Tahran neyin peşinde?

3 Ocak 2015 01:00

 

A -

A +

Tahran'da cami ararsanız zor. Öyle İstanbul'daki gibi sokaklar mescitlere çıkmıyor. Tuhaftır ama ezan sesi de işitilmiyor. İş merkezlerinde, benzin istasyonlarında "namazhane"ler varsa da yerlisi biliyor. Bizde Cuma hususi bir gündür. Yıkanır, paklanır, güzel kokular sürünür camilere koşarız.

İran'da Cuma namazları mitingi andırıyor. Filan kışladan şu kadar asker getirilsin, feşmekan mektepten şu kadar talebe... Hatip uzun uzun nutuk irad ediyor. Mevzu politika, slogan ezberletiyor haziruna. Azeri'nin biri "İstanbul'da çok şaştım" diyor, "Her mahallede bir cami, hepsinde de cuma kılınıyor. Tanzim tertip eden yok, insanlar kendiliğinden geliyor. Hutbede sadece vaaz-ı nasihat, dünya kelâmı edilmiyor."

SASANİ'DEN BU YANA

Asya'da üç köklü devlet vardır. Gelenekleri oturmuş, müesseseleri olan, ayakları yere basan.

Çin, İran, Turan... Bin yıl evveline giderseniz Korelinin, Japon'un esamisi okunmaz. Hindistan dağınık yaşar, orada da nizamı Türkler kurar. Ruslar itibarsızdır, 1700'lere kadar kaale alınmazlar.   Sasaniler devrin iki imparatorluğundan biridir (diğeri Roma). Zerdüşt'türler, ateşgedelerde tapınırlar. İran şahları nazırları ile toplanmaz birebir görüşür fikirlerini alırlar. Bunun iki faydasını görürler. Bir söz odada kalır, dışarı çıkmaz. İki... Hasetler ikbal endişesi ile itiraz edip mevzuyu dağıtmaz. Güçlü orduları, şöhretli cengaverleri vardır, filler yürüdü mü adeta zemini sarsar.  Kisra Hüsrev kibre kapılır zahir. Efendimizin (Sallallahü aleyhi ve sellem) zarif mektubunu yırtar. Aradan yıllar geçer, güzel dinimiz Arabistan'dan taşar. Zamanın Şahı Yezd-i Cürd, Müslümanları bitirmek için meydana çıkar. Sa'd bin Ebi Vakkas'ın (Radıyallahu anh) komutasında bir avuç mücahid vardır ama zafere inanırlar. Kadisiye'de efsane komutan Rüstem'i öldürür, kurmayları dağıtırlar. İran saflarında panik başlar, en yapılmayacak şeyi yapar, ağır zırhlarla nehre koşarlar.

BİZANS YENSE NEYSE DE...

İslâm ordusu başkent Medayin'e girdiğinde Kisrâ, tacını, tahtını, hatta kızlarını bırakıp kaçmıştır. Hadise Acemlerin ağırına gider. Hani bir Bizans'a yenilmiş olsalar bu kadar koymaz.

Devir Hazret-i Ömer devridir, adil halifeye mesafeli durmalarının sebebi budur aslında.

İranlıların normalde ümmetle kaynaşmaları gerekir ama Persçilikten arınamazlar. Değişik bir şeye inanmaları lazımdır ki kendileri gibi kalsınlar. Nitekim ağıt matem kültürünü çalıştırır, Kerbela sahnelerini (hangimizi hüzünlenmez ki) işleyip içlerine kapanırlar. Hilafet gibi gelmiş geçmiş bir mevzuya takılır, başına "Hazret" sonuna "radıyallahu anh" eklemeden anmadığımız İslam büyüklerine kara çalarlar. İran, Hulefa-i Raşidin devrinden sonra Emevilerin eline geçer bunun için Emevi halifelerine de kin tutarlar. Abbasiler döneminde bir çok vali, komutan Fars menşelidir ama bağımsızlık hayalleri kurarlar. Tahiriler, Samaniler, Gazneliler, Harzemşahlar devrinde de fırsat kollarlar. Timur Han karşı gelinemeyecek kadar güçlüdür, isyana kalkışmazlar. Nitekim 1501 yılında Şah İsmail Safevi devletini kurar. Yayılmacıdırlar, Şii dailer bilhassa Anadolu'ya sızar, kardeşi kardeşe kırdırırlar, biliyorsunuz işte  isyanlar,  baskınlar...

TÜRKİYE'DEN EKMEK, İRAN'DAN BOMBA

Suriye'de akıl almaz bir zulüm yaşanıyor, devlet kadın çocuk ayırmadan kendi halkını katlediyor. Batı dünyasının vurdumduymazlığını anlayabiliriz ama İran'ın tavrı izah edilemiyor. Sasani kültüründe insan üstü figürler çoktur, Persopolise giderseniz sizi aslan vücudlu muhafızlar

karşılar. Şehir meydanlarında sloganlar "İtaat ez imamest!"

Evet Halep orada!..

Afşar asıllı Nadir Şah hakikaten nadir bir şahtır. Bağdat'tan getirttiği Ehl-i Sünnet âlimiyle, Şii ulemasını buluşturur, ayrılıkları bitirmeye çabalar.

Avrupalılar Amerika'ya seferler düzenleyip koca kıtayı Hıristiyanlaştırırken Osmanlı İran tacizleriyle uğraşmaktan okyanusa açılamaz. Acemlerin uzak ülkelerde İslam'ı yayma, Müslümanları kollama gibi bir gayretleri olmaz, Açeli'nin derdi sadece İstanbul'dakileri yakar. Bir ara Nadir Şah (Ki o da bir Afşar Türkü'dür) "nedir bu ayrılık" der, ulemayı toplar. Bağdat'tan çağırılan Abdullah Süveydi Hazretleri, Şii alimlerini ikna eder, birlikte tevbe istiğfar eder, kucaklaşırlar. (Zikrolunan münazara "Hucec-i katiyye" adıyla kitaplaştırılacaktır daha sonra. Bkz. Hak Sözün Vesikaları kitabı)

O dönemde Osmanlıyla dostane temaslar kurulur, iki devlet de rahatlar, önünü görmeye başlar. Nadir Şah Türkçe'yi devlet lisanı yapar. Hindistan'ı da Türkçe konuşan bir melike bırakır ki Türkçe bilen bir seyyah boydan boya Asya'yı aşar. Belki Osmanlı- İran münasebetleri daha da öteye gidecektir ama Nadir Şah'ı ortadan kaldırırlar. İran Afşarlardan sonra Zend ve Kaçar hanedanı tarafından yönetilir ki bunlar da Türk asıllıdırlar. Nitekim İngilizlerle dirsek temasına giren bir darbeci (Şah Rıza) ipleri eline geçirir, resmi dil Farsça olur, tedrisat, matbuat farsça... Perslilikleri su yüzüne çıkar neden sonra.

DEVRİMDEN SONRA 

İran İslam devrimi bir Şii Devrimidir. Humeyni geçer başa, onlara göre imamlar masumdurlar, yanılmazlar, eleştirilemezler asla.

Meydanlarda apartman büyüklüğünde afişler: "İmama sadakat!" "İmama itaat!"

Halbuki bizim inancımıza göre herkes hata yapabilir, peygamberler müstesna. (Allahü teâlâ Cebrail Aleyhisselam vasıtasıyla doğruyu bildirir zira)

Acemlerin liderlerini insanüstü tanıtmak gibi bir çabaları vardır. Biliyorsunuz Kisralar, Nemrudlar da bu coğrafyadan çıkar. Şah Rıza Pehlevi'yi de Sayeh-i Huda (Allah'ın Yeryüzündeki Gölgesi) diye överler zamanında. Camilerin içinde resimlerle karşılaşınca şaşırıyorum. Kerbela tasvirleri, Ayetullah posterleri... Ve musavver (resimli) Kur'anlar...

Halbuki İslam dünyasında mescitlere suret giremez asla. Devrimin ardından propaganda atağına kalkarlar. Lakin muta nikahı, takiyye gibi uygulamaları ve Sahabe-i kiram hakkındaki edep dışı konuşmaları yüzünden taraftar bulamaz, aksine yalnızlaşırlar.  Türkiye'de neredeyse 1.5 milyon Suriyeli var, devletimiz Kürt, Arap, Şii, Ezidi ayırımı yapmadan herkese kucak açıyor. Derneklerimiz hayır peşinde, mini mini çocuklar harçlıklarını bağışlıyor.

Peki ya İran? Daha fazla insan öldürsün diye Katil Esed'e asker ve silah yolluyor.  BAAS gibi ırkçı bir rejime (teorisyeni Hıristiyan asıllı Mişel Eflak) destek oluyor açıkça. 

Şu acı soğukta eğreti çadırlara sığınan kadınların çocukların üzerine varil bombası atmanın bir izahı olabilir mi? Bu nasıl Müslümanlık Allah aşkına?

Gazze'yi vuran Siyonist'le, Halep'i hırpalayan Nusayri'nin farkı ne? İkisi de Müslümana kıyıyor sonunda. Demek ki Tahran, İsrail aleyhtarlığında da samimi değil, yalan söylüyor gözümüze baka baka. Şu mübarek kandil günü dua etmekten başka ne yapabiliriz ki? Allah-ü teâlâ, Ümmet-i Muhammede basiret vere. Gözlerimiz ve gönüllerimiz açıla!

 

Yakıştı mı ama?

İran'da bir Sünni'nin amir, memur, subay olması mümkün değil ama Ermeniler el üstünde tutuluyor. Tahran yönetimi bu konuda kararlı, hem de Azerileri incitmeyi göze alacak kadar.

Zaten tarihte bir İran - Haçlı savaşı vaki değil, Selahaddin Eyyubi Akka'da kan terlerken, Fatımiler Hıristiyanlarla iş birliği yapıyor.

Selçuklular bir yandan haçlı akınlarına göğüs geriyor, bir yandan da Haşhaşilerle uğraşıyor.

1655 yılında Şah Abbas, Aras kıyılarında (Culfa'da) oturan Ermenileri Isfahan'a davet ediyor, tarihi Türk kentinde "Yeni Culfa" adıyla bir mahalle kuruluyor. Bunlar daha ziyade ticaret yapıyor, Avrupa - İran münasebetlerini deruhte ediyorlar. Isfahan'da 13 kiliseleri var. En büyüğü "Vanik" adıyla anılıyor.

SOYKIRIM MASALI

Bahçeye bir "1915 soykırım anıtı" yapmışlar, müzeyi sözde katliam belgeleri ile donatmış, gelene gidene masal anlatıyorlar. Usuluyle erkanıyla da değil, uluorta sövüyorlar ecdadımıza. 

Bizi gezdiren rehbere soruyorum, "Ayıp olmuyor mu ama? Hani biz gardaştık aga?"

- Bu onların kilisesi, bahçenin içi bizi bağlamaz.

- Peki ben de bir Sünni camisi açsam? İçi sizi ilgilendirmeyen bahçe duvarlarımız olsa...

Rehberimiz kıvranıp duruyor. "Beni böyle işlere karıştırma"

Garibi üzmüyorum, "tamam tamam sormadım".

Rahatlıyor fukara.

Bİ PAHADIR

Mahmud Han'ın saray sanatkârlarına yaptırdığı (1741) Topkapı Hançeri parayla pulla alınamaz asla. Osmanlı heyeti hançeri Nadir Şah'a sunmak üzere yola çıkar, ancak Bağdat'a vardıklarında suikast haberini alırlar. Hançeri takdim edemeden dönerler İstanbul'a. 

.Kırım Kırım kırdılar

Allah rahmet eylesin babam Celal Hebu ayaklı arşiv gibiydi adeta. Küpürler kesmiş, notlar tutmuş, zarflamış dosyalamış kaldırmış kenara. Karıştırırken büyük ninemin hatıralarını buluyorum ve üç beş de sararmış fotoğraf yanında... Cihan harbi yıllarına dair değerli bilgiler var. Sadık Abiye bahsediyorum "iyi ya" diyor, "haber yapsana!"

Ninem sade yazmış, girizgâhsız girmiş mevzuya: Adım Gülsüm. Kırım Akmescid eşrafındanız. Tatarlar olarak Çarlardan da çok çekmiştik zamanında. Komünistler daha beter çıktı, hani gelen gideni aratır derler ya. Bolşevikler malımızı mülkümüzü elimizden aldılar. Beyim öğretmendi, boğaz tokluğuna çalışıyordu, devlet kapısında. Büyük bir baskı vardı, camileri hedef almışlardı, Akmescid'de mescid kalmamıştı adeta. Ve Cihan Harbi patladı, Almanlar 1941 yılında Kırım'a yöneldiler. Ruslar panikledi, ambarları yakıp kaçtılar. Bu arada beyimi de (40 yaşındaydı oysa) silahaltına aldılar, sürdüler ateş hattına.

ÖZ YURDUMDA GARİPTİM

Almanlar Ruslar kadar baskıcı değildi, ibadetimize karışmıyorlardı en azından.  Şehirler bombardımana maruz kalıyordu. Bu yüzden Seyyidler reyonuna bağlı, Beş Kurtga köyüne çekildik, ata topraklarımıza. Günün birinde beyimden mektup geldi. Almanlara esir düşmüş. "Halsizim hastayım çocukları görmek istiyorum" diyor. Hemen bir hindi kestirdim, verdim fırına. Çocukları alıp çıktım yola. Kar, kış, ayaz. Burnumuzdan çıkan buhar buz oluyor anında. Canköy az yol değil, günde on saat yürüyebilirsen, 5 gün sürüyor. Akşamları Tatar köylerinde kalıyoruz, döşek seriyor, sofra açıyorlar. Hindiyi de niye yük ettim bilmem, cam gibi dondu, bi' de onu taşıyorum sırtımda. Alman komutan bize iki dakika süre tanıdı, sokulduk kapıya.  Muhafızlar asabi "nayn nayn" deyip duruyorlar. Kızım tellere kadar yaklaştı ona ses çıkarmadılar ama. Birden kurt köpekleri daldı çocuğa. Allahtan üzerindeki elbiseler yorgan gibi kalın, diş geçmez ki, bildiğin keçe aba.  Neyse beyim geldi, erimiş solmuş. Henüz kucaklaşıp ağlaşamamıştık ki "bitti" dediler, "ayrılın tamam!"

Biz Akmescid'e döndük beş on gün sonra da beyim geldi ardımızdan.

Komutan sormuş "Sen Türk müsün?" Evet. Komünistlere karşı mısın. Elbette!

-Salın bunu, gitsin köyüne.

Ancak yolda ayakları donmuş morarmış, koca adam ağlıyor ıstıraptan. Beyimi fıçı içine oturttular, otlar kökler attılar adeta haşladılar. Boncuk boncuk terledi iyi geldi bi iznillah.

Almanlar Rus aleyhtarlarına toprak veriyorlardı, bize de düştü bir parça. O sene mısır ektik, karpuz kavun aldık yaza.  İki yıl geçti sanırım, Rus saldırıları başladı bu defa. Gece sirenleri duyunca sığınaklara koşuyoruz, bir çatırtıdır kopuyor ortalıkta.  

ZOR SEÇİM

Rusların Kırım'ı ele geçireceği belli oldu. Almanlar çekilmeye başladılar. Mütereddittik. Ne yapsaydık acaba? Ani bir kararla Almanlara takıldık, üst baş, nevale bile alamadan çıktık yola.

Vatanımda ölmek istiyorum diyenler de arzularına nail olamadılar, Stalin onları bir gece de topladı, sürdü Orta Asya bozkırlarına. Çoluk çocuk hayvan vagonlarına tıkılmışlar.  Tek verdikleri süpürge tohumu. O da felâket ishal yapıyor, garipler eriyip soluyor, cesetleri atıyorlar aşağıya.

Neyse Ukrayna'nın Odesa limanına geldik. Mültecileri bir kışlada topladılar. Zemheri, rüzgâr kesiyor adeta. Tekneler kalkıyor ama binmek ne mümkün. Edige Krimov adlı biri yardım etti, gemiye aldılar.

Nihayet kazanlar yandı, halatlar toplandı, çarklar döndü ve başladı macera. Nereye götürüldüğümüze dair bir bilgimiz yok, bindik bi alamete, gidiyoruz kıyamete. Yakınlarımıza cup cup bombalar düşüyor, gemi bir o yana yatıyor, bir bu yana. Köstence limanına yanaştık, bizi bir alana aldılar, etrafımız da dikenli teller, kuleler, muhafızlar.

Almanlar bizi yük vagonlarına koydular, nasıl pis anlatamam, pireler bulut halinde saldırıyor. Battaniyelere sarılıp büzüştük, nereye götürüldüğümüzü bilmiyoruz daha. Yol zaman zaman kapanıyor saatlerce bekliyoruz. İnip tuğla arasında ateş yakıyor, yemek yapmaya çalışıyoruz telaşla. Meskûn mahallerde durunca ekmek, peynir, süt, alıyoruz. Fiyatlar uçmuş, para yetmiyor gıdaya.  Romanya, Macaristan, Avusturya... Derken Almanya. Dile kolay belki bir ay gittik, dura kalka, dura kalka. Ve adı ...heim'la biten bir beldede indirdiler sonunda.  Yolda çok kirlenmiştik bitlenmiştik hatta.

KÖLELİK KALKMIŞTI GÜYA 

Bizi DDT ile fırçalayıp hamamlara soktular, kışla gibi bir yer, gıcır gıcır battaniyeler, temiz temiz çarşaflar. İlk defa deliksiz uyudum, rüyada mıydım acaba? Ertesi gün bizi çiftlik sahiplerine dağıttılar, adamlar işinin ehli, omzu geniş, bileği kalın olanları seçiyorlar. Benle oğlumu Tizis köyünün muhtarı aldı, küçük bir oda verdi. Düşünün kendimize ait bir çatı altı, ne büyük nimet, anlatamam asla.  Beyimle kızımı alan çiftçi yatacak yer göstermemiş, ahırlara sığınacaklar. Rica ettim onlar da yanımızda kaldılar. Sabah erken kalkıyor, gece yarılarına kadar çalışıyoruz, sadece ineklerin yemini vermekle, altını almakla, sütünü sağmakla kalmıyor, çapaya, sabana gidiyoruz ayrıca. Patates söküyoruz, kümeslere bakıyoruz..  

Bir nevi köleyiz yani, bir değerin yok, itilip kakılıyorsun icabında.

Beyim ufak tefekti, iyi bir ırgat sayılmaz. Çiftlik sahibi bir gün bağıra çağıra üstüne yürüyor, dirgeni kaldırmış tam vuracak, kızım giriyor araya. Sen misin karşı gelen tam 13 araba gübre yükletiyor el kadar çocuğa. Düşünün 4 yıl ter döktük yaranamadık adamlara.

BERLİN MÜNİH

Beyim bir fırsatını bulup mülteci komiserine çıkıyor, olanı biteni anlatıyor. Ben tahsilli bir insanım, birkaç lisan biliyorum, büyük şehirlerde daha yararlı olamaz mıyım acaba? Mâkul bulmuşlar bizi Berlin'e yolladılar. Orada Tatarların çıkardığı bir dergide iş buldu kolayca.

Derken Berlin bölündü, baktık Ruslar yine yakınımızda, huzursuz olduk, Münih'e geçtik bu defa.

Ve harp bitti, Kırım, Kafkasya ve Polonyalı mültecileri Mittenwald kampında topladılar!  Burası ABD hükümetinin uhdesindeydi. Odalarda ikişer üçer aile. Bir nevi koğuş kışla. Yiyecekler Amerika'dan geliyor herşey kutularda. Kullanılmış elbise de dağıtıyorlar ama kızıma göre bir şey bulamadık yığınlarda. Garibim eski urbalarla gelin oldu, bir Karaçay genciyle yuvasını kurdu kampta. Her şey karne ile veriliyor, bakliyat, konserve, yağ, tuz, çikolata.  Bunlar bize lüks, Alman çiftçileri ile değişiyoruz, meyve sebze alıyoruz karşılığında. Fransız birliklerinde Arap askerler vardı, zaman zaman zerzevat getiriyorlar, ne büyük ikram ama!

Ben mutfakta çalışıyordum, patatesin kabuklarını kalın soyuyordum,  alıp geliyorum eve, yıkayıp yemek yapıyorum çocuklara. Kampta yemek var ama domuz katıyorlar.

EVLİ EVİNE KÖYLÜ KÖYÜNE

Yıl 1948 artık herkes yerine yerleşiyor, bu saatten sonra Kırım'a dönemeyiz. En iyisi  Türk'üz demek, yollasınlar Anadolu'ya. Damat becerikli bir genç. Türk talebelerden bilgi toplayıp senaryo yazmış, "yok şu vilayetteniz, yok şunlardanız filan..." Evet sorsalar öyle birileri var.  Evrak istenince ümidimiz kırıldı ama damat oturup belge düzenledi. Patatesten mühür kazıdı bastı kağıtlara. Almanlar titizdir güya yuttular, kim bilir belki de üstünde durmadılar.  Ausburg'dan İtalya'ya geldik, Napoli'den gemilere bindik çıktık deryaya. Deniz nasıl dalgalı anlatamam, içimiz dışımıza çıktı adeta. 4 gün sonra Tuzla'ya vardık. O gece denizde bekledik, çalkantıdan yanaşamadık karaya. Bizi İzmir'de iskan ettiler, kızımı ise Eskişehir Çifteler'e yolladılar.   Hasılı onca ülke dolaştım ama Türkiye'nin yeri başka. Ne kadar mesut olduğumu anlatamam burada. Evet, hatıra böyle bitiyor, rahmetli nineme bir Fatiha okumuşsunuzdur mutlaka.

HİLALSİZ OLMAZ

Mittenwald kampında oğlum ve arkadaşları... Çocuklar erimediler kültürlerinden kopmadılar. Onca işimizin arasında Ayyıldız işliyorduk formalarına.


.Oyun içinde oyun

JF Kennedy ABD'nin ilk ve son Katolik başkanıdır. Gençtir, heyecanlıdır, gözü karadır bu yüzden tedbirsiz davranır. Başkan seçilmeden evvel Yahudi Sigmund Rotschild'in "seçim masraflarını karşılarız ama iktidara gelirsen bize paralel bir siyaset izleyeceksin" teklifini geri çevirecek kadar toydur (!) daha. Elitlerin değil, eziklerin oyunu alarak başkan olan Kennedy bağımsız bir Amerika'dan yanadır zira.

Nitekim1963'te çıkarttığı kanunla Amerikan dolarını basma yetkisini Rotschild ailesinden alır Amerikan Merkez Bankası'na sunar. Bu İsrail'in can damarını kesmek demektir,  Siyonistlerin uykuları kaçar. 

O günlerde İsrail Dimano Çölünde bir nükleer tesis kurmakta, Şam'ı, Bağdat'ı, İstanbul'u. Ankara'yı, Riyad'ı, Kahire'yi vuracak füzeler planlamaktadır. Kennedy İsrail'in nükleer programına karşı çıkar. Ben Gurion'a yazdığı mektupta makul ifadeler kullanır, mahsurlarını sıralar.

Ben Gurion cevabi mektubunda hariciye camiasında rastlanmayan sertlikte bir üslup kullanır ve Koca ABD Başkanına "Genç adam"  diye hitap ederek aşağılar. Bunun bilinen bir adı vardır "aba altından sopa!"

O saatten sonra katıldığı toplantılarda "Kennedy'nin varlığı İsrail için tehdittir" diyecektir ısrarla.

Kennedy Vietnam'a girilmesinden yana değildir, böyle bir operasyonun kanlı bedelinden şüphe duymaz. Ancak derin Amerikalılar savaş baltalarını çoktaaan çıkarmış, dansa başlamıştırlar. Pentagon güçsüz rakibi karşısında şov yapacak, silah sanayii büyük siparişler alacaktır, dolar yağacaktır dolar!  

Rusya ile nükleer füzeleri karşılıklı azaltan Kennedy soğuk savaşı bitirmekten yanadır, gerginliğe ayrılacak bütçeyi uzay çalışmalarına sağlığa ve eğitime aktarmayı planlar. Bu da silah tacirlerinin 300 milyar dolar kaybetmesi demektir bir bakıma. 

Kennedy projelerini hayata geçirebilmek için 1964 seçimini kazanmalıdır. Texas eyaleti bilhassa önemlidir. Çünkü parti içinde dargınlıklar kırgınlıklar vardır. Söylentileri bitirmek için Vali Conally ile birlikte çıkmalıdır halkın karşısına.

22 Kasım 1963 Cuma günü, eşi Jackie ile üstü açık bir Lincoln'e biner, vatandaşları selamlar. Saat 12.30'da 6 adet patlama işitilir. 12.31'de ölü bir başkan vardır Limuzinin koltuğunda. 

Suikastı inceleme işi Warren komisyonuna havale edilir. Ancak seçilenlerin tamamı masondur, faturayı Oswald adlı bir zavallıya keser, İsrail'i töhmetten kurtarırlar.

PEKİ KİMDİR BU OSWALD

Lee Harvey Oswald, 939 New Orleans doğumlu bir Amerikan vatandaşıdır. Deniz piyade olarak vazife yaptığı yıllarda (56-59) Rusça dil eğitimi almış, bilahare pratiğini geliştirmek için Rusya'ya gitmiş orada evlenmiştir. Lakin Rusya'da yapamaz, gelir Dallas'a yerleşir bir yıl sonra. Normalde Sovyetler dönüşü sorgulanması lazımdır ama herhangi bir takibata uğramaz. Zaten sol düşünceli birinin en son geleceği yer Teksas eyaletidir. Burada Komünist'im demek 20 yıldan başlar.

Bilahare CIA kadrosundan Clay Shaw ile irtibat kurar ve Elm sokağındaki kitap deposunda işe başlar. Eski bir askerdir, FBI'a girip çıkmaktadır hala.

Başkan Kennedy vurulduğu esnada kitap deposunun ikinci katındaki kafeteryada bir şeyler atıştırmaktadır. Suikastten haberi bile yoktur, hadiseden yarım saat sonra sinemada tutuklandığında film seyretmektedir bir başına. Enteresandır bütün polislerin elinde resimleri vardır ama.

Oswald emniyette 12 saat boyunca soru yağmuruna tutulsa da dik durur, suçu üstlenmez asla. Savcıların ifadeyi kayda alması gerekir ama bu basit kaideye uyulmaz. Oswald'ın kendinden emin tavrı birilerini ürkütmüştür zira.

Halbuki resmi açıklama nettir "Komünist Oswald üç atış yapmış, Başkan Kennedy'i öldürmüş ve Teksas Valisi Connaly"yi yaralamıştır."

Oysa şahitler (tam 51 kişi) patlama seslerinin kitap deposundan değil, çimenli tepe üzerindeki tahta perdenin arkasından geldiğini söyler ısrarla. 

VURUN OSWALD'A!

Medya ağız birliği etmişçesine "Azılı Marksist ve Castro hayranı" Oswald'ı karalar. Life Dergisi çocuğun eline fotomontaj ile bir tüfek tutuşturup yayınlar.  Amerikan halkı "acaba" deme özürlüdür, istenilen yana sürülür rahatlıkla.

 

Cevapsız sorular

"Bir eylemi kimin planladığını anlamak istersen 'kime yaradığına' bakacaksın."

Mahir Kaynak

 

Polis William Janetsson silah seslerini duyunca tepeye koşmuş, duman ve barut kokusu ile karşılaşmıştır orada. Şahitlere göre en az üç suikastçı vardır ve ikişer atış yapmıştırlar. Kennedy, ikinci atışta boğazından vurulmuş; "altıncı atışta" ise kafatası parçalanmıştır.

Neyse aradan iki gün geçer. Zanlı Oswald "Dallas Emniyet Müdürlüğünün içinde" Jack Ruby (Jacob Rubenstein) tarafından öldürülür. 

Kennedy suikastının görgü tanıklarından Jessica C. Flonnkın Jack Ruby'i çimenli tepecikte gördüğünü açıklar, elinde dürbünlü tüfekle uzaklaşmaya çalışmaktadır hızla.

Tuhaftır ama ifade sahiplerinden 47'si peyderpey intihar eder ya da trafik kazalarına uğrarlar. 

 Oswald'a yakıştırılan dürbünlü silah önce 7.65 bir mavzer (Mauser) diye açıklanır,  6.5 lik Carcano'ya dönerler sonra.  Ancak bulup getirdikleri 1945 İtalyan yapımı Carcano'nun uzun süredir kullanılmadığı ortaya çıkar. Burada FBI Şefi mason Edgar Hoover devreye girer (oyunun aktörlerindendir) silahı merkeze yollar, ama silah ikinci defa arandığında bulunamaz FBI ambarlarda buharlaşır adeta.

John F. Kennedy'nin vücudunda 8 yara izi vardır. Iskalanan atışları da dikkate alırsak tek mermi arı gibi dolanmış, Başkandan çıkıp valiye girmiş, validen çıkıp dönmüştür başkana...

Resmi açıklama Başkan'ın arkadan vurulduğu yönündedir. Peki arkadan vurulan bir insanın beyni nasıl olur da bagaj kapağına sıçrar. Hem o meşhur Lincoln suikasttan sonra neden yıkatılmaya götürülmüş, temizlenmiştir itinayla?

Bilahare Oswald ile yakınlığı bilinen CIA yönetecisi Clay Shaw'u mahkemeye çıkarırlar. New Orleans başsavcısı Jim Garrison resmi tezi tek tek çürütür ve yeni bir sayfa açar. Abraham Zapruder adlı bir vatandaşın kullandığı el kamerası (8 mm'lik Bell&Howell) hadiseyi saniye saniye görüntülemiştir zira.

Peki 964 Warren ve 975 Rockefeller Komisyonu aynı görüntülerden haberdar değil midir? 

Elbette haberdardır ama film Time-Life binasında bir kasada saklanır, Amerikan halkına izlettirilmez asla.

Ya Meclisin Suikast Araştırma dosyaları? Onlar devlet sırrıdır. 2029 yılına kadar mühür altında olacaktırlar.

Oswald'ın katili Jack Ruby'e gözaltındayken yapılan şırıngada ne vardır bilmiyoruz. Lakin adamın kimyasını bozar, o da genç yaşta gözlerini yumar hayata.

Uzatmayalım LBJ (Lyndon B. Johnson) hemen suikast günü yemin eder ve Kennedy'nin yerine 36. Başkan olarak göreve başlar. Ülke adeta Siyonistlerin eline teslim edilir. ABD, Arap- İsrail savaşında açıkça Telaviv'in yanında yer alır. Düşünün Washington desteği olmasa nasıl tutunabilirlerdi Ortadoğu'da.

İsrail'deki Dimona Santrali tamamlanmış, nükleer füzeler imal edilmiş ve hedeflerine kilitlenmiştir bu arada.

LBJ dolar basma hakkını tekrar Rotschildlere sunar, devleti sil baştan şahıslara bağlar. 

Pentagon çığlık çığlığa koştuğu Vietnam'da ise batağa saplanır. Evet karşı taraf da kayıp verir ama Amerika bu kadar tabutu ilk defa görür bir arada. Binlerce helikopter ve tayyare düşer, maliyenin dengesi kayar.  

LBJ Kıbrıs çıkarmasının yapıldığı günlerde açıkça Yunanistan'ı arkalar ve Ankara'ya "ABD yapısı silahları kullanamazsınız" şeklinde bir mektup yazar.

Bakın şimdi nereye geleceğim? Fransa'daki rehine krizi sürerken tecrübeli meslektaşlarımız hep aynı şeyi söylediler. "Bunları vuracak, susturacaklar!"

Evet, onlara da Oswald'a reva görüleni yaptılar.

Mahir Kaynak'ın bir sözü var. Bu tür eylemleri kimin planladığını anlamak istiyorsan kime yaradığına bakacaksın.

Fransa'daki eylemin Müslümanlara yaramayacağı açıktı, yaramadı da... 

Sebeplenenler ortada!

ASLEN POLONYALI BİR YAHUDİ

Yüzlerce polisin önünde Smith&Wesson'unu çıkarıp Oswald'ın kalbine sıkan Jack Ruby  gece kulübü işletiyor gibi  görünse de FBI ile kirli işler çeviren bir Polonya yahudisidir aslında.

5 SANİYEDE 3 ATIŞ!

Kennedy suikastında kullanıldığı öne sürülen alet mekaniktir, mermiler kolla sürülür namluya. "Yani?" diyeceksiniz. Böyle bir tüfekle kimse beş saniyede üç atış yapamaz

. 

Deermişim...

Lisanını öğrenmek için nice nice zahmetlere girdiğimiz ve idari hukuk sistemini yekpare ithal ettiğimiz Fransa ile dostane münasebetlerimiz sürüp gitmektedir ki... O da ne?

Büyükelçimiz İsmail Erez ve makam şoförü Talip Yener Paris'in ortasında şehit edilir.

Fransa ASALA'ya çağdaş uygar (!) bir devlete yakışan tepkiler gösterir. Ertesi gün Le Figaro, Le Monde, L'independant siyah başlıkla çıkar, L'equipe, l'express ve LePoint o haftaki sayılarını Ermeni terörüne ayırırlar.

Cenaze merasimi için İstanbul'a gelen Cumhurbaşkanı Valery Giscard d'Estaing verdiği beyanatta hayli samimidir: "Henüz Kahramanmaraş ve Gaziantep işgallerinde yaptıklarımızın utancını üzerimizden atamamışken, yaşanan bu suikast bizi derinden yaraladı. Evet ülkemizde hayli Ermeni seçmen var ama oy endişesi ile günlük siyaset yapacak değiliz asla."

Ermeni asıllı Fransız vatandaşı Charles Aznavour ise bir gazetecinin sorusu üzerine  "ASALA yanlış yapıyor. 1915'de Türkler de acı çekti, onlar da sürüldüler, öldürüldüler. Erivan bugün Kızıl Ordunun kanatları altında olabilir ama yarın Sovyetlerin dağılmayacağını kim söyleyebilir? Türkiye ile sürtüşmek iyi bir fikir değil" şeklinde kanaatini açıklar.

HEPİMİZ İSMAİLİZ

Merhum İsmail Erez'in cenazesine 60'a yakın devlet başkanı iştirak eder. Ellerinde Türkçe dövizler taşıyan yabancılar "Hepimiz İsmail'iz, hepimiz Türk'üz" mesajı verirler.

Daha evvel planlanmış bir programı olduğu için taziyeye katılamayan ABD Başkanı Gerald Ford, Empire State Building ve Chrysler gökdelenlerini kırmız beyaz boyatarak Türkiye'nin yanında olduğunu gösterir.

Fransa'nın ünlü restoranlarından Le Meurice- Paris'in  şefi Alain Ducasse şehitlerimizin hayrına helva kavururken, Maison Pic-Fransa'nın patroniçesi Anne Sophia elceğizi ile lokma dağıtır halka. Evian ve Donone firmaları hazırladıkları şerbetleri sunarken, L'Oreal, Lancome, C. Dior, Vichy, Chanel, Biotherm, Matrix ve Rimmel gül suyu serper haziruna.

O hafta Mişel Platini attığı golden sonra formasını sıyırır, seyirciyi göğsündeki Ay Yıldızı göstererek selamlar.

Eyfel kulesi, Avenue des Champs-Élysées, Concorde Meydanı, Zafer Takı, Chaillot Tepesi ve Seine nehri üzerindeki köprüler Al Bayraklarla bezenir boydan boya.

Disneyland ve Moulin Rouge gibi eğlence merkezleri ile Palais Garnier bir süreliğine kepenk indirir. Enrico Macias ve Mirelle Mathieu konserleri iptal edilir Artist's Square'da buluşan ressamlar Ermeni terörü üzerine çizer, fırçaları ile kan ve gözyaşına set çekerler adeta.

İlerleyen günlerde Fransız İstihbarat teşkilatı DGSE Ermeni mekteplerini takibe alacak, potansiyel militanları fişleyecektir. Bu arada Asalafobi yükselir, sözde soykırım anıtları yıkılır, Ermeni kiliseleri ateşe verilir.

SİTU SAVE

Bilahare Fransız Kültür Bakanlığı Türk - Fransız dostluğunu işleyen bir filme imza atar. Ünlü romancılar Nicole Garcia ve Claude Mauriac Yeşilçam tadında bir senaryo için çaba harcarlar. Zikrolunan filmde Fransa'ya çalışmak için gelen Ali Osman'ın hüzünlü hikayesi işlenmektedir. Patronun güzel kızı Celesse Türk gencine aşık olur, ancak Ali Osman bu sevdadan habersizdir. Kastamonu'daki nişanlısı Döndü ile evlenebilmek için para biriktirmektedir sabırla. Celesse ümitsiz aşkı yüzünden büyük acılar yaşar, alır başını dağlara çıkar. Sağda solda "Si tu savais combien je t'aime" diye ağıtlar yakar. Neticede ağlaya ağlaya kör olur, doktorlar göz nakli için gözü kara bir yiğit aradıklarında Ali Osman kahramanlar gibi ortaya çıkar. Nı nııı nııın. Gelgelelim Celesse ameliyathane kapısında sedyeden düşecek, damarındaki tıkanıklık açılacak ve tekrar görmeye başlayacaktır...

Başrollerinde Brigitte Bardot, Alain Delon, Catherine Deneuve, Gerard Depardieu'nun oynadığı filmde ünlü yıldızlar bila bedel kamera karşısına geçer, filmin hasılatını Ermeni saldırılarında ölen Türk diplomatların ailelerine bağışlarlar.

O yıl Sorbon Üniversitesi  Van'da bir seminer düzenler, tarihçiler Zeve'deki toplu mezarı inceler. Yayınlanan sonuç bildirgesinde "bu açıkça bir soykırım. Çoluk çocuk demeden Türkleri kesen Ermeni komitacıları lanetliyoruz. Maktuller önümüzde iken katillerin saklanması ahlaki değil, bunu inkar suç sayılmalı, siyasetçileri vazifeye çağırıyoruz" derler.

Yine o yıl ders kitaplarından Osmanlı aleyhtarı ifadelerin çıkarılması istenir. Raporda "Fransız gençleri Anadolu kültürü ve İslam medeniyetinden mahrum edilmemeli" cümlesinin altı çizilir özenle.

Yaa böyle.

Sakın siz beni ciddiye almayın, uydurup uydurup yazıyoruz işte. Laf ola beri gele...

ÖFKEMİZ BURNUMUZDA

16 ülkede 110 eylem koyan 42 vatandaşımızın canına kıyan ASALA Türk medyasından büyük tepki alır. Bazı gazeteler "Hep onlar mı vuracak!" "Bekliyoruz Paşam" manşetleri ile çıkar. "Hepimiz Ermeni'yiz"e çok vardır daha...

VAKAYI ADİYEDEN(!)

Türkiye'nin Paris  Büyükelçisi  ve makam şoförü cadde ortasında kurşunlanarak öldürülmüş. Avrupalı için haber değeri olmayan bir vaka... 

Madalyonun öbür yüzü

ASALA Türklere vurduğu sürece tepki toplamaz, ne zaman ki Batılılar da zarar görür, anında sürülür topun ağzına.

Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia  (ASALA) Agop Agopyan adlı bir katil tarafından kuruluyor (1975- Beyrut). SSCB, Suriye ve Yunanistan bu tedhiş örgütünü açıktan desteklerken, Fransa ise müsamahalı tavrı ile cesaret veriyor.

ASALA birçok ülkede eylem koyuyor, dilerseniz biz sadece Fransa'dakilere yer verelim bu yazıda. 

4 Nisan 1973. Türkiye Başkonsolosluğu ve THY bürosuna bombalı saldırı düzenleniyor. Tahribat büyük ama tahkikat ve takibat yapılmıyor.

24 Ekim 1975  Fransa Büyükelçimiz İsmail Erez ve makam şoförü Talip Yener cadde ortasında öldürülüyor. ASALA üstleniyor, tutuklanan olmuyor.

BESLE KARGAYI

8 Temmuz 1979  Paris'te THY, Çalışma ataşeliği, OECD Daimi Temsilciliği ve Türk Turizm ofislerine saldırılar düzenleniyor. Fransız polisi tehditlere rağmen Türk binalarını korumamakta direniyor.

18 Kasım 1979  THY Yine bombalanıyor, bu arada KLM ve Lufthansa ofisleri de zarar görüyor. İki Fransız memur yaralanıyor.

22 Aralık 1979  Turizm Ataşesi Yılmaz Çolpan, Şanzelize'de kalabalık ortasında vurularak şehit ediliyor. 19 Mayıs 1980 Marsilya'daki Türk Konsolosluğu'na hedeflenen roket son anda fark ediliyor. 26 Eylül 1980  Basın ataşemiz Selçuk Bakkalbaşı evinin kapısında vuruluyor, garibim ömür boyu felçli yaşamak zorunda kalıyor.

9 Kasım 1980  Strasburg'daki Türk Konsolosluğu'na bomba atılıyor. Saldırıyı bir Kürt örgütü ile ASALA üstleniyor.  14 Ocak 1981 Konsolos Ahmet Erbeyli'nin arabası kontağa bağlı bir tertibat ile havaya uçuruluyor.. 4 Mart 1981 Paris Çalışma Ataşesi Reşat Moralı, Din İşleri Ataşesi Tecelli Arı şehit ediliyor.

11 Haziran 1981  Ara Toranyan liderliğindeki terörist güruh THY Paris bürosunu işgal ediyor. Emniyet ilgilenmiyor, görmezden geliyor.

24 Eylül 1981  Dört Ermeni terörist Paris'teki Türk Konsolosluğuna giriyor,  Konsolos Kaya İnal ve güvenlik görevlisi Cemal Özen'i yaralıyor, 56 kişiyi rehin alıyor. Fransa'dan siyasi sığınma talebinde bulunan militanlar umduklarına nail oluyor.

Liderleri Melkonian'ın tutuklanmasından sonra Ermeni örgütleri batılı havayolu acentalarına, mağazalara, lokantalara, turist gruplarına, tren garlarına saldırdığını görüyoruz ki artık semirttiği terörden Fransa da endişe duyuyor.

28 Şubat 1983  Paris'te Marmara Seyahat bombalanıyor, Sekreter Renee Morin hayatını kaybediyor.

