötü ve pis olan kimseleri verimli/mümbit ve verimsiz/çorak topraklara benzettiği görülmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v.) ''ın şu hadisi şerifleri buradaki anlatımın çok güzel bir açılımıdır. Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) söyle buyurmuşlardır: "Allah''ın benimle gönderdiği hidayet ve ilim, yere/toprağa isabet eden bol bir yağmura benzer. Yeryüzünün bir bölümü elverişlidir; suyu kabul eder/ emer. Böylece bol miktarda ot ve yeşillik bitirir. Yeryüzünün bazı bölümleri de çoraktır. Suyu yüzeyde tutar emmez; ama Allah Teâlâ bu sudan insanların faydalanmasını sağlar. İnsanlar bu sudan hem kendileri içer, hem (hayvanlarını) içirir ve hem de tarlalarını sularlar. O yağmur suyunun isabet ettiği başka bir yerde, düz ve kaypak alanlar/kumsal çöllerdir. Orası ne suyu kabul eder/tutar ve ne de her hangi bir yeşillikle bitirir. İşte bu (temsil), Allah''ın dinini anlayan ve Allah''ın benimle gönderdiği (hidayet ve ilimden) faydalanarak onu öğrenen ve öğreten kimseler ile bu (hidayet ve ilme) başını kaldırıp bakmayan ve Allah''ın benimle gönderdiği hidayet rehberini ( Kur''an-ı) kabul etmeyen kimseler için verilmiş bir örnektir." (Sahih-i Buhari, Kitabul-İlim, Had- No:21)
Mü''min kişi, üzerine yağmurun yağdığı mümbit toprak gibidir. Kur''an-ı Kerim''in ayetleri (anlamları) onun kalbine tıpkı bir yağmur gibi iner/ yağar ve o bu suyu kabul eder ( yağmuru içselleştirir) ve böylece her çeşit güzel bitki; düşünce, inanç, söz, amel ve Ahlak, Allah''ın izniyle onda bol bol, tekrar tekrar tezâhür eder. İbn-i Abbas (r.a.)''ın ifadesiyle "Mü''min, kendisi ve işi temiz ve hoş olan kimsedir."
Kâfir kişi ise, üzerine yağmurun yaptığı verimsiz kıraç bir toprak gibidir. Kur''an-ı Kerim''in ayetleri onun da kalbine iner/yağar; ama o bunu kabul edip içselleştirmez ve böylece çorak kalmaya devam eder... İbn-i Abbas (r.a.)''ın ifadesiyle "Kâfir, kendisi ve işi, pis ve çirkin olan kimsedir." Aslında, şunu söyleme hakkına sahibiz ki, içinde Kuran''dan bir şeyler olmayan her kişi, harap bir ev gibidir. Bu evde sadece zararlı hayvanlar yaşar…
Daha iyiyi iyiden, daha kötüyü kötüden ayıt etme kabiliyeti olan akıl, Allah''ın insana bahşettiği en büyük lütuftur. Akıl, insanı insan yapan ve onu Allah''ın vahyine muhatap kılan yegâne ayırt edici güçtür. İnsan bu gücü doğru kullandıkça, doğru inanç, doğru bilgi ve doğru davranışlar elde eder. Dengeli bir hayat oluşturur. Bunun için Kur''an, insanın aklını önemser ve onun önündeki tüm engelleri bertaraf eder. Çünkü düşünemeyen veya doğru düşünemeyen insan, doğru tercihler yapıp, doğru davranışlar geliştiremez. Buradan hareketle diyebiliriz ki, ıslah edilmiş akıl, insan ve toplum için güvenli bir kılavuz gibidir.
Doğru bir akıl ve doğru bir anlayış kazanılabilmesi için Kur''an, öncelikle insana Rabbini tanıtır. Rabbini sıfat ve fiilleriyle tanıyan insan, her şeyini rabbine borçlu olduğunu anlar ve O''na karşı şükran dolu bir bilince/kulluk bilincine ulaşır. Bunun bir sonucu olarak da, Rabbine ve kendisi gibi yaratılmış olan varlıklara karşı görev ve sorumluluk bilinci elde eder.
Her bir insan fıtri yeteneklerini harekete geçirerek kendi var oluş gerçekliliğini, yaratılış kanununu, insana egemen olan hayat sürecini ve insanın var oluşsal konumunu gerektiği gibi düşünürse, şu iki hakikati çok net bir şekilde anlar:
Allah (c.c.) bütün âlemlerin yegâne Rabbidir.
Allah''a şirk koşmak kişisel bir yanılgıdır. Bu yanılgının sonuçları kişiyi ve toplumu kuşatıp perişan edecek düzeylere varabilmektedir.
Yüce Allah, bütün insanları "Tevhid"e delalet eden "enfusi" ve "afaki" delilleri anlayacak düzeyde ve tertemiz bir yapıda yaratmıştır ve yaratmaktadır. İnsan denilen varlık kendi varlığına, geçmişine, şu anki haline ve geleceğine asla egemen değildir. O, her haliyle "muhtaç" bir varlıktır. Onca kibir ve gururuna rağmen "ihtiyaç" ve "zayıflık" onun alın yazısıdır. Sebepler her ne kadar onun lehine işlemiş olursa olsun, kesin olan şu ki, insan, her hal ve durumda "muhtaç"tır; sahip olduğu her şey, kendisine, Rabbi tarafından verilmiştir ve verilmektedir. İnsan ister kabul etsin, ister kabul etmesin, kesin olan şu ki, tam anlamıyla egemen bir güç, insana ve varlığa hükmetmektedir; sahip olduğu ve ihtiyaç duyduğu her şey, insanın kendisine ait değildir. Bunu, en alt düzeyde akıl sahibi olan insan bile anlar. Bu durum, insana Rabbini gösterir ve O''na yönelmesini sağlar.
Allah (celle ve alâ) bütün insanların Rabbidir. Onları başıboş bırakması asla düşünülemez. İnsan, bütün bir kâinatın meyvesidir. Kendisi için bunca yatırım yapılan insan, Rabbi tarafından asla başıboş bırakılmaz. Bu itibarla, onlara hem bu dünyadaki hem de âhiretteki fayda ve zararlar bildirilmiştir. Peygamberlerin gönderilmesi ve kitapların indirilmesi, hem Rabb isminin hem de Rahman ve Rahim isminin bir gereğidir. Rabbimizin Rahman ve Rahim oluşu, kulları "kemâle" ulaştıracak şeyleri ulaştırmasını sağlar. Yağmurun yağması, dünyanın ihya olmasını sağlar, vahyin inmesi de akılların, kalplerin ve ruhların ihya olmasını sağlar. Yağmurun yağması ne kadar tabii bir rahmet (olay) ise, vahyin indirilmesi de o kadar tabii bir rahmet (olayı) dır. Bitkilerin her yıl yeni baştan ihya edilmesi güzel de, insanın vahiy ile ihya edilmesi güzel değil midir?
İnsan, Allah''ın sıfatlarını, kendi var oluş boyutunda yansıtacak şekilde yaratılmıştır. Bu özellik, insana Allah''a muhatap olma şerefi kazandırmıştır. Eğer insan bu özellikte yaratılmamış olsaydı, Allah''la insan arasında iletişim gerçekleşmezdi. Bu durumda insan, asla Allah''ın muhatabı olamayacak ve hayvanlar seviyesinde kalacaktı. Kur'' an-ı Kerim''e göre Allah''la insan arasında kopmaz bir ilişki söz konusudur. İnsan, "Tevhid"den uzaklaşıp, "şirk"e doğru sarkmak suretiyle, Allah''la arasındaki olumlu ilişkiyi olumsuz hale getirir. Bu çirkin durumun oluşmasının yegâne sebebi, insanın basiretsizliğidir, körlüğüdür. İnsan, "şahadet âlemi"nin izini süremeyince, diğer bir ifade ile "enfus" taki ve "afak" taki ayetleri okuyamayınca körleşir ve böylece, tek taraflı olarak kendisini "karanlıklara" mahkûm eder.
