ehlisunnnetde - T AKYOL 26

ABDULHAMİD HAN

ABDÜLHAMİD HAN Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı. İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar: Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi. Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur. Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur. Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı. Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız. Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar. Rabbim Başbakanımızı korusunu2026

ehlisunnnetde

.02/01/2026 00:01
İslam’ı nasıl anlamak?
229
İslam’ı şöyle anlamak gerekir diye yazacak değilim. Böyle bir yazı yazmak için tefsir, hadis, kelam, fıkıh ilimlerinde esaslı bir ilme sahip olmak bile yetmez. Çünkü bu dallarda yazılmış eserleri hıfzetmek yetmez… Çünkü yeni bir bakış getirmiş olmazsınız, yüzlerce yıldır yapıldığı gibi “nakilcilik” yapmış olursunuz.

Peki ne yapmalı? İslam tarihine bir laboratuvar gibi bakıp dersler çıkarmalı… Yani tarih ve sosyolojide de esaslı bilgi sahibi olmak gerekir.

Hatta ‘bilim felsefesi okumuş olmak gerekir. Çünkü klasik Kelam ilmi, o zamanlardaki dünya-merkezli bir evren anlayışıyla teşekkül etmişti…

Bugün biliyoruz ki, dünyamız evrendeki milyarlarca yıldızdan biridir, güneşin etrafında dolaşan gezegenlerden biridir.

YENİ BİLGİLERE AÇILMAK
İşi fazla mı büyüttüm? Kim bu kadar bilgiye sahip olabilir?

Bu haklı bir itirazdır. Her bir ana bilim dalının kaç branşa ayrıldığı çağımızda arttık “allame-i kül” mümkün değildir.

Eyvah mı?.. Hayır eyvah da değil. Öyle birinin çıkmasını beklemek de saçmadır. Zaten bilimlerin kendisi da asırlar içinde adım adım gelişti; hem de bazen diri diri yakılarak, derisi yüzülerek…

Mesele, mümin bir Müslüman’ın zihninin yeni bilgilere açık olmasından ibarettir.

Tarihi bilgi mirasını kutsayınca bu mümkün olmuyor. Bugünün büyük problemi, Müslüman zihninde tarihin kutsanması, elekten, eleştiriden geçirilmemesidir. Bunun ucu Taliban’a, IŞİD’e kadar gidiyor!

Hele de fıkıhta hâlâ eski fetvalara tarihi metinler olarak değil de, ilahi hakikat beyanları gibi bakmak yaygındır.

2013 yılında, Selefi zihniyetin, İlahiyat programından felsefe grubu dersleri kaldırdığını, büyük tepki üzerine tekrar konulduğunu hatırlayalım.

TARİHİ MİRAS
Merhum Ömer Nasuhi Bilmen, en büyük fıkıh âlimlerimizden biriydi. “Fıkıh Istılahları” konulu 8 ciltlik muazzam eseri, 1949-1952 arasında, İstanbul Üniversitesi’nce basılmış, Sıddık Sami Onar, Hüseyin Nail Kubalı ve Hıfzı Veldet Velidedeoğlu gibi hukuk profesörleri eserin değerini belirten yazılar yazmışlardı.

Bilmen Hoca’nın bir de tefsiri vardır; fıkhın ana geleneğine uygun olarak nakilcidir. Mesela, mevsimlerin sebebinin “güneşin deveranı” olduğunu yazar. Eski tefsirlerden aktarmıştır. (Kur’an-ı Kerimin Türkçe Meal-i Âlisi ve Tefsiri, cilt 4, s. 1690)

Oysa, hadis âlimi hocamız Prof. Mehmed Said Hatiboğlu, “Kültürel Mirasımızı Tenkid Zarureti” adlı zihin açıcı eserinde, eski kitaplardaki bilime aykırı rivayetleri eleştirir ve çağdaşları olan “İbn-i Sinalarla, Birunilerle bu konuları müzakere etmiş müfessir, muhaddis ve fakihlerimizin bulunmamasını” esefle kaydeder. (Otto Yayınları, s. 56 vd.)

Osmanlı bilim tarihinin en büyük isimlerinden Kâtip Çelebi, 1600’lü yıllarda Cihannüma adlı emsalsiz eserinde, Müslümanların gök cisimlerini ve tabiat olaylarını merak etmediğini, oysa Hristiyan ve Yahudilerin bu konularda çok okuyup yazdıklarını derin bir üzüntüyle belirtir. Batı’da gelişmekte olan modern astronomi hakkında bilgiler verir. (Cihannüma, İBB yayınları, 2010, s. 44)

Bütün mesele budur! Müslüman zihnin, başka medeniyetlerden ve özellikle Batı’dan gelen bilgi ve tecrübelere zihnini kapatması!

Bunu “öze dönüş” falan gibi hamasi ifadelerle ululaştırmak kolaydır üstelik.

MODERN BİLGİ
Müslüman’ın modern bilimi sahiplenmesi konusunda, hukuk sahasında örnek, dün Cevdet Paşa ve Mahmud Esad Efendi ise, bugün mesela Ali Bardakoğlu hocamızdır.

Yetkin bir fıkıh profesörüdür ve aynı zamanda Hukuk Fakültesi mezunudur. Kitaplarında bu derinliği ve ufuk genişliğini görürsünüz.

Bilim tarihi konusunda Prof. Bekir Karlığa Hocamız, benim gözümde birinci sıradadır.

Muhterem Karlığa Hocamızın hayat hikayesini yansıtan nehir söyleşi, “Bir Varoluş Hikayesi” adıyla yayınlandı. İç Anadolu’dan, klasik din tedrisatı, İmam Hatip, Yüksek İslam Enstitüsü ve Batı’da bilim tarihi… Kitapta “felsefi bilgi”nin Müslümanlar için zorunlu olduğunu, ufukların ancak böyle açılacağını anlatıyor.

“İslam Düşüncesi’nin Batı Düşüncesine Etkileri” adlı iki cilt eseri, her kitaplık için “olmazsa olmaz’dır. Bir örnek vereyim. İbn-i Rüd’ün eserleri Batı’da matbaada binlerce nüsha basılıp tartışılırken, Osmanlı kütüphanelerinde sadece 4 nüsha el yazması vardı.

Karlığa hocam hakkında ayrıca yazacağım.

Hülasa, bütün mesele bu: Zihnimizi bilgiye açmak.

4/01/2026 00:01
Erdoğan’ın vârisi?
225
Tartışma ya da yorumlar erken başladı. Erdoğan’ın siyasi vârisi kim? Birkaç bakan adıyla damatlardan ve en çok oğlu Bilal Erdoğan’da bahsediliyor.

Erken deyişimin sebebi bu: Erdoğan tipindeki liderler hiçbir zaman feragatle siyasetten çekilmezler, ellerindeki hiçbir yetkiden feragat etmezler. Erdoğan’ın Beyoğlu ilçesinde başlayan siyasi hayatı, bunun en açık örneğidir: Daima bir basamak yukarıya ve daima daha çok yetkiye yürüdü.

Bu yürüyüşü kendi iradesiyle bırakması, müthiş bir sürpriz olur. Hemen tahmini söyleyim: Seçimler Meclis’te DEM’in oylarıyla 5-6 ay öne alınması, böylece Erdoğan’ın üçüncü defa, aslında dördüncü defa aday olması büyük ihtimaldir.

Seçimleri kazanabilir mi, o ayrı konu.

‘ERDEMLİLER HAREKETİ’

Erdoğan’ın bu mizacını ilk fark edenlerden biri sanırım merhum Necmettin Erbakan’dı. Erbakan da aynı mizaçta olduğu için müstakbel rakibini ‘hiss-i kabl el vuku’ ile erken sezmişti.

Hapisten çıktığı günlerdi. Nazlı Illıcak, evinde yemekler düzenleyerek Erdoğan’ı medya mensuplarıyla tanıştırırdı. Ben daha önce tanışırdım. O yemeklerden birinde, gayet mütevazi ve nazik davranışla Erdoğan sormuştu:

“Abdülhamid Cevdet Paşa’dan şüphelenmiş doğru mu?”

Doğru olduğunu, Abdülhamid’in Mecelle Cemiyeti’ni dağıttığını Mecelle’nin bu yüzden eksik kaldığını anlatmıştım.

Erdoğan, “Erbakan da benden şüpheleniyor” demişti.

Oysa Erdoğan, liderinin adını oğluna vermişti; Necmettin Bilal…

“Erdemliler Hareketi” de Erbakan’ın otoriter liderliğine karşı Erdoğan, Abdullah Gül ve Bülent Arınç üçlüsü tarafından başlatılmıştı. Sloganları “tek adam liderliğine hayır”dı.

Ak Parti’nin kuruluş bildirisine, program ve tüzüğüne baksanız Avrupa’daki liberal bir parti sanırsınız. Lider sultasının reddi, adayların ön seçimle belirlenmesi, kuvvetler ayrılığı, bağımsız merkez Bankası, fikir ifade hürriyeti…

‘TAYYİB’İN PARTİSİ’

Erdoğan’da liderlik karizması vardır. Öne geçti, bu fikirlerle yola çıktığı arkadaşlarının hemen tamamını zaman içinde dışladı. Hatta 2007’de Meclis tarafından Cumhurbaşkanı seçilen Abdullah Gül’ün, 2014 seçimlerinde aday olmasını engelleyecek bir kanun bile çıkardı. (10 Ocak 2012, Kanun no: 6271)

AYM iptal etti, Gül aday olmadı, siyasetten çekildi.

Partinin kuruluş belgelerinde ve Meclis konuşmalarında kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, fikir ve ifade hürriyeti, Merkez Bankası’nın bağımsızlığı gibi değerleri savunan kuruculardan bugün sadece biri halen partidedir: Hukukçu Hayati Yazıcı.

Erdoğan’ın karizması, kitlelerde partisinin önünde gidiyordu, o da partisini “Tayyib’in partisi” haline getirdi. Bekir Bozdağ ‘in ifadesiyle “Tayyib’in partisi.”

Adayları ve her kademede görevlileri Erdoğan’ın belirlemesi, bunun uygulamasıdır.

‘VELAYET’ İLİŞKİSİ

Erdoğan Cumhurbaşkanı seçildiğinde “AK Parti benim çocuğum gibiydi” demişti. (27 Ağustos 2014)

Anayasaya göre partisiz cumhurbaşkanıyken, katılamadığı AK Parti kongresi hakkında şöyle diyordu:

“Ben bu partinin kurucularından biri değilim, kurucu genel başkanıyım. Bu kurucuları oluşturan, bu gayreti ortaya koyan kişi şahsım. Dolayısıyla adeta bir anne-baba evladını nasıl izlerse takip ederse doğrusu ben de bu ilk kongrede onu öyle izledim, öyle takip ettim…” (17 Eylül 2015)

Parti lideri ve cumhurbaşkanı ile partisi arasındaki ilişkinin böyle “velayet” ilişkisi olması, partisiz cumhurbaşkanını şart koşan parlamenter sistemle bağdaşamazdı. “Tek kişilik hükümet” demek olan CB sisteminin temelindeki saik budur. Parti-devlet füzyonunun da temelinde bu saik var.

Zamanımızdaki soru, Erdoğan’ın “çocuğunu” kime emanet edeceğidir. Kimseye emanet etmeyecek, kendisinin deyişiyle “Allah ömür verdikçe” elinde tutmak isteyecektir.

Hayat şartları ve anayasa, feragat gerektirirse, devredeceği isim olarak Bilal Erdoğan’dan başka kimseye bu kadar itimat etmez; bu tür liderliğin doğası böyledir. Bilal Erdoğan’ın sivri ideolojik çıkışları, mitinglere öncülük etmesi bunun hazırlığıdır diye düşünüyorum; kitlelere değil, partinin ideolojik gövdesine sesleniyor.

Bu kadar kötü idare edildiğini gören halk ne diyecek bakalım.

Özellikle formel ya da pazarlıkla belirlenmiş bir aday değil de halk desteğine sahip bir isim aday çıkarsa Erdoğan’ın işi çok zordur.

Gelecek, kimsenin çantasında keklik değil.

06/01/2026 00:01
İki haydut
92
İkisi de megaloman… İkisi de kendilerini Tanrı’nın özel misyonla yarattığına inanıyor… İkisi de askeri güç manyağı… İkisinin de anladıkları tek unsur güç… Hukuk, insan hakları, teamüller bunların gözünde “değer” değil, “norm” değil; işlerine yaradığında suistimal edecekleri aletler…

Evet doğru tahmin ettiniz, Netanyahu ve Trump.

Netanyahu, Gazze’de yaptığı soykırımı anlatırken “Tevrat kehaneti” demişti. (9 Nisan)

Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin “savaş suçu” sanığı, hakkında tutuklama kararı var, binlerce çocuğun, masum insanın kasabı.

Trump’ın “Tanrı, Amerika’yı yeniden büyük yapmak için beni korudu” sözü megalomanisinin boyutlarını anlatıyor. (22 Ocak)

İcra metodu, ülkeleri askeri güçle tehdit etmek, şantaj yapmak, füzelerle vurmak… Trump’ın gümrük vergisi tehditlerini anlatırken Financial Times’da Martin Wolf “yaptığı düpedüz gangsterlik” diye yazmıştı. (3 Ekim) Haydutluk yani.

POPÜLİZM VE MACERA
Maduro ve selefi Hugo Chavez kirli diktatörlerdi. Dünyanın en zengin petrol rezervlerine sahip Venezuela’yı Körfez kadar zengin yapabilirlerdi. Fakat popülist ve maceracı politikalarla mahvettiler.

Bizde 1970’lerdeki “MDD hareketine” benzeyen ve cunta-seçim gelgitleriyle çalkalanan Üçüncü Dünya solculuğu ile petrol gelirlerini “halka vermek” yoluna gittiler; tamam da bu ithalatı, üretimden ucuz hale getirdi… Dış açık hızla büyüdü.

Emperyalizmle mücadele olarak Amerikan petrol şirketlerini kovdular, tesislerine tazminatsız elkoydular; tamam da petrol çıkarma, depolama işini kendileri yapamadılar; bu kapasiteleri yoktu…

2022’ye kadar çoğu iyi eğitimli 3 milyon Venezuelalı yurt dışına göçtü.

Özellikle Maduro Çin’e yanaştı. Çin, petrolünün yüzde 17’sini Venezuela’dan alıyordu.

Petrol üretimi bir zamanlar günde 3 milyon varile çıkmış olan Venezuela’nın üretimi 650-700 bin tona düştü.

Emperyalizmle mücadele tamam da bunun için de akıl, bilgi ve alt yapıyı iyi hazırlamak gerek.

MONROE DOKTRİNİ
Trump’ın, egemen bir devletin, diktatör de olsa başkanını bir gece baskınıyla kaçırmasında, bir sebep kendi “Büyük Başkan” megolamanisi, diğer sebep Latin Amerika’ya ABD’nin “arka bahçesi” diye bakması ve Çin’in sokulmasından ürkmesidir.

ABD Başkanı James Monroe, Aralık 1823’te Kongre’ye gönderdiği mesajda, temel dış politika ilkesini, özetle “Avrupa işlerine karışmamak, Avrupalıları da Amerika kıtasına karıştırmamak” olarak tanımlıyordu.

Güney Amerika’nın tamamına yakını İspanya sömürgesiydi. 1820-1830 arasında bütün İspanyol sömürgeleri bağımsızlık kazandı; İspanya’dan geriye İspanyolca kaldı.

İspanya müdahale edemedi, onun boşalttığı yere el koymak isteyen başka bir Avrupalı devlet de Latin Amerika’ya asker gönderemedi.

O zamandan beni ABD’nin siyaset hafızasında “arka bahçe” kavnramı yerleşti. CIA’nın en çok hükümet devirdiği bölge Latin Amerika oldu.

ZOR DÖNEM
Zamanla gevşemiş, “Atlantik’in iki yakası” ilişkiler gelişmişti. Trump, MAGA yani “Amerika’yı yeniden büyük yapmak” hırsıyla Monroe doktrinini tekrar ateşledi. Sadece Venezuela değil, Panama, Kolombiya, Küba ve Meksika dahil, Avrupa’da da Danimarka’nın Grönland adası.

Sırada İran da mı var?

Koca Trump Monroe’dan geri kalır mı? “Monroe Doktrini büyük bir meseleydi ama biz onu çoktan aştık. Yeni ulusal güvenlik stratejimiz kapsamında, Batı yarımküredeki Amerikan hakimiyeti bir daha asla sorgulanmayacak” diyor.

Korkum, Venezuela’ya kolay elkoymasının, delice hırsını azdırması ihtimalidir. Anlaşılan, önceden Venezuela üst kademesiyle ve hatta Maduro’nın yerine gelen Rodrigez’le anlaşmışlar. Askeri tesis içindeki başkanlık sarayına ABD’nin birkaç helikopteri indi, adam kaçırdı, tek kurşun sıkan olmadı.

Rodrigez, ilk saatlere emperyalizmden falan bahsettiyse de kısa sürede hizaya geldi.

Trump diyor ki:

“Biz burada çok büyük bir petrol şirketine sahibiz. Onlar Venezuela'ya gidecekler, yıkılmış halde bulunan petrol tesislerini tamir ettikten sonra ülkeye para akışını başlatacaklar. Gerekirse ikinci büyük saldırıyı da yaparız.”

Fakat tamir etmek için milyarlarca dolar lazım. Şirketler geleceği belirsiz Venezuela’ya bu kadar parayı yatırmaktan çekiniyormuş.

Trump dünyanın başına bela oldu. Çin’in sinsi yayılışını da dikkate aldığımızda dünya çok sıkıntılı bir belirsizlik dönemine girmiş bulunuyor.

07/01/2026 00:01
Modernleşme sorunu
172
Tarihçi Şükrü Hanioğlu Abdülhamid’le Atatürk’e kadarki dönemler hakkında bir numaralı tarihçidir.

Son eseri “Atatürk, Entelektüel Biyografi”, benzeri yazılmamış bir başyapıttır, eski deyişle şah-eser. Aynı akademik seviyede, aynı dolgunlukta eleştiriler bekliyorum, henüz çıkmadı.

Zihniyet dünyamızın araştırılmamış, teşrih edilmemiş ama olağanüstü derecede önemli bazı yönlerine ışık tutmak üzere, değerli tarihçimizin birkaç tespitine, teşhisine dikkat çekmek istiyorum.

Hem Osmanlı’da, hem Cumhuriyet’te görülen zihniyet sorunlarımız yani…

İKTİSADİ ZİHNİYET
Osmanlı da erken Cumhuriyet de sanayileşmenin yakıcı önemini biliyordu. Devrin şartlarında fabrikalar kurdular, demiryolları döşediler, okullar açtılar…

Fakat bunlar tarihte “sanayi hamlesi” denilecek çapta olmadı, olamadı.

Gazetemizde yayınlanan mülakatında Hanioğlu, hem Osmanlı modernleşmesinde hem Cumhuriyet modernleşmesinde “ekonominin ön planda olmadığını” anlattı.

Devrimle bu değiştirmedi. Atatürk çok okurdu ama okumaları “antropoloji, tarih, dil, felsefe” alanlarına yoğunlaşmıştı. Hanioğlu Atatürk’ün ekonomi hakkında okuduğu Fransızca iki kitap ismi vermektedir.

Ben de birkaç defa yazmıştım, 1930 Buhranı döneminde dünya ve Anadolu krizden kırılırken, dil ve tarih kongreleri onun asıl uğraş konularıydı.

Ekonomi, Başvekil İsmet Paşa’nın alanındaydı. Bütün gayretine rağmen, nihayet “enflasyon nedir?” diye soruyordu. Dönemin ekonomi politikasının dar ve katı olmasını sadece liberaller değil, Şevket Süreyya da eleştirir.

NEO PATRİMONYALİZM
Ekonominin “burjuvazi” yaratacak seviyede gelişmediği toplumlarda ne bilim devrimi ortaya çıkıyor ne de sanayi inkılabı.

Biz II. Viyana’ya giderken Avrupa’da matbaalar harıl harıl kitap basıyor, 1776’da Adam Smith’in ünlü kitabı binlerce nüsha basılacaktır. Ricardo elli, Marks yüz yıl sonra…

Biz de bir tek tanecik şirket yoktu, yayın da yoktu.

Devletler ve zihniyetle de sosyal yapılara göre şekilleniyor.

Bu noktada Hanioğlu’nun kitap ve makalelerinde kullandığı çok önemli bir kavram daha karşımıza çıkıyor: Max Weber’den mülhem “Neo patrimonyalizm”

Türkçe tam karşılığı yok. Belki “mülk-devlet” diyebiliriz. Yetkilerin tek elde toplanması, kurumlaşmanın zayıflığı, kamu görevlilerinin devletten maaş alsalar da baştaki tek yetkilinin şahsına sadakat duymaları, hukukun çok gevşek olması…

Hanioğlu, “Atatürk” kitabında bunu anlatırken, “liyakat yerine sadakat” kavramını kullanır. Abdülhamid, mesela Bakanlar Kurulu’nun yetkilerinin kanunla belirlenmesini kabul etmemişti.Bildiği gibi yönetmek istiyordu.

BİZDE DURUM?
Hanioğlu neo-patromonyalizme örnek olarak Abdülhamid’i verir. Atatürk döneminde ve bugün de devam ettiğini anlatır.

Bu kültürde partiler de liderin partisi oluyor.

Hanioğlu, Weber’in “lider demokrasisi” kavramını kullanarak şöyle yazmıştı:

“Bugün ‘lider-demokrasi’ ilişkisi açısından, Tek Parti dönemi istisnâ edilirse, son yüz yılın en kötü noktasında durduğumuz ortadadır. Sorun bir partiye özgü değil yapısaldır. Kendini yeniden üreten bu yapılanma demokratik gelişim önünde ciddî bir engel haline gelmiştir.” (Sabah, 16 Mart 2014)

MODERNLEŞME NEDİR?
Şerif Mardin, Türk aydınlarının, modernite kavramının felsefi ve iktisadi arka planına nüfuz edemediklerini, kanun, müessese, kıyafet iktibasına yöneldiklerini anlatır.

Prof. Ahmet Güner Sayar, “Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması” adlı emsalsiz eserinde, Batı’ya giden Osmanlı öğrencilerin siyaset ve edebiyat, Japonların ekonomi okuduklarına dikkat çeker.

Gazi Paşa, II. Mahmut’u taklitçi diye eleştirmişti ama devrimlerini bir mukayese edelim, benzerlik çoktur.

Kültürel gelenekte ekonomik zihniyetin ikinci planda kalışını hatırlayalım.

Peki modernleşme ne? Bin bir çeşit tanımı ve örnekleri var. İngiliz, Fransız, Alman, Japon modernleşmeleri çok farklıdır.

Weber’den, Inglehart’tan, bizde Mümtaz Turhan ve Şerif Mardin’den etkilenerek savunduğum modernleşmeyi şöyle tanımlıyorum:

“Rasyanelleşme ve bilim zihniyeti, hukukun üstünlüğü ve birey hak ve hürriyetleri”

Mesela patrimonyal bürokraside “sadakat” esastı, Weber’in tanımıyla modern bürokrasi “hukuki rasyonel”dir.

Hukuk, iktidara ve her türlü güce karşı bireyin inanç, fikir ve girişim özgürlüğünü korur… Ve böyle toplumlar gelişirler. Eksik gelişim, bu değerlerin eksikliğindendir.

9/01/2026 00:01
Suriye’deki tehlike
232
Türkiye’nin tehdit altında olduğu düşünülebilecek sınırları sadece Orta Doğu’dadır. Ne Rusya ve Ermenistan’la ne de Yunanistan ve Bulgaristan’la bir sınır ihtilafı söz konusu değildir. Ufukta öyle bir ihtimal de gözükmüyor.

Ege sorunları, ‘deniz sorunları’dır.

Balkan Harbi sırasında Bulgaristan’la sınır çizilirken, nüfus da bu sınıra göre göçlerle oluşmuştu. Lozan’da mübadele yapılmasıyla, iki taraf arasında bundan böyle sınır kavgalarının çıkmayacağını Lord Curzon da söylemişti.

Fakat Orta Doğu’da Kürtlerin taraf olduğu bir uluslararası savaş yaşanmamıştı. Başvekil İsmet Paşa’nın ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın Haziran 1926’da Irak sınırı çizilirken söyledikleri gibi Türkiye daima “sınır güvenliği” problemini hissetti ve hissedegeldi.

Kuzey Irak’a hava harekatlarının temelinde bu var.

Uzun süreden beri Suriye ile de “sınır güvenliği” sorunu yaşıyoruz. “Terör koridoru”nu önlemek için yapılan Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı adlı harekâtlarının da stratejik sebebi bu güvenlik ihtiyacıdır.

ÖCALAN VE SURİYE
Kuzey Irak’ta Barzani hareketi, baştan beri Irak-içi bir harekettir. Türkiye’yi tehdit etmemiştir. PKK’nın terörist-ihtilalci yapısı Barzani için de tehdittir. Türkiye doğru bir politika ile Barzani rejimiyle münasebetler kurmuştur.

Suriye’de ise PYD/YPG, doğrudan doğruya Kandil’in örgütsel uzantısıdır. KCK hem PKK’nın hem PYD’nin üst kuruluşudur. Kullandıkları kavramlar aynıdır. “Önderlik” yine Öcalan’dır.

Öcalan da PKK ile yaptığı silah bırakma ve fesih çağrılarına hiçbir zaman sarih olarak PYD ve YPG’yi katmadı. PYD’den İlham Abdi açıkça “silah bırakmamız gündemde değil” diye beyanat vermişti zaten. (27 Temmuz)

Öcalan’ın “Rojava kırmızı çizgimdir” şeklinde konuştuğunu DEM’liler açıkladı. Öcalan’ın Şara’dan “Baas’ın sakallısı” diye bahsettiği, örgüt organlarında, ajans haberlerinde görülüyor. Hatta dünyanın resmen tanıdığı Şam hükümetinden “HTŞ rejimi” diye bahsediyorlar. Bütün bunlar Suriye hükümetine husumetin dışa vurumlarıdır.

Öcalan da en çok, yılbaşı mesajında, “10 Mart Mutabakatı”nın uygulanması istedi.

Fakat “10 Mart Mutabakatı” muğlaktır. Mazlum Abdi bağımsız “üç Kürt Tümeni”nin, kendi bölgelerinde devam etmesini ısrarla savunuyor, “entegrasyon” dediği de Suriye Milli Savunma Bakanlığı’na bağlanmaktır; Suriye ordusuna katılmak değil.

İSRAİL VE ABD
Başlangıçta bir uzlaşma oluyormuş gibi gözükürken, İsrail’in açık desteği Mazlum Abdi’yi uzlaşmazlığa itti. Hakan Fidan’ın dediği gibi İsrail’in “Suriye’yi bölme aleti” oldu. Barrakc’ın dediği gibi İsrail “ulus devletleri tehdit sayıyor.” Führer Netanyahu’nun “Suriye'de kiminle mücadele ettiğimizi biliyorum” sözünün anlamı açıktır. (Rûdaw, 28 Ağustos)

Suriye’nin Dürzi bölgesi halen İsrail işgali altındadır.

ABD’deki Yahudi lobisini de akılda tutmak lazım.

YPG tabii fiilen de elindeki Amerikan silahlarına güveniyor. Trump ise her ne kadar Şam rejimini meşru tanıyor, geçici devlet başkanı Ahmet Şara’yı övüyorsa da, ağır silahlarla donattıkları PYD/YPG hakkında net bir beyanı olmadı.

Şom ağızlı temsilcisi Tom Barrack “IŞİD’e karşı verdiğimiz mücadelede müttefikimiz oldular. Bugün PKK ile ilişkili değiller” diye konuştu. (30 Ağustos)

Cehaletse de kötü niyetse de feci bir yanlış!

SDG’den niye mi bahsetmiyorum? Göstermelik SDG’nin ‘kıymet-i harbiye’si, YPG’den geliyor da ondan.

TÜRKİYE’NİN POLİTİKASI
Bu fevkalade karmaşık ve kırılgan tablo nihayet üç gün önce Halep’te Suriye ordusu ile YPG arasında çatışma çıkmasıyla büsbütün kırılgan hale geldi. Dün daha şiddetli çatışmalar oldu.

SDG’nin Suriye ordusuyla çatışması, ABD’nin “Suriye-İsrail Ortak Mekanizması kurduk” açıklamasının ertesi günü başladı; nasıl “mekanizma” ise?

Bu satırlar yazılırken çatışmaların sürüp sürmeyeceği belli değildi.

Şu belki ki, demografinin zorluğunun yanında, başta haydut İsrail olmak üzere, karışan ellerin çokluğu, SDG’nin elinde ağır silahların bulunması ve ortaya henüz ‘birleştirici formül’ çıkmamış olması gibi sebeplerle kiriz son derece tehlikeli boyutlardadır.

Türkiye’nin ABD ile çatışmamaya dikkat etmesi, Trump’ın deliliklerine tahammül göstermesi doğrudur.

Türkiye elbette bıçak kemiğe dayanırsa, diplomasisi çok iyi yapılmak kaydıyla, Şam hükümetine askeri destek verecektir. Bunu istemeyenler, bundan sakınmalıdır.

Tablo içerideki süreci olumsuz etkiliyor tabii.

11/01/2026 00:01
Milletvekili transferi
185
İktidar partisine milletvekilli transferleri devam ediyor. Bakalım, DEM’in desteği olmadan üçüncü (aslında dördüncü) defa adaylık kapısını açacak sayıya ulaşacak mı?

“Yuvaya dönüş” diyenler var. Öyleyse, niye “yuvaya ihanet” edip gitmiştiniz? Hele de muhalifken CB sistemi hakkında yaptığınız konuşmalar, yazdığınız yazılar, kitaplar?..

Bunları açıklamak gerekmez mi?

Etik olarak gerekir ama bizde buna ihtiyaç duyulmaz. Yeni seçimlerde yeni lider aday gösterirse nasıl olsa seçileceklerdir…

Aday listelerinde münasip bir yer bulunmazsa, yüksek yargıdan tutun da kamu bankalarının, KİT idare meclislerinin yönetim kurulu üyelikleri var…

Dahası, “Bakan Yardımcısı” yapılabilirler. Biliyorsunuzdur, eskiden devlet hizmetinin içinden gelen tecrübeli bürokratlar “Müsteşar” atanırdı, CB sisteminde kaldırıldı. Şimdi herkes bakan yardımcısı atanabilir, yeter ki siyasi duruşu güven versin.

İKİ BAŞKUMANDAN

CHP’den gelen bir milletvekili AK Parti’ye katıldı; hem de ne katılma… Müthiş bir coşku, hitabet, belagat, mahviyet, teslimiyet… Ne meziyet aransan var. Asker usulü selam çakarak haykırdı:

“İki başkomutan var. Biri Gazi Mustafa Kemal Paşa, diğeri Recep Tayyip Erdoğan. Kendisine selam duruyorum.”

Merak ediyorum, Erdoğan’ın Atatürk gibi “başkomutan” olduğunu keşfetmede niye bu kadar gecikmiş?!

Bütün siyasi hayatında zaman zaman vicdani itirazlarını gördüğümüz Bülent Arınç, Cemil Meriç’in “Hiçbir lütuf, zilletli bir tabasbusa değmez” sözünü alıntılayarak şu açıklamayı yaptı:

“Bir milletvekilinin partimize katılışı akabinde yaptığı konuşma ve tavırlarını son derece yadırgadım; kendi adıma da mahcup oldum… Bu gibi hareketler maalesef başkaları tarafından da zaman zaman tekrarlanıyor ve bunlar siyasetin derecesini düşürüyor. Millet gözünde de siyasetçinin itibarını yerle bir ediyor...”

Evet, itibarı yerle bir eden davranışlar…

TRANSFERİN İLKESİ?

Başbakan Erdoğan’ın on üç sene önceki sözleri şöyleydi:

“Bir insan bir partinin bayrağı altında seçime giriyorsa ondan sonra o parti ile birlikte hareket eder. Ayrılıyorsa da sadece partiden ayrılmaz. Eğer dürüstse o zaman parlamentodan ayrılır, milletvekilliğinden ayrılır.’’ (17 Aralık 2013)

AK Parti’den bir vekil ayrılacak gibi olsa, bu ilke geçerlidir. Ama “biz”e katılacaksa, rozeti törenle takılıyor.

Siyasetin tabiatında vardır; bir vekilin temel ilke değerinde gördüğü fikirleriyle partisi çatışıyorsa ayrılabilir, ilkelerini savunabileceği bir partiye gidebilir: Bayar ve Menderes’in CHP’den, Bölükbaşı ve arkadaşlarının DP’den, Ferruh Bozbeyli ve arkadaşlarının AP’den, “Erdemliler Hareketinin” Saadet’ten ayrılıp ayrı parti kurmaları gibi.

Fevzi Lütfi, Turan Güneş ve arkadaşları DP’den ayrılıp CHP’ye katıldılar, CHP’nin Kemalizm’den demokrasiye yönelmesinde esaslı rolleri oldu.

Bugün de AK Parti ile MHP arasında gidiş gelişler olursa anlamak mümkün. Eski Millet İttifakı üyeleri arasındaki gidiş gelişler de böyledir: Çünkü kavgaları kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, fikir ve ifade hürriyeti, yolsuzlukla mücadele gibi ilkelerdi.

İHSAN-I ŞÂHÂNE

Köklü siyasi hastalıklarımızdan biridir; “İhsan-ı şahane” ve buna eşlik eden “dehalet… insisap” hatta “saçak öpmek!”

Büyük devlet adamlarımızdan Sadrazam Âli Paşa’nın, Sultan Abdülmecid’e söylediği, “Padişahım, devletiniz ihsan-ı şahanenize muhtaç” sözündeki “patrimonyal” derinliği kavramak için Cevdet Paşa’nın Tezakir’lerini mutlaka okumak lazım.

Devrimler bu hastalığı kaldırmadı. Ahmet Ağaoğlu’nun şu satırlarına bakar mısınız?

“Dünyada en yüksek tahsisat verilen mebusluk, bizimkidir. Dünyada en çok imtiyazlar ile çevrili olan mebusluk da bizimkidir. Bizde mebusluk, memurluk gibi telakki edilerek emeklilik müddetine hesap edilir. Emeklilik ise dört yüz lira üzerinden yapılır. Mebus bütün memlekette meccani seyrüsefer ve birinci mevkide seyahat eder... Hülasa mebusluk bizde tam manasıyla bir nimettir ki kolay ve hele ilim için elden çıkarılması pek akıllı bir hareket addedilmese gerekir.” (İkdam, 19 Mart 1939)

Ağaoğlu, bunu İnönü’nün, mebusların başka iş yapamayacağı genelgesi üzerine yazmıştı.

Mebusluk, yukarıda saydığım sebeplerden, hâlâ “tam mânâsıyla bir nimetttir.” Ondan bu kadar cazip.

Siyasi etik yasası 15 yıldır, Yolsuzlukla Mücadele Kanunu on yıldır neden çıkarılmıyor?

13/01/2026 00:01
İran kaynıyor
144
Komşu İran’da 28 Aralık’ta ekonomik sebeplerle başlayan protesto hareketleri giderek genel bir isyan haline dönüşüyor.

Vali Nasr gibi İslam kültürü ve bilhassa piyasa ekonomisinin İslam düşüncesi üzerindeki etkileri hakkında önemli eserleri bulunan bir akademisyene göre, rejim “başörtüsü konusundaki dini kuralları gevşettiği halde” protestolar yayılıyor. ABD ve İsrail’in beklediği, İran’ın kaosa sürüklenmesi ihtimali ciddi bir tehlikedir.

“İslam Cumhuriyeti, ABD ve İsrail’in dış tehdidi ile kitlesel iç ayaklanma tehdidi arasında sıkışmış durumdadır. Bu çıkmazdan kolay bir çıkış yok. İslam Cumhuriyeti’nin topyekûn çöküşü an meselesi olmayabilir; ancak İran devrimi artık sona yaklaşmış görünüyor.”

Herkes hem kaostan sakınmak hem teokratik istibdattan dersler çıkarmak zorundadır.

İRAN’IN EN ZOR DÖNEMİ

Sorun öyle bir noktaya geldi hem rejime karşı hem açıkça “Dini rehber”e karşı bir ayaklanma manzarası var.

- Rejime ilk büyük tepki 2009’da, Devrim’in 30. yıldönümü kutlamaları sırasında ortaya çıkmış, neredeyse her birkaç senede tekrarlanmıştı. Eylül 2022’de, başörtü yasağına uymadığı iddiasıyla karakola getirilen genç kadın Mahsa Emini’nin karakoldan ölüsünün çıkması üzerine kitlevi protestolar zirveye çıkmıştı.

Fakat 28 Aralık’ta başlayan bu defaki protestolar, hepsini geride bıraktı.

- Artık sadece baskılar değil rejimin kendisi hedef alınıyor. Şii bir toplumda hayal edilemeyecek şekilde “Dini Lider” Ayetullah Hamaney’e hakaretler ediliyor. Dahası İslam Cumhuriyeti’nin bayrağındaki stilize edilerek yazılmış Allah yazısını çıkarıp yerine eski Pers aslanı figürünü yerleştiren davranışlar görülüyor.

Bu aynı zamanda Şah’ın da bayrağıydı.

Blooomberg analisti İran asıllı Dina Esfendiyari, rejimin 1979 devriminden bu yana “en zorlu” dönemini yaşadığını, “mevcut haliyle 2026 sonuna kadar hayatta kalmasının zor olduğunu” yazdı.

DEVRİM HEYECANI

1979 İslam devrimi halkın ve aydınların büyük coşkulu desteğiyle gerçekleşmişti. Şii İran halkının gözünde Şah, “Yezid”di.

“Petrolümüz nerede?.. Amerika çaldı” sloganı yeri göğü inletiyordu.

Fransa’dan dönen İmam Humeyni’yi milyonlar dinî vecd içinde karşılamıştı.

“Her gün Aşure, her yer Kerbala” idi…

Humeyni aile fıkhındaki “velayet” kuralını kamu hukukuna naklederek, “velayet-i fakih” yani Ayetullahların vesayeti altında, ama Arap ülkelerinde görülmeyen partiler ve seçimlerin de olduğu bir rejim kurmuştu.

Heyecanlar yatıştıkça, işlerin iyi gitmediği, yolsuzlukların alıp yürüdüğü, ambargoların da etkisiyle ekonominin bir türlü ayağa kalkamadığı görüldü.

Bir şey daha görüldü: Halkın bugünkü Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan gibi “reformcular”a oy vermesi de biraz yumuşamadan başka bir şey getirmiyor, son sözü Ayetullahlar söylüyordu.

Nihayet tepkiler rejimin tümüne yöneldi.

DİNE DAYALI SİYASET

İran’daki “entelektüel değişim” de önemlidir. İlahiyatçı Doç. Dr. Asiye Tığlı’nın “İran’da Entelektüel Dinî Düşünce Hareketi” adlı değerli eserinde anlattığı gibi, Devrim’e büyük umutlar bağlamış, İslamcı aydınlarının pek çoğu, fıkıh sistemini eleştiriyor, Batı tarzı demokrasiyi savunuyorlar.

Dahası, dine dayandırılan iktidarın her kusuru, “dinden soğuma” yaratıyor. Son protestolarda bu açıkça görülür hale geldi.

Tarihte de iktidar kavgalarında dinin kullanılması ve İslam’ın otoriteye itaatle yorumlanması, İslam düşüncesindeki dinamizmi yok eden en önemli faktörlerden biri olmuştu.

İRAN NEREYE?

Bakalım, “muktedir” Ayetullahlar demokrasi yolunu açmayı içlerine sindirebilecek mi? Yoksa Devrim Muhafazları darbe mi yapar?! Yahut kaos mu?!

İsrail ve ABD’nin başındaki iki gangstere fırsat mı çıkacak?

İran’ın savaşa veya kaosa sürüklenmesi bütün, Orta Doğu’yu içine çeken bir anafor yaratır; en büyük tehlike budur.

Kesin olan şudur ki, böylesine eğitimli ve her şeye rağmen dünyadan haberdar İran toplumunda artık teokrasinin yürümesi çok ama çok zordur.

On üç sene önce şöyle yazmıştım, bugün de yazımı bu temenni ile noktalıyorum:

“İran’da laik veya başka amaçlı herhangi bir devrim girişimi ya da toplumsal şiddet, zaten kan banyosu yapan bölgede hepsinden büyük felaket olur. Aklın yolu, istikrarı bozmadan, sistemin adım adım demokratikleşmesidir.” (Hürriyet, 5 Ağustos 2013

14/01/2026 00:01
Trump Fed’e saldırıyor
63
ABD Başkanı Donald Trump, boyun eğmeyen herkese ve her anayasal kuruma düşmanca davranıyor, saldırıyor. Yargıyla kavgası malum, bir de ABD Merkez Bankası Fed’le kavgası var.

Merkez bankalarının bağımsızlığı konusunda örnek gösterilen Fed’in Trump’ın saldırılarına karşı ne kadar direnebileceği büyük merak konusu.

Mesele, dünya için de önemli çünkü sadece piyasaların nasıl etkileneceği meselesinden ibaret değil… Daha önemlisi, otoriter-popülist siyasi iktidarlar karşısında, hukukun koruması altında olan bağımsız kurumların ne kadar direnebileceği meselesidir. “Hukuk devleti”nin otoriterizme ne kadar direnebileceği meselesidir.

Bu mücadelenin birinci cephesi yargı bağımsızlığı ise, ikincisi Merkez Bankalarının bağımsızlığıdır.

‘FİKİRSİZ, APTAL’

Trump’ın bağımsız Fed’le kavgası, başkanlığının birinci döneminde başladı. Fed Başkanı Jerome Powell, beliren enflasyon tehlikesi karşısında faizi biraz artırıyor, Trump ise faizi aşağıya çekip oy kazanmak istiyor, sonunda gelecek enflasyonu görmezden geliyordu.

Kendisinin atadığı Powell’ı istifaya zorladı ama o istifa etmedi, emir de dinlemedi.

Trump, Powell hakkında “fikirsiz, aptal” gibi hakaretamiz sözler sarf etti. (8 Mayıs 2025)

Powell geri adım atmadı. Biliyordu ki Trump oy ve güç peşinde koşarken, kendisi Amerikan ekonomisini savunuyordu.

Önceki Başkan Biden, dünya görüşü Cumhuriyetçi olan Powell’ı tekrar atadı. Zira Powell’in kararlı ortodoks duruşunun enflasyonu aşağı çektiği, ekonomiye güven geldiği görülmüştü.

POWELL’IN DİRENİŞİ

Trump Ocak 2025’te ikinci defa Beyaz Saray’da işe başladığında, hedeflerinden biri yine Powell’dı ama görevden alamadı.

Son olarak, Trump, Powell hakkında, “Fed binasının yenilenmesi konusunda Kongre'ye yalan söyleyip söylemediğine dair soruşturma” başlattı.

Daima siyasi polemikten uzak duran Powell, mecburen sessizliğini bozdu, 12 Ocak günü, tarihe geçecek şu açıklamayı yaptı:

“Fed başkanı dahil hiç kimse kanunun üzerinde değildir. Ancak bu benzeri görülmemiş adım, hükümetin Fed üzerinde süregelen tehdit ve baskısının bir göstergesi olarak değerlendirilmelidir. Bu soruşturmanın gerçek sebebi herhangi bir usulsüzlük değil bizim merkez bankası olarak Başkan Trump'ın tercihlerinden bağımsız faiz kararı almış olmamızdır...Bundan sonra da bu şekilde hareket edip etmeyeceğimizdir. Dört başkan döneminde görev aldım ve herhangi bir siyasi baskı ile karar almadım. Bundan sonra da Senatonun bana verdiği yetki ve saygınlıkla hizmet etmeye devam edeceğim."

Powell, eğilmeyeceğini söylüyor, Senato’nun onayıyla bu göreve geldiğini hatırlatıyor.

Muhtemeldir ki, Senato, Powell’a sahip çıkacaktır.

Powell’ın görev süresi Mayıs’ta doluyor. Trump’ın Mayıs’a kadar tahammül edememesi kibir ve kindarlığının göstergesidir. Powell’ın direnmesi de karakter sağlamlığının…

KURUMLARI SAVUNMAK

Sorun, kuvvetler ayrılığı fikrinin ilk devleti olan Amerika’da, “yürütme” gücüne sahip olan ve kısmen de olsa yargıyı kullanan Trump gibi birinin kurumlara boyun eğdirip eğdiremeyeceğidir.

Bir devletin iyi yönetiminde ve ekonominin sağlıklı gelişmesinde kurumların önemini tarih felsefesi seviyesinde ortaya koyan Daron Acemoğlu, erkenden uyarıda bulunmuştu:

“Trump’ın tekrar seçilmesi durumunda ABD ekonomisinin ciddi bir belirsizlik ve kurumsal aşınma riskiyle karşı karşıya kalınabilir…” (6 Kasım 2024)

Trump dış politikada dünyayı tehlikeli belirsizliklere iterken içeride kurumları yıpratıyor. Kurumlar anayasal ve kanuni yetkilerinde hâlâ direniyor. Fakat Powell’ın yerine kim atanacak?.. Trump, atamalarla kurumların kadrolarını büyük çapta değiştirip bağımsızlıklarını kağıt üzerinde bırakmak isteyecektir fakat önünde sadece üç yıl var; tekrar aday olamaz.

Ayrıca seçmen de durumu fark etmeye başlıyor; “Tekrar büyük Amerika” derken Amerika’yı Amerika yapan kurumlar yıpranıyor. DWM’in son araştırmasına göre halkın yüzde 68’i Fed’in bağımsız olmasını savunuyor. Bu oran Demokratlarda % 90, bağımsızlarda yüzde 75, Trump’ın seçmeninde yüzde 42.

HUKUKU SAVUNMAK

ABD’deki bu siyasi süreci dikkatle izlemek lazım; demokratik kurumlar popülizm karşısında ne kadar güçlü ve nasıl güçlü olabilirler?