15 Temmuz 1983  Orly Havaalanında THY bürosu önünde meydana gelen patlamada dört Fransız iki Türk, bir Amerikalı ve bir İsveçli ölüyor, 60 kişi yaralanıyor. Bombayı getiren Varadjan Garabedyan hedefinin uçağı düşürmek olduğunu söyleyince müebbede mahkum ediliyor. 

Şu garabete bakın ki Garabetyan hapisten çıkacak ve Ermenistan'da kahramanlar gibi karşılanacaktır. Erivan Belediyesi ev, iş, para verecektir eli kanlı militana.

OYSUN GÖZÜNÜ

12 Aralık 1985  Asala yılbaşı alışverişinin hızlandığı saatlerde Gallerie, Lafayette ve Printemps mağazalarını patlatıyor. 41 kişi yaralanıyor, panik içinde kaçışanlar birbirini eziyor.  

Sen misin Batılı hedeflere yönelen, Avrupa hükümetleri kararlı bir şekilde üstlerine gidince örgüt kıpırdayamaz oluyor. Agop Agopyan Atina'da öldürülüp ortadan kaldırılıyor.

KURDURAN VURDURUR

ASALA'nın kurucusu Agop Agopyan Atina'da yaşar. Marksist militan SSCB, Suriye ve Yunanistan tarafından kollanmakta ve kullanılmaktadır.  İşi bitmiş olmalı ki sessizce kaldırılır ortadan. 


.

Üçü bir arada OHRI

31 Ocak 2015 01:00

 

A -

A +

Bir şehri arabayla gezen kavanoz üzerinden reçel yalar. Çekeceksin çarıklarını, vuracaksın kamerayı omzuna. Sokak sokak dolanacak, deklanşöre basacaksın yüzlerce defa.

 Kaleleri, camileri türbeleri atlamayacaksın elbet, bir sürü de detay toplayacaksın ayrıca. Kapı tokmakları, yosunlu kiremitler, saksı çiçekleri, kapı önünde oturan çocuklar, hamur açanlar, odun kıranlar, semaver yakanlar...

Eh üç bin kare fotoğraf çektiğiniz bir beldeyi tekrar görmek istemezsiniz bir daha. Öyle ya, dünya büyük, hayat kısa. Git başka bir yere, ne diye zaman kaybedeceksin ki tekrarla...

Ama...

Ohri başka. 

Üç kere gittim, haydi deseler yine giderim güle oynaya.

Efendim burası köklü bir şehir. Değişik kavimler gelip geçiyor. 

Hristiyan dünyasının önde gelen merkezlerinden biri. Hatta bir ara "var mısınız" diyorlar, "365 tane kilise kuralım. Her gün birinde ayin yapalım sırayla..."

Gerçekleşmiyor tabii ama kırk civarında kilise ve şapel bulunuyor sokak aralarında.

YABANCI OLDUK ŞİMDİ!

Biliyor musunuz Kiril alfabesi buradan yayılıyor dünyaya. Kiril ve Metodius iki kardeş, artık neden ihtiyaç duydularsa oturup yeni bir alfabe geliştiriyorlar. Bu harfler bir anda Ortodoks dünyasına yayılıyor. Ki halen Rusya, Ukrayna, Bulgaristan Makedonya ve Sırbistan'da kullanılıyor. Keyif kendilerinin ama Asya'daki Türklere de dayatılması hoş olmuyor.

Henüz Latin harflerinin sancısını çektiğimiz yıllarda Kazak, Türkmen,  Özbek,  Azeri, Tacik, Kırgız, Tatar, Başkırt ve Yakutlar Slav harfleri ile yazmak zorunda kalıyor. Ne biz onları okuyabiliyoruz ne onlar bizi, irtibatımız kopuyor.

Kiril alfabesinin tersliği okudum sanıyorsunuz ama başka manalar çıkmıyor. Misal "Hap" yazıp "Nar" "PoMaH" yazıp "Roman" okuyorlar.

Makedonlara sorarsanız Ohri'nin 6 bin yıllık mazisi var. Frigler, Kral Filip filan... Sonra tabii ki Roma.

MUHKEM?KALE

Ohri üç adet surla çevrili, birini aşsanız bile düşmüyor.  Bundan bin yıl önce Çar Samoil tarafından inşa edilen içkale muhkem bir hisar, surların yüksekliği yer yer 16 metreyi aşıyor.

Ohri, Murat Han-ı evvel devrinde Çandarlı Hayrettin Paşa tarafından alınıyor.

Yıl 1385, İstanbul'un fethine 68 yıl vardır daha... 

Ohri Rumeli Eyaletinin üç sancağından biri. İlk sancak beyi Aydınlı Cüneyd Bey şehri çok seviyor, büyük bir aşkla hizmet ediyor...

Osmanlılar Ohri'deki kiliselerinin tamamını Hristiyanlara bırakıyorlar, bir tek Ayasofya'yı (ki o da silahlı direnişte bulundukları için) cami olarak kullanıyorlar. Mimari üslubünü değiştirmiyor kubbenin kenarına küçük bir minare ekliyorlar.  Minber ve mihrap koyuyor, levhalar asıyorlar.

Ayasofya'ların akıbetine bakın, şimdi o da müze... Müşteri bekliyor sabırla.  

Ne hikmettir bilinmez mutasavvıflar Ohri'ye ayrı bir ilgi gösteriyor. Tekke ve zaviyelerde güler yüzlü, kul hakkından korkan, samimi müminler yetişiyor, yerli halkın gönlünü kazanmasını biliyorlar. Unutmadan söyleyeyim Ohri tekke kültürünün yaşadığı nadir yerlerden biridir hala. Her gün sabah namazını müteakip Zeynel Âbidin Paşa Camisinin bitişiğindeki Pir Muhammed Hayâtî Baba tekkesinde zikr yapılıyor. 

ECDAD?YADİGÂRLARI

Hasılı Osmanlılar Ohri'yi kubbelerle donatıyorlar. Ohri'deki en önemli eserimiz Hünkar Camii.

Büyük alim Ohrizade Sinanüddin Yusuf Efendi tarafından yaptırılıyor ve Fatih Sultan Muhammed'in adını taşıyor. Sadece camii değil koca bir külliye. Etrafında mektep, zaviye, aşevi ve kervansaray da bulunuyor.

Sinaneddin Yusuf Efendi mal mülk sahibi bir hayırsever, yetimleri dulları gözetiyor kimsesizleri evlendiriyor. İmarette Müslim gayrimüslim ayırd edilmiyor, tasını uzatan aşını alıp gidiyor.

Garip ama külliye (tapusu meşihatın elinde olmasına rağmen) işgal edilmiş, şimdi üzerinde Ortodoks Üniversitesi yükseliyor.

Evliya Çelebi merhum Ohri'de 17 mahalleden söz açıyor ki onunda Müslümanlar oturuyor. 17 yy'da Ohri'de 17 mescid 17 cami 7 mekteb, 3 han  iki hamam, 150 dükkan ve bedesten bulunuyor. 7 kıraathanesinin yedisinde de ilim sahipleri toplanıyor, sohbete katılanlar bilgi ile donanıyor.

Süleyman Han, Zeynel Abidin, Ahmet Şerif Bey Siyavuş Paşa ve Hamza Bey medreselerinde hem din hem fen ilimleri okutuluyor, nadide gençler yetiştiriliyor.

Dar-ül Kurra'da tedrisat veren Hafız-ı kurralar ki (İbn-i Ömer onlardan biridir) Kıraat-ı hafs üzerine kaari ve hafız yetiştiriyor. Muslihiddin ve Ahmed Efendilerin talebeleri gittikleri yerlerde meşale oluyor.

Osmanlı zamanında Ohri'nin nüfusu 10 binmiş, 6 bini Türk.

Şimdi nüfus olmuş 60 bin yine 6 bini Türk (Türk derken Müslümanı kastediyorum tabii, Arnavut'u, Torbeşi, Boşnağı, Çingenesi hepsi bir arada)

Bu niye böyle oldu?

Uzun hikaye bir günü tamamen ayırsak anca yeter sayfa.

 

Göl değil dipsiz kuyu

Ohri Gölü derinliği ve serinliği ile tanınıyor, suyu durgun değil her gün doluyor her gün boşalıyor.

Ohri Gölü, 286 metrelik derinliği ile Balkanlar'da bir numara. Yeryüzünün en temiz göllerinden biri. Halbuki kıyısında yüz binler yaşıyor.

Eğer başı dumanlı Galiçitza dağlarına (milli park) çıkarsanız göl yayılıverecektir ayaklarınızın altına. Açık havada üç şehri net olarak görebilirsiniz: Arnavutluk sınırları içinde kalan Pogradec, Ohri ve Müslümanların kesif olarak yaşadığı Sturga...

Ve irili ufaklı köyler tabii, ak minareleri ile yeşile ve maviye yakışan...

Ohri Gölünün etrafında sayısız göze ve pınar var. Bunlardan biri Biljana'nın kaynağı, çivi gibi bir su, elinizi sokuyorsunuz, yüreğiniz donuyor. Biljana becerikli bir Makedon kızı. O gün kaynakta çamaşırlarını yıkıyor, her biri kar tanesi gibi akça pakça oluyor. Özene bezene ipe asıyor. İyi de tam o sıra atlılar geçip tozu dumana katmasınlar mı? N'apsın şimdi, dövünüp ağlasın mı? O öfkesini mısralara döküyor, şiiri içli olmalı ki yer etmiş, hala söyleniyor.

 Efendim Ohri'ye gittik nerede kalalım, ne yiyelim, ne alalım?

Ohri Gölü serince bir göl. Yaz günü bile kar suları iniyor. Niye taşmıyor diyeceksiniz Kara Drin Nehri fazlasını emip Adriyatik'e götürüyor.

 Gölün nehre aktığı yeri görmenizi isterim, eğilmiş bir maşraba düşünün, sanki baraj gölü tribünlere akıyor.

 Hasılı yüzerim dalarım diyenler için çok cazip değil. Göl kenarındaki tesisler ilgimi çekmiyor. Ne bileyim bana şehir içindeki pansiyonlar daha sıcak geliyor. Ezan sesi ile uyanabilir, dervişlerle zikre oturabilir, çayınızı, çorbanızı, kahvenizi (atlamayın önemli) size benzeyen insanların dükkanında içebilirsiniz.

İNCİ?BİRİNCİ

"Ne alalım derseniz inci!" 

Çarşı içinde Zeynel Abidin Paşa Camiine bakan antik çınarın altında seyyarlar var. Ama daha seçme bir şeyler bakayım derseniz gidin Abidin'in dükkanına. Efendim bu inci bildiğimiz inci gibi değil. Ohri Gölü'nde yaşayan paşita balığının pullarından yapılıyor. Sedef gibi yanar döner renkler. Balığından zahir, siyah ve pembe de olabiliyor.

Anlatması kolay da hadise bu kadar basit değil tabii, zikrolunan tekniği bilen iki aile var, sır vermiyorlar asla.

Dervişe zikir gerek

Pir Hayati Baba Tekkesi'nde her sabah halka kuruluyor, güne kelime-i tevhid ve selavatlarla başlıyorlar. Halveti üslubü ile yapılan zikrin ardından zakirlere külde pişmiş okkalı kahve ve güllü lokum ikram ediliyor.


.

Fatsalı köylüler turizme ayar verdi Kabakdağ kriterleri

7 Şubat 2015 01:00

 

A -

A +

Kabakdağ Ordu Fatsa'nın bir köyü. Burada 93 harbinden sonra Batum civarından göçen Gürcüler yaşıyor.  Köylüler not defterimdeki Gürcü kelimesini çizdiriyor "Çveneburi" yazdırıyorlar.  Çveneburi'den maksat "Müslümanız Osmanlıyız". Gürcü asıllıyız ama diğer Gürcülerden farklıyız. Dedelerimiz mallarını mülklerini bırakmış, sırf Müslümanca yaşamak için çıkmışlar yola. O günleri unutmadık daha. 

Çveneburi'nin lügat manası ise birlik beraberlik. Kısaca "biz" diyebilirsiniz ona. 

Hikayeleri de  şöyle :  Kanuni döneminde İslamla müşerref oluyor çok etkileniyorlar. Yıl 1878. Osmanllı- Rus harbinden sonra taraflar arasında bir anlaşma yapılıyor. Acaristan'daki Müslümanlar kalabilir de, gidebilir de. Nitekim öyle de oluyor bir kısmı kalıyor, bir kısmı gidiyor. Gelenler Anadolu'nun değişik bölgelerini yurt tutuyor. İşte, biz Ordu Fatsa'nın tepelerinde tanışıyoruz onlarla... 

Kabakdağ yeşil denizine gömülmüş bir köy, karşısında koyu mavisi ve ak köpükleriyle Karadeniz uzanıyor! 

Köy sakinlerinden Güven Özel turizm sektörüne 30 yılını vermiş bir duayen. Kapadokya'da çalıştığı günlerde arkadaşları "bizi Karadeniz'e götürsene" diyorlar. Onları bizzat kendi köyünde ağırlıyor çok memnun oluyorlar. Lakin "köyde turizm" işine sıcak bakmıyor "deli misin sen" diyorlar. 

Evet delilikse delilik. Elini taşın altına koyuyor ve ceremesini üstleniyor.  Dilerseniz gerisini kendisinden dinleyelim 

MİSAFİRPERVERLİK GENLERİNDE 

Köyümde turist ağırlama fikri eskiden beri kafamdaydı 2001 yılında işe giriştim, o günlerde turizm dendi mi tek şey geliyordu akla. Sahilde kuma yatmak.  Ancak ben Çveneburi (biz)  kültürünün çalışacağından emindim, umduğum gibi de oldu, komşularım beni yalnız bırakmadılar. Kolay değil gelin evlerinizi otele dönüştürelim diyorsunuz, alışıldık şeyler değil bunlar. Şahsi yatırımlar ya da devlet desteği ile olabilir ama Türkiye'de ekolojik turizmin vatandaş tarafından yürütüldüğü tek yer var: "Kabakdağ!"

Kabakdağ'da görülmeye değer bir medeniyet yaşıyor. Bir sofraya 100 çeşit yemek serebiliriz. Gürcü kavurması, zeti, haça buri, lobye, cadi ve yoka tatlısı ki Batum'da bile unutuldu onlar. Hoş, biz bunu turist için yapmıyoruz zaten mutfaklarımızda pişiyor. 

Kendimize has bir mimarimiz var, evlerimiz umumiyetle iki katlı, geniş bir avlu içine oturuyor. Alt kat kesme taş, üst kat işlemeli ahşap. 

Buraya geldiğimizde havali metruktu, bırakın tuvalet banyoyu pencere bile yoktu binalarda. Ama komşularımız Kafkasya'da alıştıkları mükemmel konakları yaptılar. Bizim her odamızda şöminemiz olur,  gömme banyo ve yüklük unutulmaz. Evlerimiz genellikle iki kapılı ve iki merdivenlidir. Misafirler hususi kapıdan alınırlar. Onlar için ev içinde bir bölüm ayrılır, ki rahat dinlensin, yatsın kalksın banyolarını yapsınlar. Biz beyazı çok severiz yastıklarımız çarşaflarımız kar gibidir adeta. 

VAZİFEMİZ EFENDİM!

Çveneburiler için misafir karşılamak ve uğurlamak vazifedir. Sadece yedirip içirmekle kalmaz nasıl hoşça vakit geçirtiriz diye kafa yorarlar. Çaylar kahveler yapılır yemişler meyveler sunulur,  sohbetler açarlar. Düğün adetlerimiz çok renklidir sonra. Çeyiz sandıklarından müzelik parçalar çıkar. 

Çveneburiler misafiri  Allah rızası için ağırlar, bu yüzden naz çeker, masraftan kaçınmaz. Öyle ya insan memnun olur ya da olmaz ama Allah için yaptığın asla zayi olmaz. 

Hasılı nasıl yaşıyorsak ona devam ediyoruz, yeni bir şey katmadık hayatımıza. İşte evimiz, mutfağımız işte bağımız bahçemiz diyoruz konuklara. 

Cenab-ı Hakk buraya müstesna güzellikler vermiş, bir çanak düşünün ortasında bir ada, 360 derece dön, her kare ayrı manzara. 

Kuzeye bakıyorsun, uçsuz bucaksız bir derya. Batıya bakıyorsun efsanesi olan bir göl. Halbuki bölgemizde pek göl olmaz.  Güneyde  Şahsen ve Bolaman ırmaklarını görüyorsun  aynı anda.  İsteyenler dere yataklarını dolanıyor, su değirmenlerini görüyor, görüntülüyorlar. Fotoğraf meraklıları binlerce kare resim çekiyor. Sonra MÖ 2 asra ait antik Mititad kalesini yükseliyor kayaların başında. 

İlk gelenler buraya "Kaba Dağ" demişler,  niye? İn cin yok da ondan, çalı çırpıdan yürünmüyor. Temizleyince kabak gibi çıkmış ortaya ve adı Kabakdağ kalmış bu defa.

Heva-i berra

Sivas'tan kopan serin rüzgâr, Niksar'ın Sarıçiçek ve Perşembe yaylalarını sıvazlayıp buradan geçiyor. 

 

Sahildekilerin sıtma ile boğuştuğu yıllarda buradakilerin yüzünden kan damlıyor adeta. Devlet her köyde sıtma taraması yapıyor, Duayeri ile Kabakdağ'a uğramıyor.  Hemşerilerimiz ilim sahibi Süleyman Efendiye dert yanıyorlar. "Efendim her yere sıhhiyeci yolladılar, bizi unuttular."

Cevap manidar. "Sahih... Doğru yapmışlar Kabakdağ hava-i berradır zira!" Havası hakikaten berrak. Sivas'tan kopan serin rüzgar, Niksar'ın Sarıçiçek ve Perşembe yaylalarını sıvazlayıp buradan geçiyor. Derin bir nefes alın fark ediyorsunuz çiçek kokusu var havada.  Deniz sadece 8 km, yolu düzgün, on dakika çekiyor anca. Diğer yaylalar da güzel ama çıkmak yarım gününüze mâloluyor. 

Evet kültürümüze ters ama turizm parasız olmuyor. Bundan sarma saran kadın da, kafileyi taşıyan şoför de, bulaşıkları yıkayan garip de sebepleniyor.

İlk işimiz yolu asfaltlamak oldu. Ardından tescilli binaların restorasyonu için Bakanlığa müracaat ettik. Köy meydanını düzenledik camimiz dört köşe bir binaydı Osmanlı üslubu ile yeniledik. Ve ev-pansiyonlar, derken küçük şirin bir otel girdi hayata.  Düşünün  Gürcistan Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili'yi bile ağırladık burada. Kabakdağ'a  Ordu turizminin tarlası diyebiliriz, fidanlar yeşerdi. Şimdi  fideleri dikmek lazım dört bir yana. 

İş işi açıyor. Geçen bir Arap turizm müşavirini ağırladık, adam Fatsa'dan 100 daire sattı vatandaşlarına. 

Haydi Araplar yeşillik görmediler tav oluyorlar diyelim tamam. Ama Almanya, Avusturya, Japonya park gibi, onlar da hayran oluyorlar.  

Demek ki bir güzellik buluyorlar. Anadolu'muz çok zengin, lakin tanıtamıyoruz dünyaya. 

Osmanlı usulüyle 

Recep Çabuk Bayburtlu bir taş ustası. Eline çekiç tutturulduğunda çocukmuş daha. Kaç tane cami, minare, köprü, çeşme yaptıkların kendi de hatırlamıyor. Çok da mütevazı...  Babam elime çekici verdi yavaş yavaş dövmeye başladım diyor,  meğer taş da bizi dövmüş  usta oluvermişiz zamanla. 

Recep Usta aynı Osmanlı usulü ile kesme taştan yığma cami yapabiliyor. Kubbeyi ve kemerleri kilit taşı ile kilitleyip noktayı koyuyor. Recep Usta bunca modern yapı malzemesi varken klasikten taviz vermiyor.  Çimento asla kullanmıyor, taşları demirle bağlıyor, aralarına kurşun akıtıyor.  Recep Usta Kabakdağ Camisinde, diğer taş ustalarını hayrette bırakacak bir şey yapıyor kubbeyi kalıpsız yükseltiyor. 

Taşların bir kısmı Nevşehir'den bir kısmı Bayburt'tan getiriliyor. Son cemaat yerini, çörtenleri olukları Kayseri taşından yapıyor. 

Cami içinde hoşça bir akustik var. Bilhassa mihrapta çıkan ses katlanarak yayılıyor. Recep Usta bunun için şüphesiz  çaba sarf etmiş ama o "taşın kendi güzelliği" deyip kenara çekiliyor. İstese seda küpleri de saklayabilirmiş duvara. 

Keşke hoca efendi olaydı da bir Fatiha şerife okutaydık şurada.

Ben okurum diyor. Hakikaten sesi güzel kubbede çın çın çınlıyor. İnşallah işgüzarlık yapıp kolon molon döşemez, akustiği bozmazlar. 

Sana daha büyük projelere dileriz diyorum, inşallah selatin camilerine benzer  eserler yaparsın ecdadın tarzıyla.

Hüzünleniyor...  Yanık bir "ah" çekiyor.  Ah ki ne ah. Nice sanatkarlar tanırım heba oldular. Bin yıl yaşayacak eserlere imza attılar ama bir "ayağında kundura" etmediler o başka. 

Dalından kendin kopar

Biliyorum organik kelimesi laçka oldu ama Kabakdağ  o kelimenin hakkını veriyor, ilaç kullanmıyorlar. Manavdan aldığın meyve daha iri olabilir ama dalından kopardığının tadı başka.


.

Sakın "lastik patladı" demeyin bana!

14 Şubat 2015 01:00

 

A -

A +

Bir lastik 280 kilo, değiştirmek için 2.5 metrelik kriko bulundurmalısınız yanınızda... Hakan Usta komple sporcu, dağdan inip denizlere dalıyor, kayaktan inip ata biniyor.

Amerikalıların tuhaf zevkleri var. Bir vasıtaya boyundan büyük lastikler takıyor üstüne merdivenle tırmanıyorlar. Bu aletler güçlü motorlarla donatılıyor, hızla ivmelenebiliyor, pire gibi sıçrayabiliyorlar.

Elbette bu işten ekmek yiyen ekipler var, turnelere çıkıyorlar. Üç beş tane hurda araba buluyor ayaklarının altına alıp eziyorlar. Belki de bundan dolayı "bigfoot" (koca ayak) deniyor onlara.
Ununu elemiş yaşlılar "ne var yani bunda" deseler de çocuklar büyük keyif alıyor, çıldırıyorlar.
Ekip gösteriye üç beş arabayla çıkıyor. Niye? Çünkü alkol yaktıkları için motor felaket ısınıyor, soğuması için beklemek gerekiyor. Biri dinlenirken öbürü sahneye fırlıyor... Hatta araya şarkıcı motosiklet akrobatı filan alıyor, seyirciyi oyalıyorlar.

Sanal âlem hayatımıza girdi de böyle şovlardan haberimiz oldu, ekranımızdan dev tekerleri izleyebiliyoruz pekâlâ...

Türkiye eski Türkiye değil. Gençlerin kanı kaynıyor para harcayacak yer arıyorlar.
Neticede İstanbul'da böyle bir şov yapıldı. Organizatörler gişe gelirinden memnun kaldılar mı bilmem ama bizim merakımız başka: "Bu arabayı kim topladı acaba?"

Sorup soruşturuyoruz. Adres Hakan Usta'ya çıkıyor. Onu Levent Sanayiinde "Küpeli" diye tanıyorlar.

Ailesi Rumeli muhaciri, babası da hayli yarış kovalamış zamanında.

Bir ara oto servisleri varmış derken mali bir sıkıntı yaşıyorlar. Hakan Usta medya ulaştırma servislerinde direksiyon sallamak zorunda kalıyor.

Arazi araçlarına merakı tükenmiyor, bir CJ 8 bulup topluyor bu arada.

Topluyor derken hem elden geçiriyor hem de çeki demiri, çelik tampon, vinç, sepet, sis farları şnorkel filan takıyor. Azıcık da yükseltti mi arazi canavarı oluveriyor.

Bahsi geçen cip, off roadçulardan ilgi görüyor, bana da yap diyenler çıkıyor... Kapısını çalan çalana.

Hakan Usta iyi bir mekanikçi, üstelik kaportacı gibi çekiç tutuyor, boyacı gibi macun çekiyor, puntoymuş kaynakmış elinden her iş geliyor. Eli hızlı, düşünün Ercan Kazaz'ın ralli takımına servis hizmeti sunuyor.

Okuyor araştırıyor kendini geliştiriyor. Canavar arabalar için teklif geldiğinde "ben size aynısını yapabilirim" diyor. Sadece dört günde teslim ediyor. Yerli canavarlarımız da aynen akranları gibi atlıyor zıplıyor çatır çatır hurdaları eziyor. Beklenilenin üzerinde performans gösteriyorlar.

Şu arabaları anlatsanız biraz!
Birinde 6.8 dizel Hummer motoru var, diferansiyel daha iri kıyım Cherookilerin iki misli en aşşa!.. Normal cipin aksı iki santim ise bununki dört santim. Yeri geliyor onu bile kırıyor. Tork çok yüksek zira. Diğerinde V8 Buick motoru var, 240 beygir, otomatik şanzıman.
Bunların ağırlık merkezi yukarıda, haliyle denge işine kafa yoruyor, hususi yaylar ve amortisörler kullanıyor.

Böyle bir vasıtanın trafikten tescil alması mümkün değil tabii.
Plaka yok zaten, kasa kupa çakma, far sinyal çıkartma. Yine de maliyeti 70-80 bin liradan başlıyor. Tam profesyonel olsun dersen 200 bini de aşıyor.
Yer çok önemli, dar alanda hızlanmak zor, durmak daha da zor. Yurt dışında büyük alanlar ayrılıyor, etraf çayır çimen hususi tepeler yapılıyor, çukurlar açılıyor. Millet çoluk çocuk geliyor.
Kapalı salonlara giremiyoruz arabalar beş ton, hoplayıp zıpladığı yerin altı boş olmayacak çökertir yoksa.

5 ton mu dediniz?
Ne sandınız, sadece bir lastik 280 kilo artık dördünü sen hesapla.

HİÇ UNUTMAM BİR GÜN...
Bir de hatıra dinlesek, yazı şenlense bu arada?
O gün dört beş araba ormana gitmiştik. Hanıma söz vermişim saat sekizde evde olacam. Saat 7 oldu haydi dedim toplanalım, "abi sen önümüze düş şu göleti dolanıp gidelim tamam."
Gölet dediğin suları çekilmiş kenarlar ıslak ama. Sıyırıp geçeceğim güya şlop diye bir ses ön tekeri düşürdüm çukura. İleri geri derken oturmasın mı? 38 inch jant görünmez oldu yani o kadar. Kapıya yüklendim çamurdan açılmıyor.

Telefonun da çekmediği bir alan, şimdi hanım ayaklanacak, peşimize jandarmaları salacak Allah muhafaza.
Haydin gidelim dedim, kalsın burada.
Yok abi seni çeker çıkarırız, ayıp yani dört arabayız şurada.
Yaaa boşver gidelim.
Yok çıkaracaz.
İkisi Laz gözü kara çocuklar. Motoru patlatır yine de bırakmazlar. Neyse halat vinç derken arkamdaki de batmasın mı çamura?
Dokuz oldu yok, on oldu yok. On bir, on iki oldu yine yok. Bari bi traktör bulalım.
Geldi yapamadı. Kurtarıcı çağırdık ı ıh!
Köylüler "abi bırak git, ilkbaharda sular çekilince kepçe ile gelir alırsın" diyorlar.
Baktım uğraşmanın manası yok camdan çıktım. Bir şey olmaz nasıl olsa, benim kurtaramadığım arabayı kim alıp da kaçacak?
Arkadaşlar heyheylendiler: "Yok abi bugüne kadar arazide araba bırakmadık, karizmayı çizdirmeyiz, bizim de kendimize göre itibarımız var!"
İyi madem, sabah ola hayır ola. Ateş yaktık ekmek sucuk filan. Zaten arabada çadır, şişme yatak, uyku tulumları, battaniye çaydanlık mangal hazırdır daima.
Neyse sabaha bir traktör bulduk, dört çeker hayvan gibi bir şey ama...
Adam geldi alaylı alaylı baktı, "ikisini de bağlayın da çekip alayım" dedi "vakit kaybetmeyelim boşuna!"
Patinaj, patinaj... Akşam altıya kadar uğraştı milim oynatamadı. Mazotu da bitti bu arada.
Neyse iki üç traktör daha geldi arkadaşınkini kurtardılar. Benimki ne mümkün kazık çaktı âdeta.
En son aklıma geldi, "abicim sen geç karşıya, bi de ters yönden deneyelim bakalım ne olacak?
Adam üç saniyede almasın mı, hiç zorlanmadan. Boşuna uğraşmışız onca saat.
Arabanın marşını söktüm yıkadım, taktım bastık çalıştı eve vardım saat tam sekiz, sadece bir gün var arada.

Eskiden hâli vakti yerinde olanlar spor araba alırlardı şimdi cipe biniyorlar. Ama santim çizik yok, dal dokunmamış daha, siz ne diyorsunuz bu hususta?
Amerikalı pickup alıyor lakin tekne çekiyor, dağa bayıra çıkıyor, saman gübre taşıyor hakkını veriyor. Bizimkiler asfalt güzeli, üzerlerinde zerre miskal çamur yok, devamlı pasta cila.

Gittim bayiden cip aldım, hemen vurabilir miyim sahraya?
Ufak bir elden geçirmek lazım. Çeki demiri olmazsa olmaz ama proje filan 1500 lira. Demir tampon lazım o da proje ile takılabiliyor ancak. Hatırında olsun demir tamponla başkalarına vurursan sigorta karışmıyor. Ön vinç, sepet, şnorkel, sisler, jant lastik hepsini işletiyoruz ruhsata. Çok ceza ödersin yoksa.

Sanırım bu işin vatanı Amerika.
Evet parçalar da oradan geliyor. 46 model Pleymouth'un kelebek camını iste, çıkarıp veriyorlar. Şimdi bir 54 Chevrolet pickup aldım toplayacağım nasip olursa.

DİPLERDE GEZİNİYORUZ

Peki Türkiye otomobil sporunda nerelerde? En azından komşularla kıyaslanırsa?
Rallide de, pistte de bütün otomobil yarışlarında en dipteyiz, halkımızın merakı yok zira. Yarışa gidiyoruz 20 araba, dışarıdan kimse yok, oturup birbirimizi izliyoruz. Ne şöyle çay alabileceğin bir büfe var ne de bir tost basan. Yurt dışında panayır gibidir, mısır patlatanlar, şekerlemeler, oyuncaklar, sürücülerle resim çektirenler, poster, tişört imzalatanlar...

Demek gelsek aç kalacağız ha?
Bir köfteci Adnan'ımız var keyfi olursa ne âlâ... Reklam sıfır. Kayıt parası, lastiği, yakıtı hep sana...

Peki sponsorlar?
Dört bayrak dikerler o kadar. Pendik'te yarış arabaları start noktasında. Motorlar gürül gürül, sesler renkler o biçim bir bakıyorsun önünden tin tin teyzem geçiyor pazar arabasıyla. Kenarda mangal yapanlar, top oynayanlar. Biriniz de gelip arabalara baksanız ya, ne ilgi var, ne alaka.
Yerli marka için aranan babayiğit yarış pistlerine de uğramalı, çünkü bütün yeni teknolojiler pistten geliyor asfalta. Spor gazeteleri akıllarını futbolla bozmuşlar. Maç maç maç, diğer branşları yok sayıyorlar. Bir futbolcu paparazilere yakalansın manşet, tafsilat sayfa sayfa.

Maalesef
Yine de ümidimizi kaybetmiyoruz ama...

.

Sarı Saltuk'un izinde...

21 Şubat 2015 01:00

 

A -

A +

Efendim geçen hafta Makedonya'nın Ohri şehriyle alakalı bir şeyler yazmıştık, bitiremedik. 

İhtimal yine öyle olacak, bu topraklarda öyle zengin bir kültür var ki yaz yaz bitmiyor. Sayfalar yetmiyor. Bir seher vakti zikre katılıyoruz. Her ne kadar Halveti harmaniyelerine bürünmesek de, keçe külah, ak arakıye giymesek de edebimizle oturuyoruz köşede.

Hani bir söz vardır Tekkeye giden çorbayı içer. Zikrin hitamında közde pişmiş okkalı kahve geliyor. Cemaat dağılırken, Pir Hayatî Hazretlerine Fatihalar okuyor.

Ohri'de başka hangi türbeyi ziyaret edebiliriz diye sorunca alıp Kaleye götürüyorlar. Yusuf Sinanüddin Hazretlerinin mekânı çok hoş, Osmanlı kokuyor.

Mübarek varidatlı bir Müslümanmış. Malını mülkünü hayra harcıyor. Vakfiyesine bakarsanız bir devlet bağışlamış, ne araziler ne araziler... Hanlar hamamlar, sıra sıra dükkânlar...

-Peki başka?

-Bir de Sarı Saltuk Hazretleri var ama?

-Aması ne?

-Biraz uzak,

-Olsun fark etmez, buralara bi' daha ne zaman geleceğiz di mi ama?

Dedikleri kadar varmış epey çekiyor. Lâkin yol keyifli sağınızda lacivert göl, solunuzda bahçeler, villalar. Bayağı gidiyoruz, taaa Arnavutluk hududuna.

Ancak orada beklediğimiz gibi bir türbe bulamıyoruz. Evet, zamanında varmış ama Türkler çekilince seccade bile bırakmamışlar. Göle hâkim tepede devasa bir manastır var. Burada medfun olan zata Ortadokslar Sveti Naum diyor, Müslümanlar ise Sarı Saltuk diye biliyorlar.

Zaten halk arasında Saltuk Gazinin zaman zaman manastırlara yerleştiği anlatılıyor. Mesela Leh ülkesinde de Rahip Sveti Nikola'nın kılığına girdiği ve insanları İslam'a davet ettiği söyleniyor.

DERVİŞ GAZİ

Ebülhayr Rumi'nin topladığı Saltuknamelere bakılırsa (1480) mübareğin asıl adı Hasan oğlu Şerif Hızır, temiz soyu Efendimize (Sallallahü aleyhi ve sellem) uzanıyor. İhtimal Saltuk lakabı bir kahramanlık üzerine verildi, Oğuz Kağan'dan hatırlayın Türklerde öyle bir usûl bulunuyor zira. Ünlü Alperen dedesi Hazret-i Ali'ye yakışan bir cengâver. İyi ok atıyor, iyi kılıç tutuyor, iyi ata biniyor ve çok çok iyi yüzüyor. Mümin cinlerden ahiret kardeşleri var, güvenilir kaynaklardan haberler geliyor. Nereden çıkacağı belli değil, bu yüzden küffar çok çekiniyor. Şerif  Hızır, üç yaşında babasını kaybeden bir yetim, onu lalası Seravil yetiştiriyor. Kuru bir cengâver değil, ilim sahibi, kalemi zevkle okunuyor, kelamı hazla dinleniyor. Sarı Saltuk hazretleri affetmeyi seviyor, yendiği yiğitlere kıymıyor. Onları bağışlıyor ve yeni bir ad veriyor. Mesela amansız hasmı Alyon'u alt ettiğinde adını İlyas olarak değiştiriyor.

SEYYAHLARIN SATIRLARINDA

İbni Batuta Seyahat-nâmesi'nde Sarı Saltuk'un keşf sahibi bir Allah dostu olduğunu yazıyor. Evliya Çelebi'ye göre ise Sarı Saltuk'un adı Muhammed Buhari, Ahmet Yesevi Hazretlerinin halifelerinden olup  99 yıl yaşıyor, zehirlenerek şehit ediliyor.

Sarı Saltuk hazretlerinin de aynı Yunus Emre gibi çok sayıda makamı bulunuyor. Rivayete göre mübarek son demlerinde "7 tabut yaptırın, götürüp yedi ayrı şehre defnedin" diye vasiyet ediyor. Zikrolunan tabutlar Tatar Hanına, Rus Knezine, Üngürûs (Macar) Kralına, Eflâk (Romanya), Leh (Polonya), Çeh (Çek), Bosin (Bosna), Beravati (Hırvat) ve Gırnata prenslerine veriliyor.

Bu gün sadece Ohri'de değil, Babadağ'da (Romanya), Blagay'da (Bosna), İznik'de, Babaeski'de, Edirne de, Hozat'ta, Bor'da, Diyarbakır'da ve İstanbul'da (Rumeli Feneri) makamı olduğu biliniyor. Hangisinde metfun olduğu meçhul ancak kesin olan bir şey var ki okuduğunuz Fatihalar yerini buluyor.

GUTENBERG USULÜYLE

Biliyorsunuz ilk kâğıdı Çinliler imal etti. İlk tahta baskıyı (bir nevi matbaa) Uygurlar soktular hayata. Ohri'de asırlık bir evin altında kağıt imal edildiğini duyuyoruz. Aynen hayat bilgisi kitaplarından okuduğumuz gibi selüloz parçalarını eritiyor çökeltiyor, presleyip kurutarak kağıt yapıyorlar. Ayrıca Gutenberg devrinden kalma bir matbaaları var. Elle kullanıyor Ohri manzaraları basıp satıyorlar.

Neden geldik İstanbul'a

İçlerini bilemeyiz ama Ohri'deki soydaşlarımız huzurlu görünüyor. Sahi o yıllarda ne oldu da bu güzel yerleri terk ettiler acaba?

Meydandaki asırlık çınarın altında bize kahve ısmarlayan Adem Bey "göçün tek sebebi var" diyor,  "propaganda!" -950'li 60'lı yıllar. Neymiş efendim Müslümanlara çok fena şeyler olacak. Yok mektepler kapatılacak, camiler mühürlenecek, isimler değiştirilecek filan.  Kalkıp da biri desin baskı gördüm. Yok öyle bir şey. Kendi kendimize korku ürettik. Biri gitti, dur ben de geliyorum. Dile kolay tam 2 milyon kişi düştü yollara. O göçler olmasa Makedonya devletinin bayrağı Ay yıldızlıydı şu anda. O vakitler göç edecek olan Yugoslav makamlarına müracaat eder, 'benim burada gayrimenkulüm yok' der bir kağıt alır karşılığında. Mallarımız yük olmaya başladı, para da etmez o sıra. O canım evleri bahçeleri hısım akrabasına hediye eden edene, onlar da istemez. Yarın ben de gidersem ne yapacağım? Dolanmasın ayağıma. Gayrimüslim komşuna bırakanlar bile oldu hatta. Ki şu anda para yetmez onlara.  Eğer öyle bir uygulama olmasaydı şimdi gelip sahiplenebileceklerdi. Makedonya'da yabancılar da mülk edinebiliyor zira.  Peki diyeceksin niye gittiler? Evladı kaybolmasın, dinsiz olmasın. Gelgelelim Türkiye'ye gidenlerden de hassasiyetini kaybedenler oldu, medeniyetimize yabancılaştılar. Bazıları sadece Türk kimliği ve Müslüman adı taşıyor o kadar. İnanın buradakiler daha sağlam. Biz bu topraklardan kovulmadık, kendimiz ettik kendimiz bulduk, şikâyete de hakkımız yok bu saatten sonra.

EZAN SESİNE 

Aynı soruyu değerli büyüğümüz Veysel Gani beye soruyorum.  "Tito zamanında dengeli bir politika vardı" diyor, "tamam Yugoslavya komünist idi ama bir Arnavutluk, bir Küba olmadı asla. Babamız takkesiyle, validemiz çarşafı feracesi ile dolanabiliyordu sokaklarda.  Lakin büyük bir Türkiye muhabbeti, dayanılmaz bir İstanbul hasreti vardı, dinini yaşama kaygısındaydılar malı mülkü gözleri görmedi asla.

Kalanlar daha dindarlar ama?

Sosyoloji böyledir işte, hesaplayamazsın. İki kere iki aritmetikte dört eder anca. Bence artık geçmişi bırakıp önümüze bakmamız lazım. Makedonya'daki Türk varlığı endişe verici bir şekilde azalıyor. Cumhurbaşkanımız bizden üç çocuk istiyor ya, onlardan da istesin. Ailelere ufak takviyeler verilebilir icabında.

 

SÜVARİ TIRAŞI

Rumeli insanı ürettiği pratik çarelerle tanınıyor. Bakın bu berber koltuğu küçük beyleri cezbediyor, minik süvariler hayallerindeki ülkeye gidinceye kadar tıraşları bitiyor.

DÜNYANIN İLK ÇAMAŞIR MAKİNESİ!

Burada arkdan ayrılan bir suyun hızla tekneye indirildiğini görüyoruz.  Basınçlı su adeta daireler çizip kenardan taşıyor. Efendim bu bir çamaşır makinesi. Urbalarınızı leğene yatırıp kirlerini kabartıyorsunuz, sistem şanzımanlı Arçelik gibi çalkalayıp arındırıyor.


.

Ahilerle yeşeren şehir Kırşehir

28 Şubat 2015 01:00

 

A -

A +

Yazın bunaltıcı sıcağında seyahat etmektense, kış vakti dolaşmak sanki daha güzel. Çocuklar duymasındaki Seyyar Tayyar gibi "ben buldum" diyeceğim inanmayacak kimse. 

Ankara'da Bağlum toprağına yüz sürdükten sonra, Kırşehir'e doğru yola çıkıyoruz. Derler ki, bir şehre bir Allah dostu gelir, o belde o velinin bereketiyle maddi-manevi ayağa kalkar. İşte Bursa, İşte Konya, işte Aksaray, İşte İstanbul ve işte Kırşehir... Ahi Evran hazretlerinin feyzi bereketi hissediliyor. 

Kırşehir, huzur ve sükûnetin ete kemiğe büründüğü bir diyar. Beş bin yıllık tarihinden bahsedilir. En kalıcı izler ve eserler Selçuklulardan. 

Yörenin gezmeden geçilemeyecek zenginlikleri var.  Kırşehir Müzesi, Keçi ve Ömerhacılı Kale Kalıntıları, Melik Gazi ve Âşık Paşa Türbeleri, Kesikköprü, Kervansaray, Karakurt Baba, Keçi Kalesi, Kuş Kalesi, Terme Kaplıcası ve daha neler neler.