Bütün bir varlık, Yüce Allah''ın sıfatlarının bir tecellisi ve bir tezahürüdür. Varlığın Rabbi (yaratanı, besleyip büyüteni, varlığını koruyup ayakta tutanı, terbiye edip kemale erdireni, düzene koyup idare edeni, sahibi, efendisi ve mutlak mutasarrıfı) Allah''tır. İnsan yaratılmış olan bu varlık âleminden bağımsız değildir. Her nerede bulunursa bulunsun ve her ne zamanda olursa olsun, Allah her dem onunla beraberdir ve hatta ona şah damarından daha da yakındır. Kendisi Allah''ı görmese de, Allah onu görüp gözetlemektedir. İnsan bu gerçeği asla unutmamalı ve Allah''tan bir an bile gafil kalmamalıdır. İnsanı nankörleştiren/ahlaksızlaştıran, onun bu gerçekten gafil davranmasıdır. Bu aymazlık durumu, insanı kibir ve gurur sahibi yapar ve onu içten içe çirkinleştirip çökertir. İnsan, var oluş gerçeğini ve yaratılış gayesini unutarak veya kendini "bir şey" zannederek yoldan çıkmakta ve şımarıp azmaktadır. Onun bu tutumu, kendisini ahlaksız bir varlık haline getirmektedir.
İslami hayatın amacı "Tevhid"i gerçekleştirmektir. Bunun en özgün ifadesi, "şahadet"tir. Şahadet, gerek enfus ve gerekse de afakta Tevhide tanık olmak ve onu yaşamaktır. İçerisinde yaşamakta olduğumuz şu şahadet âlemindeki her bir şey, Allah için bir delil, bir işaret ve bir göstergedir. İnsan, kendisine bağışlanan aklının fonksiyonlarından olan tefekkür, tedebbür, teakkul, tezekkür ve tefakkuh eylemlerini gerçekleştirebilirse, "marifetullah''a" ulaşabilir ve böylece "hidayete" kavuşur. Denebilir ki, Yüce yaratıcıyı insanlara hakkıyla kavratmak ve O''na şirk koşmaktan uzak tutmak yani Tevhide erdirmek dünyanın en zor işlerinden biridir. İnsan aklının en büyük zaafı her seferinde şirk tuzağına düşmesidir. İnsanların çok azı müstesna hemen hemen kendisini şirk tuzağından koruyabilen yok gibidir.
"(Onların tutumlarına şaşmamak gerekir; çünkü) göklerde ve yerde nice ayet (işaret, delil, gösterge ve mesaj) vardır ki, onlar bunların etrafında döner (ve üstüne basar) dururlar da, (bir kez olsun akıl gözüyle/ibret nazarıyla dönüp bakmazlar); onlar bu ayetlerden daima yüzlerini çevirerek geçip giderler."
"Evet, (işte bu işaret levhalarını göremedikleri içindir ki,) insanların çoğu, Allah''a ortak koşmadan (bir türlü katıksız bir Tevhid ile) iman etmezler. (illa bir şeyleri ve birilerini bir şekilde Allah''a ortak koşup öyle iman ederler.) (Yusuf Suresi, 105 -106)
İnsan, Tevhid anlayışından uzaklaşıp şirk anlayışına yaklaştığı oranda kendisini çirkinleştirir ve nihayet müşrik olmakla büsbütün necis/pis bir hal sahibi oluverir. İnsanın güzelleşmesi, onun hep Tevhid üzere kalmasıyla mümkündür.
Tevhid; Allah''tan başka hiçbir ilahın olmadığına, Allah''ın zatında ve sıfatlarında benzersiz ve eşsiz olduğuna, maddeden manaya kadar bütün varlıkları yaratanın ve yönetenin Allah olduğuna iman etmektir. Herhangi bir şeyi ve kimseyi Allah''ı sever gibi sevmek, ona gönül vermek ve ona güvenmek Tevhid inancını bozar; insani ve toplumu çirkinleştirir.
Mü''min insanın kalbinde sadece ve sadece Allah olmalıdır. Oraya başka şeyleri ve başkalarını yerleştirmek veya orayı mesken tutmalarına izin vermek şirktir. Bu itibarla, bir mü''minin kalbinde asla iki sevgi bir arada bulunamaz ve bir mü''min aynı anda hem Allah''a ve hem de başkalarına kulluk edemez.
İslam, Allah''a teslimiyetin sonucu neş''et eden huzur ve esenlik durumunun adıdır. Bu esenlik durumu insanın kalbinden doğar ve dalga dalga bütün bedenine ve âleme yayılır. İşte bundan dolayıdır ki, kişi, aklını ve kalbini Rabbinden başka hiçbir şeye ve hiçbir kimseye kaptırmamalıdır. Aklın ve kalbin kayması, büyük bir hastalık halidir. Bu hastalık tedavi edilmeden insanın güzelleşmesi asla mümkün değildir.
Bunun için kişi, sadece ve sadece Allah''a kul olmalıdır ve teslimiyet (İslam) onun bütün varlığını kapsamalıdır. Kural şu: Kişi gücü ve kabiliyeti oranında Allah''ın emir, yasak ve tavsiyelerine riayet ederek yaşamalı ve hayatta ortaya çıkan neticelere rıza göstererek Allah''a tevekkül etmelidir.
İnsan, Allah''la barışmadan ve O''nun rehberliğine rıza göstermeden barışa/İslam''a asla ulaşamaz. Çünkü barış, huzur ve Mutluluğun yegâne efendisi Allah''tır. Onun içindir ki, Allah olmadan barış ve huzuru ne iç dünyamızda ve ne de dış dünyamızda te''sis etmek söz konusu olamaz. Allah''a rağmen hayat ve güzellik olmaz. Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "İçerisinde Kur''an'' dan bir şeyler bulunmayan kişi, harap olmuş bir ev gibidir.!" Harap olmuş bir ev… Harap olmuş bir kişilik… Harap olmuş bir dünya…
İnsan ruhunun bazı değerleri vardır ki, bu değerler, ancak onları formüle eden Yüce Rabbimizin yardımı sayesinde korunup ayakta tutulabilir. Allah''la ilişkiyi kesmek ve şirk tuzağına düşmek, insan için tam bir felakettir.
Kur''an-ı Kerim, Yüce rabbimizin biz insanlara uzanan rahmet elidir. Gerek aklımızın sağlığı ve gerekse de kalbimizin sağlığı için, ilahi rahmetin fışkırıp coştuğu yegâne kaynaktır. Bu kaynaktan sulanmayan insan, yanıp kavrulmakta olan insandır. Zehirli asitler ne kadar susuzluk giderebilir ki?! İnsan onlardan içtikçe ne vücut kimyası ve ne de ruh kimyası kalacaktır! Evet, o, sadece yanacaktır. İşte tamda bu nedenden ötürüdür ki şirk, "en büyük zulümdür/yıkımdır". Bugün, bunca insanın ellerini suya uzatıp da, o ellerin susuz olarak geri dönmesinin asıl sebebi sizce ne olabilir ki?...
İnsan, şu yeryüzü âleminde Allah''ın "halifesi" olduğunu ve onun adına iş görmek üzere burada bulunduğunu unutmamalı, böyle bir görevden ötürü kendine "yetki" verildiğini asla aklından çıkarmamalıdır. Kur''an-ı Kerim''e göre yüce Allah, insanı çepeçevre kuşatmış, her yaptığını görür ve her söylediğini işitir bir durumdadır. Bu itibarla insanın hiçbir durumu (duygu, düşünce, inanç ve eylem) Allah''tan saklı değildir. Bunun içindir ki insan; neler düşündüğüne, nelere inandığına ve neler yaptığına dikkat etmelidir. İnsan, Yüce Yaratıcısına ve kendisi gibi yaratılmış olan varlıklara karşı asla nankör/ahlaksız davranmamalıdır. Dinin özünün Allah''a karşı ta''zim ve yaratılmışlara merhamet/şefkat olduğunu asla aklından çıkarmamalıdır. Furkan Suresinden yansıyan model bir mü''minin davranış örnekleriyle konumuzu noktalayalım.
"Ve Rahmân''ın (has) kulları o kimselerdir ki, onlar yeryüzünde tevazu (ağırbaşlılık ve vakar) içinde yürürler/ yaşamlarını sürdürürler. Ve her ne zaman cahil kişiler onlara sataşsa, (sadece) "selam (Allah size akıl fikir versin)!" derler.