NYT’deki yazısında Thomas Friedman, Powell’in "Kamu hizmeti bazen tehditler karşısında kararlı durmayı gerektirir” şeklindeki sözlerini alıntılıyor ve Trump’ın partisindeki temsilci ve senatörlere şöyle sesleniyordu:
“Bunu söyleyecek cesaret ve dürüstlüğe sahip kaç Cumhuriyetçi milletvekili var? Şu ana kadar, saymak için iki elden fazlasına gerek yok. Yazık, yazık, hepsine yazık.”

Bazan bir tane bile çıkmıyor, değil mi?

16/01/2026 00:01
Mülkün temeli...
113
Hayatımda hiç unutmayacağım filmlerden biri, Steven Spielberg’in “Casuslar Köprüsü” filmidir. Tavsiye ederim. Soğuk Harp dönemidir. Rusya ve komünizm baş düşmandır. Amerika’da komünist Rusya’nın bir casusu yakalanmıştır. Ünlü oyuncu Tom Hanks’in canlandırdığı Av. Donovan, casusun savunmasını üstlenir.

Tepkilerle karşılaştığında şöyle bir cevap verir:

“Bizim medeniyetimizin üstün değerlerinden biri savunma hakkı değil midir?”

İnsanlık tarihinden, özellikle de faşizm ve komünizmden çıkarılan dersler hukukta “savunma hakkı… adil yargılanma hakkı” gibi değerlerin hem yüksek felsefi düzeyde hem ileri hukuk tatbikatında gelişmesini sağladı.

ANAYASA’NIN MAHKEMESİ

Bu gelişmenin temel belgelerinden biri, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’dir.

Ak Parti iktidarı Sözleşme’yi 2004 yılında Anayasa’ya koydu, 2010 yılındaki “Yetmez ama evet” referandumuyla, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni uygulama görevi Anayasa Mahkemesi’ne verildi.

O dönemde Başbakan Erdoğan, Sözleşme’yi ve AİHM içtihatlarını esas alan AYM ile “iftihar ettiğini” söylüyordu. (25 Nisan 2014)

İzleyen yıllarda Erdoğan’ın aynı AYM’yi suçlayan, hatta “AYM kararına uymuyorum, saygı da duymuyorum” diye konuşmaları oldu. (28 Şubat 2016)

Ve, Meclis Başkanlığı, Can Atalay olayında AYM kararını uygulamayı reddetti! Belirli davalarda ceza mahkemeleri, tabii HSK’dan cesaret alarak AYM kararlarını uygulamıyorlar.

Tayfun Kahraman’ın suç işlediğini gösteren hiçbir delil olmadan mahkûm edildiğini tespit eden AYM kararını, mahalli mahkeme reddetti!

Önceki Adalet Bakanı Abdülhamit Gül, “AYM kararları yargıyı da bağlar” demişti. (17 Kasım 2020)

Şimdi Adalet Bakanı ve HSK Başkanı Yılmaz Tunç’a tarih önünde soruyorum: AYM kararları mahkemeleri bağlar mı? Bağlamazsa, sözün bittiği yerdir. Bağlarsa HSK Başkanı olarak bir açıklama yapar mısınız?

SİLİVRİ GÜNLÜĞÜ

Bugünlerde İBB soruşturması tutuklularından Doç. Dr. Buğra Gökce’nin Silivri günlüğü olan “22 Metre Kare Gökyüzü” kitabını okudum. Aslında çok geciktim çünkü hukuk tarihimizle ilgili bir araştırma yapıyorum, fazlaca meşgulüm.

Hatırlarsınız Gökce, 28 Mayıs’ta cezaevinde yapılan nikah töreniyle Filiz Kahveci ile evlenmiş, şahitliğini de Özgür Özel yapmıştı. Kitabın o bölümünden bilhassa duygulandım.

Hapishanede evlenmek, sonunda temize çıkacaklarına inancın ve hayata dört elle sarılmanın bir örneğidir.

Ben de 12 Eylül döneminde MHP davasında 14 ay hapis yatmıştım, o psikolojiyi iyi bilirim.

Gökce gibi birinci sınıf şehir plancısı bir bilim insanı neden tutuksuz yargılanmaz. Kendisi gelip teslim olmuş, kaçacak ise niye geldi? İddianamesi açıklandığına göre deliller de toplanmıştır. Tutukluğun devamını gerektirecek hukuki bir sebep yok. Zaten Adli Kontrol müessesesi de tutuklamaları asgariye çekmek için “Avrupa Birliği Standartları” olarak kanunumuza girmiştir.

Bu bir emsal, böyle pek çok insan var ‘içeri’de.

YARGI VE SİYASET

Buğra Gökce’nin savunması şöyle:

“Kendi ayağımla emniyete gittim. İfadem alınırken 7 suçlama yönelttiler. 6’sında İstanbul’da bile değildim. Rüşvet suçlaması yönelttiler. İddianame açıklanınca gördük ki rüşvet suçlaması da ortadan kalktı. İhaleye fesat karıştırma dediler. 4 suçlamada yine İstanbul’da bile değilim. Kalanlarda ise ihaleye fesat karıştırmam mümkün değil. Sorumlu değilim. Yapılan ihaleler önceki dönem yapılan ihalelerin aynısı. İhale açılmış, ihale komisyonu belli, yetkililer belli, ihaleyi Belediye iştiraki kazanmış…”

Bilhassa “Yapılan ihaleler önceki dönem yapılan ihalelerin aynısı” cümlesine dikkat çekerim. Avrupa Komisyonu’nun 2025 İlerleme Raporu’nda şöyle deniliyor:

“Yargı yürütmenin kontrolü altındadır… Yargı, defalarca yanlı davranarak, muhalif figürleri ve seçilmiş yetkilileri hedef almış ancak iktidardaki koalisyonun yetkililerine karşı benzer bir eylemde bulunmaktan kaçınmıştır.” (s. 4-5)

Ve işte yatırım gelmiyor. İşte hukuk endekslerinde yerimiz ortada.

2023 yılında kişi başı gelirimiz 25 bin dolar olacaktı, 2026 başında 16 bin dolarla övünüyoruz! Bizim kulvarımızda, bizim gibi enflasyonu ve bozuk gelir dağılımı olan başka ülke yok.

Adalet elbette mülkün temelidir; adalete bakarak mülkün, mülkün bu durumuna bakarak adaletin halini görmek mümkün.

20/01/2026 00:01
Suriye’de umut ışığı
73
Suriye Devlet Başkanı Şara, SDG ile “ateşkes anlaşması” imzaladıklarını ve entegrasyon konusunda “mutabakat” sağladıklarını açıkladı. SDG tarafından henüz teyit edilmedi fakat SDG’nin Halep’ten çıkarıldığı ve Fırat’ın doğusuna çekilmesinin sağlandığı bellidir.

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın, ateşkes anlaşmasını “birleşik Suriye için önemli bir dönüm noktası” olarak nitelemesi ve “SDG’nin merkezi yönetime sorunsuz entegrasyonu için çalışmaların başladığını” söylemesi de Şara’nın açıklamasını doğrular nitelikte.

Son dakika haberleri, Şara-Abdi görüşmesinin olumsuz geçtiği yönünde. Sebep, Haseke ve Kobani’nin yetimini Şam hükümetine devretmeyi Mazlum Abdi’nin reddetmesi olarak gözüküyor. Diğer konularda “mutabakat” varsa, bu sorun Türkiye, ABD ve Arap ülkelerinin katkılarıyla bir çözüme götürülebilir.

Biz “mutabakat”ın diğer maddelerine bakalım.

SDG NEDİR?
Suriye Demokratik Güçleri sözü bir etikettir. Amerikalılar, YPG’yı IŞİD’e karşı savaşmak üzere ağır silahlarla donatırken, bazı Arap aşiretlerini satın alarak veya ikna ederek onların yanına yerleştirmiş, “SDG” etiketini yapıştırmıştı. Amaçlarından biri, Türkiye’nin ve Arapların tepkisini yumuşatmaktı.

Şimdi Arap aşiretleri PYD’nin karşısındalar.

İsrail ve Amerika desteğinin sınırlı olduğunu Mazlum Abdi kavrayamadı. 10 Mart’ta imzalanan Entegrasyon Anlaşması’na uymadı, aksine mevzi kazanmaya, örtülü federasyon modelini diretmeye kalktı.

ŞARA’NIN DİPLOMASİSİ
Şara, ABD ve İsrail’le ülkesi lehine diplomasi yaptı. İsrail’e zarar vermeyeceğine, İran’ın etkisine girmeyeceğine onları ikna etmiş olmalı. Bunun ilk işareti, 9 Eylül’de Dürzilerle ilgili Suveyda Mutabakatı idi.

Trump’ın, Netanyahu ile görüşürken söylediği şu sözleri hatırlamak lazım:

"Umarım Netanyahu, Suriye ile iyi geçinir. Suriye’nin yeni Devlet Başkanı gerçekten iyi iş çıkarmak için çalışıyor, ülkenin hayatta kalmasını istiyoruz." (30 Aralık 2025)

Ve bir hafta sonra, Beyaz Saray’ın, “İsrail ile Suriye arasında gerilimin azaltılması için ABD gözetiminde "ortak bir iletişim mekanizması kurulduğunu” açıklaması. (6 Ocak).

Bu gelişmelerde Türkiye’nin hem Dışişleri hem MİT olarak olarak önemli bir rol oyladığını söylemek abartı sayılmaz.

Şara’nın çizgisi Suud, Körfez, Mısır ve Ürdün’le örtüşüyor.

‘TAM ENTEGRASYON’
Tabii Şara hükümeti de “açılımlar” yaptı. 16 Ocak’ta Kürtlerin kimlik ve kültürel haklarıyla ilgili 8 maddelik önemli bir bildiri yayınladı. Tüm Suriyeli Kürtlere “vatandaş” kaydolma hakkını tanıyor, “Kürt nüfusunun kayda değer oranda bulunduğu bölgelerde, devlet ve özel okullarda seçmeli ders veya eğitsel-kültürel faaliyet kapsamında öğretilmesine izin” gibi üniter devletle çelişmeyen önemli açılımlar yapıyor…

İki gün önce, açıklanan “mutabakat”ta en önemli kavram, “tam entegrasyon” kavramıdır. Kürt siyasi hareketinin “demokratik entegrasyon” kavramı, etnik kimliklere göre ayrı siyasi ve anayasal “parçalar” oluşturmak ve bunları monte etmek anlamına geliyor. Nitekim Mazlum Abdi “üç Kürt tümeni”nin olduğu gibi devam etmesini, sadece Suriye Milli Savunma Bakanlığı’na -resmen- yani şeklen bağlanmasını savunuyordu.

Şara’nın açıkladığı “mutabakat”ta ise, “örgütün askeri yapısı lağvedilerek üyeleri orduya 'bireysel' olarak alınacak, sınır kapıları ve petrol sahaları merkezi hükümete devredilecek” deniliyor. Kavram, “Tam Entegrasyon”dur.

Sınır güvenliği ve petrol kaynaklarının Suriye devleti ait olacağını da belirtelim.

AŞIRILIĞIN DİLİ
Abdullah Öcalan, Mazlum Abdi’nin çatışmadan sakınmasını, işi müzakerelerle yürütmesini istemişti. İmralı’dan YPG’ye “mesajlar, mektuplar, talimatlar” olduğunu, Fakat YPG’nin “direndiğini… demek ki başka yerden başka talimatlar geldiğini” Hakan Fidan da söylemişti. (8 Ocak)

DEM Eş Başkanı Bakırhan ise, kendine yakışan aşırılıkla, SDG’nin Halep’ten çıkarılmasını “anti Kürt… Kürt düşmanlığı” diye niteledi, kışkırtıcı bir etnik milliyetçi dille konuştu. Ona göre Şara hükümeti, “selefi, tekçi, ırkçı”dır, dahası “Kürtlere soykırım yapıyor.” Buna partisinden başka dünyada inanan tek kişi çıkmadı.

Silahlı çatışmadan başka tecrübesi ve ufku olmayan Kandil ve Mazlum Abdi bir tarafa, yıllardan beri Türkiye’de siyaset yapan DEM Eş Başkanın bu tahrikkâr aşırılığı esef vericidir.

Öcalan ise biliyor ki, silahlı her tavır, yolunu kapatır; ancak müzakere ile demokrasi yolu açılır.

21/01/2026 00:01
Çankaya şişmanı...
148
Ocak 1991’de yeri göğü inleten bir slogan vardı: “Çankaya şişmanı, işçi düşmanı!”

Zonguldak Maden işçileri yüzde 100’den fazla ücret zammı istiyor, buna karşı çıkan Cumhurbaşkanı Özal’ı bu sloganla protesto ediyorlardı.

Bizde ve bütün dünyada ücret ve maaşlar ekonomik daralma ve enflasyon dönemlerinde daima gerilimlere, öfkeli protestolara sebep oldu.

Yine böyle sıkıntılı bir dönemdeyiz.

En düşük emekli maaşını 20 bin liraya çıkaran kanun teklifi Meclis gündeminde

20 bin lira ne ki? Emekliler de asgari ücretliler de Bahçeli’nin de söylediği gibi “sefalet ücreti” alıyorlar. Emekli maaşlarıyla küçük kasabalar dışında, hele de büyükşehirlerde yaşamak mucizedir!

Devlet imkanlarından “müjdeler” dağıtmayı çok seven Cumhurbaşkanı Erdoğan bile emeklilerin sefaleti karşısında bir şey yapamıyorsa, sorun vahim demektir.

ÇEYREK ASIR…
Bu sorun Erdoğan’ın son on yıldaki, özellikle de CB sistemi dönemindeki popülist politikalarıyla teşekkül etti.

Rakamlara baktım, 2002 yılı… AK Parti, Kasım ayında iktidara geldi. Aslında merhum Kemal Derviş dönemidir. 2001 krizi üzerine Derviş reformlarla ekonomiyi sağlam temellere oturtmuştu fakat “kemer sıkma”nın etkileri sürüyordu…

Öyle bir yılda emekli aylığının kişi başı milli gelire oranı yüzde 46 idi… AK Parti’nin reformist döneminde bu oran yüzde 50’leri görecekti… Ali Babacan o döneme ilişkin rakamlar vererek haklı olarak övünür.

Bugün, TV’lerde emeklileri izliyoruz, “eskiden şu kadar et alırdık… ailece restorana giderdik… Torunlarımıza harçlık verirdik” diyorlar. O yılları hatırlıyorlar.

Ama adım adım geriledi. 2025’te kişi başı gelir / emekli maaşı oranı yüzde 28.9’a düştü. Bu feci rakam, gelir dağılımdaki feci bozulmayı da gösterir.

Türkiye’de bugün gelir dağılımı çeyrek asır öncesinden kötüdür.

VERİMLİLİK, BUNU DUYDUNUZ MU?
Ekonomi, evet büyüyor ve iktidar övünüyor. Fakat “büyüme kalitesi” diye bir kavram var. Verimlilik artmadan büyüme demek bu… Gösterişli ve müsrif alt yapı yatırımları, rant ekonomisi, borç ve tüketimle büyüme…

İktidarın 2019’daki 11. Kalkınma Planı’nda şöyle yazıyor:

“2014-2018 döneminde, ortalama yüzde 4.9 oranında gerçekleşen büyümeye tüketimin katkısı 3 puan olurken, sermaye yatırımları 1.3 puan, ihracat ise 1 puan katkı vermiştir.” (Paragraf 131)

Bütün iktisadi sıkıntılarımızın temelinde bu var; tüketim öncelikli büyüme…

Daron Acemoğlu on yıl önce uyarmıştı:

“Verimlilik artışı sıfır ya da eksi. Bu şekilde Türkiye’nin kendi zenginliğini artırması mümkün değil. Büyüme, tüketime giderek hız verilmesinden geliyor. Yatırımda, verimlilikte artış yok…” (24 Kasım 2016)

On yıl sonra, Prof. Dr. Ufuk Akçiğit şöyle diyor:

“Ekonomik göstergeler, büyümenin ağırlıklı olarak sermaye yatırımları ve emek katkısıyla sağlandığını; verimliliğin ise büyümeye yeterince katkı vermediğini gösteriyor. Oysa sürdürülebilir kalkınmanın temel taşı verimlilik artışıdır. Bu da Türkiye’nin “iki ileri bir geri” gitmesine yol açıyor” (Oksijen, 6 Haziran 2025)

Prof. Açiğit “Türkiye Bilim Raporu”nu yazan ekibin başındaydı. Dünyaca saygın bir bilim insanıdır.

BİLİM VE HUKUK
İktidar politikacılarının ağzından bir defa olsun “verimlilik” konusunda bir açıklama, bir rakam duydunuz mu? Gazeteci olarak takip etmeye çalışıyorum, ben duymadım.

Ne demek verimlilik artışı? Bir saat çalışıp bir birim üretiyorsanız, bir saat çalışıp iki birim üretmek demektir. Eğitime, vasıflı işgücüne, makine ve teçhizata, bilim ve teknolojiye ve temelde güvenilir bir hukuk nizamının bulunmasına bağlıdır.

Örnek mi? Vietnam yirmi yılda sıfırdan başlayıp bugün 137 milyar dolar İT teknolojisi ihraç ediyor.

Biz, “faiz sebeptir” diyerek emirle indirilmiş ucuz faizle kredi dağıtırsak yatırım ve üretim artar zannettik. Sonuç ortada.

1991’de merhum Özal haklıydı. Kendi partisinin hükümeti, ardından Demirel koalisyonu ve Çiller koalisyonu, popülizm ve 1994 krizi gelmişti.

Tarih tekerrür ediyor. Ücret ve maaşımızın, refahımızın iki asli kaynağı var; bilim ve hukuk. Bu ikisi ne kadarsa sağlıklı büyüme de o kadar oluyor.

23/01/2026 00:01
Yargının röntgeni
118
Türkiye’de yargı görevi yapanlar, yani hakim ve savcılar arasında, kararından dolayı bir yere sürgün edilme, dosyadan el çektirilmesi gibi endişe duyanların oranı yüzde 70’e kadar yükseliyor.

Şu satırlara dikkat lütfen:

“Yargı camiasında ‘sürgün’ olarak nitelendirilen bu tasarruflar, hâkimlerin kararlarını verirken hukuki gerekçelerden ziyade ‘Başımıza bir iş gelir mi?’ kaygısıyla hareket etmelerine neden olmaktadır. Bu durum, özellikle ceza hâkimliğinden hukuk hâkimliğine müstemir (devamlı) yetki değişikliği veya batı illerinden uzak bölgelere yapılan ani atamalarla kendini göstermekte, mesleki tatminsizlik yaratmakta ve istifalara varan sonuçlar doğurmaktadır.”

Bu satırları, Ekopolitik Düşünce Merkezi’nin iki gün önce açıklanan “Yargı Araştırmaları Raporu”ndan aldım. Yargının röntgenini çeken bir rapor.

HSK SORUNU
Yargı bağımsızlığını tahrip eden bu endişeyi salan kim? Raporda cevabı var:

“Mevcut sistemde HSK, hâkimler hakkında herhangi bir soruşturma olmaksızın resen atama veya müstemir yetki değişikliği yapabilmekte ve ‘ilke kararlarıyla’ belirlenen görev sürelerine rağmen plansız yer değişikliklerine gidebilmektedir.”

Örneklerin hepsini yazsam bu sütuna sığmaz.

Hakkında geçerli bir tutuklama sebebi bulunmayan Ayşe Barım hakkında itirazen tahliye kararı veren Asliye Ceza Hakiminin, “Tüketici Mahkemesi hakimliğine” gönderilmesi, HSK’nın yığınla benzer kararlarından sadece bir örnektir. (2 Mart 2025)

Asliye ceza hakimisiniz, ceza hukukunda uzmanlaşmışsınız, bir kararınız hoşa gitmedi diye HSK tarafından, tamamen yabancı olduğunuz Tüketici Mahkemesi hakimliğine “müstemirren” gönderiliyorsunuz.

25 bine yakın hakim ve savcıdan kaç tanesine böyle işlem yapıldı?

Bakanlık istatistiklerinde bilgi yok. Ama zaten endişe için “emsal” oluşturmak yeter.

Adalet Bakanlığı, Cumhurbaşkanına hakaret soruşturmalarına ilişkin istatistiklerin de üstünü örttü.

‘ADAMINI BULMAK’
Rapor, Türkiye’de hukukla ilgili kurumların ve Avrupa Birliği hukuk organlarının görüşlerini içeriyor. Raporun orijinal tarafı hakim, savcı ve avukatlarla ‘derinleme mülakat’ yöntemiyle yapılan görüşmeler ve çalışmalarıdır.

307 Avukat, 167 hakim, 122 yardımcı personel ve 100 savcı ile anket yapılmış.

Soru cevap-şeklindeki anket çalışmasının dışında derinleme mülakatlarda ortaya çıkan sonuç, yargı bağımsızlığının düştüğü hal, raporda şöyle anlatılıyor:

“Mülakatların en güçlü ve yaygın vurgusu, yargı bağımsızlığının hem kurumsal hem de bireysel düzeyde belirgin bir aşınmaya uğradığı yönündedir…”

Daha kötüsü var… Kuralların güçsüz, kurumlaşmasının yetersiz kaldığı “gelişmekte olan toplum”larda görülen hastalık: Bir iş için “adam”ını bulmak!..

İş devletle ilgili ise aranan “adam”, iktidardır bu tür toplumlarda… Yargıda da durum şu veya bu ölçüde böyle:

“Toplumda yerleşik ‘güçlü siyaset–zayıf hukuk’ algısının ve ‘herkesin kendisi için istisna aradığı’ davranış kalıplarının, yargı mensuplarının mesleki reflekslerine de yansıdığı ifade edilmiştir.”

FAKÜLTEDEN ADLİYEYE
Liyakat sorunu ise, her alanda ve tabii yargıda da… Sadece “bizden” hastalığı yüzünden değil. Raporda “Fakülteden adliyeye yargının yeniden yapılandırılması” bölümünde ayrılı olarak tahlil ediliyor.

En çarpıcı bulgulardan birini buraya alıyorum:

Fransa’da hukuk fakülteleri 5 yıl, mezuniyetten sonra hakim kürsüsüne geçmek için meslek içinde 5-10 yıl tecrübe edinmeniz, sınavlardan geçmeniz gerekiyor. Bu süre İngiltere’de 5-7 yıl, Çin’de bile 3 yıl… Bizde sadece 1 yıl…

Avukat dostlarımdan, kürsüde tereddütler yaşayan genç hakimlere dair anekdotlar dinledim.

Bazı hakimlerin kararları kâtiplere yazdırıp kendisinin imzalaması gibi birçok sorun var…

Raporu hazırlayan akademik ve mesleki heyete öncülük eden Doç. Dr. Ramazan Arıtürk’ü kutluyorum.

Raporu yetkililere de önemli tavsiye ederim. Adli ve idari yargının düzgün ve süratli çalışmasını elbette iktidar da ister. Ama iktidarın istemediği husus, yargı bağımsızlığıdır ve sorunların büyük kısmı buradan doğruyor.

25/01/2026 00:01
Bahçeli’nin haklı eleştirisi
120
MHP lideri Devlet Bahçeli, CHP’li Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer’in “Silahlı terör örgütüne üye olma” suçundan mahkûm edilmesini eleştirdi.

Muhalefet ve bağımsız hukukçular eleştiriyor, yargının siyasallaştığını belirtiyorlar. Bu yolda başta Venedik Komisyonu olmak üzere uluslararası hukuk kuruluşlarının da raporları var.

Fakat Bahçeli’nin eleştirisi daha önemli, çünkü Cumhur İttifakı’nı ayakta tutan Bahçeli olduğu gibi, iktidara neredeyse kayıtsız şartsız destek veren de Bahçeli’ydi. ‘Neredeyse kayıtsız şartsız’ diyorum çünkü eleştiri sayılabilecek açıklamaları azdır. Meclis’te ise tamamen birlikte hareket ediyorlar.

Bahçeli’nin eleştirisi, hukuk ve yargı sorunlarının boyutlarını yansıttığı için bilhassa değerlidir.

HUKUKTA ÖRGÜT TANIMI

Ahmet Özer hakkındaki iddiaları okuduğumda, bu soruşturmanın, muhalefeti “silkeleme” ve CHP’yi terör örgütleriyle irtibatlandırma politikasına uygun olduğunu düşünmüştüm.

Sonra Prof. Adem Sözüer, Prof. Ali Kemal Yıldız ve Doç. Tolga Şirin’in 36 sayfalık “Bilimsel Mütalaa”sını okudum, suç olmadığını yazıyorlardı.

Ahmet Özer’in 2012’den itibaren telefon konuşmalarının HTS kayıtları, birinci delil olarak esas alınmış.

Canan Kaftancıoğlu, il başkanı olduktan sonra 9 yıl önceki bir tivitinde suç keşfedilmişti… Özer’inki de belediye başkanı oluktan sonra keşfedilmiş! Üstelik konuşmaların yapıldığı tarihte kişilerin ne durumda olduğu da belli değil. Üç hukukçu bilim insanı HTS’lerin tek başına delil olamayacağını dair AYM’nin emsal kararını sunmuşlar.

Dahası, Yargıtay’a göre örgüt üyesi “kendi iradesini örgüt iradesine terk eden kişi”dir ve suçun maddi unsuru “örgüte hâkim olan hiyerarşik gücün emrine girmek”tir. (16.CD, K: 2018/755)

Özer dosyasında böyle bir şey yok.

Hukuki tahlil bu gazetenin bir sayfasını doldurur.

Sorun yargıya güven sorunudur.

‘EVRENSEL HUKUK’

Devlet Bahçeli’nin CB sisteminde değişmesini istediği önemli yönler var. 4 Mayıs 2022’de açıkladığı anayasa taslağında “yargıda bağımsız ve tarafsız yapılanma” ve “yargı ayrılığı sistemi” kavramlarını kullanmıştı. Sonraki siyasi açıklamalarında CB sisteminde yargının bağımsız olduğunu söylese de bu iki kavram hukuken çok daha anlamlıdır.

Bugün yargının iktidar karşısında bağımsız ve tarafsız olduğunu söylemek, objektif gerçeğin inkârı olur.

Bu açıdan, Bahçeli’nin şu sözleri, de durumu net olarak ortaya koyuyor:

“Esenyurt Belediye Başkanı Sayın Prof. Dr. Ahmet Özer’e, ‘silahlı terör örgütüne üye olma’ suçunun reva görülmesinden dolayı 6 yıl 3 ay hapis cezası verilmesi evrensel hukuk ilkeleriyle çeliştiği gibi ‘Terörsüz Türkiye’ gaye ve gayretiyle de taban tabana zıtlık taşımaktadır. Bu kararın maşeri vicdanda hiçbir karşılığı ve makul bir gerekçesi de yoktur.”

Bahçelinin bu beyanında, “evrensel hukuk” kavramı bilhassa önemlidir. Milliyetçi bir liderin “evrensel hukuk”u esas alması başlı başına alkışlanacak bir durumdur; tabii devamlı ve her yargılamada geçerli olmak kaydıyla.

BAHÇELİ’DEN BEKLENEN

Belediye davalarında Bahçeli’nin de eleştirel açıklamaları oldu.

Bahçeli’nin yanında değerli bir hukukçu vardır; Feti Yıldız… Hukuku, adaleti savunan birçok açıklamalar yaptı.

Bahçeli, AİHM kararına göre Selahattin Demirtaş’ın tahliye edilmesi gerektiğini söylemiştir ki evrensel hukukun gereğidir. Ama uygulanmıyor!

Tayfun Kahraman hakkında AYM “suç işlediğini gösterir delil yok, yeniden yargılansın” diye karar verdi; uygulanmıyor!

İktidarın yargı üzerinde “güçlü bir siyasi etkisinin” olduğu, uluslararası raporlara geçmiştir. (Venedik Komisyonu, 6-7 Aralık 2024, prg. 118)

Bahçeli’in de iktidar üzerinde “güçlü bir etkisi” var. MHP iktidar için ‘olmazsa olmaz’dır.

Ayrıca, Bahçeli görevlerinin “denetim ve denge” olduğunu söylemişti. (10 Temmuz 2018)

Hukuk alanı denetimsiz ve dengesiz olabilir mi?

Bahçeli bir dönemde, mesela “Terörsüz Türkiye” sürecinde kendi çizgisine uygun düşen dosyalarla yetinmemelidir. Bahçeliden beklenen; adaletin ve yargı bağımsızlığının tecellisinde simgesel önemi olan davalarda AİHM ve AYM kararlarının uygulanmasını sağlaması, en azından böyle açık beyanlarda bulunmasıdır.

27/01/2026 00:01
Diploma davası
235
Bazı davalar vardır ki, genel adalet sisteminin işleyişini temsil eder. İmamoğlu’nun diploma davası bunlardan biri.

Diplomasının iptalinin siyaseten ne demek olduğu belli… Cumhurbaşkanlığına aday olamayacak. Belli olan bir şey daha var: Cumhurbaşkanlığına aday olmasaydı, diploması geçerliğine devam edecekti. İBB başkanlığına aday olduğunda kimse diplomadan bahsetmemişti, değil mi?

Bu iktidar döneminde siyasi bir muhalif tırmandığında hemen ‘arkeolojik’ araştırmalar yapılıyor; on yıl önceki tivitlerden, zamanında suç teşkil etmemiş konuşma ve mesajlardan bir şeyler bulunup dava açılıyor.

İmamoğlu’nun diploması da otuz yıl öncesine uzanan böyle bir ‘arkeolojik araştırma sonucu iptal edildi. İdare Mahkemesine dava açtı, davası reddedildi, yani İdare Mahkemesi diploma ihtimalini hukuka uygun buldu. Şimdi dosya Bölge İdare Mahkemesine gidecek.

SORUMLUSU KİM?

Diploma iptalini haklı bulan mahkeme, tespit ettiği birtakım usulsüzlükleri “İmamoğlu’nun bilmesi gerekirdi” diyor.

Mahkeme’ye göre, İmamoğlu’nun yatay geçişini kabul eden İÜ İşletme Fakültesi, Girne Amerikan Üniversitesi’nin denkliğini YÖK kabul etmediği halde denkmiş gibi öğrenci kabul etmiş… Öğrenci kabul etmek için yönetmeliğe aykırı şekilde Kontenjan artırarak İmamoğlu’nu kabul etmiş…

Böyle bir durumda sorumluluk kime aittir? Asıl sorun bu.

Mahkeme diyor ki, “yatay geçiş sürecindeki böylesine ağır hukuki sakatlık halleri ile hatalı durumlar davacı İmamoğlu tarafından bilinmiyor olması beklenemez ve hayatın olağan akışına uygun değildir...”

Hatta Mahkemeye göre, 19 yaşındaki Ekrem, İşletme Fakültesi’nin dekanına çıkıp ‘bakın yanlış yapıyorsunuz’ demeliymiş!

Bunu yapmadığına göre kusur kendisindedir, diploması iptal…

HAK EKSENLİ HUKUK

Şimdi “olağan hayatın akışına” bakalım... Kendinizi düşünün 19 yaşındasınız. Milliyet gazetesinde Fakülte’nin verdiği resmi ilan görüyorsunuz, yatay geçiş var… Başvuruyorsunuz, evrakınızı veriyorsunuz, Fakülte sizi kabul ediyor.

YÖK’ün denklik belgesi, kontenjan ve kaç kişinin başvurduğu gibi ayrıntılar “olağan hayatın akışında” aklınıza gelir mi? Gelse bile Fakülte’ye güvenip başvurmaz mısınız?

İşte hukuken asıl nokta budur ve bu asıl nokta, hukukçunun önündeki dosyaya bakışıyla ilgilidir: “Hak eksenli” mi, bakacaksınız, otorite eksenli mi?

Bu “hak eksenli” kavramı Prof. Zühtü Arslan’ın geliştirdiği, literatüre ve yargı kararlarına geçmiş bir kavramdır:

“Hak-eksenli yaklaşım, özgürlüğün esas, sınırlamanın istisna olduğu kabulünden hareket eder. Bu yaklaşım anayasanın temel haklara öncelik verilerek özgürlükler lehine yorumlanmasını gerektirmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi, bu yaklaşımın yansıması olarak demokrasilerde devlete düşen görevin temel hak ve özgürlükleri korumak, bunların etkili şekilde kullanılmasını sağlayacak tedbirleri almak olduğunu vurgulamıştır.” (21 Eylül 2022)

Hak eksenli hukuk kavramının anayasal yargıdaki tanımı için Anayasa Mahkemesi’nin K.2017/76 sayılı kararına bakabilirsiniz.

AYM İÇTİHADI

İmamoğlu’nun diploma sorununa benzer bir konuda AYM kararı var. Üniversite mezunu bir şahıs, doktora için başvuruyor, kabul ediliyor. Fakat doktora derslerine devam etmiyor. Doktorası verildikten sonra bu durum fark ediliyor ve iptal ediliyor.

İdare mahkemelerinden sonuç alamayan şahıs, AYM’ye bireysel başvuruda bulunuyor…

AYM, idari bir işlemin böyle düzgün olmaması durumunda idarenin “yükümlülüklerini ihmal etmesinden” yani şahsın sınavlara girip girmediğini kontrol etmemesinden “doğan külfetin … sadece başvurucuya yüklenmesini” ve doktora tezinin iptalini anayasaya aykırı bulmuştur. (B. No: 2018/16871, paragraf 49)
İdarenin kusuru sabit olsa da kişi doktora çalışmalarını başarmış, sınav kazanarak doktor unvanını almıştır Müktesep haktır...

İmamoğlu da İşletme Fakültesi’nden mezun olmuştur. Müktesep haktır.

Diğer bir konu, diploma davasına bakan üç hakimden üçünün de neden HSK tarafından değiştirildiğidir.
Türkiye’de, beklenen kararı vermeyen veya vermeyeceği anlaşılan hakimleri değiştirmek de bir adet haline geldi. Örnek o kadar çok ki?..

Sorunun temelinde aynı büyük sorun var: Yargı bağımsızlığı!...

28/01/2026 00:01
Pencereleri açmak
152
Zihnimizin pencerelerini yeni bilgilere açık tutmak zordur. Hele de yeni bilgileri merak etmek, zihinde soru işaretleri taşımak daha zordur.

Hiçbir siyasi-fikri akım, bu zihin hastalığına karşı bağışık değildir. Bütün akımların radikalleri ve aşırıları, zihin pencerelerini “farklı olan”a kapatmada aynıdırlar.

Bu sütunda bu meseleleri defalarca yazdım. İlk baskını 1998’de yayınlanan “Hayat Yolunda” adlı kitabımda, “fikirlerin kalitesi, renginden daha önemlidir” diye yazmıştım.

Uzun hayat tecrübelerim ve ‘mukayeseli’ okumalarım bana bunu öğretti. ‘Mukayeseli’, yani sadece benim çizgimde değil, karşıt ve kaliteli kaynakları da okumaya gayret ederek.

FAŞİSTİN KİTABI OKUNUR MU?

Ben okurken ayrım yapmıyorum. Hitler’in Kavgam’ını da okudum, Lenin’in kitaplarını da...

Fakat bunları okurken, elekten, eleştiriden geçirecek ön bilgi birikimim vardı. Ziya Gökalp’i, Mümtaz Turhan’ı, Ali Fuat Başgil’i, Sabri Ülgener’i, Aydın Yalçın’ı okumuş bir gençtim. Sonraki yıllarımda İbn Haldun’u okudum, Popper’i, Aron’u , Hayek’i okudum.

Lenin’in kitaplarını okumasaydım yeni çıkan “Dünyayı Bölen Devrim” adlı kitabımı yazamazdım.

Kitabıma, solun ‘radikal’ diyelim, bir kesiminden sert tepkiler geldi, X hesabı üzerinden:

“Sen site yurdunda 1970’lerde ülkücülük dersi verirdin. Bu saatte dünyanın en iyi kitabını da yazsan okumam. Önce bu milletten özür dileyip kendi eleştirini yapman gerek…

Anti komünist Taha Sovyetleri, devrimi, sosyalizmi anlatan kitap yazmış. Senin haddine mi bu konular? Anlamadığın konularda kitap yazıyorsun…

Sizde Fettullahçı piyasacı ama Saidci Stalinist bir devlet hayal ediyordunuz. Eksik olmuş, trump itine de önsöz yazdırtmalıydın...

Anti komünist Taha Sovyetleri, devrimi, sosyalizmi anlatan kitap yazmış. Senin haddine mi bu konular?

Eski faşist yeni liboş’un biri sosyalizm eleştirisi yapmış!..

Karşı devrimci, git önce kendi karşı devrimciliğini yaz. Biz kendi tarihimizi yazarız…”

‘KENDİMİZ’İ OKUMAK

Kitabımın övgüsünü yapacak değilim. Üzerinde durmak istediğim sorun, zihin pencerelerini kapatmaktır.

“Kendi tarihimizi kendimiz yazarız!” Hayır, tarihi ve her konuyu farklı açılardan da okumadıkça, sadece ezberimizi tekrarlamış oluruz. Zihnimizde tahlil, mukayese, araştırma melekeleri gelişmez. Bu, solcu için de böyledir, sağcı için de…

Sağda popüler bir söylem vardır: Batı sosyolojisinin kavramları bize uymaz

Hem doğru hem yanlış… Doğru çünkü “biz” henüz sanayi toplumu değiliz, o kavramların karşılığı bizde o kadar ‘mevcut değil…

Yanlış olan, sosyoloji bilimine zihnimizi kapatmaktır.

Bu zihin kapalılığı, ortodoks Marksistlerde yaygındır. Alman Marksistleri Bernstein ve Kautsky, gelişen kapitalizmin Marks’ın dediği gibi proletaryayı büsbütün yoksullaştırmadığını, aksine proletaryanın milli gelirdeki payının artmaya başladığını yazdılar, Marks’ı “revize” ettiler. Fakat ortodoks Marksist Lenin, olguyu araştırmak yerine, sosyal demokrasinin bu iki öncü düşünürünü dönek ve hain ilan etti… Lenin için tek doğru vardı “devrim”in işine yarar mı yaramaz mı?

Rejimi bu yüzden değişen dünyada tükendi, kendi kendine çöktü.

SOVYET TECRÜBESİ

Sorun, bütün bilimlerde “olgu”yu anlayabilmek için gereken bilim zihniyetine sahip olup olmamaktır. Bunun için zihin pencerelerinin açık olması şarttır.

Sovyet sosyolog Yevgeni Afanasyev’in 1987’deki şu sözleri, sağcı, solcu bütün kulaklara küpe olmalıdır:

“Sovyet toplumunda tarihi ve sosyal bilinç tek taraflı bir şekilde gelişti. Batı hakkında hiçbir şey bilmiyorduk; Max Weber, Durkheim, Freud, Toynbee veya Spengler ile ilgilenmiyorduk. Bunlar sadece isimler değil, arkasında dünyalar, dünya sistemleri olan isimlerdir. Eğer bir toplum bu dünyalarla tanışmazsa, 20. yüzyıldan düşmüş olur. Yüzyılın en önemli keşiflerinin periferisinde kendini bulur…”

Elbette “kendimizi” bilmek ve kopyacılıktan sakınmak gerekir. Fakat bunun da yolu yine “bilme”nin, öğrenmenin bilimsel metotlarına sahip olmaktır.

Bu düzeyde bir düşünceye sahip olmak kolay değildir; beklenemez de... Herkesin işi gücü var, mesleği var, uzmanlığı var. Fakat her düzeyde zihin pencerelerimizin açık olması şart.

Çok okuyamıyorsak bile, fikir ve tercihlerimizde itidalli olmak, bağnazlıktan sakınmak şart.

30/01/2026 00:01
Kuralsız yeni dünya
88
Dünyanın hızla bir düzensizliğe doğru gitmekte olduğunun vahim işaretleri gözler önünde.

Bütün dünya tarihi, güçlü olanın güçsüzlere zorla boyun eğdirdiğinin örnekleriyle doludur.

Birinci Dünya savaşı felaketi üzerine kurulan Milletler Cemiyeti bir işe yaramadı çünkü zaten Batı organıydı. Meclis-i Mebusan Reisi İttihatçı Ahmet Rıza Bey, 1922’de Paris’te yayınladığı “Batı’nın Doğu Politikasının Ahlaken İflası” adlı eserinde, Sevr’in arkasındaki kafayı, Batı’nın Türkiye’ye bakışındaki çifte standardı ve Milletler Cemiyeti oyununu anlatmıştı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan elli milyon ölü ve baştan başa yerle bir olmuş kıtalarla çıkan insanlık daha bir ders almıştı. Birtakım kurallar ve kurumlar geliştirdi: Uluslararası hukukun içeriğini oluşturan birçok sözleşme imzalandı, kurumlar tesis edildi.

Şimdi bunların baş tahripçisi, iki haydut: Trump ve Netanyahu…

AHLAKEN İFLAS

İki Kutuplu dünyanın sona ermesinin ardından “tarihin sonu”, yani liberal düzenin kökleşmesi gerçekleşmedi. Aksine, gittikçe derinleşen bir düzensizlik ve hukuka boş veren bir güç tutkusu ortaya çıktı.

Rusya’nın Kırım’ı ilhakı, Ukrayna’yı istila için savaş başlatması, Avrupa’nın Rus tehdidini hissetmesi…

Çin’in sadece ekonomik rekabeti değil, ekonomiyi bir siyasi istila aleti olarak kullanması, Kuzey Kutbu üzerinden Batı’yı tehdidi…

Trump’ın Meksika’yı, Kanada’yı, Venezuela’yı, Panama’yı, Grönland’ı tehditleri ve İran’ı haydutça vurması ihtimali…

Führer Nutanyahu’nin mazlum Gazze halkına açıkça soykırım uygulaması ve bu soykırımı birkaç istisna ile Batılı hükümetlerin desteklemesi, 1948’deki Soykırım Sözleşmesi’nin uygulamada artık “ahlaken iflas” ettiğinin tescil ve ilanıdır.

Göstermelik bir siyasi ahlakın bile ortadan kalktığının açık itirafı şu sözleri Trump’ın utanmadan söyleyebilmiş olmasıdır:

“Evet, bir şey var. Kendi ahlakım. Kendi aklım. Beni durdurabilecek tek şey bu… Uluslararası hukuka ihtiyacım yok!” (9 Ocak)

Macron’un, Trump’ı hedef olarak söylediği “kanun tanımaz bir dünyaya doğru gidiyoruz” sözü doğrudur.

ÇİN-RUS BLOKU

Fakat Batı’yı sıkıştıran Çin-Rus blokunun ahlaki bir tavrının hatta düşüncesinin olduğu asla söylenemez. Evvela ikisinin de siyaset ve hukuk literatüründe gerek içeride gerek uluslararası ilişkilerinde “ahlaki” denilebilecek hiçbir “müktesebat”ları yoktur: İnsan hakları mı? milli egemenlik mi, sınırların değişmezliği mi? Fikir ve ifade hürriyeti mi?

Kanada Başbakanı Mark Carney, Davos’taki konuşmasında, “büyük güçler”den yakındı, "Orta güçler birlikte hareket etmeli çünkü masada olmazsak menüde oluruz" diye konuştu. Bugünden yarına bir strateji değil fakat haklı bir stratejik endişenin ifadesi…

Tabii ki bizler için de öncelikle Türkiye… Böylesine kaygan çok-kutuplu ya da çok-sorunlu bir dünyada hükümetin Trump’la çatışmaktan sakınması doğrudur

Öbür yanda, Avrupa’nın, Trump’ın tehditlerine karşı Hindistan’la serbest ticaret anlaşması imzalamış olması, ekonomimiz için ciddi bir tehdittir. Hatta bazı Avrupalı liderler Trump’a karşı iktisadi ilişkilerde Çin’e yaklaşmaktan bahsediyor.

TÜRKİYE’NİN YERİ

Bunlar Türkiye’yi hem iktisaden hem stratejik olarak sıkıntıya sokacak ciddi işaretlerdir. Türkiye’nin Avrupa pazarlarında Çin ve Hindistan mallarına rekabet etmesi zordur.

AB ile 1995’te imzalanan “Gümrük Birliği”nin güncellenmesini iktidarın yıllar öncesinden gündemin ilk maddelerine yerleştirmesi gerekirdi. 2015’te neredeyse gerçekleşme aşamasına gelmiş olan vizesiz seyahat gibi fırsatlar kaçırılmamalıydı.

“Avrupa Birliği üyeliğine ihtiyacımız kalmadı” gibi eksen değişikliği ima eden çok sayıdaki beyanlar ve davranışlar büyük yanlıştı. (1 Ekim 2017)

Hükümet bir süredir “Avrupa savunma mimarisi”nde yer almak ve bu yolla üyelik sürecini tekrar başlatmak istiyor ama, AİHM kararlarını uygulamamak gibi hukuki sorunlar devam ettiği sürece bu mümkün değil.

Türk-Rus-Çin ittifakı fikri zırvadır. Hakan Fidan’ın sözleri, Türkiye için ana eksenin Avrupa olması gerektiğini gösteriyor:

"İngiltere, Fransa, Almanya ve Türkiye bir araya gelirse, ne ABD'ye ne de Çin veya Rusya'ya sürüklenmek zorunda kalırız. Kendi ağırlık merkezimizi yaratabiliriz"

NATO’da devam ederek, Avrupa ile ilişkilerimizi derinleştirerek ve buna Arap ekonomileriyle ilişkilerimizi ekleyerek Türkiye, dünya terazisindeki ağırlığını artırmalıdır.

01/02/2026 00:01
‘2026 reform yılı’
142
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın siyasi başarısının temelindeki faktörlerden biri, hedefler ortaya koyarak motivasyon ve propaganda konusu yaratmasıdır.

Şimdi yeni hedefi “Reform yılı: 2026” diyerek ifade ediyor.