MUCİBİNCE AMEL OLUNA

Bakın Ahi Evran hazretleri deyince orada biraz durmalı. Büyük veli daha iş ahlâkı, markalaşma, çalışan ve işveren hakları gibi mevzular dünya gündeminde yokken altı çizilesi şeyler söylüyor ve tatbik ediyor. Ki bugün bile o kaliteye ulaşabilmiş değiliz hala.

Esnaf, mamulü kendisine yaptığı kalitede yapıyor, hısım akrabaya verdiği fiyattan satıyor. Sevgi, saygı, hakka hukuka riayet...  Hâsılı ahilik düsturları sanat ve ticarete güzellikler katıyor. 

Ahi Arapça menşeli bir kelime manası "kardeş". Ahilik kardeşlik demek oluyor. 

Kardeşlik... 

Ne güzel bir kelime ama...

PAPUCU DAMA

Garibin biri çarşıdan bir çarık alıyor ayağına. Sökülüyor mu yırtılıyor mu bilmiyoruz ama geri getiriyor, iade etmeye kalkıyor.

Satıcı pek yanaşmıyor, alırsın almazsın derken sesler yükseliyor. 

Esnafın ileri gelenleri derhal vaziyete el koyuyor. Malı inceliyor beğenmiyorlar, ücreti de makul bulmuyorlar ayrıca. 

Öyleyse. 

Tiz pabuçları dama atıla!

Dükkanı boşaltıp yığıyorlar çatıya. 

Zikrolunan ustanın bir daha o şehirde esnaflık yapması mümkün mü? 

Mecburen tası tarağı topluyor. 

Ahilik özetle 14. asırda kurulan bir esnaf teşkilatı, azaları tasavvuf pınarlarından feyz yudumluyor. Gönül almak, dost kazanmak paranın önünde tutuluyor. 

Mahir ustalar mutlaka çırak kalfa yetiştiriyor, sanatın sırlarını mezara götürmüyor, gençlerle paylaşıyorlar. 

Delikanlılar fütüvvet saflarında toplanıyor, kadınlar Baciyan-ı Rum çatısı altında buluşuyor. Ben değil biz diyorlar, adeta başkaları için yaşanıyor.

EYVAH SOYULDUK!

Seyyah İbn-i Batuta Anadolu'da bir grup silahlı tarafından yolu kesildiğinde "eyvah" diyor "soyulduk galiba!" 

Sonra bir başka grup çıkıp geliyor, dizginlere yapışıp atını sürüklemeye başlıyor. İki taraf arasında münakaşa kopuyor, sesler ayyuka çıkıyor. 

"Tamam" diyor, "malımızı paylaşamıyorlar herhalde, ister misin bir de hapsetsin fidye koparmaya kalksınlar." 

Hakikat şu ki ilk gelenler Ahi Sinan'ın sevenleridir, misafiri yolda karşılamış yedirip içirmek için götürmektedirler dergaha. Diğerleri Ahi Duman'ın adamlarıdır, "misafirleri hep siz mi ağırlayacaksınız, bir sefer de bizim tekkede kalsa n'olur" demektedirler muhataplarına.

İbn-i Battuta iki grubun da gönlünü yapacak, Anadolu insanının ilmine ameline ihlasına hayran olacaktır.  Bunu uzun uzun dökecektir sayfalara.  

Kırşehir ariflere, velilere ev sahipliği yapıyor ki Hacı Bektaş-ı Veli,  Ahi Evran ve Aşık Paşa hazretlerinin tesiri ayan beyan hissediliyor. Zaten o yıllarda kültür ve ilim merkezi haline geliyor, Anadolu'ya kandil oluyor. 

ANADOLU'NUN KALBİNDE

Kırşehir Kutalmış Oğlu Süleyman Şah zamanında Anadolu Selçuklularına bağlanıyor. 

Yavuz Sultan Selim döneminde ise, Osmanlıların eline geçiyor. 

Şehir pek çok medeniyete ev sahipliği yapıyor ama öncelikle Türk izi taşıyor. Doğrusu ecdat mührünü yaman vuruyor. Kırşehir Anadolu'nun tam ortasında doğudan batıya kuzeyden güneye gidenler mutlaka uğruyorlar buraya. "Cacabey Camisi" de tam Kırşehir'in ortasında. 

Burası bir medrese aslında. Düşünün o yıllarda astronomik hadiseleri inceliyor, roketle fezaya çıkmanın yollarını arıyorlar. 

Medresenin de tam ortasında minik bir kuyu var. Bu kuyudan şakuli cihette yükselirseniz üzerinizde bir kubbe göreceksiniz. Merkezinde bir boşluk bulunuyor. Buradan yıldızların hareketlerini izliyor ve hesapları geçiriyorlar kayda.

CEVİZİN HASI BURADA 

Şehrin ekonomik faaliyetlerinin temelinde tarım var. Bir zamanlar güçlü bir sektör olan bakırcılık eski tadında değilse de, Uzunçarşı'da zevkli parçalar bulabiliyorsunuz  pekala. 

Keşkek her yerde yapılır ama Kırşehirliler bu mevzuda iddialılar. "Pekmez"i de pek meşhur. Hatta halk birbirine "pekmez akıllım" diye hitap ediyor. "Ama bunlar yemek değil" diyorsanız tavsiyem , "Tandırda çömlek" ve "Çömlekte kuru fasulye" olacaktır dostlara. 

Yine Kırşehir deyince, ağız tadına düşkün olanların aklına çömlek paça, madımak, topalak, kesme aşı, lepe, pancar çırpması, kürt pilavı, sündürme, ayva dolması ve et yahnisi geliyor.

Geçen sene don olmuş pek ceviz alamamışlar,  ancak mübarek ağaç bu iklimi, bu toprakları seviyor. 

UZAY ÜSSÜ GİBİ

Selçuklu'nun Kırşehir emiri Nureddin Cibril bin Cacabey ilim ve sanata çok önem verdi. Onun devrinde Kırşehir'den çok talebe yetişti. Cacabey Medresesi'nin kubbesi delik, tam altında bir kuyu bulunuyor. Müderrisler kuyunun durgun suyundan fezadaki hadiseleri izler, hesaplarını yapar kayda geçerlerdi. 

BABACAN VALİ

Kırşehir  Valisi Necati Şentürk, babacan ve mütevazı tavrıyla yeni Türkiye'ye yakışıyor. Kırşehir'i dünya markası yapmak için heyecanla çalışan Valimiz,  Ahi Evran Hazretleri gibi değerlerimizin yurt dışında da tanıtılması gerektiğine inanıyor. 

HAZIRLAYAN: AHMET SIRRI ARVAS


.

Motosiklet zevkli mi riskli mi?

7 Mart 2015 01:00

 

A -

A +

HAZIRLAYAN: ALİ ÇELİK

Bu iki teker sevdası milletimizin ata olan düşkünlüğü diyeceğim. Aynen şanlı ecdad gibi demir küheylanlara atlanıla, rüzgara karşı kanatlanıla...

Laf işte duy da inanma.

Motor bir mecburiyet aslında, bir haber için çıkıyor dönüyorsun günün heder oluyor yollarda. Gelirsin sayfa bitmek üzere. "Hadi çabuk çabuk" diyorlar sana.

Daha fotoğraf seçeceksin de, yazacaksın da... İşin kötüsü ajans haberi geçmiş, indirmiştir müdürünün masasına.

Şimdi ben nasıl motor almayayım di mi ama?... Geçen İstanbul'da bir motosiklet fuarı vardı malum. Gitsem mi gitmesem mi? Yaaa bu kış günü kim gelir oraya?

Öyle değilmiş otoparkta binlerce motor görüyorum, içeride kalabalık omuz omuza.

Rakamları öğrenince tuhaf oluyorum 104 bin kişi girmiş fuara... Biletsizi davetiyesizi de vardır mutlaka.

Eskiden üç beş marka tanırdık, fıkralardaki gibi bir Japon bir İtalyan bir Alman... Şimdi Çinlisi, yerlisi yüzlercesi dizilmiş yan yana.

O kasklar kıyafetler, aman o  aksesuarlar... Renk renk, boy boy, marka marka... İnsanı kandırıp  kanına girecekler illa.

Motosikletçileri deşerseniz iki mevzuda konuşurlar. Biri bizde niye böyle pahalı? Yok KDV düşse, ÖTV azaltılsa. Köprüler bedava, otoyollar upucuz olsa.

Diğer muhabbet de kapı aralar işin romantik yanına. Motosikletle çıkarsan ot kokusu, toprak kokusu, yosun kokusu çam çim kucak açar sana... (küspe, tezek yazacak hali yok ya) Özgürlüktür kısaca!

Sahi öyle midir?

ÇEKEN BİLİR

50 cc'den bin küsur cc'ye kadar her boyunu kullanmış biri olarak pek katılamayacağım buna. Bir kere arabası olan basar marşa kalkar. Ama motoru olan "dolanmadan" evvel "donanmak" zorunda. Önce ne giyiyoruz? Pantolon. Lakin öyle kotla ketenle makinenin tepesine çıkılmaz. Ya hususi deri tulumlardan alacaksın ya da en azından dizlik takacaksın. Çizmen hususi olacak sonra.  Hem ucu vites kaldırmaya yarayacak, hem de topukları asfalta sürüldüğünde lime lime olmayacak.   

Sonra geliyoruz monta ama hani o sırtı beli dirsekleri takviyeli olanlardan. Allah muhafaza düşük süratlerde bile asfaltta sürüklensen çakıllar vücudunu tıraşlar.  

İşte bunun için de bir kask almanız icap ediyor ayrıca. Ucuz kasklar polise "işte var" deyip cezadan yırtmanızı sağlasa da, bir işe yaramaz. Kaza anında tezgahtan düşen karpuz gibi yarılıverir maazallah.

Yani diyeceğim arabaların kapılarına bile katlanamayan dar canlı arkadaş küçük bir kaporta taşıyacaktır kafasında. Ki bu alamet adamı yarı yarıya sağır yapar. Hoh deyince buharlanan bir cam dayanır burnuna.

DONMAKLA YANMAK ARASINDA

Kışın ıslanmış enikcesine üşürsün, dizlerin donar, çenelerin keman çalar. Yağmurda sucuk gibi ıslanırsın, romatizmaların azar. Yazın gün boyu ısınıp zifti çıkmış asfaltı daha fazla hissedersin, güneş ısıtıcı olmaktan çıkar kavurucu gelmeye başlar. O elbiselerin içinde buğulama olur fırın sütlaca dönersin adeta. Motorun harareti bir sühunet şeklinde yapışacaktır bacaklarına. Ülen zaten altındaki deri, üstündeki deri, eriyip akarsın adeta.  Trafikte sıkıştığını düşün kamyonlar ortalığı egzoza boğar. Bu duman var ya adamı lodosta tütmüş kömür sobası gibi çarpar.

Diyelim küçük bir işin var evrak takibi filan. Motoru park ettin, kask, mont, eldiven, bellik, dizlik, kaldı mı kucağında. Az yük değildir, uydurukları bile okka tutar.

Peki bunun hiç mi zevkli yanı... Olmaz mı zaten dergiler, siteler hep onu yazıyorlar.

Bir motor (küçüklerinden bahsediyorum tabii) bir arabanın beşte biri kadar yakar ve altı tanesi otomobilin sığdığı yere sığar. Seridir pratiktir, trafiğe yükü olmaz.

Bu yüzden bazı ülkeler özendirir vergiden muaf tutarlar. Bilhassa Uzakdoğu'da. Malezya Endonezya ve Tayland'da iki kişiye bir motor düşer. Ak sakallı amcalar ve tülbentli teyzeler bile seleye kurulurlar.

Avrupa'ya bakarsanız iklimin nispeten mutedil olduğu Akdeniz kuşağında motor adetleri bize fark atar.  Misal İtalya'da  yüz kişiye 181 motor düşer,  İspanya'da 105, Yunanistan'da 97... Bizde ise 2 nokta 8. Üç bile olmamış daha. Takriben iki yüz milyon dolarlık bir pazar, buna rağmen dünya devleri ısrarla yükleniyor. Genç bir nüfusumuz var zira.

İYİSİ PAHALI, UCUZU TEL MAŞA...

Bir insanın hanımını arkasına alıp yola çıkabilmesi için güvenmesi gerekir altındaki motora. Evet günümüzde taksi konforunu aratmayan modeller var ama fiyatları maalesef mütevazı değil bir kaç yerli araba parasına. 

BİLMEM Kİ NE ALSAM?

Yeni başlayanların gözü elbette minik tekerlekli scooterlarda ancak bunları kullanması kolay değil. Tekerlek ne kadar küçükse problem o kadar büyür.  Sallar, sarsar, manevrası zayıftır, çukur tümsek adamı felaket yorar.

Hava ve yol şartları ne olursa olsun uzun yol gidebilen endurolar iyidir hoştur da... Biraz cebinizi yakar.

Amerikan hayat tarzına özenenlerin bindikleri Chopperlar ise umumiyetle ununu elemiş eleğini asmış amcalar tarafından alınırlar. Hiç heveslenmeyin bir kere bizim gibi orta direğin parası yetmez bunlara... Chopper, parçalamaktan gelir. Takar takıştırır kendilerine has bir alet çıkarırlar. Bunların altları yere yakındır, ilk kasiste çakılırlar.

Touring sınıfı motorlar seyahati seven abilerin tercihidir. Aaa demin buradaydı bir arayım dersin bakarsın filan şehirde, feşmekan mekanda.

Racingleri biliyorsunuz. Hani o gecenin sükunetini cayırtı ile yırtan, kornaya basmak yerine gazı açan desibel özürlü çocuklar. Bu motorların devirleri dakikada 18-20 bine ulaşır ve 200 kilometreyi aşmakta zorlanmaz. Çabuk ivmelenir içinizi bir hoş yapar. Genç işidir kız arkadaşını hız arkadaşının üstüne atar otoyolu fütursuzca çalkalarlar.

Türkçemizde dört harfli kaç hece var ki? Keyf, zevk, hırs... Hepsi motora yakışır ama bir de "risk" geliyor aklıma...

Abi peder kalın, para pilav. Almışken şöyle afilli bir şey ossun diyorum bizimkine dokunmaz.

Aman çocuğum dokunmak ne kelime parçalar. Sen, sen ol küçükten başla, sakın ola ki 125 cc'yi aşma. Baktın oluyor 150-250 cc... Öyle 600'lere 1000'lere sıçrama.

Arabada frene basarsın durur, durmazsa kayar, çarpar. Çok çok masraf açar. Motorda vuran kaporta değil vücudun olacaktır Allah muhafaza o çelik bariyerler var ya giyotine döner o anda.

Arkama kankamı atayım, bi gezsin fukara.

Sakın ha, ona çok vardır daha. Bir kere hata yapabilirsin, ikinciye şansın olmaz asla.

Motosikletçi dediğin devamlı korku içinde olmalıdır, rüzgarı, zemini de kollamalıdır ayrıca.

Baktın virajda kayıyor salla motoru gitsin, sen usturuplu düşmeye bak. Dengesi kaybolan bir motoru Kenan Sofuoğlu bile zor toplar.

Gel beni dinle kauçuk esaslı lastikler al, üçüne beşine bakma.

Ve şunu unutma ölümlü kazaları ürkekler değil "ben oldum" diyenler yapar.

KİRLENMEK GÜZELDİR

Cross motorlar yüksek seleleri ve dişli lastikleri ile dikkat çekerler. Geniş gidonları ve uzun amartisörleri ile asfaltta kullanımları da rahattır. Araziye çıktılar mı Arap atı gibi atlar, zıplar, ne kuma aldırırlar, ne çamura. Sürücüsü toprak rengi olacaktır bu arada.

Derelerden kolayca geçebilen, manialara takılmayan Cross motorlar büyük hacimli değildirler ama yüksek torkları ile zemini ağlatırlar adeta.  "Demir at" tabirini hak ederler layıkıyla.


.

Müze değil büro!

14 Mart 2015 01:00

 

A -

A +

HAZIRLAYAN: ALİ ÇELİK

Hani bir zamanlar İstanbul'un taşı toprağı altın denirmiş ya. Şevki Yüksel Usta da katılıyor kervana. Henüz çocuk yaşlarda Karabük'ten kopup İstanbul'a geliyor, dayısının yanına çırak giriyor. İşini ciddiye alıyor ve plastik kalıpçılığı gibi püf noktaları olan bir mesleği kapmakta zorlanmıyor. Asker dönüşü kendisi gibi birkaç usta ile elele veriyor bir dükkan açıyorlar. Mütevazı bir dükkan ama, deyin ki bir oda. 

Şevki Ustanın mayasında çalışmak var, gece gündüz durmuyor icabında dükkanda yatıyor. Arkadaşları bu tempoya dayanamıyor ayrılıyorlar. Şevki Usta kırık dökük aletlerle bir torna, bir freze, bir matkapla devam ediyor. Derken bir CNC tezgah ediniyor. İş işi açıyor büyüyor, şu anda piyasanın önde gelenlerinden biri, yanında 45 kişi çalıştırıyor. Halbuki ailede tek okumayan o. 

AVA GİDEN AVLANIR

İş hayatı malum sıkıntılarla dolu, sipariş al, yetiştir, git vergi dairesine, yok tahsilat, yok maaş, yok kira... Artık her tarafa koşmaktan yorulmaya başlıyor. Anadolu insanı dinlenmek için n'apar? Ya balık tutar, ya ava çıkar. O da öyle yapıyor. İlk olarak dedesinin tüfeği ile çıkıyor. Sonra bir pick up alıp donatıyor. Yüksek lastikler, telsizler, projektörler, adeta AFAD ekibi gibi oluyor. O tüfek bu tüfek derken bayağı silah topluyor. Bu arada kabzası gümüş kakmalılara merak salıyor. 

Şevki Ustanın avcılığı lafta, aslını sorarsanız kır bayır dolanıp hava alıyor, kaç yıl var ki canlıya sıkmamış. Dürbünden bakıyor hayvanla göz göze gelince arkasını dönüp gidiyor. Arkadaşları avı onun önüne sürüyorlar, yanı başından geçiyor, görmezden geliyor. 

Bilirsiniz avcılar bıçağa da meraklıdırlar. Şevki Usta da bu hastalığa düçar oluyor. Eş dost ellerindeki eskileri getiriyorlar, biraz da internetten alıyor. Sivas, Sürmene, Bursa derken yurt dışına açılıyor Londra'dan, Moskova'dan, Yemen'den kamalar, hançerler buluyor. Süngüden yatağana, kılıçtan saldırmaya ciddi bir koleksiyona sahip oluyor. Geyik boynuzlular, kehribar ve lüle saplılar... Kın kılıf deyip geçmeyin, kimi kurutulmuş ceviz ağacı, kimi halis ceylan derisi... Her parçanın bir hatırası var, oturdunuz mu tatlı tatlı anlatıyor ama sayısını kendi de bilmiyor. 

BAKIR BAKTIRIR?

Toplama merakı zamanla farklı alanlara kayıyor, bakır ibriklerden, usturlaplara, yazma eserlerden, madalyalara... Daktilolar, eski hesap makineleri, pikaplar, şifa ayetİ yazılı kaseler, gemici lambaları, fayton fenerleri, kupalar, mangallar, güğümler, yüzükler...  

Belki maddi kıymeti fazla değil ama onu en çok maket arabalar eğlendiriyor. "Biz çocukluğumuzu yaşayamadık o zamanlar telden araba yapar, sürerdik. Bunlar kimsede yoktu ki bizde olsun. Kim bilir belki de bu yüzden arabalara doyamıyorum" diyor.

BU NE SEVGİ AH!

"Bu oyuncakları çocuklar için mi aldın" diye soranlara "ne münasebet kendim için" demekten çekinmiyor. Gerçi bunlar biraz büyük işi, oranları bire bir aynı, kapıları açılıyor, bakıyorsunuz direksiyon vites ve torpido bile aynı. Kaput içinde aynı v8 motor duruyor. Direksiyonu çevirirseniz manevra yapabiliyor. Hepsini seviyor ama bilhassa çocukluğunun geçtiği yıllarda caddelerimizde dolanan arabaları bir başka seviyor.

Bir ara tespih ustaları ile de ahbap olmuş, el emeği göz nuruyla yapılan parçaları biriktirmeye başlamış. Odasında kukadan kehribara, pelesenkten, mauna, yılan ağacından, gül ağacına, deve kemiğinden, mamut dişine kadar her sınıftan nadide tespihler var. Kaplumbağa kabuğu bağa, narcın, akik, değişik taşlar, porselenler, tohumlar... Bir tek gergedan boynuzu eksikmiş, o da noksan kalsın nazar savsın diyor. Onları hususi meşin çantalarında saklıyor. Sonradan anlıyor ki tespih işi bir derya, al al sonu yok, bitirdim sanma ne kadar toplasan da. 

Bunlara verdiği paralar az buz değil, hani kenara koysa mal mülk sahibi olabilirdi pekala. 

Peki pişman mı? 

Yoo, keyif alıyor, dinleniyor, başka başka alemlere yelken açıyor.  

Yeni başlayanlara ne tavsiye edersiniz diye soruyoruz. "Çok fazla dağılmasınlar" diyor, "alanlarını belirlesinler ve orada derinleşmeye baksınlar. Bu işler el yordamı ile olmaz, yayınları takip etsinler, duayenleri okusunlar."  

 

HAYAT KIRKINDA BAŞLAR 

Şevki Usta Başakşehir'deki bürosunda sergilediği oyuncaklarına pek meraklı, itina ile siliyor paklıyor. Bunca işin arasında mı demeyin, o da böyle dinleniyor.

Yön ve  zaman için...

Usturlap hem yön hem de zaman bulmaya yarıyormuş, yıldızları da izliyebiliyormuşsunuz. Ben de merak ediyordum Oruç Reis'in leventleri namaz vakitlerini nasıl tespit ediyorlardı diye?

NASİP KISMET

Tek tuşlu daktilo sık bulunan bir parça değil, Şevki Usta ikibin liraya alıyor hemen o gün 10 bin lira teklif ediyorlar. Sevdi bir kere, kıyamıyor. 


.

Osmanlı'ya halk vefası

21 Mart 2015 01:00

 

A -

A +

Osmanlıda iki Trablus var biri Libya'daki Trablusgarp, diğeri Lübnan'daki Trablusşam. Trablusşam eski bir Fenike şehri, Persleri, Romalıları, Arapları, Haçlıları ve Memlüklüleri görüyor. Sultan Yavuz devrinde (1516) Osmanlı hududuna katılıyor. I.Cihan Harbinde Fransız işgali yaşıyor. 1946'da hürriyetine kavuşuyor.

Trablusşam Beyruttan sonra Lübnan'ın en büyük şehri. Nüfusu 500 bini aşıyor. Hem yemyeşil bir coğrafyada bulunuyor hem de labirenti andıran sokakları ve bedestenleri ile asırlar öncesini yaşıyor. 

Bu gün sayfamıza misafir olan Prof. Dr. Halid Tedmuri işte burada doğuyor. Babası 200 cilt kitap yazan ünlü tarihçi Ömer Tedmuri. Haliyle kütüphanesi olan bir evde yetişiyor. Çocukluğunun geçtiği Trablusşam'da Osmanlı ve Memlüklüler'den o kadar eser var ki onu cezbediyor. Annesi Kahireli, hal böyle olunca Mısırdaki Memlük ve Osmanlı eserlerini de takip edebiliyor. Sırf bu sevda yüzünden yüksek tahsilini İstanbul'da (Mimar Sinan Üniversitesi) yapıyor. Sadece 8 ayda Türkçe öğreniyor ve MEB bursu ile okuyor. Lübnan savaşında tarihi eserler yara alınca çok üzülüyor, genç bir mimar olarak bu mirasa nasıl sahip çıkmalı sorusuna kafa yoruyor. Mastırını "restorasyon", doktorasını da "şehir koruma" üzerine yapıyor.

OYUN İÇİNDE OYUN

Halid Tedmuri Musul'daki tarihi eserlerin tahribini oyun olarak görüyor: "İnsanlar okusa görecek, bilecekler ama günümüzde internetteki kısa filmlere bakılarak hüküm veriliyor. Müslümanlar oraya dün gelmediler ki, 14 asırdır bölgedeler ve Asur eserlerine dokunmadılar. Sina çölünde bile manastırlar var (St Petrina). Ne Emeviler yıkmış, ne Abbasiler ne de Memlüklüler ve Osmanlılar. Mısır'da Firavun tapınakları olduğu gibi duruyor. Hâlbuki Batı Dünyası çaldı çırptı, Ortadoğu'nun en gözde eserlerini Paris, Berlin ve Londra'ya kaçırdılar.  

Şimdi taktik değiştirdiler, önce aşırı bir örgüt kurduruyor, kan döktürtüyor bilahare terör bahanesi ile işgal ediyorlar.  

BUZLAR ERİYOR

Arap dünyasında ders kitapları Osmanlı'yı kötülerdi, yok baskıcı vergici filan, Türkiye'de de "ah o Araplar yok mu Araplar arkamızdan vurdular" edebiyatı yapılırdı halk arasında.

Ancak son yıllarda Türk TV dizileri buzları eritti. Türkleri dinsiz gösteren Batı dünyasının yalanları ortaya çıktı. Dizilerde de Müslüman aileleri var, İslam isimleri taşıyorlar, ramazan geliyor, bayram kutlanıyor. Ve ne oluyor biliyor musunuz? Eteğini tutan İstanbul'a koşuyor.

Lübnan küçük bir ülke, cem'an 10 500 km2. Ben 1350 eser tespit ettim şu ana kadar. Çoğu Memluk ve Osmanlı. Ne yazık ki % 80 tescilsiz, vesikalarda da geçmiyor.

Arap dünyasında hala Türk kültürü yaşıyor. Mesela Tunuslular her hafta hamama gidiyor. En iyi Osmanlı yemekleri Halep'te pişiyor. Gurfe kelimesini unuttuk, artık bizde de oda sofa kelimeleri kullanılıyor. 

BEYRUT VE SULTAN

Lübnan 30 yıl Fransız işgalinde kaldı birçok eser yıkıldı gitti. Biz Fransızlardan kurtulduğumuz günü kutluyoruz ama Beyrut'ta en az 20 cadde "Gora, Digol, Forş, Picadilli, Allenby" gibi işgalci komutanların adını taşıyor. 

Zaten şehirler Fransız siluetine büründü, Ortadoğu'nun Paris'i olacağız derken kimliklerini kaybettiler. Ben "Beyrut ve Sultan" adlı bir kitap hazırladım. Beyrut eskiden küçük bir köy, Trablus'un yanında adı bile anılmıyor. Ne zaman ki Abdülhamid Han Hicaz demiryoluna başlıyor, bir liman şehrine ihtiyaç doğuyor. Rıhtım yapılıyor, demiryolu geliyor. Tren Lübnan dağlarını tırmanıp Bekaa vadisinden Şam'a ulaşıyor. Birçok köprü tünel menfez inşa ediliyor. Şehre kışla kuruluyor, asayiş sağlanıyor. O güne kadar şiddetli bir susuzluk var modern bir şebeke devreye alınıyor. Düşünün Beyrut sokakları İstanbul'dan bir yıl evvel hava gazı ile aydınlatılıyor. Caddelerinde tramvaylar yürüyor.

Bunları okuyanlar şok oldular. Bilgili geçinen insanlar bile demiryolunu Fransızların inşa ettiğini sanıyor. Şu anda başbakanımızın kullandığı bina Mecidiye Kışlası, İçişleri Bakanlığı Sanayi Nefise Mektebinde oturuyor, İmar Meclisi ise Hamidiye Askeri Hastanesinde vazife yapıyor. Tuğralar hala duvarlarda.

Aynı çalışmayı Trablusşam için de yapıyorum, Lübnanlılar şaşırıp kalacaklar."

 

Trablusşam  'konağını'  geri istiyor

Halid Tedmuri, 1968 yılında yıktırılan Osmanlı hükümet konağını Trablusşam'a tekrar kazandırabilmek için görülmemiş bir mücadele veriyor.

 

Trablus'ta 400 yıllık Osmanlı evleri, konakları var. Bazıları Arap olmalarına rağmen Türk soyadı taşıyor. Mesela Bayraktar ve Sancaktar aileleri. Sonra Sabuncu, Hancı gibi "ci" "cu" eki ile bitenler var. Ayrıca Abdülhamid Hanın torunlarından iki hanım Trablusşam'da yaşıyor.

Prof. Dr. Halid Tedmuri, 2004 ve 2010 Trablusşam Meclis Azalığına seçiliyor bu dönemde Bursa, Konya, Antep, Fatih ve Keçiören'le "kardeş kent" oluyor, hatta Türk Dünyası Belediyeler Birliğine katılıyorlar. Bilahare TİKA iş birliği ile Hamidiye Meydanı'ndaki saat kulesi restore ediliyor, ardından Mevlevihane (ki Osmanlının ikinci büyük tekkesidir) kaldırılıyor ayağa. Ancak bu günlerde çok dertli. Çünkü 1968 yılında sebepsiz mesnetsiz yıktırılan Osmanlı Hükümet Konağı'nı tekrar bina edilmesini istiyor. Hazırladığı proje çok cazip, konak eski haline benzeyecek ama yer altında toplantı salonları, tiyatrolar, sergi alanları olacak, el sanatları yaşatılacak. Hükümet ise şehrin tarihi dokusunu perişan edecek bir garaj dayatıyor. 

SÖZ VERİLDİ

Halid Tedmuri Bey o günlerde İstanbul'da "Şehirlerin Geleceği" adlı bir panele katılıyor, konuşmasını Başbakan Ahmed Davutoğlu da dinliyor. "Maliyeti hiç önemli değil Trablusşam halkı istesin, biz o kültür merkezini yaparız" diyor.

Halid Bey derhal imza kampanyası düzenliyor, Trablusşam halkı heyecana kapılıyor, meydanlara dökülüyor. Netice'de Belediye geri adım atıyor. Oysa Lübnanlı bürokratlar hibe usulüne alışkınlar, bir yerlerden para geliyor. Müteahhitler devreye giriyor. Türkiye ise bizzat kendisi yapıyor, bitirip teslim ediyor. 

İCABI YAPILA

Şu anda problem yok ancak Büyükelçimizin işi başlatabilmesi için Dışişlerinden resmi yazının ulaşması gerekiyor, günler haftalar geçti Ankara'dan hala talimat bekleniyor.  

Halid Bey, "Biz gerekli adımları attık ama Türkiye'den cevap alamadık. Halk sokağa dökülmüş Osmanlı konağı istiyoruz diyor. Türkiye sükût ediyor. Eğer bize sahip çıkmazsanız dostlarınız hayal kırıklığına uğrayacak. Türkiye cevap bile vermedi diye konuşacaklar. 

Eğer bina yapılırsa Türkiye'yi kötüleyenler köşeye sıkışacak, diğer Türk eserlerinin de önü açılacak" diyor.

 

GARAJ OLURSA ŞEHİT KİLİTLENİR

Trablus halkı 1968 yılında keyfi olarak yıkılan Osmanlı konağını geri istiyor. Eğer tarihî binanın yerine garaj ve otopark yapılırsa hem doku bozulacak hem de trafik felç olacak.

BÖYLEYDİ

BÖYLE OLDU

BARİ KALANLAR KURTULSUN

II. Abdülhamid Han, şehre yeni bir meydan açtırıyor etrafına resmi binaları, mektepleri yerleştiriyor (1882). Hükümet konağı, belediye binası, postane, karakol, Osmanlı Bankası, tiyatro, Rüşdiye, Sultaniye ne yazık ki yıkıldı, şu an üzerlerinde beton binalar bulunuyor


.

Horlayanı horlama!

28 Mart 2015 01:00

 

A -

A +

Ben de herkes gibi yatıyorum kalkıyorum ama sabahları kirpiklerime tonlarca ağırlık asılıyor, yataktan kazıyorlar adeta. Gün boyu yorgunum, dalgınım, ekrana bakarken, araba kullanırken içim geçiyor, kırmızı ışıkta beklerken gözlerim kapanıyor. Asabiyim, esniyorum, hata yapıyorum, zihnim dağılıyor. Halbuki vakitli de giriyorum yatağa.

Uzm. Dr. Ahmet Yıldırım, "Bakın bunu söyleyen arkadaşımız uyuduğunu sanıyor" diyor, "uyku dört kademedir, derine dalmadıkça uyumuş sayılmazsınız asla. Birinci kademe, ikinci kademe derken ürperip uyanıyorsunuzdur, ya da huzursuz ayak sendromunuz vardır sıçrayınca dönüyorsunuzdur başa. Denize düşüp, ıslanmadan çıkan birini düşünün, yatağa girip dalayaman da ona benziyor.

Kapımızı çalanların kahir ekseri horladığını söyleyen beylerdir. Genelde hanım baskısı ile gelir, aile saadetinin tehlikede olduğundan dem vururlar. 

Bazıları okulunu başarıyla bitirmiş, işe girmiş mastır doktora yapmıştır hatta. Davetler, ziyafetler, toplantılar... Tam da yükselişe geçmişken uykusundan yakınmaya başlar. 

Bir başka karakterimiz sabırlı kocalarıyla gelen hanımefendilerdir. Havuz dersleri ve aerobik çalışmalarına rağmen bir türlü kilo verememekte, geceleri tıkanmakta, sabahları doyamamaktadırlar uykuya. 

UYKUNUZU DOKTORA GÖTÜRÜN!

Gelelim hadisenin tıbbi yanına. Hastaların ifadeleri umumiyetle sırlarla doludur, onlara yardımcı olabilmeniz için keşfetmeniz gereken çok şey vardır daha. Bilhassa internet doktorları (!) "tıp talebesi sendromu"na yakalanır, olmayan belirtileri kendilerine yakıştırırlar. Gece dinlenemiyorum, ağzım kuruyor, başım ağrıyor, terliyorum, tıkanıyorum, sık çıkıyorum idrara...  

İşte bu yüzden biz uyku testi yaparız onlara. Hastaya sessiz sakin bir oda, rahat bir yatak sunar, nabzını ve kalbini dinler, beyin, kas, göz aktivitelerini ölçeriz. Her safhayı titizlikle geçeriz kayda. Her ne kadar bazıları evini yerini arasa da, neticeler yeterli kanaati verir doktora. 

Hülasa edecek olursak 50 yaşını geçen erkeklerin neredeyse yarısı az ya da çok horlar. Eğer kiloluysa, toksa, alkol, sedatif, antihistaminik aldıysa şiddeti artar.

SIRT ÜSTÜ MÜ, ASLA!

Diyelim yattınız başlangıçta kaslarınız gergindir ancak uyku derinleştikçe dil kökü, küçük dil, yumuşak damak gevşer, sarkar. Hava geçiş alanı daralır, titreşim horlama şeklinde ortaya çıkar. Burun tıkanıklığı (deviasyon, polip vs) olanlar havayı çekmek için genzi vakumlar, bu da dokuları içine çeker, hava yolunu tıkar. 

Bilhassa sırt üstü yatanlar dilin boğaza kaçmasına engel olamazlar. Boynu kalınlar, geniz eti ve bademciği büyük olanlar daha sık horlar.

Kadınların kas-yağ dağılımı değişiktir, ancak menopozu takiben onlar da şanslarını kaybeder, erkeklere katılırlar. 

Horlama uykuyu bölmüyorsa zararsız kabul edilir, bazı tipleri cerrahi müdahale ile düzelir. Şahıs sadece kilo vermekle, spor yapmakla, burundaki tıkanıklığının giderilmesiyle normale dönebilir.

Hatta yastığı değiştirmek ve yatış şekline dikkat etmek bile çare olabilir. Bazı pratik zekalılar pijamanın sırtına bir cep diktirip içine tenis topu koyarlar, böylece sırt üstü yatmaktan kurtulurlar. 

CİHAZ  NE DİYOR ACABA?

Hasta ifadeleri genellikle muğlaktır, insan uykusunda ne yaptığını bilmez ki, nasıl anlatsın sana. Bu yüzden test odasına alınır, uyuması sağlanır, gece boyu tetkik edilir, müphem nokta kalmaz.

 

SİNSİ TEHLİKE

Apne seni uyutmasın!

Vücudu oksijensiz bırakan apne omuz silkilip geçilecek bir vaka değil. Bir gün tansiyon, ritm bozukluğu ve inme olarak çıkabilir karşınıza. 

 

Bazen vaka ilerler, şöyle ki yumuşak damak, küçük dil, bademcikler, boğaz duvarları ve dili destekleyen kaslar negatif hava basıncı ile adeta akar, hava yolunu tıkar. Hasta nefes alamaz olur, beyin solunum durmasını hissederek uykuyu hafif seviyeye alır ve "hava yolunu zorla" emri verir vücuda. Hasta boğulmak üzeredir, tıkanıklık adeta kükremeyle açılır ki biz apne diyoruz ona. Orta ileri düzey bir vakada solunum 20 saniye durabilir ve bu saatte 30, 40 defa tekrarlayabilir. Apne pek sinsidir, sabaha kadar yüzlerce defa solunumu durdurmasına rağmen farkına varılmaz. Hasta iyi uyuduğunu sanabilir hatta. Bu tıkanmalar kan oksijen seviyesini ciddi bir şekilde düşürür, damarlara, hormonlara, bedenin yakıt sistemine zarar verir. 

Nasıl ki hastalık sebepleri içinde "insülin direnci" baş sıralarda zikrediliyorsa, apnenin tahribatı da hemen hemen yakındır ona. Artık yüksek tansiyon, kalp ritim bozukluğu, şeker ve felç sürpriz olmaz. Metabolizma yavaşlar, bu da daha fazla kilo demektir kısaca. Çocuklarda ise huzursuzluk ortaya çıkar, hiperaktif olurlar.

Peki tedavisi yok mu?

Biz apne tespit ettiğimiz hastalara solunum cihazı tavsiye ediyoruz. Başlangıçta "ne yani bir ömür bununla mı yatacağım" deseler de alışıyor, mutlu mesut cihaz kullanıcıları oluyorlar. Müdahaleye müsait vakalarda cerrahi operasyonlar yapılabilir, %70 rahatlar. 

BEBEKLER GİBİ MIŞIL MIŞIL

Hani ilkokullarda öğretilen bir tekerleme vardı, erken yatarım erken kalkarım, bir yumurtayı sütle çırparım. Mümkünse siz de erken yatın, horoz sesi ile kalkın gün üzerinize doğmasın asla. Sabah ışığı beyni uyandırmaya yeter, kendi kendine kalkanlar güne iyi başlar. Sağlam bir kahvaltı yapın ardından. Orta Asyalıların bir sözü var: Kahvaltıyı özüne (kendine) yap, öğleye mihman çağır, akşamı yağıya tapşır (düşmanına yolla).  

Akşam uykunuz gelmiyorsa hafif bir şeyler yiyebilir (yoğurt gibi mesela), kitap okuyabilirsiniz. Bu cinayet romanı olmasın ama. Gevşetici hareketler, nefes egzersizleri yapabilirsiniz sonra. Gözlerinizi kapatıp hayal kurmak da işe yarar. Güzel şeyler düşünün ki güzel rüyalar göresiniz. Diyeceksiniz ki 'ama ben hep kötü rüyaları hatırlıyorum.' Evet, uyanıyorsunuz da ondan. 

Uykuda kaslarımıza hükmedemeyiz, zaten hükmediyor olsak problem çıkar, bu insanı "uyur gezer" yapar. Uyur gezenleri uyandırmayın, yumuşak bir şekilde götürün yatağına.

Bazen beyin uyanır. Adaleler uykudadır hâlâ. Bağırmak istersiniz sesiniz çıkmaz. Ah biri dokunsa da açılsam. Uyku felci ya da karabasan dediğimiz hal seyrek yaşanıyorsa sıkıntı yoktur, hatta "oh be" der rahatlarsınız sonunda. Sık sık tekrarlarsa "kâbus" diyoruz ona.

Bazıları yatarken ses ister radyoyu televizyonu açar, kanepeye kıvrılırlar. Bakın bunu tavsiye etmiyoruz asla. Beyne biteviye uyarı yollanır. Kaldı ki ışık melotonin hormanı üzerine baskılayıcı tesir yapar. Bilgisayar ekranları da ona keza.

İnsan ya sırt üstü, ya yüzükoyun ya da yan yatar. Biz sağ yanına yatmayı tavsiye ediyoruz, bu şekilde hem kalbinize yük binmez, hem de nefes yolları kapanmaz. 

Televizyonkolikler, bilgisayarla uğraşanlar geç vakitlere kadar oyalanır, otobüs kamyon şoförleri uzun gece yol alırlar. Yok ben tahammüllüyüm de filan. Hayır efendim bunun da bir sınırı var, keseden yemekte, uykuya borçlanmaktadırlar. Zayıf düştüklerinde (iş yerinde, direksiyon başında) kıskıvrak yakalanacaktırlar. 

Gündüz yarım saat uyuyan ikinci bir sabah yaşar. İş performansı, öğrenme kabiliyeti artar. Akdeniz ülkelerinde siesta, İslam dünyasında kaylule geleneğini biliyorsunuz, Japonlar öğle uykusuna yatan işçilere ekstra prim veriyorlar. 

İkindi ile akşam arasında yatmayı uygun bulmuyoruz, gece uykusunu bölecektir zira

.

Levn-i İslambol

11 Nisan 2015 01:00

 

A -

A +

Gülhane'ye ne olmuş böyle? Ağaçlar yakut kesilmiş yanıyor. Dur bu çiçeklerin bir adı vardı? Ay çatlayacağım, dilimin ucunda.  Ya Rabbi yarım aklım sana emanet. Ergun diyesim var, Elvan, Erdogan...

Erguvan olmasın?

Hay ceddine rahmet, he ya!

Efendim Erguvan İstanbul'a has bir nebat, ahşap evlere, yalılara, mescitlere, mezar taşlarına yakışıyor. Yalnızlıktan hazzetmiyor, çınarların ve selvilerin eteğine ilişiveriyor.

Ah elli yıl evvelinin İstanbul'u olacaktı ki, takalar mavnalar da girerdi kadraja. Deniz de renklense ne curcuna olurdu ama!  

Erguvanın ömrü çok olsun üç hafta. Sayılı gün su gibi akar, dur yarın, öbür gün diyenler fotoğrafını çekemeden kaçırırlar. Haydi bir başka bahara...