Onlar, gecelerini Rablerine secde ederek, Onun divânında durarak geçirirler.

Ve onlar, şöyle niyaz ederler: "Rabbimiz! Cehennemin azâbını bizden uzaklaştır; gerçek şu ki onun azâbı, insanın ensesine çökmüş, kendisinden kurtulma imkanı olmayan sürekli bir afet, sürekli bir yıkım, tahammülü çok zor ve can yakan bir azaptır!"

" Gerçekten de orası ne kötü bir karargâh ve ne kötü bir makâmdır!"

Ve onlar, harcama yaptıklarında, ne israf ederler ne de cimrilik yaparlar; bu ikisi arasında uygun/dengeli/ölçülü bir yol tutarlar.

Ve onlar, Allah ile beraber başka herhangi bir ilaha asla yalvarıp yakarmazlar. (Ve onlar,) Allah''ın haram ettiği canı haksız yere asla öldürmezler ve (onlar;) asla zinâ etmezler. Evet, her kim bunları yaparsa (dünya hayatında) cezâsını bulur.

Kıyâmet gününde ise, cezası katmerleşir ve o azâb''ın içinde hor ve hakir olarak kalır.

Ancak pişman olup doğru yola dönen (tevbe eden), inanan ve salih amel yapanlar bunun dışındadır; çünkü onlar, (bu erdemli tavır ve davranışlarından ötürü), Allah''ın kötülüklerini iyiliklere çevirdiği kimselerdir. Allâh çok bağışlayandır ve çok merhamet edendir!

Ve her kim tevbe eder (pişman olup doğru yola döner) ve salih ameller işlerse, işte o, makbul bir kimse olarak Allah''a döner.

Ve onlar, yalana şahid olmazlar. (Ne yalan yere şahitlik ederler, ne de yalanların konuşulduğu ortamlarda bulunurlar.) Boş, anlamsız ve faydasız şeylere rastladıklarında, soylu bir tavırla çeker giderler (o kötü işlerle ilgilenmezler).

Ve onlar, kendilerine Rablerinin âyetleri hatırlatıldığı zaman, onlara karşı sağır ve kör bir tavır takınmazlar. (Düşünüp anlamadan onların üzerine kapanıp yatmazlar.)

Ve onlar: "Rabbimiz! Bize göz nuru olacak (doğru istikamet üzere yürüyecek) eşler ve çocuklar lütfeyle ve bizi, kötülüklerden sakınıp korunanlara kimselere önder/örnek yap!" diye niyazda bulunurlar.

İşte onlar, ak yolda sabır ve sebat göstermiş olmalarına karşılık (cennette) üstün köşklerle mükâfatlandırılırlar ve orada bir sağlık dileği ve selâm ile karşılanırlar.

Onlar orada ebedi olarak kalacaklardır. Ne güzel bir karargâh ve ne güzel bir makamdır orası!

De ki: "Du''ânız/kulluğunuz (O''na) değilse, Rabbiniz size ne diye değer versin/özen göstersin?! Demek yalanladınız (öyle mi)?! Artık azap sizin için kaçınılmaz olacak, yakanızı bırakmayacak!.." (Furkan Suresi, 63-77)

. BİR ÇIKIŞ YOLU OLARAK EVLERİMİZİ KIBLE ( DİNİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM MERKEZİ)HALİNE GETİRME

Mustafa Sezer

Sorumlu bir insanın “iman”dan sonra temel görevi dinini hakkıyla öğrenmek ve onu insanlara öğretmektir. Her bir mü’minin doğruyu, iyiyi ve güzeli öğrenme ve gücü nispetinde başkalarına öğretme sorumluluğu vardır. Bu sorumluluk değişen dünya, artan nüfus, gerçekleşen göç, gelişen ve farklılaşan toplum, dayatılan anlayışlar ve basın-yayın bombardımanı ortamında daha da önem kazanmış durumdadır.

Yaşadığımız şu zamanlarda tam bir keşmekeşlik durumu egemendir. Hangi tarafa dönersek dönelim, şüphesiz çelişkiler yumağıyla karşılaşıyoruz. Bütün ilerleme söylemlerine rağmen toplumsal, psikolojik, kültürel ve daha başka birçok alanda sıkıntılar içerisindeyiz. Şeytanlaşmış insanların oluşturduğu yıkım çemberi giderek daralmakta ve harem-i ismetimize kadar müdahale etmektedir. Maruz kaldığımız “sihir”, bizi kendisine hayran bırakır bir duruma itmiş bulunmaktadır. Gözlerimize ve kalbimize çekilen “şaşkınlık” perdeleri, bizden “sihirbazların” doğruluğuna iman etmemizi ve Firavun’un, hiçte hak olmayan o yolunu doğrulamamızı istemektedir. Zayıflatılmış irade ve akıl gücümüz üst üste darbeler almakta ve bağlı olduğumuz hayat anlayışı bizim dünyamızdan silinip gitmektedir. Bizim “gök kubbemize” ait yıldızlar, işte o şaşkınlıktan ötürü amaçsız olarak kayıp yok olmaktadırlar. Tabii ki bu ortamda tedirginliğimiz, yalnızlığımız, çaresizliğimiz ve korkularımız daha da artmaktadır. Bugün biz mü’minler, inanç ve hayat tarzımız yönünden adeta dört tarafından kuşatılmış ve tepesinden bombalar yağdırılmakta olan bir toplum gibiyiz. Bütün bunlar bizlere bir ” yeniden yapılanma”nın zorunluluğunu hissettirmektedir. Ya dosdoğru bir yapılanmaya /kendimizi inşa etmeye gidip dimdik ayakta kalacağız ya da “başkalaşıp” gideceğiz.

Şanlı dinimiz İslam tam anlamıyla bir “aile” dinidir. Mü’minin evi, İslam toplumunun çekirdeğidir. O, evini bu bilince uygun olarak inşa eder. Yüce dinimize ait eğitim ailede başlar ve toplum içinde gelişerek devam eder. Bizler dini gıdamızı/besinlerimizi, annemizden süt emer gibi “ailemizin” müşfik göğüslerinden emerek alırız. Bu itibarla, çocuklarımıza ikram ettiğimiz inanç, ahlak ve hayat anlayışı helal olmalıdır. Rabbimizin haram kıldığı inanç, düşünce, ahlak anlayışı ve yaşam tarzları kesinlikle çocuklarımıza verilmemelidir. Bunlar bizleri zehirler ve hayatımızı felç eder.

Bu itibarla, her bir mü’min, bilgisi ve kapasitesi nispetinde dinini doğru öğrenmeli ve İslami sorumluluğu gereği onu doğru bir şekilde evlatlarına ve dostlarına öğretmelidir. Mü’min inandığı değerleri önce kendinden başlayarak yakın aile çevresinde yerleştirmelidir. Onun böyle bir görevi vardır.

“Ey iman edenler! Kendinizi ve ehlinizi(ailenizi ve kendilerine karşı sorumluluk duyduğunuz insanları), yakıtı insanlar ve taşlar olan (o korkunç) ateşten koruyunuz! ( Onlar islamın inanç, ahlak ve yaşam tarzına göre yetiştiriniz ve bu anlayıştan sapmamaları için gerekli tüm tedbirleri alınız!) O ateşin başında çok haşin ( iri yapılı, kaba, zorlu) ve acımasız ( görevli) melekler vardır. Onlar, emrettiği hiçbir hususla asla Allah’a isyan etmezler; kendilerine (Allah tarafından) her ne emredilirse,(o mutlaka eksiksiz olarak ve derhal) yerine getirilir!