Dünkü Sabah gazetesinin sürmanşetinde halkı selamlayan Erdoğan fotoğrafı ve “Türkiye 2026” ifadesi vardı. Bütün bakanlar, bermutat, “Cumhurbaşkanımızın önderliğinde” diyerek icraatı anlatan makaleler yazmışlar.

Erdoğan, sürmanşetteki yazısında şöyle diyor:

“2026 Reformların yılı olacak… 2026, sabrımızın meyvelerini toplayacağımız, ekilen tohumların boy vereceği ve inşallah hasadını yapacağımız ve Türkiye'nin küresel ligdeki yerini tartışılmaz bir konuma sabitleyecek, bir şahlanış ve reform yılı olacak…”

Cumhurbaşkanı, 7 Ocak’ta partisine üç milletvekili transfer ettiği törende de “Önümüzdeki yıl Türkiye için reform yılı olacak. Türkiye Yüzyılı Reform Programı’nı Meclisimizin desteğiyle hayata geçireceğiz” demişti.

Anlaşılan, seçimlere kadar “reform” sözünü çok işiteceğiz…

GERÇEK REFORMLAR

Erdoğan, “vesayet” sıkıntıları içinde geçirdiği ilk on yılda “reform” politikalarının kendisine ülke içinde aktif bir entelektüel destek ve özellikle Avrupa’da yüksek bir prestij sağladığını, o destek ve prestijle “vesayet”i tasfiye ettiğini elbette çok iyi hatırlıyordur.

İlk on yıldaki reformlar gerçekti, sahihti. Avrupa Birliği programına göre ve Venedik Komisyonu’nun danışmanlığında şekillenmişti.

Erdoğan, Kemal Derviş’in reforme ettiği sağlam bir ekonomik yapı devralmıştı. Aralık 2004’te Brüksel Zirvesi’nde “Türkiye tüm kıstasları gerçekleştirmiştir” denerek Türkiye’ye “tam üyelik müzakereleri”nin yolu açılmıştı.

O dönemde Erdoğan, hak ve özgürlükler derken Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne referans yapıyor, kuvvetler ayrılığını, Merkez Bankası bağımsızlığını, siyasetin yargıdan elini çekmesini savunuyordu. “Faiz hayatın gerçeğidir” diye konuşurdu.

IMF, “Türkiye kaplan ekonomi olma yolunda” diye açıklama yapıyordu. (24 Eylül 2004)

Kişi başı gelirimiz 2013’te 12.600 doları görecekti.

Bu dinamizmin temelinde sözde değil, gerçek reformlar vardı.

TERSİNE GİDİŞ

2011 yılındaki Seçim Bildirisi’nde yer alan “2023 Hedefleri” bir ölçüde abartılı da olsa hayal değildi. Reformlara ve hızla artan yabancı yatırım girişlerine dayanıyordu.

Ali Babacan, geçen yıl Karar TV’de “2023 Hedefleri”nin ayrıntılı hesaplara, hesaplanmış projeksiyonlara dayandığını anlatmıştı.

2023 yılında kişi başı gelirimiz 25.000 olabilirdi. Fakat 13.243 dolar oldu. Demek ki Türkiye on yılda karınca hızıyla büyümüştü!

Çünkü 2011 yılından sonra reformlardan adım adım uzaklaşıldı. Reformlar bağımsız kuruluşların güçlü olması yönündeydi; yeni yöneliş ise yetkileri Cumhurbaşkanı’nda toplamaktı. “Faiz sebeptir” gibi heterodoks politikalar başlamıştı. Araplarla ve Avrupa ile ideolojik ve siyasi kavgalar da ekonomiyi olumsuz etkiledi şüphesiz.

Mehmet Şimşek’in Haziran 2023’teki “rasyonel zemine dönmekten başka çaremiz yok” sözü, 2011’den itibaren adım adım, CB sisteminde koşar hızlı adımlarla “rasyonel zemin”den uzaklaşıldığının beyanıdır.

BUGÜN REFORM NE DEMEK?

2024 yılının “Emekliler yılı” ilan edildiğini de hatırlayalım.

Bugün reform kavramının anlamı, yine siyasetin yargıdan elini çekmesi demektir… Anayasa Mahkemesi’nin 2014/81 sayılı kararında gösterdiği gibi, HSK’nın “yargı bağımsızlığına uygun” bir seçim sistemine ve yapıya dönüştürülmesi demektir…

Merkez Bankası’nın, KHK ve CB Kararnamesiyle kaldırılan bağımsızlığın kanunla tekrar getirilmesi demektir…

Evrensel standartlara ihale kanunu demektir…

AİHM ve AYM kararlarının uygulanması demektir…

Mülakatları kaldırmak veya KHK ile iptal edilen görüntülü-kayıtlı mülakat sistemine dönmek demektir…

Erdoğan bunları bugün kabul eder mi?

Bu reformlar Türkiye’yi AB sürecinde de güçlendirir. Erdoğan sürekli “AB Türkiye’ye stratejik baksın” diyor ama ekonominin önünün açılması, hukukun üstün hale gelmesine bağlıdır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Naci Ağbal ve Lütfi Elvan gibi saygın isimleri göreve getirdiğinde de “Ekonomide ve hukukta yeni bir reform dönemi başlatıyoruz” demişti. (13 Kasım 2020)

Demişti ama sonrası malum.

Bir reform kavramı; yetki ve liyakatçe kurumları sağlamlaştırılmış bir program olarak ortaya konmadıkça, propagandadan öteye bir anlam ifade etmez.

3/02/2026 00:01
Yine Avrupa kapılarında
88
AK Parti iktidarı Avrupa’nın önemini uzun bir aradan sonra yeniden hatırlamış gözüküyor. Her zamanki beylik diplomatik sözlerin ötesinde bir gayret dikkat çekiyor. Hatta Erdoğan “reform” demeye başladı yeniden…

Artık “Bunlar Haçlı İttifakı… Avrupa Birliği üyeliğine ihtiyacımız kalmadı” gibi sözler terk edildi.

ABD-Çin rekabetinin ve de Trump’ın kovboyca politikalarının yarattığı sarsıntılar karşısında hükümet, Türkiye için güvenli limanları yeniden Avrupa’da arıyor.

Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu DEİK çalışmaları da bunun yansıması…

DEİK Başkanı Nail Olpak diyor ki:

“Avrupa'nın farklı noktalarında o kapıları aşındırmaya, iki üç ay önce yaptığımız Brüksel toplantısı dahil olmak üzere temaslarımıza ve çalışmalarımıza devam edeceğiz."

EKONOMİDE DIŞ ENDİŞELER
DEİK, iki gün önce Financial Times gazetesinde "Türkiye-AB: Diyalogdan Aksiyona AB Liderlerine Açık Mektup” yayınladı. Öncelikle, otuz yıllık Gümrük Birliği’nin güncellenmesi olmak üzere, Türkiye ile olan müzakere sürecinin yeniden başlanılması çağrısında bulundu.

DEİK Başkanı Nail Olpak ve DEİK Türkiye-Avrupa İş Konseyleri Koordinatör Başkanı Mehmet Ali Yalçındağ bir de basın toplantısı düzenlediler.

Olpak eski MÜSİAD başkanıdır; o zamandan tanırım. Yalçındağ ile uzun yıllar Doğan grubunda çalıştım. İkisinin de iş tecrübesini ve vizyonunu bilirim. Açıklamalarındaki endişeleri şöyle özetlemek mümkün:

Dünya ekonomisinde gruplaşmalar, ortaklıklar yeniden şekilleniyor. Dijitalleşme kavramının olmadığı 1995 yılında tesis edilen Gümrük Birliği, mutlaka güncellenmeli. Avrupa bu konuda ayak sürüyor. Hindistan’la serbest ticaret anlaşması imzalaması, Çin’le aynı anlaşmayı düşünmeleri Türkiye’nin başına büyük sıkıntılar açabilir…

Dahası Avrupa’nın “Made in Europe” yönelişi, Türkiye’yi dışarıda bırakır mı? Bu ihtimal başlı başına bir endişe kaynağı.

UFUKTA GÖZÜKEN…
Olpak ve Yalçındağ bu endişeleri dile getirseler de yeniden bir Türkiye-AB sürecinin başlaması halinde Avrupa’nın hem stratejik hem ekonomik bakamından güçleneceğini anlatıyorlar.

Aslında ekonomimiz, içeride de iktidarın toz pembe tablolarına pek uymuyor.

Enflasyon aşağı gidiyor ama gıda ve hizmet sektörü enflasyonu direniyor. Türkiye “yüksek faiz / bastırılmış döviz” sarmalına giriyor gibi… Tekstilde yatırımlarımız dışarıya kaçıyor! Ama yatırım gelmiyor; bunun bir sebebi hukuka güvensizlik, diğer sebebi ekonomide “linklerin kopmuş” ve halen tam bağlanamamış olması…

Olpak, pek konuşulmayan bir tehlikeye daha dikkat çekti:

“Şimdi de çelikle ilgili kotalarda resmen bir şey ifade edilmedi ama ciddi şekilde azaltma süreçleri gündemde."

Bir de en büyük dış ticaret ortağımız olan Avrupa, Trump’ın manyakça politikalarına karşı Hindistan ve Çin’le “serbest ticaret”e yönelir, bize de “güvenlik” payı kalırsa bunun bize nasıl olumsuz etkileyeceğini uzun uzadıya anlatmaya gerek yok.

Hükümeti yeniden Avrupa’ya yönelten esas faktör, bu tehlike.

GÜVEN YANİ HUKUK

DEİK, geçen Kasım sonlarında Brüksel’de bir Türkiye-AB zirvesi düzenlemiş, ilişkiler masaya yatırılmıştı. Zirveyi takip eden gazeteci Sedat Ergin, Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürü Geart Jan Koopman’la görüşmüş, onun şu sözlerini aktarmıştı:

“İlişkimizde ilerlerken, ekonomik fırsatlara odaklanmamıza rağmen iş dünyasının son derece önem verdiği öngörülebilirlik ve iş ortamının güvenilirliğini etkileyen güçlüklere gözümüzü kapatamayız.” (Oksijen, 21 Kasım 2025)

Yani CB sisteminde yetkiler tek elde toplandığı için kurumların zayıflaması ve bu yüzden politikaların hızla değişmesinin yarattığı öngörülebilirlik sorunu, mesela 6-7 yıl “faiz sebeptir” deyip ardında yüzde 50 faize gitmek…

Ve İş ortamının güvenilirliği, yani hukuk, yargı bağımsızlığı…

Financial Times’ın yazdıklarını hatırlıyor musunuz? “1000 şirket TMSF’ye devredildi. Yolsuzlukla mücadele mi, sermayeye elkoyma operasyonu mu?” (15 Ekim 2025)

Ya AİHM ve AYM kararlarının uygulanmaması?.. Liste uzun.

DEİK’in çalışmaları elbette takdire değer. Hatta, TÜSİAD da, iktidarın haksız yumruklarını sorun yapmamalı, harekete geçmelidir.

Fakat öncelikle “evin içini” düzeltmek lazım, DEİK de MÜSİAD da bu konuda sessiz kalmamalı

4/02/2026 00:01
Bahçeli’nin tavrı
114
MHP lideri Bahçeli, dünkü konuşmasında Öcalan için umut hakkı istedi. Fakat bu yeni değil. İlk defa 22 Ekim 2024’teki konuşmasında söylemişti:

“Gelsin TBMM'de DEM sıralarına katılıp silah bıraktığını ilan etsin, terörün tamamen bittiğini örgütün lağvedildiğini haykırsın. Bu dirayeti gösterirse umut hakkının kullanımıyla ilgili yasal düzenlemenin yapılmasının önü de ardına kadar açılsın.”

Selahattin Demirtaş’ın tahliye edilmesini istemesi de yeni değil. AİHM kararı üzerine Bahçeli’nin söylediği sözler şöyleydi:

“Hukuki yollar sonuca ulaşmıştır. Tahliyesi Türkiye için hayırlı olacaktır."

Burada en önemli husus, Bahçeli’nin, AİHM’yi “hukuki yol” olarak kabul etmesidir. Demirtaş’ın tahliyesini içeren karara Adalet Bakanlığı itiraz etmiş, bu itirazı AİHM’nin 3 Kasım’da reddetmesiyle tahliye kararı kesinleşmişti. Bahçeli 4 Kasım’daki açıklamasında AİHM’nin son merci olduğunu kabul ediyor, “hukuki yollar sonuca ulaşmıştır” diyordu.

Evet Türkiye’de “hukuki yolların sonucu” AİHM’de belirlenir; sadece Demirtaş değil, herkes için…

AİHM KARARLARI BAĞLAR MI?

Bahçeli bizim anayasamıza göre doğruyu söylüyor. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni 1954’te onaylamak ve 2004’te Anayasa’nın 90. Maddesine yazmak, AİHM’nin nihai insan hakları mercii olduğunu kabul etmektir.

Fakat Cumhurbaşkanı Erdoğan, meşhur “AİHM’nin verdiği karar bizi bağlamaz” şeklindeki sözü, AİHM’nin Demirtaş hakkındaki ilk kararı üzerine söylemişti. Erdoğan, “AİHM sen neredesin? Bunun adı özgürlük ve hak arayışı demek değildir, terörperestliktir" demişti. (21 Kasım 2018)

Eskiden Bahçeli de bu görüşteydi, AYM’ye bile neler söylemişti?.. Bahçeli’nin yeni ve doğru tavrına göre ise AİHM “hukuki yolların” son merciidir.

Bahçeli dünkü konuşmasında Ahmet Türk ve Ahmet Özel’in belediye başkanı görevine iade edilmesi dahil, Öcalan ve Demirtaş hakkında söylediklerini ve daha önce de söylemişti. Evet, söylemişti ama dünkü konuşması sıradan veya basit bir “tekrar” sayılamaz.

Çünkü sözünün takipçisi olmakta ve dahası, AİHM konusundaki tavrıyla, AİHM ve AYM’nin bütün kararlarının mahkemelerce uygulanması gerektiğine dair kuvvetli bir vurgu yapmış oldu.

İktidardan Adalet Bakanı bile bu tavrı, bu duruşu gösteremedi.

İTİTFAK BOZULUR MU?

Belki de iktidarda bir çatlak görüntüsü vermemek için, MHP’den birtakım yetkililer, meslektaşımız İsmail Saymaz’a “uzun zamandır söylediği sözlerdir, yeni bir durum yok” diye açıklama yapmışlar.

Bahçeli ile Erdoğan’ın bu konudaki tavırlarının çok farklı olduğu apaçık ortada. Fakat Cumhur İttifakı’nda bir çatlak olmaz çünkü öyle bir çatlak her iki parti ve her iki lider için de zaaf demek olur. MHP’siz bir AK Parti Meclis’te iktidarını kaybeder… Ak Partisiz bir MHP ise kamu kurumlarındaki etkisini kaybedeceği gibi yeni politikasını izahta zorlanır.

Bahçeli zaten dünkü konuşmasında da her zamanki sert ve azarlayıcı üslubuyla Özgür Özel’e yüklenerek ve erken seçim ihtimalini kesin dille reddederek AK Parti MHP ittifakının sağlamlığını teyid etti.

Her ne olursa olsun, Bahçeli bu çıkışlarıyla AİHM ve AYM kararlarına güç kattı. İktidardan aldığı güçle bu kararları uygulamamak, kamu vicdanında bir defa daha itibar kaybına uğradı.

Bahçeli’nin, Tayfun Kahraman ve emsali hakkında niye aynı tavrı koymadığını sormak da kamu vicdanının hakkıdır. Bahçeli KHK’lılar dahil, tüm AİHM ve AYM kararlarının uygulanmasını istemelidir.

ZEHİRLİ DİL

Kimlik soruları insanların kolayca ateşlenebileceği konulardır. Çözüm sürecinde de dilin mutlaka sakin ve müzakereci olması gerekir. Sosyal medyayı “ırkçı” diye suçlayan Tuncer Bakırhan öteden beri zehirli bir dil kullanıyor, bir türlü hukuki kavramlarla konuşan sakin bir dil sahibi olamadı. “Yüz yıllık kölelik” gibi tahrikçi kavramlarla etnik-intikamcı öfkesini faş ediyor.

Milliyetçilikleri yarıştırma saplantısını bırakmalıdır.

DEM yetkilileri arasında sakin dille konuşanlar elbette mevcut ve süreçte onların dili hakim olmalıdır. Öcalan’ın eksi yazdıklarına bakarak, onun da sakin bir dil kullanmaya dikkat ettiğini söylemek mümkün.

Çözüm üniter devlet içinde sağlıklı duygularla ve evrensel hukukla gerçekleşecektir. Bunun dışına yeltenmekten herkes sakınmalı.

06/02/2026 00:01
İktidarın gücü?
205
Bunca enflasyona, hukuksuzluğa, haksızlığa rağmen iktidar niye hâlâ başa güreşiyor? Muhalefet neden gürül gürül akmıyor?

Kamuoyu araştırmalarında CHP, genel olarak Ak Parti’nin birkaç puan üstünde çıkıyor, ama MHP’nin oyları eklendiğinde Cumhur İttifakı öne geçiyor.

Herhangi bir iktidarın sürekliliği demokrasinin “denetim ve denge” fonksiyonunu daima zaafa uğratıyor. Oysa demokrasinin erdemlerinden biri, iktidarların değişebilir olmasıdır.

AK Parti’nin en güçlü olduğu dönem, 2011sonrası devrelerdir. Kuralsızlık ve yönetimin şahsileşmesi bu süreçte oldu. Sebebi, seçmeni “çantada keklik” sayması ve bir ölçüde bunda haklı olmasıydı.

Bugün AK Parti, o zamana göre kabaca 20 puan oy kaybettiği halde hâlâ en azından ikinci partidir. Enflasyonun en büyük darbesini yiyen "mavi yakalılar" yani ücretliler ve esnaf arasında AK Parti hangi sebeplerden hala belli bir desteğe sahip?

‘DUYGUSAL FAKTÖR’
Ekonomideki bozulmanın iktidarlara oy kaybettirdiği doğudur ama oy verme sadece ekonomiyle ilgili değildir. Duygusal ve ideolojik faktörler ve “karizma” da önemlidir. En önemlisi, bozuk ekonomik ortamda muhalefetin ne kadar umut verdiği meselesidir.

Siyaset bilimci Prof. Dr. Seda Demiralp “Mavi Yakalı Seçmenlerde Zor Duygular” başlıklı araştırmasında bu sorunu tahlil ediyor.

Demiralp, çeşitli şehirlerde “mavi yakalı” yani ekonomik krizden en büyük zararı görmüş ama hâlâ AK Parti’ye ve MHP’ye sadakat gösteren seçmenlerle görüşerek bunun sebeplerini araştırmış.

Araştırma, hâlâ Ak Parti’ye veya MHP’ye duyulan sadakatin “güçlü bir duygusal arka plana dayandığını” ortaya koyuyor. Ekonomik sıkıntıyı kendisi de yaşıyor fakat “öfkelerini doğrudan siyasal merkeze yöneltmek yerine, farklı aktörlere ya da soyut yapılara” atfediyorlar. “Dış güçler” diyorlar. Ekonomik sorunları “örneğin, marketçilere, fırsatçılara, çıkar gruplarına atfediyorlar.” T

Böylece destekledikleri iktidarın sorumluluğunu geri planlara itiyorlar.

Bu CHP için de böyledir. Partisinin yanlışlarını görse de bırakmayan bir seçmen kitlesi oldu her devirde.

DIŞ GÜÇLER
Türkiye’de en büyük partinin “kararsızlar” olmasının temelinde böyle “zor duygular” var. Kötü yönetimi görüyorlar, öfke duyuyorlar fakat öfkelerini kendilerinin iktidarına değil böyle “farklı faktörlere” ve “dış güçler” gibi “soyut yapılara” yöneltiyorlar.

Bu kitlelerin içinden gelen Erdoğan, onlara seslenmede en başarılı liderdir. Muhalefet ortaya bir “güçlendirilmiş parlamenter sistem” modeli koymuştu değil mi? Erdoğan bunun “dışarıda hazırlanıp ellerine verildiğini” söyleyiverdi, yani dış güçler.

Oysa o metnin baş mimarından biri Serap Yazıcı’ydı, şimdi Erdoğan’ın partisindedir!

İktisatçılar, “faiz sebeptir” politikasının enflasyonu patlatacağını sürekli söylediler; ta 2015’ten beri… Fakat Erdoğan ne dedi? “Mandacı iktisatçılar!”

Kamu kredileriyle medyanın en büyük kuruluşları “bizden”leştirildiği için iktidarın büyük bir propaganda gücüne sahip olduğunu da hatırlamak lazım.

MUHALEFETİN DURUMU
Kötü yönetimin acılarını herkesten fazla yaşayan “mavi yakalılar”ın en fazla “kararsız” kalmalarının çok önemli bir sebebi daha var. Prof. Demiralp, mavi yakalı ama Ak Parti’ye ve MHP’ye sadık biri Kayserili, öbürü Nevşehirli iki seçmenin şu sözlerini aktarıyor:

“Şimdi CHP’nin ekonomiyle ilgili hiçbir şeyi aklıma gelmiyor benim…

Yani Tayyip Erdoğan’dan başka biri gelse ekonomi daha çok batar.”

Seçmelerde “daha çok vereceğim demekle olmuyor” diyenler de az değil.

CHP’nin başta ekonomi, reform programı nedir? CHP, bu konuda kitleleri inandırmadıkça, “mavi yakalılar”dan umduğu desteği alması zordur.

CHP’ye son kurultayda değerli iktisatçılar katıldı. Otoriter yönetimle ekonomin ayağa kaldırılamayacağını biliyorlar tabii. Eski Merkez Bankası Başkanı Durmuş Yılmaz gibi saygın bir ekonomist bu isimleri övdü… Sonra?...

CHP, “ekonomi konuşan” bir parti olmak zorunda.

Bu konuda birinci isim elbette Ali Babacan’dır fakat partisini kurarken öyle ince eleyip sık dokudu ki, “geliyor” izlenimi yaratamadı.

Prof. Demiralp’ın araştırması, “güçlü adam” kültünün de seçmen üzerinde ne kadar etkili olduğunu gösteriyor.

Özetle, her parti kendini gözden geçirmeli.

8/02/2026 00:01
‘Marks nerene battı?’
181
Tarihçi merhum Mete Tunçay’ın bir tespitinin kulaklara küpe olması lazım: “Türkiye’de bütün akımlar dogmatiktir.”

Elbette bütün akımlarımızda açık fikirli, analitik düşünen insanlar da vardır fakat hakim hava, farklı fikirlere tahammülsüzlüktür; dogmalarına uymayan görüşleri suçlamaktır, hakaret etmektir, gücü yeterse susturmaktır.

Geçen hafta yazmıştım, yine yazacağım; “zihin pencerelerini açmak” kolay değildir, ısrar, sebat lazımdır.

Bu yazının başlığı, bir Marksist’in bana yazdığı bir hakaret cümlesidir.

Başka örnekleri de var:

“Sosyalizmi bir faşistten mi öğreneceğiz?..

Sen sermayenin uşağısın, sosyalizmden ne anlarsın...” falan…

OLGULARI GÖRMEK

Oksijen gazetesi, yeni çıkan kitabım hakkında benimle bir mülakat yapmış, “Marks büyük bir iktisatçıydı ama onun hüküm çıkardığı toplum en az 100 yıl geride kaldı” şeklindeki sözümü başlığa çıkarmıştı.

Öfkenin sebebi buydu.

Oysa Marks’ın sınıf çelişkilerinin derinleşeceği, bunun da proletarya ihtilaline ve proletarya diktatörlüğüne yol açacağı şeklindeki görüşlerinin geride kalmaya başladığını yüz yıl önce ilk görenler Bernstein ve Kautsky olmuş, Lenin bunları “Marksizmi tahrif ediyorsunuz” diye suçlamış, “dönek” diye aşağılamıştı. Demokrasi fikrinin Marksist düşünceye girmesine yol açan Bernstein ve Kautsky modern sosyal demokrasinin öncüleridir.

Mesele şudur: İdeolojimiz açısından bir kanaat sahibi olduğumuz herhangi bir konu, zihnimizin dışındaki reel dünyada nasıl cereyan ediyor? Bu soruyu sorup sormamak temel meseledir. Kautsky ve Bernstein orta sınıfın gelişmekte olduğunu görmüşler, demokrasiyi kabul etmişlerdi. Lenin bunu öfkeyle reddetmiş, “proletarya diktatörlüğü” adına totaliter bir parti diktatörlüğü kurmuştu.

Bu örneği hepimiz kendi ideolojimiz açısından düşünelim mi? Mesela hilafetin tarihi seyri ve milli hakimiyetler çağında hilafetin siyasi bir anlamı olabilir mi?.. Yahut “para politikası olarak faiz”in riba olup olmadığı… Veya “vatandaşlık bağı ile bağlı herkes Türktür” diye kolayca yazılmıştı ama bugün Türkiye’nin en önemli sorunu…

YÜKSELİŞ VE ÇÖKÜŞ

Yeni çıkan “Dünyayı Bölen Devrim” adlı kitabımın alt başlığı “Sovyet sosyalizminin yükseliş ve çöküşü”dür.

Orta çağ hayatı yaşayan köylü toplumunun sanayileşme, şehirleşme ve modern eğitimle çözülmesinin yarattığı toplumsal kaosta ve Dünya Savaşı’nın orduyu tükettiği bir ortamda Lenin silahlı örgütle iktidarı ele geçirmişti. Sovyet rejimi akıl almaz vahşi metotlarla Rusya’yı bir sanayi toplumu haline getirdi. Uzaya insan gönderdi. Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi’nde muazzam bir bilimsel birikim meydana geldi…

Buna rağmen niye çöktü? Kitabın asıl konusu bu ama iki cümlede özetlersem; hukuk devleti ve özgürlükler yoktu. İkincisi, kaynak dağılımını sağlayacak piyasa ve kaynakları verimli kullanacak girişimci sınıf yoktu, katliamlarla yok edilmişti…

Özellikle “girişimci sınıf” kavramına itiraz edenler olacaktır ama zihnî spekülasyonla değil, “zihnin dışında” cereyan etmiş olgulara dayanarak itiraz etmeliler.

ÇİN NASIL?

Önemli bir soru, komünist Çin nasıl kalkınıyor? Ciltler dolduracak bir konudur. Kitabımda da değindim. Özetin özetiyle Stalin’in bıraktığı betonlaşmış Sovyet sistemi haleflerince devam ettirildi, 1970’lerdeki reform çabaları aspirin tedavisi gibiydi, “piyasa” kavramını ağza alamadılar. Gorbaçov asıl sorunlara yönelince beton değişmedi, parçalandı, dağıldı.

Sayın Korkut Boratav’ın 1973’te “Sosyalist Planlamada gelişmeler” adlı mükemmel eserinde gösterdiği gibi sosyalist planlama sistemi tıkanmıştı.

Doğu Avrupa gerçek reformlara öncülük edebilecekti fakat tanklarla ezildi.

Çin’de ise Mao, evvela “Kültür Devrimi” çılgınlığıyla kendi betonunu tahrip etmişti. 1978’de Çin reformizminin önderi Deng Xiaoping piyasa dediğinde dirençle karşılaşmadı.

Fukayama, Çin’deki geleneksel “liyakat” sisteminin de önemine dikkat çeker. Çinde Komünist Parti diktatörlüğü olmakla birlikte, Çin’in yatırımcıya güven veren kurallarla, Ortadoğu ülkelerinin ise baştaki güçlü adamın emirleriyle yönetildiğini yazar.

Hülasa, sağcı, solcu olabiliriz. Önemli olan, hüküm verirken konun gerektirdiği asgari mukayeseli bilgileri edinmemiz gerektiğinin farkında olmaktır.

10/02/2026 00:01
Yağmur ve toprak…
83
Siyaset zihnimizi o kadar işgal ediyor ki, çok ödemli hatta hayati konulara yer kalmıyor. Bunlardan biri kuraklıktır, diğeri topraklarımızın çoraklaşması.

Sorun günlük ihtiyacımız için musluklardan su akmasının ötesinde, tarımla, gıda ile, karnımızı doyurmakla bire bir ilgili. Türkiye’de gıda fiyatlarının dünyada görülmemiş yüksek oranlarda artmasının bir sebebi enflasyon ve mevsimlik don hadisesi ise, asıl ve kronik sebebi gittikçe derinleşen kuraklık ve tarımda toprağın bozulmasıdır.

Küresel iklim değişikliği bu felaketleri daha da artıracak.

Önümüzde bu felaket bizi bekliyor ama, siyasetin ne kadar gündeminde?

Siyaset zihnimizi o kadar vesayet altına almış ki, günün kavgalarından bu hayati sorunlara vakit kalmıyor!

Bu konuyu siyasetin gündemine sokacak güçlü “yeşil” hareketler de henüz yok ülkemizde.

ÜLKENİN YÜZDE 70’İ

Öteden beri bu konuda birinci derecede itibar ettiğim uzman, Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu’dur. CNN Türk’te iken kendisiyle birkaç defa mülakat yapmıştım. Yıldan yıla ağırlaşan kuraklaşma konusunda dünkü açıklamasında diyor ki:

“Türkiye yüzölçümünün yaklaşık yüzde 70’i şiddetli kuraklık altında. İstanbul’da yağış yüzde 99 azaldı, Ankara son 47 yılın en kurak dönemini yaşadı, İzmir çok şiddetli kuraklık kategorisinde yer aldı… Trakya’nın büyük bölümü ‘olağanüstü kurak’, İç Anadolu’dan İç Ege’ye uzanan hat ise ‘kalıcı bir kuraklık’ kuşağına dönüştü.”

Dönüşmüş de ne olmuş? Aydın’da zeytin üretiminde yüzde 15–25 kayıp meydana gelmiş. İzmir’de brokoli, enginar ve ıspanak gibi ürünler risk altında kalmış.

Tarım uzmanı İrfan Donat’ın Oksijen’de yazdığına göre, kuraklık yüzünden, buğday üretimi yüzde 13.7 azalarak 17.milyon tona düşmüş. Hayvancılığın temel girdisi olan arpada üretim yüzde 25 düşerek 6 milyon tona gerilemiş.

Don hadisesinin de sebze ve meyve sektörünü vurması ayrı bir sorun.

TOPRAK KAYBI!

Henrch Böll vakfının Türkiye için uzmanlara hazırlattığı “Toprak Atlası, 2025” adlı raporu gördünüz mü? Bütün dünyada bu sorun var fakat Türkiye’de adeta “dev”, hatta “canavar” haline gelmiş:

“Türkiye’de en yaygın toprak bozulum türü, su ve rüzgar erozyonu. Ülke yüzeyinin yüzde 59’u erozyon riski altında ve yılda 642 milyon ton verimli üst toprak kayboluyor. Bu kaybın önemli bir kısmı, yaklaşık 150 milyon ton barajlara sediman olarak taşınıyor…” (s.14)

Dikkat, yılda 642 milyon ton verimli üst toprak kaybediyoruz?

“Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?”

En saygın değerlerimizden biri olan vatanseverlik kültürümüz cephelerde teşekkül etmişti, artık böyle alanlara da yönelmesi gerekiyor. Tabii bilimsel metotlarla.

Aynı rapora göre, 2018-2024 arasındaki 6 yılda yeni inşaatlar sebebiyle kaybedilen arazi toplamı Bulgaristan’da 115 km2, Almanya’da 727 km2, Türkiye’de ise 1.867 bin km2’dir!

TÜİK verilerine göre buğday ekim alanları 2000 yılında 9.4 milyon hektar iken, 2019’da 6.8 milyon hektara düştü! Kimin umurunda?

Bu tablonun bir sebebi şehirleşmemizin en az yüz yıllık gecikmesi ise, ikinci sebebi tarım arazilerine iskan verilmesi faciasıdır.

ÂCİL TEDBİRLER

Görülüyor ki Türkiye’nin önünde iki “canavar” var: Biri kuraklaşma, öbürü toprağın kalitesinin bozulması, kirlenmesi…

Cumhurbaşkanı Erdoğan on yıl önce şöyle konuşmuştu:

“Topraklarımız var ama doğru planlama yaparak, yeterli teknik destek sağlayarak hakkıyla değerlendiremiyoruz. Meralarımız var ama et fiyatları almış başını gidiyor, ihtiyacımızı karşılayabilmek için ithalat yapmak zorunda kalıyoruz. Bu kabul edilebilir bir manzara değildir… Sadık yarimiz olan toprağa hak ettiği değeri vermezsek sadece kendimizin, kendi neslimizin değil, topyekûn insanlığın geleceğini tehdit altına sokmuş oluruz. Toprağa sırtını dönen insan en büyük ihaneti kendisine yapmış olur.” (14 Kasım 2016)

On yılda bu alanlarda iyileşen ne oldu? Et ithalatı bir misline yakın arttı!

Söylem başka, kurumları en liyakatli uzmanlarla donatıp gerekli yetkileri vererek uygulamayı denetlemek başka.

Son sözü Prof. Kadıoğlu’na bırakıyorum:

“Acil su tasarrufu önlemleri, tarımsal adaptasyon stratejileri ve uzun vadeli iklim politikaları ile su yönetiminde ulusal ölçekli, havza bazlı ve köklü kararların alınması artık bir tercih değil, zorunluluktur.”

11/02/2026 00:01
Yine yolsuzluk sorunu
171
Uluslararası Şeffaflık Örgütü her senenin ilk aylarında “Yolsuzluk Algı Endeksi”ni açıklar. Bu seneki endeks dün açıklandı: 2025 yılında Türkiye’nin puanı 100 üzerinden 31’e düşmüş, sıralamadaki yeri de 182 ülke arasında 124’e inmiş.

2024 endeksinde puanımız 34, sıralamadaki yerimiz 107 idi. Bir yılda 34 puan’dan 31 puana, 107. Sıradan 17 puan düşüşle 124. Sıraya inmişiz.

Dikkatinizi çekerim; gerek hukuk endeksi, gerek basın ve akademik özgürlükler endeksi ve gerekse yolsuzluk algı endeksinde Türkiye’nin üzerine giderek “üçüncü dünya ülkesi” gölgesi düşüyor.

Bu gölge, ekonomide yatırım güvenliğini bozar. Uluslararası itibarımıza zarar verir. Ülkeye yatırım gelmemesinin sebeplerinden biri bu.

2013’TEN BU YANA

Artık “bizi kıskanıyorlar, dış üçler bizi karalıyor” gibi lafların, yaşanan tecrübeler karşısında inandırıcılığının kalmamış olması gerekir… Çünkü endekslerdeki tespitleri hayatımızda da yaşıyoruz.

Moody’s, Fitch gibi kuruluşların Türkiye’yi “yatırım yapılabilir ülke” ilan etmesine giden yıllar Türkiye’nin reform yıllarıydı.

Bu kuruluşlar dolarizasyonu, bütçe açıklarını, dış açıkları, tüketimi göstererek “kötü gidiyorsunuz” diye raporlar yayınladığında, seçim ekonomisinin sahte cennetinde “dış güçler” söylemine inananlar hiç de az değildi.

Yaklaşan krizi uyaran kendi iktisatçılarımıza da “mandacı iktisatçılar” demiştik.

Eleştiri ve uyarıların gerçekliği, enflasyonun patlamasıyla görüldü; hem de artık dünyada benzeri kalmamış korkunç bir enflasyon!

Yolsuzluk sorunu da böyle…

2013 yılında Avrupa Konseyi’nin İlerleme Raporu’nda Türkiye’nin yolsuzlukla mücadele amacıyla yaptığı düzenlemeler takdirle ifade ediliyor, “hala eksiklikler var, daha fazla irade gösterilmelidir” deniliyordu.

2013 yılında Yolsuzluk Algı endeksindeki puanımız 50 puandı, Balkan ülkelerinden iyi durumdaydık.

Bozulmanın işaretleri 2014 ve 2015’lerde görülür şekilde ortaya çıkmaya başladı.

RAPORLARIN DİLİ

İç politikada Davutoğlu hükümetinden sonra “yolsuzlukla mücadele” bölümlerinin hükümet programlarından çıkarılması önemli bir işaretti.

“Siyasi Etik Kanunu” AK Parti’nin 2007 Seçim Bildirisi’nde yer alıyordu; orada kaldı. Bakan Lütfi Elvan Nisan 2016’de Meclis’e getirmek istedi, başaramadı, yine kaldı.

Yolsuzluk Algısı endekslerindeki bozulma da o dönemde başladı. 2013’te 50 olan puanımız, 2016’da 41’e indi.

Avrupa Konseyi’nin İlerleme Raporlarında da uzunca bir müddettir, yolsuzluk mücadele eksikliğinden bahsedilmekte, Türkiye’nin bu yolda hangi kanunları çıkarması, hangi uluslararası kuralları hayata geçirmesi gerektiği anlatılmaktadır.

İşte 2025 Raporundan bir tek paragraf:

“Yolsuzlukla etkili bir şekilde mücadele etmeye yönelik net bir siyasi irade ve vizyonu yansıtan, güvenilir ve gerçekçi bir eylem planıyla desteklenen bir yolsuzlukla mücadele stratejisi geliştirmesi gerekmektedir.”

Aynı rapor İBB soruşturmaları konusunda ise şöyle diyor:

“Büyük şehirlerde ve ilçelerde muhalif partilerden seçilmiş belediye başkanlarına karşı üst düzey yolsuzluk davaları açılırken, büyük şehirlerde hâlihazırda veya önceden iktidar partisinden seçilmiş yetkililere karşı hiçbir soruşturma açılmamıştır.”

İktidarın temel saiki yolsuzlukla mücadele değil, muhalefeti silkelemek.

Onun için endekste sürekli aşağı gidiyor.

DEMOKRASİ YETMEZ

Kanunu Süleyman zamanında üç kıtadaki devletin memurlarının sayısı 5 bin civarında tahmin ediliyor. Ne Milli Eğitim ne Bayındırlık bakanlıkları vardı, ne de “kamu ihalesi” kavramı.

Bugün kamu personel sayısı 5.5 milyondur. Partizanca reflekslerle şişirilmiştir ama modern devletin pek çok kamu görevi vardır ve ancak kurumlarla ve kurallarla yönetilebilir. Kurumları zayıflarsa, kuralları yetersiz kalır veya uygulanmazsa “güç bozar, mutlak güç mutlaka bozar.”

Modern devlette bozulma daha büyük olur. Onun içindir ki “demokrasi” demek yetmez. Buna mutlaka “kuvvetler ayrılığı, denetim denge, şeffaflık, hesap verirlik” gibi değerleri eklemek, bunların güçlü kurumlarını inşa etmek gerekir.

Yoksa demokrasi bir “seçim kazanma becerisi”ne, güç oyununa döner, cezasını to;lum çeker.

13/02/2026 00:01
‘Durdurmaya gücünüz yetmez’
209
İktidarın siyasi stratejisini, Cumhurbaşkanının “bu gidişi durdurmaya gücünüz yetmez” sözü üzerinden okumak lazım.

Zaten 2011’den sonra adım adım iktidarın yürüyüşü “daha fazla güç” yönünde oldu. CB hükümet sistemi ile bunun adı konuldu. Fakat iktidar bu anlamda güçlendikçe, hukuk sorunları büyüdü.

Seçimlere şurada ne kaldı; Adalet ve İçişleri Bakanlıklarındaki değişim “bu gidiş”in önemli bir aşaması gibi gözüküyor.

Yeni bakanlar; her iki bakanlığın da daha fazla politize olacağı izlenimi veriyor.

Yıllar önce Adalet Bakanları HSYK’ya müdahale etmemekle övünürlerdi. Gürlek öyle olmayacak, yargı üzerinde daha etkili olacaktır. Bakanlık birimleriyle görüşmelerini tamamlamadan ilk icraatı HSK’ya başkanlık etmek oldu; bu bir göstergedir.

AKIN GÜRLEK ÇİZGİSİ

Akın Gürlek’in geçmişindeki en tipik yargı icraatı, AYM kararına uymayı reddetmesidir.

2017 yılında Enis Berberoğlu bir haber yayını yüzünden ağır cezaya çarptırılmış, milletvekilliği düşürülmüştü. AYM, bu iki kararın da “özgürlüğün ihlali” ve “seçilme hakkının ihlali” olduğuna karar vermiş ve dosyayı 14. Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermişti...

14. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı Akın Gürlek, “AYM, yerindelik denetimi yapamaz” diyerek AYM kararına uymayı reddetmişti.

Mahalli mahkemenin AYM kararına uymamak ve hele de yanlış bulmak gibi bir yetkisi düşünülemez. Nitekim AYM’nin insan hakları alandaki denetimi, mahalli mahkeme tarafından “yerindelik denetimi olarak nitelendirilemez.” (B.No: 2018/3007, prg. 53)

Gürlek, AYM’nin 2018 tarihli bu kararına rağmen, Berberoğlu hakkındaki AYM kararına uymayı 13 Ekim 2020 tarihinde “yerindelik denetimi yapıyorsun” diyerek reddetmişti!

Akın Gürlek, Adalet Bakan Yardımcılığına terfi ettirilecekti.

İBB soruşturmalarının sadece CHP dönemini kapsayıp AK Parti dönemine göz yumması uluslararası raporlara geçmiş bir siyasi yargı davranışıdır. (2025 İlerleme Raporu, Fasıl: 23).

BAKAN VE HSK BAŞKANI

Yargıda böyle bir “Akın Gürlek çizgisi” vardır; Bakan ve HSK Başkanı olduktan sonra bu çizgi yargıda daha etkili olacaktır. Bakan yapılmasının başka ne sebebi olabilir ki?

HSK deyip geçmeyin; üyelerini tamamını zaten iktidar belirliyor. Hoşa gitmeyen kararlar olduğunda hakimleri başka yerlere atıyor veya dosyadan el çektiriyor. Açıkça iktidar yanlısı siyasi gösteride bulunan hakim ve savcılar hakkında ise bir yaptırım uygulamıyor.

Gürlek hakkında HSK’ya şikayetler var, ama şimdi Gürlek HSK başkanıdır.

Kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı, yargıya güven sağlanması gibi “adelet”in temelindeki ilkeler, Adalet Bakanlığına partili de olsa bu kadar “taraf” haline gelmemiş, hukukçu kimliği siyasi kimliğinden ağır basan bir ismi bakan yapmayı gerektirirdi.

CHP’nin protesto tarzını yanlış buluyorum; oturumdan çıkmak gibi parlamenter usullere uygun tarzlarla tepki göstermeliydi. Fakat sorunun temelinde, bu atama vardır. Meclis-i Mebusan’dan bugüne, hiçbir bakana yemin töreninde böyle bir tepki, hatta hiçbir tepki gösterilmemişti.

Gürlek, beklenmedik müthiş bir sürpriz, mesela Nurettin Paşa veya Hikmet Sami Türk yahut Cemil Çiçek gibi yüksek kalitede bir Adalet Bakanlığı yaparsa tarihin takdirini kazanır ancak.

İÇİŞLERİ BAKANI

Ali Yerlikaya gayet tabii “iktidarın bakanı” idi. Fakat davranışları bilinen Süleyman Soylu’dan sonra gelmesi, ağırbaşlı bir İçişleri Bakanı olarak kamuoyunda bir rahatlama, bir güven hissi yaratmıştı. Uygulamaları ve bilhassa suç örgütlerine karşı takibatıyla muhalefetin de takdirini kazanmıştı.

Sert siyasi kavgalardan sakınmış, “devlet âdabı”nı bozmamıştı.

Bir süredir, Başsavcı Akın Gürlek’in “kolluk” işlemlerini Emniyet’e değil, Jandarma’ya yaptırması dikkat çekiyordu.

İstanbul Emniyet Müdürü’nün değiştirilmesi de önemliydi.

Yeni Bakan Mustafa Çiftçi hakkında, ideolojik çizgisinden başka bir bilgim yok.

85 milyonda güven yaratmak isteyen devlet adamlarının, tarihin ateşli konularını tarihçilere bırakması gerekir.

Her halde icraatına bakarak karar vermek gerekecek.

Daha da kızışacağı gözüken siyasi kavgalarda bundan sonra “yargı” ve “polis” kavramların daha çok geçmesi ihtimalinden endişeliyim.

Herkes ve hepimiz “tarihin hükmünden korkmalıyız”, merhum Tahir Taner’in deyişiyle.

15/02/2026 00:01
Özerk üniversite?
199
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Boğaziçi Üniversite’sinde kız ve erkek öğrenci yurdu açılış töreninde konuştu. Üniversitelerin “ideolojilerin harp meydanı değil, bilim ve vizyon üreten” merkezler olması gerektiğini söyledi. Elbette doğru.

Fakat muhalif bir kimse de çıkıp BOÜ’deki “kayyım rektör” tartışmalarını hatırlatarak aynı sözleri söyleyebilir.

Erdoğan, üniversiteleri “kontrol edilmesi gereken birer mevzi olarak gören sözde özgürlükçü fakat özde baskıcı bu zihniyet”i eleştirdi. Bu da doğru. Fakat birileri de çıkıp “baskı el değiştirdi” diyerek BOU’nün yaşadıklarını ve törendeki tabloyu örnek gösterebilir.

Doğrusu, üniversite konularına “bilim, liyakat, akademik özgürlük” gibi kavramlar açısından bakmaktır. Zira bu kavramlara siyasi duruşa göre farklı anlamlar verilemez, akademik tanımları bellidir.

DEĞİŞEN İKTİDARLAR
Türkiye’de üniversitenin evrensel standartlarda özerk olduğu dönemler pek kısadır. Tek Parti devrinde üniversite, Falih Rıfkı’nın ifadesiyle “ilimden önce inkılap” anlayışıyla kurulmuştu. Rektörü iktidar tayin ederdi.

DP iktidarının üniversiteye baskılarına, ilk itiraz eden DP milletvekili ve milliyetçi tarihçi merhum Prof. Osman Turan olmuştu.

Şerif Mardin gibi bir isim bile Aralık 1956’da iktidarı eleştirerek üniversiteden istifa edip dışarıya gitmişti.