Her ağacın gölgesi karadır, onunkiler alev alev yanar. Çiçekler, döküldü mü zemini  kızıla boyar. İstanbul Mayıs'ta fethedildiğine göre Fatih'in askerleri gölgesinde oturmuştur mutlaka. Surlara üç hilal asıldığında veda vaktidir. Bu cihan iki sultana dar, Asitane iki kırmızıya fazla!

 

ERGUVANİ

Erguvan Neşv-ü nema ederken bebek avucu gibi pembeciktir, rüzgarla pişer, güneşle kavrulurlar. Kızarır, morarır, döner bordoya.

İstanbul'un denizi mavi, göğü mavi... Dağı yeşil, bayırı yeşil. Eh aralara küçük kırmızı lekeler gerekir ki bunu erguvan sağlar. Şairlere sorarsanız lav gibi akıcı, alev gibi yakıcıdır, bahara adını koyar. Belki de bu yüzden levn-i İslambol (İstanbul'un rengi) derler ona.

Erguvanî tabii yollarla üretilmesi zor bir renktir. Olur ama masraf açar. Bu yüzden güç sembolüdür, Bizans'ta imparator dışında kimse erguvani pelerin takamaz.

Osmanlı da alı moru sever ama böyle albenili renkleri libasta kullanmaz.  Ordugâhta sultan çadırı erguvan olabilir anca. Nakkaşlar erguvaniyi kubbeye, kasnağa yakıştırırlar.

Erguvan güneşten hoşlandığı kadar isten, sisten, çiğden de hoşlanır. Lodosa, keşişlemeye, karayele kucak açar. İstanbullu olmak bunu gerektirir zira.

YERİNİ YURDUNU BİLİR

Alıp dikerseniz, tutar, nazlanmaz.  Kendine yer bulmakta da zorlanmaz. Tohumu boldur yayılıverir yamaçlara. Tutunduğu yerde üç beş gövde birden patlar. Altındakilere de kol kanat gerer, bencil değildir asla. Yağmurdan gayri su, güneşten başka ışık tanımaz, kirli havaya, kuşa, böceğe haşereye aldırmaz, başına buyruktur bir bakıma.

Erguvan ağacı kışın çıplaktır, avlusuna iliştikleri camileri türbeleri saklamaz. Kemik gibi kurumuş dallara bakar hayret edersiniz, yahu şunlar mı bezenecek bahara. 

Çiçekleri tatsız kokusuzdur, lakin İstanbullular salatanın üzerine atar, renk yaparlar. 

Sultanü'ş-şuara Baki, erguvan üzerine dökülmüş yağmur damlalarını inci ve yakutla süslü fidana benzetir.

 "Dür ü yakut ile bir nahl-i murassa sandum

 Ergavan üzre dökilmiş katerat-ı emtar."

 Hayali ise erguvana letafet bahçesinde servi olmayı tavsiye eder.  Aşıkların kanına girip kızarmaktansa.

"Letafet bağına serv ol, giriftar-ı hazan olma 

Girip kanına uşşakın nihal-i erguvan olma"

 Karamanlı Nizami, sevdasından ölürse mezarında erguvan biteceğini yazar.

"Ger edersem kodd ü ruhsarın yolunda can revan / Bitiser sinümde sinem üzre serv ü ergavan" 

Bakın şimdi tam vakti, bu şölen kaçmaz. Yoksa Şair H. Yavuz gibi "Erguvanlar geçip gittiler bahçelerden / geriye sadece erguvanlar kaldı" dersiniz sonra.

LAL RENKLİ LALE

Lale ise Asyalı bir çiçek, Türklerle birlikte Anadolu'ya geliyor. İstanbullu onu pek seviyor, lalezarlarda yetiştiriyor, laledanlarda sergiliyor. Nakkaşlar, çiniciler, müzehhipler laleden vazgeçemiyor. Halılara, kilimlere, kumaşlara işleniyor.

İlk kültür lalesini Ebussuûd Efendi yetiştiriyor, adını da "nûr-u adn" yani "cennetin nuru" koyuyor.

Eskimez yazıda Allah lafz-ı celali, iki "lam" bir "elif" ve bir "he" ile kaleme alınıyor. Lale de öyle... Ebcedle hesaplarsanız ikisi de 66 çıkıyor. Zaten altmışaltıya bağlamak "Allah'a havale etmek" manasına geliyor. Belki şairler bu yüzden Lale'ye itibar ediyor.

Mazhar-ı ism-i celâl olmasa hakkâ lâle 

 Bulamazdı bu kadar rütbe-i vâlâ lâle 

 İzzet Ali Paşa "eğer lale Allah'ın (Celle Celalüh) adının harflerini taşımasaydı bu mertebeye gelemezdi" diyor. 

DÜNYA FANİ ÖLÜM ANİ

Lale mevsimlik çiçek, ölmeyi solmayı bekliyor. Öyle gonca gibi meclislerin gülü değil, dağda bayırda yetişiyor, taşralı olduğunu saklamıyor. Bu yüzden mahzun, bu yüzden mahcup, yüzüne bakınca kızarıveriyor.

Ama Ferhat, Şirin'i lale görüyor. Şair Hayali kırmızı laleyi kanlı kefene bürünmüş aşıkâ benzetiyor. Fuzuli sır arayan kaşif,  İzzet Ali Paşa ise külah giymiş Mevlevi diyor.

Hayallerin genişliğine bakın, şimdi anlıyor musunuz neden herkes şair olamıyor?

Avrupalılar laleye, tulip, tulipano, tulipan diyorlar ki bunun sarıkla tülbentle olan alakası biliniyor.

Rivayete göre Kanuni Hollanda'ya lale soğanı yolluyor. Kralın adamları bunu bir şeye benzetemiyor, salataya doğruyorlar. Derken birinin aklına toprağa dikmek geliyor...

Sonra bir lale hastalığı (tulipomania) başlıyor ki nasıl anlatıla. Tek bir lale soğanının 9 bin altına satıldığı oluyor, borsada hisse senedi gibi işlem görüyor.

Osmanlı benzeri çılgınlıklara mani olmak için fiyat listesi belirliyor, Şeyh Mehmed Lâlezârî, serşukûfeci (çiçekçibaşı) tayin ediliyor. Rayicin dışına çıkanları ikaz ediyor.

PEMBE GÖNLÜM SENDE

 Lale adını "al"dan "la'l"den almış olmalı hamrâ, sürh, la'lîn, mercan ve kızıllar öne çıkıyor. Kebûd (mavi), kibritî (açık sarı), zerd (altın sarısı), duhanî (duman), leylaki, sefîd (beyaz) ve minâ da (gök renkli) hoş ama onlar bir adım arkada duruyor.   

Lâlenin; tavrı duruşu, şairleri mecaz aramaya itiyor. Onu anbere, askere, hançere, ateşe, yakuta, mercana, mollaya, hokkaya, kandile, taca, topuza, tuğraya, otağa benzetiyorlar. Cemreviye, temmuziye, bayramiye bahariye kasidelerinde mutlaka laleye yer veriliyor.

Derken bir "Çiçek Encümen-i Dânişi" kuruluyor. O sıralar İstanbul'da binlerce lâlenin ismini ezberden söyleyen meraklılar var, lale üzerine üç gün üç gece konuşabiliyorlar.

Gül-i Ruhsar (gül yanaklı), dürr-i yekta (eşsiz inci), nevpeyda (yeni peydahlanan), âfitâb-ı gülzâr (gül bahçesinin güneşi), kalaycı beyazı, bî-mânend (benzersiz), dil-cû (gönül arayan), aşçı moru, ferah- âver (ferahlık getiren), erik dibi, feyz-i hudâ, (Allah'ın bereketi), al pençe, hüsn-i Hasen (Hazret-i Hasan'ın güzelliği), ikrâm-ı Hakk, cüce moru, gülcü başı, kavs-i kuzah (eleğimsağma), tuğ-ı şâhî, nâzende (nazlı), necm-i nâdir (ender yıldız), nîze-i rummânî (nar renkli mızrak), semen-sîma (yasemin yüzlü), şakâyık-ı numânî (gelincik), şevk- efzâ (şevk arttıran), nûn-i gamze gibi adlar takılıyor.

 BAĞRI YANIKTIR

Lalenin kömür karası tomurcukları gönül yaralarına teşbih ediliyor. İçi kor ateş, dışı sükunet veriyor. Bu hali, yanık dervişin, mütebessim çehresini andırıyor. Osmanlılar köşkleri kasırları lalelerle donatıyorlar, sadece 2. Selim döneminde Kefe'den 300 bin lale soğanı getiriliyor. Cumaları bütün İstanbul, Kağıthane Lalezar mesiresine akıyor. 

O yıllarda İstanbul'a gelen Ms Julia Parabe adlı İngiliz seyyah "keşke, Shakespeare, Romeo ve Juliet'i yazmadan Boğaziçi'ni görmüş olsaydı" demekten kendini alamıyor.

ÇİÇEKİSTAN

Elbette İstanbul'u çiçeklerle bezemenin bir maliyeti var ama faydası daha fazla. Yabancı basında çıkan fotoğraflar turist ve döviz olarak dönüyor İstanbul'a...

UNUTAMADIKLARIMIZA

Müslümanlar mevtalarını hayırla yâd eder, Yâsinler, Tebarekeler, Fatihalar okur. Kabir üzerine hangi çiçeği ekseniz olur ama lale kısa ömrü ve bükük boynuyla ölümü hatırlatır, sanki daha bir yakışır mevzuya.


.

Kendi dilinden Ahmet Koç

25 Nisan 2015 01:00

 

A -

A +

"Surlara çıkarız, bin yıllık duvarın harcı erimiş, ayağınızın altından taşlar kayar. Sen kale kule çekmek için mevzi almışsındır, bir bakarsın aşağıda at eşek boğazlıyorlar."

andil günü defnettiğimiz Ahmet Koç dağıtımdan habere, inşaattan, finansa müessesemizin her noktasında bulunmuş bir arkadaştı. Ama o daha ziyade ansiklopedilerimize verdiği hizmetlerle tanınırdı. Dilerseniz sözü ona bırakalım bize kendini anlatsın: 

Ahmet Arvasi Hoca (Rahmetullahi aleyh) "ansiklopedin yoksa sen de yoksun" derdi, "bitersin. Eğer çocuğunu Darvinciler eğitiyorsa boşa kürek çekersin."

Rehber Ansiklopedisi büyük bir ihtiyaçtı o yıllarda. Rahmetli Enver ağabey işi İlhan Abiye emanet etti. İlhan Abi yükü asker disipliniyle üstlendi. Yazıları mümkün mertebe ehline yazdırıyordu, mevzunun mütehassıslarına. Bana da işin resimleme tarafı kaldı. Her maddeye uygun fotoğraflar bulacağım ya da gidip fotoğraflayacağım.

"Hadi hadi bekleme çık yola!"

İyi de abi bu işler parayla oluyor. En azından bir makine lazım di mi ama?  

Biri İlhan Abiye fi zamanından kalma bir Pentax vermiş. Sadece 50 mm vidalı objektifi var, bırakın Sultanahmed camiini, şadırvanı bile kadraja alamıyor. Neyse aradım sordum müstamel bir 28 mm Vivitar buldum, Polonya pazarından da Rus malı bir makro aldım. Adaptörle oturttum yuvasına. Flaş mlaş arama, yamalı bohça.

Neyse çalışmaya başladık. O yıllarda (seksenler) İstanbul dökülüyor, tarihî eserler işgal altında. Memleketinde barınamayan bıçkınlar bir medreseye çörekleniyor, kendi mülkü gibi yayılıyorlar. Misal Murad-ı Münzevi dergâhında meyve kasaları atlar, arabalar. Girmek ne mümkün üstüne köpek salıyorlar. Tarihî duvarlara sıva atıyor, mezar taşlarını kırıyor, canım mihraplarda ateş yakıyorlar. O nadide kalem işleri eriyip gidiyor.

Sen bir fotoğraf çekeyim desen Vakıflar, Anıtlar Derneği, yok emniyet, vilayet, diyanet karşına dikiliyor ama eserlere hiçbiri sahip çıkmıyor. Mezarlıklar ona keza kabir taşları sökülüyor menemen destisi gibi yanaşık düzen sıralanıyor. Gerçek kabrin yüzü kıbleye bakar, bunların ne yana baktığı belli değil, zevahiri kurtarıyorlar akılları sıra.

İşgalciler tabii ki tarihî mekânların fotoğraflanmasını istemiyor, yerine göre saldırıyor, tehdit ediyorlar.

VAH?İSTANBUL'UMA

Eyyubsultan'da metruk bir konağın çatısına çıkmıştım. Yazılı medreseyi çekeceğim güya... Baktım tavan arasında Osmanlıca kitaplar, yazmalar. Ehli görse servet verir, burada çürüyorlar. Meğer alt kattaki selamlığa evsizler yurtsuzlar postu sermiş. Beni çatıda görünce hep birlikte saldırdılar, polis de tırsıyor, eli belinde seyrediyor.  

İstanbul sur içinde ne kadar Sünni tekke ve zaviye varsa ya yıkık, ya da işgal altındaydı o yıllarda. Ben bilhassa benzin istasyonu, oto park ve mahrukatçıları izledim % 90'ı cami ya da medrese çıktı, kim bilir neler var altında.

Anlaşılan o ki devlet bile bile Fatih, Üsküdar ve Eyyubsultanı yağmalatmış. Hem Osmanlının izini sildirtmiş, hem bal tutturup parmak yalatmış.

Vakıf arsaları apartman olmuş, ulema kabirleri ezilmiş, kırılmış dağılmış.

Fatih Çarşamba'da İstanbul'un ilk Mevlevi dergâhını bulduk. Caminin iki duvarı yakınlara kadar duruyordu, adam içine ev yaptı ufak ufak eritti camiye benzer yanı kalmadı bir süre sonra. (Baha Tanman doçentlik tezinde hazireden de bahseder ayrıca.)

Feyzullah Efendi Mevlana Halidi Bağdadi Hazretlerinin Anadolu'ya yolladığı üç halifesinden biri. Millet kütüphanesini millete bağışlayan bu büyük alimin, Akdeniz Cd. Vatan kavşağında tekkesi varmış, bir ara yanmış, arsası apartman olmuş, kabri bahçede kalmış... Halifelerinden birinin üzerine kömürlük yapılmış hatta.

İdris-i Bitlisi Hazretleri hakkında "Zeynep Hatun camisinin bahçesindedir" diye bir ibareye rastladık. Ama ortada bahçe filan kalmamış, cami sokağa açılıyor. Üç sokak ötede dolaşırken bir baktık ulema sarığı... Kabir taşını okuduk. Aaa o! Artık nasıl talan edildiyse, sıra evler yapılmış araya.

GÖRSENİZ?AĞLARDINIZ

Hatuniye Tekkesi hepten yıkık, minaresi kırıktı. Avluda Hüsameddin Efendi adlı büyük bir velinin kabri. Halbuki o dergâh kurtuluş savaşında Anadolu'ya silah ve mücahid yollayan merkezlerden biriydi. (Geçtiğimiz yıl tamir edildi.)

Beşir Efendi medresesi perişandı sonra, sahipsizdi işgale açıktı âdeta.

İstanbul'da aynı ismi taşıyan sayısız kabir var, bazıları makam olabilir ama biz aslını bulmak için çalışıyorduk sabırla. Mesela Ahmet Buhari dediğiniz zaman üç ayrı yer çıkar karşınıza. Yaşadığı devri, hocasını, talebelerini, vefat tarihini bilmezseniz bulamazsınız asla.

AT?KASAPLARIYLA...

Surlara çıkarız, bin yıllık duvarın harcı erimiş, ayağınızın altından taşlar kayar. Sen kale kule çekmek için mevzi almışsındır, bir bakarsın aşağıda at eşek boğazlıyorlar. Elinde fotoğraf makinesi ile görünce saldırırlar. Tekme, tokat, taş, sopa. Kıtır kıtır kesseler kimse duymaz.

Dia çok pahalıydı. Bir kullanımlık 100 dolar, iade edemezsen 250 dolar daha. Kapakta kullanırsan çarpar katlarlar. Yani üç beş dia fotoğraf makinesi fiyatına. Dia bankaları banka gibi çalışırdı o yıllarda.

Şimdi internet var, rahatlıkla seçiyorsun, bedeli de makul, para tutmuyor.

Resmi çekilsin diye bir kitabı teknik servise yollarsın, yaprak yaprak kopartıp tarar eseri dağıtırlar. Baktım olmayacak, röprodiksiyon için eski bir agrandizörü bozdum, içine makineyi oturttum. Vidayla yukarı aşağı oynatabiliyoruz artık. İki yandan iki halojen yaktın mı tamam. Makroyu da taktım mı on numara. Ama ensemiz pişiyor bu arada. Nasıl terliyorum göz çukurum havuz oluyor. Kablolu deklanşörlerden almışım, enjektör gibi basıyorum titremiyor.   

Kağıtların üstüne cam koymasanız bir tarafı kabarıyor, cam koyarsanız parlıyor. Mecburen polorize filtre taktık. Diyaframı kısıp enstanteneyi uzattın mı kağıdın hareleri çıkıyor. Derken camların yeşilimsi olduğunu fark ettik, maktasında bariz bir ton oluyor. Renksiz cam bulmak için nasıl uğraştım anlatamam. Bir tane ithal parça bulduk o da mavimsi çıktı bu defa.

Bütün bunlar deneye yanıla yapıyoruz tabii, eğitimini almış olsak başka.

Tek işimiz fotoğraf olsa öp koy başına.

Yazı da yazıyoruz ayrıca. Tashih, redakte ve resim altları da bize bakıyor.

Çilesine taliptik

İlhan Abi sekizde gelir, dakika sekmez, o yaşta. Aynı odada mesai yapıyorsun, hadi yüzün varsa geç kal.Sabah işe Kur'an-ı kerim ile başlarız. Sonra büyüklerin kitaplarından birkaç paragraf okunur. Fıkh, kelam menakıp artık ne olursa...  

Ve sıkı bir çalışmadır başlar. 

İlhan Abi insanların verimli vakitlerini bilir, akşam evinde iş üretecek adamı odada tutmaz. İkindiden sonra mayışana, "haydi git" der, "sabah dinç gel bana!"

Yorulduğumuzu gözümüzden anlar. Ortaya rastgele bir mevzu atar, münazara açar.  Hani milletin zihni dağılsın, o hesap.

Önce teksir kağıdına yazarız, onlar daktiloya çekilir. Karşılıklı okunur, düzeltilip dizgiye gider. Dizgiden (compeset makineler) çıkan film kağıdı önümüze (20 metre rulo) gelir.

Tekrar kontrol, sonra fotokopi çekilir. En son bir başkasına okutulur. O da tamam dedi mi baskıya...

O zaman iş çoktu, şimdi bahane çok.

HERKES Atom karınca

 Gazete dağıtımında da hoşça hatıralarım var. Gazeteyi akşamdan alır, koşarız vapura. Yükümüz az buz değildir çımacılar zorluk çıkarırlar. Yalvar yakar yükleriz, "bak bi daaa olmasın" diye azarlarlar. Tamam abi dersin, yarın aynen devam...

Beykozlular Üsküdar meydanda bekler gazetelerini alırlar. Yağmurlu havalarda kağıtlar ıslanır, akşamdan sobanın yanında kuruturum, lavaş gibi çıtır çıtır olurlar. 

Nasıl gayretliyiz nasıl heyecanlıyız anlatamam, adam kuyuda çalışıyor, yukarıdan bağırıyoruz "ağa bak böööle bir gazete çıktı, al çocuğun dinini imanını öğrensin" şaşarsınız belki ama yerin dibinden çıkar abone olur oracıkta.

Sabah gün doğmadan yola düşerim önce Ümraniye çarşıyı dağıtırım, oradan Dudullu'ya. Modoko'da tek abonem vardı onun için ne yürürdüm ama. Kayışdağı, Küçükbakkalköy, İçerenköy derken Bostancı sanayii. Bunlar bittikten sonra Ünalan, Gültepe, Çengelköy sırtlarında satış yaparım ayrıca.

 

Düşünebiliyor musunuz şu anda benim dolandığım yerde 5 büro var, belki de elli eleman.


.

Unutulan zaferimiz 'KUT'lu olsun

2 Mayıs 2015 01:00

 

A -

A +

İngilizler Kut-ül Amare'de 30 bin asker kaybeder, 13'ü general olmak üzere 481 subay ve 13.300 erle teslim olurlar. 

 

LONDRA Çanakkale'yi hazmeder ama Kut'un adını bile andırmaz, Osmanlıda kutlanan Kut Bayramlarını unutturmayı başarırlar. 

 

Avrupa Avrupalılara yetecek kadar geniştir aslında. Lakin doymaz, gözlerini Afrika'ya, Amerika'ya, Hindistan'a diker sömürüye başlarlar. Çaldıkları sadece kumaş, baharat olsa iyi, zavallıları zincire, bukağıya vururlar.

Bu hırsızların önde gideni İngiltere'dir ve nicedir gözünü dikmiştir Irak'a. Hem Hindistan yolunu emniyette tutacak, hem de Musul ve Kerkük neft yataklarına kurulacaktır kaşla göz arasında.

Abdülhamid Han cennetmekân 1. Cihan Harbine girmekten yana değildir asla. Ama olmaz. Onun içinde Türk olmayan bir heyete hal ettirir, İstanbul'dan uzaklaştırırlar.

Kendilerini yüksek mevkilerde bulan genç subaylar koltuğun ağırlığını kaldıramaz ve 600 yıllık imparatorluğu ateşe atarlar.

Ordularımız Süveyş'te, Allahuekber dağlarında, Galiçya'da, Yemen'de, Suriye'de Makedonya'da dağılır. Ama Çanakkale ve Kut-ül amare'de unutulmaz destanlar yazar.

BİLEN VAR MI ACABA?

İlk mektep çocuklarına bile sorsanız size Çanakkale hakkında bir şeyler anlatır. Ama en az onun kadar önemli bir zafer olan "Kut"u yüksel tahsilliler bile duymamıştır ihtimal. 

İşte bugün onu yapalım dedik, Kut kahramanlarını tanıtalım okuyucularımıza. 

Kasım 1914... İngiltere savaşın getirdiği puslu havadan istifade dalar Irak'a. Osmanlı'nın sadece 8 bin kişilik bir tümeni vardır. Yani hiç yoktan az fazla...

İngiliz Kuvvetleri Basra'dan başlar, Fav kasabasını ele geçirir mevzi tutarlar. Enver Paşa Bingazi'den tanıdığı Süleyman Askeri'yi vazifeye getirir ki niyeti Arap aşiretleri ile düşmanı durdurmaktır. Bakar iş yerli halkın boyunu aşacak, Mısır'dan takviye yollar.

İngilizler de aşiretlere oynar, para ile satın almaya çalışırlar. General Nixon kirli işlere yatkındır zira. Ancak Araplar Osmanlıya silah doğrultmaz. Süleyman Askeri, Nasıriye'yi ele geçirip İngilizlere saldırsa da kesin netice alamaz.

İngilizler Çanakkale'de uğradıkları hezimeti unutamamışlardır. Yaşadıkları itibar kaybını telafi için Bağdat'ı almalıdırlar. Savaş Bakanlığı General Townshend adlı tecrübeli bir ismi cepheye yollar. 

NURETTİN BEY!

 Süleyman Askeri'nin vefatı üzerine birliklerin başına geçen Nurettin Bey, işgalcileri Amara ve Nasıriye'de sıkıştırmaya başlar. İngilizler Arapları değil Türk yönetimini hedef aldıkları şeklinde propagandaya başlar, Kraliyetin Müslümanlara dost olduğu masalını anlatırlar. Akılları sıra halkı aldatacak ve hızla ulaşacaktırlar Bağdat'a.

Ancak kuzeye çıktıkça denizden uzaklaşır, ikmal sıkıntısı yaşarlar. Kut-ül-Amare üç tarafı Dicle ile çevrili bir beldedir. Savunması kolaydır. buraya yerleşip güç kazanmaya bakarlar. Basra ve su yolları ellerindedir zaten, başarmamaları için bir sebep yoktur ortada.

Türkleri ciddiye almazlar, eh Fransa ve Mısır'dan gelecek takviyeler de ulaşırsa... Çok değil birkaç gün içinde bayrak dikeceklerdir Bağdat'a. Şunun şurası 80 km vardır arada.

Türklerin Bağdat yolundaki son savunma noktası Selman-ı Pak'tır ki Selmân-ı Fârisî (Radıyallahü anh) medfundur burada. İngiliz ordusundaki Hintli Müslümanların büyük sahabenin bulunduğu beldeye saldırmayacağı kesindir bu yüzden Selman-ı pak adını ağızlarına bile almaz Helenistik dönemdeki ismini (Ctesiphon) kullanırlar.

İngiltere Savaş Bakanı Lord Kitchener ile Hindistan Genel Valisi Lord Curzon harekâtın bir an önce başlamasından yanadırlar. General Nixon'a haydi der, düğmeye basarlar.

HALİL BEY

 Bir ara Alman Mareşal Von der Goltz bölgeye gelir. Askerler Hıristiyan komutandan huzursuz olurlar. Nurettin Bey rahatsızlığını açıkça dile getirir hatta. Ardından Albay Halil Bey'i de bölgeye yollarlar ki mükemmel bir komutandır, sabırsa sabır, sadakatsa sadakat... Bir asker için ne kadar meziyyet varsa...

Halil Bey mütevazıdır, rütbesi aynı olmasına rağmen Nurettin Bey'in emrine girer birlikte çalışırlar. Enver Paşa'nın öz amcasıdır oysa. 

General Townshend ne zaman ki Selman-ı Pak'taki Türk birliklerine saldırır, kayaya çarptığını anlar. Kuvvetlerinin neredeyse üçte birini (4567 asker) kaybeder. İngilizlerin Aziziye'de hayli erzak ve mühimmatı vardır bunları taşıyamaz, Dicle'ye atarlar. Townshend apar topar Kut-ül-Amare'ye çekilir, destek beklemeye başlar. Peki Türkler takip ederler mi? Güldürmeyin, kıpırdayacak hal mi kalmıştır hasta adamda.

Ancak Osmanlılar gelir Kut-ül-Amare'yi kuşatırlar, Townshend'e teslim ol çağrısı yaparlar. Sivil halkı boşaltılmalıdır en azından.

Halk canlı kalkan!

İngilizlerin sivil halkı canlı kalkan olarak kullanmayı düşünür, teklife kulak tıkarlar. Kut'ül-Amare'nin toprak kalesi Türk topçusunu fazla yormaz. Açılan gediklerden kolayca girer, mevzi tutarlar. Ancak dikenli tellerle kurulan bir savunma hattı daha vardır ki kolay aşılmaz. Toplarımız ne yazık ki güçlü değildir, caydırıcı olamaz.

İngiliz gazeteleri Kut'ül-Amare'de büyük bir güçleri olduğunu, şehrin savunmaya elverişli yapısıyla risk yaşanmayacağını yazar. Evet geri çekilmişlerdir ama bunlar hep yapılan şeylerdir savaşta. Ellerinde en az iki aylık yiyecekleri vardır ve kuşatma bugün yarın kalkacaktır nasıl olsa.

İki taraf da karşılıklı siper kazar hazırlanırlar. Türkler istisnasız her gün saldırır düşmanın düzen almasına mani olurlar. İngilizler zaman zaman kuşatmayı yarmaya çalışsalar da başaramazlar. Kayıpları artar, panik başlar.

Nurettin Bey düşman yardımlarına mani olmak üzere güneye iner Halil Bey kuşatmayı devam ettirir sabırla. Yardım kuvvetleri komutanı General Alymer emrindeki güçlü orduya rağmen ilerleme kaydedemez. Avam kamarası vaziyeti büyük bir ciddiyetle takip etmektedir. General Nixon'un yerine General Lake görevlendirilir.

Bu arada Osmanlılar Kut'ül-Amare'de pusulalar dağıtır, Hintli Müslümanları küfre karşı birlik olmaya çağırırlar. Bu tesirli olur, kardeşlerimiz nöbette vurur kafayı uyur, hatta işaret parmaklarını koparırlar. Tetik çekemeyeceklerine göre işi bırakmıştırlar.

 ZALİMLER KORKAK OLUR

General Townshend'in korktuğu başına gelmiştir, Hintli askerlere ağır cezalar verir, huzursuzluk artar. Üstün ateş gücüne rağmen yarma hamlelerinden hüsranla çıkarlar.

Derken kış çöker, destek birlikleri çamura saplanır. Nehir kenarından ayrılamaz, hedef olurlar. General Alymer her kalktığı hücumda büyük kayıplar verir pişmanlıklar yaşar. Desteğin de desteğe ihtiyacı vardır, işler sarpa sarar.

Kut-ül Amare'de sıkışan İngiliz ordusu, yardımdan ümidini kesmiştir, artık tayın hesabı yapar. Hububatı kurtarmanın yolu atları yemekten geçer ama Müslümanlar tepki koyarlar. Townshend şehirde arama yapılması emrini verir, halkın sakladığı nevaleye el koyar.

Alymer kuvvetleri 8 Mart sabahı saldırır bazı mevzileri ele geçirirler. Ancak Halil Bey onları süngü ile söker, makineli tüfeklerin önüne atar. O kadar şaşkındırlar ki el bombaları ellerinde patlar. Verilen büyük kayıp Londra'yı karıştırır. Sir Edwin Cornwall hükümete Irak'taki birliklerinin durumlarını sorar, İngiltere Başbakanı Lloyd George dişe dokunur bir cevap veremez ona. Basın General Townshend'in kifayetsiz kuvvetlerle Bağdat'a yürümesini macera olduğunu yazar.

Artık İngiliz parlamentosunda 

Kut-ül Amare konuşulmaktadır, sabah akşam.

ASLAN TERBİYECİSİ

Kut mağlubiyeti üzerine Avrupa 

dergileri İngilizleri alaya alırlar. 

TESLİM OL!

Halil Bey destek kuvvetlerini püskürttükten sonra döner General Townshend'e "teslim ol" teklifi yapar. İngiliz komutan önceleri ciddiye almasa da başka çıkış yolu olmadığın görür sonunda. Halil Bey'le Dicle üzerinde buluşurlar. "Elimizdeki silahları verelim, üzerine de bir milyon sterlin ödeyelim" der, "Koyverin gidelim Basra'ya!"

Halil Bey kabul etmez İngiliz silahları bir işlerine yaramaz zira. Bu arada Lawrens gelir gider, bir milyon sterlini iki milyona çıkarır ve rüşvet teklif eder ayrıca. Bu Halil Bey'i kızdırır, onları başından savar.

Bir iki yarma harekâtı daha hüsranla sonuçlanır. Nisan gelmiş sazlıklar uzamıştır,  Türkler yakınlarında dolaşmaktadırlar. Yaralılara bakamaz olmuşlardır, sari hastalık ve zafiyetten ölmeye başlarlar. Çaresizdirler beyaz bayrağı çeker, paşa paşa teslim olurlar. (29 Nisan 1916)

Halil Bey General Townshend'in kılıcını almaz. Esirleri kuzu tandırla doyurur, çay sigara sunar. Türk'e yakışan da odur zaten, boyun eğene el kalkmaz.

Nedense resmi tarihçiler içinde M. Kemal olmayan vakaları görmezden gelirler, Kut zaferi ders kitaplarında okutulacak kadar önemlidir oysa.


.

Olduk çileye talip Mevlâm eyleye galip

9 Mayıs 2015 01:00

 

A -

A +

Hattat Fuad Başar: Ne bilgi vardı ne belge, ne alet, ne de malzeme. Yazmaya başladık ama el yordamıyla, emekleye emekleye...

 

Erzurum- 1976.

Fuad Başar çiçeği burnunda hekim adayı daha. Okumaya da pek meraklı, kitapçı kitapçı geziniyor. O gün rafta "Kalem Güzeli" adlı bir eser dikkatini çekiyor. Açıyor Neyzen Emin Efendi'nin bir sülüs istifi. Dalıyooor gidiyor, ancak dükkân sahibi sarsınca kendine gelebiliyor.

Dilerseniz gerisini kendisinden dinleyelim: 

Kitabı satın aldım, koltuğumun altına sıkıştırdığım gibi doooğru Emirgan çay bahçesine. Oturdum, bir yandan çayımı yudumluyor bir yandan hatları inceliyorum. Ama elifi beyi tanımıyorum daha...

Arkamdaki masada iki bilge insan Yunus Emre hazretlerinin beyitleri ile konuşuyorlar.  Sanki bir şeyler olacak gibi, dur bakalım neler gelecek başıma?

Sahi benden hattat olur mu? Neyle yazılır onu bile bilmiyorum, ilk elde marangoz kalemi geliyor aklıma. Daldırıp mürekkebe çekiyorum, hafif bir kesik uç tadı veriyor. Ki onu saklarım hâlâ. Kendimi Hafız Osman sanıyorum o ara.  Yaa ben neymişim breh breh breh... Üstüme yazan gelmemiş daha. Aradan beş on gün geçiyor, bunlar da ne ya? Hata içinde hata!

Derken fundalıklardan bir kamış kesiyor, ucunu açıyorum. Açıyorum ama olsa olsa metoduyla. İs mürekkebinden haberim yok tabii, çini mürekkebi alıyorum. Kırtasiyeci bana afilli dolmakalemler çıkarıyor, "çer çöple niye uğraşıyorsun abi" diyor.

Niyetliyim, bu işi yapacağım. Soruyor soruşturuyor, hatla uğraşan birini buluyorum sonunda. Buluyorum da adam beni kovmaktan beter ediyor. Meğer o da vazifeliymiş, yoksa takılıp kalacağım Erzurum'da. Çok şükür anlayabildik, kahırlanabilirdik de boşuna.

Neyse cesaretimi toplayıp Hattat Hamid'e mektup yazıyorum (1978). Cevap verme lütfunda bulunuyor, cesaretlendiriyor. Ben yazıp üstada gönderiyorum, o tashih edip, geri yolluyor. Artık uzaktan kumanda ile ne kadar olursa...

ADEM SAKAL

Erzurum'da Yoncalık'a çıkıyorsun, İbrahim Paşa Camii'nin karşısında bir çay ocağı var, tezgâhı sermiş çalışıyoruz meraklılarla. Şiir okuyan, nutuk atan, hoşça bir muhabbet, curcuna... Bir gün Adem Sakal geldi. "Fuad Abi hat öğretir misin bana?" Nasıl hoş bir insan, nasıl gayretli. Hem iyi bir şair, kanım kaynayıverdi o anda. Şimdi Adem'e bir mahlas vermek lazım. Enine boyuna uygun bir şey yakıştırdım, "Cüzi" dedim ona.  Ebced ile tarih düşürdüm ayrıca. Adem halen Isparta'da üniversitede hocalık yapıyor. Ne zaman sıkılsam arar, su serper bağrıma. Çocuğuna benim adımı verdiğini duyunca ağlamaklı oldum, al sana vefa.

Baktım Anadolu çorak, yine ne varsa İstanbul'da. Ama Tıp beşe gelmiş, kliniklere başlamışım, beyaz önlük de pek yakışıyor. N'apsam acaba?

O yıllarda Türkiye'de 42 bin doktor var, 42 bin bir olmasa işler aksamaz. Lakin hattatlar bir elin parmakları kadar.

Eylül 1980... Ani bir karar. Ver elini İstanbul tevekkeltü alallah. 

İyi ki de öyle yapmışım ufkum açıldı burada.  Bazen düşünüyorum da ben mi hattı seçtim, yoksa hat mı beni? Allahü teâlâ önüme çıkardı, dahası "Hattat Hamid" gibi bir usta bahşetti bana.

İSLAMBOL'UN HâLİ BAŞKA

Bir gurbetçi için İstanbul kolay değil tabii. Eh, olduk çileye talip, Mevlâm eyleye galip. Böyle dert, dostlar başına.

Hamid Bey Cağaloğlu yokuşunda Reşitbey Han'da mütevazı bir odada kalırdı. Benim gibi birkaç meraklı gelip gider. Rahmetli Cemil Bilgiç ağabeyle Serhend Kitabevi'nde buluşuruz -Bülend Ağabeyin de kulakları çınlasın bu arada- birlikte çıkarız üstadın yanına.

Hamid Bey'in dikkati tez dağılır, en ufak hışırtıdan bile bizar olur, biri varken eline asla kamış almaz. Ama bizi istisna tutar, arkasında dururuz, ellerimiz dizlerimizde, izleriz sabırla. Kamışı nasıl kavrıyor, nasıl kıvırıyor, fotoğrafını çekeriz adeta. Elbette hakiki öğretici Cenab-ı Mevla, yardımını hissediyorsun açıkça.

Sabrın sonu selâmet

Hamid Bey mübarek, ağırlaştırılmış film gibidir, o kadar yavaş çalışır ki içiniz bayılır âdeta. Kamışı hokkaya daldırıp çıkarması bile merasim. Eh bu harf birkaç güne biterse ne âlâ. Ama bir bakarsın koca yazı hitama ermiş, imza bile atılmış altına. Aritmetikle kabil değil, hani zaman içinde zaman derler ya.

Şu garip tecelliye bakın ki dünyanın en hızlı yazan hattatı "seri-ül kalem" lâkaplı Halim Hoca da onun talebesi.  Halim Hocaya yetişemediğime yanarım, ah İstanbul'da olmak varmış o yıllarda.

Hattat Hamid (Rahmetullahi aleyh) feraset sahibiydi, teşhisleri bir bir çıktı, yaşadıkça gördük, hak verdik ona.

Vefatından sonra evlendim. Oğlum doğunca valideme gittim, "Ana ismini ne koysak?"

-Tabii ki hocanın adını, hele sorduğun şeye bak!

Nasıl hoşuma gitti anlatamam.  Hamid Aytaç koydum. Tevafuk bu ya, hanımın kızlık soyadı da Aytaç.

SANATLARIN ZİRVESİ

Hat gelmiş geçmiş bütün sanatların doruğunda. Yüce kitabımız onunla yazılıyor zira.

Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) "ümmi olmalarına rağmen" yazı hakkında kırk hadisi şerifleri var.  Hattatlar kırk malzeme kullanırlar: Mürekkep, makta, murakka, mücesse, mihre, mihras,  mistar...  Hepsi mimli, mimin ebced değeri kırk, peygamberlik yaşı da kırk. Ne sırlar, ne sırlar...

Asr-ı saadette İslâm yazısında nokta yok, okuyabilen az. Daha ziyade tüccarlar biliyor. Hazret-i Osman Kuran-ı kerimi topluyor. Hazret-i Ali Kûfe yıllarında kufi yazıyı ıslah ediyor ve bizzat üç Kur'an-ı kerim yazıp, uzaklara yolluyor.

Halife Haccac, Ebul Esved ve İmam Ahmed adında iki âlimi vazifelendiriyor, benzer harfleri noktalarla ayırıyorlar.  Artık ha, hı, cim farklı, be, te, se karışmıyor.

İmam-ı Secavend ise, durakları işaretliyor. Burada dur, burada durma...  Bilahare sayfa düzenine geçiyorlar ki  hafızlar da ezberliyor rahatça.

Amasyalı Şeyh Hamdullah ise aklam-ı sitteyi tarif ve tasnif ediyor.

Biliyor musunuz her hattat talebesini kendi usulüyle yetiştirir. Gelgelelim bir Mahmud Celaleddin mektebi yok artık, yerini Mustafa Rakım almış. Karahisari unutulmuş, Hafız Osman parlamış.

Şevki Efendi ise Hafız Osman, İsmail Zühtü ve Kazasker'in yazılarından istifade ile öyle bir tarz oturtmuş ki işte ben hayranım ona.

KARANLIK YILLAR

Osmanlı'da hat sanatı çok itibarlı, gelgelelim cumhuriyet sıkıntılı geçiyor. Elif yazmak "resmen suç", hakkınızda takibat açılıyor. Düşünün Halim Hoca gibi bir sanatkâr eline kalem alamıyor. Necmeddin Okyay kamışları kaldırıyor, tekneyi (ebru) kapatıyor. Ama Hamid Bey'in gözü kara, gizli saklı devam ediyor.

Uğur Derman Hoca da çok hizmet etti, hele ebruya verdiği emekler unutulmaz.

Ebru demişken ona da merak saldım bir ara. Elime Uğur hocanın kitabı geçmiş, nasıl okudum ama, yutarcasına.  

Sonra Mustafa Düzgünman'dan haberim oldu. Rahmetli Necmeddin Okyay'ın yeğenidir, Üsküdar'da aktarlık yapar,  Aziz Mahmud Hüdai türbesine bakardı ayrıca. O emsalsiz ebruları iki buçuk liradan satar, türbenin masrafına harcardı. Bir orduluk iş, tek başına!

Pek talebesi yoktu, otoriter bir insandı zira. Gelgeç hevesliler yapamazdı onunla. On yıl eşiğini aşındırdım ve icazet aldım sonunda. Aldım ama ebru dediğin koca derya, bin yıl git kıyısındasın daha.

BÜYÜCÜ MÜSÜN YOKSA?

Neyse başladık, geven toplayacağız diye vurduk dağlara. Ellerimize dikenler batar, jandarmaya hesap veririz ayrıca. Mezbahaları dolanırsın öd vermezler. Meğer büyücülükte kullanılıyormuş haberimiz mi var. Bir gün yine öd arıyorum, "abi ilaç mı yapacaksın" dedi.  "He he" dedim. Yalan değil ebrunun ilacı da bu.  Getirdi üç beş litre, bir de kokar ki nasıl anlatıla.

Tekneler, kitreler, üstümüz başımız boya. Anlatsam var ya...

Şimdi hoca hazır, malzeme hazır, buyur gel başla.

 -Bırakın unu, yağı, şekeri, hazır helva! 

-Edebiyle yesinler ama! Hiç değilse besmele çekerek otursunlar. Büyüklenmesinler, laf sokmasınlar. Başkasını beğenmemek de ne demek? Teknenin hakimi sen değilsin ki, tezahür ettiren Cenab-ı Mevla.   

Haa ikaz ayrı, o bir vecibe, vazife. Yoluyla, yordamıyla ama...  "Bilmem şöyle olsaydı daha mı yakışırdı acaba?" Kibarca.

Sanat insanı adam etmeli! Yoksa çabalarsın çabalarsın boşuna!