(O gün kâfirlere söyle seslenir): “Ey kâfirler! Bugün özür beyan edip mazeret üretmeye çalışmayın! Gerçek şu ki, (Sizler) yapıp-ettiğiniz şeylerin karşılığını alıyorsunuz/cezasını çekiyorsunuz!

Ey iman edenler!(İşte o hesap günü gelip-çatmadan önce) “nasûh bir tövbe” ile Allah’a dönünüz! (Her türlü hatanızı, kusurunuzu, günahınızı onaran, eksikliğimizi düzeltip islah eden, size ve insanlara tam bir öğüt/ders olan, Samimi, ciddi, tertemiz ve son derece içtenlikli bir dönüşle Allah’a ( Allah’ın dinine) yöneliriz! Böyle yaptığımız taktirde Rabbiniz, sizin kusurlarınızı (hata ve günahlarınızı) örter ve sizi, altlarından ırmaklar akan cennete kor. O gün Allah, bu şanslı peygamberini ve (onun getirdiğine)iman edip onunla beraber yürüyenleri/onun izinden gidenleri asla utandırmaz/ rezil-rüsvay etmez; (o gün onlar,) önlerinde ve sağlarında ( yayılan) nurları (içinde cennete doğru/ Allah’ın rahmet diyarına doğru) koşup giderler ve şöyle derler: “Rabbimiz! Bizim için nurumuzu ( Sevdalandığımız bu iman ülküsünü) tamamla ( sayende aydınlandığımız bu nurumuzu, sevdalısı olduğumuz bu hidayet ışığını/ İslam dinini ebediyen parlat) ve bize mağfiret eyle! Hiç şüphe yok ki sen , her şeye kâdirsin!”

Mü2min taşımakta olduğu bu meşaleyi asla bırakamaz. Onun, hayatın diğer yüzündeki yolculuğu da bu nur ile devam edecektir. Buradan aldığı bu nur, onu Rabbinin cennetine götürecektir. Bundan ötürüdür ki o, kesinlikle bu yaşantıyı terk edemez ve onun yayılması konusunda da asla kayıtsız kalamaz. Bu konuda o, sorumluluğunun bilincinde olmalıdır. İslam’ın öğretilmesi konusunda sorumlu bir öğretmen olduğunu asla unutmamalıdır.

Şanlı önderimiz Hz. Muhammed(s.a.v.)şöyle buyurmuştur: “Sizin her biriniz birer çobansınız ve her biriniz sürünüzden mes’uldür; Devlet başkanı bir çobandır ve yönetimi altındakilerden mes’uldür. Erkek, aile fertlerinin çabanıdır ve onlardan mes’uldür. Kadın, kocasının evinde çabandır ve çocuklarından mes’uldür. Hizmetçi/işçi, efendisinin/işvereninin malının çabanıdır ve onlardan mes’uldür. Hâsılı her biriniz birer çobansınız ve her biriniz (kendi) sürüsünden mes’uldür.” (Buharı, Nikah, 81)

Hiç şüphesiz eğitim, bir etkileşim sürecidir. Bizler yaşarken bir taraftan eğitiliyor, diğer taraftan da eğitiyoruz. Çocuk, öncelikli olarak ailenin ürünüdür. Topluma ait inanç, ahlak ve kültürel değerler ailede çocuğa yüklenir. Bu gerçeği ifade etmek üzere sevgili Peygamberimiz şöyle buyurmuştur:

“Dünyaya gelen her çocuk ancak İslâm fıtratı üzerine doğar. Daha sonra ana- babası onu Yahudileştirir, Hıristiyanlaştırır veya Mecusileştirir. Nitekim hayvan yavrusu da organları tam olarak doğar. Hiç o yavrunun burnunda, kulağında eksik/kesik bir yer görür müsünüz?” Bu hadis-i şerifi rivayet ettikten sonra Hz. Ebû Hüreyre(r.a.) şu ayeti okumuştur: “ O halde, (gerçek apaçık ortada olduğuna göre) sen, sahte ve düzmece olan her şeyden yüz çevirerek, tam bir muvahhid olarak, kararlı, dengeli bir şekilde bütün benliğini (yüzünü) o dosdoğru yaşam düzenine (İslam dinine) çevir; Allah’ın yarattığı o ilk doğallığa (sarıl)! O, insanları o doğallıkta (tertemiz) ve o yaşam tarzına uygun olarak yaratmıştır. Allah’ın yaratışında hiçbir değişme/bozulma yoktur.(Ne insanı yaratış şekli değişti, ne de insanın dini olan İslam değişti.) İşte dosdoğru din/ yaşam tarzı budur. Fakat insanların çoğu (bunu) bilmiyorlar.” (Rum Suresi, 30. Ayet)

Biz, güneş gibi parıldayarak bize kadar gelen bu dosdoğru dini, elbette ehlimize, çoluk- çocuğumuza, dost ve arkadaşlarımıza anlatıp öğreteceğiz. Bunu can-u gönülden arz etmeliyiz. Bu konuda haklı gerekçelerimizi bulunmaktadır. Bize göre,İnsan Allah’a kul olmadan asla iyi bir insan olamaz. Bu ihbarla kişiliğimizi sağlam ve sağlıklı temel üzerine bina etme mecburiyetindeyiz. Bu dosdoğru dine dayalı temel olmadan kişilik binası kurulamaz.Kişilik binasının kurulmadığı yerden ötesi tam anlamıyla teferruattır. Onun içindir ki sevgili Rehberimiz(s.a.v) şöyle buyurmuştur: “ Önce iman et sonra da dosdoğru davran.”

Bugün, kendimizi içinde bulunduğumuz “medeniyet” özünde insanı yok etmeye/yakmaya çalışan ruhsuz bir medeniyettir. Bütün bir insanlığı saran, işte bu felâkettir. Özünde ateş taşıyan bu rüzgar,her tarafı kavurup kül etmektedir. Tıpkı bir “nar-i semûm” gibi insanın özüne/içine sızıp onu içerden yakmakta ve onu kurumuş bir küfür kütüğü haline getirmektedir. Bu felaket rüzgarına karşı hem kendimizi hem de bütün insanları koruma /uyarma mecburiyetindeyiz. Tertemiz ve saf vahyin (Kuran’ın/kutsal ruhun) sahipleri olarak iman ateşini (nur-i islamı) yükseltmek ve onu insanlığa sunmak zorundayız... Göz göre göre insanların kurutulmasına (imansız ve İslamsız hale getirilmesine) rıza göstermeyiz. Bunun için, bize ait olan her ev bir “ocak” olmalı ve bu “ateş” oralarda yanmalıdır. Kendi nefsimizden başlayarak, merkezden çevreye doğru bu kutsal ateşi, iman nurunu yakma ve yaymalıyız. Sahip olduğumuz hayat suyunu herkese sunmalıyız.

Bu konuda bize ışık tutacak bir demet ayeti sunmak istiyorum:

“ O sihirbazlar atacaklarını atınca, Musa onlara dedi ki: “ Sizin kendisiyle geldiğiniz şey, tam anlamıyla bir sihirdir. (Batılın hak, hakkın batıl gösterilmesi, gerçeklerin tersyüz edilmesi ve halkın aldatılması, gözlerin boyanması sanatıdır.) Hiç şüpheniz olmasın ki Allah, sizin bu yaptıklarınızı boşa çıkaracaktır. Gerçek şu ki, Allah,( sizin gibi düzen bazlık yapıp) fesat çıkarmakta olanların işini asla başarıya ulaştırmaz/ yoluna koymaz.

Ve, (şunu asla unutmayınız ki) Allah, söz ve emirleriyle/yasalarıyla hak ve hakikati mutlaka payidar edecektir. ( Sizin gibi) günaha batmış olanlar(mücrimler) istemese de (Allah, hakkın hak olduğunu cümle aleme gösterecektir.)