Merhum Prof. Türker Alkan, 1950’leri, 1960’ları anlatırken “Kemalizm’den öte köy olmadığını sanıyorduk” diye yazmıştı. (Radikal, 12 Mayıs 1998)

Devrimler böyledir, tek fikirli nesiller yetiştirir. Bunu 1970’lerde Marksizmin akademyadaki egemenliği izledi…

Bütün darbeler gibi 12 Eylül de akademisyen kıyımı yaptı.

Sonra, çoğulculuğa alışıyorduk ki, 28 Şubat zorbalığı geldi. Türban yasağının AYM kararıyla kalkması üzerine bir rahatlama iklimine gitmiştik ki uzun sürmedi…

AK PARTİ İKTİDARI
AK Partinin 2001 Kuruluş Programı’nda “üniversitelerin idari ve akademik özerkliğe sahip” olması savunuluyordu.

Başbakan Erdoğan, ilk hükümet programında, üniversitelerin “idari ve akademik özerkliğe sahip” olmalarını savunuyor, şöyle diyordu:

“Üniversiteler her çeşit düşüncenin demokratik bir ortamda, hoşgörü içinde öğretilip tartışıldığı, yasakların ve sınırlamaların olmadığı özgür bir foruma dönüştürülecektir.” (8 Mart 2003)

Bugün Türkiye “akademik özgürlüklerin en çok kötüleştiği 10 ülke” arasındadır. (Bilim Akademisi Raporu, 20 Şubat 2025)

OHAL döneminde KHK ile üniversitelerdeki rektör aday seçimleri kaldırıldı.

Kenan Evren, YÖK’ün göstereceği üç adaydan birini rektör atıyordu, Erdoğan istediği profesörü rektör atıyor. YÖK bile devre dışı.

Rektörün partili Cumhurbaşkanınca atandığı bir sistemde “idari ve akademik özerklik” olur mu?

TEMEL MESELE: ÖZERKLİK
Mesele o kadar önemlidir ki, asırlar içinde, medresenin evrimleşememiş, ama ortaçağ üniversitelerinin evrimleşip modern üniversite haline gelmiş olmasının temel sebeplerinden biri medresenin özerk olmayışıydı.

Bilim tarihçisi Ekmeleddin İhsanoğlu şöyle anlatır:

“Medreseler İslam hukukun vakıf hükümlerine göre kurulurken, üniversiteler Roma hukukuna göre ‘Hukuki Özerkliğe Sahip Tüzel Kişilik’ esasına dayalı olarak kurulmuşlardır. İslam’da vakıf hukukuna göre, vâkıfın (kurucunun) vakfiyede kaydettiği şartlar adeta dokunulmaz iken, Roma hukukuna bağlı üniversitelerde idareciler daha geniş yetkiye sahip olup kuruluş döneminde eğitim konularında öngörülmeyen yenilikleri yapma imkanları bulunmaktadır. Bu önemli farklılık, medreselerin klasik anlayışın pekiştiği kurumlar, üniversitelerin ise modernleşmeye daha açık kurumlar haline gelmesini sağlamıştır.” (Medreseler Neydi Ne Değildi? Kronik Yay. sf. 330)

Hele de çağımızda üniversite yönetimini, siyasi iktidarların tayin etmesi bilhassa yanlıştır.

Türkiye Bilim Akademisi TÜBA’nın 2020 Bilim Raporu’nda, üniversitelerimizde bilimsel performansın düşüşte olduğu belirtiliyor. Bu bir alarmdır.

Şunu da belirteyim, ben 2010’da yayınlanan “Bilim ve Yanılgı” adlı kitabımda, rektörün cumhurbaşkanınca atanmasının yanlış olduğunu yazdım. Bugün büsbütün yanlıştır.

Önerim rektörleri, kıdem ve liyakate göre belirlenmiş akademik kurulların seçmesiydi.

Her halde siyaset tayin etmemelidir.

17/02/2026 00:01
Halkı yanıltma suçu!
119
CB sistemine geçtikten sonra hızlanan otoriterleşmenin kanunlar sahasındaki bir örneği “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçunun kanuna konulmasıdır.

TÜSİAD yöneticilerinin ekonomik durum hakkındaki açıklamaları böyle suç sayılmıştı! Çorumlu esnaf Murat Kırçı, Mehmet Şimşek’e hitaben “cumartesi günleri bile vergi dairesinden memur gönderiyorsun incelemeye. Ya siftah var mı, ben fiş keseceğim?" diye konuştuğu için bu suçtan soruşturma açılmıştı.

Gazeteciler de bu soruşturmanın birinci sıradaki muhatapları… Son örneği, Karar gazetesi editörlerinden Feyza Nur Çalıkoğlu’nın bir haberi dolayısıyla bu suçtan soruşturma açılmasıdır.

HABERLERE BASKI
Feyza’nın haberi, Geri Gönderme Merkezi’nde ülkelerine iade edilecek göçmen kadınlara kötü muamele yapılması… Haberde, Av. Yakup Sevinçhan’ın, belki de mübalağa ile, Guantanamo ve Ebu Gureyb cezaevlerini hatırlatarak, “ülke vatandaşı değilseniz sizin için insan hakları geçerli değildir” şeklindeki sözü de yer alıyor.

Birkaç hafta önce de Medyascope muhabiri Furkan Karabay, İBB soruşturmasıyla ilgili haberinden dolayı “halkı yanıltma” suçlamasıyla gözaltına alınmıştı. Örnek çok…

Bu tip haberler suç olabilir mi? İlgili kurum, kendi görüşü neyse açıklamasını yapar, tekzip eder, o kadar.

Ama on yıldır adım adım siyasallaştırılan yargının elinde, “halkı yanıltma suçu”, eleştirel haber ve açıklamaları caydırmak için baskı vasıtası olarak kullanılıyor.

DEZENFORMASYON KANUNU
TCK’da böyle bir suç yoktu. Ekim 2022’de TCK’ya 217/A maddesi olarak konuldu. Yaygın adıyla “Dezenformasyon Kanunu.”

Kanuna göre, bir açıklamanın “halkı yanıltma” suçu olabilmesi için şu dört şart gerçekleşmelidir:

- Bilginin sırf halk arasında endişe, panik ve korku yaratmak saikiyle yayınlanması…

- Bilginin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlıkla ilgili olması…

- Gerçeğe aykırı olması…

- Kamu barışını bozmaya elverişli olması.

Bu dört şart bir araya gelirse “yanıltıcı bilgi” suçu oluşur.

Şimdi soralım: Feyza’nın haberinde, Çorumlu esnaf Murat Kırça’nın sözlerinde, TÜSİAD yöneticileri Orhan Tuna ve Ömer Arif Aras’ın konuşmalarında…

“Panik ve korku yaratma saikini” savcılar nasıl keşfettiler? “Saik okuma makinesi” mi var? Küçük bir sokak gösterisi bile olmadığına göre “kamu düzenini bozmaya elverişli” olduğunu nasıl anladılar?

Konuşmaların genel sağlıkla ve kamu düzeniyle ne ilgisi var? Türkiye’nin “iç ve dış güvenliği”ni mi bozdular? “Gerçeğe aykırı” olduğunu, yargı nasıl anlamıştı? En önemlisi, demokratik bir toplumda “gerçek” kimin tekelinde olabilir?

TÜİSAD açıklamaları “gerçeğe aykırı” ve kötü “saik”li ise Mehmet Şimşek karşı açıklamayı yapamaz mıydı mesela?

Görüyor musunuz, “Halkı yanıltma” soruşturmaları nasıl baskı vasıtası olarak kullanılıyor.

AYM KARARI
Bu uygulamalar, kanundaki tanımı açıkça “aşmakta”dır. Fakat sorun sadece uygulamada değildir. 2022’de Dezenformasyon Kanunu, otoriterleşme yolundaki “bu gidiş”in bir düzenlemesiydi.

AYM’nin 15 üyesinden 8’i bunu anayasaya uygun buldu. Bu üyelere göre, “saik… kamu düzeni… gerçeğe aykırı” gibi kanunda sayılan şartlar, özgürlükleri korumak için yeterlidir.

Fakat 7 üye, bu şartların yetersiz olduğunu, “halkı yanıltma” düzenlemesinin fikir ve ifade hürriyetine baskı yapılmasına yol açabileceğini belirten “karşıoy” yazdılar.

O zamanki Başkan Zühtü Arslan “keyfi ve öngörülemez uygulamalara yol açmaya elverişli olan belirsizlikleri” yazdı. Arslan, demokrasilerde “gerçek” kavramı üzerinde “tekel” olamayacağını belirtiyor, filozof Wittgenstein’in şu sözünü alıntılıyordu:

“Felsefi hastalığın ana nedeni tek yanlı beslenme, yani kişinin düşüncesini tek tip örnekle beslemesidir.”

Üyelerden Yusuf Şevki Hakyemez, karşıoy yazısında, bir kâhin gibi şöyle diyordu:

“Muğlak niteliği sebebiyle farklı biçimde yorumlanmaya fevkalade müsait ibarelerin varlığı, kişilerin Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün kullanımında çok fazla sınırlandırıcı bir etki doğuracaktır.” (Karar No: 2023/189)

Aynen böyle olmuyor mu?!

Tavrı belli olan Akın Gürlek’in HSK başkanı olmasıyla “bu gidiş”in daha da “ölçülülük” prensibini aşmasından endişeliyim.

18/02/2026 00:01
MÜSİAD’ın cibilliyeti?
179
MÜSİAD Başkanı Burhan Özdemir’in açıklamaları, TÜSİAD’ın açıklamalarından daha anlamlı… Elbette MÜSİAD iktisadi hacim olarak çok daha büyük bir sanayi iş dünyasını temsil ediyor. İş kuruluşları arasında üretim, istihdam ve ihracatta en büyük paya sahip.

Fakat Cumhurbaşkanı Erdoğan, TÜSİAD’ın eleştiri ve uyarılarına “cibilliyetini biliriz” diye tepki gösteriyordu.

Ekonomide “cibilliyet” diye bir kavram yok. Erdoğan böyle demekle ekonomideki eleştiri konularını gündemden düşürmüş oluyordu.

Fakat artık MÜSİAD’dan da son derece önemli eleştiriler geliyor. Bu defa “cibilliyet”e yüklemek mümkün değil.

Zaten görüldü ki, “cibilliyet, mandacı iktisatçılar, yeni paradigma” falan demekle bu sorun çözülmüyor.

SANAYİ ALARMI!
MÜSİAD Başkanı Burhan Özdemir, ekonomimizde sanayi sektörünün kan kaybını “Türkiye’nin her yerinde sürekli fabrikaları geziyorum. Fabrikalarda hatlar boş. 300 kişi çalışacak yerde 100 kişiyle üretim yapılıyor” diyerek anlatıyor. Sadece gözlem değil, rakam veriyor:

“Türkiye şu anda sanayisini kaybediyor. 1996’da GSYİH’da sanayinin payı yüzde 25 iken şu anda yüzde 17’ye düşmüş…”

Ve başka bir alarm:

“Sanayi alanındaki istihdama apayrı bir önem vermeliyiz. Beyaz yaka mühendis, bir usta kalfasından daha az maaş alıyor. Toplum kendi aydınına böyle davranmamalı.”

Bu noktada dışarıya beyin göçünü düşünmeliyiz… Bu noktada dışarıya yatırım ve sermaye göçünü düşünmeliyiz... Bu noktada, ekonomiye eleman yetiştirme programını esas alan politikalar yerine, herkesi üniversite mezunu yapmaya yönelmenin bir yanda sanayide eleman nitelikli eleman yetersizliğine, öbür yanda diplomalı işsizler ordusuna yol açtığını düşünmeliyiz.

Bunlar öyle bir yılda düzeltilebilecek bozulmalar da değil üstelik.

REFORMLARİ YAPMAYINCA
MÜSİAD Başkanı Özdemir, “seçim öncesi karamsar hava”yı hatırlatıyor. “Faiz sebeptir politikası”nın yarattığı karamsar hava… Şimşek’in politikalarının “seçim öncesi oluşan karamsar havayı ve şişirilmiş maliyetleri belli bir ölçüde temizlediğini” fakat onun da artık tıkandığını şöyle anlatıyor:

“Enflasyon artık sıkı para politikası ya da Merkez Bankası’nın yaptığı açılımlarla geriye gidecek noktayı geçti. Ülkemizde fiyatlamaları kontrol etmediğimizi düşünüyorum. Hiçbir kurum maliyet temelli fiyatlamayı çalışmıyor…”

Peki ne yapmalı? Özdemir, "Artık yapısal problemlere çözüm bulmak lazım" diyor.

Bütün mesele bu. Yapısal reformlar yıllardan beri konuşuluyor ama Şimşek’in icraatı “para politikası” ile sınırlı.

Geçen Ekim ayında, MÜSİAD’ın “Orta Gelir Tuzağından Çıkış” programını açıklayan Özdemir şöyle demişti:

“2000’lerde hayata geçirilen birinci nesil reformların ardından, 2010’larda küresel parasal genişleme döneminde ikinci nesil reformların hayata geçirilmemesi, Türkiye’yi verimsiz bir büyüme sürecine itti.” (16 Ekim 2025)

Evet, iktidarın en az on yıldır reform yapmadan ekonomiyi borç ve tüketimle büyüttüğünü kim inkar edebilir?

VERİMSİZ BÜYÜME
Aynı gerçeği iktisatçı Prof. Selva Demiralp şöyle yazmıştı:

“Türkiye ekonomisinin en can yakıcı sorunu yaklaşık 20 senedir kapsamlı bir kalkınma programının uygulanmıyor olması. 2001 krizi sonrası uygulanan yapısal reformların devamı gelmeyince giderek azalan verimlilik bugün yerini verimsizliğe bıraktı… (25 Haziran 2025)

İşte bu borç ve tüketimle büyüme yüzündendir ki, 2025 yılında ödediğimiz her 100 liralık verginin 21.4 lirası doğrudan faiz ödemelerine gitti. 2015’te bu oran 12.5 liraydı!

2026 bütçesinde faize ayrılan para 2 trilyon 742 milyar lira olacak!

NE YAPILABİLİR?
Ne yapılabilirdi?.. Vietnam gibi yirmi senelik bir politikayla, yılda 130 milyar dolar teknoloji ihracatı yapar hale geldi! Biz yarısını yapsaydık 2023 yılında kişi başı 25 bin dolara ulaşabilir, hatta geçebilirdik. Aksine, kısa vadede oy getiren borç ve tüketimle büyümeyi seçtik.

Bu iktidar “yapısal reform” yapmaz. Çünkü yapısal reformlar, iktidarın elindeki bir kısım yetkilerin bağımsız kurumlara devredilmesi, yargının bağımsız olması, iktidarın hukuk ve piyasa ekonomisi kurallarıyla sınırlandırılması demektir.

Elleri taşın altında olan TÜSİAD’ın ve MÜSİAD’ın ekonomistleri ortak bir reform programı hazırlayıp kamuoyuna açıklasalar iyi olmaz mı?

Boş da olsa bazen güzel hayaller hoş geliyor.

20/02/2026 00:01
Rapor ne diyor?
93
Çözüm süreci için kurulan Meclis Komisyonu’nun hazırladığı ortak rapor, oylamada 47 oyla kabul edildi. CHP’li Türkan Elçi çekimser, TİP’li Ahmet Şık ile EMEP’li İskender Bayhan “ret” oyu kullandı.

Raporun yazımı için bütün partilerin belli fedakârlıkta bulundukları bellidir. Rapor önemli bir gelişmedir ama katılımcı bütün partilerce tam benimsendiğini, artık bu çizgide politika izleyeceklerini söylemek gerçekçi olmaz.

Mesela raporda “üniter devlet” kavramı iki defa vurgulanıyor. “Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesinin, temel anayasal ilkelerinin” esas alındığı belirtiliyor. DEM artık üniter devlet ilkesini mi benimsiyor? Hayır. Nitekim DEM Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, hemen “günün sonunda tabii ki Öcalan’ın özgürlüğünü tartışıyoruz; rapor bir son değil, yeni bir dönemin başlangıcı” diye konuştu. Rapordaki "terör" kelimelerine karşı çıkan, raporu "tek dilli" diye eleştiren muhalefet şerhi yazdılar.

Raporda, “şiddet içermeyen hiçbir fiil terör suçu olarak nitelendirilmemeli” deniliyor. “AİHM ve AYM kararlarına eksiksiz uyulmasının önemi” vurgulanıyor. Elbette doğru… Fakat Ak Parti buna uyacak mı yoksa, daha büyük ihtimal, sadece Öcalan ve PKK’lılarla sınırlı mı tutacak? Bunları bakıp göreceğiz.

ÖCALAN’IN KONUMU
Raporda bir yerde “terör örgütünün kurucu lideri Abdullah ÖCALAN” ifadesi geçiyor. Rapordaki bütün isimler gibi onun da soyadı böyle büyük harflerle yazılmış.

Raporda “umut hakkı” kavramı yok. MHP’li hukukçu Feti Yıldız’ın ifade ettiği gibi zaten AİHM’nin bu konudaki içtihadına göre infaz düzenlemesi yapmak aynı anlama gelir.

Raporda “müstakil ve geçici kanun ile birlikte ayrıca ceza ve infaz hukukunda yer alan hükümlerden istifade edilerek hazırlanacak bir düzenleme” deniliyor.

Sadece PKK’lılarla sınırlı mı?

Rapordaki “koşullu salıverilme şartları ile infaz süreleri de dâhil olmak üzere ceza hukukunun evrensel ilkeleri kapsamında daha adil, daha eşitlikçi ve daha bütüncül” bir kanun denildiğine göre, her türden suçu ve suçluyu kapsaması gerekir. Doğrusu da ancak böyle olur. Feti Yıldız da bu konuda kamuoyunda taahhütte bulundu.

SİYASET NE YAPAR?
Sanıyorum, böyle bir yasa çıkacaktır. O zaman Abdullah Öcalan’ın durumu, yönetim yani iktidar tarafından “iyi halli” sayılmasına bağlı hale gelir.

Ben öteden beri Erdoğan’ın üçüncü (dördüncü) defa aday olması için Meclis’te seçimlerin öne alınmasına DEM Parti’nin destek vereceğini tahmin ediyorum...

DEM’in bu desteği alınıp seçimlere gidileceğini, seçimlerden sonra “iyi hal” uygulaması yapılacağını düşünüyorum.

Seçimi kim kazanırsa…

Ancak Öcalan öteden beri sorunları Erdoğan’la çözmeyi tercih etmektedir. Demirtaş’ın “seni başkan yaptırmayacağız” kampanyasını yanlış bulduğunu da söylemiştir. (6 Temmuz 2025)

Bakıp göreceğiz.

Türkiye bir yola girmiştir; uzun vadede demokrasi, hukuk ve ekonomi belirleyici olacaktır. En önemli konu; PKK’nın geri dönemeyeceği şekilde silah bırakmasının kesinleşmesidir. Raporda da bu ifade ediliyor; uygulamayı dikkatle izlemek lazım.

Silah bırakmış PKK’nın yerini totaliter KCK örgütünün yer alması da ciddi bir tehdittir. Bu, asla gözden kaçmamalıdır. KCK’nın feshi, Kürt hareketinin de bu totaliter vesayetten kurtularak demokratikleşmesini sağlar, çözümü kolaylaştırır. KCK sorunu asla küçümsenmemelidir.

TARİHİ ARAŞTIRMAK
Rapor, konuları iyi bilen, temel kavramlara ve tarihe vâkıf uzmanlarca kaleme alındıktan sonra Komisyon’da milletvekillerince elden geçirilip nihai şeklinin verildiğini düşünüyorum. Bu usul normaldir de…

Hatta bazı cümleleri İbrahim Kalın yazmış gibi geldi bana.

Raporda ortak bir tarih anlayışı oluşturma çabası dikkat çekiyor; bunu çok olumlu buluyorum: Selahattin Eyyubi, Selçukluların Halep Atabeği Nurettin Zengi, Alparslan, tarihte ilk defa, bugünkü İran topraklarında ‘Kürdistan’ eyaletini kuran Selçuklu Sultanı Sencer’den bahsediliyor.

Sonra, “Millî Mücadele yıllarında ve TBMM’nin kuruluş iradesinde… Çanakkale’de, Sakarya’da ve Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana bir arada yürüyen irade…” ifadesi yer alıyor.

Doğru fakat bu ifadeler yetmez. Ziya Gökalp’in “Kürt Aşiretleri Hakkında Tedkikler” (1922) araştırmasından yola çıkarak tarihi ve güncel sosyolojik ciddi araştırmalar yapılmalı, Türk Tarih Kurumu’nda bir bölüm veya ayrı bir enstitü kurulmalı.

22/02/2026 00:01
Bağımsız yargı Trump’a dur dedi
95
ABD Anayasa Mahkemesi, Yüksek Mahkeme, Trump’ın meşhur gümrük vergileri kararnamesini iptal etti. Trump, iptal kararını veren yargıçları “vatansever olmamak”la suçladı, “bu hakimlerden utanıyorum” diye öfke püskürdü.

Mahkeme’de iptal yönünde oy kullanan muhafazakâr yargıçlardan ikisi, Amy Coney Barrett ve Neil Gorsuch bizzat Trump tarafından atanmıştı; Trump’a minnettarlık duygusuna kapılmadılar, hukuku üstün tuttular, iptal oyu verdiler.

9 üyeli Yüksek Mahkeme’de, Demokrat Partili başkanların atadığı üç liberal, Cumhuriyetçi başkanların atadığı 6 muhafazakâr üye var. Gümrük oylamasında, 3 liberal üye ile birlikte 3 muhafazakâr yargıç iptal oyu kullandı. Trump’ın “milli kurtuluş” dediği kaotik gümrük kararnamesi 3’e karşı 6 oyla iptal edildi.

Turmp şimdi bu kararı aşmak için bütün ülkelere % 10 gümrük vergisi koydu, birkaç saat sonra 15’e çıkardı.

‘YÜKSEK YARGIÇLARA DERS’

Amerika’da yargı, Trump’ın özgürlükleri kısıtlayan birçok kararnamesini iptal etti veya durdurdu. En önemlisi bu sonuncusu…

Sistemdeki yargı bağımsızlığını ve yargıçlardaki bağımsızlık kültürünü görüyor musunuz? Mahkemeye “bizden” atamalar yapmak o mahkemenin partizanlaşmasına yol açmamıştır; en azından şimdiye kadar.

11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Yüksek Mahkeme’nin bu kararı üzerine WhatsApp’tan gönderdiği mesajında şöyle diyor:

“Amerikan Anayasa Mahkemesi üyeleri, partizanlıkla Cumhuriyetçi bakışın farklı olduğunu göstererek tüm yüksek yargıçlara ders vermişler…”

Karar bu açıdan bilhassa önemlidir.

Yargıcın da elbette siyasi görüşü olur ama kürsüde ve kamuya açık tavırlarında sadece hukuka göre düşünmeli ve davranmalıdır.

Tarih de bu açıdan yargıç hakkında karar verir.

Bunu sağlayan; hukuk kültürünün derinliği ve zenginliği ile anayasadaki düzenlemelerde kuvvetler ayrılığı ve yargı bağımsızlığı ilkesinin güçlü olmasıdır.

ÖRNEK BİR YARGIÇ

Trump’ın gümrük kararnamesine iptal oyu veren muhafazakâr yargıçlardan, Trump tarafından atanan Neil Gorsuch iyi bir örnek.

Amerikan sisteminde Başkan’ın atamaları Senato’da sorgulanır, denetlenir. Bizde CB sistemini yazanlar “Gazi Meclis”e, Senato kadar itibar ve yetki tanımadılar. Cumhurbaşkanı’nın atamaları üzerinde TBMM’nin hiçbir denetim yetkisi yoktur.

Gorsuch, Trump tarafından Yüksek Mahkeme üyeliğine aday gösterildiğinde, 21 Mart 2017 gününde Senato Adalet Komitesi huzurunda sorgulandı. Senatör Grassley’nin sorusu üzerine, Gorsuch, ABD’nin Kurucu Atalar’ından James Madison’a atıfla şu cevabı vermişti:

“Kuvvetler ayrılığı anayasamızın dehasıdır. Madison, anayasada özgürlükleri garantileyen tüm düzenlemelerin belki de en önemlisinin kuvvetler ayrılığı olduğunu düşünmüştü… I. Kanunları halkın temsilcileri yapar; bu sizin işiniz. II. Sizin yaptığınız kanunları uygulamak, Başkan’ın görevidir. III. Bizim görevimiz, temelde, halkın davalarının ve ihtilafların âdil bir tarzda çözülmesinin güvencesi olmaktır.

Yetkiler karışır, kuvvetler birleşirse, bu, Kurucu Atalar’ımızın kaygıyla bahsettiği istibdat olur.”

Bir yüksek yargıcın bu şuurda olmasının değerini anlatmaya ihtiyaç var mı?

Gorsuch dokuz yıl önce Senato huzurunda böyle konuşmuştu, dokuz yıl sonra böyle davranarak “iptal” oyu verdi.

İPTAL KARARI

Amerika’da 1977’de “Uluslararası Âcil Ekonomik Yetkiler Kanunu” çıkarılmıştı. Trump “Gümrük Tarifeleri Kararnamesi”ni bu kanuna dayanarak çıkarmıştı…

Yüksek Mahkeme, üç üyenin muhalefet şerhleriyle birlikte 170 sayfa tutan kararında şu gerekçeyle iptal etti:

“Acil durum yetkisi, kapsamlı ve kalıcı nitelikte küresel gümrük tarifelerinin değiştirilmesine hukuki zemin oluşturmaz. Başkana tek taraflı olarak sınırsız gümrük vergileri uygulama ve bunları istediği gibi değiştirme yetkisi vermez. Bu yetki yasama organına, Kongre’ye aittir. Yürütme organının acil durum yetkileri sınırsız olmadığı gibi Kongre'nin ticaret politikası üzerindeki anayasal yetkilerini aşmaya da izin vermez.”

Gümrük kanunlarını düzenleme yasama organına aittir, bu yetkiyi Başkan’ın kullanması, kuvvet ayrılığı ilkesinin ihlalidir! Özetin özeti bu.

Kuvvetler ayrılığı yoksa anayasa yoktur, hukuk devleti yoktur. Anayasayı, hukuk devletini böyle ‘fikri hür, vicdanı hür’ yani bağımsız yargı savunur ve korur.

24/02/2026 00:01
DEM değişir mi?
85
Türkiye esaslı bir sosyolojik değişim sürecinde... Piyasa ekonomisinin geliştirdiği irili ufaklı girişimciler sınıfı, şehirleşme, eğitim, dünyaya açıklık öyle bir seviyeye geldi ki artık eski ‘köylü’ ve ‘kapalı’ toplum yapılarıyla devam etmek mümkün değil.

Demokrasi ve hukuk kavramlarını geçmiş hiçbir dönemde olmadığı kadar çok konuşmamızın ve talep etmemizin sosyolojik sebebi, budur.

Kürt meselesi açısından da Türkiye’de artık DEM gibi bir partinin bulunmasına itiraz eden bir akım yok.

Abdullah Öcalan da böyle bir çağda terörle yürüyemeyeceğini görüyor. Silah bırakma açıklamasında, PKK’nın “teori, program, strateji ve taktik olarak yüzyılın reel-sosyalist sistem gerçeğinin ağır etkisinde kalmış” olduğunu, yani komünist hareketlerden etkilendiğini ifade etmişti. Artık Türkiye’de ve dünyada şartlar değiştiği için “PKK’nın anlam yoksunluğuna ve aşırı tekrara” düştüğünü, “dolayısıyla ömrünü benzerleri gibi tamamlamış” olduğunu söylemişti. (25 Şubat 2025)

Tamam da Kürt siyasi hareketi, çöken “reel sosyalizm”den devraldığı “teori” ile yürüyebilir mi?

DEM AÇILIM YAPAR MI?

Habertürk'ten Mahir Kılıç'ın kulis haberine göre, DEM adını değiştirip “Demokratik Cumhuriyet” yapacak... Demokratik Toplum Kongresi (DTK), Halkların Demokratik Kongresi (HDK) ve Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) gibi bileşenler kapatılacak. Partinin kadrolarında önemli değişiklikler bekleniyor…

DEM yetkilileri bu haberi yalanladı.

Ama sosyolojik bir gerçektir ki, DEM Parti hareketi değişmek, daha şehirli, daha açık ve kendi içinde çoğul-kimlikli bir dönüşüm geçirmek ihtiyacıyla karşı karşıyadır. Yalanlama bu ihtiyacı değiştirmez.

Yani ‘Türkiye partisi’ diye tarif edilen bir açılım…

Güncel olaylar ne olursa olsun, önemli olan Kürt siyasetinin ne ölçüde “reel sosyalizm”in totaliter etkilerinden ve “komünal” dediği kapalılıktan kurtulup iç yapısında demokratikleşmesi önemli bir mesele olarak ortada duruyor.

TOTALİTER FİKİRLER

İsmi bugün DEM Parti olan hareketteki totaliter zihniyetin örnekleri çoktur. Demokratik Toplum Kongresi’nin (DTK) Aralık 2011’de Diyarbakır’da yaptığı çalıştayda ileri sürülen fikirlerin sadece ayrılıkçı değil, “totaliter” nitelikteydi. Çalıştaya katılan Cengiz Çandar, DTK tarafından sunulan “taslağın sorunlu… ütopik, daha önemlisi totaliter özelliklerini” eleştirmiş, Ahmet İnsel de “toplantı boyunca en kapsamlı, ciddi ve hatta ağır eleştiriler” yapmıştı. (Radikal, 4 Ocak 2011)

DTK hâla “hareketin bileşeni” olarak devam edecek mi?

Daha önemlisi, temeldeki KCK’nın, Öcalan imzalı 2005 belgesinde liberal demokrasinin reddedilmesidir, “komünal ekonomi” diyerek “reel sosyalist” modelin savunulmasıdır, “her alanda en son karar mercii, Önderliktir” diyerek kuvvetler ayrılığını reddeden totaliter bir sistemin inşa edilmesidir.

Öcalan “reel sosyalizm”in çökmüş olmasını bir hareket noktası kabul ettiğine göre, KCK’daki “reel sosyalizm”den gelen totaliter sistem konusunda bir açıklama yapmalıdır.

“Demokrasi / demokratik” demek belirleyici değildir “demokratik halk cumhuriyeti” etiketli totaliter sistemler herkesin malumudur. “Demokratik”in bireysel özgürlük temelli tanımını Öcalan kabul ediyor mu?

‘YENİ MÜCADELE DÖNEMİ'

DEM’in ve Öcalan’ın “demokratik” kelimesini sıkça kullanmaları içte ve dışta “daha demokratik” görünerek güç toplamaya, meşruiyet zeminini genişletmeye yöneliktir. DEM Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları’nın dediği gibi, “Barış ve demokratik toplum çağrısı yeni bir mücadele döneminin çağrısıdır…” (7 Eylül 2025)

Fakat “demokratik” kelimesine, asıl anlamının zıddına “komünal” ya da etnik-kabileci bir anlam vermek, çözümü kolaylaştırmayacağı gibi gerçek anayasal demokrasiyi de geliştirmez.

Sorun şu: Öcalan liderliğindeki hareket silah bırakmış ama siyaseten daha radikal, daha militan, merkeziyetçi ve “demir disiplinli” bir parti mi olacak? Yani totaliter…

Yoksa demokrasi deyince akla gelen serbest seçimli, fikir ve ifade hürriyeti gibi “birey hukuku” değerlerini esas alan ‘normal’ bir parti mi?

25/02/2026 00:01
‘Darbe anayasası’
108
İktidarın propaganda kavramlarından biri “darbe anayasası” söylemidir.

‘Propaganda’ diyorum, çünkü yeni anayasa isterken de mevcut anayasayı kötülerken de anayasa hukukunun temel kavramlarını ağızlarına almıyorlar. Hukuki içeriği belirsiz “darbe anayasası” kavramını kullanarak zihinlerindeki anayasanın yolunu açmak istiyorlar.

İktidar mensuplarından hiçbirinin “darbe anayasası” derken, mevcut anayasanın herhangi bir maddesini örnek verdiğini, ben görmedim.

Dahası, bu ülkede, eski Danıştay Başkanı Zerrin Güngör, “16 Nisan 2017 tarihinde halk oylamasına sunulan ve kabul edilen değişiklikle Anayasamızda var olan kuvvetler ayrılığı ilkesi daha da belirgin hale getirilmiştir” diye konuşabilmiştir. (10 Mayıs 2017)

Yani, CB sistemiyle, “kuvvetler ayrılığı ilkesi daha da belirgin hale getirilmiş” imiş!

Anayasa meselesine bakışta kavramların önemini görüyorsunuz değil mi?

KURTULMUŞ’UN SÖZLERİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan konuya zaten siyasi açıdan bakıyor.

TBMM Başkanı Kurtulmuş, konuyla ilgili konuşmalarında sadece bir tek defa “kuvvetler ayrılığı” kavramı kullandı.

Medya kuruluşlarının genel yayın yönetmenleriyle yaptığı toplantıda, “milli ve yeni bir anayasa” kavramını savunarak yeni anayasa meselesini sormuşlar.

Bu ‘yerli ve milli’ kavramı, anayasa hukukunda tanımı olan bir kavram değil. Kültürel bir kavramdır. Bizde ilk dört maddeyi ifade ediyor olabilir. İsmail Kahraman da başka türlü anlar bu kavramı.

Konu mutlaka anayasa hukukunun kavramlarıyla konuşulmalıdır.

Numan Kurtulmuş, “12 Eylül darbe anayasasının artık Türkiye için geçerli olmadığını, yeterli olmadığını… çok eskidiğini” söyleyerek şöyle konuşmuş:

“Bu yeni anayasa derken neyi kastediyoruz? Bunları tartışarak, daha özgürlükçü, daha demokrat, daha katılımcı, kapsayıcı, kuşatıcı bir anayasanın yapılması şart…”

Çok doğru fakat anayasa yapım usulüyle ilgili bu sözler, nasıl bir anayasa düşünüldüğünü göstermiyor.

ASIL ÖNEMLİ OLAN…

Anayasalara bir takım güzel prensipler yazılabilir. Fakat daha önemlisi o prensipleri hangi kurumların hayata geçireceği, o kurumların nasıl oluşacağı, denetim ve dengenin nasıl sağlanacağı konusundaki düzenlemelerdir.

Mesela yargının “bağımsız ve tarafsız” olması… Bütün anayasalarımızda “yargı bağımsızlığı” kavramı vardı. CB sistemini getiren 2017 referandumunda “yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı” kavramı anayasaya girdi. (Madde 9)

Böyle yazıldı diye yargı bağımsız ve tarafsız mı oldu?

Aksine, bağımsızlığı da tarafsızlığı da en alt derecelere düştü. Çünkü prensibi yazmaktan daha önemli olan, uygulamasının anayasada nasıl düzenlendiğidir. CB sistemi ile HSK’nın bütün üyeleri partili cumhurbaşkanı ile onun Meclis’teki milletvekilleri belirliyor.

Diğer bir örnek. Anayasaya göre cumhurbaşkanı, görevini “tarafsız” icra eder. (Madde 101 ve yemin: 103)

Ama cumhurbaşkanı partili ise, hele de partisinin genel başkanı olarak rakip partilerle mücadele ediyorsa, anayasa kitabındaki “tarafsız” kelimesi kitap sayfasında kalmaz mı? Kalmıyor mu?

KUVVETLER AYRILIĞI YOKSA

Anlatmak istediğim şu: Anayasada felsefi prensipler elbette olmalı, fakat daha önemlisi, uygulamaya ilişkin temel hükümlerdir: Kuvvetler ayrılığının nasıl gerçekleşeceği, iktidarların müdahale edemeyeceği anayasal kurumların nasıl düzenleneceği… Yargının bağımsızlığını sağlayacak mesleğe giriş sınavından tutun da atamaları ve disiplin işlemlerini yürütecek kurum HSK’nın nasıl bağımsız olacağı…

Hatta Merkez Bankası’nın ve Düzenleme ve Denetleme kurumlarının bağımsız yapılanması…

Bakın, dünyayı titreten, trilyonerleri, Harvard gibi üniversiteleri korkutan Trump’ın gücü Yüksek Mahkeme’ye, Fed’e yetmiyor…

Bugünkü iktidarın, 2011’den itibaren adım adım ortaya koyduğu eğilim, ayrılması gereken yetkilerin tek elde toplanması yönünde oldu.

Daha 2017 Mart’ında Venedik Komisyonu bu eğilimi kayda geçmiş, KHK düzenlemelerinde de bunun görüldüğünü belirtmişti. (CDL-AD(2017)007, Paragraf 20)

Bence, sistemden de önemli olan, en başta kuvvetler ayrılığı olmak üzere, bu kurumsal düzenlemelerdir. İktidar ise bu kuralları ve kurumları ağzına almadan “yeni anayasa” istiyor. Oysa “kuvvetler ayrılığı yoksa, anayasa yoktur.”

27/02/2026 00:01
Din ve laiklik
220
Uzun yıllardan beri siyasi hayatımızı zehirleyen, siyasetin rasyonelleşmesini engelleyen hastalığımız, din-laiklik kavgasıdır.

Hastalık bir tarafta dinin kamusal alanda görünürlüğünün reddi şeklinde ortaya çıkıyor. Diğer yanda olağan ve mutad dindarlığın ötesinde din istismarı ve devlet eliyle dayatılması şeklinde…

İlkine Laikçilik, ikincisine Siyasal İslamcılık demek mümkün.

Elbette sosyal hayat bu iki kavrama sığmayacak kadar çeşitlidir ve çok renklidir fakat bu iki kavram ‘koyu renk’leri ifade eder.

ÖZGÜRLÜĞE KARŞI BİR LAİKLİK!

AYM’nin eski yasakçı kararları, “laikçiliğin” tipik örnekleridir. AYM çok uzun kararında, Batı’daki din ve vicdan özgürlüklerinin Müslüman ülkelerde aynı genişlikte tanınmasının laikliğe zarar vereceğini, bu yüzden Müslüman ülkelerde laikliğin daha katı/yasakçı olması gerektiğini ileri sürüyordu. Türkiye’de “Lâiklik uygulamasının Batı ülkelerindeki gibi olması beklenemez…” diyordu. Laikliğin “Türk devriminin temelinde” olduğunu söyleyen AYM’ye göre, anayasa “laikliğin özgürlüklere kıydırılmasına olanak tanımamıştır.” (Karar No: 2008/116)

AYM’nin bu kararı, Tek Parti devrinden gelen otoriter laikçiliğin demokrasi döneminde dayatılmasıdır. Bir başkası da mesela milli güvenliğin falan “özgürlüklere kıydırılmasına olanak tanımamalı” diyemez mi?!

AYM, üstün bir hukuk normu olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ndeki özgürlükleri Müslümanlar için tanımıyordu!

AİHS’nin 6. Maddesi şöyledir:

“Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir; bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca, kamuya açık veya kapalı ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama özgürlüğünü de içerir.”

AYM, 2012/128 Kararla liberal laikliği kabul etmiş, gerilim aşılmıştı fakat bir süredir yeniden nüksetti.

ASIL SORUN OTORİTERLEŞME

Ramazan ayında bütün toplumda tezahür eden ruhaniyet iklimi, bunun tezahürü olan etkinlikler elbette bu özgürlük kavramına dahildir. Sorun modernleşmenin en önemli kavramı olan “özgürlüğün”, ister din, ister laiklik adına olsun bastırılmasıdır.

Sayıları 168 olan bazı aydınların laiklik bildirisi, bilgi ve tahlil yanlışlarının yanında, özgürlük anlayışı bakımından da AİHS’nin gerisindedir. Pek çok seküler aydının ve CHP’nin bu bildiriden uzak durması önemli ve değerlidir.

Siyasetin din-laiklik gelimi şeklinde kutuplaşması rasyonelleşmeyi engelliyor. İktidar da hemen bu bildiriye hak etmediği bir önem atfederek, ‘saldırılara karşı dini savunma’ şeklindeki siyasi stratejisini ateşledi.

Asıl sorun, “otoriterleşme”nin bir bütün olmasıdır. İster laiklik, ister din adına olsun, otoriterleşme, baskının genel olarak artmasıdır.

Tek Parti devrinde sadece dini özgürlükler değil, inkılapçı Kadro dergisi, bağımsız Türk Ocakları ve eleştirel sol Yarın gazetesi de bastırıldı. 1933’te üniversiteden atılan profesörlerin hiç biri şeriatçı falan değildi.

KHK ile üniversiteden atılan 5.295 akademisyenin hepsi FETÖ ile “iltisaklı” olmadığı gibi hiçbiri de darbe ile irtibatlı değildi.

Soruna din-laiklik kutuplaşması açısından değil, evrensel hukuk devleti standartları ve özgürlükler açısından bakmalıyız.

SİYASETİN TANIMLADIĞI DİN

Bugün iktidarın genel otoriterleşmesinin önemli bir unsuru dini değerlerin ve kavramların siyasette kullanılması, bunun empoze edilmesidir.

Dinin devlet eliyle empoze edilmesinin dinden soğumaya, kutuplaşma ve gerilimlere yol açmasının en canlı örneği, İran’dır. İran’daki dinden uzaklaşmayı başka bir gün yazacağım.

Bizde iktidarın empoze ettiği dindarlaşma, iktidara sadakatle tanımlanan bir anlayıştır; iktidara oy vermenin dini vecibe olduğunu söyleyen politikacılar ve kalemşorlar hatırlardadır.

Ama “deizm” tartışmaları, “ahlaksız dindarlık” gibi kavramlar bu devrin ürünüdür.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, faizle ilgili sözleri: “Bir Müslüman olarak naslar neyi gerektiriyorsa onu yapmaya devam edeceğim." (19 Aralık 2021)

“Krizden çıkışın yolu İslam ekonomisidir” (14 Haziran 2020)

Sonra… Faizler yüzde 50’ye kadar çıktı!

Peki nass ne oldu? Siyasi kararların Müslümanlığa bağlanması ne oldu?

Dini siyasette kullanmak böyle vahim sonuçlar doğruyor.

Netice: Siyasetin görevi evrensel anlamdaki özgürlükleri, bu arada din ve vicdan özgürlüğünü sağlamak ve saygılı olmaktır.

Medresenin ve müstebit hükümdarların dondurduğu dini düşüncenin “asrın idrakine” göre gelişmesi için de siyasi otoritenin elini dinden çekmesi bu şarttır. Tarihin gösterdiği de budur.

.1/03/2026 00:01
Yastık altında 600 milyar dolar!
137
Buna ancak ‘vayyy b…’ denilebilir. Reuters’a göre, Yastık altında tuttuğumuz altınların toplamı 600 milyar dolara çıkmış! Milli gelirimizin yüze 48’i gibi muazzam bir oran!

Bu paraları ihtiyaç halinde bozdurup harcadığımız için, Merkez Bankası’nın “sıkı para politikası” beklenen kadar etkili olamıyor. Merkez Bankası’nın sürekli “hedef revizyonu” yaparak enflasyon tahminini yükseltmek zorunda kalmasının sebeplerinden biri buymuş. Başkan Fatih Karahan böyle diyor.

İkincisi ve en önemlisi, böylesine muazzam bir servetin ekonomiye bir finansman katkısı olmadan yastık altında yatıyor olmasıdır. Eskilerin “iddihar” dediği bu olaya, fakültedeki iktisat hocamız merhum Prof. Yüksel Ülken “gömüleme” derdi.

Bu 600 milyar dolarlık servetin onda biri bankalara yatırılarak veya tahvil alarak ekonomiye girse önemli bir rahatlama olur; ama hayır; yastık altında bekliyor.

BANKALARIN GECİKMESİ

Neden böyle? İki sebepten bahsetmek mümkün: Bir, ekonomi yönetimine güvensizlik… İkincisi, tarihten gelen alışkanlık ya da gelenek.

Avrupa’da küçük tasarrufların yastık altından çıkarak bankerler vasıtasıyla veya şirket hisselerini satın alarak ekonomiye yönelmesi 13. Yüzyılda başlamıştı. Modern finansman kurumlarının köklerinde bunlar var.

Bizde böyle gelişmeler olmadı.

Müslümanların kendi sermayeleriyle banka açması, İttihat ve Terakki’nin “Milli İktisat” politikası döneminde başladı.

Cumhuriyet’in ilk işlerinden birinin İş Bankası’nı kurmak olması, ihtiyacın ne kadar acil olduğunu gösterir.

Bu gecikme bir şey daha gösterir: “Yastık altı” geleneğinin gücü…

Bugün bankalarımızda 20 trilyon liranın üstünde mevduat var. Fakat 600 milyar dolar değerindeki altınların yastık altında bulunması artık sırf “alışkanlık”la izah edilemez. Bunda TL’nin kıymet kaybetmesinin ve ekonomiye güvensizliğin payı büyüktür.

Gelir dağılımının bozulmasının, mevduat dağılımını feci şekilde bozduğunu da belirtelim.

FAİZE 2 TRİLYON

Hükümetin Türk lirasının değerinde uzun vadeli istikrar sağlayacağına güven olsaydı, bu 600 milyar dolarlık servetin önemli bir bölümü bankalara ya da borsaya gider; ülkemizin kredi kapasitesi ve borsanın işlem hacmi büyürdü… Tahvile gitseydi hükümetin borçlanmalarında faiz bu kadar yükselmezdi.

İktidarın yanlış politikaları ve özellikle de “faiz sebeptir” politikası yüzünden TL değer kaybetti, enflasyon yükseldi. Makro dengelerin bozulması karşısında hükümet, giderleri karşılamak için yüksek faizle borçlanıyor. Ali Babacan’a göre 2026 bütçesinde faize ayırılan para toplamı 2 trilyon 742 milyar TL!

Bu sanayiin kullanabileceği kaynakların daraltılması demektir.