(Korktuğum başıma geldi,  Fuad Hoca ile iki çay içtik, üç kitaplık malzeme çıktı. Ne mevzular ne mevzular... Devam edeceğiz efendim, nasipse bir başka yazıya...)

GEMİLERİ  YAKTIM DA GELDİM

Hattat Fuad Başar Erzurum Tıp Fakültesi 5. sınıf öğrencisi iken kendini bir kararın eşiğinde buluyor. Hekimlik mi, hattatlık mı? Hattatlık hobi için yapılacak bir sanat değil, kumadan hoşlanmıyor. Küllünü vermezsen cüz'ünü vermiyor. Neticede tercihini kamıştan yana kullanıyor, stetoskop hatıra kalıyor. 

İSTANBUL NEÇİ?

ERZURUM YAYLA!

Hattat Fuad Başar tam bir Dadaş, sözü döndürüyor dolaştırıyor mutlaka Erzurum'a getiriyor.

.

Toprak ol toprak gül bitsin sende...

16 Mayıs 2015 01:00

 

A -

A +

Haşa yaratmak kim biz kim? Yazarken nefes aldıran, kanını dolaştıran, elini oynatan kim? Hem o istidadı, o ilhamı kim bahşetti sana? 

 

Hattat Fuad Başar anlatıyor...

Yazının sadece görünen kısmıyla uğraşana grafiker derler. İslam sanatı bundan münezzehtir haşa. Arkasında derin, esrarengiz bir alem vardır, hattatın iç hali de akseder yazıya. Bazı yazılar net, temiz, keskin ama ruhsuzdur. Kokulu gül başka, plastik taklidi başka. Biri teyp dinleyerek yazmış, öbürü ağlaya ağlaya...

Rivayet bu ya padişahın kasrı yanıyor, tulumbacılar telaşta. Köşk sultanın umurunda bile değil, "Kuran-ı kerimi kurtarın" diye haykırıyor adamlarına. Nereye kurtarıyorsun çatı çökmek üzere, çıtır çıtır ahşap bina.

Konak yanıyor, sönüyor. Külleri molozları eşeliyorlar Aaaa zikrolunan Mushaf-ı şerif sapasağlam ayakta.

Tiz bulun bunu yazan hattatı bana!

Buluyorlar. "Hattat nedir bunun sırrı?"

Bilemem efendim, lakin boy abdesti almadan oturmadım yazıya.

YA RAHMAN, YA RAHİM!

İs Eğrikapı'da çıkarılır, Bayezid'e gider, mürekkepçi esnafı Arap zamkıyla dövmeye başlar. Takriben yarım milyon darbe vurula ki kıvamını bula. Esnaf Esma-i hüsna'yı vird edinir, misal  "Ya Rahman, Ya Rahiiim. Ya Kaviyyu, Ya Kadir" der, her nefese bir tokmak. 

İşte o ihlâs bizi buralara getirdi. İşin ruhu malzemeye sinecek. Sanat ruhtur zira. Yoksa programlarsın bilgisayar da yapar. Bas tuşa yazıcı tarasın, git çıkış al. Peki hat diyebilir miyiz ona?

Yakut-ı Mustasımi'nin binbir Kur'an-ı kerim yazdığı söylenir, ancak bunlar nerede bilinmiyor. Gelgelelim Şimşir Hafız ömrüne 456, Konyalı Hafız Muhammed ise 500 mushaf-ı şerif sığdırıyor. Bunlar belli, sağda solda rast geliniyor. Ramazan-ı şerif başladığında eline kalemi alıp, bayram sabahı Kur'an-ı kerimi bitiren hattatlar var. Her güne bir cüz, 30 sayfa. Zor yazılır ama yazılır. Bir gün beni Sahhaf İbrahim Manav çağırdı, sabahın erken vakti. "Hele gel şu Kur'an-ı kerime bir bak!"

Gittim el ebadında bir Mushaf-ı şerif, hususi bir üslubu yok, cildi de alımlı sayılmaz. "Eee" dedim "ne var yani bunda?"

Ketebesini açtı. "Ben falanca oğlu filan bu Kur'an-ı kerimi yazmaya başladım sekiz (yazıyla yazmış)  saat sonra tamamlamak nasip oldu elhamdülilllah!" Hafızlara sordum, hocam başlasanız seri olarak ne kadar zaman da hatim edebilirsiniz.

Düşündüler taşındılar: "Taş çatlasa 10 saat!"

Demek ki bu ayrı bir ikram, zaman içinde zaman.  

BİZ KİMİZ Kİ?

Biz "kün" emri ile var olduk. Allah'a tabi olacağız, takdir ondan.

Ben yaptım demek ne büyük cüret.  Hele hele yarattım. Sen neyi yaratıyorsun, nefes aldıran verdiren, damarında kanı dolandıran Cenab-ı Mevla.

Günümüzde ibda, ihdas, icat kelimeleri birbirine karışmış, milletin ağzında bir yaratmadır gidiyor. Yaratmak sadece Allaha (Celle celalüh) mahsustur. Hattata kibir yakışmaz. İblis bir kere kibirlendi ebediyen tart oldu. Ya her gün kibirlenenin hali ne olacak? İslam yazısı böbürlenenin burnunu sürter. İçinden bile geçirsen o yazı elinden alınır, şimdi anlatmayayım garip şeyler yaşadım bu hususta. 

 "Rabbim lütfetti, eser hitama erdi" diyeceksin. Boynun bükük olacak daima.

Batılılarda (bilhassa resim ve heykelle uğraşanlarda) kibir hakim. Haydi kalkın alkışlayın, çok da para verin ki, kapris yapayım. Bakıyorsun sonu buhran, İslam sanatında ise inşirah (ferahlık) var. Müslüman her şeyi Allahü teâlâ'dan bilir. Kendini çeker aradan.

Hattat Hamid hocam kendinden "bu naçiz" diye bahsederdi, gidin bakın Sultanahmed'e mimarının imzasını bulamazsınız kapıda. Bazı hattatlar ketebe yazmaz, tarih atmaz. Tezhipçi zaten imza koymaz, ciltçi ona keza. Bizim de alnımızın derisi çatlar bu eser 

kimin acaba?

DİLİ OLSA DA KONUŞSA

Hattat Hamid, Cağaloğlu yokuşunda Reşitbey Handa mütevazı bir odada kalırdı. Atölye, büro, barınak hep bir arada. Soğuk kış günleri paltosuna bürünür yazardı. Hat sanatı o harabede canlandı desek yalan olmaz. 

 

Başarılı erkeğin arkasında...

Sanatkâr ya bekâr olacak ya da "eşi, işinden anlayacak!" Hanım tavır koyarsa bitersin. Diyelim gecenin vakti aklına bir istif düşmüş, hemen çalışmalısın, unutursun yoksa.

Şimdi kalkacaksın, abdest alacaksın, şıngırtı tıngırtı, tabii hanım arkanda olursa.

Esma İbret, iz bırakan hattatlarımızdan biri. Bir gün beyi Mahmud Celâleddin geliyor, yüzünden düşen bin parça.

Efendi hayırdır inşallah?

Ya filanca paşa bir Delail-i hayrat istedi, vaktim de yok, bilmem ne demeli ona?

Efendim ben sizinkilere bakarak bir tane yazmıştım, beğenir ve münasip görürseniz  verin paşamıza.

Bir bakıyor mükemmel, zaten kendi talebesi, üslubunu kapmış adeta.

İşte böyle bir hanım var ya, sanatkârı uçurur evelallah!

Mustafa Düzgünman akşama kadar çalışır, bırakır, kalkar. Süheyla teyze tek tek su ilave eder ki teknenin ayarı kaçmaya. Ebru işi netameli, ortalığı siler, süpürür, toplar. Alpaslan'la birlikte Mustafa Hocaya iş göstermeye gideriz. "Benim ekspertizim hanımdır" der, "o beğendiyse tamam!"

O günlerde yeni boyalar bulmuşuz, alışılmadık tonlar. Yenge hanım çok beğendi. "Ayol Mustafa bunlar seni geçti mi ne?"

Nasıl olduk anlatamam, kızardık bozardık, de ki pancar.

Şöyle tesbihini gerdi, "Hanım hanım bana bak! Elli yıllık ebrucu var karşında!"

Dedim eyvah azar geliyor.

"Bunca yıldır iki tane eser vermişim, o da bu çocuklar! Ben inanıyorum ki öğrendikleri üslup üzere giderler, bozmazlar."

Sanatta keyfilik yok, kainatta her şey kanuna tabi, dışına çıkarsan "kanun dışı" olursun. Geliştirmeli mi? Geliştirmeli. Ama ıslah başka, ifsat başka. 

VURGUNUM NUNA

En çok sevdiğim harf nun! Nun da çok sırlar var zira. Kalem suresi nunla başlıyor. Allahü teala nuna kasem ediyor.

O gün Kütahya Seyyid Ömer linyit ocaklarında ekskavatör bozulmuş, gece çalışamıyorlar. Sabah baksalar mükemmel bir yazı çıkmış kömür katmanları arasında. Müzeye kaldırmışlar, gittim gördüm,  vuruldum nunlarına. Biz İslam harflerinin çok olsun 20 asır evvelini biliyoruz, peki o kömür havzası? En az 3,5 milyon yıllık ben daha ne diyeyim sana!

Hazreti Yuşa'nın babasının ismi de Nun'dur bu arada.

Biliyor musun insanın ismi cisminden önce tayin ediliyor. Molla Mustafa, Buhara taraflarından gelen bir garip Amasya'da dolanıyor. Hızır Aleyhisselam görünüyor. "Evladım evlensene!"

-Param yok, kim varsın bana?

-Filan yerde saliha bir kızcağız var, onu al. Allahü teâlâ size bir oğul verecek, adını "Hamdullah" koy, unutma.

O kim biliyor musun?  Aklam-ı sittenin mimarı, sultanların hocası: Şeyh Hamdullah!

YER Mİ MASA MI?

İnsan işine 25 dakika yoğunlaşabilir ancak, eğer yerde oturursan ayakların uyuşur ve mecburen kalkarsın ayağa. İşte bu fasılalar hatalarını görmene, zihnini toparlamana yarar. Lakin masaya çökersen kalırsın, saatler geçer oradasındır hâlâ.

Sanatın bir de sağlık yönü var. Hazret-i Ali efendimiz, "Men ehabbe kelimetahu, len yektub badel asr" kim iki kelimesini (gözünü) severse ikindiden sonra yazmasın buyuruyor. Neden? Işık azalacaktır zira.

Hele günümüzdeki ampuller felaket. Alternatif enerji kesintisiz değil malum, bir yanıyor, bir sönüyor. Biteviye pırpır ediyor.  Halbuki mum ışığı, kandil, çıra yeknesak!

KAĞITHANE'YE KARŞI

İmam-ı Birgivi Hazretleri bir defa olsun ayaklarını uzatmamış Yalova'ya.

Sormuşlar: Niye?

Çünkü kağıt imalathaneleri var orada.

Ispartalı Tevfik Efendi 121 Kur'an-ı kerim yazmış, kamışlarının yongalarını saklamış kenarda. Vasiyeti var: "Gasil suyum bununla ısıtıla!"

Beşiktaş galeride karma bir sergi düzenleniyor eskiler yeniler bir arada... Bizim uyanıklardan biri turistlere "gezin bakalım" diyor, "hangisini beğeneceksiniz söyleyin bana?" Bütün parmaklar dördünde buluşuyor. Şu! Şu! Şu! Ve şu!

Bakıyorlar Şeyh Hamdullah, Hafız Osman, Karahisari ve Mustafa Rakım.

Yazıdan anlamaları mümkün değil.  Peki ne buldunuz onlarda?

-Bilmiyoruz, kucaklıyor âdeta...

Elleri mi daha düzgündü, gözleri mi daha keskindi? Yoksa vakıf mıydılar yazdıklarının sırrına?

Sanat insanı adam eder, adam dediğin sever, sevdirir, naz çeker.

Gıybet etme, heves kırma, nefsine uyma! Cenab-ı Hakk hepimizi görüyor zira!

Çenemizi çalıştıracağımıza elimizi çalıştıralım, atıp tutacağımıza dua edelim arkadaşlarımıza.

Önümüz toprak sonumuz toprak. Ah bir de arada çamurlaşmasak!

 

 

Mustafa Düzgünman disiplinli bir insandı, gelgeç hevesliler yapamazdı onunla. On yıl gittim geldim, icazet aldım sonunda.

.

Siyaset sevdasının ağır faturası!

30 Mayıs 2015 01:00

 

A -

A +

Biliyorsunuz Yeniçerilerin siyasete soyunmaları Osmanlıya pahalıya patlar. Üç beş çorbacı, birkaç bölük ağası kazan kaldırır, kelle koparırlar. Nice değerli vezirler zayi olur gider, istemezükçüler dediklerini yaptırırlar.

Derken bir İttihatçı taifesi çıkar. Evet vatansever çocuklardır, fedakârdırlar, bir şeyler yapmak isteseler de kullanılırlar.

İttihat Terakki, devlet içinde devlet olunca, muarızları da başka adreste toplanırlar: "Halaskâr Zabitân!"

Neyse biz misallerimize dönelim, okuyucumuz hisse çıkarır nasıl olsa.

Yunan zırhlısı Averof Balkan Harbi'nde, Osmanlı Donanması'nı felaket zorlar. Türk gemilerinin en iyisi 16 mil sürat yapabilirken o 22 mile ulaşabilmektedir zira. Bizimkiler üç dakikada bir mermiyi zor atar, o dakikada üç mermi sallar.

Derken efendim İmroz Deniz Savaşı patlar. 16.12.1912 Sabahı  Barbaros zırhlısı, Averof'u vurur. Averof manevra kabiliyetini kaybeder, gövdesi yan yatar. Donanmadan bağımsız olarak hareket eden Hamidiye zırhlısına "Averof"u batır" emri verilir. Hamidiye'nin silah kullanmasına bile gerek yoktur, gidip şöyle mahmuzlasa tamam, Averof'u Ege'nin derinliklerine yollayacaktır kolayca. Ama yapmaz, döner gider yoluna. 

Averof tamir edilip tekrar denize çıkar, Türk sivil ve askeri gemilerine kâbus olur âdeta.

Hamidiye mürettebatının  işaret bayraklarını görmemiş olması da muhtemel ama İstanbul kahvelerinde Averof'un batırılması durumunda Kamil Paşa iktidarındaki Hürriyet ve İtilaf Fırkasının alkış alacağı konuşulmaktadır. İttihat Terakki'nin şansı azalacaktır bundan sonra. İttihatçı subaylar bu fırsatı bahşederler mi onlara? İnsan politize oldu mu icraatın lüzumundan ziyade "kime yaradığına" bakar. Nitekim İttihatçılar hadiseden kısa bir süre sonra (23 Ocak 1913) Bâbıâli Baskınını yapar, zikrolunan kabineyi kanla terörle dağıtırlar. Peki Türklerin "Şeytan" Rumların "Şanslı" dedikleri Averof? 

İstanbul işgalinde gelip Boğaz'a yatacaktır Deli Dumrul edasıyla...

 SİLAHLA SİYASET OLMAZ

Kışlaya politika sokarsan Resneli Niyaziler dağa çıkar, Yakup Cemiller Harbiye Nazırının (Nazım paşa) şakağına sıkar. Birileri Sadrazamı makamında sıkıştırır istifaya zorlar.

Siyaset ince bir sanattır oysa, kendi zemininde yapılır ve yeni yeni şeyler öğrenilir her adımda. Bu ateşten gömleği giyen kırk defa ölçmeli biçmeli aldığı kararın neye mal olacağını sormalıdır erbabına.  Aksakallar bu gün için lazımdır sana. Ama tehditle, tedhişle, nümayişle başa gelirsen 6 asırlık imparatorluğu dağıtıverirsin hoyratça. 

CHP hizipçidir, cumhuriyeti biz kurduk der köşe başlarına kurulurlar.

Düşünebiliyor musunuz CHP il başkanları, direkt validir, belediye başkanlığı da yaparlar ayrıca. Fahreddin Kerim Gökay İstanbul mitingi için hakikaten çalışır ve Taksim'de topladığı muazzam kalabalığı göstererek  "İşte paşam İstanbul" der büyük bir kıvançla!

Meydandakiler İnönü'ye gaz, Menderes'e rey verirler o başka...

 DARBELER ARASINDA

Yakın tarihimizde siyasete bulaşan askerlerin milletin reyi ile seçtiği hükümetleri devirdiğini görüyoruz. Hatta bakanları, başbakanları ipe yollarlar. Milli Birlik Komitesinde bulunan yüzbaşılar koca koca paşaları hazır ol da durdururlar.

Darbeciler, babaları yaşındaki Genelkurmay Başkanı Erdelhun Paşa'ya da olmadık hakaretler yapar. Zavallının rütbelerini söker, ellerini arkadan bağlar, ite kaka götürürler Yassıada'ya. Halbuki Orgeneral Erdelhun 1'inci Cihan Harbine ve Kurtuluş Savaşı'na katılmış tecrübeli bir askerdir. Eğer madalyalarını assa üniforması taşımaz. Kültürlüdür sonra, İngilizce, Fransızca ve Japonca konuşabilir konuklarıyla. 

Ama CHP'li değildir. Ne büyük hata!

12 Eylül generalleri  hem siyasileri aşağılar hem de gırtlaklarına kadar siyasete batarlar. İşin ehlini aramaz, bankalara, belediyelere, Kamu İktisadi Teşekküllerine tekaüd subayları oturturlar. Adalet umurlarında bile değildir, bir sağdan asarlar bir soldan.

Rahmetli Özal'a kadar bütün cumhurbaşkanları kışladan çıkar. Bir sivilin Çankaya'ya niyetlenmesi suçtur adeta.

Politika camiye girerse

Ehl-i Sünnetin reisi İmam-ı azam hazretleri siyasete alet olmamak için canını verir. Değnekle dövüle dövüle şehit edilir küflü zindanlarda. Osmanlı Şeyhülislamları padişahın her söylediğine "isabet buyurdunuz" demez. "Hayır sultanım böyle yaparsanız ruz-ı mahşerde hesaba çekilirsiniz" diye ikazda bulunurlar.

Ama son devirlerde işin çivisi çıkar Abdülhamid Han'dan kurtulmak isteyen İttihatçılar Elmalı Hamdi Yazır'a bir fetva hazırlatırlar.

Elmalılı Hamdi "Müslümanların imamı şeriat kitaplarını yasaklasa, yaksa, yırtsa devlet hazinesini israf edip harcasa, halkı hapsetse, sürse, zulmü adet edinse, doğru yola yemin etmişken sözünden dönse, Müslümanların yaşayışını tamamen bozacak şekilde fitne çıkarıp birbirine öldürtse..." gibi iftiralar sıralar.

Halbuki Abdülhamid han, dindarlığı ile tanınır, katır sırtlarında ilmihal kitapları yollar memleketin dört yanına. Eğer kan dökmekten kaçınmasa Hareket Ordusu asla giremez İstanbul'a. İmparatorluğun borçlarını ödeyip azalttığı da bilinmektedir ayrıca. Nitekim fetva emini Hacı Nuri Efendi saçmalığa alet olmaz, kesinlikle imzalamaz. 

Sonrasını biliyorsunuz Meclis-i Ayandan Arif Hikmet Paşa, Ermeni Aram Efendi, Draç Mebusu Esad Toptani ve Selanik Mebusu Yahudi Emanuel Karasu'dan müteşekkil heyet Sultan'a gider: "Millet seni azletti" derler utanmadan.

Abdülhamid Han yaka paça (elbiselerini  dahi almadan) Selanik'e sürülür, Alatini köşküne tıkılır, bahçeye bile çıkarılmaz.

İhtilalciler Sultan'ın otuz üç yıllık arşivini (Enver Paşa'nın emriyle Harbiye Nezareti bahçesinde) yakarlar. Acemi subaylar "sırf Almanların tatlı hatırı için" harbe girer ve koca imparatorluğu dağıtırlar. Ne ordu kalır ne silah, ne mektep, ne fabrika. Hans'ı korumak uğruna düşeriz Galiçya'da.

Cumhuriyetli yıllarda siyasetçiler ibadete de karışır, Türkçe ezan, Türkçe hutbe dayatırlar. Nihai hedefleri Türkçe namazdır, yapamazlar.

Ezan-ı Muhammedi aslına rücu etse de, Türkçe hutbe bid'ati sürüp gitmektedir hâlâ.

SİYASET OKULLARDA

CHP ne yazık ki mektepleri de kullanır. Kemalizm ve laiklik kisvesi altında parti propagandası yapar. CHP'nin umdeleri (altı ok) ders kitaplarına girer ve istisnasız her imtihanda çıkar. Önceleri dört umde vardır. Cumhuriyetçilik, halkçılık, milliyetçilik ve laiklik. 1931 Üçüncü parti kurultayında devletçilik ve inkılapçılık da eklenir onlara.  

İnkılap tarihi kitapları yanlıdır, sultanlara, paşalara, ulemaya söven bir külhanilik sezilir üslubunda.

Köy Enstitüleri özünde mantıklıdır, şüphesiz bir öğretmenin fideden, tohumdan anlaması memlekete fayda sağlar. Ama maksat militan yetiştirmek olunca...

Halkevleri CHP gençlik kolu gibi çalışır. Türk ocaklarından istedikleri verimi alamayınca kapatır, mal varlığına el koyarlar.

CHP spora da el atar, parti kurmayları Mussolini'nin kara gömleklilerine özenir, aynı Faşist İtalya'daki gibi stad gösterileri yaptırırlar.

Takımlara yön vermek isteseler de kulüplerimiz bu oyuna alet olmaz.

Unutmayın Yugoslavya, Dinamo Zagrep- Kızılyıldız maçından sonra karışır. İspanya'da Kralcılar Atletico Madrid, Cumhuriyetçiler Barselona taraftarıdırlar. 

Peki siyaset adalete sızarsa ne olur?

Takrir-i sükun kılıç olur sallanır başınızda. Halkın cellat diye adlandırdığı Kel Ali, Kılıç Ali, Necip Ali ve Reşit Galip gibi ısmarlamalar, günahsızlara kıyar, hıyanet-i vataniyeden kulp takar ipe yollarlar.

İnfaz derhal yapılır, sonraya bırakılmaz.    

Menemen tertibiyle din alimlerini asar, Erzurum'da şapka giymediği için bohçacı kadını (Şalcı Bacı) sallandırırlar.

 ORTAYI SOLLAYINCA

Ecevitli yıllarda CHP sosyalist bir hüviyete bürünür. Altı ok umurlarında bile değildir, rejimi kuran parti "bozuk düzen" demeye başlar. Militanlar bilhassa Adalet Bakanlığı'nda kadrolaşırlar ki Bakan Moğultay, elbette CHP'lileri aldım MHP'lileri mi alacaktım demekten kaçınmaz. Neticede Başbağlar'da cami basıp, katliam yapan, koca köyü çatır çatır yakan katiller "suçlarını itiraf etmelerine rağmen" salınırlar. Yetmez, müdahilleri yıldırmak için mahkeme Erzincan'dan İzmir'e kaydırılır, mazlumlar mağdur olurlar.  Bu davadan kimse ceza almaz. (Tutuklanan iki kişi başka suçlardan.)

Bir milletin hakimlere itimadı zedelenirse tren raydan çıkar, halk adaleti kendi usulü ile tatbike kalkar ve anarşi kopar.

Hasılı asker, hakim, muallim, sporcu politikaya alet olmasın. 

Bırakalım siyaseti siyasetçiler yapsın.

İHTİLAL YAVRULARINI YER

Hareket Ordusu Komutanı Mahmud Şevket Paşa, ihtilalcilere yaranamadı, o da öldürüldü

militanlarca.

DİKKAT KOMUTAN SAĞDA

Albay Tarık Güryay, müstehzi bir şekilde Menderes'i izliyor.

YÜZEN KALE AVEROF

Yunan Deniz Kuvvetleri'nin nerdeyse yarısı demek olan Averof, kendi hatamız sayesinde bela oldu başımıza


.

Kuş, kuşluk vakti çekilir

6 Haziran 2015 01:00

 

A -

A +

Hatırlar mısın bilmem on sene evvel Kuyumcukent'in bulunduğu alan göldü. Etrafı sazlıktı, cıvıltıdan geçilmezdi o yıllarda.  Balıklar, kurbağalar kadroluydu zaten, yeşil başlı ördekler de gelirdi ayrıca.
Sözüne samimi yakınmalarla başlayan Ali Şeker ağabeyimiz bir kuş fotoğrafçısı. Asıl işi fuarcılık ama doğaya olan tutkusunu yenememiş, araba fi-yatına objektifler almış düşmüş yollara.
Hiç unutmam bir gün diye devam ediyor:
Gençtik toyduk daha. Ava gittik bir arkadaş tavşana nişanladı ama nerden indiğini göremediğimiz bir puhu kapıp kanatlandı bir anda. O da tavşanı kaybetmenin hırsıyla çaktı puhuya.
Koştuk puhucuk çırpınıyor, nasıl da güzel bir hayvan, hayran olursunuz inan. Sordum bunu niye vurdun şimdi?
-Tavşanımı aldı ama.
-O tavşan nerden senin oluyor? Üzerinde adın mı yazıyor?
Bir kapıştık sorma. Ayırdılar. Bana "sen küçüksün yapma" diyorlar, ona "sen büyüksün muhatap olma!"
İşte o gün tüfeği bıraktım, sarıldım kameraya.
İstanbul'da eline makine alan bir martı fotoğrafı çeker mutlaka. Martı deyip geçmeyin, 19 ayrı türü var. Gümüş martı ve karabaşlı evin danasıdır, heyecanlandırmaz. Ama bir Kuzey Gümüş, Kutup martısı ya da büyük kara sırtlı nadiren düşer, hani kırk yılın başı yolunu şaşıracak da...
Evet, İstanbul çok yapılaştı lakin dikkatli bakarsanız hayat devam ediyor hâlâ. Oturun bir yeşillikte çekirdek çitleyin baştankara ve benzeri ötücüler dalacaktır bıraktığınız kabuklara.
Azıcık çayır çimen çiğneyin bir gelengi (yer sincabı) çıkacaktır karşınıza.
Sanayi ve evler her geçen gün sıkıştırsa da hayvancıklar baskıya direniyor. Bazen sahi bu kadar beton lazım mıydı diyorum. Bina, bina, bina, kazık çakıyoruz dünyaya.
Beylikdüzü gibi bir semtte üç değişik tür yılan çektim, ararsan kirpi de var, gelincik de, tilki ve tosbağa da. Sinmiş saklanıyorlar, sağım solum sobe, görünmüyorlar ortalıkta.
Biz hep menkıbe anlatıyoruz. Yok ecdat kış günlerinde dağdaki aç kurtlara et bırakırmış da... Eee sen de bırak kardeşim, altında araba. Torunu değil misin yakışır sana. Camın önüne biraz yem biraz kırıntı koymak çok mu zor? Hesap günü gücüm buna yetti dersin hiç olmazsa.
Eskiden kuşlar kendi kendilerine beslenebiliyorlardı lakin alanlarını ellerinden aldık. Ne çam, çim bıraktık, ne dere, ne de mera.
Bakıyorsun hanım kızımız ağzından sakızı çıkarıp savuruyor. Yapma diyorsun dikleniyor.
-Ne var yani bunda?
-İyi de ablacım, kuş onu gıda sanıp dalacak, gagası birbirine yapışacak. Nasıl yakalayıp temizleyeceksin bir daha?
Bazıları yavru kedi köpek alıyor, büyüyünce atı-yorlar sokağa. Yazık değil mi hayvana. Ya bakan birine ver, ya da hiç alma!
Bir ara satmak için yeşil papağan getirmişler, satamamışlar sonra salmışlar doğaya. Bu papağanlar çevre ağaçlara yerleşmiş, üstelik üreme başarısı  göstermişler zamanla. Oh ne âlâ ne âlâ...
Öyle değil işte, yerlilerin alanını istila ediyorlar. Artık bizimkiler barınamaz o ağaçta. İsrail sazanı ona keza. Sularımıza yayıldılar, yerli türlerin dibini kazıdılar âdeta.
  KUMRULAR SUMRULAR 
Mimar Sinan Köprüsünde duruyoruz. Ali Abimiz göl içinde antik bir köprü ayağını gösteriyor. Deniz kırlangıçları (sumrular) yuvalanmışlar. Erkekler balık avlayıp getiriyor, annelerin ağzına bırakıyorlar. Sevinç çığlıkları yankılanıyor ortalıkta.
-Geçtiğimiz yıllarda ne oldu biliyor musun? Festival de havai fişekler atılmış, ürküp dağılmışlar.
-Peki yavrular?
-Ne yazık ki telef oldular. Arkadaşımız Fikocan (Fikret Baba) belediyeye gidip anlatmış. Onlar da üzülmüşler ama meğer ki geçmiş ola.
Büyükçekmece baraj kapaklarına kışın güzel ördekler gelir, kaşıkgagalar,  sütlabi, çamurcunlar. Hatta flamingolar. ak pelikan, tepeli pelikan, kaşıkçılar...
Bazı kuşlar yaylada mutludur, kimi ormanda, kimi sulakta. Rızkın kefili Allah (Celle Celalüh) hiçbirinin yedeği stoku yok, bu gün yiyorlar, yarın bir daha...
İnsanoğlu ise hep endişeli yok tapu para, yok maaş sigorta...
Onlar mütevekkil, üç beş tahılla akşama kadar uçuşuyorlar. Saniyede kim bilir kaç kanat çırpıyorlar, bu ne enerji ya? Göçmen kuşlar farklıdır, onlar yükselen havaları kullanır, kendilerini yormazlar. Hoş, kuşlar da kuş gibi hafiftir hani. En babasını tart, gelsin iki okka.
Toylar hariç tabii, "uçan kuzu" diyebiliriz onlara. Zaten ne geliyorsa bundan geliyor başına.   
 DAMATLAR DONANINCA
Kuşların çoğu ilkbaharda renk değiştirir düğün kostümlerini kuşanırlar. Bu alemde beğenen dişidir, bu yüzden erkekler kılıktan kılığa girer, şirinlik yaparlar. 
 Mesela normal zamanda dönüp bakmadığınız kara boyunlu batağanlar bile bir güzelleşir,  bir güzelleşir, tanıyamazsınız asla.  O renkler, o edalar...
Kimileri dişiyi öterek cezbetmeye çalışır, kimi kabarır, zıplar. Hele bahrilerin seyrine doyum olmaz. Renkleri de tatlanır, daha bir canlanırlar.
Millet kara karga der aşağılar, sevdiğim hayvandır oysa. Angut'a da hakaret ediyorlar. Bence dünyanın en güzel kuşlarından.  Bir bakarsın kahverengi, bir bakarsın turuncu olurlar. İridirler de kazımsı ördek diyorlar ona. Tek eşli ve öyle sadık ki, eşi öldü mü tek yaşar.
Diyelim bir angut ailesi gördünüz. Baba anneden ters tarafa gider, bağırır çağırır ilginizi çekmeye çabalar. Olmadı karşınıza dikilir kanat çırpar, sizi oradan kaldırır peşine takar. Bu esnada anne minikleri almış, sessizce sokmuştur sazlığa.
Hiçbir siyah kuş siyah değildir, karabatak bile kara değil bakırımsı hakidir aslında. Ekin kargasına kara derler,  yakından bak tatlı bir morluk hakimdir tonlara. 
Eskiden bıldırcın avlayanla dalga geçilirdi. "Parmak kadar kuş oolum, nossun ondan?" Hele köylü kekliğe asla fişek sıkmaz. Şimdi vurmaya özendiren TV kanalları var, tesirinde kalıyorlar.
Bak şu kıyıdaki söğütleri kesmişler, dursa ne zararı vardı sana? Yuva oluyordu bir sürü balıkçıla. Yok kurudu da ondan. Bırak kuru kalsın o zaman.
Bahşeyiş köyüne leylek yuvaları yaptık, ailecek takırdamıyorlar mı emeklerimize değiyor. Her gün bir şey öğreniyoruz, şu diken albino imiş mesela.  Şu sarı çiçekler bir cins kantaron, iyi geliyormuş yaralara. Hasılı bakan görüyor, bakamayan geçip gidiyor.
ŞUURLU AVCIDAN KORKMA
Artık kimsenin ete ihtiyacı yok. Avcılar kahvenin önünde vurduklarını yaymak ister. Vay be dedirtecek eşe dosta. N'apacaksın onca kuşu, ete kıran girmedi ya.
Hakiki avcı doğayı korur ama avcı kılığındaki katiller dibini kurutu-yor. Çamurcun vurdum diyor bakıyorsun sütlabi dişisi çıkıyor, insanın içi yanıyor. Bak şu selvilerin dalları arasında kulaklı orman baykuşları var.  Kukumavın iki misli, nadide hayvanlar. Dilerim birileri sataşmaz onlara.
Geçen bir balıkçıl çekmek için yatmıştım örtü altına. Baktım cup cup taşlar düşüyor. Hayvan balığını da düşürdü, kaçtı gitti telaşla. Kalktım bir otobüs öğrenci taş atıyor, başlarında ki de "yuh size, koca kuşu  vuramadınız" diyor. Bu adam ne verebilir ki çocuklara?
Kuşu, çiçeği sevmeyen insanı sever mi? Zor vaka!
YÜZ YANLIŞ BİR DOĞRUYU...
Manyas, kuş cennetini katlettiler, hem ağaçları kestiler, hem kimyasalları saldılar suya.
Bakın şu görgüsüzlüğe ki arı kuşu yuvalarını yılan deliği sanıp tıkıyorlar.
Adam fareye zehir atıyor güya, yılan fareyi yiyip ölüyor, kartal yılanı yiyip ölüyor. Zirai ilaçlar alayını telef ediyor.
Avrupalı hemen ilaca sarılmıyor, böceği kurbağaya yediriyor, kurbağayı balıkçıla...
Ses dinlemek için saka ve florya kafeslemek de hoş gelmiyor bana. Evde keklik beslemeye de karşıyım. Bak kanaryaya bir şey diyemem, salsan yaşayamaz zira.
İstanbul müstesna bir yer, farklı coğrafyalarda görebileceğiniz türler karşınıza çıkabiliyor. Yazın Sarıyer keskin virajdan, kışın Çamlıca ve Toygar tepeden göçmen kuşların seyrine  doyum olmuyor. 
Riva çok çok önemli bir yer, koca Kara-deniz'i kanat çırparak geçen göçmen kuşlar kendilerini burada  karaya atıyor. Bir zaman sonra soluklanacak alan bulamayacaklar o başka.
Nedense, ormanı gelir kapısı olarak görü-yoruz, ne kadar tomruk, o kadar para. Avuç içi kadar yer bulsak çam dikiyor, bilek kadar su görsek baraj yapıyoruz. Hep birlikte canına okuyoruz, sonumuz hayrola.
Orman içinde boşluklar da olmalı, şehirler de sıkıştırılmamalı, alan bırakılmalı hayvancıklara.
Kimsenin bir şey bildiği yok.
Bilmediklerini de bilmiyorlar. Sormadıklarına bakılırsa.


.

Hem fotoğraf çekiyoruz hem çile

13 Haziran 2015 01:00

 

A -

A +

Doğa fotoğrafçısıarabaya, makineye yatırım yapar, vaktini harcar, biraz işleri aksar, azıcık çoluk çocuğunu ihmal eder,aç kalır, epey üşür ve devamlı cepten harcar.

atırlarsanız geçen hafta kuş fotoğrafları çeken bir doğa aşığı (Ali Şeker) ile röportaj yapmıştık. Meğer ne kadar meraklısı varmış, yok nasıl makine alalım, yok nasıl objektif bulalım soruları yağdı ardı ardına. Bu ikinci yazı mecburiyet oldu bir bakıma. 

Ali Şeker ağabeyimiz "kısaca" diyor, "iki çeşit arkadaşımız var. Bir kısmı tür peşindedir, diyar diyar gezer. Bir gün Edirne'de, bir gün Hakkari'dedirler. Türkiye'de 500 civarında kuş varsa, tamamını çekmek isterler. Mesela aldın eline makineyi Yeni Cami güvercinlerini  fotoğrafladın, bir kertik atıyorsun, köprüde martı çektin bir kertik daha... Karga, serçe derken yirmiyi buluyorsun bir anda. Ve iş başlıyor mu zorlaşmaya... Ben takriben 350 civarında kuş türü çektim yıllarıma mal oldu ama.

Burada kesin bir kaide var, resmi doğal hayattan alacaksın, tutsak ya da kafes kaçkını olmayacak asla. 

Türcüler buldukları kuşları birbirlerine bildirirler, isterler ki diğerleri de kertik eklesinler portföylerine. Mesela bi telli turna gelmiş, belki 40 defa aradı arkadaşlar. Öyle bir dayanışma. Lakin insandan hoşlanmayan hayvanları faş etmezler. Diyelim balık baykuşu, fazla görünürsen alanı terk eder, yavrusu da kalır ortada. 

Bazısı da tür değil iyi fotoğraf derdindedir, net olsun, konulu olsun arzular, ışık ve hareket kovalar. 

Peki ya siz?

Ben şurada bir tür varmış diye atlayıp çıkmıyorum yola ama bahane ile bir şehre gitmişsem, illa arazide yaparım o civarda. 

ÇAKAR ÇAKMAZ ÇAKAN KAMERA

Gelelim makine avadanlık mevzuuna?

Kuşlar mâlum hareketli mahluklar, mesafe uzak, elbette güçlü makineler ve tele objektifler lazım. Ama nispeten makul cihazlarla da iş çıkmaz mı? Çıkar. 

Bazı türler için kamuflaja girip bekleyeceksin. Hiç oralı olmayacak, ses çıkarmayacaksın. Sadece seyredeceksin, kıpırdarsan bir daha gelmez. Hele kartallar objektifi santim oynatsan anlar ve kaybolurlar. O kadar da hassaslar. 

Yeri geliyor gümede bekliyoruz, bir gün, iki gün, üç gün... Hatta bazen malzemeyi açıkta bırakıyoruz ki alışsınlar. Sadece müşahede ediyoruz o kadar. Varsa orada yiyecek, bir kere geliyor, yiyor kıpırdamıyorsun. Ertesi gün yine gelip yiyor kıpırdamıyorsun. Ne zaman rahatladı üç beş kare çekme imkânı veriyor sana. 

Balaban kuşu tehlike belirdi mi âdeta donar.  Kafası bile oynamaz gözünün ucuyla bakar. Kamuflajına güvenir, saklandığını sanır fukara.  

Yerini iyi seçeceksin, güneş arkadan gelecek ve mutlaka dürbünün olacak yanında. Arabadan çekim nispeten rahattır, camı açıp bir fasulye torbası yerleştiriyoruz pervaza, üstüne makineyi koyuyoruz ki pahalı sehpalardan bile daha fazla işe yarar. Araba ile makul seviyelerde sokulabilirsin kuşlara. Lakin kapıyı açarsan bitti, kaybolurlar anında. Araçla 10-15 metre yaklaştığın kuşa yaya 70 metre yaklaşabilirsin anca. Bu ördek kaz grubunda  500 metreye çıkar, hayvancıklar can havliyle kaçışırlar. 

Her mevsimin güzelliği var, baharda filizler taze, çiçekler renk katar. Ama yavruludurlar, çıkmazlar pek ortaya. Yazın ışık güzeldir kuş az, kışın ışık azdır kuş fazla. Hani derler ya "at bulursun meydan bulunmaz..."

Arabayı yavaş kullanacak hafifçe durup kalkacaksın. Bazı kuşlar seni takip eder, habire karşına çıkar. Hatta önüne gelir, diklenir, kabarırlar. Bil ki erkek kuştur, yavrularını korumak için dikkat dağıtmakta.

Güzel resim vermelerine rağmen ben yavru çekmiyorum, hele yuvadakileri asla. Biri senin yatak odana girse ne hissedersin? Eğer anne bizim yüzümüzden yuvasını terk edecek, yavrularını bırakacaksa, al o resmi çal başına. 

Ha leylek insana yakındır aldırmaz o başka. Onu da rahatsız etmeden seyret, sessizce kaydını al ve kaybol. Biz ayak izinden başka bir şey bırakmamaya çalışıyoruz doğada. 

Malum mekânların malum kuşları vardır kadrolu deriz biz onlara. Ne zaman gitsen oradadır, döne döne  poz verir sana.

İBİBİKLER ÖTER ÖTMEZ...

Su kuşları en güzel resimleri bataklıkta eşinirken verirler, su yükseldi mi orada artık iş kalmaz fotoğrafçıya. 

Fotoğrafı  herkesin gördüğü açıyla çekersen "hı" der geçerler ama görmedikleri  açıdan çekersen "oo" derler hayranlıkla.  Su seviyesinde yatmışsın mesela, denize sıfır, etraf flu, kuş tam net, parlıyor âdeta. 

Geçen bir arkadaş arıyor abi yerde bir kuş buldum diyor uçamıyor, resmini gönderdi baktım Ebabil. Ebabiller kendi kalkamaz, yüksek yerde durur atlarlar aşağıya. Çık balkona savur dedim, kuş uçmuş gitmiş aile de çok sevinmiş. 

Herkes kapısının önünü temizlese bütün sokak pırıl pırıl olur. O hesap bizimkisi de, derim ki mekteplerde slayt gösterisi yapalım, doğayı anlatalım, sevdirelim çocuklarımıza.  

Bu güzellikleri insanlara tanıtmak için uğraşıyoruz ama alan her geçen gün daralıyor, evlatlarımıza ne bırakacağız bilmiyorum, kahroluyorum âdeta. 

KERTİK HİKÂYELERİ 

Bizde her kertiğin bir hikâyesi var. Kırbaykuşu Merzifon'da bataklık bir alana geliyor. Baykuş gece yırtıcısıdır ama ilginçtir bu, gündüz avlanır, ayrıca ailecek gelip giderler. Çok az fotoğraflandı, nadir bir tür diyebiliriz ona.  

Merzifon'da 7 yıl aradım, bir türlü bulamadım atlatmayı başardı her defasında.  Sonunda evimizin yakınında buldum çektim ve al sana bir kertik daha...

Bir gün saka gördüm, şahane bir ışık mesafe on numara, üstelik yemyeşil bir dalda. Arabayla durdum, tatlı tatlı bakıyor, elimi deklanşöre attım uçtu. Haydi devam edelim dedim baktım oturmuşuz bataklığa. İki traktör zor çekti, onca emek çaba ama benim aklım hâlâ sakada. 