Ama Firavun ve onun işbirlikçi çetesi nin, baskı kurup kendilerini bela ve fitneye maruz bırakmalarından/ işkence yapmalarından korktukları için- çok az sayıda (cesur ve yürekli) insan hariç-kavminden Musa’ya iman eden olmadı. Evet, gerçekten de Firavun o ülkede büsbütün azmıştı/ tam bir zorba ve tıran olmuştu. Gerçekten de o, her türlü ölçüyü çiğnemeyi adet haline getirmişti/ hak ve hukuk tanır bir tarafı kalmamıştı.

( Bu ortamda) Musa, (kendisine iman edenlere) şöyle demişti: “ Ey benim kavmim! Eğer gerçekten Allah’a iman ettiyseniz, o halde sadece ve sadece O’na dayanıp güvenin! Eğer gerçekten Müslüman olduysanız (mutlaka böyle yapın)!

Bunun üzerine onlar da şöyle dediler: “ ( Evet,) biz, yalnızca Allah’a güvenip dayandık. O halde ey Rabbimiz! No’lur, sakın bizi bu zalimler güruhunu için bir fitne (deneme, piyon, alet,oyuncak ve işkence) konusu yapma! ( Onları bize musallat etme!)

Ve bizi, rahmetinle bu kafirler güruhundan kurtar!

Ve (işte bunun üzerine) biz, Musa ve kardeşine şöyle vah yettik: “ ( Siz, iman etmiş olan) toplumunuz için, şehirde bir takım “sığınak evler” hazırlayın ve o ima nedenlere deyin ki: “ Bütün evlerinizi birer “kıble” (dini eğitim ve öğretim merkezi) haline getirin; ve namazlarınızı büyük bir istek ve iştiyakla, kılınması gerektiği şekilde dosdoğru olarak eda ediniz!” Ve ( Sen Ey Musa!) İman etmiş olanları (Allah’ın yardımı ve ilahi zafer ile) müjdele!

Ve (bunun üzerine) Musa:” Ey Rabbim!” dedi. “Gerçek şu ki, Sen Firavun’a ve onun önde gelen çetesine, şu dünya hayatında çok büyük bir ziynet (süs, konfor, görkem, çekicilik, cazibe, ihtişam)ve bunca servet verdin. Ey bizim Rabbimiz ( Sen, bütün bunları, kullarını )senin yolundan saptırsınlar diye mi verdin?! Rabbimiz! Onların mallarını sil- süpür (tümden yok et) ve kalplerini de alabildiğine sıkıştır/daralt; çünkü onlar, o can yakıcı azabı görünceye kadar iman etmezler.

(Bunun üzerine Allah) buyurdu ki: “İkinizin davetine de icabet olundu (duanız kabul buyruldu)! O halde ( hak yolda) dosdoğru yürümeye devam ediniz ve sakın o bilmeyenlerin( kendilerini bu dünya hayatının cazibesine kaptırmış olan cahillerin )yoluna uymayınız!” (Yunus Suresi, 81-89.ayetler)

Çıkış için hala bir yol bekliyorsanız, o zaman bu ayetleri tekrar okuyunuz. Hiç şüphesiz “ içinde Kur’an’dan bir şey bulunmayan kişi, harap olmuş ev gibidir.” ( Tirmizi, had. No:3079)

“ (Kur’n-ı okumamak suretiyle,) sakın evlerinizi kabirlere (ölülerin iskan ettiği yerlere)çevirmeyiniz.!” ( Tirmizi, had,No: 3036)

Ölülerin iskan ettiği mezarlarda yaşayanlar! Di haydi , uzatın ellerinizi...

.

TEVEKKÜLDEKİ SIRLAR

Tevekkül, sadece güçlü bir imana sahip, Allah'ın gücünü gereği gibi takdir edebilen ve O'na yakın olan müminlere ait bir özelliktir. Kavrayabilenler için tevekkülde önemli sırlar ve büyük nimetler vardır. Tevekkül, Allah'ın yarattığı kadere kesin bir teslimiyet ve güven anlamındadır. Yüce Allah, insanları ve canlı cansız tüm varlıkları bir kaderle yaratmıştır. Örneğin evrendeki 300 yaklaşık milyar galaksinin ve her birindeki 300 milyar yıldızın, güneşin, dünyanın, denizlerin, ağaçtan düşen tek bir yaprağın, ailenizin, okul arkadaşlarınızın, sizin, kısacası her şeyin Allah Katında, milyonlarca yıl önce belirlenmiş bir kaderi vardır. Ve her varlığın kaderi, Allah Katında Levh-i Mahfuz isimli bir Kitapta yazılıdır. Kimin ne zaman öleceği, hangi yaprağın hangi saniyede yere düşeceği, şu anki yaşınıza gelinceye kadar geçireceğiniz aşamalar, kısacası küçük büyük her olay bu Kitapta kayıtlıdır.

Kuran'da kullanılan "tevekkül" kelimesi son derece önemlidir. Tevekkül etmek, "vekil edinmek" anlamına gelir. Halk arasında yaygın olan inanç, ‘elinden gelen her şeyi yapmak, sonra da işi Allah'a bırakmak’ olarak bilinir. Oysa ‘vekil edinmek’ terimi, bir işin yapılmasının tümüyle Allah'a bırakılması anlamına gelir.

Ancak olayı tamamen Allah'a bırakmak, insanın kendisini olayın dışında tutması anlamına gelmemektedir. Aksine, mümin olayların içindedir, dini ilgilendiren sorumlulukları üzerine almıştır. Zaten tevekkülün gerçek anlamı da burada ortaya çıkmaktadır: Mümin, kendi yaptığı eylemleri de gerçekte Allah'ın dilemesiyle yaptığını bilmekte ve O'nu vekil edinerek bir işe girişmektedir. Çünkü her şeyin ve herkesin olduğu gibi kendi varlığının kontrolü de Yüce Allah'ın elindedir. Sonsuz güç sahibi Allah'a teslim olan bir insan için hastalık da, kaza da, musibet gibi görünen olaylar da sonu hayırla bitecek olan geçici imtihanlardır. Önemli olan, Rabbimiz’in yaratmış olduğu kadere teslim olan insanların bu tür zorluk ve hastalık zamanlarında gösterecekleri güzel davranışlardır.

Örneğin, inanan bir insan hastalandığında, şifayı Allah’tan bekler, O'na dua eder. Fiili bir dua anlamında da doktora gider, ilaç kullanmaya başlar. Hastalığı meydana getirenin, tedaviyi yapan doktoru ve ilaçları yaratanın, ilaçların kullanılmasını sağlayanın ve şifayı verenin Allah olduğunun da bilincindedir.

Kuran'da aktarılan bazı Peygamber kıssaları bu konuya açıklık getirmektedir. Neml Suresi'nin 19. ayetinde, Hz. Süleyman'ın, "Rabbim, bana, anne ve babama verdiğin nimete şükretmemi ve hoşnut olacağın salih bir amelde bulunmamı ilham et ve beni rahmetinle salih kulların arasına kat" şeklinde dua ettiği bildirilmektedir. Bu dua, Hz. Süleyman'ın da Allah’ın rızasına uygun işler yapabilmeyi yine O'ndan istediğini göstermektedir.

Kısacası tevekkülün mantığı tam da budur. Tüm varlıkların Allah'ın kontrolünde olduğunu bilen mümin, hem dış dünyayı hem de kendi bedenini, ruhunu Allah'a emanet etmektedir. Her şeyin denetimi için Rabbimiz’i vekil tutarak tevekkülü yaşayan mümin, hem tüm dünyaya meydan okuyabilecek kadar cesur, hem de oldukça rahat ve sakindir. Kuran'da peygamberlerin ve müminlerin sahip oldukları bu tevekkülün birçok örneği verilir:

Eğer onlar yüz çevirirlerse, de ki: "Bana Allah yeter. O'ndan başka ilah yoktur. Ben O'na tevekkül ettim ve büyük arşın Rabbi O'dur." (Tevbe Suresi, 129)

Müminler ancak o kimselerdir ki, Allah anıldığı zaman yürekleri ürperir. O'nun ayetleri okunduğunda imanlarını arttırır ve yalnızca Rablerine tevekkül ederler. (Enfal Suresi, 2)

Göklerin ve yerin gaybı Allah'ındır, bütün işler O'na döndürülür; öyleyse O'na kulluk edin ve O'na tevekkül edin. Senin Rabbin yaptıklarınızdan habersiz değildir. (Hud Suresi, 123)

Böylece biz seni, kendisinden önce nice ümmetler gelip-geçmiş olan bir ümmete (elçi olarak) gönderdik; sana vahyettiklerimizi onlara okuyasın diye. Oysa onlar Rahman'a nankörlük ediyorlar. De ki: "O, benim Rabbimdir, O'ndan başka ilah yoktur. Ben O'na tevekkül ettim ve son dönüş O'nadır." (Ra'd Suresi, 30)

Resulleri onlara dediler ki: "Doğrusu biz, sizin gibi yalnızca bir beşeriz, ancak Allah kullarından dilediğine lütufta bulunur. Allah'ın izni olmaksızın size bir delil getirmemiz bizim için olacak şey değil. Müminler, ancak Allah'a tevekkül etmelidirler.