Sanayicilerin feryadını hatırlıyor musunuz? İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, “sanayi sektörü takatinin de, kapasitesinin de, sınırının da sonuna geldiğinin her kesim tarafından iyi bilinmesi gerekir “dememiş miydi? (16 Mayıs 2025)

MÜSİAD Başkanı Burhan Özdem “sanayimizi kaybediyoruz” dememiş miydi? (26 Şubat)

TÜSİAD’a polis gönderip “yanıltıcı bilgi” soruşturması açmak, TÜSİAD’ı susturabilirdi ama görüyorsunuz ki gerçeği değiştirmiyor.

Sanayi bu duruma düşerse, işsizliğin artması kaçınılmaz değil mi?

EKONOMİNİN KARNESİ

Hatırlıyorsunuz, “paradigma değişimi, heterodoks iktisat, Türkiye modeli” diye tantanalarla ilan edilen politikaların sonucudur bunlar.

Bu yanlış politikalardan Mehmet Şimşek’le kısmen dönüldü fakat yapısal reformlar yapılmadı. CB sisteminde, başta Merkez Bankası olmak üzere kurumların bağımsızlığı kaldırıldı. Yargı bağımsızlığı yerlerde sürünüyor.

Her şey hâlâ “tek kişilik hükümet”in iki dudağının arasında. Bu yüzden “yatırım güvenliği”ni hâlâ sağlayamıyor.

Aslında Erdoğan hükümeti, kendi karnesini kendi rakamlarıyla ortaya koydu.

İlk on yıldaki yüksek ekonomik performansa bakarak, kişi başı gelirde 2023 yılında 25.000 dolara çıkacağımız ilan edilmişti; 2011 seçim bildirisinde.

Hesaplar bunun mümkün olduğunu gösteriyordu. Oysa, 25.000 doları hedefleyen Türkiye’de, Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2025 yılında “17 bin dolara ulaştık” diye “müjde” veriyordu! (17 Kasım 2025)

Karne dediğim bu, kendisinin rakamları.

Türkiye için, hukuk devleti, bağımsız yargı, güçlü kurumlar ve liyakat sistemi, ekmeğimizi büyütmek için ön şartlardır.

03/03/2026 00:01
İki haydut
157
Elbette iki haydut, Netanyahu ve Trump… İkisi de sahip oldukları askeri güce dayanarak ölüm saçıyorlar, egemen ülkelere baskın yapıyorlar, tehdit ediyorlar.

Zamanımızda “dünya düzeni” kavramının “dünya düzensizliği”ne dönüşmesinin baş sorumlusu bu iki hayduttur.

Trump, içindeki kudurmuş megalomaniyi bastıramayıp itiraf etmişti zaten:

“Karar almada sınırım anayasa, mahkemeler ya da uluslararası hukuk değil, kendi ahlak anlayışımdır… Uluslararası hukuka ihtiyacım yok!” (9 Ocak 2026)

Venezuela’da böyle davrandı. Meksika’yı, Panama’yı, Kanada’yı tehdit ederken, Grönland’ı gasp etmek isterken böyle davrandı. İran’a böyle davranıyor.

İşte ABD basınında, Kongre’den savaş kararı almadan İran’a saldırması eleştiriliyor.

Sadece dışarda değil, gücü yeterse içeride de hukuku çiğniyor.

ABD’nin, en çok da Trump’ın sınırsız desteği olmasa İsrailli führer Netanyahu bu kadar canavarlaşamazdı.

İKİ TARAF
İran’a saldırı 28 Şubat Cuma sabahı başladı. İsrail uçaklarının Tahran hava sahasına girmesi 2 saat alıyormuş. İran’da kuvvetli bir teknoloji ve keskin bir dikkat olsaydı hemen tedbirini alırlar, Hamaney ve kumanda kadrosu yeraltı sığınaklarına geçebilirdi.

Trump, saldıracaklarını günlerdir söylüyordu zaten.

Dini Rehber Hamaney sığınağa geçmeyi kabul etmemiş, kabul etmeliydi.

Kumanda heyeti de toplantı halindeyken öldürüldü.

Ayrıca ABD ve İsrail’in Haziran 2025’teki saldırısında İran’ın hava savunma sistemleri zaten ciddi hasar görmüştü.

ABD-İsrail tarafı ise, bütün istihbarat ve teknoloji kapasitesiyle iki aydır saldırıya hazırlandılar. Hamaney ve kumanda kademesini ilk hedef olarak tespit etmişler. Zaten CIA, Hamaney’in toplantısını tespit edince hemen saldırı başlattılar. Görüyor musunuz casusluk şebekesini ve teknolojik istihbarat kapasitesini!

Hamaney’i ve Savunma Konseyi Sekreteri Şamhani, Savunma Bakanı Tuğgeneral Nasırzade ve Devrim Muhafızları Komutanı General Pakpur gibi üst kademe isimleri öldürdüler. Trump, “İran’ın komuta kademesi yok edildi” diye konuşuyor.

İkinci hedef, İran’ın hava savunma sistemini tahrip ederek hava üstünlüğü sağlamak, üçüncü hedef ise komuta merkezlerinin ve nükleer tesislerin tahribi…

TEVRAT FAKTÖRÜ
Saldırının İsrail tarafındaki adı “Aslan Kükremesi”, bu Tevrat’tan alınmış bir kavram. Ayrıntılar için Prof. Nuh Aslantaş’ın Serbestiyet’teki yazısına bakabilirsiniz.

Netanyahu, Haziran 2025’te İran’a saldırdıklarında da “Aslan gibi bir halkın operasyonu” diye konuşmuştu.

Netanyahu, Trump’la görüşmesinde “Kutsal Kitap, İsrail halkının aslanlar gibi yükseleceğini yazıyor” demişti. (5 Şubat 2025) Gazze’de yaptığı canavarca soykırım ise “Yeşaya kehaneti” idi! (26 Ekim 2025)

Daha iki hafta önce, ABD’nin İsrail Telaviv Büyükelçisi Huckabee, “Tanrı Nil’den Fırat’a kadar toprakları İsrail’e verdi” diye konuştu. (21 Şubat)

Trump ise zaten “Tanrı ABD’yi tekrar büyük yapmam için beni seçti” diye konuşan, kendisine seçim kampanyasında bağışta bulunanların “cennete gideceğini” söyleyen bir megaloman.

Birbirlerini buldular.

Bu Orta Çağ kafalı iki haydudun elinde 21. Yüzyılın en korkunç silahları var!

İRAN’IN DURUMU
İran elbette çetin cevizdir, ABD üslerini, İsrail’i füzelerle vuruyor ama başa çıkamaz.

İran’ın dünyadaki yalnızlığı hiç gözden kaçmamalı. Çin ve Rusya mı İran’ın müttefikleri?!.

İsrail ve ABD uçakları, Irak ve Suriye dahil, Körfez Arap ülkelerinin hava sahalarından geçerek İran’ı vurdular.

İran bu ülkelerdeki ABD üslerini vurmuştu iki gün önce. İran dün de Suud’un ARAMCO petrol tesislerini, Katar’ın doğal tesislerini vurdu.

Prens Bin Selman, Suud ordusuna, “gerekirse İran’ı vurun” diye yetki verdi. Bu satırlar yazılırken Suud’un ne yapacağı merak konusuydu.

Bu hazin tablonun, sebebi, çağımızı okuyamamak şeklindeki vizyon eksikliğidir; tarihsel süreçte “gecikme”nin sorunlarıdır. Orta Doğu hâlâ sınırların oturmadığı bir diyardır!

İran kırk yıldır bir dostane ilişkiler diplomasisi geliştiremedi. “Devrim ihracı”, bütün Orta Doğu rejimlerini karşısına aldı.

İran’da daha bir ay önce, ülke genelindeki protestolar bastırılırken 4 bin kişi öldü!

Kardeş İran halkının acısını paylaşıyorum, şehitlerine rahmet diliyorum. Bir an önce barışın gerçekleşmesini, ayaklanma, kaos gibi felaketlere sürüklenmeden rejimin rasyonelleşmesini diliyorum.

Haydut İsrail’i ve haydut ABD’yi kınıyorum.

4/03/2026 00:01
Taliban’dan kimse rahatsız değil!
153
ABD ve İsrail’in İran’a barbarca saldırmalarının sebebi, rejimin Şii-teokratik olması değildir. İnsan haklarına baskı yapması, son protestoları bastırmak için 4 bin kişiyi öldürmesi de değildir.

Megaloman Trump’ın bugün de halkı ayaklanmaya, rejimi değiştirmeye çağırmasının sebebi, İran’a demokrasi gelmesini istemesi değildir.

İran’a saldırmalarının sebebi, İsrail düşmanı ve Orta Doğu’da statüko karşıtı bir rejim olmasının da ötesinde Hizbullah gibi “vekalet” güçleriyle ve silahlanma programıyla İsrail’i tehdit etmesidir.

Dünyada “İsrail’i denize dökmek”ten bahseden tek devlet, İran’dır.

İran’da seçilmiş cumhurbaşkanları, militan Ahmedinejad dışında, özellikle reformistler, İsrail’e karşı sert konuşmalar yaparken de diplomasi dikkatini gösterdiler. En sert konuşmaları yapan, Dini Rehber Ayetullah Hamaney’le Devrim Muhafızları’ydı.

‘İSRAİL YOK OLACAK’
Hamaney’in İsrail’i yok etmekten bahseden çok konuşmaları var. Şiilikteki anlamıyla Dini Rehber olduğu için bu konuşmalar daha bir etkili ve önemlidir.

2015 yılında tam da ABD ile yapılan nükleer anlaşma Kongre’de görüşülürken Hamaney “İsrail 25 yıl içinde artık var olmayacak” diye konuştu. “Nükleer anlaşma dışında, Büyük Şeytan’la hiçbir müzakere yapılmayacağını” da söyledi. (Al Monitor, 9 Eylül 2015)

İranlıların İsrail’i “haritadan silmek” gibi konuşmaları az değildir. Bunlar, İran’ın uranyum zenginleştirme çalışmalarındaki amacının atom bombası yapmak olduğu şeklindeki kuşkuyu, Siyonist ve Evanjelik çevrelerde güçlendirdi. Hatta Arap ülkelerinde…

Haziran 2025 savaşından sonra bile İran’da “İsrail’i yok etme” yayınları yapıldı.

Aynı zamanda, Trump’la masaya oturarak bir anlaşmaya varmak için Katar’daki görüşmelere kapı açan de Hamaney’di. Hatta İran Dışişleri Bakanı Arakçi, 21 Şubat’ta “diplomatik çözüme hazır olduklarını” açıklamıştı.

TRUMP’IN ROLÜ
Fakat Trump, her zamanki yalancılığıyla, “İran, Amerikan hedeflerini vuracak, önleyici saldırı yapıyoruz” diyerek savaşı başlattı. Fakat Senato’da bilgi veren Pentagon uzmanları, “İran’ın ABD güçlerine ilk saldıran taraf olacağına dair ellerinde hiçbir istihbaratın olmadığını” belirterek Trump’ın yalanını ortaya koydular.

ABD Savunma Bakanı Hegseth de “savaşı biz başlatmadık” diye konuştu, yalanın böylesi görülmemişti.

Sular durulunca ABD kamuoyunda da sorgulanacaklarını biliyorlar.

Trump yaklaşan ara seçimlerde oy kaybını durdurmak ve Epstein çirkefinde üzerine düşen gölgenin üstünü örtmek için, Evanjelik ABD seçmenine mesaj veriyor İran’a saldırarak.

Evanjelikler, İsrail “Büyük Zafer”i kazanınca İsa’nın gökten yere ineceğine inanırlar. Timothy Weber’in “Road to Armegeddon” adlı kitabında yazdığına göre 40-50 milyon Amerikalı buna inanıyor!

Başta Jimmy Carter olmak üzere, Bill Clinton dahil, Amerikan siyasetini Yahudi lobilerinin vesayetinden çıkarmaya çalışanlar oldu. Hiçbir ABD Başkanı Trump kadar İsrail’in kuyruğuna takılmamıştı. Kudüs’ü İsrail başkenti ilan eden de Trump’tı. Trump’ın seçilmesi İsrail’de zafer gibi kutlandı.

TALİBAN MODELİ
El Kaide’nin 11 Eylül terörünün ardından ABD Afganistan’a girdi, rejimi değiştirdi. Usame Bin Ladin’in öldürülmesinden sonra kademeli olarak çekildi.

Rus işgaline karşı kahramanca savaşmış Mücahit gruplarının birbirlerine karşı kanlı bir imha savaşına girmesi sonucunda ayakta kalan en fanatik Taliban (medreseli Talebeler) iktidarı ele geçirdi.

Taliban Batı’da hiç terör eylemi yapmıyor. Kendi vatandaşlarına zulmediyor. Kız çocuklarının ilkokuldan sonra okumasını bile yasakladılar. Bir mutabakat var anlaşılan Taliban’la ABD adasında, birbirimize bulaşmayalım!

İRAN MUHASEBE YAPMALI
İran ise “devrim ihracı” politikasıyla ve “vekalet” örgütleriyle Araplar dahil dünyayı karşısına aldı. Trump ve Netanyahu’nun haydutluğu karşısında yalnız kaldı. Bu haydutluğa karşı Hürmüz Boğazını kapatarak ve Katar’ı vurarak küresel enerji, sanayi ve tarıma büyük darbe vurdu. Bu, Türkiye dahil tüm dünya için ağır iktisadi kriz alarmıdır.

Felaket büyüyor. Savaş bir an önce durmalı.

İranlı siyaset sınıfı da bir muhasebe yaparak dünyada yalnız kalmalarının ve ortaya çıkan felaketin sebepleri üzerinde derinlemesine düşünmeli, İran normalleşmelidir.

06/03/2026 00:01
21. Yüzyılın Hitler’i
99
ABD-İsrail ikilisi İran’a saldıracaklarını söylüyordu fakat henüz saldırı başlamamıştı. Avrupa Parlamentosu’nda genç bir kadın milletvekili kürsüye geldi. Haklı bir öfkeyle konuşuyor, sesi Strazburg’taki parlamento binasının koridorlarında çınlıyordu:

“Trump 21. Yüzyılın Hitler’idir!”

Kürsüdeki genç kadın, solcu Podemos partisinin liderlerinden İspanyol Irene Montero’dur. İspanya’da 2020-2023 arasında “Eşitlik Bakanı” da olmuştu. Şimdi AP üyesi.

“İran’ı bombalamak istikrar ve kadınlara özgürlük getirmez, Trump’a petrol kazancı getirir” diyor, Avrupa’nın savaşa karşı çıkmasını istiyordu.

Hitler’i tavizlerle yatıştırmak mümkün olmadığı gibi Trump’ın da yatıştırılamayacağını anlatıyordu.

Trump, geçen yıl bir restorana gittiğinde, yüzüne karşı insanlar “Sen Hitler’sin, Filistin’e özgürlük” diye haykırarak onu protesto etmişti.

Hitler bugünkü dünyada olsa, Trump ve Netanyahu’nun cinayetlerinden daha fazla ne yapabilirdi ki?

HUKUK VE HAYDUT
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ve Savunma Bakanı Margarita Robles, İspanya’daki üsleri Trump’ın kullanamayacağını, İran’a saldırıyı tasvip etmediklerini açıkladılar.

Trump, öfkeden kudurdu. “Berbat bir ülke” dedi, tehdit etti:

“İstersek üslerini kullanabiliriz. Kimse bize kullanmamamızı söyleyemez. Tüm ticareti kesiyoruz. İspanya ile hiçbir şey yapmak istemiyoruz."

Trump’ın bu küstahça sözlerini, yanındaki Alman Başbakanı Merz, devenin kös dinlemesi gibi dinledi. ‘İspanya AB üyesidir, egemen bir ülkedir’ gibi en aşağı perdeden bile bir şeyler söylemede, söyleyemedi.

İspanya Başbakanı Sanchez, ahlak ve hukuk şuurunun en yüksek seviyelerinden uzun bir cevap verdi Trump’a:

“Politikacılar olarak biz insanların sorunlarını çözmek için buradayız; daha da kötüleştirmek için değil. Bazılarının ya da hep aynı kişilerin ceplerini doldurmak için değil… İnsanlık halen savaş sefaletini ve Ayetullah rejimini geride bırakabilir. İspanya, BM Sözleşmesi'nin ve Avrupa Birligi'nin, uluslararası hukukun yanındadır. Daha fazla barış daha fazla ilericiliktir."

Bir de megaloman Trump’ın haydutça sözlerini hatırlayın:

“Bir şey var; kendi ahlakım, kendi aklım. Beni durdurabilecek tek şey bu. Uluslararası hukuka ihtiyacım yok."

Çukurla zirve arasındaki fark budur!

İspanya ekonomisinin çok güçlü olduğunu da belirtelim.

MEGALOMAN KİŞİLİK
Trump’ın Venezuela’daki gangsterliği, Panama, Meksika, Kanada gibi ülkeleri tehdidi, Grönland’ı gasp çabaları hatırlardadır. Gazze’de mazlumen şehit edilen 70 bin insanın celladı Netanyahu, azmettiricisi Trump’tır.

Fakat İngiltere örneğinde de görüldüğü gibi Batılı ve hatta ABD’ye en yakın ülkeleri de tehdit ediyor.

Çünkü “aklım” dediği şey patolojik megalomanisidir: Nasıl olur da bana boyun eğmezsiniz?!.

İngiltere Başbakanı Starmer, siyaseten Trump’ı desteklese de üslerini İran’a karşı kullandırmayacağını açıklayınca Trump iyice öfkelendi…

“İngiltere’nin bunu yapacağını düşünmezdim. Starmer’in kendi sorunları var. Londra başka bir yer oldu, korkunç bir belediye başkanı ve korkunç insanlar var.”

Londra Belediye başkanı, halkın seçtiği Müslüman Tarık Han’dır, niye “korkunç”muş? Müslüman olduğu için!

Starmer cevaben “önceliğinin İngiltere vatandaşlarının güvenliği” olduğunu söyledi. Trump “İngiltere’ye ihtiyacımız yok” diye karşılık verdi.

Halbuki İran’daki aşiretlere bile muhtaç durumda.

İRAN’I PARÇALAMAK
Trump ve Netanyahu, İranlı muhalif kitlelere ayaklanıp teokratik rejimini devirmeye çağırdılar. Trump ve Netanyahu, İran halkının gözünde “şeytan”dır. Ayaklanma olacaksa bunların çağrısıyla olmaz.

Umudu kesmiş olmalılar ki, Kürtleri ayaklanmaya çağırıyorlar.

Megalomanisini tatmin edecek “ucuz ve kolay zafer” kazanamayınca, etnik kimlikleri tahrik ederek İran’ı parçalamaya çalışıyorlar.

Washington Post’a göre Trump, Bafel Talabani’yi, Mesut Barzani’yi ve İranlı Kürt Mustafa Hicri’yi arayarak “ya bizden, ya İran’dan yanasınız, tercihinizi yapın” diyerek tehdit etmiş.

Hitler’in megalomanisi gibi Trump’ın megalomanisi de sınır tanımıyor.

İran’ı parçalamak için bir teşebbüsün bütün Orta Doğu’ya ve dünyaya getireceğe felaket umurunda değil. Hitler’in umurunda mıydı?

Haydut Trump’ın da umurunda değil…. Bu adam “21. Yüzyıldaki Hitler” değilse, nedir?

8/03/2026 00:01
Kutsal haydut!
152
Beyaz Saray’daki makam odası Oval Ofis’te koltuğunda oturan Trump, kollarını masaya koymuş, gözleri kapalı, derin bir trans halinde…

Etrafında kadınlı erkekli Evanjelik papazlar, bir toteme dokunur gibi yine trans halinde, ellerini Trump’ın omuzuna koymuşlar ayin yapıyorlar. Onu kutsuyorlar…

Öyle özel bir ziyaret değil. Resmen ve medyaya servis edilen bir ziyaret. Bir ‘deklarasyon’ aslında.

Tam da ABD ve İsrail bombaları, füzeleri İran’a ölüm yağdırırken…

Bir mektepteki 175 kız çocuğunun ve öğretmenlerinin öldürülmesinden bile en ufak bir vicdan azabı duymadan…

Çünkü onlara göre Tanrı, İsrail’in “Büyük Zafer”ini istiyor, “Büyük Savaş” ve “Büyük Zafer” itikadı… Öldürülen çoluk çocuğun, Gazze’de soykırım yapılan 72 bin insanın lafı mı olur? Fanatizmi görüyor musunuz?

İran’daki rejim de teokrasi, berbat bir rejim. Fakat güncel sorun, Trump-Netanyahu çetesi tarafından egemen bir ülkeye “orman kanunu” uygulanmasıdır.

‘BÜYÜK SAVAŞ’

Stephan Sizer, “Christian Zionism” adlı kitabında, kesinlikle bütün Hıristiyanların değil, bütün Protestanların da değil, Amerika’daki Evanjelik Protestanların itikadını şöyle anlatıyor:

“Yahudiler Tanrı’nın seçilmiş kullarıdır... Hıristiyan Siyonistler inanırlar ki iyi ile kötü arasında ‘Büyük Savaş’ olacaktır, Yahudilerle Araplar arasında bir barış olamaz. İsrail’in İslam’la uzlaşması, Filistinlilerle bir arada yaşaması Tanrı’nın iradesine ve beklenen Armageddon savaşına aykırıdır.” (sf. 252)

Armegeddon, yani Büyük Savaş ve İsrail’in Büyük Zafer’i…

ABD kaynakları, Evanjelik kiliselere bağlı olanların, nüfusun yüzde 15’i civarında olduğunu yazıyor.

‘Sivil’ bir inanç değil... Siyasi bir itikat ve Trump’la iktidara geldiler.

Sadece Oval Ofis’teki ayin değil. Trump’ın Savunma Bakanı Pete Hegseth, militan bir Evanjelist’tir. Evanjelistler içinde en siyasallaşmış akım olan “Hristiyan Milliyetçiliği”nin en militan isimlerinden biridir.

Bakanları, büyükelçileri çoklukla böyle isimler.

Batı basınından öğreniyoruz ki, İran’a savaşa gönderilen Amerikan askerlerine, bu savaşın “‘Tanrı’nın ilahi planının bir parçası” olduğunu söylemişler ve özellikle “Armageddon’a ve İsa Mesih’in yakın dönüşüne atıfta bulunan Vahiy Kitabı’ndan çok sayıda alıntı” okumuşlar! (The Guardian, 3 Mart 2026)

İSLAMOFOBİK TRUMP

Trump siyasete girdiğinden beri sofu bir Protestan görünüyor. İlk Başkanlığı dönemindeki Yardımcısı Mike Pence de Evanjelikti. Kilise önünde İncil’i hava kaldırıp kameralara poz veren ilk ABD Başkanı Trump olduğu gibi, Kudüs’ü İsrail’in başkenti ilan eden ilk başkan da bu adamdı. Filistin’e yapılan yardımı kesen de Trump’tır.

Demokratlara yakın Center for American Progress adlı kuruluş, Trump’ın Evanjelik politikalarının normal Hristiyan cemaatlerine bile nasıl zarar verdiğini anlatan raporunda, onun Müslümanlar hakkında, kamuoyuna yansımamış bazı sözlerini aktarıyor:

“İslam bizden nefret ediyor… Müslümanlarla sorun yaşıyoruz ve ülkeye giren Müslümanlarla da sorun yaşıyoruz…Müslümanların ABD’ye girişi tamamen ve kesin olarak durdurulmalıdır…”

Raporda Trump döneminde ABD’de İslamofobik olayların üç kat arttığını belirtiliyor. (Rapor, 21 Eylül 2020)

Trump’ın ABD’ye Müslüman girişini kısıtlayan Kararnamesi’ni yargının durdurduğunu hatırlamalıyız.

EVANJİLİK KARARGAHI

Trump’ın kendisini “ABD’yi büyük yapmak için Tanrı tarafından gönderildiği” şeklindeki sözleri malumdur.

Megalomanisine bakın ki, Şii Müslümanların “Dini Rehber”ini de o tayin edecek!

Beyaz Saray’da bir “İnanç Ofisi” kurdu. Önceki bazı başkanların da böyle faaliyetleri olmuştu, Obama dahil… Fakat onlarınki Müslümanlar dahil dini gruplarla, temas halinde olmak içindi… Trump’ınki ise Beyaz Saray’da bir Evanjelik karargâhı niteliğinde… Trump’ın megalomanisini Tevrat ve İncil ayetleriyle körükleyen Evanjelist papazlar… Bu konuda arkadaşımız Gülay Erdemli’nin makalesini tavsiye ederim.

Dünya, en modern teknolojilerle donanmış bir Orta Çağ kafasıyla, bir haydutlukla karşı karşıyadır. Avrupalı müttefiklerini bile tehdit ediyor.

Trump-Netanyahu çetesi İran’a askeri güçle diz çöktürebilir ama insanlığa, asla.

İnsanlık bunca feci tecrübeyi boşuna yaşamadı.

10/03/2026 00:01
Savaş nereye?
87
Beyaz Saray’daki megaloman, Tel Aviv’ deki suç ortağı ile birlikte dünyayı korkunç bir ekonomik krize doğru itiyor. En ağır darbeyi de enerji ithalatçısı Avrupa ve Asya ülkeleri görecek.

Brent petrol fiyatı 119 doları gördü, bu satırlar yazılırken 105 dolardı. Oysa yılbaşında 62 dolar, Şubat başında 78 dolar civarındaydı. Goldman Sachs, dünkü açıklamasında “savaşın uzaması halinde petrolün 2008 yılındaki 147 dolarlık tarihi rekorunu kırabileceği” uyarısında bulundu.

Katar Enerji Bakanı Kaabi’ye göre, savaş bir on gün daha devam ederse petrol, 150 doları bulur.

İran tarafından, Devrim Muhafızları’na bağlı Hatem’ül Enbiya Merkez Karargâhı Sözcüsü İbrahim Zülfikâri dün “Eğer petrolün varil fiyatının 200 doların üzerine çıkmasına dayanabilecekseniz bu oyunu sürdürün" diye açıklama yaptı.

İRAN DİRENİYOR

İran Hürmüz Boğazını kapattı. İhracat yapamayan Körfez ülkeleri petrol üretimini kıstı. ABD ve İsrail, askeri tesislerle yetinmeyip İran’ın petrol tesislerini ve depolarını bombalıyor. Bütün insanlık ekonomik çöküntü tehlikesiyle karşı karşıya.

Petrol piyasası uzmanı Warren Petterson, “Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışını görmediğimiz sürece petrol fiyatları yalnızca yükselmeye devam edecek” diyor.

Sadece petrol değil, Katar ve Suudi Arabistan’ın petro-kimya tesislerini İran’ın vurması yüzünden gübre üretiminin yarı yarıya düşmesi ihtimali de tüm dünya tarımında kriz endişesi yaratıyor.

Zülfikâri, dünkü açıklamasında, Körfez ülkelerinin petrol tesis ve depoları hakkında tam istihbarata sahip olduklarını, savaş devam ederse bunları bombalayacaklarını da söyledi.

Savaşlarda dolu-boş çok tehditler savurulur. Zülfikâri’nin tehdidini ciddiye almak lazım. Çünkü Devrim Muhafızları İran nizami ordusunun çok ötesinde, ölümü göze almış, adanmış bir vurucu kuvvettir.

Hamaney yerine, oğlu Mücteba’nın seçilmesi de İran’ın kısa sürede pes etmeyeceğinin işaretidir. Sadece babasından dolayı değil… Mücteba, İran rejimindeki dengeler içinde Devrim Muhafızları ile özdeşleşmiş bir isimdir. Ayetullah olmadığı halde bu makama seçilmesi, önemli bir işarettir.

‘ÖLÜM VE YIKIM’

Trump’ın ‘Savaş Bakanı’, The Guardian’ın tam isabetle “çok tehlikeli bir kişi” dediği Pete Hegseth’tir. Militan bir Evanjeliktir. Gökten İsa’nın inmesini beklediği bu savaş için iki gün önce şöyle konuştu:

“Başkentlerinin üzerinde uçuyoruz. Gün boyu gökyüzünden ölüm ve yıkım yağdırıyoruz.”

Hitler de savaşta böyle düşünüyordu muhakkak. Fakat Beyaz Saray’daki megalomanın rahat olmadığı da muhakkak. İran, beklediğinden çetin ceviz çıktı.

Savaş megaloman Trump’ın ve Göring gibi bir ruh hastası olan Hesgeth’in beklediği şekilde gitmiyor. İranlı ve Iraklı Kürtleri “kiralık silah” gibi kullanmak istemeleri, fanatik Senatör Graham Lindsey’nin ağzından, "eğer ABD ile bir savunma anlaşması istiyorsanız savaşa dahil olup İran'ı vurmak zorundasınız" diye tehdit etmeleri bundan.

İstiyorlar ki karada Kürtler savaşsın, Araplar havadan bomba ve füze yağdırsın…

Savaşın uzamasını, hele de Amerika’ya dönecek tabutların çokluğunu düşünmek onları da tedirgin ediyor.

ABD’de “Amerikan milliyetçiliği”, artık İsrail vesayetinden Amerika’yı kurtarma yönünde işaretler veriyor. Ekonomi de onu endişelendiriyor.

Trump’ın dün akşam “Savaş büyük ölçüde tamamlanmış durumda” diye konuşması, bu endişenin ifadesi olsa gerek.

Kasım ayında Amerikan seçmeni bu hayduda bir tokat atarsa insanlık rahat bir nefes alacak.

SAVAŞIN SONU?

İran’ın ABD-İsrail ittifakını mağlup etmesi tabii söz konusu değil. Süresini kimse kestiremiyor ama bu savaş bir gün bitecek. ABD-İsrail ikilisi ahlaken utanç içinde askeri ve maddi bakımdan da hasar görmüş olarak çıkacaklar.

Trump’ın hiçbir ahlaki ve hukuki prensip tanımayan, açıkça “uluslararası hukuka ihtiyacım yok” diyen haydutluğu Avrupalı ve Arap müttefiklerini teyakkuza sevk etmiş durumda. ABD yalnızlaşma yolunda...

Türkiye’nin savaş dışı kalması, buna dikkat etmesi, dilini buna göre ayarlaması doğrudur.

Avrupa’yla ilişkileri yeniden geliştirmenin de zamanıdır.

Kendimizi dünya lideri sanıp ona buna meydan okumanın faturasını çok ödedik.

Elbette İspanya’yı alkışlıyorum ama öyle davranmak için o ekonomik ve kültürel seviyeye, o hukuk zihniyetine, o endüstriye, o ekonomik istikrara, o kurumlaşmış demokrasiye sahip olmak lazım.

3/03/2026 00:01
Adalete güven...
194

Ekrem İmamoğlu hakkında açılan soruşturma ve davaların “olağan adli işlem” olduğuna kamuoyunun üçte ikiye yakın kısmı bir türlü inanmıyor. Soruşturmaların “siyasi” olduğu görüşündeler.

Çünkü evvela bu soruşturmalar “silkeleme” ve “turpun büyüğü” beyanları ile başladı. Silahlı teröristlermiş gibi evlere şafak vakti baskınlar yapıldı… Savcılık sadece muhalif belediyeleri soruşturuyor. Avrupa Komisyonu’nun İlerleme Raporu’nda tespit şöyledir:

“Bu durum, yargı süreçlerinin tarafsızlığına dair şüpheleri artırmış ve hukuk sistemine duyulan kamu güvenini tarihinin en düşük seviyesine indirmiştir.” (Brüksel, 4.11.2025, Bölüm: 1.2)

SİYASAL YARGI

Yargının “tarafsızlığına dair şüphelerin artmasının” temelinde HSYK, CB sistemindeki adıyla HSK vardır.

2014 yılında Anayasa Mahkemesi, HSYK seçimleri için “tek adaya tek oy” usulünü tavsiye etmişti. Böyle olsaydı, AYM’nin belirttiği gibi, hiçbir “liste” HSYK’ya hâkim olamayacak, çoğulcu ve bu sayede tarafsız bir HSYK oluşacaktı. (AYM, Karar Sayısı 2014/81)

İktidar AYM’nin bu tavsiyesine uymadı. Daha önce FETÖ’nün kullandığı “liste” usulünü yasalaştırdı. Adalet Bakanlığının listesi HSYK’ya hâkim oldu.

FETÖ tasfiye edildi ama Yargı bağımsızlaşmadı, yargıda el değişti.

CB sisteminde ise HSK üyelerinin tamamını partili Cumhurbaşkanı ile onun Meclis grubu belirliyor. Böyle siyasallaşan, HSK hoşa gitmeyen hakimleri başka yerlere atamakta veya dosyadan almaktadır. Bu, çok uzun bir liste oluşturur. Enis Berberoğlu, Osman Kavala dahil Gezi davaları, Cemal Kaşıkçı dosyası hatta Soma maden faciasına bakan hakimlerin HSK tarafından değiştirilmesi hafızalarda yer etmiş örneklerdir.

Akın Gürlek’in, siyasi bir makam olan Adalet Bakanı Yardımcılığından İstanbul Başsavcılığına atanması da HSK tasarrufuydu. Şimdi Adalet Bakanı’dır biliyorsunuz.

YARGI BAĞIMSIZLIĞI?

Davalara hangi hakimlerin bakacağı veya bakmayacağı meselesi, “yargı bağımsızlığı”nın birinci maddesidir: Hakim, belli bir dava için özel olarak atanmış olmamalıdır. Olaydan önce zaten o tür suçlar için görev yapmakta olan “tabii hakim” olmalıdır.

Bu öylesine esaslı bir hukuk kuralıdır ki 1876’dan bugüne bütün anayasalarımızda yer almıştır.

İmamoğlu hakkındaki davalarda ise hakimlerin değiştirilmesi dikkat çekiyor.

Vahim bir örnek, duruşmaları yeni başlayan İBB davasıdır. Bu davada iddianamenin kabul tarihi 25 Kasım 2025’tir. İki gün sonra bu davaya baksın diye 40. Ağır cezaya kıdemleri bir buçuk yıl olan iki genç hâkim atandı. Evet, bu davaya baksınlar diye!

İddianamesi 3 bin sayfa, ek klasörleri 80 bin sayfa tutan dosyada, İmamoğlu’nu yargılayacak hakimlerin usule ve esasa dair içtihatları hazmetmiş tecrübeli hâkimler gerekmez miydi?

Daha önemlisi, açılmış bir davaya, “sonradan” hâkim atamaktır. Bu, tartışmasız biçimde anayasadaki “tabii hakim” ilkesinin ihlalidir:

“Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.” (Madde 37)

AYM NE DİYOR?

İmamoğlu’nu yargılayan 40. Ağır Ceza Mahkemesi, öteden beri var fakat… Mahkemenin tabelası yerinde dururken hakimleri değiştirmek, anayasanın bu hükmünün “dolanmak” suretiyle ihlalidir.
Nitekim Anayasa Mahkemesi’nin kararı şöyledir:

“Tabii hâkim ilkesi, yargılama makamlarının suçun işlenmesinden veya çekişmenin meydana gelmesinden sonra kurulmasına veya yargıcın atanmasına; başka bir anlatımla, sanığa veya davanın taraflarına göre hâkim atanmasına engel oluşturur.” (AYM Karar No: 2015/12)

Görüyorsunuz, mahkemenin adı önemli değil. “Suçun işlenmesinden sonra… yargıç atanması” anayasanın 37. Maddesinin ihlalidir ve temelinde “sistem sorunu” vardır.

İmamoğlu ve arkadaşları ise bırakın “suçun işlenmesinden sonra”yı, iddianamenin mahkemece kabul edilmesinden sonra onu yargılamak üzere atanmış hakimlerce yargılanıyor.

Hukukta “usul esasa mukaddemdir.” Çünkü tabii hâkim ilkesini ihlal eden kuvvetin “esas”ta nasıl davranacağını kimse garanti edemez.

Zaten nasıl yargılanacağı daha ilk gün savunma hakkının tahdit edilmesiyle ortaya çıktı.

Netice: Hukukun üstünlüğü olmadan, adalet olamaz.

(Tabii hâkim ilkesini tarihten örneklerle başka bir gün yine yazacağım)

15/03/2026 00:25
Tarihçiliğimizde İlber Ortaylı
123
“Tarihçilik müzik, resim, şiir gibi doğal yetenek ister... Tarihçi doğmayan tarihçi olmaya çalışabilir, belki uluslararası iyi bir araştırıcı da olabilir. Gerçek tarihçi olmak için öncelikle mütefekkir olmak gerekir.”

İlber Ortaylı

Büyük tarihçilerimizden merhum İlber Ortaylı’nın hayat hikayesini gazetelerde okudunuz, TV’lerde dinlediniz. Ben onun tarihçiliğini yazmak, akademik eserlerinden bir demet sunmak istiyorum.

Rusça, Arapça, Farsça dahil dokuz dili bilir, konuşurdu. Bu dillerdeki arşivlerde çalışmalar yapmıştı. Bunun ona nasıl bir geniş ufuk ve mukayese imkânı kazandırdığını söylemeye gerek yok.

Nitekim Ortaylı, bizde pek gelişmemiş olan “mukayeseli tarih” alanında gerçek bir bilim otoritesidir. Öyle ya, tarihe hem Osmanlı arşivlerinden, hem Petersburg, Londra, Paris, Berlin, Kahire arşivlerinden bakmak başka oluyor.

Ortaylı’nın doçentlik tezi olan Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu’nu yazmak için Osmanlı arşivlerinden başka Bonn, Londra ve Washington arşivlerinde çalışmış, bu dillerde geniş bir kaynak taraması yapmış olması tipik bir örnektir.

Ortaylı’nın Haziran 1999’da Türk Tarihi’nin Kaynakları Semineri’nde “Rusya Arşivleri ve Osmanlı Tarihi” başlığıyla sunduğu tebliğ onun bizde pek incelenmemiş olan Rus arşivleri hakkındaki bilgisini gösterir.

Benim gözümde Ortaylı’nın en mühim eserlerinden biri, beş yüz küsur sayfalık Osmanlı İmparatorluğunda İktisadi ve Sosyal Değişim adlı kitabıdır. Birinci cildi yayınlanan bu kitabında Ortaylı konuyla ilgili makaleleri toplamıştır. Kaynaklarına baktığımızda Osmanlı arşivlerinden başka İngilizce, Fransızca, Almanca ve Rusça kaynaklar da görürüz.

Onun içindir ki, Ortaylı, ister popüler, ister resmi ideolojik olsun, bütün şablonlara hapsolmadan, olaylara birçok pencereden bakabilen büyük bir tarihçimizdir.

‘Ortaylı tarihçiliği’ni üç açıdan değerlendirmek mümkün.

- Arşiv çalışması ve araştırma... Bu işin araştırmacılık tarafı, bilim yönü...

- İkincisi ‘mukayeseli tarih’ perspektifi... Mesela bizdeki II. Mahmut ve reformlarıyla Rusya’daki Petro reformlarını mukayese etmek... Yahut Türk ve Japon modernleşmelerini mukayese etmek... Yahut bizde Batı’dan kanunlar alınmasını incelerken, bütün dünyadaki ‘hukukun Romanizasyon’ sürecinin nasıl geliştiğini araştırmak ve mukayese etmek...

- Ortaylı’nın üçüncü özelliği, şiir gibi, musiki gibi doğuştan gelen bir kabiliyetidir, yani ‘tefekkür’ sahibi olması, fikir üretmesidir. Mesela 19. Yüzyıl için İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı demesi tamamen bir tefekkür hadisesidir. Bu ismi taşıyan kitabında kendisi de bakın ne diyor:

“Ülkemizin modernleşme tarihini yazarken kaynak belgeler kadar tutarlı bir düşünsel yaklaşım da gerekmektedir. Osmanlı modernleşmesi, modernleşen bütün ülkelerin tarihi ile karşılaştırılarak düşünülmelidir.”

Karşılaştırmalı tarih… Hamasetin ve ideolojinin boğduğu zihinlerimizde mutlaka ‘karşılaştırmalı tarih’ penceresi açmak lazım.

ÇOK YÖNLÜ TARİHÇİ

Bizde tarih deyince genellikle siyasi ve askeri tarih akla gelir. Bu sınırlı alanın dışına doğru tarihçiliğimizdeki ilk adımı, kültür tarihçiliği ile Fuat Köprülü attı. İktisat tarihçiliği konusundaki öncü şüphesiz Ömer Lütfi Barkan’dır. İnançlar tarihçiliğinde de Ahmet Yaşar Ocak.

Ortaylı, tarihçiliğimizin alanını genişletti. İlk eserlerinden biri olan Türkiye İdare Tarihi, Sasaniler’den başlayıp Bizans’a, Osmanlı’da Tanzimat’a kadar çok geniş bir zaman akışı içinde idare, teşkilat ve hukuk kurumlarındaki devamlılık ve değişmeyi inceler. “Mezopotamya tatlılarını Balkanlara götüren, Osmanlı düzenidir” diyerek kültür tarihine işaret etmekten de geri durmaz.

Kitabın son baskısı Cedit Neşriyat’tan 2007’de Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi adıyla yayınlandı. Osmanlı, Fatih’ten itibaren o çağın şartlarında bir ‘teşkilatlı imparatorluk’tu fakat kamu hizmetlerinin geliştirilmesi anlamındaki modern idari teşkilatlanma II. Mahmut ve Tanzimatla başladı. Merhum, bu kitabında şöyle değerlendirir:

“Osmanlı iradesinin son yüzyılı klasik bir imparatorluğun modern dünya şartlarına intibak yolunda gerçekleştirdiği başarılı bir mücadelenin tarihidir. Hayatın her sahasını düzenlemek ve tedbirler almakta Osmanlı bürokrasisi; gerek idareci gerek hukukşinas başarılı bir rol oynamış ve bugünkü Türkiye idaresinin Asya ve Orta Doğu hatta belirli alanları göz önüne alırsak Balkan ülkeleri arasındaki imtiyazlı konumunu kazanmasını sağlamıştır.”

Bu ilmi birikimiyledir ki, kurumsal planda Osmanlı-Cumhuriyet devamlılığının önde gelen tarihçilerinden biriydi. Cumhuriyet adına Osmanlı’ya ya da Osmanlı adına Cumhuriyet’e ideoloji gayretkeşliğiyle hücum edenlere daima karşı çıktı. Merhum Ortaylı, hukuk tarihi alanında da önemli eserler verdi.

Merhumun Osmanlı Devleti’nde Kadı adlı kitabından bir alıntı:

“Bazı gayrimüslimler özellikle Anadolu kentlerinde mirasın taksimi için şer’î mahkemeye başvurmaktadırlar. Demek ki, sosyal ekonomik şartlar geleneksel toplum yapısı dahilinde İslam miras taksimini herkes için makul kılmaktadır...”

Buradaki sosyo ekonomik şartlar kavramı bilhassa dikkat çekicidir.

AİLE TARİHİ

Aynı kitabında, Osmanlı toplumunda çok eşliliğin, sanılanın aksine, “pek iltifat görmediğini” belirtir ve “sosyo ekonomik şartlar”ın değişmesiyle, zaman içinde Osmanlı’da hukukun nasıl laikleşmeye yöneldiğini de anlatır.

Bu noktada Ortaylı’nın “aile” konulu eserini de muhakkak hatırlamak gerekir. Tarihçiliğimde pek el sürülmemiş bir alandaki ilk eseri de Osmanlı Toplumunda Aile adlı kitabı ile Ortaylı yazdı...

“Osmanlı toplumunda olmayan unsur kadınla erkeğin beraberliğidir... Hiçbir zaman 16. - 17. yüzyıllarda İstanbul kadınının, Batı’daki kadınlardan daha çok baskı altında olduğu, kafes arkasında kaldığı kanısında da değiliz ama bu toplumda kadınla erkeğin beraberliği yoktu... Ayrı törenler, ayrı eğlenceler düzenliyorlardı.”

Ve Ortaylı’nın tarihçiliğindeki geniş perspektifini, mesela, kaç-göç geleneği hakkında yazdığı şu satırlarda görüyoruz:

“Bu durum aşağı yukarı Akdeniz coğrafyasındaki kültürel kuşağı kapsıyor. Müslümanı, Hristiyanı ve Yahudisiyle hep bu kuşağın adamları... Doğulu Müslümanla Doğulu Katolik toplumu insanı arasında hiç fark yok. Mesela Katolik Floransa’da cariyelik diye bir müessese vardır ve senyörlerin cariyelerden çocukları olmaktadır. Tıpkı bizdeki gibi Bizans’ta da vardı bu müessese. Hatta Bizans’ta Harem ağası da vardı...”

Şu satırlar da ‘Ortaylı tarihçiliği’nin bir örneğidir:

“Osmanlı aile yaşamında farklılıklar dini olmaktan çok bölgeseldir, hatta etnik olmaktan çok coğrafidir. Bosnalı Müslüman bir ailede kadının konumu, zevc ve zevce ilişkileri, Musullu bir Keldani aileden daha serbest ve eşitlikçi bir görünüme sahiptir. Bir Hollandalı aile ile Osmanlı Ermeni ailesi arasındaki fark, Ermeni ile Osmanlı Türk arasındaki yakınlığa göre daha büyüktür...”

Ortaylı aynı kitabında, din farklarını aşan bu kaç-göç geleneğinin sosyolojik ve ekonomik sebeplerini belirtir, edebiyatımızı olumsuz etkilediğini de anlatır.

EN UZUN YÜZYIL

Ve Ortaylı’nın bence şah-eseri: İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı adlı bu kitabı, 1983’te yayınlandığından bu yana defalarca baskı yaptı. Osmanlı modernleşmesini, bunun iç ve dış faktörlerini anlamak için kesinlikle ‘anahtar kitap’ değerinde bir eserdir. Sadece verdiği bilgiler bakımından değil, bilhassa metodu ve getirdiği yorum (tefekkür) bakımından...