Önce bir kuş görüyorsun, çekiyorsun tamam, sonra fonu güzel olsun, yok dalı güzel olsun, yeni yeni istekler başlıyor. Yok beslenme, yok uçar, yok aksiyon vesaire vesaire...

Tüh dediğin anlar da çok oluyor, bir dostlunla seyahat ediyorsundur bakarsın yıllardır aradığın kuş profilden vesikalık veriyor bi tabela üstünde.  Bir seferinde ak çaylak görmüş zar zor arabayı durdurmuştum  ama ininceye kadar... Gün geliyor yemeyi içmeyi unutuyoruz, açlıktan şekerimiz düşüyor, yığılıyoruz toprağa.  

Fotoğrafçı işine bakacak. Yılan fareyi yakaladı kurtarmaya kalkmayacak. Sadece seyredecek, karışmayacak onlara. 

Bazı yavrular yere düşer, cımbızla beslemek icap eder, tek tek böcek vereceksin ağzına. Hâlbuki bunu teslim edeceğin bir merkez olsa... Di mi ama? 

....



.

ARTVİN'İN BOĞALARI...

20 Haziran 2015 01:00

 

A -

A +

Boğalar eninde sonunda kapışacak, kozlarını paylaşacaklar. Eğer siz düzde

güreştirmezseniz dağda bayırda koşuşur can yakarlar.  

Artvin dediğin iki dağ, bir dere. Sözde ziraat ve hayvancılıkla geçiniyor ama arazi yok ortada.

Gençleri cevval, mahir lakin iş aslanın ağzında. Eskiden beklerlermiş birinin tayini çıksın, belki adam alınır, boşalan koltuğa.

Yıllarca ihmal edilmiş, iki caddesi var biri yukarı çıkıyor öbürü iniyor aşağıya. Öndekine mecburiyet caddesi diyorlar, arkadakine zaruret. Girdiğin yerden çıkamazsın, araba çarşıyı dolanmak zorunda.

Ticaret canlı mı? Pek sayılmaz, milletin ayağı alışmış Erzurum'a, Trabzon'a gidiyor.

Askeriye varken esnaf az çok iş yapıyormuş, sağolsunlar Çoruh Üniversitesi'nde okuyan gençler de üç beş harcıyorlar. 

Halbuki Artvin gezilesi görülesi bir yer, bir tarafta dumanlı dağlar, bir yanda hırçın dalgalar. Kayak merkezi, yürüyüş parkurları, su kayağı, baraj gölü ve paraşüt için istemediğiniz kadar yamaç.

Sağlık, spor ve doğa turizmi için biçilmiş kaftan.

Hopa tam Karadenizli, Yusufeli ise Akdeniz'i andırıyor. Portakal'dan zeytine akla gelmeyecek şeyler yetişiyor. Pirinci, fasulyesi, peyniri meşhur, bizzat aranıyor. 

Tünel açılınca gelen giden artacak lakin Artvinliler taşkın kalabalıklar değil seçkin misafirler bekliyor.

Barajlar su tutunca hava yumuşamış, yeşili gözle görülür bir şekilde artmış bu arada.

Bayırlar rengârenk çiçek, kovanlar sıralanıyor taraçalarda. Kaldı ki Artvin cins Kafkas arılarını barındırıyor. Balını yemek lazım, tarifle anlatılmıyor.

Bütün bunlara rağmen Artvin'e bir gelir kapısı lazım.

Bu turizm olabilir mi acaba?

İşte Artvin eşrafı Kafkasör şenliklerinin tanıtım için iyi bir fırsat olacağını düşünüyor.

Adaaam sende diyeceksiniz iki boğanın toslaşmasından n'olacak? Öyle değilmiş be, işin incelikleri var.

 KONTROLSÜZ GÜÇ... 

Bakın Artvin Belediye Başkanı Mehmet Kocatepe nasıl anlatıyor: "Eskiden Artvin kışları hayli sert geçerdi, kar boyumuzu aşardı hatta. Hayvanlar kasım aralık dendi mi içeri alınır, nisan mayısla dışarı salınırlar. Havada deli bir çiçek kokusu, taze filizler, körpe sürgünler, çıtır yapraklar. Tabiattaki uyanış boğaları da coşturur, boğuşacak hasım ararlar.

Biliyorsunuz, sığırlar yaz sıcağında yapamaz, dağlara yollanırlar. Düşünün çeşitli mahallelerden hayvanlar katılmış birlikte düşmüşler yola. Henüz patikada liderlik kavgası başlar. Zemin engebeli, sağında solunda uçurumlar...  Çoban tek kalır baş edemez onlarla. Neticede biri diğerini sürer, yardan yuvarlar mazallah. Yaşlılar günde 8-10 boğanın telef olduğunu hatırlar.

Peki ya bunlar yola çıkmadan güreşseler de kozlarını paylaşsalar? Buna herkes "he" der ve Kafkasör yaylasında buluşurlar. Birbirine denk hayvanlar güreştirilir, bizim tabirimizle tanıştırılıp barıştırılırlar.

Ama efendim yenilen pehlivan...  

Hayır hayır boğa insan gibi kindar değildir, yenildi bitti, bir daha karşısına çıkmaz. Beeelki bir başka bahara...

İşte böyle elene elene bir başboğa seçilir aralarından. Bu hayvan güçlü ve kararlıdır, ekibi yönetir âdeta. Gece görseniz şaşarsınız, buruk hayvanlar sürüyü sarar etten duvar örerler etrafında. Başboğa ve yancıları devriyeye çıkar, mıntıkanın selameti için çırpınırlar. Bırakın kurtları ayılar bile yaklaşamaz. Diyelim bir dana dışarı kaçtı onu yakalar burunlarıyla ite ite ortaya alırlar.

Kafkasör'de boğalar güreşirken seyirciler de gelir ve gün doğar seyyarlara. Alan satan, kebap yapan derken ortalık renklenip şenliğe döner zamanla."

Adam olacak boğa

"Güreşçi dana hususi yetiştirilir. Mesela çok süt verilmez ki işkembesi büyümesin, çok su da içirilmez derisi yumuşar yoksa." 

Başkan Kocatepe, "Kafkasör festivali 35 yıldır düzenli bir şekilde yapılıyor yerli ve yabancı misafirleri ağırlıyor. Fotoğraf zengini bir şölen. Ben gelip de pişman olanını görmedim daha"diyor.

Biz de soruyoruz:?Peki başkanım, namlı bir boğa yetiştirmek için?

 Bir kere iyi bir buzağı bulacaksın. Şampiyon adayı boynundan burnundan belli olur. Hoş bunlar rast gele hayvanlar değildir, asil babaların oğullarından ayrılırlar. El kadarken bile belli olur, liderlik vardır mayalarında.

 Artvinliler şampiyon adayını gözünden tanırlar.

Güreşçi dana hususi yetiştirilir. Mesela çok süt verilmez ki işkembesi büyümesin, çok su da içirilmez derisi yumuşar yoksa.  

Miniklerin taklit kaabiliyetleri vardır, büyüklerinden gördüklerini yapar, boylarına bakmadan toslaşırlar. 

BOĞALARA FISILDAYAN KADINLAR

Enteresandır ama boğaların yetişmesinde kadınların payı büyüktür. Bunlar munis hayvanlardır, sokulgandırlar, bakıcı kadınlar onları seve okşaya büyütür. Hem otlatır hem de önlerine üzüm, ceviz, fındık koyar. Yal yapar, hamur yoğurur, evladı gibi bakar. Bal, pekmez artık aklınıza ne geliyorsa.

Biz eskiden çam ağaçlarının çiçeklerini (çampir) toplardık, geven de gıdalıdır sonra, hele yoncayı ince ince doğrayıp üzerine un serp bayılırlar.

Kızak çektirir, tarla sürdürür, koşturur antrenman yaptırırlar. Hayvan minder güreşçisi gibi kilo düşer hatta.   

Bir anda omuzları genişler boynu kalınlaşır, adaleleri tek tek sayılmaya başlar. Bakıcı kadınlar hayvanı güreşe çıkarırken sırtına bir şaplak atarlar tamam.  Hayvan mesajı alır ve gereğini yapar. Bilmem artık ne fısıldıyorlarsa kulağına?

Şampiyon boğalar ünlenir namlanır, bir bakarsın otomobil fiyatına.  

Yenilenler yenilir, yollanır kasaba.

Artvin gibi bir coğrafyada yaşayanlar mücadeleci olmak zorunda.  Sadece boğalar değil, koçlar da güreşir, çocuklar da... 

 BAHİS Mİ? ASLA!

  Peki iddia olur mu?

 Kesinlikle olmaz, çünkü işin içine kumar girdi mi ayak oyunları başlar, ne dağda kurulması istenen hiyerarşi sağlanabilir ne de tribünlerde muhabbet kalır.  

 Ama taraftarlık vardır bak, bazı boğalar çok sevilir, adları unutulmaz.

  Hayvanların incinmediğinden emin misiniz?

 Boğalar sert ve güçlü hayvanlar ama rakibine zarar vermek için boğuşmuyorlar. Bazen tezahürata rağmen kıpırdamıyor bakışıp ayrılıyorlar.

 Peki birbirlerini yaralayabilirler mi? Evet öyle bir ihtimal var. Bu yüzden sahipleri uyanık olur, biri ardını döndü mü giriverirler araya. Hakemler tek tek hayvanların boynuzlarına bakar, sivrilikleri törpüler yuvarlatırlar. Yine enteresandır, bunca yıldır boğa güreşi izlerim boynuzun göze geldiğini görmedim daha. Garip bir eğimi var. İspanya'da arenalar kana boyanır, boğanın cesedi çıkar. Bizde ise yaralanacak diye ödümüz kopar. Mağluplar da galipler gibi sevile okşana dönerler yuvalarına.

Hasılı kaybolan değerler Artvin'de yaşıyor, bunları tanıtmalıyız dünyaya.


.

BEREKET KONVOYU'YLA BALKANLARA...

27 Haziran 2015 01:00

 

A -

A +

Bayrampaşa Belediyesi tarafından yola çıkarılan Bereket Konvoyu bu yıl 11. defa Balkanlarda. Sözle kolay ama bu iş filan semtte ramazan çadırı kurmaya benzemiyor.

aydi binin arabalara, gidelim Balkanlara!

Ah keşke öyle kolay olsa.

Bereket Konvoyunun arkasında büyük emekler var oysa. 

Önce seferin altyapısı hazırlanıyor. O coğrafyayı bilen insanlar masa başına oturuyor, haritalar açılıyor. Az gidilmiş, uğranmamış, ihmal edilmiş, kırılmış, darılmış bölgeler göz önüne alınarak bir güzergâh çiziliyor. Sonra her ülkeye bir mesul seçiliyor, defalarca gelip gidiyor, ilgili mercilerden izinler alınıyor. Ayrıca nakil, malzeme temini ve konaklama da onlardan soruluyor.

AAA RAMAZAN GELMİŞ!

Dört yıldır, sefer Hırvatistan'ın başşehri Zagrep'ten başlıyor. Öyle ki Zagrepliler konvoyumuzu gördüler mi "Aaa Ramazan-ı şerif gelmiş" diyorlar.

Konvoyun üç tırı var bunlardan biri açılıp sahne oluyor, biri yürüyen mutfak, diğeri de masa ve iskemleleri taşıyor.

Meydanı hazırlayan çocuklar ateş parçası gibi. 400 masa ve 2 bin tabureyi fırtına gibi indirip yayıyor üzerlerine masa örtülerini geçiriveriyorlar. Bir kısmı kutuları katlıyor, bir kısmı pideleri poşetliyor. Bir ay boyunca kutu katlamak keyifli iş olmasa gerek ama ilahiler okuyor, birbirlerine takılıyor gülüş çığırış işi bitiriyorlar. Çatal kaşık ve su şişeleri tek tek yerleştiriliyor. Bu arada yemekler pişmiş oluyor. Pilav tatlı ve tas kebabı plastik kaplara konuyor, dökülmesin diye üzerine selefon çekiliyor. Tepsicikler yemeği sıcak muhafaza eden sandıklara alınıyor. Sandıklar iki kulplu, biri önden biri arkadan tutarak zincir oluşturuyor ve hızla dağıtıyorlar. Yukarıdan bakarsanız on kırmızı mintanlı genç aynen tırtıl gibi masaların arasına giriyor. Hasılı yemekler sıcak sıcak misafirlerin önüne konuyor.

ZAMANA KARŞI YARIŞ

Bu çocuklar iftarlarını alel acele açmak zorundalar çünkü daha feslerini cepkenlerini giyecek minik konuklar için pamuk helva yapacak, macun saracaklar. En büyük sevabı kazanan onlar, küçük hanımlar küçük beyler etraflarında pervane oluyor. Şerbet güğümü az ağırlık değil o yorgunlukla omuzluyor pullarını şıngırtadarak dolanıp ağız tatlandırıyorlar. Herkese bir iş var; Kimi fotoğraf çekiyor kimi tercümanlık yapıyor. Bunlar zaten Bayrampaşa'da oturan Boşnak Arnavut çocukları, lisandan yana dertleri olmuyor.

Diyelim program bitti herkes evine gitti, onların işi tekrar başlıyor, masalar katlanıyor, tabureler iç içe geçiriliyor. Hepsi kamyona yükleniyor. Ortalıkta ne kadar karton, poşet varsa çöp torbalarına alınıyor, ki bu takriben üç saat sürüyor. Özetlersek sabah sekizde başlayan koşuşturmaca ancak gece birde bitiyor. Evet sözde 11 ülke geziyorlar ama kaldıkları şehri görmek gibi bir fırsatları olmuyor.

REKORA GİDİYORLAR

Mutfak ekibinin başında Niksarlı Sabahattin Yaşar usta var. Her gün 250 kilo et, çuval çuval pirinç işleniyor. Soğan soyanlar, domates biber doğrayanlar, pirinç kavuranlar... Zamana karşı bir yarıştır sürüyor.  Tırın içi sauna gibi, ocaklar yandı mı ter topuklarınızdan akıyor. Dayanılır bir tempo değil ben beş dakika mikrofon tutuyorum içime baygınlıklar giriyor.

Tatlıcımızın da mesaisi sıkı. Erzincanlı Erdem Usta taaa sabahın seherinde kalkıp hamur tutuyor, şerbet kaynatıyor. Lokmaları tek tek kızgın yağa atarken görmeniz gerek, hızdan elleri takip edilemiyor. Tatlıları nar gibi kızartıp şerbete buluyor. Her tabakta üç lokma olduğunu düşünürseniz tek başına  6-7 bin parça mal çıkarıyor.

Çam sakızı çoban armağanı

Bereket Konvoyu'nun iftar programlarına gayrimüslimler de katılabiliyor, kimseye kimliği

sorulmuyor.

Bu arada şirin bir çadır kuruluyor. Kul Ali mahlaslı ebru ustası Ali Çalışır hakikaten çalışıyor, İstanbul'da tanesi yüz liradan satılan ebruları gözleri önünde yapıp zarafetle hediye ediyor. Gül isteyene gül, lale isteyene lale. Papatyalar, karanfiller, sümbüller deste deste gidiyor. 

Kaligrafi sanatkârı Rıdvan Özalp kardeşimiz de her gün yüzlerce isim yazıyor. "Tatlar ve sesler unutulur ama yazı kenarda durur" diyor. Belki seneler sonra ellerine alacak "hiç unutmam o gün İstanbul'dan Türkler gelmişti" diyecek, dalacaklar hatıralara... Eee söz uçar yazı kalır dememişler boşuna.

Şaşıracaksınız belki ama ismini yazdırmak için sıra bekleyen çocukların çoğu Sırp, Hırvat. İhtimal ailelerinden iyi şeyler işitmediler, önce uzak duruyor ama sonra kimi helva kokusuna kimi ebru ve yazı aşkına yanımıza sokuluyor.

Rıdvan kardeşimiz geçen yıl Kosova'daydık diyor, baktık kahveler boşaldı her yer Türk bayrağı. Meğer Türk Basket Takımı Sırbistan'ı yenmiş, bizim haberimiz bile yok onlar meydanlara dökülüyor. Bereket Konvoyu da öyle, Türkiye'den bakarsanız ne var yani? Hepi topu birkaç kazan yemek pişirilip dağıtılıyor. Ama burada öyle değil tabiri caizse yer yerinden oynuyor.

ÖMÜR BİTER YOL BİTMEZ 

Konvoyun transferi de kolay değil. Balkan coğrafyası hayli engebeli virajlı yollar ekibi yayıktaki ayrana çeviriyor. Gümrüklerde de işlerin tıkırında yürüdüğü söylenemez, zorluk çıkarmasalar bile vakit alıyor. Bir kapıda birkaç saat beklemişsin bunlar çileden sayılmıyor.

En çok zorlanan da canlı yayın arabasının başındaki Halis Baltacı ağabeyimiz. Onca malzeme onca liste, gümrükçünün bilmediği tanımadığı cihazlar, adeta deveye hendek atlatıyor.

Halis ağabey ve ekibi sabah erkenden yer tutup uydu bulmak zorunda. Her gün iki canlı yayını ve detayları Türkiye'ye aktarmak kolay değil. Milletin otellere gidip yattığı vakitlerde onlar görüntü geçeceğiz diye çırpınıyor. Yüzlerce metre kablo döşeyip topluyorlar her meydana ayrı jimi kuruluyor. Halis ağabeyin uykuya hasret olduğu gözlerinden belli ayrıca da araba kullanıyor.

Sunucu Rıdvan Elitez'in heyecanına, Uğur Aslan'ın sakinliğine imreniyorum. Yapımcı Bülent Kahraman Çolakoğlu yönetimindeki TRT Avaz ekibi de saat gibi uyumlu çalışıyor. Kameraman Yılmaz Teknikçi Oğuz dünyalar iyisi. Program Müdürü Nizam Şahin onlara da bize de abilik yapıyor.

Sami Çavuş dışarıdan bakarsanız bir minibüs şoförü kendisine emanet edilenlerin intikalini sağlıyor. Ama tanıyınca anlıyorsunuz ki konvoyun mimarlarından. Aslen Arnavut, Sırp'la da Hırvat'la da Boşnak'la da rahat anlaşıyor.  Her köyde kasabada bir tanıdığı çıkıyor. Dengeleri öylesine biliyor ve gözetiyor ki tecrübesine ihtiyaç duyuluyor.

Ve insanın içini titreten manzaralar. Yardıma koşan gençler, Tito'dan beri ilk defa ezan sesi duyduğu için katıla katıla ağlayan ihtiyarlar. Ve "biz tecavüze uğrarken neredeydiniz" diye hesap soran Boşnak kadınları...

Her insan ayrı hikâye, gitmek görmek dinlemek gerekiyor.

MACUN SEVİNCİ

Osmanlı macunu, pamuk şeker gibi Türk lezzetlerini tadan çocukların  mutluluğu görülmeye değer..


.

Gül Ali'den Kul Ali'ye

4 Temmuz 2015 01:00

 

A -

A +

Yaptığı üç boyutlu güllerle ebru sanatında yeni bir kapı aralayan Ali Çalışır, eserlerinde "Kul  Ali" gibi mütevazı bir isim kullanıyor

orulmak bilmeyen bir sanatkâr, Ali Çalışır. Dünyanın dört bir yanında teknesini kuruyor, hem ebru yapıyor hem anlatıyor, kültürümüzü tanıtmaya çalışıyor. 

Soruyoruz "ebruyu ilk önce kim bulmuş hocam?"

- Uygurlardan geldi diyenler de var, Altaylardan geldi diyenler de var. Buhara'da biraz duruyor, duruluyor. Sonra bir kol Kafkaslara gidiyor, bir kol Anadolu'ya geliyor. İstanbul'da serpilip güzelleşiyor,. Osmanlı onu alıp Ortadoğu'ya, Avrupa'ya götürüyor. Zaten Batılılar hâlâ Türkish marbling (Türk kağıdı) diyor.

Ebru kulağa hoş gelen bir kelime. Sahi adı nereden geliyor? 

Geçmişi bin yıl evveline uzanan bir sanat için kesin bir şey söylemek zor. Kimi Çağatay Türkçesindeki "ebre"den geldiğini, kimi ise farsça bulut kümeleri manasına gelen "ebri"den geldiğini iddia ediyor. Arabi ab (su) ve ru (yüz) kelimelerinden çıktığını da söyleyen de az değil (nakş-i ber ab). Asyalı olduğunda şüphe yok ama...

Sanırım kendine has malzemeleri var?

Evet. Eskiden suya sahleple, geven otuyla kıvam kazandırırlarmış şimdi keratin kullanılıyor. Ecdat boya için filan dağın toprağını alır mermere yatırır, destiseng ile eze eze terbiye edermiş sabırla. Dağda ne bulabiliriz? Oksit kırmızılar, sarılar, siyahlar, bir de lahur çivitler (mavi), üstübeç (beyaz), gülbahar (kızıl) sarı zırnık,aşı boya ve bildiğin is (kara). Bunları karıştırıp ara renkleri elde edebilirsin pekala. Günümüzde su bazlı pigment boyalar satılıyor. Ne yalan söyleyeyim renkleri de canlı, yakışıyor ebruya. Şimdi kim geven toplayacak da, boya ezecek bu zamanda?

YENİLİKTEN YANA...

İyi de gelenekten kopmuş olmuyor musunuz ama?

Ben gelenekçilerden değilim, bir kolaylık varsa kullanmaktan yanayım. Zaten ortada bir gelenek filan da yok çiçekli ebrunun geçmişi 30 yıl, bir ömür bile geçmemiş daha. Bazı arkadaşlar illa iki boyutlu motiflerde kalmamız gerektiğini savunuyor, yeniliklere karşı çıkıyorlar. Allahü teala insana akıl, zeka, kabiliyet vermiş, taklit taklit nereye kadar? Çırak ustayı aşmalı, yeni çığırlar açmalı. Sanata sınır koymak atın üzengisini çekmeye benzer, tekrara düşersen kalırsın orada. Evet Ebru Müslümanların tesirinde kalmış bir sanat ama bunun dini bir yönü yok ki, yenilikler katabilirsin pekala. Bırakın çocuklar değişik şeyler yapsınlar. Edebi dairesinde ama... Ecdada yakışacak olgunlukla.

Peki gelenekçiler malzemede ne yapıyor?

Ne yapacaklar? Onlarda da boya ve kitrede modern malzemeleri kullanıyor. Zaten elimizde bir gül dalı ile at kılı kalmış gerisi külliyen ithal.

Neden gül dalı, neden at kılı?

Atın yele ve kuyruk kılları boyayı istenildiği kadar tutar, serpmeyle kolayca salar. Gül dalı da esnektir, çürümez, âdeta biçilmiş kaftan.

DENİZ DEĞİL DERYA

Biraz da ebru çeşitlerinden bahis açsak?

Battal ebru, gelgit ebru, bülbül yuvası, şal ebrusu, taraklı ebru, hatip ebrusu, çiçek ebru, buket ebru, kedi gözü, neftli, somaki, kumlu, ak kase daha neler neler. Herbirini saatlerce anlatabilirim sana.

Son zamanlarda bir ebruya karşı alaka arttı sanki?

On sene evvel bu sanatı bilen yoktu. Sağ olsun  belediyeler imkân açınca meraklılar geçti tekne başına. Şimdi dalgalar halinde yayılıyor. Bu memlekette heykeli ve resmi niye oturtamadılar. Çünkü özümüzde yok, dokumuz uyuşmuyor. Gelgelelim hat, tezhip, ebru patladı gidiyor. Talebelerimden Atilla Can kardeşimiz gitti anlattı ve Ebru'nun UNESCO tarafından "somut olmayan varlıklar" listesine alınmasını başardı. Ne olsun daha?

YAPACAK ÇOK İŞ VAR

Zeytinburnu'nda bir sergi açmıştım. Bir okul grubu geldi. Öğretmen anlatıyor "çocuklar bu su üzerine yapılan bir sanat."

Talebelerden biri sordu "hani su nerede hocam?"

Bence tekne başında göstermeliyiz çocuklara. Bakın Ramazan-ı şerif boyunca Balkanların 11 ülkesinde 25 şehrinde tekne kurup anlatıyorum insanlara. Müslim gayrimüslim hayranlıkla izliyor.

Eskiden ebru asmazdık duvarlarımıza.

Evet, ebru önceleri sadece hat levhalarına pervaz olur ve cildlerin iç kapaklarına konurdu. Öd böceklerin üremesine mani olur zira. Yine tahrif edilmesinden korkulan metinler ebru üzerine yazılıyor, yazıyı silebilirsin ama alttaki desenleri yapamazsın bir daha. Şimdi evleri dükkanları süslüyor. Hoşuna gidiyorsa assın ne mahsuru var? Adam odun kütüğünü kesip duvara çakmış, keyif onun değil mi, istediğini yapar. Lakin bazı gelenekçi arkadaşlar türkücü futbolcu posteri asana karışmıyor, bize baskı kuruyorlar. Yok illa götürüp takacaçakmışız kitap kapaklarına.

BENDEN İYİ BİLİYORLAR

Sanırım televizyondan bir ebru meşki seyretmeyen yok. Size pek anlatacak şey kalmıyor.

Malumatfuruşumuz çoktur. Bazen teknenin başına dikilip izaha başlıyorlar. Bak şimdi boya atacak, bak şimdi bizi daldıracak. Yok halka, yok yaprak... Bize anlatacak şey kalmıyor, susup işimize bakıyoruz kibarca.

Peki hocam niye hep lale, başka çiçek mi yok Allah aşkına?

Böyle gösteri için kurulan teknelerde genellikle lale yapmayı tercih ederiz. Bir seyirciye bir gül verinceye kadar beş seyirciye lale verebilirsin zira. Herkesin gönlü olur, biri alıp biri bakmaz.

AMAÇ DEĞİL ARAÇ

Ben Ebruyu bir araç olarak görüyor, kelime-i tevhidi yaymak, İslamiyeti sevdirmek için kullanıyorum. Sanatın bir dili var, lisanı ne olursa olsun insanlara hitap ediyor. Eğer bu vesileyle dinimi milletimi sevdirebildimse ne mutlu bana?

Üstad "Anladım işi" diyor, "sanat Allahı aramakmış. Marifet buymuş, gerisi çelik çomak oynamakmış.

Allahü teâlâ öd gibi bir şey yaratmış boyayı su üstünde durduruyor. Eğer boya batsa acizsin bir şey yapamazsın asla. Yine renkler halkalar halinde açılmasa ebru diye bir şey olmaz.

 Ebru insanı çeker mi cezbeder mi hocam?

Aslında ben hat dersi almak için Cafer Paşa Medresesine gitmiştim, o gün ebru kursu başlamış, tekne kenarına nasıl yanaştıysam kurtulamadım bir daha.

İnsanı dinlendirirmiş doğru mu?

Duy da inanma. Çok çalışırsan belini ağrıtır. Öd kokusu başına vurur ayrıca. Çilesi de var elbet ama katlanıyoruz o başka.

Nefsi terbiye ettiği de söyleniyor.

-Öyle olsa dergâhlar ebru teknesinden geçilmezdi. Ebru yüzünden enaniyete de kapılabilirsin pekala. Nefsini terbiye etmek istiyorsan git oruç tut, gece teheccüde kalk, haramlardan kaç. Bence ebruya böyle manalar yüklemenin lüzumu yok, bu bir sanat, haz alıyorsan yap, almıyorsan yapma.

Sizi seyredince insana cesaret geliyor hocam. "Aaa bende yapabilirim" diyorsunuz "ne var yani bunda?"

Öyle görünse de kendini vermez kolayca. Tamam samimidir, kaprisi yoktur ama asaleti sonradan çıkar ortaya. Nasıl hattatlara bir sene elif çektiriyorlarsa fırça tutmak da mal olur yıllarınıza. Heveslisi çok çıkıyorsa da pek azı kalır tekne başında. Bakın ben 17 yıldır uğraşıyorum, bu deryanın kıyısındayım daha.


.

Makedonya'nın meyve deposu

11 Temmuz 2015 01:00

 

A -

A +

Göz alabildiğine bağların uzandığı Ustrumca'nın bereketli topraklarında envai çeşit meyve ve sebze yetişiyor, şehir tüm ülkeyi besliyor....

Şehir efsanesi midir bilinmez ama duyduğumuz doğruysa Makedonya'nın Ustrumca şehrinin adı "üstü Rumca"dan geliyormuş. Kasabanın altı Türkçe, üstü Rumca konuşuyormuş o yıllarda. Ustrumca toprakları bereketli mi bereketli. İçinden geçen Ustruma Irmağı ovayı kandırıyor suya.

Yazları sıcak, kışlar ılık ve yağışlı, bildiğiniz Akdeniz iklimi hüküm sürüyor. Rakımı 250 metre civarında, kividen zeytine ne eksen yetişiyor. Tarlada bastonunu unutsan filiz veriyor sabaha.

Ustrumca'ya kaleden bakmak mümkün değil güneşe tutulmuş ayna gibi parlıyor zira. Niye? Çünkü boydan boya sera, arazi poşete sarılmış âdeta. Domateslerin iki tanesi bir okka, hıyarı nasıl sulu ısırınca su fışkırıyor sağa sola. Ama en meşhuru biberi, çarlistonlar etli etli ve kendine has bir acılıkları var. Hiçbir şey bulamasalar üç beş biberi zeytinyağında çeviriyor, üzerine sarımsaklı yoğurdu döküp yumuluyorlar tavaya. Haa satınca para etmiyor o başka.  

Hele o karpuzları. On kilodan aşağı geleni yok, bıçağı gördü mü çatır çatır yarılıyor. Nasıl bizde Antalya bütün Türkiye'ye mal yollar, Ustrumca da koca Makedonya'yı besliyor. Erikmiş, kayısıymış, şeftaliymiş, elmaymış, dutmuş, armutmuş kimse bakmıyor. Bağlar göz alabildiğine uzanıyor. Ama beni en çok ıhlamur ağaçları şaşırtıyor. Yer gök ıhlamur, kokusu da baş döndürüyor. İnanabiliyor musunuz, ıhlamurun para eden bir mal olduğunu bilmiyorlar daha.

AH RUMELİ

Efendim Ustrumca 1395 yılında Türklerin eline geçiyor ve 1912 yılına kadar bayrağımız dalgalanıyor. 1324 (1906) tarihli Selânik Vilâyeti Salnâmesi'ne bakılırsa nüfusu 9320. Kamûsü'l-a'lâm'da altmış beş köyü olan bir kaza şeklinde tasvir ediliyor. Yunanlar için iki, Müslümanlar için yirmi bir, diğer Hıristiyanlar için on okul olduğu yazılıyor.

Ayverdi, on üç cami, bir mescit, üç tekke ve bir imaret (II. Bayezid'in veziri Koca Mustafa Paşa'ya ait) bulunduğundan söz açıyor. Yirmi bir köyünde de cami var, hoca efendiler talebe okutuyor.

Ustrumca Osmanlı ordusu için arpa buğday et pirinç üretiyor, güçlü mandıraları yağı peyniri tulumlara basıyor.

Banica, Bansko, Borisovo, Ednokukevo, Nova Mahala, Sekirnik, Ştuka ve Suşica köylerinde hâlâ camiler duruyor. 1613 yaptırılan Kâtib Durak Orta Camii sapasağlam ayakta. Toygun Paşa Camii Şâbânî türbe ve tekkesi ona keza.

ZOR YILLAR

1880'lerden sonra havali huzura hasret kalıyor. Rum, Bulgar komitacıları dağları tutuyor. Abdülhamid Han hal edilince ümmet sahipsiz kalıyor. Balkan Müslümanları Jön Türklerin ve İttihatçıların hataları yüzünden habire bedel ödüyor.  

Yaşanan irili ufaklı muharebeler sonrasında önce Bulgarların sonra Yunanların eline geçen Ustrumca sonunda Sırp- Hırvat- Sloven krallığına düşüyor. Defalarca ateşe veriliyor, güzelim mescitler, medreseler yok ediliyor.

Sonrasını biliyorsunuz Sosyalistler darbe yapıyor, işte en büyük göç de o vakit yaşanıyor. Tito her kesime aynı mesafede duruyor gibi görünse de Müslümanların sayısından endişe ediyor. Türk hükümetlerini de oyuna dâhil edip bir göç kampanyası başlatıyor.

ŞEYTANIN AKLINA GELMEZ

Bakın proje nasıl yürütülüyor. Diyelim siz köyün ileri gelenisiniz, partizanlar haber yolluyorlar filan vakte kadar pılını pırtını topla git yoksa kızını kaçırıp, kapatacağız kışlaya. Eh artık kaç kişi geçerse ırzına...

Adam telaşlanıyor tabii, bağı bahçeyi gözü görmüyor. Üçüne beşine bakmıyor ama al deyince mal mundar oluyor. Panik içinde toplanıyor, önüne konan bütün evrakları imzalayıp "mülküm yoktur" diye beyanda bulunuyor. (Ne hikmettir bilinmez bu beyanı bizzat Türk Hükümeti istiyor.) Tito güzelim gayri menkullere karşılık Ankara'ya kuruşlu paralar ödüyor, çoğu defa borcunu Goranje marka buzdolapları ve çamaşır makineleri ile kapatıyor ki alayı tel maşa.

Hani derler "İslam bir millet küfür bir millettir" bu defa sıra partizan içindeki Türklere geliyor. Halkın arasına girip "gördünüz bak hoca da kaçtı, eşraftan filan filan kaçtı, ben size söylüyordum fena şeyler olacak, inanmıyordunuz demek ki onların da bildikleri var."

İş ırz namus olunca fısıltılar yayılıyor. Bavulunu toplayan toplayana.

Bosna, Sancak, Kosova... Her yerde aynı propaganda... Sadece Makedonya'dan 2 milyon soydaşımız Anadolu'ya akıyor. Ki bu göç olmasa bu gün kesin ay yıldız vardı bayrağında.

BASKILARA RAĞMEN

Neyse biz dönelim Ustrumca'ya, şehrin önde gelenleri göçüyor ama Müslüman Romenler direniyor, onca çileye sıkıntıya tahammül ediyorlar. Kim bilir belki de mal mülk sahibi olmadıkları için partizanların gözüne batmıyor. Hâlihazırda şehirde yaklaşık 2 bin haneleri, civar köylerde de hayli ağırlıkları var.

Berrak bir Türkçe ile konuşuyor, Türkiye de olup bitenleri dikkatle takip ediyorlar. Evlerinde camilerinde Türk bayrakları dalgalanıyor. Burada nazlı hilal çok kıymetli, gencin biri, "Türk bayrağına sahip olabilmek için folklor ekibine katılıp İstanbul'a gitmiştim" diyor. "Ama bayrak çarşıda pazarda satılan bir şey değil ki alsam. Artık son gün oldu, salondaki vazifelilerden birine dedim veresin bana şu küçük bayrakçıklardan elim boş dönmeyeyim Makedonya'ya. Sanırım sesim titredi gözlerim sulandı, dokunsa ağlayacağım oracıkta. Sağ olsun en büyük bayrağı verdi bana. Ne ki şimdi düğünlerde bayramlarda asarız çatıya."

GÖRMEK LAZIMDI

Bayrampaşa Belediyesinin düzenlediği Bereket Konvoyu Balkanların bir çok şehrinde iftar verdi, bizden sesler ve renkler sundu dostlara. Ancak Ustrumca'da başka karşılandı, bu bir ilkti zira. Masaları iskemleleri onlar yaydı, yerli gençler koştu aşçıların yardımına. Bir örnek tişörtler giymiş delikanlılar alanın güvenliği için yayıldılar kenarlara.

Nasıl mutluydular anlatamam "sanırlar bizi sahipsiz, gürsünler bakalım kim var arkamızda!"

Anneler çocuklarına en güzel elbiselerini giydirmiş sanki bayram ziyaretine çıkmışlar. Ufaklıkların isimleri Ahmet, Mahmud, Muhammet, Mustafa, Aişe, Fatıma, Hatice, Medine, Ravda...  Hangisine oku bir subhaneke desen bülbül kesiliyor. 32 farzı ezbere sayıyor, elif baları ellerinden düşürmüyorlar. İslami bir uyanış hissediliyor açıkça.

Ve Ustrumca meydanında belki bir asır sonra kuran sedası yükseliyor dalga dalga. Hoca efendi öyle bir Rahman suresi okuyor ki çıt çıkmıyor koca meydanda. İstanbul aksanı ile ezan-ı şerifi okuduğunda görmeniz lazımdı. O gözyaşları, hıçkırıklar...

Ve bir talebe sahneye çıkıp Bilal-i Habeşi ve Hazret-i Ebubekir'e (radıyallahu anhüm) ait iki menkıbe anlatıyor. Alkıştan avuçları patlıyor âdeta.

Ustrumcalılar tek fire vermeden meydanda kalıyor, sahne kapanıyor ışıklar sönüyor, ama dağılmıyorlar.

Bu ne sevgi, bu ne ihlas?

Ah Rumeli dedirtiyor insana.  

BIÇAĞI GÖRDÜ MÜ YARILIYOR

Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü Ustrumca'nın karpuzları da bir başka... On kilodan aşağı geleni yok, bıçağı gördü mü çatır çatır yarılıyor. Şehirde yetişen erik, kayısı ve şeftaliler de bol ve lezzetli

Tatlı yiyelim tatlı konuşalım

18 Temmuz 2015 01:00

 

A -

A +

Bizim çocukluğumuzda resmi ideoloji daha baskılıydı, devletin radyosu dini günleri sulandırmaya çalışırdı açıkça. On bir ayın sultanını Ermeni kantocuların avazeleri ile geçiştirir, bayram günleri de def dümbelek gırnata, çal çal oyna! Sırf Ramazanı-ı şerif kelimesi terennüm edilmesin diye mübarek bayrama "şeker" adı takılmıştı hatta. TRT'nin kadrolu konukları koz helva, macun ve horoz şekeri üzerine bayat muhabbetler yaparlardı bıktarasıya.

Bayram namazı, kabir ziyareti, fukara gözetme, helalleşme, eş dost arama, dargınları barıştırma gibi mevzuların yanına bile uğramazdılar. Ne tekbir, ne salavat, dön, dolaş "Direkler arasına!"

Bayram yeri muhabbetleri kuru nostaljiydi, özenilecek yanı yoktu aslında. Atlı karınca ve dönme dolap insanlık suçuydu, dön baba dön, inersin bööö, miden gelir ağzına. 

Veletler ya velespit kiralar ya da parasına kıyar mobiletle turlarlar. Kiralık bisikletler yamalı bohça gibidir, çatal, maşa, her tarafı kaynak. Gidon eğreti durur, frenler tutmaz. İki de bir zincir atar, pedal kopar. 5 dakkası yimbeşten ne olsun, iki düşüp bi kalkıncaya kadar müddet dolar.

ÇATIRTILAR PATIRTILAR

Bayramlarda uyanıklar işe çıkar, çocukların kapı kapı topladıkları mangırları ellerinden alırlar. Maytap, mantar, fişek, çatapat, kız kaçıran gibi ıvır zıvırdan sıkı bir hasılat kurtarırlar. Bayram yerlerinin altın dişli fötr şapkalı çakalları vardır, rulet çevirir, halka attırırlar. Kumarı oynayan değil oynatan kazanırmış, avuç avuç para toplar, çantalara basarlar.

Üç penaltı elli kuruş, üçte üç atana Kulüp ya da Yeni Harman!

Çocuklar sigara hevesine abanır, bayramlık iskarpinlerle pis burun vururlar. Top bildiğiniz armuttur, şutlarsın Konya'ya, gider Hanya'ya.

Meyhaneler bütün bir Ramazan camlarını gazete kağıtları ile kapatır, ışık sızdırmaz. Gelgelim Şevvalle âdeta açılış yaparlar. Bayram bayram ayarı kaçıranlar olur, küfeyle taşınırlar.

 ŞEKERİ ÇIKASICALAR

Her ne kadar bu mübarek günün şekerle şerbetle anılmasına karşıysam da tatlı işini yok sayamayız o artık bir vakıa.

Kadınlar arefeden?kolları sıvar. Bakır tencerelerde helvalar kavrulur, tel tel kadayıflar hazırlarlar. Ah o lokmalar, revaniler, dilber dudakları, kalbura bastılar...

Bazı evlerin bahçesinde toprak fırınlar olur ama bunları yakmak kızdırmak zaman alır. Halbuki ekmek fırınları tepsileri nazlanmadan kabul eder, yarım somun parasına atar çıkarırlar.

Bayram günü kapıdan uğrayanlara kolonya ve kağıtlı şeker tutulur. Çocuklara mendil çorap verilir, avuçlarına harçlık sıkıştırılır çaktırmadan. Lütfedip oturanlara çay, kahve yapılır, limonata, çikolata artık ne varsa.

Yerli yetikli aileler tepsi tepsi baklava hazırlar, yanına ayran çırparlar. 

Ev baklavası dediğin en az kırk kat olmalı, cevizi itina ile ayıklanmalıdır.

Ama ben iki dilimlik hakkımı fıstıklı kullanmaktan yanayım. Ne saklayayım "yeşil baklava"nın tadı başka.        

Yalnız bu günlerde baklava fiyatları çok geziyor, biri ona on beşe veriyor, diğeri elliye atmışa satıyor...

Peki bu fark neyin nesi? Gidelim soralım dedik ustalarına.

 MALZEME SEÇME OLACAK

Efendim iyi bir baklava yağının, buğdayının, fıstığının tadını vermeliymiş doya doya, bu da seçme malzeme ile olurmuş anca. Antepliler sırf bunun için hususi fıstık yetiştirir ve zamanı gelmeden (bozken) toplarlarmış ki konsantre lezzet suna. Olgunlaşan fıstık irileşir, kabuğunu çatlatırmış ama tadı da azalırmış bu arada.

Bir tepsiye 800 gram fıstık atılırmış, 700 atsan kasar, 900 atsan bozar. İyi hesap edecekmişsin, ne eksik ne fazla.

Tereyağı umumiyetle Şanlıurfa'dan tedarik edilirmiş. Ustalar bilhassa keçi sütünden olmasını isterlermiş, çünkü keçi öyle her ota dalmaz, körpe tomurcukları yemek için kayalara tırmanırmış icabında.