Bize ne oluyor ki, Allah'a tevekkül etmeyelim? Bize doğru olan yolları O göstermiştir. Ve elbette bize yaptığınız işkencelere karşı sabredeceğiz. Tevekkül edenler Allah'a tevekkül etmelidirler." (İbrahim Suresi, 11-12)

De ki: "O (Allah) Rahman olandır; biz O'na iman ettik ve O'na tevekkül ettik. Artık siz kimin açık bir sapmışlık içinde olduğunu pek yakında bileceksiniz." (Mülk Suresi, 29)

Müminler, Allah'ın yarattığı kadere iman ederler ve onlar için en hayırlı ve en güzel olanı yarattığını bilirler. Bu nedenle hayatlarının her anında tevekküllüdürler. Her olayı Allah'ın bir hikmet üzere yarattığını ve Allah'ın bunda bir hayır dilediğini bilirler. Örneğin, ölümcül bir hastalığa yakalanmak, bir savaş çıkması durumu, masum olmasına rağmen iftiralara uğramak veya akla gelebilecek en ürkütücü olaylar dahi, müminleri telaşlandırıp korkuya kaptırmaz. Onlar Allah'ın kendileri için yarattığı olaya batınından bakar, sonucundaki hayrı görmeye çalışırlar. İman etmeyen bir insanın ümitsizliğe kapılacağı olaylar karşısında onlar ‘güzel bir sabırla’ sabreder, bundan zevk alırlar. Çünkü hepsi, Allah Katında insanın imtihanı için yaratılmıştır. Sabır ve tevekkül gösterenler, Allah'a ve O'nun yarattığı kadere iman edenler Allah'ın hoşnutluğunu kazanacaklar, karşılığında da sonsuz cennet yurduna yerleşeceklerdir.

İnanan insanlar hayatları boyunca tevekkülün konforunu ve huzurunu yaşarlar. Bu, Allah'ın müminlere verdiği bir sırdır ve Allah Kuran'da tevekkül edenleri sevdiğini bildirmektedir:

…Eğer azmedersen artık Allah'a tevekkül et. Şüphesiz Allah, tevekkül edenleri sever. (Al-i İmran Suresi, 159)

Taevekkülle ilgili Kuran'da bildirilen bir başka konu da tedbir almaktır. Müminlerin çeşitli durumlarda alabilecekleri tedbirler Kuran’da haber verilmektedir. Ancak Yüce Rabbimiz, tedbirlerin Kendi takdirini değiştirmeyeceğini ve bunların bir ibadet olarak kabul edileceğinin de bilgisini vermektedir.

Kuran’da Hz. Yusuf kıssasında bu konuda örnekler vardır. Kıssada Hz.Yakup oğullarına şehre girerken tedbirler tavsiye etmekte, ancak ardından tevekkülü hatırlatmaktadır:
Ve dedi ki: "Ey çocuklarım, tek bir kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin. Ben size Allah'tan hiçbir şeyi sağlayamam (gideremem). Hüküm yalnızca Allah'ındır. Ben O'na tevekkül ettim. Tevekkül edenler de yalnızca O'na tevekkül etmelidirler." (Yusuf Suresi, 67)

Müminler, her konuda mutlaka önlem alırlar. Örneğin, bir mümin trafik kurallarına çok dikkat eder, arabasını dikkatli bir şekilde kullanır. Bu, kendisinin ve diğer insanların hayatı için önemli bir tedbirdir ve aynı zamanda da bir ibadettir. Ancak, kaderinde ölüm nedeni bir trafik kazası ise, alacağı hiçbir önlem onun ölümünü engelleyemez.

Bazen bir insanın aldığı bir önlem veya yaptığı bir davranış, onun hayatını kurtarmış gibi görünebilir. Veya bir insan, ölümcül bir hastalığa yakalanmışken, güç ve irade göstererek hastalığını yenmiş olabilir. Ancak bütün bu yaşadıkları da, kendi kaderinde olan olaylardır. Bu tür olayların, bazı kişiler tarafından "kaderini yendi", "kaderini değiştirdi" gibi son derece yanlış ve cahilce yorumlandığını duyarız, bu çok büyük yanılgıdır. Bütün varlıklar, Allah'ın karşısında acizdirler ve hepsi kaderlerine boyun eğmişlerdir. Kaderin varlığını inkar eden kişiler de kaderlerinde olan inkarı yaşamaktadırlar. Dolayısıyla, hayatının akışı tamamen değişen insanların yaşadıkları da kaderlerinde belirlenmiş olanlardır. Rabbimiz, bu durumu ayetlerinde şöyle bildirir:

Yeryüzünde olan ve sizin nefislerinizde meydana gelen herhangi bir musibet yoktur ki, Biz onu yaratmadan önce, bir kitapta (yazılı) olmasın. Şüphesiz bu, Allah'a göre pek kolaydır. Öyle ki, elinizden çıkana karşı üzüntü duymayasınız ve size (Allah'ın) verdikleri dolayısıyla sevinip-şımarmayasınız. Allah, büyüklük taslayıp böbürleneni sevmez. (Hadid Suresi, 22-23)

Karşılaştığı, kaderinde belirlenmiş birçok olayla denendiğinin, -zahiren şer gibi görünse dahi- hepsinin hayırla yaratıldığının bilincinde olan mümin, ayette de bildirildiği üzere elinden çıkana karşı üzüntü duymaz, yaşadığı olayın kendisi için en hayırlısı olduğunu bilir, Rabbimize teslim olur. Allah’ın imtihan olarak yarattığı bu olaylar karşısında sabır ve tevekkül gösteren müminler Kuran’da müjdelenmektedirler:

Andolsun, biz sizi biraz korku, açlık ve bir parça mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle imtihan edeceğiz. Sabır gösterenleri müjdele. (Bakara Suresi, 155)

Zorluk zamanlarında canlar ve mallarla imtihan olan ve bu olaylar karşısında tevekkülsüz davrananlar ise, hem dünyada huzursuz ve mutsuz yaşar, hem de ahirette sonsuz bir azapla karşılık görürler. Tevekkül, dünyada ve ahirette büyük bir kazanç ve kolaylıktır. Her türlü tehlikeden kullarını selamete çıkaran Rabbimiz, tevekkülle ilgili sırları müminlere vererek, onlar için dünya hayatındaki imtihanı kolay hale getirmiştir.