Tarihi zemin olarak Tanzimat’ın yer aldığı tarih kesiti şöyledir: Sanayileşen Avrupa, Osmanlı azınlıklarında uyanan milliyetçilik, Babıali’nin yani modern bürokrasinin hakimiyeti, merkeziyetçi reformlar, hukukun ve eğitimin laikleşmesi ve “reformcuların çıkmazı” gibi hayati önemdeki konular… Kitabının 6. Bölümümün başlığı, “Reformcuların çıkmazı”dır.

Şöyle anlatır:

“19. Yüzyıl ortalarında Osmanlı İmparatorluğu’nun büyük kısmında demiryolu ve karayolu şebekesi yoktu. Bu Akdeniz imparatorluğunda deniz ulaşımı da büyük ölçüde yabancı kumpanyaların elindeydi. Ülkenin büyük kısmı otarşik bir üretim sistemi içindeydi veya ticaret bazı bölgelerin kendi arasında kalmıştı. Orta Anadolu’nun bazı vilayetleri Haleb’in dokumalarını alırken, Kars sancağı hiçbir Osmanlı eyaletiyle Rusya ve İran’la olduğu kadar yoğun ticari ilişki kurmamıştı. Tarım halen geri tekniklerle yapılıyordu. Yiyecek buğdayı Dobruca ve Rusya’dan getirtilen Osmanlı başkentinin, biraz ötesinde boş ekim alanları uzanıyordu…”

Osmanlı modernleşmesi, böylesine zayıf, durgun, parçalı bir zeminde, ilkel bir ekonomik yapıda devleti reforme etme çabasıydı.

“Osmanlılar yeni çağın iktisadi, ticari uygarlığına adım atamamanın bedelini ödüyorlardı… Tanzimatın çaresiz devlet adamlarını sorumsuzlar ve gafiller olarak nitelemek mümkün değildir.”

Oysa solda Doğan Avcıoğlu, sağda Necip Fazıl, “tarihçilik” denilemeyecek yazı ve kitaplarında Tanzimat’ı emperyalizmin bir oyunu, bir yabancılaşma gibi gösterdiler.

Ortaylı, Tanzimat’ın önündeki “kaht-ı rical” yani yetişmiş adam kıtlığı, ekonomik zeminin çürüklüğü ve milliyetçilikler çağında çok-uluslu imparatorluğu devam ettirmenin aşılmaz zorluklarını da anlatır.

Ortaylı’nın Osmanlı’da Değişim ve Anayasal Rejim Sorunu adlı kitabı da hem siyasi tarihimiz hem anayasa hukuku tarihimiz bakımından önemli bir kaynaktır.

Merhumun, popüler kitapları bir yana, ana akademik eserlerini bile burada özetlemek mümkün değil. Cevdet Paşa için “asrın müçtehidi” dediğini belirtmeden geçemeyeceğim.

Ortaylı’yı ilk TV’ye konuk eden program yapımcılarından biri bendim. “Ortaylı’nın popülerleşmesinde yaptığım katkılardan dolayı müftehir” olduğum doğrudur. Bu programların bazıları kitap olarak da yayımlandı.

Zaman Kaybolmaz adlı nehir söyleşi kitabını da unutmamak lazım.

Aziz dostum İlber Ortaylı’nın yeri uzun süre doldurulamayacaktır. Büyük kayıptır. Allah’tan rahmet diliyorum. Fatiha gönderenleri ve okuyanları bol olsun

17/03/2026 00:01
Ekonomi nereye?
155
Ekonominin kabaca on yıldır ciddi sorunlar içinde olduğu belli. Uzun uzun anlatmaya gerek yok.
Öyle bir durumdayız ki, bırakın yatırım gelmesini, 2025 yılında 30 milyar dolar sermaye Türkiye’den çıktı, başka ülkelere gitti! Bu, “mandacı iktisatçılar”ın değil, Merkez Bankası’nın rakamıdır!

Oysa 2011 yılındayken Türkiye, 2023 yılında kişi başı gelirini 25.000 dolara çıkaracağını hesaplıyordu…

Neden kabaca yarısı civarında kaldık?

Hem dünyada kalmayan enflasyon felaketini yaşıyor olmamız, hem “2023 Hedefleri”nin çok gerisinde kalmamız, mutlaka bir muhasebe yapmayı gerektiriyor.

Şimdi, “nerede yanlış yaptık?” diye sormak gerekmiyor mu? Bu soruyu sormadan “ne yapmalıyız”ın cevabını bulamayız.

SİHİRLİ KELİME: REFORM
Türkiye’de hukuka ve yargının bağımsızlığa güven gerçekleşmedikçe ekonominin düzelmeyeceğini anlatan iktisatçı Mahfi Eğilmez dünkü yazısında şöyle diyor:

“2001 krizinde sosyal ve siyasal göstergelerimiz bugünkü kadar kötü değildi. Bu nedenle atılan doğru ekonomik adımlar beklentileri kısa sürede düzeltti ve ekonomi hızla toparlandı. Bugün sosyal ve siyasal alanlardaki bozulma, ekonomide kalıcı düzeltmeleri olanaksız kılıyor…”

Evet 2001 krizi ve reformları çok önemli bir ‘emsal’dir, bir ‘laboratuvar’dır. 1990’lı yıllardaki popülist politikalar yüzünden çöken ekonomiyi, Ecevit hükümeti döneminde “Kemal Derviş reformları” kısa sürede toparlamış, Ak parti iktidarı da bunu devam ettirmişti.

Bugün benzer reformlar yapılmadığı için toparlanamıyoruz.

2001 REFORMLARI
Ecevit hükümetinde Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk’ün rehberliğinde yapılan anayasal ve kurumsal reformlar sayesinde, Türkiye Aralık 1999’da Helsinki Zirvesi’nde “aday ülke” ilan ediliyordu…

2001 Krizinde Kemal Derviş, “14 Kanun” reformlarıyla Merkez Bankası’nı bağımsızlaştırıyor, kamu ihale yasasını reforme ediyor, popülizimin musluklarını kapatıyordu.

Bunun devamında, Abdullah Gül hükümetinin Aralık 2012’de Kopenhag zirvesinde, Türkiye’nin reform iradesi övülüyor, “katılım ortaklığı” sürecinin başlayacağı belirtiliyordu.,

Erdoğan hükümeti özgürlükçü ve kurumsal reformları devam ettirdiği için, Aralık 2004’te Brüksel zirvesinde Türkiye ile “tam üyelik müzakerelerinin başlaması” kararı alınıyordu.

Başbakan Erdoğan o dönemde “evrensel hukuk, kuvvetler ayrılığı, Merkez Bankası’nın bağımsızlığı, faiz hayatın gerçeği” kavramlarıyla konuşuyor, bunları hükümet programlarına yazıyordu.

Özal’la başlayan, 1999’da hızlanan bütün bu reform sürecinin ürünü olarak on yılda Türkiye’de 120 milyar dolara yakın yatırım gelecek, IMF “Türkiye kaplan ekonomi olma yolunda” diye açıklama yapacaktı. (24 Eylül 2004)

Öyle devam etseydik bugün 25.000 doların üstüne çıkardık.

PROGRAM VE LİYAKAT
Ekonominin başında Ali Babacan’ın bulunması da önemli faktörlerden biriydi. CHP’li iktisat profesörü Hurşit Güneş bir sohbetimizde anlattı.

“2006 yılı. Milletvekiliyim. Bütçe müzakerelerinden sonra sohbetimizde Baykal, ‘Bu iktidar buraya kadar gelemezdi, Ali Babacan’ın ekonominin dümeninde olması ekonomideki gelişmeleri sağladı’ diye anlattı. Ben de aynı görüşte olduğumu söyledim.”

Hurşit Güneş, Sosyal Demokrattır. Sohbetimizde Babacan’la görüşlerinin farklı olduğunu da ifade etti tabii.

Babacan daima Merkez Bankası’nın bağımsızlığını savundu, bu yolda Başbakan Erdoğan’la çatıştı. “2023 Hedefleri” için Türkiye’nin evrensel standartlarda hukuk devleti haline gelmesini, eğitimde yüksek kaliteye ulaşmasını savundu, uyarılarda bulundu. Mesela:

“Eğitimde ve hukukta arzu ettiğimiz seviyeyi yakalayamazsak orta gelir tuzağı ile karşı karşıya kalmamız büyük bir risk…” (AA, 27 Temmuz 2012)

İşte ekonomideki sorunumuz, 2018’den itibaren bu “büyük risk”in gerçekleşmiş olmasıdır.

Geçmiş olaylar, geçti, tarih oldu. Fakat almamız gereken dersler var: Evvela dünyanın kabul edeceği rasyonel yapısal reformlar programı… Merkez Bankası bağımsızlığı gibi esaslı kurumsal düzenlemeler, yargı bağımsızlığı… Artı, güçlü kurumlar, yeterli yetkilere sahip liyakatli uygulayıcılar…

CB sisteminde bu mümkün olmuyor. Çünkü sistemin mantığı, güçlü kurumlar ve kurallar değil, güçlü lider anlayışıdır.

Bakın, Şimşek doğru para politikaları uyguladı ama bu yapısal reformları ele alamıyor.
Sonuç ortada.

18/03/2026 00:01
Türkiye ve İran
161
Türkiye, iki haydut devletin İran’a yaptığı saldırıya karşıdır. Fakat bunun için aktivist bir tavır takınmıyor. İran uğruna ABD ile, hele de Trump gibi dengesiz bir otokratla takışmak istemiyor.

Cumhurbaşkanı dün “İsrail bölgeyi felakete sürüklüyor” dedi. Amerika?.. Ona söz yok.

İktidarın ortağı MHP lideri Bahçeliye göre ise:

"Ankara ile Tahran’ın ufku aynı yöne bakmaktadır. Ankara ile Bağdat ve Şam’ın, Kudüs ile Gazze’nin kaderi aynı ortak paydada birleşmektedir."

Buna karşılık, Cumhurbaşkanı’nın ve Milli Savunma Bakanlığı’nın açıklamalarında sık sık tekrarlanan NATO vurgusu ve “NATO’daki müttefiklerimizle birlikte” ifadesi dikkat çekiyor.

Rusya’dan S-400’leri alarak Türkiye’nin elindeki F-35’lerin kaçmasına, NATO’da sorunlar yaşanmasına sebep olan iktidarın bu NATO vurgusu elbette dikkat çekici.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın sözleri:

“İranlı yetkililer Türkiye'ye füze atmadıkları konusunda ısrar ettiler, ancak mevcut veriler füzelerin İran'dan geldiğini gösteriyor.''

Ankara’nın Tahran’la “aynı ufka” bakmadığı açık.

TÜRKİYE BAŞKA, İRAN BAŞKA

Anadolu ve İran coğrafyaları iki bin yıldır rakip oldu. İslamiyet döneminde mezhep farkları olarak ortaya çıktı.

Atatürk’le Şah Rıza Pehlevi arasındaki dostluk ve 1950’lerdeki Bağdat Paktı, istisnai dönemlerdir.

Yaşadıkları tarih de iki ülkeye “ayrı ufuk”lar verdi. 1999 yılında yayımlanan “Osmanlı’da ve İran’da Mezhep ve Devlet” adlı kitabımda, Şii gelenekte din adamlarının devlet dışında hem teokratik hem mistik yüce otorite olduğunu yazmıştım. Şii İslam’da “ülü’l emr” Ayetullahlardır. Bu gelenek Ayetullahlar liderliğinde İran İslam Devrimi’ne yol açtı.

“Şii hilal” politikası bölgede bugünlere kadar gelen büyük gerilimler yarattı.

Sünni gelenekte ise din adamlarının devlet memuru olduğunu, devletin de “ulul’ emr” kabul edildiği anlatmıştım. Bu, 19. Yüzyıldan itibaren devletin laikleşmesini mümkün kılmıştı. Laikliğin artık liberalleşmesi gerekiyordu.

Bakın, bugün muhafazakar iktidar bile NATO vurgusu yapıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan defalarca “Türkiye’nin yeri Avrupa’dır” diye konuştu. Bu iktidar zamanında çıkarılan temel kanunların tamamı Avrupa’ya bakarak düzenlendi. Avrupa İnsan Hakları sözleşmesi, anayasaya konuldu. İktidar, Avrupa’nın özgürlükler anlayışından rahatsız.

TÜRKİYE JEOPOLİTİĞİ

İki haydudun saldırısı karşısında elbette İran’ın yanındayım. Çünkü rejimler ve siyasi kimlikler değil, haydutça saldırılar söz konusudur. Fakat İran’ın ve Türkiye’nin ufukları farklıdır, bu gerçeğin altını çiziyorum.

Türkiye’nin güvenliği için NATO’nın ne kadar önemli olduğu ve ana politika meselelerinde de en çok Avrupa ülkeleriyle ortak davrandığımız açıktır. Bu gerçek, vahşi savaş döneminde bir kere daha ortala çıktı.

Türkiye, yeni Avrupa savunma sisteminde yer almak istiyor, bu iki tarafta da gelişmekte olan esaslı bir fikirdir.

Türkiye Gümrük Birliği’ni güncellemek istiyor. En yoğun ticari ilişkilerimiz Avrupa ile.

Başka hiç bir devletler grubu ile ne gümrük birliğimiz var ne de ortak standartlarımız…

Hele de “Rusya, Çin ve İran’la ittifak” hayal bile edilemez. İran için Çin ve Rusya kılını kıpırdatıyor mu? Avrasya masalının bir ittifak sistemi yoktur. Şanghay Beşlisi bir “kurum” bile değildir.

GÜVENLİ LİMAN

Bu iktidar 2010’lu yıllarda Batı’dan uzaklaşma siyaseti izledi. S-400’ler macerası somut bir örnektir. İhvan uğruna kavga ederek Doğu Akdeniz’de Türkiye’yi yalnızlaştırdı… Avrupa Birliği’yle sorunlarımızı diplomasi kanallarında tutmak yerine, seçim meydanlarında “Haçlı ittifakı” gibi suçlamalarda bulundu. Yatırımcıyı da ürküttü…

Ama onca tecrübeden sonra geldiği yer, Türkiye’nin iki yüzyıllık ana politika eksenidir.

Bütün dünya ile iyi ilişkiler, özellikle Orta Doğu ülkeleriyle ve Türk Dünyası ile iyi ilişkiler. Fakat ana eksen, Batı ittifakıdır. “Türkiye’nin yeri Avrupa’dır.”

İki haydut, özellikle Hürmüz sorununda fevkalade sıkıntılı durumdalar, yalnız kaldılar. Fakat İran’ı harabeye çeviriyorlar.

New York Times’da Thomas Friedman, eğer İran yönetilemeyecek kadar tahrip edilirse, ortaya çıkacak kaosun savaştan büyük felaket olacağını yazdı. Bundan herkes sakınmalıdır.

Türkiye elbette savaşın dışında ve savaşa karşı, “NATO müttefiklerimizle” birlikte ‘güvenli liman’ olmalıdır. Kısaca “yurtta sulh, cihanda sulh.”

22/03/2026 00:01
Amerikan imparatorluğu çatırdıyor
198
İbn Haldun, “asabiye” dediği imparatorluklar kuran beşerî enerjinin zirveye çıktıktan sonra inişe geçip zamanla çökeceğini yazmıştı. Aşiretlerden veya küçük site devletlerden çıkan imparatorlukların büyümesini ve çöküşünü anlatmıştı.

Osmanlılar İbn Haldun’u sevmişler, fakat bir istisna koymuşlardı: Osmanlı “devlet-i ebed müddet”ti.

İlk alarmı 17. Yüzyılda Koçi Bey verdi. Devletin bozulduğunu IV. Murat’a rapor etti. Kayırmacılık yüzünden tımar sistemi ve medrese bozulmuştu, devlet çürüyordu.

19. Yüzyılda çöküş açıkça görüldü. Tanzimat’ın temelinde bu endişe vardı. Bilhassa Fuat Paşa bunu açıkça ifade etmişti. İmparatorluğun gücü, eskiden fethettiği geniş toprakları korumaya yetmiyordu. Cevdet Paşa’da ve Abdülhamid’de de bu kadar geniş toprakları niye fethetmiştik düşüncesi hissedilir.

Bugün ABD konusunda tartışılan da budur.

ZAKARİA ALARM VERİYOR

Müslüman Hint asıllı Amerikalı düşünür Fareed Zakaria 2009 yılında “Post American World” (Amerika Sonrası Dünya) adlı kitabını yayınlamış, büyük ilgi görmüştü. Amerikan hegemonyasındaki aşınmayı anlatıyordu…

“2004 yılında Amerika, dünyada bilim liderliği kaybetti. Mühendis olarak mezun olanların sayısı Çin’de 600.000, Hindistan’da 350 in, Amerika’da 70.000’dir…”

Kişi başı mühendis sayısında hala ABD önde idi ama Çin hızla geliyordu.

Zakaria’nın iyimser verileri de vardı: Amerikan üniversiteleri dünyada hâlâ rakipsizdi. “Amerika’nın en büyük güç unsurlarından biri açıklıktır, en iyi beyinler ABD’ye geliyor”du.

Zakaria, geçenlerde, 13 Mart’ta CNN’deki programında “imparatorlukların çöküşü” hakkında bir konuşma yaptı. “Üzerinde güneş batmayan” İngiliz imparatorluğunun, sömürgeleştirdiği toprakları artık elinde tutamayacak hale gelince çökmeye başladığını hatırlattı. 1880-1920 arasında, İngiltere Asya ve Afrika’daki sömürgelerini elde tutabilmek için oralarda sürekli asker bulundurdu…

“1920'deki Irak isyanını bastırmak için 100.000'den fazla asker ve on milyonlarca pound gerekti. O sırada Britanya'nın tahmini eğitim bütçesi yaklaşık olarak o Irak seferinin maliyeti kadardı…”

İngiltere sömürgelerinden elini çekmek zorunda kalacaktı.

‘KÜÇÜLEN’ AMERİKA

Daha 1987 yılında bile, Sovyet Birliği ayakta iken Paul Kennedy “Büyük Güçlerin Yükseliş ve Çöküşü” kitabında, Amerika için “tarihte büyük güçleri çökerten aşırı genişleme” tehlikesine dikkat çekmişti. “ABD’nin dünya üzerindeki çıkarlarını mevcut gücüyle aynı anda savunamayacağını” yazmıştı.

Hatırlayalım, Kızıl Ordu’nun muazzam gücüne rağmen, Sovyet imparatorluğunun iktisadi gücü Afganistan’ı, Doğu Avrupa’yı ve sonunda Cumhuriyetleri elde tutmaya yetmemiş, çökmüştü.

ABD’nin dünya üretiminde payı 1960 yılında yüzde 40 iken, zamanımızda yüzde 24 civarına indi. Çünkü başka ekonomiler gelişiyor, yeni güçler ortaya çıkıyor.

Bugün ABD bilgi teknolojilerinde, uzay ve askeri teknolojide hala birinci olmakla birlikte, mazide ABD’yi “büyük” yapmış olan Amerikan sanayisi, ucuz emek peşinde dış ülkelere gitmiş durumda. Trump’ın seçmenlerinde en büyük kitle, bu sanayiin geri getirilmesini isteyenlerdi. Trump gibi popülist bir megalomana seçim kazandıran, “MAGA”, yani “Amerika’yı yeniden büyük yapalım” sloganıydı.

HEGEMONYANIN SONU

Şaşkın ve cahil Trump bir yandan “her yerden ABD askerlerini çekmek… NATO yükünden kurtulmak” (veya paylaşmak) gibi söylemlerle konuşuyor. Seçimleri de “Savaşları bitireceğim” diyerek kazandı. Ama Grönland, Panama, Kanada, Venezuela ve nihayet İran’a karşı vahşi bir savaşı başlattı... Hem kendi rezervlerini eritiyor, hem dünya ekonomisini krize itiyor.

Senatör Chris Van Hollen, “Netanyahu Beyaz Saray’da bir aptal buldu” demişti ya, aynen öyle.

Zakaria aynı konuşmasında, Beyaz Saray’ın dünyadaki çıkarlarını korumak ve “özellikle de Orta Doğu’da düzen kurmak” için defalarca askeri güç kullandığına, Çin’in ise bilgi teknolojilerine, kuantum bilgisayar, güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi, yapay zekâ, robot sektörlerine yatırım yaptığına dikkat çekiyor. İngiliz imparatorluğunun askeri güce bağımlılık yüzünden çöktüğünü hatırlatıyor.

Trump İran savaşı için, ilave 200 milyar dolar ödenek istiyor!

Financial Times, “ABD hegemonyası sona erdi” diye özetledi gidişatı. (17 Mart)

Tabii bu, ABD’nin hegemon güç olmaktan çıkıp, “büyük güçlerden biri” durumuna inmesi demek. Oluşacak boşluğu kim dolduracak, Çin mi?!. Avrupa ve Türkiye birlikte ayağa kalkar mı?

25/03/2026 00:01
‘Yahudi Nazi defol’
118
İran füzeleri İsrail kentlerini vurduğunda, acaba diyorum, İsrailliler gökten ölüm yağdırmanın ne demek olduğunu düşünüyor mudur?

Gazze’de 14 bini çocuk olduğu halde 75 bin insan İsrail’in füzeleriyle, bombalarıyla öldürüldü. Gazze baştan başa harabeye döndü. Artı, yokluk ve açlık…

Şimdi füzeler bombalar İran şehirlerini vuruyor.

Halkların hiçbiri bu faciayı hak etmiyor.

Ama ABD-İsrail ittifakının korkunç savaş makinasının vahşette benzeri yok.

Savaş kavramının tanımını aşan ölümler, zulümler…

Führer Netanyahu’nun önde gelen suç ortaklarından Güvenlik Bakanı Itmar Ben-Gvir, İran füzelerinin vurduğu Arad kentine ziyarete gittiğinde, Aradlı bir Yahudi anne öfkeyle haykırarak protesto etti:

“Sen bir Yahudi Nazisin! Sadece ölüm saçıyorsun! Burada ne işin var? Kasabamdan derhal defol git!"

Çevrede toplanan diğer bölge sakinleri de alkışlar ve sloganlarla destek vererek aşırı sağcı Ben-Gvir’i protesto ettiler.

KİMDİR BU BEN-GVİR?

Önce bugünkü İsrail hükümetine bakalım. Netanyahu’nun liderliğindeki LKUD Partisi ve koalisyon ortakları: Tevrat’ı Koruma Partisi, Dinî Siyonist Parti, Ben Gvir liderliğindeki Otzma Yehudit (Yahudi Gücü) Partisi ve Noam Partisi.

LİKUD eskiden merkez sağda idi. Netanyahu ile aşırı sağa kaydı. Diğer koalisyon ortakları, adlarından da anlaşılacağı üzere barış karşıtı, dinci, ırkçı, yayılmacı partilerdir. Hepsi sadece Gazze’yi değil, Batı Şeria’yı da İsrail’e katmak ve Arapları sürüp çıkarmak yanlısıdır.

Bu ortak partilerin kökeni, ABD tarafından da terör örgütü olarak kabul edilen ve mahkeme kararıyla kapatılan Haham Meir Kahane'nin Kaç adlı eski partisidir. Bugün İsrail’in Milli Güvenlik Bakanı olan Ben-Gvir, Kahane’nin gençlik kolları organizatörü olarak siyasete atıldı. Sonra Dini Siyonist Parti’den parlamentoya girdi. Ardından kendi partisi Yahudi Gücü’nü kurdu.

Resmen açıkladığı fikirleri, Gazze ve Batı Şeria’da Arapların etnik temizlikle sürgün edilmesi, bu toprakların İsrail’e katılmasıdır.

FAŞİST BİR YAHUDİ

Ben-Gvir’in kirli hayat hikayesinde, onun kişiliğini yansıtan bir çok fanatik ve saldırgan davranışlarından biri özellikle tipiktir: 25 Şubat 1994'te Baruch Goldstein adlı bir fanatik Yahudi, İsrail askeri üniforması giyerek, Patrikler Mağarası'ndaki bir camiye girdi ve Ramazan ayında dua eden 800 Filistinli Müslüman cemaate ateş açarak 29 kişiyi öldürdü ve 125 kişiyi yaraladı. Kendisi hayatta kalanlar tarafından öfkeyle linç edildi. Ben Gvir bu teröristin fotoğrafını bürosuna astı. Defalarca gösterişli davranışlarla mezarını ziyaret etti. Mezarına “Hayatını İsrail’in Tevrat’ına, halkına ve topraklarına adadı” diye yazdılar.

Ben Gaver, dün ve bugün Mescid-i Aksa’nın bulunduğu tepeyi İsrail’in askeri güç kullanarak işgal etmesini savunuyor. Mescid-i Aksa’nın ne olacağı sorulduğunda, “"Tanrı için bir ev inşa etmenin ve orada kurban sunmanın bir mitzvah [dini emir] olduğu ve bunun diğer tüm mitzvahlar gibi yerine getirilmesi gerektiği"ni söyledi. (Jerusalem Post, 3 Mart 2019)

Ocak 2023’te avanesiyle birlikte Mescid-i Aksa’ya provokatif bir baskın yaptı ABD ve Avrupa Birliği tarafından bile kınandı çünkü korkunç bir provokasyondu.

Tanınmış İsrailli sosyolog Eva Illouz, Ben-Gvir'in "Yahudi faşizmini" temsil ettiğini söyledi.

YAHUDİ NAZİZMİ

Bu sütunu takip edenler, Natanyahu’nun İsrail militarizmini “Tevrat kehaneti” olarak niteleyen sözlerini hatırlayacaktır.

İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant’in Filistinliler için söylediği “insansı hayvanlar” (human animals) dediğini de hatırlayacaklardır.:

“Emir verdim, Gazze tam işgal ediliyor. Elektrik, yiyecek, gaz, her şey kapalı. İnsansı hayvanlarla savaşıyoruz, ona göre davranıyoruz.” (9 Ocak 2023)

Hitler de böyle konuşurdu…

Siyonizm muhalifi Haham Benny Lau da konuşmasında Ben-Gvir’in fikirlerinin “Nazizme benzediğini” söylemişti. (Jerusalem Post, 27 Şubat 2019)

İsrail gazetesi Haarets’in “İsrail faşizmi Filistinliler gibi İsraillileri de tehdit ediyor” başlıyla tahlil yayınladığını da hatırlayalım. (3 Ocak 2023)

Ben Gvir’i “sen Yahudi Nazisin” diyerek protesto eden Yahudi anne yerden göğe haklıdır.

İsrail’de iktidardaki Yahudi Naziler, Senatör Van Hollen’in deyişiyle, Beyaz Saray’la bir “aptal” buldular, İran’da ve Lübnan’da ölüm yağdırıyorlar, yakıyorlar, yıkıyorlar.

27/03/2026 00:01
Ey Trump!
156
Rizeli bir vatandaşımızın zekice yaptığı hiciv, bu dönemin ruhunu yansıtan önemli bir simgeydi: “Ümmetin lideri Sanchez!”

Sadece bu dönemin mi? Müslümanların dört asırlık geri kalmışlığının, güçsüzlüğünün de simgesi olan bir hiciv.

Müslüman toplumların tamamında hamasetin, “fetihler çağı” özleminin aşırı derecede güçlü olmasının birçok sebeplerinden biri, bu duyguların psikolojik “telafi mekanizması” gibi işlemesi olsa gerek.

Yaşanmakta olan ızdıraplar karşısında, artık, geleceğe bilim, teknoloji, hukuk devleti gibi toplumları güçlendiren temel faktörler açısından bakmak gerektiğini hatırlatmak isterim.

EKONOMİ FAKTÖRÜ

Şubat 2015’te, Chapel Hill’de üç Müslüman öğrenci, Stephen Hicks adlı İslamofobik biri tarafından öldürülmüş, Obama ve ekibi bir açıklama yapmamıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Ey Obama” diye sesleniyor, şöyle konuşuyordu:

“'Açıklama yapmamaları manidar... Neredesin Başkan diyorum. Dışişleri Bakanına, Biden'a sesleniyorum 'Neredesiniz' diyorum. Biz siyasiler, ülkemizde işlenen cinayetlerden sorumluyuz. Tavrımızı ortaya koymak zorundayız…” (13 Şubat 2015)

Katil Hicks üç defa müebbed hapse mahkûm edilecek ama siyasi bir değerlendirme yapılmayacaktı.

Gazze’de 14 bini çocuk olmak üzere İsrail faşizmi tarafından katledilen Müslüman sayısı 75 bini buldu… Erdoğan elbette Netanyahu faşizmini kararlılıkla eleştiriyor fakat bir defa olsun “Ey Trump” demedi. Arap ülkeleriyle birlikte yayınlanan “12’ler Bildirisi”nde de İran’ı suçladılar, ABD’ye “savaş dursun” bile diyemediler.

“Erdoğan Trump’tan korkuyor” şeklinde yapılan basit siyasi polemiğin ötesinde, sorunu bütün önemiyle görmek gerekir.

EY! DEDİĞİMİZ ZAMANLAR

Ecevit hükümeti zamanında 1999 Helsinki Zirvesi, 2001 Kemal Derviş reformları, Erdoğan hükümeti zamanında 2004 Brüksel Zirvesi, ekonominin başında Ali Babacan’ın bulunması, ülkeye yabancı yatırım akışı…

Moody’s de Şubat 2013 raporunda, “reformların Türk ekonomisindeki kırılganlığı azalttığını” anlatıyor, Türkiye’nin puanını “Yatırım Yapılabilir Ülke” seviyesine çıkarıyordu.

Fitch ve S&P de 2012-2013 raporlarında Türkiye’nin puanını en yüksek seviyelere çıkarıyordı.

Erdoğan uzun süre bu yüksek özgüvenle politikalar izledi. 2013’ten itibaren İhvan’ı destekleyerek Mısır’la siyasi kavgasının arkasında bu özgüven vardı. AB’ye yönelteceği suçlamalar ve bütün “Ey…” konuşmaları da bu özgüvenin eseriydi.

Eylül 2017’de imzası atılan S-400 macerası da Batı’ya bir meydan okuma tavrıydı. Araplara “topunuz bir Türkiye etmezsiniz” derken de aynı özgüvenle konuşmuştu. (13 Eki 2019)

CB sisteminde tek karar verici haline gelmesi onun özgüvenini daha da artırdı. Bütün uluslararası raporlarda belirtildiği gibi “kurumların güçlülüğü” hayli aşındı. “Faiz sebeptir” gibi heterodoks politikalar ve “kurumların zayıflaması” ekonomiyi çok olumsuz etkiledi. Derecelendirmelerde “yatırım yapılabilir ülke” seviyesinden en alt sıralara indik. Son sekiz yılda geldiğimiz durum ortada.

Bugün, Erdoğan veya yerinde kim olsa, Araplara karşı, Avrupa’ya karşı ve hele de ABD’ye karşı o üslupla konuşamaz, Sanchez gibi tavır alamaz. Erdoğan öyle bir konuşma fırsatını kaçırır mıydı? Göze alamadı.

TARİHİN DERSİ

Erdoğan, “fetihler medeniyeti” gibi konuşmalar ve hele de “Ey…” yahut “Osmanlı tokadı” gibi hamasi söylemler yerine bugün “teenni ve itidal” kavramlarını vurguluyor. Araplarla birlikte hareket ediyor, Trump’a toz kondurmuyor…

Çünkü ekonominin hali ortada… Türkiye 2010’lardaki ekonomik performansı 2020’lerde kaybetti. O yüzden “2023 Hedefleri” yarısı civarında kaldı.

Dahası, bugünkü sorunlar da 2010’lardaki gibi değildir. 21. Yüzyılın en büyük savaşı ve enerji koridorları sebebiyle en büyük ekonomik tehlikesi yaşanıyor.

Erdoğan’ın eleştirilmesi gereken tarafı, CB sistemidir, heterodoks politikalarıdır, iç politika için hamaset ve popülizm yapmış olmasıdır. Bugünkü “teenni ve itidal” siyaseti değildir.
Bugün Türkiye’nin sağlıklı büyüme yoluna girmesi için tek kişilik hükümetten kuvvetler ayrılığına geçmesi şattır. “Bizden” değil liyakatçe güçlü kamu kurumlarına, bağımsız yargıya, evrensel hukuk değerlerine geçmesi şarttır.

Tarihin dört asırlık dersi yine karşımızda: Müslümanların bilim ve teknoloji üretebilecek bir zihniyete, sağlam kurumlar tesis edebilecek bir hukuk sistemine geçmeleri olmazsa olmazdır.

29/03/2026 00:01
Yargı güce boyun eğiyor mu?
199
Bu soru başlı başına Türkiye’deki yargı sorununu yansıtan bir sorudur.

Yargı bağımsız olmak istiyor da güce mi boyun eğiyor? Bir kısmı, böyle, çünkü tepelerinde HSK kılıcı dolaşıyor. Bir kısmı da iktidarla aynı siyasi görüşü paylaştığı için gönüllü olarak iktidarla “uyumlu” davranıyor. Bir kısmı ise yargı bağımsızlığını koruyor.

CB sisteminde HSK üzerinde partili Cumhurbaşkanı’nın “çok güçlü bir etkiye” sahip olduğu, uluslararası belgelere geçmiş bir gerçektir.

CB sisteminde HSK’nın 13 üyesinden 6’sını partili Cumhurbaşkanı atıyor; bunun ikisi siyasi kişilikler olan Adalet Bakanı ile Bakan Yardımcısı’dır. Kalan 7’sini Cumhurbaşkanı’nın partisi ve MHP’nin Meclis grubu belirliyor…

YARGI VE SİYASET

HSK’nın, görülmekte olan davalara müdahale ederek yargıçları böylece belirli dosyaları, HSK’nın o dava için atadığı hakimlerin bakması, yargı bağımsızlığını ihlal eden en ağır müdahale yollarından biridir.

Osman Kavala hakkındaki suçlamalar ve yargılayacak hakimler defalarca değiştirildi. Özgür Özel, İslamoğlu hakkındaki davalarda 8 defa hakim ya da toptan heyet değişiklikleri yapıldığını ismen açıkladı. (17 Mart)

Ayşe Barım hakkında tahliye kararı veren Asliye Ceza hakimi, tüketici mahkemesi hakimliğine atandı!

Akın Gürlek’in mesleki çizgisi siyasi iktidarla yargı ilişkisi konusunda bir örnektir: Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı, Adalet Bakan Yardımcısı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı, Adalet Bakanı…

Son örnek, Bakan Gürlek’in , Antalya Büyükşehir Belediyesi soruşturması hakkında konuşmasının ardından HSK kararnamesiyle Antalya Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcı Vekili görevden alınmasıdır.

Ceza hukukumuzun büyük isimlerinden Prof. İzzet Özgenç’in belirttiği gibi tapu kayıtları kamuya açıktır, gizli değildir. Siyasette Gürlek’in mal varlığı tartışılırken, gizli bilgiymiş gibi, üç tapu görevlisi tutuklandı. İktidarda başka bir parti olsaydı, böyle mi olurdu? Konu tapu kayıtlarıyla açıklığa kavuşmadan tartışma da bitmeyecektir.

AYM VE AİHM

Çağımızda yargı bağımsızlığı nasıldır? Fransızlar 2007 yılında “Balladur reformu” ile partili cumhurbaşkanını, Adalet Bakanı ve Bakan yardımcısını HSYK’dan çıkardılar.

Çünkü, tarihin her devrinde yürütme gücü, çeşitli yollardan yargıyı eklemiş, hatta şekillendirmiştir.

AİHM’nin kurulmasının de sebebi, yürütme erkinin yani iktidarların yargıyı etkilemesine karşı insan haklarını savunacak yüksek bir yargı organına duyulan ihtiyaçtır.

AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin yargı organıdır.

AYM, 2010 reformuyla, “bireysel başvuru” hakkını tanıdı. AYM artık aynı zamanda insan hakları mahkemesidir.

AİHM “adli hata”lar yapabilir, eleştirilebilir. Ama hiçbir yürütme organı, çok uluslu yargıçlardan oluşan AİHM’yi iç hukukta olduğu gibi etkileyemez.

Bizde iktidarın müdahalesi tartışmalarına konu olan davalarda yerel mahkemelerin AYM ve AİHM kararlarına karşı direnmesinin sebebi, budur.

AİHM’DE DURUŞMA

Son orak AİHM Büyük Daire’de Osman Kavala davası görüldü. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Abdullah Aydın ve kısa süre önce kurulan Boğaziçi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı Ali Emrah Bozbayındır, Gezi davasındaki mahkumiyetlerin doğru olduğunu savundular.

Medyada çıkan haber metinlerinde gördüğüm kadarıyla Osman Kavala’nın hangi sözünün veya eyleminin “cebir ve şiddet” içerdiğine değinmemişler. Halbuki, davanın aslı budur.

“Cebir ve Şiddet” organize edilmemişse, hiçbir protesto eylemi “darbeye teşebbüs” sayılamaz. AYM kararına “karşı oy” yazan Başkan Zühtü Arslan ve üyeler, bunu açıkça kayda geçtiler.

AYM KARARI

AYM, Tayfun Kahraman hakkındaki son “yargılamanın yenilenmesi” kararında aynen şöyle diyor:

“Sonuç olarak Mahkemelerin yaptığı değerlendirmelerden tam olarak hangi sözlerin kışkırtıcı nitelikte olduğu anlaşılamadığı gibi bu paylaşım ve açıklamaların akabinde bunlarla bağlantı kurulabilir nitelikte nasıl bir şiddet olayının meydana geldiği ya da bunların somut olarak hangi şiddet olaylarına yol açtığı da anlaşılamamıştır.” (Karar: 2023/98215, Paragraf 49)

Sayın Aydın ve Bozbayındır’ın savunmalarında da Kavala’nın “hangi sözlerinin hangi şiddet olaylarına yol açtığını” ben anlayamadım.

Ama adli yargı AYM’nin bu kararına uymadı yine.

Netice: Yargı bağımsızlığı ve tarafsız adalet kültürü olmadan, adalet tecelli etmez.

31/03/2026 00:01
‘Krallara hayır’
91
Trump nihayet büyük halk kitlelerinin protestolarıyla karşı karşıya. ABD’nin doğu ve Batı sahillerinde hemen bütün büyük şehirlerde milyonlar “No Kings” pankartlarıyla yürüyor, savaşı protesto ediyor.

Elbette onun karizmasına kapılmış, desteklemeye devam eden milyonlar da var. Ancak anketler oy oranının yüzde 30 civarına indiğini gösteriyor.

Savaşta ucuz ve bol kazançlı bir zafer kazansaydı, Kasım’daki seçimlere “muzaffer kumandan” şovlarıyla girebilirdi, olmadı. İran’ın direnişi dünya ekonomisi gibi ABD ekonomisini de vuruyor. Askeri güçle İran’ı dize getirse bile, ekonomideki tahribat Trump’ın peşini bırakmayacaktır.

Ayrıca, İsrail’in peşine takılıp bunca felakete yol açmasına kendi çevresinden de itirazlar var. Başkan Yardımcısı JD Vance artık apaçık belli ki savaşa karşı. ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi Direktörü Joe Kent, “İsrail için savaşmamalıyız” diyerek istifa etti. Dışişleri ve Harp Bakanlığı bürokrasisinden de istifalar oldu. Senato’da eleştiriler başladı…

OTOKRASİYE KARŞI NE?
Ancak Trump’ın Başkanlık yetkileri ve bu yetkileri hoyratça, haydutça kullanması ona büyük güç veriyor. Bilhassa şirketler sinmiş durumda. Kongre’de çoğunluğa sahip Cumhuriyetçi Parti gibi bir siyasi gücü de elinde tutuyor.

Financial Times’ta Martin Wolf, “Demokratik gerilemenin başını ABD çekiyor” diye yazdı.

İsveç'te demokrasi araştırmaları yapan V-Dem Enstitüsü, 48 faktör açısından yayınladığı “liberal demokrasi Endeksi”nde Trump’ın ilk bir yılda “225 Başkanlık Kararnamesi” çıkardığına, oysa Kongre’den geçen kanun sayısının 49 olduğuna dikkat çekiyor. Trump’ın üst devlet kademelerinde yaptığı atamalarla “kendine sadık bir bürokrasi” kurduğunu anlatıyor, ABD’de “otokratlaşmanın ileri boyutlara” vardığını belirtiyor. “Trump diktatörlük hedefliyor.” (The Guardian, 17 Mart 2026)

Adamın elindeki gücü görüyor musunuz?

Peki, pervasız ve megaloman Trump otokratlaşmada daha ileri gidebilir mi?

OTOKRASİNİN SINIRLARI
Çağımızdaki otokrasiler klasik diktatörlüğe dönüşemez. Üç ana sebeple:

- Çağımızda “seçim kültürü” 1930’lardaki kadar zayıf değildir, kökleşmiştir, güçlüdür. Sandıktan çıkan otokratlar seçimleri kaldıramazlar. Seçim sonuçlarını geçersiz ilan edemezler. Halk Müslüman Mamdani’yi New York Belediye Başkanı seçti, Trump gık diyemedi.

- İkincisi, kuvvetli muhalefet hareketlerinin varlığıdır. İşte ABD’deki “Krallara hayır” diyen milyonlar… Üstelik partiler, sivil kuruluşlar ve otokrasiye muhalefet eden hür medya…

Parlamentolarda güçlü muhalefet de vardır

Bunlar otokrasinin daha ileri gitmesini frenleyecek güçlerdir.

Anayasa hukukunun kavramlarıyla “denetim ve denge”; otokratın yok edemeyeceği kadar kurumlaşmıştır, sosyolojik zemine sahiptir.

Bu faktörler açısından Ekim’deki Macaristan seçimleri, Kasım’daki ABD ara seçimleri son derece önemli.

- Üçüncüsü, özellikle ABD’de bağımsız yargı ve kurumlar güçlüdür. Kadrolarını Trump atamalarla değiştiremedi. İşte yargı ve Fed…

Trump, Fed Başkanı Powell’a “moron” dedi, “aptal” dedi, “fikirsiz” dedi ama laf dinletemedi, görevden de alamadı. Son olarak yolsuzluk çamuru attı fakat Federal yargıç James Boasberg, bu iftira için “yürütmeyi durdurma” kararı verdi.

Trump, Fed’e kendine sadık atama yapmak için siyahi üye Lisa Cook’u azletmeye kalktı, bu defa da İstinaf Mahkemesi Yargıcı Jia Cobb “yürütmeyi durdurma” kararı verdi.

Bağımsız yargı, Merkez Bankası’nın bağımsızlığını savunuyor. Trump “tanımıyorum” diyemedi.

DEMOKRASİNİN TEMELLERİ
Trump ABD içinde daha ileri gidemeyecek ve Kasım’daki seçimleri büyük ihtimalle kaybedecektir.

Macaristan’da otokrat Orban, Anayasa Mahkemesi’ üyelerinin emeklilik yaşını aşağı çekerek kadroları boşalttı, ardından kendi adamlarını atadı.

Bu konuda AİHM’nin 110 sayfa tutan “ihlal” kararı, iktidarlara karşı yargı bağımsızlığını savunmanın önemini anlatan anıtsal bir hukuk kitabı değerindedir. Hukuk öğrencilerine tavsiye ederim. (Case of Baka v. Hungary, 20261/12)

Ama Orban bile seçimleri kaybederse çekilmek zorunda kalacaktır.

Netice: Seçim inancının güçlü olması, çoğulculuk düzeyinde eğitim ve şehirleşme, dünyaya açıklık ve iletişim, toplumda hukuk bilinci ve ille de kuvvetler ayrılığı ve güçlü kurumlar…

Bu temellere dayanan demokrasiler krize girebilir ama mutlaka galip çıkar.

.01/04/2026 00:01
Muhalefeti ezmek
245
Muhalefet belediyelerini “silkelemek” artık iktidarın yargı eliyle uyguladığı temel seçim stratejisi haline geldi. Son olarak Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Mustafa Bozbey’in tüm ailesiyle gözaltına alınması, bu stratejinin yeni aşaması. Toplam gözaltı sayısı 59.

Soruşturulan konular arasında, yedi yıl önceki ilçe belediyesi işlemleri de varmış.

Nasıl hedef alınıp yıllar öncesine kadar araştırıldığı açık.

Peki, CHP’ye geçmeden önceki AK Parti belediyelerinin işlemleri? Onlar hariç!

Akın Gürlek’in İstanbul Başsavcılığı dönemindeki bütün bilgi ve bilgi araştırmaları sadece CHP dönemiyle sınırlıydı. AK Parti sınırına gelince durmuştu.

BAKAN’IN RAKAMLARI
İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, “parti ayrımı yapmadıklarını” söyleyerek, Bakanlığının verdiği soruşma izinlerine dair rakamlar açıkladı: AK Partili Belediyeler hakkında verilen soruşma izni sayısı 591, CHP Belediyeler hakkında 321, MHP’li belediyeler hakkında 112... Diğerleri küçük partiler…

Bakan’ın verdiği rakamlar elbette doğrudur fakat kesinlikle yanıltıcıdır. İki sebepten:

- Basın yer almayacak kadar önemsiz küçük belediyeler hakkında soruşturma izni vermekle, mesela İBB ve İmamoğlu hakkında soruşturma izni vermek aynı olabilir mi?

Bütün belli başlı CHP belediyeleri hakkında yargı eliyle siyasi “silkeleme” yapılıyor.

İmamoğlu’nun kapısına sabah vakti polis timleri gönderildi. 106 kişiyle birlikte gözaltına alındı. Soruşturmanın samimiyetine dünya inanmadı. Dövizi tutmak için Merkez Bankası bir haftada 9 milyar dolar harcadı.

- İkincisi, Sayın Bakan “2019’dan itibaren” diyor. Niye Bursa’ya gelince, eski ilçe beledilerine gidiliyor … Gazeteciler ve muhalif politikacılar hakkında on sene önceki tivitlerine gidiliyor da iktidarın elindeki İBB, ABB dahil büyük belediyeler aynı şekilde inceleme ve soruşturma konusu olmuyor? Aslında, belediyeler isimleriyle birlikte açıklanmalı ki partizanlık yapılıp yapılmadığı “ağırlık”la görülsün, “sayısal” yanılsama olmasın.