Bu yağ eritilir, köpüğü tortusu alınır. Acılığından, burukluğundan arınırmış ki artık sade yağ denirmiş ona.

Un ve nişasta da Antep havalisinden seçilirmiş. Onlarla yufka başka olurmuş zira.

Efendim baklavacılığa niyetlenen delikanlı kesin karar vermeli ve gitmeliymiş sonuna kadar.  Tıfıl beşi bitirdiğinde "yok baba ben okumıycam" demeliymiş açıkça.

Araya hatırlılar devletlüler konur yalvar yakar sokulurmuş baklavacının yanına. Ünlü bir ustanın çırağı olmak diploma sertifika kadar önemliymiş en azından.

 
USTA KOLAY MI YETİŞİR?

Çırağın ilk işi dükkân süpürmek olurmuş tabii, masa siler, bardak yıkar, odun taşırmış aylarca. Ahlakı ve disiplini ile göze girerse imalathaneye alınırmış, yoksa "hadi sen biraz gez dolaş" denirmiş kibarca.

İşi sevecekmişsin. Hevesin yoksa 40 yıl da gelip gitsen boşuna.

Baklavacının üzerine güneş doğmazmış. Çünkü gecenin dördünde çıkarmış yola. O saatte sokakta sadece kediler köpekler olurmuş, düşünün horozlar bile ötmemiş daha. İş çok, gün kısa. Sabah altıda ilk tepsiler konmalıymış rafa.

Çıraklar işe hamur yoğurmaktan başlar, sonra fitil yaparlarmış sabırla. Öğrenecekleri çok şey varmış daha. Mermerin soğukluğu ile hamurun kıvamı arasındaki münasebet gibi mesela.

Derken kaymak yatırır, fıstık atar, yağ serper, çizik atarlarmış sırayla. Eğer yufka açmayı becerdiysen ustaymışsın, işin inceliği orada.

Çırak yetişirken çok hata yaparmış. Tepsiyi kalın döşer, fırında unutur yakarmış. Kimse kulağını çekmez, azarlamaz, sadece "al ye" der  tepsiyle bırakırlarmış baş başa.

Usta dediğin sabırlı olacakmış, yayacak, saracak, bunu yüzlerce defa yapacak, bıkmayacakmış asla. Yufka dediğin zar gibi incelecek, altındaki sigorta poliçesi okunacakmış açıkça.

İmalathaneye giriyorsunuz bulut bulut nişasta, göz gözü görmüyor âdeta. Kalfaların ağızları burunları maskeli, kafalarda bandana. Kirpikler bembeyaz, sanki kar yağmış kaşlarına.

Peki teknoloji kullanılsa??Tamam da bir yere kadar, usta eli değecek diyorlar mutlaka. Erbabı dokunacak, yoğuracak, imzasını atacak. 

Taş fırın ve meşe odunu da baklavaya ayrı bir lezzet katarmış. Diğer ağaçlar katiyen olmaz hem baklavanın hem ustasının yüzünü karartırmış sonra.

 ŞERBETİ AYARINDA

Şerbet verme işi tecrübe istermiş, zaten bu yolda saçını sakalını ağartmayan kazan başına oturamazmış. Kışın neden palto giyiyoruz da, yazın mintan ağır geliyor? Şerbetin de ilkbaharı, sonbaharı varmış, kâh incelecek kâh kalınlaşacakmış mahcup edermiş yoksa.

Baklavacı dediğin imalathaneye glikoz sokmazmış. Şerbet illa kristal şekerle kaynayacak, içine miktarı kafi limon sıkılacakmış ayrıca.

Mübarek baklava çocuk gibi nazlıymış, üşütürsen hastalanırmış ama ağzı yüzü de sarılmazmış, nefes almalıymış zira.

Çok denenmiş ama gurbetteki baklavalar yıldızlı beş alamazmış. Un aynı un, yağ aynı yağ, fıstık aynı fıstık, fırın aynı fırın, usta aynı usta, lâkin Antep'teki gibi olmazmış asla.

Adam n'apsın havasını suyunu götürecek hali yok ya.

Vakfıkebir ekmeği de öyledir zahir, o iklimde olur anca. Bir hafta tut pamuk gibi kalır, kes kes koy sofraya.

Baklavayı yapmak ayrı sanat, satmak ayrı sanatmış. Tatlıcı dediğinin dili de tatlı olacak, tebessüm edecek, ikramı bol tutacakmış.

Eh bu kadar emek ve bunca malzemenin maliyeti de ortadaymış.

Siz gelin beni dinleyin ucuzuna bakmayın, sokak aralarında satılan ıslak baklavalar okka çeker, usta işi olanlar hafiftir tüy kadar. Tane sayarsanız üç aşağı beş yukarı çıkarsınız aynı kapıya.

Az alın iyisini alın. 

Haydi afiyet ola.

AKLINIZDA OLSUN DA

- Baklava buzdolabına konmaz, beklerse donabilir şekerlenebilir ama bu bir kusur değildir aslında. Azıcık ısıtırsanız kendini toplar.

- Anteplilerin vazgeçemedikleri baklavacıları vardır, takım tutar gibi baklavacı tutarlar. Ünü şehir dışına taşanlar zaten malum ama taşmayanlar da aşağı kalmaz ısrarla aranırlar.

-  Baklava sultan tatlısıdır. Ramazan-ı şerif ayında Yeniçerilere baklava çıkarırlar. Her mangaya bir tepsi, bayramlarda cülüs törenlerinde ona keza.

- Kuru baklava uzun yola gidenler için hazırlanır, içinde sadece kaymak olmaz. Süt ürünü nazlıdır malum, bozulmasından korkarlar. Ünlü baklavacılar sütü bizzat seçer hatta sırf bu yüzden çiftlik kurarlar. Kaymak işi mühimdir öööle tesadüfe bırakılamayacak kadar.

- Baklava yerken tabanı damağa getirilmeli ısırınca o "hırş" sesi işitilmelidir. Üstüne lık lık su içmeyin, bırakın tadı kalsın ağzınızda.

- Yunanlılar da baklava yapıyor ama onların ki daha iri ve ıslak. İçinde ne ceviz ne fıstık, su böreğine benziyor âdeta. Bakmayın baklavamıza sahip çıktıklarına, ağzının tadını bilenler Türkiye'den getirtiyo


.

Söz uçar, yazı kalır

25 Temmuz 2015 01:00

 

A -

A +

Bazen yazar, şöyle karşıdan bakarsınız, "bunu ben mi yaptım" dersiniz şaşkınlıkla. Her yazı tektir, benzersizdir, ya olur, ya olmaz bir daha. 

aligraf Rıdvan Özalp anlatıyor: "Kali" güzel demek, "grafi" de yazı. "Kaligrafi" özene bezene yazılan yazı oluyor kısaca.

Biliyor musunuz yazının gelişiminde Çinlilerin ve Uygurların çok payı var. Bundan 5 bin yıl önce estetik endişeler taşıyorlar zira.

Hıristiyanlık ile birlikte Latin alfabesi de değişiyor. İncilleri, dinî metinleri süslü formlarla yazıyorlar, Gotik, italik gibi tarzlar ortaya çıkıyor. Saray yazıcıları kralların mektuplarını bu harflerle kaleme alıyor.

Biliyorsunuz Kur'an-ı kerim Hicaz'da nazil oldu, Kahire'de okundu, İstanbul'da yazıldı. Yeryüzünün en meşhur hattatları Dersaadet'te yetişiyor. Harf inkılabına rağmen hüsn-i hattın nabzı hâlâ İstanbul'da atıyor. Araplar bile İstanbul'a koşuyor, diz çöküp, dirsek çürütüyorlar. 

Ben yıllardır tezhip yapıyorum, resim öğretmeniyim,  Hüseyin Kutlu Hoca ile de hat çalıştım ayrıca. Tabii bunlar çok şey kattı bana. Yurt dışında konferanslara katılıyoruz, hepsi de Türk sanatkârlarının göze hitap eden çalışmalar yaptığını kabul ediyor. İslam harflerindeki o yumuşaklığı kaligrafiye de taşıyoruz ki, elbette farklı oluyor. Güzel yazmak insanı dinlendirmekle kalmaz, mesajınıza zarafet katar, değer verildiğini hissettirir muhatabınıza.

Mesela ben dilekçeleri itina ile yazarım memur eline aldı mı durur bakar, yardımcı olmaya çabalar ayrıca. Geçen kargo firmasından bir delikanlı "abi" dedi,  "senden gelen kolileri atmaya kıyamıyorum, mecburen biriktiriyorum kenarda."

HATTATLARDAN FARKIMIZ

Biliyorsunuz, İslâm harfleri ile çalışanlar kamışı 45 derecelik açıyla keser, is mürekkebi kullanırlar. Hokkadan ligadan taviz vermezler asla.

Kaligrafide ise kesik uçlu keçeli kalem yeter de artar, açı aranmaz. Malum birinde sağdan sola yazıyorsunuz, diğerinde soldan sağa. Kaligrafide kompozisyon önemlidir, hat sanatında ise kural. Elifin boyu 7 nokta ise 7 noktadır, ne altıya inebilirsiniz, ne sekize çıkar. Keskinse keskin, yumuşaksa yumuşak. Kırmızı çizgileri vardır kaideye ne kadar riayet ederseniz o kadar makbul tutarlar.

Hat sanatına öyle bir hendese (geometri) hakimdir ki, soğan zarı kadar kaysa göze batar. Hattan icazet almak da kolay değildir, bir harfi iki yılda geçersiniz, ömür gerekir âdeta.

Kendi içinde disiplini vardır, mesela hiçbir hattat eline abdestsiz kamış almaz. Parmağına mürekkep bulaşsa helaya girmez onunla. Kağıt ve kalem muhteremdir, savrulmaz, yırtılmaz, yere atılmaz. Açtıkları kamışların yongasını bile saklar, emr-i Hakk vaki olduğunda bununla defin sularının ısıtılmasını arzularlar.

Hat üstatları talebelerine büyük emek verir ama kesinlikle ücret almazlar. Her hattatın bir hayali vardır; oturup Kur'an-ı kerim yazmak... Hüseyin Kutlu hocamın yazdığı Mushaf-ı şerifi görmenizi isterdim, o sadelik, o akıcılık, hayran olacaksınız inan. Kaligrafide ise kural yoktur, göze hoş gelsin tamam. Hangi formu kullanırsan kullan, nereden başlarsan başla."

 

Balkanlara atılan imza Bereket Konvoyu

Yıllardır ramazan-ı şeriflerde Bereket Konvoyuna katıldığını söyleyen kaligraf Özalp anlatmaya devam ediyor: 

"İsim yazıyorum meraklılara. Çadırımız ana baba günü gibi oluyor, çoluk çocuk sıraya giriyor. Yazı bahane, bu sayede insanlarla irtibat kuruyoruz. 

Doğu Makedonya'ya gitmiştik, şehirler kasabalar ekseri Ortodoks Hıristiyan, Müslümanlar daha ziyade köylerde oturuyor. İftara çok var, gezelim dedik girdik sokaklara. Baktık çocuklar top oynuyor. "Haydi" dedim "var mısınız maça?" Hortlak görmüşe döndüler, "Turska! Turska!" deyip dağıldılar. Gülümsedik, el salladık ne mümkün, kaçan kaçana.

Akşam masaya kuruldum ismini yazdığım gidiyor, ismini yazdığım gidiyor. Baktım aynı çocuklar uzakta durmuş bakıyorlar. Çağırdım tedirginler, yaklaşamıyorlar. Israr edince geldiler isimlerini yazdım süsledim, şakalar yaptım. Belki şaşacaksınız ama hepsi boynuma sarıldı, resim çektirmek için girdiler sıraya.

İsim deyip geçmeyin belki yıllar sonra bu kağıdı çıkarıp bakacak kendisine gülümseyen Türk'ü hatırlayacak.

İkram edilen bir pamuk helva ve on gram macun husumeti kıracak.

GİTMEK GÖRMEK LAZIM

Biz unutuyoruz ama onlar unutmuyor, her yıl hasretle bekliyorlar. Hiç unutmam Tetova'da Ömer Bey adlı bir Arnavut'la oturmuştuk cami avlusunda. Onun çatlak Türkçesi bizim yarım İngilizcemizle öyle ince mevzulara girdik ki anlatamam. Ecdat, tarih, tasavvuf hepsi bir arada. Demek muhabbet olunca insan anlaşıyor, lisan olsa da oluyor, olmasa da.

Gecenin sonuna doğru "haydi sahuru bizde yapalım" dedi, aradığımız iki bardak çay ama öyle bir sofra çıkardı ki şaşarsınız inan. On gün hazırlansa bu kadar olur anca.

Osmanlı Balkanlardan 103 yıl evvel ayrılmak zorunda kalmış ama gönüllerde yaşıyor. Kasabanın tekinde ezan okuduk, yaşlılar bir hoş oldular. Meğer o yanık sedayı yıllardan sonra ilk defa duyuyorlarmış.  "Eşhedü enne Muhammeden Resulullah" dendiğinde hıçkırıklarını tutamadılar.

Kosova'dayız. Birden ıslıklar, çığlıklar, zılgıtlar koptu. Sokaklar Türk bayrakları ile doldu, binlerce genç dışarda. Defler, dümbelekler, davullar... -Hayrola ne var?

-Siz nasıl Türk'sünüz? Basket Milli takımınız Sırbistan'ı yendi uyuyorsunuz ayakta.

Ne diye her yıl Antalya'ya gidenler bir yılda Ohri'yi, Üsküp'ü düşünmez bilmem? Filibe'yi, Gümülcine'yi, Bosna'yı gezseler pişman olmayacaklar.  Velev ki gayesiz turist olsun. Bizden birilerinin sokaklarında yürümesi bile kuvvet veriyor onlara.

OMUZ SİLKİP GEÇEMEZSİN! 

Bereket Konvoyunun bütçesini söylediklerinde "ne gerek var yani" demiştim, "Türkiye'de fakir mi kalmadı, bu iftarları Anadolu'da verseler ya!" Lakin katılınca ön yargılarım silindi "mutlaka olmalıyız dedim buralarda".

Eğer sen gitmezsen ben gitmezsem başkaları geliyor, boşluğu dolduruveriyorlar. Meydanı bırakırsak dizimizi döveriz sonra.

Boşnaklar zarif ve kibar insanlar, başkalarını da kendileri gibi sanıyorlar. Savaş öncesi Sırplar ve Hırvatlar açıkça tehdit ediyor ama kan dökülebileceğine ihtimal vermiyorlar.

Hiç unutmam Srebrenitsa'da bir kadın, "Biz burada tecavüze uğrarken neredeydiniz" diye hesap sormuştu bana. Gücümüz yeterdi yetmezdi o ayrı vaka, sen ne dersen de, mesul tutuyor.

Prizren'de mescide girdik, kamet okunmuş tekbir alınacak. İmam cübbesini çıkarıp mihraptan çekildi "siz İstanbul'dan geldiniz" dedi, "önünüze geçemem asla!"

Doğrusu son yıllarda göğsümüzü gere gere geziyoruz. Kudüs'te, Filistin'de kardeşinin derdiyle dertlenmiş bir mümin olarak karşılanıyoruz, boynumuz eğilmiyor. Somali'de "bir girdapta boğulmak üzereydik" dediler, "Türkiye deniz feneri gibi çıktı karşımıza. Bize ışık oldu, ümit verdi, yeniden döndük hayata. Üç beş sene evvel ne sanat, ne ticaret yapılırdı, çarşı pazar ıpıssızdı, tek araba yürüyemezdi yollarımızda."

Şimdi tayyareler iniyor, gemiler yanaşıyor... Dolmuşlar salkım saçak insan, kamyonlar yük çekiyor sağa sola. Trafiğin tıkanmasından bile mutlular, kulak tırmalayan klakson sesleri melodi geliyor onlara...

Bütün bunları kim göremiyor biliyor musunuz?

Yurt içinde yaşayanlar.

Yoksa bütün dünya farkında!


.

Öğüt veren çok olur

1 Ağustos 2015 01:00

 

A -

A +

Mahkûmlara sadece yatacak döşek ve yetecek yemek veriliyor. Hâlbuki üste başa, sabuna, havluya, çarşafa, diş macununa da ihtiyaçları var. Ve bilhassa kitaba...    

u hafta İstanbul Eğitim ve Sosyal Yardım Derneği (İSTEDER) Mahkûmlara ve Muhtaçlara Yardım Platformundan Elvan Küçük Beyefendiye konuk oluyoruz. Söze "ben emekli bir subayım" diye başlıyor. Hiç mahkûm olmadım ama hayatım hapishanelerde geçti. Babam askeri hapishanenin komutanıydı zira. Evimiz de Manisa Cezaevi karşısındaydı. Girenleri çıkanları dikkatle izlerdim çocukluk yıllarımda. Kelepçeli bilekler, demir parmaklıklar, sürgülü kapılar...

Tahliye olanlar tahta bavullarıyla çıkarlar, o gün mutlaka ceket olur sırtlarında, şöyle geriye dönüp bir bakarlar. Kim bilir kaç yılı geçti orada.

Mahpusların çaresizliğine üzülürdüm, emeklilik fırsat dedik, üç beş arkadaş bir araya geldik, elimizi koyduk taşın altına. Bir cerrah kardeşimiz var aramızda, koli bandını tutuşturuyoruz "haydi hocam ameliyata!"

Geçen kapkaççılar çantamı çaldılar, bankadan paramı yeni çekmiştim daha. Teşhis ettim, şikâyette bulundum,  şahitlik yaptım ve ceza almasını sağladım. Niye? Başkasının da canı yanmasın. Şimdi yardım için uğraşıyorum onlara.

Mahkûmun içeri neden düştüğü bizi hiiiç ilgilendirmiyor. Büyüklerimiz ibadet edenin kibrindense tövbekârın pişmanlığı makbuldür diyorlar. Hepimiz günahkar değil miyiz? El açıp boyun bükebilmekten güzel ne var?

İstiyoruz ki mahkûmlar da insanca yaşasın ve çıkarken kinden öfkeden arınmış olsunlar.

Orası başka bir alem. Sana bana önemsiz gibi gelen şeyler makbule geçiyor. Sıradan bir hediye hayatla barışmalarını sağlayabiliyor. Hele kitap. Bize dışarıda zaman yetmiyor, içerde vakit geçmiyor."

"Zindanda dakika farksızdır yıldan."

O vaktin bir şekilde "öldürülmesi" lazım, kitaba sevindikleri gibi bir şeye sevinmiyorlar.

Biz kitabı parayla almıyoruz, hibeleri yolluyoruz onlara. Kimine şiir kitabı düşüyor, kimine roman. Her kolide elifba ile namaz kitabı oluyor ama.

Yazıştığınız mahkûmların seyrini takip edebiliyorsunuz. Mesela cinayet işleyen bir kardeşimiz, öyle bir dönüş yaptı ki inanamazsınız. Aynı Ebubekir efendimizin iman ettiği günlerdeki heyecanı yaşıyor, birilerinin daha kurtulmasını istiyor.

 DÖRT DUVAR ARASINDA

Diyelim birini vurdun yaraladın karşı taraf kadar senin ailen de mağdur oluyor. İşini kaybediyorsun, eşin perişan oluyor.

Zaten hapse düşenleri en çok "yakınlarının yakınmaları" yakıyor. Öz kardeşiniz bile "ben kendi çocuklarıma zor bakıyordum şimdi seninkiler de çıktı başıma" diyebiliyor. İtiliyorsunuz, kakılıyorsunuz, mektuplarınıza cevap gelmiyor. Yapayalnız kalıyorsunuz, duvarlar arasında.

"Eğer sen o haltı yemeseydin..." Bütün konuşmalar bu cümle ile başlıyor.

Dışarıda da fakir fukara var ama içeridekinin eli kolu bağlı, istese de çalışamıyor. Yer beton, gök beton, sesin yine sana dönüyor. Düşünün adam dışarıda uçak mühendisiymiş, şimdi meydancılık yapıyor.

Meydancı dediğin koğuşu silip, süpürüyor, diğerlerinin çamaşırlarını yıkıyor, ayakkabılarını boyuyor, çaylarını getiriyor. Tabiri caizse iki dal sigaraya kölelik yapıyor. Parası olmadığı için traş bıçağı alamayan ve milletin attıklarını kullananlar var. Jilet zamanla köreliyor, cildini yolmaya başlıyor. Siz onun bunun çöpe savurduğu donu atleti giyer misiniz? Onlar giyiyor. Garibim n'apsın dışarıdan kuruş gelmiyor.

MADEM EN MUHTACA...

Eğer yardımı en muhtaca vermek lazımsa, mahkûmdan muhtacı yok. Omuz silkemezsin, "beter olsun" diyemezsin onlara.

Taleplerini karşılasak da, karşılayamasak da bir cevap yazıyor, en azından muhatap alıyoruz. Dertlerinin dinlendiğini bilmek onları rahatlatıyor, içlerini döküyorlar. Haza terapi, ilaç gibi geliyor.

Yoksa yolladıklarımız ahım şahım şeyler değil. Birinin kutusundan seccade çıkmış "ömrümde ilk defa seccadem oldu" diye yazmış, kapandım secdeye gözyaşı ile ıslattım. Tespih dediğin kaç para, elli kuruşa almayanı dövüyorlar toptancıda.  Maksat onlara değer verdiğinizi hissettirmek "bak dışarıda iyi insanlar da var, kapat şu kin intikam defterini, yeni bir sayfa aç hayatına."

Elifba yolladıklarımızın neredeyse tamamı Kur'an-ı kerim öğrenmeye çabalıyor. Okuyor okuyamıyor o başka ama niyetleniyor.  

Prof. Dr. Ramazan Ayvallı hocamızın kaleme aldığı bir mektup var. Doğruluk, cömertlik, devlet, millet, bayrak sevgisi, kul hakkı, güler yüz, yumuşak huy, gönül alma, sabır, şükür, şefkat, ana babaya itaat, alimlere hürmet gibi şeyler yazıyor... Onu da yolluyoruz, çok tesirli oluyor.

Geçen koli yapıyoruz, tertiplerim geldi yardıma. Mektupları verdim, "açın okuyun, kime ne lazımsa?" İçeriden bir hüngürtü koptu, baktım hıçkıra hıçkıra ağlıyorlar. Ki bunlar tekaüt subay, görmüş geçirmiş insanlar.

YAPACAK ÇOK İŞ VAR

Burada herkes gönüllü, ne maaş, ne sigorta. İki ciddi giderimiz var kargo ve kira.

Annem bizden fazla çalışıyor, komşuları da peşine taktı, görseniz nasıl malzeme topluyor.

Mahkûmların çoğu erkek, halbuki giyim eşyaları daha ziyade kadınlardan geliyor. Hanımlar malum daha sık gardırop yeniliyor ve hayra hasenata bizden daha meraklılar. Tek işimiz mahkûmlar değil tabii, diğer muhtaçlar da ilgi alanımızda, yolladıkları bir şekilde yerini buluyor.

Giyilmiş kıyafetlerle çok uğraştık, almamaya karar verdik sonunda. Lakin seri sonuymuş, defoluymuş olabilir. İş adamları bunları vergiden düşebiliyor.  Dernekler küçük bir devlet gibi, girdisi çıktısı resmî, her şey kayıt altında.

Bir ayakkabı firması (MP) 650 çift spor ayakkabı yolladı, çok da kaliteli mallar, zevkle ilettik mahkûmlara. LC Waikiki 150 bin liralık giyecek verdi, hepsi de "ooo" dedirten kıyafetler, şıkır şıkır ambalajında... 

Sağ olsun müftülüklerden Kur'an-ı kerim geldi, hemen ulaştırdık arzulayanlara.

Geçen yıl 2 bin küsur kargo yollamışız, evet bu rakam az değil ama 140 bin mahkûmun olduğunu düşünürseniz çok işimiz var daha.

Yetiştirme yurtları, çocuğu 18 yaşında sokağa atıyor. Ne iş güç, ne ana, ne de baba... Bir yere tutunayım derken kötü niyetlilerin ağına düşüyor. Bu sistemin değişmesi, çocukların kazanılması lazım. Ceza tevkif evlerine gittik anlattık "ödenek yok" deyip çıktılar. Biber gazına para buluyorlar ama...

Hasılı birilerinden alıp birilerine devrediyor, sessiz sedasız aracılık yapıyoruz insanlara. Bu işten şan şöhret alkış beklemiyoruz, duaları yetiyor. Benim ciğerlerim iflas etmişti, soluk alsam hançer gibi batıyor. Ağır ameliyatlar için hazırlanıyordum nasıl oldu ise kalkıverdim ayağa. Hekimler şaştı kaldı. Mana veremediler buna.

Aklınıza gelmeyen başınıza gelebilir

UMMADIĞINIZ ANDA

Efendim ben iyi vatandaşım, kodesle modesle işim olmaz.Sakın büyük konuşmayın, içeri düşebilirsiniz bir anda. Trafik kazası olur, çek kanununa muhalefet olur, iftira olur, usul hatası olur, hatta çoluk çocuk sahibisindir, hanımının yaşını bahane ederler yıllar sonra. Bu akşam parmaklıklar arkasına daüşer miyiz? Hiç belli olmaz valla.

Adam zengin onca eleman çalıştırıyor yanında. Yedikleri önlerinde, yemedikleri artlarında. O gün alacak verecek meselesinden ofisi basılıyor, kan dökülüyor kargaşada. Mal mülk gitti, aile dağıldı. Şimdi ceket bulamıyor sırtına.

Yeri gelmişken söyleyelim son kararda mutlaka takım elbiseli olmak isterler. Bu yüzden dertlenenler olur, eğer ceketi olsa bu kadar yatmayacaktır güya.

Geçen bir iş adamı kilo aldığı için giyemediği elbiselerini getirdi nasıl temiz koy satılsın benim diyen mağazada. Kuru temizleyiciye de götürmüş pırıl pırıl jelatinlenmiş ayrıca.

Ama bize dizleri erimiş, ağı sökülmüş, yakaları yağlı elbiseler de geliyor. Bunları yollamıyoruz asla. Geçen üç çuval kıyafet geldi elden geçirirken alerji olduk, meğer küflüymüş alayını çöpe attık, uğraştığımız da caba.

BİZ İNANIYORUZ ONLARA

Onları görmüyoruz ama içten yazan belli oluyor. "Seccadeniz çok ince, betonun tırtıkları dizime batıyor" diyen elbette samimidir. Namaz kılmasa bilemez ki. Kılıyor ki biliyor.

Bir 29 Mayıs günü Silivri Cezaevinde konferans tertipledik, seçme tarihçiler İstanbul'un fethini anlattılar. Salona getirildiklerinde yüzleri duvar gibiydi, çıkarken tebessüm vardı simalarında. Sarıldılar, kucakladılar, belli ki memnun kaldılar.

Geçen hafta bir mektup geldi "oğlumu ziyaretime getirecekler, oyuncak yollayabilir misiniz bana?" Bir plastik kamyon aldık ulaştırdık, para değil ama eminim dünyalar bağışlandı ona. Düşünün evladını ilk defa görecek. O bir baba!

Malum, mahkûm annelerin çocukları da hapishanede yaşıyor. Kadıncağızların mamaya, beze, emziğe her şeye ihtiyaçları var, parası olsa da bulamaz orada.

Bir genç kızımız mektup yazmış, "saçımı kalemle tutturmaktan usandım" diyor "bir toka gönderebilir misiniz acaba?"

İstediği şeye bakın yaa! Toka! Üç kuruşluk bi toka.

Ona hemen bir koli yaptık etek, penye, tarak, şampuan, kolonya... O anda ne geldiyse aklımıza.

Memleketine nakil isteyenler için para gerekiyor (yaklaşık bin lira), yollayamıyoruz.

Hukuki yardım talep edenler çıkıyor, avukat tutamıyoruz onlara.

Bizler kendi maişeti için koşturan orta halli insanlarız, gücümüz buna yetiyor anca. 

Ama hayırseverler destek olursa.


.

Kazan kazan ver kazana

8 Ağustos 2015 01:00

 

A -

A +

Gaziantepliler, "kazana verdiğin zayi olmaz" diyorlar, "ölüsü bile para, bıkarsan satarsın zoru yok ya!"

Antep kalesinin karşısında ihtiyar hanlar, ufak dükkânlar... Kimi kalay yapıyor, kimi lehim çekiyor. Yaşlı bir bakırcı gözlüğünü burnunun ucuna indirmiş, çın çın sürahi dövüyor. İzin istiyorum "bir fotoğrafınızı çekebilir miyim acaba?"

-Keyfin bilir, sorduğun hata.

Çekiyorum laf atıyor: "O sırtındaki çanta kaç okka?"

-Bilmem tartmadım ama yerinden kalmıyor.

-Gel şöyle otur soluklan, Antep kaçmıyor. Aha şurada.

Sevimli çırağına bir göz kırpıyor, çocuk ne zaman kayboluyor anlamıyoruz, lahmacun ve ayranla dönüyor. Nevaleyi eritiyoruz ki çaylar geliyor. Bu arada sohbetimiz de dem tutmuş oluyor.

Ali Usta 54 yıldır bakır dövüyormuş, çekici eline aldığında 8 yaşındaymış daha. Ustası Sami Hastaoğlu işine hastaymış. Çırak seçerken ince eler sık dokur, maharetinden ziyade neyine bakarmış biliyor musunuz "ahlakına!"

Önce bir yoklama müddeti... Sabırlı mı, tez canlı mı? Dayanıklı mı, alıngan mı? Tembel mi, çalışkan mı? Ana baba zoruyla mı geliyor, yoksa öğrenmekte kararlı mı?

Hacı bizim tıfıl da gelsin gitsin, ne kaparsa?

Yok öyle yağma. Sanatkâr kolay yetişmiyormuş zira. Onca emek, onca çile, yerini bulmadıktan sonra...

SİNİCİ, SÜRAHİCİ, SAHANCI

O yıllarda Gaziantep'te yüzlerce bakırcı varmış, çarşılar çekiç sesinden geçilmez, kuytular bile çınlarmış. En az otuz tanesi kalburüstü ustaymış. Deki işin profesörleri, bakır okutur, bakır yazdırırlarmış.

Usta dediğin baba yarısıymış, elemanı evladı ile bir tutarmış.

Bakırcılar her işe atlamaz umumiyetle bir kalemde uzmanlaşırlarmış. Bazısı sadece güğüme çalışır, bazısı kayık tabak yaparmış.

Öyle kazancı deyip geçemezmişsin. Arab kazanı dövenle don kazanı (çamaşır için) döven aynı olmazmış. Reçel kazanları, mahsere kazanları (şire pekmez için), dolma kazanları, kelle kazanları, helva kazanları, köşenesi, kuşganası hep ayrı ayrı sanatkârın elinden çıkarmış.

Çırak sabah ezanı ile yola düşmeli, gün doğmadan dükkânı açmalıymış. Ocağı yakmalı, körüğü hazırlamalı, çaydanlığı mangala oturtmalıymış. Ustası gelene kadar zemine su serpmeli, talaş atmalı, dip köşe süpürüp parlatmalıymış. Vitrin "cam gibi" olmalı, malların tozu alınmalıymış. Misafir yerde çöp görse "aaa ne ayıp" der, çırağın yüzüne bakarmış.

Bakırcılar cumaları çalışmaz, yıkanır, paklanır, ıtırlanır camiye koşarlarmış. Mübarek günü vaaza, nasihate, ibadete, ziyarete ayırırlarmış. Çıraklar da soluklanır, gezer dolaşır, enerji toplarlarmış.

ALET İŞLER EL ÖVÜNÜR

Bakırcıda sayılamayacak kadar çok alet olurmuş. Misal en az 25 çeşit çekiç varmış ki adlarını öğrenmek aylarını alırmış.  Örs deyip geçmeyin, çolak örs, saplı örs, akis örsü, cezve örsü, leğen örsü hep farklı farklıymış. Çıraklar aletlere mukayyet olmalı, makasları, havyaları, nallamayı, eblaşı yerinden alıp yerine koymalıymış...

Çırak ustasına "şunu getir" dedirtmemeli, işi cin gibi izlemeli, yeri gelen aleti şak diye uzatmalıymış. Misafir oturdu mu ustasının gözüne bakmalı, işareti alınca bi nefes çaya çorbaya koşturmalıymış. O yıllarda sadece tava, tencere değil, tabak, bardak, kase, sürahi de bakırdan yapılırmış. Güğümler, bakraçlar, maşrabalar, aşurelikler, gülabdanlar, taraklıklar, kildanlıklar, zemzemlikler, şekerlikler, biberlikler, lokumluklar, kahve tepsileri, fincan zarfları, yumurta sahanları, künefe kapları, pilav lengerleri, hamedanlar, semaverler, sefer(iye) tasları, su satılları, mayam sebilleri, paşa mangalları mutlaka bakır olmalıymış. Bakır, hamam tasından minare alemine tek kale maç yaparmış, tabiri caizse sultanmış. Üstelik bunlar evladiyelikmiş dededen toruna kalırmış.

O zamanlar böyle arsa borsa mı var, işini bilen tasarrufunu altına, gümüşe ve "bakıra" yatırırmış.

MOTOR GİRDİ MERTLİK BOZULDU

Şimdi zenaat nispeten kolaylaşmış, bilmem kaç tonluk presler, bilmem şu kadar devirli sıvama tezgâhları levhayı şekle sokuveriyorlarmış. Sanatkâra da sadece kalem atmak kalıyormuş. Cila motorları yayıldı yayılalı perdah işi de zahmet olmaktan çıkmış.

O zaman (1960'larda) böyle makineler neredeee? Kuğu boyunlu ibrikler bile dümdüz plakadan çıkarılırmış. Bakır levha önce tavlanır, şimşir tokmaklarla dövülüp kamburlaştırılır, şekle girmesi aylarını alırmış. Eh, ömür törpüsü tabiri boşuna çıkmamış.

Bakır iyiymiş hoşmuş da hararetten hoşlanmazmış. Bu yüzden kömürle değil odunla tavlanırmış. Dövülen bakır hem güzelleşir, hem de sıkılanır mukavemet kazanırmış.

Neyse diyelim hamdın piştin, yandın oldun.

Dahası askere gittin tezkere aldın.

Ustalar kalfalarını kendilerine rakip görmez dükkân açması için cesaretlendirir, arkalarında dururlarmış. Hatta eli kalabalık olduğunda "sen git falana selamımı söyle, ha ben, ha o" der, bir nevi reklamını yaparlarmış.

AĞZININ TADINI BİLENE  

Bakır iyi bir ısı iletkeni olduğuçün kül üzerinde bile iş görür, aşı ufaktan tıkırdatırmış. İşte böyle hazin hazin pişirebildiği için yemeğe lezzet katarmış. Ayntaplılar ağızlarının tadını bilir, çaydan bir yudum aldılar mı bakırda pişip pişmediğini anlarlarmış. Kahve illa ki bakır cezveden taşmalı köpüğü zayi edilmeden fincana alınmalıymış... Ha bu arada hatırlatalım menengiç kahvesine de bayılırlarmış, seyyarlar sütle haşlar, güğümle satarlarmış.

Peki ya bakır çalığı?

"Sahi bakır insanı zehirler mi Ali Usta?"

-İnsanı zehirleyen bakırın çalığı değil, yamağın alığıdır. Sen kabını yıkamaz kirli bırakırsan kalayı erir kızılı çıkar, bir süre sonra yeşil yeşil oksitlenir ki aman ha! Eskiden senenin bir günü (mesela Ramazanı-ı şerif yaklaşırken) evdeki bütün bakırlar toplanır, götürülürdü kalaycıya.

Kalaycı ustaları kapları isinden pisinden arındırır, çökükleri tokmaklar, eksik kulpları takar. Sonra alevden geçirir, nişadır kalay derken ayna gibi parlatırlar. 

Kalaycıdan gelen kapları ya kepekle siler ovalar, ya da bir fincan süt koyar hafifçe kaynatırlar. Bilmiyoruz artık, neden yapıyorlarsa...

AZI KARAR ÇOĞU ZARAR

Bakır havada, suda da bulunur, bir şekilde vücuda alınır ki zaten ihtiyacımız vardır eser miktarda. Ama belli bir eşik geçilince tehlikeli olmaya başlar. Dolayısıyla asitli yiyecekler (salçalı, sirkeli) bakır kapta bırakılmaz asla.

Bakır değişik bir metaldir mantar, bakteri barındırmaz, işte bu yüzden bozuk paralarda, mangırlarda, tramvay askılarında, tırabzan başlarında kullanırlar. Eskiden sanatoryumlarda kapı kolları, somya kafaları ve musluklar bakırdan yapılırmış mutlaka.

CİLALI ALÜMİNYUM DEVRİ

Hatırlar mısınız bilmem, bir ara sokaklarımızda çerçiler dolanmaya başladılar, o canım sinileri, yerinden kalkmaz kazanları toplayıp yerine naylon leğen, melamin tabak ve alüminyum çaktılar.

Ve bir de şey tabii tahta mandal. 

Alüminyum gevşek bir metaldir, şöyle elinizi sürün karası parmağınıza çıkar. Çayı boz bulanık olur, tiryakiye oh dedirtmez, burnunuzun kemiği sızlar. Analarımız da tencereleri inadına telle ovalar, parlatacağız derken dibini çıkarırlar. O zamanlar böyle sağlık sayfaları yok tabii, alüminyumunun beyin ve sinir sistemi üzerindeki menfi tesirleri anlatılmamış halka. Meğer bu artan anemiler, kemik hastalıkları, zeka özürleri, Alzheimerler boşuna değilmiş.

Öğrendik ama neden sonra.

Şimdi alüminyum tencere kullanan kaldı mı bilmiyorum, gelgelelim ambalaj ve kozmetik sanayiinde (bazı şampuan ve deodorantlarda) sunuluyor kibarca. Hepsi bir yana alüminyum folyo ile fırınlanan etler tehlikeli eşiğinin üstünde metal taşıyor. Hele bir de yağlı olursa...

Hekimler yırtınıyor, didiniyor...

Kimin umurunda? 


.

Sefa Koyuncu'nun ardından...

15 Ağustos 2015 01:00

 

A -

A +

Vezinle kafiye asıl kuraldı, 

Şiir eşkıyası bunları çaldı... 

'Şiirin yerini düzyazı aldı; 

Şiirden geriye, bize ne kaldı? 

Gazetecilik mi?

KARA?SEVDA

Bir süre gazetemizin Kültür Sanat sayfasını yöneten Sefa Koyuncu ağabeyimiz, Don Kişot Sendromu, Ermeni Soykırımı Komedyası, Irak'ta Kanlı Şafak, şiir kitabı Mavi gibi eserlere imza atmış ve Sanatta Muhafazakâr Yapılanma üzerine hayli emek sarf etmişti. İstanbul'a karşı büyük bir sevgisi olan Sefa Koyuncu bunu eserlerinde dile getirmişti. 

Kırkıncı yıl ilavesi için yazı topluyoruz. Herkes tamam diyor da malzeme gelmiyor. Kime gitsem acelen ne diyor; daaa çok var Nisan'a.

Sefa abiye de (Allahü teala gani gani rahmet eylesin) uğruyorum. Teybin yanında mı diyor. Evet abi. Gel şöyle çekilelim kuytuya. 

Faik Ağabeyin ocağından birer çay alıyoruz, oturuyoruz basamaklara.

Derin bir soluk alıyor, gözlerini kısıyor. Hey gidi diyor, kırk yıl oldu demek. Dün gibiydi daha... 1968... Osman Karabıyık hocanın talebesiydim o zamanlar. Enver Ağabeyi o tanıtmıştı bana. 1970 yılında Hakikat gazetesi çıktı. Bizi nasıl heyecanlandırdı anlatamam. Gazete deyip geçmeyin o gün bu gündür çok şey öğrendik, kendimize çekidüzen verdik. Memlekete zararımız dokunmadı en azından. İtidal sahibi olduk, yürüdük orta yolda. Türkiye Gazetesi gazetenin de ötesinde bir şeydi, hasreti çekilen dost gibi beklerdik âdeta.

UYAN EY ANADOLU 

Halbuki hepi topu üç yapraktı, siyah beyaz basılırdı. İstanbul'dan postayla yollanırdı. Ertesi gün ulaşırsa öp de başına koy. Bazen sağa sola takılır, unutulurdu soluk torbalarda. Bir bakarsın postacı bir kucak gazete getirmiş bırakmış kapıya. Buna rağmen müessirdi, dikkatle okunur, küpürleri saklanırdı defterler arasında.

Enver Ağabey Anadolu'da çok seviliyordu. O mübarek de Anadolu'yu ve Anadolu insanını başka tutar. Sık sık bölgemize gelir, halimizi hatırımızı sorar. 

Bir ara Konya'dan Isparta'ya geçeceklerini duydum, saatini bilmiyorum ama dayanamadım. Beyşehir kavşağına çıktım. Belli mi olur belki görür, dururlar...

Bekle bekle hareket yok, bozkır sıcağını bilir misiniz adamı bayıltır inan. İçim geçmiş, dalmışım. Omzumda bir el. Döndüm  Aaaa Enver Abi!

- Sen ne arıyorsun burada?

Bir gölge altına oturduk, hiç değilse çay içecek kadar. Enver Abi merakla soruyor. Buranın nüfusu kaç? Yakınlarda hangi kasabalar var? Örfleri âdetleri nasıldır? Nelere kızar, nelerden hoşlanırlar?

Kalkarken "çok çalışmamız lazım Safa Abi çoook" dediler, "Beyşehir, Seydişehir ve Bozkır sana emanet, yaylalara da ulaşmalıyız, vebalimiz var!"

BÜTÜN ÜMİTLER SENDE 

Dedikleri gibi de oldu mezralara kadar girdik kısa zamanda. Düşün sadece Seydişehir'in abonesi bini aştı.

Seydişehir Temsilciliği yaparken benden Muhammed Kudsi Bozkıri adlı bir büyüğümüzün türbe fotoğraflarını istediler. Anadolu Velilerini anlatan bir ansiklopedi çıkaracak, okuyuculara dağıtacaklarmış. Aradım taradım Çavuş nahiyesinde buldum. Meğer Mevlana Halid Hazretlerinin halifesi imiş, haberimiz mi var?

Şu işe bakın gazetemiz bizim değerlerimizi bize öğretti, mübarek yanı başımızdaymış oysa.