Elif Alaca

www.elifalaca.com

elif@elifalaca.com

.“RABBİMİZ, BİZİM GÜNAHLARIMIZI BAĞIŞLA, KÖTÜLÜKLERİMİZİ ÖRT”

“…'dileğimiz bağışlanmadır' deyin; (biz de) hatalarınızı bağışlayalım; iyilik yapanların (ecirlerini) arttıracağız." (Bakara Suresi, 58)

Allah’tan bağışlanma dilemek, yani istiğfar etmek, bir insanın günahlarının örtülmesi için Rabbimiz’e yalvarması ve O’nun sonsuz merhametine sığınmasıdır. Kuran'da müminlerin, "Rabbimiz, bizim günahlarımızı bağışla, kötülüklerimizi ört ve bizi de iyilik yapanlarla birlikte öldür" (Ali İmran Suresi, 193) diyerek Rabbimiz’e yalvardıkları bildirilir. Karşılığında da Allah, şu vaadde bulunur:

... Gerçekten ben sizinle birlikteyim. Eğer namazı kılar, zekatı verir, elçilerime inanır, onları savunup-desteklerseniz ve Allah'a güzel bir borç verirseniz, şüphesiz sizin kötülüklerinizi örter ve sizi gerçekten, altından ırmaklar akan cennetlere sokarım. Bundan sonra sizden kim inkar ederse, cidden dümdüz bir yoldan sapmıştır. (Maide Suresi, 12)

İnsanların hatasızlık arayışı içinde olması yanlıştır; her insan hata yapabilir, günah işleyebilir. Kuran ayetlerinde Allah’ın kutlu peygamberlerinin de hata yaptıklarından söz edilir. Hiç kimse kusursuzluk iddiasında bulunmamalı, kendini hata yapmaktan müstağni görmemelidir. Bir ayette bu konuda şöyle buyrulur:

Eğer Allah, kazandıkları dolayısıyla insanları (azab ile) yakalayıverecek olsaydı, (yerin) sırtı üzerinde hiçbir canlıyı bırakmazdı, ancak onları, adı konulmuş bir süreye kadar ertelemektedir. Sonunda ecelleri geldiği zaman, artık şüphesiz Allah kendi kullarını görendir. (Fatır Suresi, 45)

Samimi müminin yapması gereken, "Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O'na tevbe edin. Gerçekten benim Rabbim, esirgeyendir, sevendir." (Hud Suresi, 90) ayetiyle bildirildiği üzere, tüm hata ve günahları için Allah'tan sürekli bağışlanma dilemesidir.

Kuran'da, Allah'tan bağışlanma dilemenin çok doğal bir mümin özelliği olduğunu görürüz. Müminleri inkarcılardan ayıran en önemli özellik bağışlanma dilemek ve tevbe etmektir. İnkarcılar kendilerinin hatasız ve günahsız olduklarını düşünürler. Müminler ise kendilerini hatadan müstağni görmek gibi bir iddiada bulunmazlar. Elbette ki hiçbir samimi mümin hata yapmak, günah işlemek istemez ancak kötülüğü emreden nefsine bir an yenilebilir ya da ibadetlerinde gevşeklik gösterebilir. Ancak ardından pişmanlıkla Rabbine yönelip bağışlanma dileyerek, Allah’ın sonsuz affediciliğine ve rahmetine sığınır.

Allah’tan bağışlanma dilemek için mutlaka bir hata yapmış olmak gerekmez. Mümin bağışlanma dileyerek kulluğunu, Rabbimiz karşısındaki acizliğini, O’nun yardımı olmaksızın hiçbir şeye güç yetiremeyeceğini dile getirir. Bağışlanma dilememek ise acizliğinin, hata ve günahlarının şuurunda olmamaktır. Bu gaflet içindeki ruh hali zamanla kişinin kalbinin katılaşmasına, nefsinin bencil tutkularını ilahlaştırmasına, şeytanın enaniyetli karakter özelliklerini taşımasına ve sonsuz azabına sebep olabilir:

Onlar, hidayete karşılık sapıklığı, bağışlanmaya karşılık azabı satın almışlardır. Ateşe karşı ne kadar dayanıklıdırlar! (Bakara Suresi, 175)

Allah'tan bağışlanma dilemek bir müminin sürekli yaptığı bir ibadettir. İnsan, bilerek ya da bilmeyerek yaptığı hata ve günahları için Allah'tan her an bağışlanma dileyebilir. Dua etmek gibi, bağışlanma dilemenin de yeri ve zamanı yoktur. Ayrıca bir mümin, diğer müminler için de bağışlanma dileyebilir. Bir ayette, Allah'ın sonsuz merhamet ve bağışlayıcılığı tüm insanlara şöyle duyurulur:

De ki: "Ey kendi aleyhlerinde olmak üzere ölçüyü taşıran kullarım. Allah'ın rahmetinden umut kesmeyin. Şüphesiz Allah, bütün günahları bağışlar. Çünkü O, bağışlayandır, esirgeyendir." Azab size gelip çatmadan evvel, Rabbinize yönelip-dönün ve O'na teslim olun. Sonra size yardım edilmez. (Zümer Suresi, 53-54)

Bağışlanma dileme, bilerek ya da bilmeyerek yapılan tüm hatalar için Allah'ın affediciliğine sığınmaktır. Tevbe ise, belirli bir günah için yapılır ve tevbe eden mümin, yaptığı hatayı düzeltmeye kesin karar verir, bir daha aynı hataya düşmemek için Rabbimiz’den yardım diler. Ancak unutulmamalıdır ki, bağışlanma dileme de tevbe de samimi ve içten olmalıdır. Allah’ın "Rabbinize yalvara yalvara ve için için dua edin..." (Araf Suresi, 55) buyruğu, bağışlanma dilerken de, tevbe ederken de müminin yaşaması gereken ruh halidir.

Kur’an’da, "Allah'ın (kabulünü) üzerine aldığı tevbe, ancak cehalet nedeniyle kötülük yapanların, sonra hemencecik tevbe edenlerin(kidir). İşte Allah, böylelerinin tevbelerini kabul eder..." (Nisa Suresi, 17) ayetiyle, içten tevbe eden bir kimsenin tavrının nasıl olması gerektiği haber verilir. Bir başka ayette ise samimi müminler, "Ve 'çirkin bir hayasızlık' işledikleri ya da nefislerine zulmettikleri zaman, Allah'ı hatırlayıp hemen günahlarından dolayı bağışlanma isteyenlerdir. Allah'tan başka günahları bağışlayan kimdir? Bir de onlar yaptıkları (kötü şeylerde) bile bile ısrar etmeyenlerdir." (Al-i İmran Suresi, 135) ifadesiyle tarif edilirler.

Bir Kuran ayetinde, “Arş'ı yüklenmekte olanlar ve çevresinde bulunanlar, Rablerini hamd ile tesbih etmekte, O'na iman etmekte ve iman edenlere mağfiret dilemektedirler: "Rabbimiz, rahmet ve ilim bakımından her şeyi kuşatıp-sardın, tevbe edenler ve senin yoluna tabi olanlara mağfiret et ve onları cehennem azabından koru." (Mü'min Suresi,7) ifadesiyle,

Meleklerin, Allah’ın buyruğuna uygun olarak hem arşı taşıdıkları, hem Allah’ı tesbih ettikleri, ayrıca iman edenler için de bağışlanma diledikleri haber verilmektedir. Birinin bağışlanma diliyor olması, bağışlanma dilenenin riskli durumda olduğu anlamına gelir. Meleklerin bağışlanma dilemesi ise insan için büyük bir lütuftur. Onlar göğü tutup, hamd edip, bağışlanma dilerken, insanın büyüklenerek yüz çevirmesi büyük gaflettir. İnsan, tatmin bulmuş olan bu varlıkların bağışlanma dilemesine de layık davranışlar içinde olmalıdır.

Allah, insanlara karşı sonsuz merhametli ve bağışlayıcıdır. İnsan doğru yola yönelmesi için Allah’ın bir rahmet olarak verdiği süreyi iyi kullanmaz, vakit varken tevbe ve bağışlanma dileyerek Rabbimiz’e yönelmezse sonuç kaçınılmaz bir azap olabilir. Kendisi için belirlenen sürenin ne zaman dolacağını bilemeyen insan, imanını güçlendirmek ve ahlakını güzelleştirmek için çaba göstermelidir. Henüz yaşıyorken, insan için Allah'tan bağışlanma dileme ve tevbe yolu her an açıktır.