NİYE YASALAŞMADI?
İktidar yolsuzlukla mücadele etmiyor, yolsuzluk iddialarını muhalefeti “silkelemek” için kullanıyor. Nitekim iktidar on beş yıldır siyasi etik yasasını çıkarmıyor.

Cemil Çiçek, Meclis Başkanlığı döneminde, 23 Nisan 2012 tarihinde Meclis’te temsil edilen dört partiye resmen mektup göndererek, “siyasette açık, dürüst ve hesap verebilir bir anlayışın yerleşmesi için” Siyasi Etik Komisyonu kurulmasını ve kanun taslağı hazırlanmasını istemişti.

İnisiyatifin iktidardan değil, Cemil Çiçek gibi bir devlet adamından gelmesi ve tüm partileri harekete geçmeye çağırması önemlidir.

AK Parti’den Köksal Toptan, CHP’den Oktay Ekşi, MHP’den Sümer Oral, BDP’den Adil Kurt tarafından komisyon kurulmuş, altı ay çalışarak yasa taslağını hazırlanmıştı.

Soru şu: Niye yasalaşmadı?

2016 yılında Başbakan Ahmet Davutoğlu, “vizesiz Avrupa” yolunu da açmak için, benzer bir taslak hazırlattırmış, Genel Başkan Yardımcısı hukukçu Ayhan Sefer Üstün’e koordinasyon görevi vermiş, Üstün parlamentoda takip ederek komisyondan geçip Meclis Genel Kurulu’na gelmesini sağlamış fakat orada tıkanmıştı!

Soru yine aynı: Niye yasalaşmadı?

Vizesiz Avrupa yolunu açık için bile gerektiği halde?..

GÜVEN SORUNU
Yolsuzluk Algı Endeksinde 2012 yılında 174 ülke arasında 54. sırada yer alan ve Doğu Avrupa ülkelerinden daha iyi durumda bulunan Türkiye, yıldan yıla adım adım inerek 10 Şubat 2026 raporunda 182 ülke arasında 124. sıraya düştü!

Son belediye operasyonları hakkında Avrupa Konseyi’nin 2025 İlerleme Raporu’nda şu satırlar yer alıyor:

“Büyükşehirlerde ve ilçelerde muhalif partilerden seçilmiş belediye başkanlarına karşı üst düzey yolsuzluk davaları açılırken, büyük şehirlerde hâlihazırda veya önceden iktidar partisinden seçilmiş yetkililere karşı hiçbir soruşturma açılmamıştır. Söz konusu seçici soruşturmalar/kovuşturmalar, yetkili makamların yolsuzlukla mücadeledeki etkililiği hususunda güven vermemektedir.” (Brüksel, 4 Kasım 2025)

Ekonominin bir türlü düzelemeyişinin de temelinde bu “güven vermeme” sorunu var.

Yolsuzlukla mücadele ahlaken olduğu gibi, ekonomik rasyonelleşme için de zorunludur fakat samimi ve objektif olmak şartıyla.

Partizanlık Türkiye’nin ayak bağlarından biridir; hiç unutmayalım.

3/04/2026 00:01
Şimşek’in karnesi?
149
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e nasıl bakmalı? Başta emekliler olmak üzere tüm dar gelirlilerin mağduriyeti açısından elbette eleştirilmeli. Zaten öfke de büyük.

Hatta ülkeye yatırım gelmediği gibi kendi yatırımcımız özellikle tekstil sektöründe dışarıya gidiyor.

TÜSİAD’ın haklı eleştirilerini iktidar “cibilliyet” diyerek geçiştiriyor, kapısına polis de gönderiyor. Fakat İSO’nun feryatları da bir gerçek.

Şimşek’in görevinin üçüncü yılında tablo böyle… Fakat…

Madalyonun bir de öbür yüzü var. Soruların temelini oluşturan bu ‘öbür yüz’e, iktidarın “dış güçler… mandacı iktisatçılar” diyemeyeceği bir iktisatçıdan alıntılar yaparak bakalım…

Prof. AKÇAY’IN TEŞHİSLERİ
Bu iktisatçı, halen Merkez Bankası Başkan Yardımcısı görevinde bulunan Prof. Cevdet Akçay’dır. “Ekonomi” deyince ülkemizde akla gelen ilk isimlerden biri. Zaten ekonomi dünyasının güvenini almak için bu göreve getirildi.

Prof. Akçay, dört yıl önceki açıklamasında ekonomiye şu teşhisi koymuştu:

“Bu enflasyon dinamiği benim gördüğüm en kötü enflasyon dinamiği. Daha yüksek düzeyleri gördük enflasyonda ama dinamik anlamında bu kadar kötüsünü görmedik…"

Peki, ülkenin koalisyonlarla idare edildiği dönemdeki 2001 krizine ne demeli? Akçay’ın cevabı şöyleydi:

“Kimse 2001 krizinden sonraki enflasyonun aşağı inişiyle mukayese etmesin. Onun aşağı inişi temizdi. Nedenini bulup, temizlemiştik…”

Prof. Akçay, dört yıl önceki bu açıklamasında da ekonomide “fiyat kaosu var” diyerek linklerin koptuğunu anlatıyor, enflasyonun yüzde 30-35 civarına inebileceğini söylüyor ama bir kâhin gibi şöyle konuşuyordu:

“Benim derdim enflasyonun kaça çıkacağı değil, inmeye başladığında nerede takılacağı. Bu 60 olmayacak ama 30-35’e kitlenip kalması facia…” (Dünya gazetesi, 18 Mayıs 2022)

Evet, “ortodoks” iktisatçıların böyle yıllar önce öngörüp uyardığı, enflasyonun “30-35’e kitlenip kalması faciasını” şimdi, 2026’da yaşıyoruz.

Savaşa böyle talihsiz bir aşamada yakalandık.

İKİ KRİZ
2001 krizi çok büyüktü. Ekonomide biriken cerahat, Cumhurbaşkanı Sezer’in Başbakan Ecevit’e anayasa fırlatmasıyla patlamıştı. Fakat ekonomide “linkler” kopmamıştı, bir reform programının açıklanması hemen etkisini gösterecekti; bu bir. İkincisi Kemal Derviş, reformun gerektirdiği bütün yetkilere sahipti…

Merhum Kemal Derviş, bugün Mehmet Şimşek’in ağzına alamadığı Merkez Bankası’nın bağımsızlığını sağlayan, kamu İhalelerinde Avrupa standartlarını getiren, kamu bankalarının zararlarını sınırlayan kanunlar çıkarmıştı. Bugünkü gibi yüksek faizle dışarıya borçlanmak yerine, IMF’den ucuz ve uzun vadeli kaynak sağladığı gibi IMF desteği programa “güven”i de güçlendirmişti.

Ecevit’in Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk’ün inisiyatifiyle hukuk reformları da yapılıyordu.

Oysa 2023 Haziran’ında Mehmet Şimşek “rasyonel zemine geçmekten başka çaremiz yok” diyerek ekonominin yanlış yönetildiğini beyan etmişti.

Hukukun hali ise ortada!

Cevdet Akçay Hoca da 2024 yılındaki durumu şu sözlerle ortaya koymuştu:

“Biz yedi aydır kopan linkleri tekrar ihdas ediyoruz. Ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti mevduat faizi linki kopmuş, politika faizi enflasyon linki kopmuş, faiz kur linki kopmuş durumda. Bu bağlar tekrar ihdas edilecek…" (8 Şubat 2024)

ARTI VE EKSİ
Nasıl koptu bu linkler? Piyasa ekonomisine “Faiz sebeptir” ve “128 milyar dolar” gibi politikalarla müdahale edilerek… Kurumların liyakat ve işlevsel bağımsızlığını aşındırarak… KKM gibi kısa vadede dövizi frenleyen ama “döviz-faiz linki”ni tahrip eden palyatif tedbirlerle…

Şimşek cari açık krizini önledi, Merkez Bankası’nın eksi 60 milyar dolarlara düşmüş rezervlerini bugün savaşta bize destek olacak seviyelere yükseltti, enflasyonu “yüzde 30 35 faciası” seviyesine indirdi.

Fakat yapısal reformlar yapamadı, ağzına bile almadı.

Çünkü Ocak 1980’de merhum Turgut Özal’ın, 2001-2002 döneminde merhum Kemal Derviş’in sahip olduğu yetkilere sahip değil, bir yapısal reform programı da yok.

Çünkü CB sisteminde, Mehmet Uçum’un da yazdığı gibi, “siyasi kararlar verme konusunda tek yetkili cumhurbaşkanıdır.”

Oysa ekonomide güven ve yatırım ancak güçlü “kurallar ve kurumlar”la mümkün oluyor.

Şimşek’in politikaları doğru “acı ilaç”lardır. Fakat yapısal reformlar yapılmadığı için acısı fazla, şifası da eksik.

AKIN GÜRLEK’E BİR SORU:

Sayın Adalet Bakanı, AYM kararları mahkemeleri ve Adalet Bakanlığı’nı ve HSK'yı bağlar mı? Tayfun Kahraman hakkındaki hukuk ihlaline son verilecek mi?

05/04/2026 00:01
Merkez Bankası emir kulu mu?
101
Merkez Bankası’ndaki görev süresi dolan Prof. Cevdet Akçay’ın açıklamaları iktidar taraftarı kesimlerin tepkisini çekti.

Prof. Akçay’ın sözleri şöyle:

“Seçim dönemi beni sıfır ilgilendiriyor; maliye genişlerse ben daha fazla sıkılaştırırım.”

Ne demek bu?.. İktidar seçim kazanmak için muslukları açarsa, Merkez Bankası da muslukları sıkılaştırmalı demek! ABD’de Fed Başkanı Powell’ın yaptığı gibi…

Akçay Hoca’nın sözleri kesinlikle doğrudur, hatta gecikmiştir. 2018 yılında bağımsızlığını resmen kaybeden Merkez Bankası’na güven sağlamak için net tavırlar sergilenmeli, Mehmet Şimşek bu yönde kanun teklifi hazırlamalıydı.

MİLLİ İRADE NEDİR?

Sandıktan çıkan, tam meşruiyete sahip iktidarların emrini dinlemeyecek bürokratik kurumlar olabilir mi? Soru bu.

Akçay’a hücum edenler, olamaz diye düşünüyor olsa gerek. AK Parti iktidarında yaygın bir düşüncedir bu.

“Milli İrade”yi böyle sınırsız ve mutlak yetki gibi tanımlamak J.J. Rousseau’dan gelir. Temelinde “kralın yetkileri sınırlanır, halkın yetkileri sınırlanmaz” sloganı vardır. Yani kuvvetler birliği….

Fransız İhtilali’nde Jakobenlerin temel fikri buydu. İhtilal’in 1789 bildirisindeki “kuvvetler ayrılığı yoksa, anayasa yoktur” maddesini Jakobenler 1793’te iskat ve ilga etmişti.

Bizde de resmen 1962’ye kadar Cumhuriyet’in “milli irade” anlayışı böyle sınırsız ve mutlaktı. Yargıtay bile böyle kararlar vermişti. Sonra da yıllarca zihinlerde devam etti.

Oysa modern demokraside “milli irade” anayasayla, kuvvetler ayrılığıyla, yargı bağımsızlığıyla, fert hak ve hürriyetleriyle, dahası kamu kurumların kanuni yetkileriyle sınırlıdır. Bunun bir örneği, merkez bankalarının bağımsızlığıdır.

NEDEN BAĞIMSIZ?

Tarih göstermiştir ki, seçilmiş iktidarlar seçim kazanmak için, otokratik iktidarlar prestij ve popülarite için para basarak, bütçeyi şişirerek kısa baharların ardından uzun enflasyonlara sebep oluyorlar, “acı ilaç” hatta bazen “ameliyat” gerekiyor…

Bu sebepledir ki, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonraki uluslararası iktisat kongrelerinde “merkez bankalarının bağımsızlığı” vurgulandı. İkinci dünya Savaşı’ndan sonra kanunlarla yaygınlaştı. Bizde taa Kemal Derviş reformlarıyla 2001’de kanunlaştı.

İktisatçılar Finn Kydland ve Edward Prescott, iktidarların popülizm ve enflasyon eğilimini aritmetik olarak ortaya koydukları için 1977 Nobel İktisat Ödülü’nü kazandılar.

Bizde, CB sisteminde, 703 Sayılı KHK ile, ardından 3 Sayılı CB Kararnamesiyle Merkez Bankası’nın bağımsızlığı kaldırıldı, bu sayede emirle faiz indirtildi, sonuçlarını “acı ilaç”larla yıllardan beri yaşıyoruz.

Netice: Hayek’in dediği gibi, “demokrasilerde seçilmiş iktidarları anayasa ve kanunlarla nasıl sınırlıyorsak, Merkez Bankası’nın bağımsızlığı ile de sınırlamak gerekir; siyasi sıkıntılardan, beklenti ve çalkantılardan etkilenmeksizin kararlar alabilmesi için.”

ALTAN ÖYMEN KÜTÜPHANESİ

Gazeteci ağabeyimiz merhum Altan Öymen’in, hiç birimizin evinde bulunmayan büyüklükte bir arşiv ve kütüphanesi vardı.

1930’lardan itibaren yaşadığı uzun yılların siyasi ve kültürel tarihini yazmış, kitaplarında dönemlerin gazete, dergi ve broşür görsellerini yayınlamıştı. (Doğan Kitap)

Tabii anlaşamadığımız konular vardı. Fakat ben saygımı, o nezaketini hiç kaybetmedi.

Kütüphane ve arşivinin büyük kısmını Beşiktaş Belediyesine armağan etmiş, “Altan Öymen Kütüphanesi”nin açılış törenine katılamamıştım. İçimde ukdeydi.

whatsapp-image-2026-04-05-at-00-24-47-001.jpeg

Altan Abi’nin kızı Aslı Öymen’le uzun yıllar CNN’de birlikte çalışmıştık; “Altan Öymen’in kızı” olmanın kişilik ve kültür kalitesine sahiptir. Rica ettim. CNN Türk’te birlikte çalıştığımız Ferhat Boratav’ın katılımıyla, eşim Tülin’le birlikte kütüphanede buluştuk. Kütüphaneyi gezdik, sohbet ettik. Araştırmacılara tavsiye ederim.

Aslı’ya teşekkür ediyorum. Altan Ağabey’i rahmet ve saygıyla anıyorum.

7/04/2026 00:01
Bir faiz hikayesi
105
Faizin inişe geçtiği bir dönemde, İran savaşının yarattığı petrol-gaz krizi sebebiyle ibre tersine döndü. Merkez Bankası Mart ayında faizi yüzde 37’de sabit tuttu. 22 Nisan’da neye karar verir? Tartışılıyor, merak ediliyor.

Konu “iktisadiyat”ın ötesinde bir öneme sahip. En önemlisi zihniyet sorunu…

İktisadi şartları dikkate almadan Merkez Bankası’nın para politikası hakkında kestirmeden “faiz sebeptir” diye hüküm verilebilir mi?

İktisadi şartlar deyince, dış kaynak ihtiyacında bir ekonomi olan Türkiye için özellikle faiz-kur linki önemli.

Döviz yükselirken faiz indirilemez çünkü millet dövize hücum eder, dolarizasyon da enflasyon da patlar, dış açık ise büsbütün büyür.

Merkez bunun için faiz indirimini durdurdu, “sıkılama” vurgusunu güçlendirdi.

ERDEM BAŞÇI’NIN DİRENİŞİ

Döviz yükselme eğilimine girmişken emirle faiz indirme yanlışını Türkiye “faiz sebeptir” politikasıyla yaşadı, hâlâ ‘cereme’sini çekiyoruz.

Kavga, Erdem Başçı’nın Merkez Bankası Başkanlığı döneminde 2014’te başladı. Başçı, görevi Durmuş Yılmaz’dan devralmıştı. Her ikisi de Merkez Bankası’nın bağımsızlığını koruyan, “laf dinlemeyen” ortodoks iktisatçılardır.

2014 yılında, kurda ve tüketici kredilerindeki hızlı artış yaşanıyordu.

“Dolar/TL bankalararası piyasada tarihinin en yüksek seviye rekorunu geliştirirken, avro/TL de tüm zamanların en yükseği olan seviyesini gördü.” (21 Aralık 2014, AA yılsonu Bülteni)

Derecelendirme kuruluşları Türkiye’nin puanını bir tık aşağı çekmişti.

Merkez Bankası da tüketimi frenlemek ve kuru tutmak için faizi yükseltti.

Başbakan Erdoğan “sen dalga mı geçiyorsun” diyerek tepki göstermişti:

“Sen dalga mı geçiyorsun? Faizi yükseltirken 5 puan birden yükseltiyorsun, indirirken yarım puan indiriyorsun, kendine çeki düzen vermesi lazım… Faiz sebeptir, enflasyon sonuçtur… Olayı kura bağlamak bana göre yanlıştır.” (26 Mayıs 2014)

Erdoğan’ın “vatanı satmak yüksek faizle de olur” gibi sözleri de olmuştu. (27 Şubat 2015)

ON YIL SONRA

Başbakan’a göre enflasyonun sebebi faizdi. Öbür yanda, ortodoks iktisatçılara ve Erdem Başçı’ya göre ise aşırı tüketim ve yüksek kurdu.

Erdem Başçı, niye faizi yükselttiklerini Konya konuşmasında şöyle anlattı:

“Döviz kurlarının maliyetler kanalından enflasyon üzerindeki etkisi, faizlerin etkilerinden daha baskın; o nedenle, döviz kuru istikrarını daha fazla önemsiyoruz.”

O zaman 50 ton altın satıp dövizi tutmaya çalışmak mümkün değildi, Başçı faizi artırmış, yani “sıkılama” yapmıştı.

Başçı, polemiğe girmeden, “yüksek enflasyonun sebebinin ‘faiz’ değil ‘döviz’ olduğunu” söyleyerek de Başbakan’a cevap vermişti. (16 Haziran 2014)

Başçı’nın onurla ve vukufla yürüttüğü görevinden ayrılmasından on yıl sonra, Prof. Cevdet Akçay’ın söylediklerini hatırlıyor musunuz? Akçay, geçen haftaki açıklamasında “Erdem Başçı döneminde yürütülen politikaların yurt dışında daha fazla takdir gördüğünü hatırlattı. Bu dönemde The Banker tarafından ‘yılın merkez bankası’ seçildiğini, buna rağmen bu başarının Türkiye’de yeterince itibar görmediğini” söylüyor.

Bu tespitler, Türkiye’nin “rasyonel zemin”den nasıl uzaklaştığının tablosudur.

MERKEZ BANKASI?

Evet itibar görmedi, Türkiye’de, özellikle CB sisteminin verdiği yetkilerle Merkez Bankası’nın bağımsızlığı kaldırıldı, beş yılda dört başkan atandı, “faiz sebeptir” politikasını dolu dizgin uygulandı…

Erdoğan’a göre, “kurmuş, murmuş hikâye” idi. (27 Mayıs 2018)

Bu yolda TL mum gibi eridi, ‘vatandaş’ ucuz kredi çekip döviz aldı… Türkiye’de dolarizasyon yüzde 63’e çıktı, bunu dizginlemek için KKM getirildi, KKM malum, anlatmaya gerek yok.

Başçı’nın, yani bağımsız Merkez Bankası’nın “Türkiye’de itibar görmemesi”, enflasyonu patlattı, dövizi patlattı, cari açığı patlattı, gelir dağılımını bozdu… Yine Ortodoks iktisatçı Şimşek’in elinden “acı ilaç” gerekti sonunda.

Oysa ucuz kredi, bol tüketim ve hele de İslami referansla faiz söylemi nasıl da hoşumuza gitmiş, sandıklara oy doldurmuştuk!

Netice: Neden Merkez Bankası bağımsız olmalı, anlaşılıyor değil mi? Ne “bizden” ne de “onlardan”, mutlaka liyakatli ve bağımsız bir merkez bankası…

08/04/2026 00:01
Macar otokrat seçimleri kazanır mı?
85
Macaristan’da 12 Nisan’da seçimler var. Macaristan’la sınırlı olmayan bir öneme sahip. Çünkü 16 yıldır iktidarda bulunan aşırı sağcı popülist otokrat Viktor Orban’ın bu seçimleri kazanması ya da kaybetmesi, dünyada hem otokratların hem demokratların gözünde ‘emsal’ değerindedir.

Üstelik dünya politikasında da yansımaları olacak. Orban kazanırsa Ukrayna lideri Zelenski üzülecek, Putin çok sevinecek… Çünkü Orban, Drujba boru hattı üzerinden ülkesine gelen petrol akışına yönelik kısıtlamaları gerekçe göstererek, AB’nin Ukrayna’ya vereceği 90 milyar avroluk krediyi Ocak ayında veto etmişti... Putin niye sevinmesin?

Orban kazanırsa haydut Netanyahu da çok sevinecek. Orban, Netanyahu hakkındaki UCM’nin tutuklama kararını reddettiği gibi, Gazze konusunda Netanyahu’yu destekliyor. Netanyahu da onu “güvenlik ve istikrarın temsilcisi” diyerek ödüllendirdi. Çünkü en önemli ortak noktaları, ikisinin de şiddetli İslamofobik olmalarıdır.

TRUMP’IN VASAL’LARI

Orban’ın kazanmasını isteyenlerin başında Trump geliyor! Orban’ı desteklemek için Başkan Yardımcısı JD Vance’ı Macaristan’a gönderdi!

Cerbezeli Evanjelik rahibe Paula White tarafından “İsa’nın yeryüzündeki benzeri” ilan edilen megaloman Trump, başka ülkelere hükmetmeye pek düşkündür. Arjantin seçimlerinde Devlet Başkanı Javier Milei’yi desteklemiş, Beyaz Saray’da evladı gibi sırtını sıvazlamış, seçimleri kaybederse Arjantin’e 20 milyar dolarlık yardımı keseceğini açıklamıştı. (15 Ekim 2025)

Milei de seçimleri kazanmıştı.

Panama, Venezuela, Grönland hakkındaki davranışları malum.

Trump’ın delirme düzeyindeki megalomanisinin bir dışa vurumu da “İran’ın Dini Lider’ini ben seçeyim” demesiydi. (8 Mart)

Orban bir kere daha seçim kazanırsa Trump çok sevinecek. Avrupa Birliği’ne darbe indirmiş olacağı gibi Avrupa’daki bu sadık ‘vasal’ını tahtında muhafaza etmiş olacak.

Malum, Fransa’da aşırı sağcı Marine Le Pen, yolsuzluktan suçlu bulunduğunda, Trump onu destekleyen açıklama yapmıştı. İsrail’de Netanyahu hakkındaki yolsuzluk soruşturmalarının kapatılmasını istememiş miydi? Aynen öyle.

Yardımcısı JD Vance da Almanya’da Neo Nazilere sempatik bir konuşma yapmıştı..

OTORİTER POPÜLİZM

Orban kendini bir tür ‘post modern Hunyadi Yanoş olarak takdim ediyor. Macar Kralı Yanoş’un, 1456 Belgrad savaşında Osmanlı ordusunu mağlup ederek Avrupa’yı İslam istilasından kurtardığını, şimdi de kendisinin Müslüman göçmenleri engelleyerek bugünkü Avrupa’yı İslam istilasından kurtardığını söyleyip duran bir demagog…

Şu konuşmasına bakın:

“Büyük şehirlerimiz günden güne İslamlaşıyor… Böyle devam ederse bugünkü şekliyle tanıdığımız kültürümüz, kimliğimiz ve uluslarımız kaybolacak. En kötü rüyalarımız gerçeğe dönüşecek. Avrupa bu işgalin farkında bile değil… Tel örgü inşa ederek, hukuki ve fiziki sınır korumasıyla biz güney sınırlarımızı korumayı başardık. İslam dünyasının Güney’den bizi istila etmesini engelledik. Bu bölgede Latin yani Batı Hristiyanlığının son ülkesiyiz…” (AA, 18 Şubat 2018)

Fakat “düşmanlar”ı bundan ibaret değil… Kendisi Soros’un bursuyla okuduğu halde “Sorosçu hainler” ve “Brüksel bürokrasisi” de düşmandır! Kendisi ise Macar milletinin bağımsızlık sembolü!

Propaganda için düşman lazım… Bu söylemlerle seçim kazanıyor.

SEÇİMLERDE DURUM

Orban’ın Hıristiyan Demokrat Halk Partisi (Fidesz), 2022 seçimlerini yüzde 54 gibi yüksek bir oranla kazanmıştı. Bu onun dördüncü seçim zaferiydi. Karşısındaki “6 partili ittifak” beceriksizlikleri ve aralarındaki uzlaşmazlıklar yüzünden kaybetmişti…

12 Nisan’daki seçimlerde Orban’ın karsısında, onun kadar karizmatik Péter Magyar var. Tisza (Saygı ve Özgürlük) adlı partinin lideri. Avrupa yanlısı. En büyük kozu ekonomi…

Avrupa Birliği’yle kavgalı Orban, AB fonlarını kaybettiği gibi büyüme hızı da düştü. Büyüme oranı yüzde 0.4, yani hiç… Macarlarda Rus yörüngesine karşı bir tepki de gelişmiş bulunuyor.

Seçimler kimse için çantada keklik değil.

Bilhassa, 16 yılı bulan iktidar döneminde devlet kadrolarını ve yargıyı çok büyük çapta kendi adamlarıyla doldurmuş olması ona sadık bir seçmen kitlesi yarattığı gibi siyasi güç de veriyor.

Bir tahminde bulunmak kolay değil, Temennim ise elbette Orban’ın kaybetmesidir.

10/04/2026 00:01
Tarzan zorda
106
ABD’nin başındaki gangster, kolay bir zafer kazanıp megalomanisini tescil edeceğini sanmıştı. Olmadı.

‘Gangster’ dedimse, bu teşhis benim değil. Financial Times’ın ekonomi editörü Martin Wolf “yaptığı düpedüz gangsterlik” diye yazmıştı. (10 Ekim 2025)

Elbette elinde dünyanın en büyük askeri gücü var. “İran medeniyetini” bir anda yok edebilir! İran’ın savunma ve alt yapı tesislerinde çok büyük tahribat yaptı zaten.

Fakat askeri güce sahip olmakla kullanabilmek aynı şey değil.

Trump, savaşın 8. Gününde “İran kâğıttan kaplan” diyordu. Dün ateşkesi kabul etmek zorunda kaldı.

İran sanılandan daha dirençli çıktığı gibi Arap ülkelerindeki Amerikan üslerini ve enerji tesislerini vurarak ve bilhassa Hürmüz boğazını kapatarak dünyada öyle bir enerji ve gıda krizi yarattı ki, Trump daha fazla ileri gidemez hale geldi…

Belli ki İran rejimi daha ‘kurmayca’ stratejik planlama yapmış. Trump, “İran’ın Körfez ülkelerine saldırmasını beklemiyorduk” diyerek şaşkınlığını itiraf etti. (17 Mart)

Trump, İran’ın Hürmüz’ü kapatacağını da akıl edememişti.

TRUMP VE NETANYAHU

Enerji krizi, başta enerji ihracatçısı Araplar olmak üzere bütün ülkelerin ve ABD şirketlerinin Trump üzerindeki baskısını arttırdı.

İran rejimini değiştirmenin mümkün olmadığı da görüldü. New York Times’ın yazdığı gibi MOSSAD ve Netanyahu, İran rejimini devirmenin kolay olacağını söyleyerek Trump’ı aldatmışlardı. (7 Nisan)

Amerikan kurumları bu gerçeklerin farkındaydı. Genelkurmay Başkanı Dan Caine, savaştan önce, İran’la yapılacak bir savaşın uzun süreceği ve ciddi riskler taşıdığı konusunda Trump’ı uyarmıştı. (23 Şubat)

Ulusal İstihbarat Konseyi, “askeri müdahalenin rejim değişikliğiyle sonuçlanma ihtimalinin zayıf” olduğunu rapor etmişti.

Fakat Trump bunları dinlemedi, bir yandan megalomanik “zafer kazanma” dürtüsüyle, öbür yanda Netanyahu’ya ruhani bağımlılığıyla savaşı başlattı.

Trump’ın Savaş Bakanı Hegsett, zaten bir Hıristiyan “kutsal savaşçı”dır.

Dört generali emekliye sevk ettiler. Dışişleri’nde ve güvenlik bürokrasisinde protesto istifaları oldu.

Burada, uzun vadede çok önemli iki konu karşımıza çıkıyor: Trump’ın teokratik tek adam rejimi… ABD’de İsrail lobilerinin hakimiyeti.

TRUMP KİMSEYİ DİNLEMEDİ

Hemen bütün anayasalar gibi ABD anayasasına göre de savaş ilanı yasama organının yetkisindedir. Eski hükümdarların, imparatorların güç hırsıyla savaş açmalarına bir tepkidir bu anayasa hukuku tarihinde.

Fakat Trump, bu anayasa hükmünü dolanmanın yolunu buldu; şu sözlerine bakın:

“Savaş dersem Kongre’den onay alma zorunluluğu var. ‘Askeri operasyon’ olarak tanımlamayı tercih ederim.” (28 Mart)

Muhakkak bunun ileride tartışması yapılacak ve umarım hesabı sorulacaktır. Fakat kutuplaşma hastalığı Amerika’da da salgın halinde olduğu için bu aşamada Kongre’deki Cumhuriyetçi çoğunluğun desteğine sahip.

Eleştirenler, hatta aklından şüphe eden Senatörler var ama tavır almıyorlar; mahalle baskısı belası.

İSRAİL LOBİLERİNE TEPKİ

Diğer önemli faktör, ABD’de Yahudi lobilerinin güç kaybetmesidir. ABD Başkanları John F. Kennedy ve bilhassa Jimmy Carter Yahudi lobilerinin hakimiyetini aşağı çekmek için mücadele etmişler ama sonuç alamamışlardı.

Artık keskin sirke küpüne zarar veriyor.

Pew Research adlı araştırma merkezine göre, Amerikan toplumunda, İsrail’i ve Netanyahu’yu “olumlu” görenlerin oranı 2022’de yüzde 55 iken, şimdi yüzde 37’ye düşmüş… “Olumsuz” görenlerin oranı ise yüzde 42’den 60’a çıkmış bulunuyor. Hele 49 yaş altında bu oran yüzde 70’e çıkıyor.

ABD’de hem “Başkan’ın yetkileri” hem Yahudi lobilerinin hakimiyeti zaman içinde ciddi tartışma ve itirazlara konu olacaktır.

ATEŞKES SÜRER Mİ?

Ateşkes sürmeli, sonunda bir anlaşmaya varılmalı. Fakat ateşkes çok kırılgan. Haydut Netanyahu Lübnan’da katliamı devam ettirerek İran’la olan ateşkesi de sabote ediyor. İran buna tepki gösterdi.

JD Vance “ateşkes kırılgan” diye konuşuyor zaten.

Trump bir yanda ateşkesi kabul zorunda kaldı ama öbür yanda, ateşkese zemin olduğu ifade edilen 10 Maddelik Plan için, sözcüsü Karoline Leavitt’in ağzından “Biz o 10 maddelik planı zaten çöpe atmıştık" diye açıklama yaptırıyor. Kendi şartlarını İran’a kabul ettirip ateşkes sağlamış gibi.

Her halde Trump zor durumda. Kılavuzu karga olanın… Değil mi?

12/04/2026 00:01
Mülkün temeli sarsılıyor
226
Adalete güveni sarsan son örnek, Ayşe Barım hakkında “darbe teşebbüsüne yardım” suçundan 12 yıl 6 ay ağır hapis cezasının verilmesidir.

Osman Kavala’nın, Tayfun Kahraman’ın, Can Atalay’ın, Ayşe Barım’ın şahısları herhangi bir insandan daha değerli değildir. Bu kadar gündemde olmalarının sebebi, ülkemizdeki adalet yakınmalarının en belirgin örnekleri olmalarıdır.

İktidar Gezi olaylarını “hükümeti devirmeye teşebbüs” suçu olarak tanımladı. Bu tanımlama iktidarın kitle hareketlerine karşı bir “davranış modeli”ni yansıtıyor. Yargı ise kararlarıyla iktidarın bu tanımını teyid etti.

Yargının, iktidarın etkisiyle bu mahkumiyetleri verdiği, AİHM kararlarına da geçmiştir. (Büyük Daire, no. 28749/18)

Bu davalarda ve İmamoğlu/İBB davalarında niye hakimler sıkça değiştiriliyor? Aynı siyasi sebepten.

SİYASET VE HUKUK
Siyaset işine geldiği gibi konuşur, karar verir, uygular. Bütün dünyada şu veya bu ölçüde böyle…

Fakat hukukun, siyasetten ayrı özelliği vardır: “Somut deliller”e bakar ve “tahlil” yapar. Kararını öyle verir.

Darbeye teşebbüs suçunda, “somut delil”, anayasal düzeni tehdit boyutlarında “cebir ve şiddet”in olmasıdır.

Elbette Gezi olaylarında şiddet vardı, vandallık vardı. Eski Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, Gezi hükümlülerini “İstanbul’da sokakları ateşe verip ve bu ateşi bütün Türkiye’ye yaymaya çalışan kişiler” olarak nitelemişti. (10 Ekim 2023)

Hukuk böyle konuşmaz, “tahlil” eder: O şiddet olaylarını, vandallıkları bu sanıklar mı “azmettirdiler” ya da “yardım” mı ettiler?

Politikanın mantığıyla hukukun mantığı nasıl farklı, hatta zıt görüyorsunuz. İşte bu sebeptendir ki hukuk devletinin birinci maddesi iktidarın hukukla sınırlandırılmasıdır.

Gezi davalarında hukuk, AİHM ve AYM kararlarıyla “tahlil”ini yaptı, sonucunu açıkladı: Gezi’deki şiddet olaylarıyla Kavala’nın, Atalay’ın, Kahraman’ın ilgisi yoktur.

AYM Tayfun Kahraman hakkında iki defa “şiddetle ilişkisi yok” diye karar verdi; fakat iktidarın “davranış modeli” AYM’nin bu kararlarını uygulamıyor!

BAHÇELİ NE DEMİŞTİ?
Gezi olayları devam ederken MHP lideri Bahçeli’nin uzun konuşmasından kısa bir bölüm:

“Taksim geriliminin ana ve sıklet merkezi Başbakan’ın kuru inadı, hoşgörüsüz tavrı ve ‘benden başkası hükümsüzdür’ anlamına gelen miadı dolmuş siyaset dilidir…

Şüphesiz Taksim’de yeşili kapatmak, ağaçları kesmek ve Gezi Parkı’nı gezilemez yer haline getirmek olayları tetiklemiştir…

Samimi ve duyarlı bir şekilde Taksim Gezi Parkı’na sahip çıkan, demokratik duruşlarını gösteren vatandaşlarımızla bölücü militanları aynı kefeye koymak söz konusu değildir.

Taksim’in hayat hakkına sahip çıkan kardeşlerimiz her türlü övgüyü hak etmektedir…” (4 Haziran 2013)

Dosdoğru sözler bunlar…

Ayşe barım gerçekten sanatçıları Gezi’ye katılmaya teşvik etmişse bu niye Bahçeli’nin sözleriyle “Samimi ve duyarlı bir şekilde Taksim Gezi Parkı’na sahip çıkan, demokratik duruşunu gösteren” bir tavır değildir de “cebir ve şiddetle hükümeti devirmeye yardım” suçudur?!

Bunun bir tek ölçütü vardır: Ayşe Barım “cebir ve şiddet” eylemlerine yardım etmiş midir? Sanatçılar gidip şuraya buraya bomba atmışlar mıdır? Asla! Savcı bile bunu iddia etmiyor. Öyleyse niye mahkûm edildi?

AYM KARARI
Anayasa Mahkemesi, Tayfun Kahraman’ın adaletsiz yargılandığını, yargılanmanın yenilenmesi gerektiğini belirten kararında, diyor ki:

“Mahkemeler, mahkûmiyet kararlarının gerekçelerinde sanığın cebir ve şiddet kullanarak hükûmeti ortadan kaldırmaya teşebbüs etme olarak nitelendirilebilecek eylemlerinin ne olduğunu açık bir biçimde ortaya koymalıdır.” (B.No: 2023/98215, prgf. 50)

Ayşe Barım’ı darbe teşebbüsüne “yardım”dan mahkûm etmek için, hangi cebir ve şiddet eylemlerine “yardım” ettiğini “açık bir biçimde ortaya koymak” gerekirdi.

Savcının da mahkemenin de ortaya koyduğu tek gerekçe, Barım’ın sanatçıları Gezi’ye teşvik ettiği iddiasıdır! Hiçbir şiddet eylemi iddiası bile yoktur.

Türkiye’de gittikçe ağırlaşan adalet sorunlarının, hukuk fakültelerinden başlayan, HSK’da zirveye ulaşan çeşitli sebepleri var ama birincisi yargının yapısal olarak “bağımsız” olmaması ve zihniyetçe de önemli nispette “tarafsız” olmamasıdır.

Bu, adalete değer veren herkesin sorunudur.

14/04/2026 00:01
Otokrat sandığa gömüldü
239
Tabii ki Macaristan’daki seçim sonuçlarından bahsediyorum. Çağımızda yükselişte olan popülist otokrasi ilk defa Macaristan’da seçim kaybetti.

Ülke içinde ve dış politikada ana tercihinde demokrasiyi esas alacağını belirten muhalefet lideri Péter Magyar’ın TISZA (Saygı ve Özgürlük) partisi yüzde 53 oyla parlamentoda üçte iki çoğunluğu aldı. Anayasada değişiklikler yapabilecek.

Orban’ın oyları yüzde 38’de kaldı. Aşırı sağ Mi Hazank’ın oyu yüzde 6.

Bu seçimlerin ne kadar önemli olduğu şuradan da belli ki, Trump, Putin, Netanyahu ve Avrupa’nın bütün aşırı sağı Orban’a kazandırmak için seferber olmuştu.

Bu seçimlerde otokrasi kaybetti, demokrasi kazandı.

Yürekten temenni ederim, yeni lider Magyar rövanşizm hastalığına kapılmadan itidalli reformlarla ülkesini düzlüğe çıkarsın.

DEMOKRASİDEN OTOKRASİYE
Macaristan, Kızıl Ordu’nun kurduğu komünist rejimle yönetilen bir ülkeydi. Rejime karşı halk hareketleri başladığında, demokrasiyi savunan genç liderlerden biri, Viktor Orban’dı. Hukuk okumuştu. Soros’un verdiği bursla “liberal değerleri öğrenmek” için başvurduğu Oxford Üniversitesi’ne kabul edilmişti.

Soros, genç Orban’ın liderlik ettiği Genç Demokratlar Birliği Fidesz’e 500 bin dolar bağış da yapmıştı…

Orban, ileride iktidarını pekiştirince Soros’u “Macaristan’ın düşmanı” ilan edecekti.

Komünist rejim yıkıldıktan sonra, 1990’da ülkesine dönmüş, 1998 yılında yüzde 42 oyla Fidesz’i birinci parti yapmış, Demokratik Forum Partisi’yle koalisyon kurarak başbakanlık koltuğuna oturmuştu.

Kişiliğindeki “güç” tutkusu koltukta kabardı.

2002 seçimlerini kaybetmesi, güç tutkusunu büsbütün körükledi.

2010 yılında anayasayı tek başına değiştirebilecek çoğunlukla iktidara geldi. “Avrupa’yı Müslüman göçmen istilasından koruyan” Hunyadi Yanoş pozlarında popülizm yaparak otoriter bir rejim kurdu.

Orban, Avrupa’da Putin’in, Trump’ın Netanyahu’nun vekili gibi hareket etti.

ADIM ADIM OTOKRASİ
İlk işlerinden biri, anayasanın yargıyla ilgili maddelerinde değişiklik yaparak AYM üyelerinin emeklilik yaşını aşağı çekmek, yerlerine kendi adamlarını getirmek oldu.

AYM Başkanı Andras Baka, AİHM’ye başvurdu. AİHM, 196 paragraf ve 112 sayfadan oluşan anıtsal kararında, anayasa değişikliği yoluyla yargıya müdahalenin “ağır ihlal” olduğuna karar verdi. (Büyük Daire, 23 Haziran 2016)

Orban uygulamadı fakat rejiminin üstüne “ağır ihlal” gölgesi düşmüştü.

Basına ve muhalefete ağır baskıları Avrupa Birliği yaptırımlarına yol açtı. AB fonları önemli ölçüde donduruldu. Orban, 2020’lerin başlarındaki bu gelişmelerin ekonomiye zarar vereceğini öngörememişti.

Orban rejimi hakkında doktora tezleri yapılsa yeridir. Çağımızdaki otokrasilerin, “rekabetçi seçimleri” muhafaza ederek fikir ve ifade hürriyetini ve muhalefeti bastırma yollarının en ustaca örneklerini Orban sergiledi.

Financial Times gazetesi, Orban’ın “servet sahibi” yaptığı 13 dostu vasıtasıyla ekonomiyi ve medyayı nasıl kontrol altına aldığını gösteren uzun bir tahlil-haber yayınladı. (27 Mart 2026)

Orban, baskıların ve kayırmaların genel toplumda böylesine tepki yaratacağını da öngörememişti. İşte açık ara farkla kaybetti. Sıra bu Kasım ayında Trump’ta inşallah.

BİLGİ VE ÖNYARGI
Macaristan seçimlerinden önce “Macar otokrat seçimleri kazanır mı?” başlıklı bir yazı yazmıştım. Trump, Putin ve Netanyahu’nun Orban’ı desteklediğini anlatmış, seçimleri kaybetmesini temenni etmiştim. Bundan rahatsız olan bir okurum şu yorumu yazdı:
“Sizin temenniniz kaybetmesi yönünde ise ‘Orban’ kazanacak gibi. Trump dahil bütün analizlerinizde son 2 yıldır yanılıyorsunuz! Bence ya ezberlerinizi gözden geçirin ya da yorulduğunuzu artık kabul edin; gelişmeleri okuyamıyorsunuz! Saygılarımla.”

Bu okurum belli ki Macaristan seçimleri ve Trump hakkında küçük bir araştırma dahi yapmamış. Yaşımı ima ederek beni küçümsüyor, nezaket gösterisi olarak da “saygılar” sunuyordu.

Araştırma, veri, bulgu, bilgi ihtiyacı duymadan zihnin içindeki önyargılarla hüküm verme ve olguları tartışma yerine kişilikleri aşağılama şeklindeki zihniyetin tipik bir örneği. Önemsememin sebebi bu zihniyettir.

Kimse yaşımın benim kadar farkında olamaz fakat hamdolsun, olayları dikkatle izliyorum, tasnif ve tahlil ediyorum. Yazılarımda kaynak gösteriyorum. Araştırmaya dayalı, bol kaynakçalı dipnotlu kitaplar yazıyorum. Zihnim ve enerjim yerimde.

Allah izin verdikçe de devam edeceğim.

15/04/2026 00:01
Sıra Mansur Yavaş’ta mı?
207
Bir süredir toplumda konuşulup duruyordu. Ekrem İmamoğlu’ndan sonra “silkeleme” sırası ABB Başkanı Mansur Yavaş’a mı geliyor.

Konser yoklamaları tutmadı.

Şimdi, 2023 seçimlerinde, CHP’nin Karabük mitingine belediyeye ait 6 minibüs gittiği için Mansur Yavaş hakkında soruşturma açılmasına İçişleri Bakanı “izin” verdi. O zamanki Fen İşleri Daire Başkanı Aziz Murat Seyrek hakkında da soruşturma açılıyor.

Bakan Mustafa Çiftçi imzalı resmi yazıda:

“İlgili emir ve talimat verdiğine dair bir bilgi ve bulguya rastlanmamış olmakla birlikte”, minibüslerin Karabük’e gitmesinin “Belediye başkanının bilgisi dışında gerçekleşmiş olmasının beklenemeyeceği” varsayımıyla Yavaş hakkında soruşturma izni verilmiş bulunuyor.

Bakalım burada da gizli tanık, itirafçı falan kullanılacak mı?

YAVAŞ’IN SUÇU?
Evvela, modern hukukun “kesin delil” ilkesi, varsayımlara asla yer vermez. 2023 seçimlerinin üzerinden 3 yıl geçti… Sayıştay ve müfettiş denetimleri oldu. Olay “silkeleme” döneminde soruşturma konusu yapılıyor.

Artık adet haline geldi, eski defterleri karıştırarak yıllar öncesinden bir şeyler çıkarıp yargı işlemi yapılıyor.

Adalet ve İçişleri Bakanlarının değişmesinden itibaren “silkeleme”lerde belirgin artış oldu.

Dosya ortaya çıkınca daha net bir hukuki tahlil yapacağım. Fakat idare geleneğinde, suçlamadan önce savunma almak esas olduğu halde, Mansur Yavaş’ın bu minibüs olayını ancak soruşturma izninden sonra öğrenmiş olması da iktidarın nasıl hareket ettiğini gösteren bir örnektir.

Yine de Mansur Yavaş’ı tebrik etmek lazım; kendine bir kuruş rüşvet, bir kuruş haksız kazanç suçlaması yapılamadı.

Bir mitingde belediyenin 6 minibüsünün görev almasını soruşturma konusu yapan iktidar, maalesef kamu kaynaklarının kendi partisinin faaliyetlerinde kullanılmasını idari soruşturma konusu bile yapmıyor.

On dört yıldır Yolsuzlukla Mücadele ve Siyasi Etik tasarılarını Meclis arşivinde bekletiyor, kanunlaştırmıyor.

AK PARTİ BELEDİYELERİ?
İstanbul’da İBB’ye ait birçok aracın AK Partili isimlere, il, ilçe teşkilatlarına tahsis edildiğine dair Ekrem İmamoğlu açıklamalar yapmış, isimler vermişti. İktidar bir tekzip dahi yayınlamamıştı.

Mansur Yavaş da ABB’de yolsuzluk olarak gördüğü konuları dosyalar halinde Savcılığa intikal ettirmişti.