Bu müessese Anadolu çocuklarına kucak açtı, mevki ve statü kazandırdı onlara.

Edebiyata eskiden beri merakım vardı, gazetemize haberler, şiirler, makaleler gönderiyor, bir yandan da tahsilimi (Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi) sürdürüyordum. Eğitim fakültesinden formasyon da aldım. Öğretmen olabilirdim ama gazetecilik bir aşktı. Sonunda nail oldum umduğuma.

Tam beklediğim gibi

 ÜNAL?BOLAT

Gazetemizin yeni yeni geliştiği yıllarda "Bizim Sayfa"da Sefa Koyuncu'nun şiirleri çıkardı. Okuyucumuz onun adına aşinaydı. İmzasını görünce merakla okurlardı. Şahsen ben de onunla tanışmak isterdim, görünce hiç şaşırmadım. Tam beklediğim gibiydi, bir Anadolu yiğidi vardı karşımda.

Ağır, kâmil ve vakurdu, hatipti, bilgiliydi, çıksa kürsüleri doldurabilirdi. Yapmadı hep sessizce durdu kenarda.

Müesseseden ayrıldı, ne bir kırgınlık ne dargınlık. Eskisi gibi abone buluyor, gazetemizi anlatıyordu dostlarına.  

Üçüncü Yeni ekolü

HALİL?ÖNÜR

Sefa Koyuncu hocamız, dilimizin edebiyatımızın akıbetinden endişelenir çareler düşünürdü kara kara. Nitekim o ve arkadaşları "üçüncü yeni" diye bir akım başlattılar. Devşirme edebiyata karşı açılan bayrak rüzgâr aldı, zemin buldu kısa zamanda. Üçüncü yeniciler şairlerden oluşan bir ekip, erkeği kadını, genci yaşlısı var aralarında.

Onlara göre şiir kalıplı, kafiyeli, ölçülü olmalı. Vezinli olmayan yazı nesirdir zira.

Ecdadımız da süslü nesirler, mensureler, secili nesirler yazmış ama bütün bu akıcı duygulu metinlere serbest şiir dememiş "şairane" tabirini yakıştırmış çok defa. 

Üçüncü Yeniciler uydurukçadan hoşlanmazlar. Kaidelere ehemmiyet verirler, devrik cümleye de karşıdırlar. İdeolojik maksatlı tahripkârlığa mani olabilmeye çalışır, yazılarda imla ve mana ararlar.

Edebiyatçılar bu çıkışı farklı değerlendirdiler, katılanlar da oldu, alınanlar da.

Bakın Sefa Koyuncu hoca derdini nasıl dökmüş satırlara

 Şiirce

Eskiden seci vardı,

Okunurdu su gibi...

Süslü nesir yazardı,

Osmanlı'nın edibi!

Şimdi yeni tarz var ki,

Şâirâne adında...

Şiir değil de belki,

Şiirimsi tadında

Kelam ve kalem ehli

NUMAN?ÜNAL

Sefa ağabey gönül ehliydi, kibardı zarifti nazikti, şefkatliydi. Yıllarca birlikte çalıştık, tek itirazını duymadım, tek şikâyetini almadım. Zor anlarda çözüm üretir, önümüzü açardı bir anda. Son derece cömertti. Mütevazi bütçesine rağmen misafirlerini sultanlar gibi ağırlar. Beyşehir gölüne nazır lokantalarda çok balığını yedik unutamam.

Ben Sefa Ağabeyin siyasi tahlillerine güvenirdim, gün boyu sokaktaydı zira. Halkın nabzını iyi tutardı ayrıca.

Onunla ilaveler çıkarırdık, yükün altına girer, hamallığı üstlenirdi âdeta. Sayfaları şiirlerle menkıbelerle süsler, öyle ki kıyamazsın atmaya. Sosyal yanı çok güçlüydü, çabucak dost edinirdi, gördüğü itibara şaşardınız, istese mebus olabilirdi pekala. .

Vefalıydı, hatırnazdı, arayıp sorar. Bir Müslümanda olması gereken hususiyetleri buluyordum onda.

Hani bazıları adsız kahramandır, alkıştan hoşlanmaz, ne bıkar ne yorulur, dervişçe çalışırlar.

Sefa ağabey onlardandı işte

Allahü teala rahmet eylesin, daima hatırlayacağız dualarımızda. 

Seydişehir âşığı

 Ö. FARUK?ÜNAL

Sefa abi ile tanıştığımda Seydişehir Alüminyum tesislerinde çalışıyordu ama gönlü edebiyattan yana atıyor, şiirler yazıyordu.  Toprağını seven bir insandı, Seydişehir'in vilayet olması için çok çaba harcadı. Belki onlarca defa Ankara'ya gitti, gazete dergi çıkardı bu uğurda.  Sefa ağabeyin Konya'da hayli ağırlığı vardı. İtibarlıydı. İstanbul'a gelince de kaybolmadı. Babıali'nin eskileri arasında yer buldu kolayca.

"DERİNLİĞİ BİTMEYEN BABA..."

Babam...

Keşke seni, senin yazdığın satırlar kadar güzel anlatabilseydim.

Olmamış. Yine mum dibini aydınlatmamış...

İman, ihlas, idealler ve hayaller! Sabır, metanet, şükür, azim, bitmeyen enerji ve 65 yaşına rağmen kendini geliştirme çabası. 

Kalemin gücüne hep inandı ve son ana kadar yazdı.

İyi bir haberci, iyi bir yazar ve daha da önemlisi asla ve nesle uygun şiirleriyle nadir bir şair.

Türkçe'nin bozulmaması için âdeta çırpındı, 'Üçüncü Yeni' adını verdiği akımla bu alanda büyük bir mücadele başlattı.

Düşüncelerini kimi zaman 'nükte' ve 'iğnelikle' dört satırda anlattı, bazen şiirleri ile ve köşe yazılarıyla.

Ehl-i Sünnet itikadı üzerine yaşamaya çalıştı, satırlarında peygamber sevgisi ve vatan aşkı eksik olmadı.  

Pes etmeyen bir dava adamıydı. Enver Abi'lerin sözü 'Pes etmek yok, mücadeleye devam' en önemli nasihatiydi.

Tek dileği vardı 'son nefeste imanı kurtarmak'.

Engin bir öğretmen, her an her konuyu istişare edebileceğiniz bir dost, bir arkadaştı.

Elbette her baba gibi yufka yürekli, şefkatli, babacandı.

Aslında onunla özdeşleşen ve onu anlatmak için anahtar olabilecek o kadar çok kelime var ki...

Ve de ardı sıra sıralanabilecek sıra sıra cümleler. Baba kelimesinin ötesinde sınırsız bir derinlik...

1970'li yıllarda kavuştuğu hakikatleri son nefesine kadar yaşamaya ve anlatmaya gayret etti.

Her yazarda olduğu gibi kimi satırlar boşluğa yankı oldu, kimi satırlar çağrı buldu.

O da her fâni gibi Allah'ın takdir ettiği ömrü yaşadı. 

Söylediğin gibi babam; "Her şey Allah-ü teâlâdan... Biz kullar sebeplere yapışır, neticeyi Allah'dan bekleriz. Netice müsbet ise insanlık icabı seviniriz, menfi ise üzülür ancak asla isyan etmeyiz. Zira takdir en yüce makamdandır!"

Allah senden razı olsun, inşallah sen de bizden razıydın. Gidişinle 'baba' kelimesinin ağırlığını bir kez daha hissettirdin.

Ölüm, canın bedenden ayrılmasıyla değil, ruhların dualardan uzak kalmasıyla başlar. Dualarınızda babamı unutmayın.

Vefâkâr dostları ve sevenlerine teşekkür ederiz.

  Selahaddin Koyuncu  (Oğlu)


.

Taş devrine dönelim!

22 Ağustos 2015 01:00

 

A -

A +

Tac Mahal, Kutup Minar, Süleymaniye, Ayasofya...  Bütün efsane eserler taştan yapılmıştır, turistlerin görmek için geldiği bir beton yoktur daha

Hakiki balın içine bir şey atarsanız ya yukarı verir ya aşağı indirir, asla içine almaz. Cami de bal gibidir, suni malzemeleri bünyesinden atar

Avrupalı seyyahların hatıralarını okursanız ezan-ı Muhammediden büyük bir sitayişle bahsettiklerini görürsünüz, o muhteşem sedanın tesirinde kaldıklarını saklamıyorlar.

Peki şimdiki turistler niye etkilenmiyor? Yine aynı söz, aynı ses,  aynı makam.

Demek ki araya elektronik devreler girdi mi işin ruhaniyeti kaçıyor. Bir ecnebi şu metalik sesten niye etkilensin ki? Aksine Müslümanlar bile ileri geri konuşuyor (tevbe estağfirullah) günaha giriyor.

Yıllar var ki minareler hoparlör direğine döndü, ezanı şerifler cami içinden okunuyor. Kimsenin şerefeye çıktığı yok, merdivenler çalı çırpıdan, kuş ölüsünden geçilmiyor. Örümcek ağları balta girmemiş orman gibi, yüzünüze, gözünüze dolanıyor. Kopuk tesisatlar, ucu açık kablolar, sallanan duylar. Ne kapı kalmış ne pervaz, mahya halatları ortada duruyor.

Sadece ezan-ı Muhammedi değil hutbeler de dinlenmiyor, her direğin üstünde bir hoparlör, sesler çarpışıp yankılanıyor, uğultu bitiyor, çınlama başlıyor, başınıza ağrılar giriyor.

Geçen bir Anadolu şehrinde yatsı namazı kıldım, hoca efendinin sesi mükemmel, tecvit tertil yerinde sanırsın Abdülbasıt geçmiş mihraba. Ama sistemden bir cayırtı koptu ki nasıl anlatıla.

Çıkarken dayanamadım, "Bizi sesinizden niye mahrum ettiniz hocam" dedim, "Zaten yarım safız şurada."

"Haklısın" dedi. Dedi de, bilmiyorum artık, yakasını mikrofondan kurtarabildi mi acaba?

Şimdi bir cami düşünün apartmanlar arasında. Eğer müezzin "dur şunları bi hoplatayım" derse kesin başarır.  Sabahın seherinde bütün yaşlılara la havle çektirtir, bütün tıfılları zırlatır.

Bazen iç ses açık unutuluyor, imam birinci rekatta ne okudu, ikinci rekatta ne okudu, aşşa mahalle bile biliyor. 

NUMUNE OLACAĞIZ

İstanbul Klasik Sanatlar Merkezi (İKSM) Başkanı Ahmet Zeki Yavaş, camilerimizin estetiğini dert edinmiş bir sanatkâr. Bizim gibi sadece eleştirmiyor, doğrusunun nasıl olacağını da gösteriyor. Önümüzdeki günlerde Ümraniye, Yeşilköy, İzmir ve Rize'de yapacakları camilerle numune olmaya hazırlanıyor. 

Ahmet Zeki Yavaş, Hattat Hamid'in icazetli talebesi ve yıllardır "altın oran" üzerinde kafa yoruyor.  Bazen görüyoruz caminin kubbesi yumurta kadar, minaresi bulutlara değiyor. Bu durum bırakın sanatla uğraşan birini, sıradan insana bile tuhaf geliyor.

Ahmet Bey, "Bakın çok iddialıyım" diyor ve ekliyor:

"Beş tane cami maketi hazırlayalım içlerinden biri altın orana sahip olsun. Millete soralım, yüzde 100'ü onu seçecektir. Sadece mimarlar değil, tasarım ve üretim yapanlar da bu hususta bilgi sahibi olmalılar. Mesela altın orana (1,618) dikkat eden mobilyacı kesin öne çıkar. 

Cenabı Hakk'ın yarattıklarına bakın, hep o oranı göreceksiniz. Gözlerimiz ona alışmış, onu arıyor. Vazgeçilmez bir şifre. İşte 'asker' Sinan'ı, 'Mimar' Sinan yapan sır da burada!"

OSMANLI ÇOK BAŞKA

Biliyorsunuz hat sanatı Anadolu'da şekillendi, İstanbul'da taçlandı. Mimarlık da ona benziyor. Osmanlı işini ciddiye alıyor Emevi, Abbasi, Selçuklu ve Memluk'tan süzülen birikimi harmanlıyor. Bizans'tan da bir şeyler alıp üslup geliştiriyor, üç kıtaya kubbeler serpiyor. 

Bakın ecdat bir kere eser yapacağı yeri iyi seçiyor. Açık söyleyeyim eğer Süleymaniye o tepede olmasaydı Süleymaniye olamazdı asla.

Sultanahmet Camii'nin yeri öyle değil ama. Evet Ayasofya'dan "daha" büyük, "daha" yüksek, daha "zarif", "daha" aydınlık daha, daha...  İyi de daha kaygısı ile sanat olmaz, demek o sıralar böyle cümlelere ihtiyaç duydular.

Fatih Camisi'ni de gösteren yeridir, Vatan Caddesi'nin bulunduğu koridorda bu kadar hoş durur muydu? 

Karadeniz'de yapacağın caminin taşı ve ahşabı ile Konya'da yapacağın caminin taşı ahşabı bir olmamalı. Cami iklime göre de planlanmalı, çevresine uymalı.

Ve gelelim önemli bir tespite. Ecdat "Ben de faniyim, mülküm de fani olsun" demiş, evini barkını ahşaptan çakıp çıkmış.  Lakin vakıf eserlerinde taştan vazgeçmemiş asla. Masif malzeme bozulmuyor, dağılmıyor. Çimentonun ömrü 100 yıl, ama 2 bin yıllık Horasan capcanlı duruyor. İnanmayan çıksın baksın surlara.  

Horasan derken hocam? 

Bildiğiniz kireç, saman, yumurta biraz da taş katmışlar.

MALZEMEDEN ÇALMAYALIM

Biz İKSM olarak ecdadın malzemelerini günün teknolojisi ile buluşturmaya niyetliyiz. Nitekim taş işçilerini, marangozları, cam ustalarını, horasancıları bir araya getirdik. Anıtlar kurulu hayli memnun, UNESCO projelerimizi daha şimdiden koruma listesine aldı, demek ki değer veriyor. 

- Çamlıca'ya yapılan cami taş olamaz mıydı mesela?

- Neden olmasın. Biliyorsun çimento 20 günde kuruyor, bir ay sonra en mukavim haline ulaşıyor ve yavaş yavaş düşüşe geçiyor. Bizim 1960'da yapılan bir evimiz var, rapor çıktı, yıkılacak. Zemzem Towers'a o kadar masraf ettiler, onun da akıbeti farklı olmayacak.

Bir camiyi masif malzemeden, taştan, mermerden, ahşaptan yaparsan masraf yüzde 30 artar ama ömrü de 30 kat uzar. Yazın serin, kışın sıcak tuttuğunu da hesaplarsan masrafı da azdır ayrıca.

Çimento ile birlikte camilerimiz estetiğini kaybetti, ne o öyle plastik pencereler, alüminyum doğramalar, uyduruk son cemaat yerleri, klima kafaları, amfiler, kablolar...

Hakiki balın içine bir şey atarsanız ya yukarı verir ya aşağı indirir, içine almaz. Cami de bal gibidir, suni malzemeleri bünyesinden atar. Nitekim 17 Ağustos'ta Osmanlı camileri çimentolarından kurtuldular, safralarını attılar âdeta. 

Biz boyayı bile doğal kullanmaktan yanayız, ibadethanenin dokusu onu gerektiriyor zira.

NEREDE YANLIŞ YAPTIK?

Bir kere avizeler çok abartılı, öyle ki kubbeler görünmüyor.

Osmanlı başınızın 70 santim yukarısına kandil dizmiş ki secde ettiğin yeri görebilesin. Bu gün ona ihtiyaç yok. Her taraf şıkır şıkır ampul pırıl pırıl kristal.  Burası vitrin değilki, bence direkt ışık bile hata, lambaları gömüp saklayabiliriz pekâla.

Ses düzenleri çok kötü. Ankara'da Ahmet Hamdi Akseki Camii'ne gittim, vaazdan bir şey anlamak kâbil değil, sesler savaşıyor âdeta. Burada semtimizin camisine gittim. Teravih öncesi... Aynı macera. Yanımdaki ihtiyar "Oğlum sen bir şey anlıyor musun?" dedi.

-Yooo

-Ben de anlamıyorum, öyleyse kalk, niye duruyoruz ki burada.

Osmanlı camisinde böyle bir şey olmaz, ses kubbede katlanır ve kadife gibi yayılır dalga dalga.

Malum, Mimar Sinan nargile fokurdatıp seda küplerinin yerini tespit ediyor. Bu gün gelişmiş bilgisayar programları var, elimize marpuç almadan da küplerin yerini bulabiliriz kolayca.

Ecdattan bize tevarüs eden bir cami adabı var, bunu yaşatmalıyız mutlaka.

Bazı camilerde mihrap çok yüksek. İmam cemaatten yukarıda kıldırıyor. Diyelim abdesti bozuldu, hemen arkasındaki imameti teslim alacak. İyi de adamcağız basamak mı çıkacak?     

İNCELİĞE BAK

Malum, halıların tüyleri bir yana yatar. Eskiler yönünü kıbleye çevirirler, onlar da rüku ve secdeye yatar. Camiyi öne doğru süpürür, çöpü faraşla alırlar. Kapıya doğru süpürürsen giren hava tozu kaldırır, yaptığın işin manası kalmaz.

İtikaf odaları da unutuldu gitti, hâlbuki bir sünneti ihya etmenin sevabı ortada.

Adam hayatında abdest almamış, bir şadırvan yapıyor mayi müstamel şakır şakır üstünüze sıçrıyor.

Kadınlara ayrılan yerler tabutların arasında, merdiven altlarında. Hâlbuki onların zarafetine yakışacak şekilde tezyin edilebilir pekala.

Biz süslemeleri duvara çizmeyeceğiz, CNC tezgâhlarla ahşaptan oyacak ve satıhtan on santim öne çıkaracağız. Cami boya badana görse de işlemeler yerinde kalacak.

Son yıllarda araya tabure ata ata mescidleri dolmuşa çevirdiler. Babamın vazife yaptığı camide bile üç sıra sandalye var, adamcağız söz dinletemiyor yaşlılara. Böyle giderse gözümüz alışacak. Sözde âlimler de fetva verecek, kiliseye döndürecekler maazallah!

OLDU MU ŞİMDİ YA?

Doksanlı yıllar. Karagümrük'te bir çeşme var, kitabesini Hattat Rakım yazmış ki hayranım ona. Gelip gidip resmini çekiyorum, dialarını saklıyorum dosyamda. Tutmuş esnafın biri yazıyı yeşile boyamış, biraz yaldız maldız atmış ve gövdeyi yekpare fayansla kaplatmış. Bakır musluğu sökmüş, gitmiş pahalı bir banyo armatürü taktırmış babasının hayrına.

Görünce beynimden vurulmuşa döndüm, sinirden ağlayacağım. Fotoğraflarını buldum geldim. Bunu kim yaptı? Dediler "şu amca!"

Resmi gösterdim, bak böyleydi böyle oldu. Gitti mi hoşuna? Güzeeel diyor, farkında değil hâlâ.

Ben şikâyet etmedim, ama eden etmiş, bayağı başı ağrıdı. Çeşmeyi tekrar kazıdılar, kitabe hâliyle yıprandı, şimdi zor okunuyor.

Kim bilir, camilerin başına neler geliyor?


.

Nerede o eski Filibe

29 Ağustos 2015 01:00

 

A -

A +

17. yy'da Filibe'yi gezen Evliya Çelebi 53 cami,  3 medrese, 70 mektep, 8 hamam, 11 tekke, 7 dârülkurrâdan bahsediyor. Bugün sadece 2 cami bir mektep ayakta duruyor.

ugün Bulgaristan'ın sınırları içerisinde İstanbul kadar köklü bir beldedeyiz... Filibe'de!

Eski adı Philippopolis, yani Filip'in şehri.

Peki Filip?

Kral II Filip canım. Hani ünlü Makedonyalı İskender'in pederi.

Haşmetlileri bundan 24 asır evvel Meriç'i ayaklar altına alan üç sivri tepeyi gözüne kestiriyor. Buraya bir şehir kurduruyor.  

Üç... Tepe... Şehir...  O sıralar Trimonthium deniyor...

Romalılar ihtişamı sever malum, abartıyorlar. Şehir büyüyor, gelişiyor, yandaki tepelere taşıyor.

Bir ara Hunların eline geçiyor (444), sonra Justinianus (527-565) sil baştan imar 

ediyor.

VII. yüzyılda Slav istilasına uğruyor, yine Doğu Roma derken Haçlı istilaları... 

Onarılıyor, ayağa kalkıyor, 1204'te tekrar Haçlı yağmasına maruz kalıyor.

Bir süre Bizanslılar, Bulgarlar ve Haçlılar arasında el değiştirip duruyor, sabah kalkıyorsunuz surdaki bayrak değişmiş, muzafferler kapı kapı dolanıp adam 

ayıklıyor.

İşte bu kaos Türklere yarıyor, Filibe bila kayd-u şart Lala Şâhin Paşa'ya teslim oluyor (1361).

HOŞGÖRÜ DENİNCE...

 Osmanlılar Filibelileri hoş tutuyor, halk yine evinde barkında oturuyor, kiliseleri kendilerine kalıyor. Şehir serpilip büyüyor, Cendem Tepe, Pınarcık Tepe, Saat Tepe, Taksim Tepe, Nöbet Tepe, Cambaz Tepe, Markovo Tepe derken Asitane misali yedi tepeye yayılıyor.

Lala Şâhin Paşa Meriç üzerine şirin bir köprü yaptırınca kervanlar da yöneliyor, ticaret hızlanıyor. Yetmiyor paşamız onlara çeltik ziraatini öğretiyor. Düşünün Topkapı Sarayının pirinçleri bile Filibe'den gidiyor. İyi kazanıyorlar, keyifleri yerine geliyor.

Osmanlı Filibe'yi kubbelerle donatıyor. 2.Murat tarafından yaptırılan Cuma (Hünkar) Camii muazzam bir külliye, yanında han, hamam, mektep, medrese ve 6 kubbeli bir bedesten bulunuyor, bir nevi "nüve" oluyor. 

Cuma Camii'nin halk arasındaki adı "Ulucami!" Bursa Ulucami'yi andırıyor mu? Evet, çok kubbeli yapısı ve kıymetli hatları ile akranını hatırlatıyor.   

 Hasılı ecdadın müşfik idaresi meyvesini veriyor, yerli halktan İslamiyet'i seçenler oluyor.

Bir ara Kırım'dan Tatarlar getiriliyor, ardından Erzincan, Erzurum, Şebinkarahisar ve İskilip Türkleri yerleştiriliyor. Yerli halk evlad-ı fatihan ile kaynaşıveriyor ve ortaya "macırca" diyebileceğimiz o hoş şive çıkıyor. 

KÜLLENEN KÜLLİYE

 Rumeli Beylerbeyi Gazi Şehâbeddin Paşa da Meriç kıyısına büyük bir külliye yaptırıyor (1445).  Medresesi, zaviyesi, talebe odaları, hanı, hamamı, eksiği gediği kalmıyor...

Mutfakta kazan kazan aş kaynıyor, tasını uzatan alıyor. Kimseye dini dili meşrebi sorulmuyor, belki de bu yüzden "İmaret Camisi" adıyla anılıyor.

Bakın şu işe ki yemek verme geleneği günümüzde de sürüyor, avlusunda 30 ramazan iftar sofrası açılıyor.

Uzun yıllar metruk tutulan cami Komünist rejimin yıkılmasıyla ibadete açılıyor, lakin hamam ısrarlı taleplere rağmen verilmiyor.

Diyeceksiniz hamamı ne yapacaklar? İmaret camisinin bahçesine yığılan mezar taşlarını, kitabeleri, çeşme alınlıklarını elden geçirip sergilemek istiyorlar. Eğer zikrolunan hamam "İslam Eserleri Müzesi" olursa Filibe'ye değer katacak.

Peki bu taşlar nerden gelmiş, niye atmışlar?

Şöyle açıklayayım, komünistler Bulgaristan'daki Osmanlı eserlerini yıkıyor, kırıyor ancak içlerinden insaf sahipleri sanat değeri yüksek mermerlere kıyamıyor, kenara kaldırıyor. Hak ve Özgürlükler hareketinin siyasete girmesi ile devlet zikrolunan taşları Müslümanlara teslim ediyor.

İstenip verilmeyen vakıf mallarından biri de Mevlevihane. Minaresi yıkılsa da ben tekkeyim diye haykırıyor. Kâğıt üzerinde Müftülüğe ait, şu anda içkili lokanta olarak kullanılıyor.

HUZURLU GÜNLER

 Filibe Balkanlardaki kozmopolit kentlerden biri. 1568'de İspanya'dan getirilen elli dört Yahudi ailesi de buraya yerleştiriliyor. Tahrir defterine göre 33 Müslüman, 5 Hıristiyan, bir Yahudi mahallesi bulunuyor.

17.yy'da havaliyi gezen Evliya Çelebi "Filibe Avrupa'nın en güzel on şehri arasındadır" deyip 53 cami, 3 medrese, 70 mektep, 8 hamam, 11 tekke, 7 dârülkurrâ ve 880 dükkândan söz açıyor. Şehirdeki ilim ikliminden olacak şeyhler, fakihler, müellifler temayüz ediyor. Peç havalisi Avusturyalıların eline geçince Filibe'ye çekilen göçmenler bir mevlevîhâne tesis ediyor. Elbette Halveti, Celveti, Kadiri ve Gülşenilerin geçmişi daha eski, tekkelerden zikr sesleri taşıyor.

Filibe'de Yeşilzâde Riyâzî, Kadı Abdüllatif, Alâeddin Ali Çelebi, şair Çelebi Kadı, oğlu Mehmed İzzetî, Nûreddinzâde Mustafa Efendi, şair Revnak, Cefâyî, Nâlişî, Latîfî, Sâkî (Îsâ Hoca Fânî) ve Cihan Pehlivanı Kara Ahmed gibi ünlüler yetişiyor. Tokatlı âlim Molla Lütfî ve şair-fakih Molla Hayâlî de ders veriyor.

Balkanlar'ın ilk modern tekstil fabrikası Filibe'de kuruluyor (1847). Bu arada şairler fazıllar edebiyat cemiyetlerinde bir araya geliyor. Filibe kitap basım işinde de mühim bir merkez oluyor. Matbaalar beş dilde baskı yapabiliyor. Evlerin, konakların ihtişamına bakılırsa ticaret tıkırında görünüyor. 

VE DERKEEN...

 Geçtiğimiz asırda Osmanlının başı gaileden kurtulmuyor, çeteler komitacılar derken havali huzura hasret kalıyor. Katliamlar, kundaklamalar, gasp yağma vakaları, ırz düşmanları kol geziyor.

Sizin kızınız kızanınız olsa ne yapardınız?

Ahali de onu yapıyor, Anadolu'ya hicret ediyor.

 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşını müteakip Bulgarlar Filibe'yi ele geçiriyor, adı "Plovdiv" olarak değiştiriliyor. Türklerin göçmesi ile şehrin çökmesi bir oluyor. Bulgarlar, Filibe'yi Osmanlı gibi yönetemiyorlar, "ötekilere" baskı uygulanıyor. Önce Rumları kovuyorlar, sonra sıra Yahudilere geliyor. O renkli Filibe'den eser kalmıyor.

Osmanlıdan kalan emsalsiz mirasa da barbarca saldırıyorlar, Filibe'deki 53 camiden 51'i yıkılıyor.

Kurşunlu Han ve bedestenden (kapalı çarşı) ne istiyorlar bilinmez? Bu cahilce saldırı Filibe için büyük kayıp oluyor.

İsfendiyaroğlu İsmâil Bey'in (1461-1479) Markova köyünde (bizzat kendi mülküdür) yaptırdığı nefis cami, iki mescid, zarif türbe ve nakışlı tonozları ile tanınan çifte hamam da balyozlardan payını alıyor (1914).

Halbuki İsmâil Bey zamanında dünya kadar para harcayıp Rodopların suyunu Filibe'ye indiriyor.

Demirperde yıllarında da zihniyet değişmiyor. Komünist idare İslami eserleri insafsızca budarken Hıristiyanlara ait olanları gün yüzüne çıkarıyor.

Birine çok, ötekine yok. Halkların kardeşliği manifestolarda kalıyor.

Uzun lafın kısası ümidini turizm gelirine bağlayan Bulgaristan tarihten yana fukara kalıyor.

Eğer bu gün her biri mimari zirve olan Seyyid Mahmud, Musalla, Taşköprü, Ambar Gazi, Tepe, İne Hoca, Saraçhane, Çelebi, Yeşiloğlu, Çukur, Buruc Baba, Süpürge Baba, Hacı Ömer, Hacı Hasan, Zincirli, Bey, Moluphâne, Alaca, Kirpici camileri ile Gül, Hoşkadem Kumrulu Mescidleri ve onca mektep, medrese, han, hamam, sebil, çeşme dursaydı bambaşka bir Filibe olacaktı karşımızda.

 

AH BE KOMŞİ

 Filibe, günümüzde yaklaşık yarım milyon insanın yaşadığı bir Balkan şehri. Rahatça gezip dolaşıyorsunuz, karşınıza mutlaka Türkçe bilen birileri çıkıyor. O sevimli muhacir aksanıyla "H" leri yiyip konuşuyor oj geldınız diyorlar.

Görünen o ki AB macerası Bulgaristan'a yaramamış, ne Euro'ya geçebilmiş, ne Avrupalı olabilmişler. Metruk binalara, kırık camlara, inik kepenklere, boşalan köylere ve ıssız sokaklara bakılırsa işler iyi gitmiyor. Serbest dolaşım imkânı bulan gençler ver elini Almanya demişler, gençler ekip biçme işine bulaşmıyor, hayvan bakmaya yanaşmıyorlar.

Giyiniyor, kuşanıyor, taranıyor cafelerde zaman öldürüyorlar. Şu cep telefonu ne büyük keşifmiş(!), parmaklar tuşta, gözler ekranda... Elin Alman'ı Fransız'ı o mümbit arazilere çöreklenince uyanacaklar.

Meğer ki geçmiş ola...

BAŞKAN'IN ELİ DEĞDİ

Muradiye ya da Hüdavendigar Camisi 2008 yılında İBB tarafından restore ettirilmiş ve ramazanın ilk cuması ibadete açılmıştı. Filibeliler ecdat yadigârına verdiği destekten dolayı Kadir Başkanı unutamıyorlar.


.

Mahzun mescit "El Aksa"

5 Eylül 2015 01:00

 

A -

A +

"Oraya (Mescid-i Aksa'ya) gidin ve içinde namaz kılın. Eğer oraya gidemez ve içinde namaz kılamazsanız kandillerinde yakılmak üzere zeytinyağı gönderin."  Hadis-i şerif

İş adamı Şevki Yüksel ağabey ile havadan sudan konuşuyoruz. O bana plastik kalıp işini anlatıyor ben ona gazeteciliği. Laf arasında "bizim mesleğin çilesi de neşesi de var" diyorum, "bahane ile dünyanın çok yerini görüyoruz, Asya, Avrupa, Afrika..."

- Peki ya Kudüs'ü gördün mü?

- Ah çok isterdim ama...

Telefona uzanıyor, birileri ile konuşuyor, "pasaportun hazır mı" diye soruyor.

- Tabii daima.

Aradan birkaç hafta geçiyor, bir gün seyahat acentesinden arıyorlar. Ali Bey filan gün çıkıyoruz yola.

-Hayrola?

-Şevki Bey adınızı yazdırdı, Kudüs'e gidiyoruz unuttunuz mu yoksa?

Yalanı yok unuttum, ama bozuntuya vermiyorum "ha evet tabii" diyorum şaşkınlıkla.

UZAK SAYILMAZ 

 Tel Aviv tayyare ile iki saat sürüyor, Kudüs de bir o kadar. 

Yollar düzgün otobüsler rahat.

Kutlu beldeye yaklaşıkça Mescid-i Aksa'nın mahzun resmi beliriyor hafızalarımızda. Mübarek mekân Mirac mucizesinin şahidi. Alemlerin Efendisi (Sallallahü aleyhi ve sellem) imam olmuş nebilere namaz kıldırmış burada. Sağda solda medreseler, sebiller, kuyular şadırvanlar, havuzlar görüyoruz, dört ayrı minare, misafirhaneler, darulhadis, darülkurra... Hepsinin hikâyesi var, her biri ayrı hatıra.

 Nedense Mescid-i Aksa denince sadece Kubbet-üs sahra gelir aklımıza. Halbuki El Aksa bu alanın tamamı, içinde Kıble Mescidi, Mervan Mescidi, Velid ve Burak mescitleri de bulunuyor. Boyu 490, eni 321 metre diyeyim de anlayın. Koca bir külliye başlı başına. Siyonistler araştırma bahanesi ile Burak duvarından dalmış tünel kazıyorlar. Maksatları çökertip yok etmek, ancak bunu yapabilmeleri için Mescid-i Aksa'nın cemaatsiz kalması lazım, sabahın seherinden yatsının hitamına kadar mescide koşan müminler onlara bu fırsatı vermiyor. Şuurlu Müslümanlar "El-Beyarık Seferleri" ile (Bayraklar meşaleler) Filistinin dört bir yanından bila bedel cemaat taşıyor, bizzat Selahattin Eyyubi'nin başlattığı hayrı yaşatıyorlar. Irkçı İsrail Hükümeti de zaman zaman müminlere 40 yaş sınırı koyarak ibadet hürriyetine mani oluyor. Diyelim Kudüs'te ama mücavir alan dışında mukimsiniz, mescide gelemiyorsunuz asla. Çünkü köyünüz, beldeniz, tellerle, duvarlarla, bariyerlerle çevrilmiş, çıkamıyorsunuz dışarıya. Bu manialar öyle atlanarak zıplanarak geçilesi değil, beton blokların yüksekliği yer yer 17 metre. Kulelerdeki snaypırların gözü üzerinizde, vurmak için bahane arıyorlar.

SAFLARI SIKLAŞTIRALIM

 Müslümanlar cemaate devam ettikleri müddetçe Siyonistlerin Mescidi Aksa'ya dokunmaları zor ama tembellik eder de cemaate katılmazlarsa yağ sürülecek işgalcilerin somunlarına.

Öyleyse madde biiir. Kudüs-ü şerifte kaç gün kaldınız her vakit namazı Mescid-i Aksa'da eda etmelisiniz mutlaka!

Bu zor bir şey değil ama azıcık gayret istiyor. Otelinizden çıkıp önce Kanuni Sultan Süleyman'ın yaptırdığı şehir surlarına varıyorsunuz. Kale kapılarından girdiğiniz eski şehirde hayatınızda görebileceğiniz en otantik sokaklar uzanıyor. Nadiren göğü görüyor, ekseri yürüyorsunuz abbaraların (tünellerin) altında. Küçük mahalle bakkalları, berberler, kasaplar ve kapılarına Kâbe tasvirleri asılmış hacı evleri. Takriben on dakika yürüyüp varıyorsunuz mescidin kapısına. Bu arada önden arkadan ve profilden resim veriyorsunuz tam 316 kamera kayıtta. Kapıda muhafızlara dert anlatıyor "Türk ve Müslüman" olduğunuzu ispat ediyorsunuz. Doğrusunu isterseniz zorluk çıkarmıyorlar. 

YEVMÜL CUMA

İsrail'de cumalar resmen tatil, babalar oğullarının elini tutup mescide getiriyor. Minik müminler mümineler belli ki yıkanmış paklanmış ıtırlanmışlar. Saçlar pırıl pırıl, üzerlerinde bayramlıklar. Küçük hanımlar sade namaz eteklerine bürünmüşler ama alttan simli pullu papuçlar parlıyor. Namazı kılıyoruz, tespihler çekiliyor, dualar ediliyor merdiven başından dağılan cemaati izliyoruz. Görünüşte önümüzde sadece Kıble Mescidi var. Eni belli, boyu belli ne kadar cemaat olabilir ki orada. Ama boşal boşal bitmiyor. Meğer sağında Burak Mescidi varmış solunda Mervan. Cumadan sonra Kadim Mescid denilen dehlizlere götürüyorlar, yerin altında muazzam boşluklar... Uçsuz bucaksız desem abarttığımı sanacaksınız ama inanın on binler durabilir saflara. Ve halife Velid'in düzenlediği mescide giriyoruz. O da yerin altında. İşte iffet timsali Meryem validemizin ibadete çekildiği hücre de oraya tekabül ediyor. İsa Aleyhisselam burada açıyor gözünü dünyaya. Demek ki Mescid-i Aksa ne güney ucundaki Kıble mescidi ne de altın renkli Kubbet-üs sahra... Bütün bu alana deniyor, her yeri kıymetli, tek taşı bile verilmemeli asla.

İNSANLIK TARİHİ KADAR ESKİ 

Bir kaç geçici işgali saymazsak El Aksa, Hazret-i Adem devrinden beri mescit olarak müminleri ağırlar, "Siyon mabedi" olmuyor asla.

Müslümanların ilk kıblesi ve en kıymetli üç mescidden biri olan Mescid-i aksa Beytülmakdis "mukaddes ev" diye geçiyor kitaplarda. Nasıl Kâbe-i muazzamaya çevresiyle birlikte Mescid-i Harâm deniliyorsa Mescid-i Aksâ etrafına Harem-i şerif deniyor. Kâbe'den sadece 40 yıl sonra yapılıyor. Nuh tufanı ile kayboluyor. Hazret-i İbrahim ve oğlu İsmail Aleyhisselam aynen Kâbe-i muazzama gibi temellerini buluyorlar. Bilahare Hazret-i Dâvûd inşaata başlıyor. Ancak bitirmek oğlu Süleyman aleyhisselama nasip oluyor. Bunun için gerekli taş ve keresteler Lübnan dağlarından getirtiliyor. Gariptir ama bina sessiz sedasız yükseliyor çekiç sesi duyulmuyor. Niye? Çünkü Süleyman aleyhisselam cinleri de çalıştırıyor. İlk mescidin yeri Kubbetü's-sahranın bulunduğu Kudsü'l-akdes denilen mevkiye tekabül ediyor. Uzunluğu 60, genişliği 20, yüksekliği 30 arşın (bir arşın 45 cm. denk geliyor.) Mâbedin ön kısmına ahid sandığı için (içinde Tevrat levhaları muhafaza edilirdi) bir iç oda yapılıyor, duvarları ahşapla örtülüp altınla bezeniyor. 

İŞGALLER İSTİLALAR

 Yıllar geçiyor yağmalar istilalar derken Beytül makdisin izi esamisi kalmıyor. Bilhassa Babil hükümdarı Buhtunnasr (Nebukadnezzar) şehri harap ediyor. Bâbil Persler tarafından zapt edilince İsrail oğulları Kudüs'e dönüyor ve mâbet yeniden inşa ediliyor (M.Ö. 515). Ardından Selefki Kralı Antiochos musallat oluyor. Mübarek mekâna Yunan tanrılarının heykellerini koyunca Makkabi isyanı başlıyor ve muvahhidler Mescidi ele geçiriyor. Derken Roma işgali, ardından Part hâkimiyeti. I. Herod mâbedi yeniden yaptırıyor ki işte Hazret-i İsa da o yıllarda doğuyor. Ve rahavet yılları. Beytülmakdis panayıra dönüyor. Hazret-i İsa tebliğde bulunurken Yahudi kâhinler karşı çıkıyor. M.S 70'de Romalı Titus Kudüs'e giriyor. Acıması yok, yakıyor, yıkıyor. Bir başka Romalı Hadrien ise Beytülmakdis'in yerine Jüpiter Tapınağı kurduruyor. Kostantin Hıristiyanlığı kabul edince tapınağı yıktırıyor, kiliseye çeviriyor. 

VE?MİRAC?MUCİZESİ

 Server-i kainatın Mescid-i Aksa'ya getirildiği İsrâ sûresinde açıkça belirtiliyor ki miraca "hal, rüya" diyenler bu ayet-i kerimeye muhalefet ediyor. Hazret-i Ömer, Kudüs'ün anahtarını teslim aldığında Mescid-i Aksa'yı perişan halde buluyor. İlk işi mübarek mekânı molozlardan kurtarmak oluyor, kendisi de bizzat çalışıyor. Ortalığı temizleyip huzur içinde namaz kılıyorlar. Bilahare doğu duvarı cihetine bir namazgâh yaptırıyor. Emevî Halifesi Abdülmelik bin Mervân (Mısır'ın yedi yıllık vergisi ile) muazzam bir mescit inşa ediyor. Hicri 158'de Mehdî-Billâh tarafından yenilenen mescit, Abbâsî Halifesi Me'mûn (830) ve Halife Zâhir (1034) tarafından âdeta yeniden yapılıyor. Haçlı istilâsında tapınakçıların çöreklendiği Beytülmakdis çok yıpranıyor. Selâhaddîn-i Eyyûbî itina ile tamir ve tezyin ediyor. Nûreddin Zengî'nin yaptırdığı minberi Halep'ten alıp, Mescid-i Aksaya koyduruyor. (Tek çivi kullanılmadan yapılan muhteşem minber bir fanatiğin attığı el bombaları ile yanıyor)

Osmanlılar Kudüse hâkim (hükümdar) değil hadim (hizmetçi) oluyorlar. Dedelerimiz Mescid-i Aksa'ya çiçek gibi bakıyor. 

Ve son onarımı da Mimar Kemâleddin gerçekleştiriyor.

Yani Mescid-i Aksanın her taşında Müslümanların emeği ve parası var, ecdat buraya hizmeti şeref sayıyor.

BİRİ DEĞİL HEPSİ AKSA

 

Mescid-i Aksa yarım kilometrelik boyuyla muhteşem bir külliye. İçinde 6 mescit, 4 minare, dördü kapalı 14 kapı, 12 medrese, 15 kubbe oda, 10 ayrı kemer ve revak, kuyular şadırvanlar, namazgâhlar bulunuyor.

ÜSTÜ DE MESCİT, ALTI DA

Meğer avlunun altında yer yer mescitler varmış, asıl kalabalık aysberg gibi toprağın altında.

Ruhumuz, kanımız canımız Aksa. 

Müminlere tarifsiz bir huzur veriyor, bazı şeyleri yaşamak gerek kelimeler yetmiyor. 

 

..