Elif Alaca- Tevhid Yolunda

.“RABBİMİZ, BİZİM GÜNAHLARIMIZI BAĞIŞLA, KÖTÜLÜKLERİMİZİ ÖRT”

“…'dileğimiz bağışlanmadır' deyin; (biz de) hatalarınızı bağışlayalım; iyilik yapanların (ecirlerini) arttıracağız." (Bakara Suresi, 58)

Onlar, hidayete karşılık sapıklığı, bağışlanmaya karşılık azabı satın almışlardır. Ateşe karşı ne kadar dayanıklıdırlar! (Bakara Suresi, 175)

Elif Alaca- Tevhid Yolunda

.



.	MÜMİNLER KARDEŞTİRLER Kur’an ahlakını samimiyetle yaşayan insanlar, onun vesile olduğu birçok nimetin güzelliğini doruğunda yaşarlar. Bu güzelliklerin en büyüklerinden biri de hiç kuşkusuz, Yüce Allah’ın ‘Müminler ancak kardeştirler…’ (Hucurat Suresi, 10) ayetiyle haber verdiği ve müminlerin kalpleri arasında kıldığı kardeşlik bağıdır. Bu son derece güçlü bağ, inanan insanlara gerçek anlamda sevgiyi öğretir. Samimi iman edenlerin birbirlerine duydukları sevgi derindir, çünkü bu sevgi onların kalplerini dolduran Allah sevgisinden kaynak bulur. Müminler, yine kalplerinde taşıdıkları Allah korkusu nedeniyle de Allah’ın hoşnut olacağı bir yaşam sürmeyi arzu ederler. Aralarındaki sevgi, Allah sevgisi ve Allah korkusu temelleri üzerinde kurulmuştur ve bu sağlam temeller üzerinde yükselir. Umut ettikleri de, cennette, yine mümin kardeşleriyle birlikte sonsuza dek eşsiz güzellikler içerisinde mutluluk dolu bir yaşamdır. Samimi müminler, Allah’ın buyruğu olan 'hayırlarda yarış'ı benimser. Yüce Allah'a yakın olabilmek için, bu rahmani yarışta gücü yettiğince çaba harcayan her inanan, mümin kardeşine de yardımcı olur. Rabb’inin rızasını kazanabilmek için ettiği duaları kardeşi için de eder. Onun da Allah yolundaki mücadelesinde en fazlasını kazanabilmesi amacıyla, samimiyetle destek olur. Bu saflar halindeki fikir mücadelesi, müminlerin, Allah’ın vaadi olan en güzel hayatı yaşamalarına vesile olacaktır. Çünkü mümin Allah’ı anarak, Onun rızası için çalışarak mutlu yaşar. Aralarındaki bu sağlam gönül bağı nedeniyle, her konuda birbirleri için özveride bulunur ve birbirlerinin hatalarını bağışlarlar. `Müminler arasında da sıkıntılı anlar olabilir. Böyle durumlarda kişi, mümin kardeşinin iyi yönlerini ve onun Allah rızası için yaptıklarını düşünür,` asla kin ve düşmanlık gütmez, asla buğz etmez. Çünkü bu, Rabbimiz’in beğendiği üstün ahlaka asla uymaz. Nitekim bir Kuran ayetinde Yüce Rabbimiz cennet hayatında Müslümanların kalplerinde kin ve nefret bulunmadığını şöyle bildirmiştir: "Onların göğüslerinde kinden (ne varsa tümünü) sıyırıp-çektik, kardeşler olarak tahtlar üzerinde karşı karşıyadırlar." (Hicr Suresi, 47) Bu muhteşem ortam ve müminlerin tarif edilen ruh hali, bu dünya hayatı için de çok güzel bir örnektir. Artık imtihan bitmiştir, müminler tamamen arınmış, şeytanın kalplere saldığı vesveseden uzak şölen gibi sonsuz bir yaşam içindedirler. Şeytan ise ‘yüreklere tırmanan ateşin’ içinde yaptıklarını tatmaktadır. Dünya hayatında, insanları saptırmak için kuruntulara düşürmeye çalışan şeytan, müminlerin arasındaki tesanüd ve dayanışmayı da bozmaya çaba gösterir. Kur’an’da müminlerin aralarını açmaya çalışan bu sinsi düşmana şöyle dikkat çekilir: "Kullarıma, sözün en güzel olanını söylemelerini söyle. Çünkü şeytan aralarını açıp bozmaktadır. Şüphesiz şeytan insanın açıkça bir düşmanıdır." (İsra Suresi, 53) Şeytanın planlayıp uygulamaya koyduğu sinsi tuzaklarına düşmemek için müminler birbirlerine hatırlatmalarda ve uyarılarda bulunurlar. Kendi hatalarını düzeltmeye çalışır, mümin kardeşi bir hata yaptığında bırakıp gitmez, ona destek olur, yardım eder. Bir annenin hastalanan çocuğunu kendi başına iyileşemeyeceği için yalnız bırakmaması gibi, mümin de kardeşinin yanında olur… İşte gerçek sevgi de budur. Bir mümin ahirette yalnızca kendi vereceği hesabı düşünmez. O, kardeşlerinin de sonsuz mutluluğuna vesile olabilmeyi ister. Bu sevgi herhangi bir dünyevi çıkar kaygısı ile bozulmamış sevgidir, Rabb’lerinin müminlerin kalplerinde kıldığı bir nimettir. Peygamber Efendimiz(sav) zamanında hicret sırasında, ensar ve muhacir çok çabuk dostluk kurmuş, örnek bir tesanüd örneği göstererek Allah yolunda beraberce mücadele etmişlerdir. Resulullah (sav) da veda hutbesinde müminler arasındaki kardeşliğin asla bozulmamasını bizlere şöyle vasiyet etmiştir: ‘Sözümü iyi dinleyiniz ve iyi belleyiniz! Müslüman Müslümanın kardeşidir ve böylece bütün Müslümanlar kardeştirler...’ İnanan insanların bu kardeşlik bağlarının her an daha da güçlendirilmesine çaba harcamaları gerekir. Çünkü, sonsuz barınma ve mutluluk yurdundaki kardeşliğin temelleri burada atılır. Dünya hayatında birbirlerine karşı sevgi dolu olan müminler, Allah’ın dilemesiyle cennet nimetlerini ve güzelliklerini de birlikte tadacaklardır. Elif Alaca www.elifalaca.com elif@elifalaca.com

kilde kani oldugunu ifade etmektedir. Ancak birkaç sayfa önde, Kur’an kissalari, üsluplari geregi ne mutlak anlamda dogrulanabilir ne yanlislanabilir derken tebligci birinci söyledigi ile çelismiyor mu acaba?1
Oysa Görgün’den yapildigi söylenen ikinci alinti, söz konusu tebliglerin nesredildigi Kur’an Kissalarinin Anlami Ve Degeri isimli kitapta da görüldügü gibi2 Görgün’e ait degildir. Kur’an kissalarinin mahiyeti üzerine yapilan çalismalar Görgün tarafindan 5 grupta toplanmis ve bu çalismalarin bazi önkabulleri özet olarak verilmistir. Yukaridaki alinti da, bu çalismalar içinde Kur’an kissalarinin edebî özelliklerini ön planda tutanlarin kabulleri meyaninda verilmistir. Ancak Görgün’ün burada kullandigi ifadeler biraz muglak oldugu için, bu kanaat ilk bakista kendisininmis gibi görülmeye müsait bir yapi arzetmektedir. Saniyorum bu tebligi tanitan M. Akif Ersin’i yanilgiya sevkeden de bu olmustur.
Her halukârda burada bizim bir hatamiz söz konusudur ve Sn. Görgün, Kur’an kissalarini ayniyla vaki oldugunu açikça söylemistir. Dolayisiyla bize de, gerek Görgün’den, gerekse Altinoluk okuycularindan özür ve helallik dilemek kalmaktadir. (Ebubekir SiFiL)

1. Islâmiyât dergisi, I/1, (Ocak-Mart, 1998) 152-3 (Bu tanitim yazisi Mehmet Akif
Ersin imzasini tasimaktadir.)
2. Kur’an Kissalarinin Anlami Ve Degeri (IV. Kur’an Haftasi Kur’an Sempozyumu), 24