AK Parti dönemine ait bu dosyaların bir teki hakkında Bakanlık soruşturma izni vermedi. Bir teki hakkında savcılar soruşturma açmadı, kimse Savcılığa çağırılıp ifadesine başvurulmadı.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, AK Partili belediyeler hakkında daha çok soruşturma izni verdiklerini açıklamıştı. Fakat İstanbul ve Ankara gibi büyükşehirleri “silkelemek”le, taşradaki Ak Partili bir ilçe veya kasaba belediyesi hakkında soruşturma izni vermek aynı şey midir?

Sayın Bakan, AK Parti zamanında parti hizmetine tahsis edilen belediye araçları hakkında da inceleme başlatıp sonuçlarına göre soruşturma izni verecek mi?

Bunlar o dosyalarda mevcut olmalıdır.

TEMELDEKİ SORUN
Temeldeki sorun, iktidar ile devlet arasında olması gereken kalın çizginin bizde öteden beri aşılır olmasıdır. Hele de CB sisteminde devlet ve parti başkanlıkları birleştiği için devlet imkanlarıyla parti çıkarları iç içe geçmiş, AGİT raporunda denildiği gibi “parti ile devlet arasındaki çizgi bulanıklaşmıştır.” (AGİT Raporu 2 Ekim 2023)

Yargı bağımsızlığı da bu sistemde büsbütün “bulanıklaştığı” için soruşturmalar “silkelemek” işlemi olarak icra ediliyor. Avrupa Konseyi’nin 2025 İlerleme Raporu’nda aynen şu satırlar yer alıyor:

“Büyükşehirlerde ve ilçelerde muhalif partilerden seçilmiş belediye başkanlarına karşı üst düzey yolsuzluk davaları açılırken, büyük şehirlerde hâlihazırda veya önceden iktidar partisinden seçilmiş yetkililere karşı hiçbir soruşturma açılmamıştır. Söz konusu seçici soruşturmalar/kovuşturmalar, yetkili makamların yolsuzlukla mücadeledeki etkililiği hususunda güven vermemektedir.” (Brüksel, 4 Kasım 2025)

Dünkü Karar’da bir haber vardı. Şubat ayında Türkiye’ye 780 milyon dolar dış yatırım gelmiş ama Türkiye’den de 928 milyon dolar yatırım dışarıya gitmiş.

Yıllardan beri anlatmaya çalışıyorum; hukuk ekmektir

17/04/2026 00:01
Silah okullara indi
173
Şanlıurfa, Siverek’teki olayla sarsılmıştık. Ömer Ket isimli 19 yaşında gencecik bir insan pompalı tüfeğini alıp eskiden okuduğu lisede katliam girişiminde bulunmuştu. Çok kişiyi yaralamış, sonra da kendini öldürmüştü.

Bir gün sonra büsbütün yıkıldık. Kahramanmaraş’ta Ayser Çalık Ortaokulu’nda, 14 yaşındaki İsa Aras Mersinli, babasının beş tabancasını ve yedi şarjörü yanına alıp son sınıf öğrencisi olduğu ortaokula gitti, iki sınıfı taradı. Biri öğretmen, diğerleri öğrenci 9 kişiyi öldürdü, 3’ü ağır 6 kişiyi yaraladı. 11 kişi de kaçmaya çalışırken yaralandı. İsa Aras da kendini öldürdü.

Emniyet’ten emekli babası tutuklandı.

Çocukları ölen ve öldüren bütün aileler için korkunç bir facia. Acıların en büyüğü evlat acısı…

Ve, öğrencilerini korumak için kendisini siper ederek şehit düşen matematik öğretmeni Ayla Kara…

Acıları tarif etmek mümkün değil.

ÇOCUK VE SUÇ
Böyle olaylarda hemen Dostoyevski’yi hatırlarım. “Cinler” adlı romanının konusudur. Şiddetli toplumsal çözülme ve değerler anarşisi dönemlerinde, temiz ruhlu gençlerin bile kanlı terörist olup çıkabileceğini anlatmıştı. Çok şükür bizdeki bu olaylar hiçbir şekilde terör değil. Fakat mutlaka toplumsal çözülme ya da değerler anarşisiyle ilgili.

Düşünün ki Türkiye’de artık öğretmen öldüren öğrenciler, doktoru darp eden hasta yakınları zuhur ediyor!

“Akran zorbalığı” ahval-i âdiyeden oldu.

Hele de çocuk çeteleri, çocuk katiller… Suça itilen çocuklar…

Kadıköy'de 10 Şubat 2025’te bıçaklı saldırıyla öldürülen 15 yaşındaki Mattia Ahmet Minguzzi'yi hatırlıyorsunuz, değil mi? Derinleştirilen soruşturmada, annesini tehdit edenlerin "C31K" isimli siber çete mensubu gençler olduğu ortaya çıktı. Yazışmalarındaki marazi güç tutkusu bilhassa önemlidir. “Gücünü gösterme… meydan okuma… korkutma” gibi kavramları sıkça kullanmaları çok önemli verilerdir.

İlle de kadın cinayetleri!.. 2025 yılında 297 kadın cinayeti işlendi, 94 kadın ise “şüpheli ölüm”de hayatını kaybetti.

RAKAMLARIN DİLİ
Okulların önüne birer polis dikseydik bir ölçüde önlerdik; doğru. Silah bu kadar kolay ulaşılabilir olmamalı; bu da doğru. Fakat “güvenlik zaafı”, facianın tümünü anlatmaya yeterli değildir.

Ekranlardaki şiddet olaylarının ergenleri bir ölçüde olumsuz etkilediği de doğru. Fakat bu da faciayı bütünüyle izah etmez.

Adalet istatistiklerine baktım.

Savcılıklara Emniyet tarafından intikal ettirilen dosya sayısı 2007 yılında 5 milyon 474 binmiş. On yılda, 2016 yılında 7 milyon 399 bine çıkmış. Artış yüzde 35.2’dir.

İzleyen on yılda, 2025 yılında 11 milyon 692 bine çıkmış. Artış yüzde 57.7’dir.

Şu utanç verici gerçeğe bakın: 2024 itibariyle 100.000 nüfus başına Türkiye cezaevlerinde, tutuklu ve hükümlü sayısı 356’dır. Avrupa ortalaması ise 122.

Avrupalılardan daha çok hırsızlık yapıyoruz, yaralıyoruz, öldürüyoruz, tecavüz ediyoruz…

Suç dinamiği çocuklara sirayet ettiği için Adalet Bakanlığı, suça göre, çocuklara yapılan ceza indirimini kaldırma veya azaltma gibi seçenekler üzerinde çalışıyor.

Bu suç ve şiddet patlamasında enflasyonun ve gelir dağılımındaki feci bozulmanın payı önemlidir. Enflasyonist politikaların mesuliyeti vardır.

Siyasetin insafsız ve haşin “güç kavgası”nın rolü de mesuliyeti de gözden kaçmamalı. Elbette adalete güvenin sarsılması da bu kategori içindedir.

HASTALIKLI SOSYOLOJİ
Temelde ise bütün bu faktörlere kaynaklık eden marîz bir sosyoloji var: Geleneksel sık dokulu toplumdaki ayıp, utanma, arkadaşlık gibi duyguların şehirleşme sürecinde çözülmesi, toplumsal dokunun gevşemesi, sosyal kontrolün kalkması… Buna karşılık şehirli değerlerin ve davranışların yani kurallara uyum, kanun hakimiyeti, suç-ceza yaptırımı, görgü gibi değerlerin oturmamış olması.

Sosyolog Durkheim buna “anomi” demişt;, değerlerin, kuralların etkisini kaybetmesi…

Prof. Ali Çarkoğlu ve Prof. Ersin Kalaycıoğlu 2010’da yayınladıkları araştırmada, toplumumuzda kuvvetli bir “anomi” yani kural tanımazlık olduğunu tespit etmişlerdi. Son yıllarda bu, kanlı şiddet patlaması mertebesine terfi etti!

Böylesine derin bir sorunla karşı karşıyayız. Güvenlik yanında eğitim ve bilhassa gençlere iyi örnekler sergilenmesi son derecede önemli. Öfkeli, nobran, kural tanımaz bir ünlü iyi örnek olabilir mi?

Gençleri etkileyebilecek herkes sorumluluğunu idrak etmeli. İyi davranışları toplumsal takdir görmeli.

19/04/2026 00:01
Trump’ın akıl sağlığı
80
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, petrol fiyatlarını 110 doların üzerine çıkarmış, dünya ekonomisi büyük bir kriz riskiyle karşılaşmıştı.

İran’ın elinde Hürmüz boğazı füzelerden daha etkili bir silahtı.

8 Nisan’da başlayan ateşkesin devamı için İran, İsrail’in de Lübnan’da ateş kesmesini şart koşmuş, ABD bunu Netanyahu’ya kabul ettirmişti.

İran’ın Hürmüz’ü tekrar açmasıyla petrol fiyatları 17 Nisan’da 88,8 dolara inmiş, barış ümidi güçlenmişti.

Trump da, “İran Boğazı tamamen açık, teşekkürler” diye yazmıştı aynı gün.

Trump bu ifade ile Hürmüz Boğazı’nın İran’a ait olduğunu kabul mü etmişti? Bence “Hürmüz” aklına gelmediği için aceleyle İran Boğazı diye yazmıştı.

Adam “megaloman” ya, medeniyeti yok edecek en büyük savaşları da Hürmüz’ün açılması gibi büyük müjdeleri de kendisi veriyor!

STRATEJİLERİN ODAĞI: HÜRMÜZ

Fakat hava dün birden değişti. Trump yine tehdide başladı, “anlaşma yoksa ateşkes de yok” dedi. Ateşkesi bitirmekle tehdit etti İran’ı.

İran Meclis Başkanı Kabibaf, Hürmüz Boğazı önündeki ABD donanmasının ablukasını kastederek “Kuşatma sürerse Hürmüz açık kalmaz. Geçişler sadece bizim iznimizle yapılabilir…Trump bir saat içinde 7 yalan söyledi” diye yazdı.

Zaten Boğaz’ın tamamı açılmamıştı çünkü mayınlanmıştı. Açılan, Iran karasularındaki “koordineli güzergah”tı. İran geçişler için para istiyordu.

Kabibaf’ın açıklamasından bir saat sonra Devrim Muhafızları Komutanlığı, Boğaz’daki ABD kuşatması kaldırılmadığı müddetçe Hürmüz’ün kapalı kalacağını açıkladı:

“Hürmüz Boğazı’nın kontrolü eski haline döndürüldü ve bu stratejik boğaz, İran Silahlı Kuvvetlerinin sıkıyönetimi ve kontrolü altına alındı.”

Fakat aynı zamanda, İran, 50 gündür kapattığı hava sahasını uluslararası uçuşlara açtı.

Belli ki taraflar bir adım ileri, bir adım geri, sert pazarlık yapıyorlar. İki tarafın da stratejilerinin odağında Hürmüz var.

Ateşkes süresi 22 Nisan’da doluyor, nasıl dolacağını dünya korkuyla bekliyor.

NETANYAHU’NUN PEŞİNDEN

Bu savaşı, İran’ın hiçbir provokasyonu olmadan, Netanyahu’nun peşine katılan Trump başlattı. Müzakere yerine savaşı seçti.

New York Times, Beyaz Saray’daki gizli toplantıda Netanyahu’nun, Trump’ı İran’a saldırması için nasıl ikna ettiğini ayrıntılarıyla yazdı. Bir paragrafı buraya alıyorum:

“Netanyahu ve ekibi, kesin zafere yakın olarak değerlendirdikleri bir tablo çizdiler. İran’ın balistik füze programı birkaç hafta içinde imha edilebilirdi. Rejim o kadar zayıflatılacaktı ki Hürmüz Boğazı’nı kapatamayacak hale gelecekti…”

Ve “İran sokaklarında protestolar başlayacak… MOSSAD’ın da yardımıyla”, rejim devrilecekti. (NYT, 7 Nisan)

Tam tersi… İran Netanya’nun anlattığından daha dirençli çıktı. Hürmüz’ü kapattı. Hürmüz kozuyla Trump’ı ateşkese çekti, Lübnan’da İsrail’i ateşkese mecbur etti.

İran’ın yumuşak karnı kapıda bekleyen “gıda krizi”dir. Bu sebeple kendisinin de ateşkese ve anlaşmaya ihtiyacı var.

İki eşit güç gibi çatır çatır pazarlık sürüyor.

Amerikan istihbaratı ve Genelkurmay İran’ın çetin ceviz olduğunu anlatmışlar fakat Trump, Netanyahu’ya inanmıştı. Neden acaba?..

MEGALOMAN VE MİSTİK

Evvela Trump’ın megaloman ya da narsist kişiliği… Amerikan basınında bu konuda çok yazı ve tahlil çıktı. Sürekli “ben” vurgusuna, “benim vizyonum, benim aklım, en zeki benim” gibi sözlerine dikkat çekildi.

Trump’ın hemen her ülkeyi, hatta Batılı müttefiklerini bile tehdit etmesi, Grönland’ı, Panama’yı almaktan bahsetmesi, Zelenski’ye davranışı, Arjantin’e, Venezuela’ya devlet başkanı ataması, İran’a dini lider atamaya kalkması!..

“Kudüs’i İsrail’in başkenti ilan eden tek başkan benim” böbürlenmesi…

İran’da kolay kazanılacak bir zafer, şüphesiz böyle bir kişiliği cezbetti.

Üstelik kendisini “İsa gibi” gören ve gösteren, elinden mucize ışıkları fışkırtan Trump, “Yeşaya kehaneti”ni gerçekleştirdiğini söyleyen faşist Netanyahu’nun peşine takılmaz mıydı?

Zaten ABD basınında “Trump’un düzensiz davranışları ve aşırı yorumları akıl sağlığı tartışmasını yeniden canlandırıyor” diye haberler çıkıyor. (NYT, 13 Nisan)

Orban’ın arkasından Trump da Kasım’daki seçimleri kaybederse insanlığın hayrına olacak.

21/04/2026 00:01
Güç karşısında adalet?
105
Gülistan Doku üniversite öğrencisiydi. 5 Ocak 2020’de ortadan kaybolmuş, aramalar sonuç vermemişti. Ailesi ve kadın kuruluşları peşini bırakmadı, bu sayede unutulmadı. Tunceli’ye yeni atanan savcı dosyayı açtı…

Evvela, hukukçu onuruna ve görev ahlakına sahip bu savcıyı tebrik ediyorum.

Ulaşılan deliler şöyle bir “kuvvetli şüphe” ortaya koyuyor: Valinin oğlu, Gülistan’ı hamile bırakmış, çıkan tartışmada Gülistan’ı tabancayla öldürmüş. Vali, oğlunu kurtarmak için seferber olmuş, cesedi bilinmeye bir yere gömdürmüş… Gülistan’ın telefon kayıtlarını sildirmiş… Bu işlerin masrafını da Özel İdare bütçesinden ödetmiş.

Gerçek neyse sonunda ortaya çıkar.

Fakat asırlardan beri bir gerçek var ki, yine karşımıza çıkmış bulunuyor: Gücün, adaleti çiğneme kapasitesi! Hukuk terimleriyle, yürütme gücü karşısında yargının durumu…

Yürütme delil toplanmasını bozarsa, yargı ne yapsın?.. Ağır baskı altındaysa, yargı ne yapsın?

BİZDEN-SİZDEN

İsmet Berkan, örnek olarak Ankara Valisi Nevzat Tandoğan’ı hatırlattı. 1945 yılında Genelkurmay Başkanı Kazım Orbay’ın oğlu tabancayla bir doktoru öldürmüş, Vali Tandoğan suçu başkasının üstlenmesini sağlayarak oğlanı kurtarmıştı. Olay ortaya çıkınca Tandoğan intihar etmiş, General Orbay istifa etmişti.

Otoriter rejimlerdeki çürümeye bir örnek de ben vereyim: 1935 yılında, Milletvekili Recep Zühtü, metresini öldürmüş, Adli Tıp’tan deli raporu alınarak kurtarılmış fakat milletvekilliği devam etmişti.

Yargıya müdahale eden gücün “bizden” veya “sizden” olması fark etmiyor.

Çünkü, sık sık burada yazdığım gibi, Lord Acton’ın deyişiyle “güç bozar, mutlak güç mutlaka bozar.”

Türkiye’de öteden beri “bizden-sizden” diye baktığımız için, temeldeki sorunlar sadece el değiştirdi, çözülemedi. En önemlisi yargı bağımsızlığının ve tarafsızlığının sağlanamaması oldu: Yargıda vesayet, cemaat, siyaset aşamaları…

HAKİM SÜRGÜNLERİ

Türkiye’de yargı sorunlarının temelinde iki faktör var: Hakim ve savcı alımlarında “bizden” tercihinin ağır basması… CB sisteminde HSK üyelerinin partili cumhurbaşkanı ile onun Meclis grubu tarafından belirlenmesi…

Bu sayede, kararları hoşa gitmeyen hakimler başka illere ‘sürgün’ edilmekte, sürgün edilmezse o kritik dosyadan alınıp başka mahkemelere gönderilmektedir.

Kaşıkçı dosyasının Suud’lara verilmesine karşı muhalefet şerhi yazan 12. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı Sayın Nimet Demir, Kahramanmaraş’a sürülmedi mi? Kabul etmedi, istifa etti.

Osman Kavala ve İmamoğlu davalarında hakimler sık sık değiştirildi, son atanan heyetlerin karar vermesi sağlandı. Oysa AYM’ye göre, sonradan hakim atanması, “tabii hakim” ilkesinin ihlalidir. (K: 2015/2)

Bu ihlal Türkiye’de sık sık yapılıyor. Çok tipik bir örnek de Ayşe Barım hakkında itirazen tahliye kararı veren Asliye Ceza hakiminin Tüketici Mahkemesi hakimliğine atanmasıdır.

Hakimlerin kararları yüzünden bir şekilde cezalandırılması “hakim teminatı”nın ihlalinde en yaygın örnektir.

HAKİM TEMİNATI

Bu konuda Doç. Dr. Ramazan Arıtürk, “Hakim Güvencesi: Yasal Düzenlemeden Fiili Bağımsızlığa” başlıklı akademik bir makale yayınlardı. ( ekopolitk.org.tr)

Şöyle diyor:

“Hâkimlik teminatının yegâne felsefesi; hâkimin, yürütmenin kılıcı yahut dış baskılar karşısında zerre kadar endişeye kapılmaksızın, hür vicdanının sesini adalet kürsüsünden gür bir şekilde yankılanmasıdır. Teminat, yargı bağımsızlığı idealinin en net ölçüsüdür.”

Av. Arıtürk’e göre, Venedik Komisyonu, hakimlerin baktığı dosyadan uzaklaştırılmasının anayasaya madde koyarak önlenmesini tavsiye etmektedir.

Arıtürk, yargı pratiğindeki tecrübesini de şöyle aktarıyor:

“Uygulamada hâkimlerin hangi sürelerle ve hangi kriterlerle başka şehirlere veya mahkemelere atanacağı, idarenin alabildiğine geniş ve öngörülemez takdir yetkisine terk edildi. Sık sık ve zamansız yapılan atamaların, kimi durumlarda siyasi/idari bir aba altından sopa gösterme aracı olarak kullanıldığına dair yerleşik kanaat, yargının tarafsızlığı adına utanç verici bir tablodur.”

Arıtürk teknik ayrıntılara kadar uzanan bir model anlatıyor, hakimlere müdahalenin önlenmesini savunuyor. Fakat bizde siyasetin bakış tarzı daima “işime gelir mi?” oldu, o yüzden hâlâ gelişmiş ülke olamadık.

24/04/2026 00:01
Anadolu notları
79
Hafta başında iki gün süreyle, memleketim Yozgat’taydım. Bozok Üniversitesi’nin düzenlediği panele katıldım.

İzlenimim, çok basite indirgeyerek şu: Piyasa ekonomisinin ve eğitimin, özellikle de “üniversite”nin etkisiyle bireyleşme gelişiyor. Bu da “anadan babadan görme davranışlar” yerine, özgürlük ve kariyer yönünde davranışları geliştiriyor. Kalıplar gevşiyor, geçişkenlik artıyor.

Bu bütün Türkiye’de şu veya bu dozda gözlemlenebilecek sosyolojik bir dip dalgasıdır.

BOZOK ÜNİVERSİTESİ

2006 yılında kurulan Bozok Üniversitesi’ni bu gittiğimde daha bir gelişmiş buldum. Yeni Rektör Prof. Evren Yaşar, tepeler arasında baraj yaptırmış, kampüsün su ihtiyacı buradan karşılanıyor. Yeni fakülte binaları ve sosyal tesisler açılmış. Yozgatlı için en önemlisi Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi…

Muhalif, muvafık herkes, Rektör Evren Yaşar’ın gelmesinden itibaren hastanenin ayağa kalktığını anlattı. Hızlı tren sayesinde Ankara’dan çeşitli Tıp dallarında hocaların gelmesi de kolaylaşmış, halk memnun.

Rektör, Üniversite içinde etkinliklere büyük önem veriyor. Birkaç örnek… Yapay zeka odaklı pedagoji projesi… Sektör Günleri kapsamında adli ve idari yargıda kariyer imkanları… Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından başlatılan “Sektör Kampüste: Kariyer Buluşmaları”nın ilki Bozok’ta başlamış.

Ve çok ilginç iki etkinlik: “Yozgat Kadınlar Hentbol takımı süper ligde” ve “Enderun usulü ramazan ilahi konseri.”

İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Zülfiye Acar Şentürk… Babası açık fikirli bir imammış. Kendisi hem akademik kariyeriyle hem girişken ve sıcak kişiliğiyle tam bir iletişimci. Öğrencilerle sohbetimde, “dekan hanım beni kaptı getirdi, işte habercilik böyle bir şey, kaparsınız, peşini bırakmazsınız, haber yaparsınız” dedim. Habercilik ilkelerini örneklerle anlattım.

Bunları şunun için çok önemsiyorum: Üniversite bilgi öğrenilen yer olmanın ötesinde araştırma zihniyetini geliştiren ve öğrenciyi hayatla buluşturan yerler olmalıdır.

KIZ ÖĞRENCİLER

Kampüste yeni açılan “Ekmeleddin İhsanoğlu Tarih ve Kültür Uygulama ve Araştırma Merkezi”ni ziyaret ettim. Ekmeleddin Bey’in babasının konağı replike edilmiş. Kendisinin ve babasının kitaplarını ve arşivini buraya bağışlamış. Yakın tarihimiz için değerli araştırma merkezi.

Konak içinde çok güzel Mehmet Akif Müzesi var.

Kampüsü gezerken kız öğrencilerinin çoğunun başı açıktı. Hocalara sordum, doğruladılar. “Başı açık veya kapalı, artık fark etmiyor, hepsi arkadaş, hepsi özgür.”

Doğrusu da bu; hak ve saygı eşitliği.

Öğretim Görevlisi ve Rektör Danışmanı Kâmil Büyüker beni organize etti, bilgilendirdi. Entelektüel sohbetimizden de büyük zevk aldım.

İlahiyatçı Prof. Talip Özdeş, İslam düşüncesinde yeni ufukları yansıtan üç kitabını bana imzaladı: Biri Kur’an İstismarı, diğeri Sosyal Değişim Tarihsellik ve Nesh Bağlamında Şeriat, üçüncüsü Kur’an ve Nesh Problemi.

Kütüphaneci Selahattin Öztürk, Genel Sekreter Yardımcısı Ahmet Arslan ve gençlik yıllarından dostum Yozgatlı gazeteci Osman Hakan Kiracı beni yalnız bırakmadılar.

Hepsine çok teşekkür ederim.

‘BÜYÜK MÜFTÜ’

Yozgat’ta “Büyük Müftü” olarak tanınan merhum Mehmet Hulusi (Akyol), benim büyük amcamdır. Bozok Üniversitesi’nin düzenlediği panelden önce Rektör Prof. Evren Yaşar’ın da katılımıyla, mezarını ziyaret ettik, fatiha okuduk

Panel’de Yozgat’ın saygın şahsiyetlerinden Dr. Şakir Ergin, Bozok İlahiyat’tan Doç. Dr. Nilüfer Ateş, Samsun 19 Mayıs Üniversitesinden Dr. Büşra Nur Topal, Hulusi Efendi hakkında benim de ilk defa öğrendiğim tarihsel bilgiler verdiler.

Panelde ben de konuştum.

Hulusi Efendi’nin, Ermeni tehcirinde Kaymakam Kemal Bey aleyhine şahitlik ettiği iftirası… Oysa o zaman Hulusi Efendi askerdi, 1919’da Yozgat’a müftü atanmıştı.

İstanbul fetvasına karşı Milli Mücadale’ye destek fetvası veren Anadolu müftülerinden biridir. Yozgat Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin başkanıdır. Çapanoğulları’yla çatışmasının sebebi, Müdafaa-i Hukuk hareketinde kendisinin ön plana çıkmasıdır. Birinci Meclis’te Yozgat Mebusudur.

Meclis’te. “Kayıtsız şartsız yetki” kavramını eleştirmiş, “sınırlı yetki” kavramını fıkıh terimleriyle savunmuştur.

İnkılapçılar tarafından “gerici” diye suçlandığı “frengi kontrolü” tartışmasında, “evlenmemiş kızların” istisna edilmesini savunmuş, sonunda önerge sahibi Op. Dr. Emlin Bey’le birlikte verdikleri önergede “evlenecek dul kadınlara ve tüm erkeklere mutlaka doktor tarafından frengi muayenesi yapılması, fakat bakire kızların hariç tutulması” kabul edilmiştir.

Ben de ayrıntılarıyla bunları anlattım.

26/04/2026 00:01
Hukuk ‘silah’ mıdır?
98
Hukukun otorite tarafından hasımlara hatta rakiplere karşı “silah” veya “alet” gibi kullanılması…

Bütün milletlerin tarihleri bunun örnekleriyle doludur, hem de çok acı…

Bu acılardan ders alındığı içindir ki insanlık “kuvvetler ayrılığı” ve “yargı bağımsızlığı” kavramlarını geliştirdi. Bu kavramların arkasında büyük ahlak ve adalet felsefeleri var.

Bu sayededir ki hukuk, otorite sahiplerinin elinde “silah” veya “alet” olmaktan çıkar, aksine, otoriteyi denetleyecek ve dengeleyecek bir üstünlük kazanır.

Biz bunu başaramadık.

Kısa süreli istisnai dönemler olsa da yargı bizde el değiştirdi, “bizden” oldu, “onlardan” oldu ama yeterince bağımsız olamadı. CB sisteminde sorun daha da ağırlaştı.

İşte, iktidarın yargı eliyle muhaliflerini “silkeleme” politikası İstanbul’un ardından Ankara’ya yöneldi. Hukuku silah gibi, alet gibi kullanmak bu işte.

‘LAWFARE’ SORUNU

İBB davasında Ekrem İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan’ın mahkemedeki savunmasını okurken avukatlık günlerimi hatırladım. Uzun meslek hayatım boyunca her devirde yargı bağımsızlığını savunmak zorunda kaldığımı hatırladım.

Av. Pehlivan, zengin hukuk kültürüyle donanmış savunmasında hukukun silah gibi yahut alet gibi kullanılması sorununu anlatıyor.

Orta Çağ ceza hukukunda temel kavramlardan biri “itiraf”tır. İtirafın anlamı, işlendiği iddia edilen suçu, dini veya dünyevi “iktidarın kurduğu anlatıyla uyumlu hale getirmek”tir.

Cadı olduğunu, içine şeytan girdiğini, büyü yaptığını, kiliseyi inkar (küfr) ettiğini “itiraf” edersen otoritelerin “kurduğu anlatıyı” doğrulamış olurdun.

Bunu sağlamak için hukuk, silah gibi kullanılırdı. Yani “lawfare.”

Modern totaliter sistemlerde de “itiraf” çok kullanılışlı bir araçtı. “İtiraf” yoluyla otoriteyi takviye etmek ve başkalarını suçlamak bir “lawfare” metodu olarak kullanıldı.

Oysa, insan haklarını esas alan modern ceza hukukunda “lawfare”, yargı bağımsızlığının kökten tahribi demektir.

YARGI BAĞIMSIZLIĞI

Pehlivan savunmasında şöyle diyor:

“Siyasi muhaliflerini yargı yoluyla tasfiye etmek isteyen her iktidar Lawfare yöntemini ithal etti. Lawfare nedir, önce onu söylemek isterim. Lawfare ile kastedilen şey, yargının muhalif liderlere karşı bir silah olarak kullanılmasıdır…”

Muhalif belediyeler hakkındaki soruşturma-yargılama kampanyasının siyasi olduğu apaçık ortada, uluslararası belgelerde de belirtiliyor.

Av. Pehlivan bu sebeple “lawfare” kavramını kullanıyor. Brezilya’da, Lula da Silva’nın 2018 seçimlerinde aday olmasını engellemek için yargı eliyle “lawfare” yöntemleriyle tutuklanıp mahkûm edilmesini örnek gösteriyor. Lula’nın avukatı da tutuklanıp mahkûm edilmişti. Bir kısım sanıklar “itiraf”ta bulunarak Lula’ya suç yıkmışlardı. Yüksek Mahkeme bu mahkumiyetleri bozacak, Lula 2022’de devlet başkanı seçilecektir.

Lula olayı hukuk tarihine geçecek bir öneme sahiptir: Brezilya’da “Adil yargılanma hakkı”nın ihlaliyle, yani “lawfare” yöntemleriyle siyaseten mahkûmiyet… Fakat bağımsızlığını kaybetmemiş Yüksek Yargı kararıyla beraat...

Bizde de siyasetin yakından ilgilendiği konularda yerel mahkemelerle AİHM ve AYM kararları arasındaki akıl almaz farkları ve yerel mahkemelerin AİHM ve AYM kararlarına uymamaktaki akıl almaz direnişlerini elbette hukuk tarihi yazacaktır.

SİSTEM MÜSAİT

Temeldeki sorun, “yargı bağımsızlığı”dır. Kurumsal ve vicdani bağımsızlığı güçlü bir yargıyı hiçbir iktidar “lawfare” için kullanamaz.

Kurumsal; yani hâkim ve savcıları, siyasetin el uzatamayacağı bağımsız bir kurulun ataması…

Vicdani; yani hakim ve savcıların partizanlıktan uzak, hukuku üstün tutan âdil bir vicdana sahip olması…

Biz bu iki faktörü de kalıcı olarak sağlayamadık, yargı el değiştirdi ama bağımsız olamadı.

Problemin kaynağı, CB sistemindeki haliyle HSK’dır. Venedik Komisyonu’nun raporunda belirtildiği gibi:

“Cumhurbaşkanı aynı zamanda Adalet Bakanını ve Müsteşarını da atadığı için, yürütme fiilen HSK'nın 13 üyesinden en az onunu seçme yetkisine sahip olmakta ve böylece yargı üzerinde güçlü bir siyasi etki sağlamaktadır.” (CDL-AD(2024)041, paragraf 118)

Evet bizde “yargı üzerinde güçlü siyasi etki” vardır.

Sistem, “lawfare”e çok müsaittir.

Kuvvetler ayrılığı ve yargı bağımsızlığı olmadan adalet de olmaz sağlıklı kalkınma da.

.28/04/2026 00:01
İslam düşüncesinde büyük değişim
107
İslam düşüncesinde sessiz, büyük bir değişim yaşanıyor: Geçmiş çağlardaki “menkıbe” ve “kıssa” gözüyle bakılan tarihe, artık sosyal bilimlerin gözüyle bakış gelişiyor.

Tabii günümüze bakış da buna göre değişim halinde.

Ahmet T. Kuru’nun İslam Otoriterlik ve Geri Kalmışlık adlı kitabı İslam düşüncesindeki bu değişimin akademik sahadaki en önemli eserlerinden biridir. Kaynakçasında bin iki yüzden fazla kaynak gösteren mükemmel bir akademik çalışma.

Cambridge Üniversitesi tarafından yayınlanan kitabın Arapça, Hintçe ve Türkçeye baskıları yapıldı. (İdea Yayınları)

Kuru, daha önce de “Pasif ve Dışlayıcı Laiklik” adlı değerli bir kitap yazmıştı.

BİLİMİN ORTAMI
Kitap, Müslümanların 12. Yüzyıla kadar zamanın en ileri medeniyeti haline gelmesinin ve sonra duraklayıp geri kalmasının iktisadi, siyasi, kültürel sebeplerini araştırıyor.

Temel tezi şu: “Sınıf ilişkileri toplumların entelektüel ve sosyo ekonomik alanlardaki başarısına veya başarısızlığında ana etkendir.”

Bu açıdan Prof. Kuru, bugün övündüğümüz âlim ve filozofların “bağımsız entelektüel ve tüccar sınıflarının” güçlü olduğu 8-12. asırlar arasında yetiştiğini örneklerle anlatıyor. Bir hanedanın zulmünden kaçanlar, başka bir hanedanda himaye buluyordu.

Ticaret de hem hesap-kitap yoluyla rasyonelleşmeyi geliştiriyor hem aklî ilimlere talep yaratıyordu.
Prof. Kuru, başta İmam-ı Azam olmak üzere, mezhep (ekol) imamlarının siyasi otoriteye karşı nasıl direndiklerini, felsefi fikirlerin de ancak otoritenin bastıramadığı ortamlarda geliştiğini anlatıyor.

DİN VE SİYASİ OTORİTE
Fakat “bağımsız entelektüel ve tüccar sınıflarının” yerini “ulema-devlet ittifakı” alınca ortam değişiyor. Artık hükümdarlar çok güçlenmiştir, “Allah’ın yeryüzündeki gölgesi”dirler. “Kaim bi emrillah”tırlar yani Allah’ın emriyle baştadırlar. “Kādir billah”tırlar, Allah’la güçlüdürler!

Siyasi otoritenin böyle dinle kutsanması, dinin de sıkı bir itaatkarlıkla yorumlanmasına yol açtı.

Kuru, Gazali ‘nin“İtikatta İtidal” kitabından bir bölüm aktarıyor:

“Şöyle denmiştir: Din ve melik (kral) ikizdir. Din temeldir, melik ise muhafız. Temeli olmayan çöker, muhafızı olmayan yok olur.”

Gazali’nin “denmiştir” diyerek aktardığı bu söz, İslam’dan önceki ateşperest Pers/Sasani İmparatorluğu’nun kurucusu Erdeşir’e aittir. (S. 28, 153-154)

Şam Valisi Muaviye’nin Bizans imparatorları gibi davrandığını, bunu Hz. Ömer’in eleştirdiğini hatırlamak lazım.
Şimdi, bize tarihten intikal eden otoriter, itaatkâr ve dogmatik zihniyetle İslam’ın evrensel özünü nasıl ayırt edeceğiz? Kuru’nun kitabındaki “orta çağ metinleri” kavramı bir anahtardır. Kuru, geri kalmanın sebebinin İslam dini olduğunu söyleyenlere karşı, bu metotla, geri kalmanın tarihsel sebeplerini anlatıyor.

DÖNÜM NOKTASİ
Kuru’nun kitabından özet gibi bir paragraf:

“11 yüzyılda yaşanan büyük bir dönüşüm din ve devleti, daha somut ifadeyle ulema ve askerî devleti bir araya getirdi. Bu süreç, devlet tarafından yönetilen medreseler aracılığıyla Müslüman alimlerin devlet memuru haline getirilmesini; ikta sistemi aracılığıyla ekonominin askerîleştirilmesini, buna mukabil filozoflarla tüccarların marjinalleştirilip kenara itilmesini içeriyordu.” (s. 131)

Bu satırların altında, Osmanlı menderesinde felsefeye yer verilmemesi vardır. Medrese modern bilimlere müsait olmadığı için Osmanlı modernleşmesi “mektep” açacaktır.

Kuru’nun satırlarında, Sabri Ülgener Hocamızın anlattığı ticaretin hor görülmesi (ve azınlıkların ilerlemesi) gerçeği vardır.

İslam medeniyetinin yükseliş ve çöküşünde ticaretin rolünü ve bunun zihinlerdeki etkisini ben de “Bilim ve Yanılgı” adlı kitabımda anlatmış, 10. Yüzyıl’da Ebul Vefa’nın tüccarlar için matematik risaleleri yazdığını belirtmiştim. 13. yüzyılda matematik broşürleri İtalyan şehirlerinde yazılacaktı.

İKTA MESELESİ
En önemli konularda biri, fetihleri finanse eden ikta sistemidir. Bağ bahçe dışındaki arazinin askerileştirilmesi, bu yüzden toprağın “sermaye” haline gelememesi… Tarihçi Suraiya Faroqhi’ye göre, Tanzimat devrinde Cevdet Paşa’nın Arazi Kanunnamesi ile özel mülkiyete geçilecek ve tarımda verimlilik artacaktır.

Merhum hocamız Mehmet Genç’e göre, ikta ve müsadere sistemi sermaye birikimini engelledi. Kanuni zamanında Avrupa demografik ve iktisadi bakımdan Osmanlı’nın 4-5 katı büyüklükteydi.

Günümüze de doğru bakabilmek için bu sorunlar ne kadar önemli, değil mi?

Geri kalma sebeplerini “ulema devlet ittifakı” kavramıyla izah eden Kuru, diğer faktörleri ihmal ettiği için eleştirilebilir fakat araştırma konusu bu.

Mutlaka okunması gerekli bir eser.

HATIRLATMA: Muaviye Şam Valisi iken Hz. Ömer halife idi ve Muaviye'nin 'imparator gibi' davranmasını eleştirmişti.

29/04/2026 00:01
Ey Yargıtay!
119
Ceza hukukumuzun önce gelen hocalarından Prof. İzzet Özgenç, eski Yargıtay başkanına hakaret suçundan yargılanacak. İki yıla kadar hapsi isteniyor.

Hatırlayacaksınız, Ekim 2023’te AYM, Can Atalay’ın seçilme ve özgürlük haklarının ihlal edildiğine karar vermiş, yerel mahkeme hüküm vermekten çekinerek dosyayı Yargıtay’a havale etmişti.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, AYM’yi suçlamış, peş peşe üç suç duyurusu yapılmıştı:

Birincisi: Yargıtay 3. Ceza Dairesi, bildik bir siyasi üslupla AYM’yi terör örgütlerine paralel davranmakla ve görevini kötüye kullanmakla suçlayarak AYM üyeleri hakkında Yargıtay Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştu.

İkincisi: Prof. İzzet Özgenç, X hesabından Cumhurbaşkanına seslenerek AYM kararına uymayan Yargıtay’ı sert bir dille eleştirmişti. Yargıtay 3.Ceza Dairesi üyeleri, Özgenç hakkında tehdit, iftira, adliyeyi etkileme, yargı görevini yapanları etkileme, terörle mücadele edenleri hedef gösterme gibi 6 suçtan, İzzet Özgenç hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunmuştu!

Üçüncüsü: O zamanki Yargıtay Başkanı (şimdi Kamu Başdenetçisi) Mehmet Akarca’ya hakaret iddiasıyla, Yargıtay Genel Sekreterliği Prof. Özgenç hakkında suç duyurusunda bulunmuştu

YARGITAY NE DİYOR?
Şimdi, İzzet Özgenç hakkında, sadece eski Başkan Akarca’ya hakaret iddiasıyla dava açıldı; aradan üç yıla yakın zaman geçtikten sonra!

Yargıtay Başkanı Sayın Ömer Kerkez’in kamuya açıklaması gerektiğini düşünüyorum:

- AYM üyeleri hakkında 3. Ceza Dairesinin yaptığı terör suçlaması ve suç duyurusu ne oldu? Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ne işlem yaptı?

- İzzet Özgenç hakkında 3. Ceza Dairesi üyelerinin yaptığı suç duyurusu ne durumda? Üç yıla yakın zaman geçti, hala inceleme mi yapılıyor? Oysa Yargıtay Başsavcısı Sayın Muhsin Şentürk, İzzet Hoca hakkında suç duyurusunda bulunan 3. Ceza Dairesi’nin başkanıydı, dosyayı çok iyi biliyordur.

Ayrıca, İzzet Hoca “Kirli yapılanmalarla parasal ilişkilerinin olduğu çoktan ortaya çıkmış olan bir kişinin hâlâ Yargıtay’da ‘Üye’ olarak görev yapmasına katlanılması”nı eleştirmişti. (9 Nisan)

Bu konuda da bir açıklama yapması lazım. Böyle bir kişi yok mu? Varsa ne yapılıyor?

İZZET ÖZGENÇ’İN DURUŞU
Hakkındaki hakaret davasında İzzet Hoca’nın savunmaya ihtiyacı yok çünkü hukuku karşısındaki genç hakim ve savcılardan daha iyi bilir.

3. Ceza Dairesi’nin AYM’yi terör örgütleri çizgisinde olmakla suçlayan üyeleri İzzet Hoca’yı “kendisini ceza hukukunda otorite gören, profesör unvanı taşıyan şüpheli” diye küçümsemeye kalkmışlardı. Oysa kararlarında kendileri de İzzet Hoca’nın kitaplarına atıfta bulunmuşlardı.

İzzet Hoca, her şartta hukukun üstünlüğünü savunduğu için husumete maruz kalıyor.

İktidarın evrensel hukuk yönünde reformlar yaptığı dönemde Özgenç, Başbakan/ Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın en yakınındaki hukuk danışmanıydı. 2005’teki yeni Türk Ceza Kanunu’nun önde gelen mimarlarından biriydi.

İktidarın tavrı değiştikçe uyardı, notlar, raporlar yazdı. Açık eleştiriler yayımladı.

OHAL döneminde hukuka aykırı KHK’ları eleştirdi.

“Suç Örgütleri” adlı akademik kitabının 15. Baskısı çıktı. Hukuk fakültelerinde, mahkemelerde, Yargıtay’da, avukat bürolarında başvuru kitabıdır çünkü.

“İltisak ve irtibat” lafının ceza hukukunda yeri olmadığını, bu kavramalara dayalı işlem yapılamayacağını, “cebir ve şiddet” olmadıkça “terör örgütü” suçunun teşekkül etmeyeceğini ilmî ve içtihadî delillerle bu kitapta yazdı.

TARİHİN HÜKMÜ
Hukuk ihlallerinin artması karşısında, eski Meclis başkanlarının tavır almasını isteyerek tam 6 yıl önce şu çağrıyı yaptı:

“Ülkemizde, hukukun dışına çıkılma yönünde hızlı bir süreç yaşanmaktadır. Normal şartlarda bir Cumhuriyet savcısının soruşturma başlatmaması gereken hadiseler dolayısıyla, sonuçsuz kalacağı daha baştan açık seçik ortada olmasına rağmen, çeşitli soruşturma işlemlerinin yapılması, ibretlik bir durumdur.” (18 Nisan 2020)

Özgenç şimdi Belediye soruşturmalarında hukuka aykırı gördüğü yönleri de ısrarla, kararlılıkla açıklıyor.
27 Mayıs darbecileri, Demokrat Partililer hakkında geçmişe yürüyen ceza yasası çıkarmak için imza topladıklarında, büyük hukukçu merhum Prof. Tahir Taner “ben tarihten korkarım” diyerek reddetmişti.

İzzet Hoca, duruşuyla hem günümüzde güven ve itibar kazanmış hem tarihte onurlu yerini almıştır.
Herkes böyle tarihin hükmünden korksa birçok sorun çözülecek

01/05/2026 00:01
Mutlak butlan ve Akın Gürlek
164
Üç önemli olay çakıştı, üst üste geldi: CHP’nin 38. kurultayı hakkındaki “mutlak butlan” davası… Diğeri Akın Gürlek’in Adalet Bakanlığı… Üçüncüsü, iktidarın ülkeye yabancı sermaye getirmek için “hukuk güvenliği” sağlayacağını ilan etmesi…

Mutlak butlan davasını biliyorsunuz. Özgür Özel’in genel başkan seçildiği kurultayı hukuken “yok hükmüne” düşürecek delege yolsuzlukları yapıldığı iddiası…

Bir hukuk devletinde bu üç olay birbirini etkilemez. Hele de mahkeme ile politikacı Adalet Bakanı arasında bir etkileşim düşünülemez. Bizde böyle değil; sorun da bu.

HSK FAKTÖRÜ
Eski Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı Lütfü Savaş’ın CHP’ye karşı açtığı “mutlak mutlan” davasını Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi reddetmişti. Doğrusu da buydu.

Fakat son zamanlarda iktidara yakın medyada, bu kararın İstinaf’ta bozulacağı yolunda yazılar çıkıyor…

Bir hukukçu olarak benim kanaatim, 38. Kurultay’ın iptal edilemeyeceği, “mutlak butlan”ın söz konusu olamayacağı yönündedir.

Fakat burası Türkiye!.. Mahkemelerin ve Yargıtay’ın verdiği ağır ceza mahkumiyetleri AİHM’den, AYM’den dönüyor! Mahkeme kararı olmadan şirketler müsadere ediliyor!

Mahkemeler üzerinde HSK’nın son derece etkili olduğu da uluslararası hukuk belgelerine geçmiş bir gerçektir. Kararlarından dolayı HSK tarafından başka illere gönderilmiş veya dosyadan alınmış hakimler uzun bir liste oluşturur.

HSK Başkanı, Adalet Bakanı Akın Gürlek’tir. Gürlek yargıç görevindeyken AYM kararını uygulamadı… Sonra Adalet Bakan Yardımcısı oldu, ardından İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı olarak belediyelerde sadece CHP dönemini soruşturdu. Şimdi Adalet Bakanı ve HSK Başkanı.

Tarihimizde yargının bağımsız olduğu dönemler pek azdır ancak adli ve siyasi görevlerin bu kadar iç içe geçtiği başka bir örnek yoktur. Varsa bilenler açıklasın ben de öğreneyim.

YATIRIMCI VE HUKUK
Sayın Gürlek şimdi Adalet Bakanı olarak, ülkemize yabancı sermeye çekmek için neler yapmak gerektiğini şöyle anlatıyor:

“Yabancı yatırımcının Türkiye’ye gelebilmesi için hukuki güvenlik zemini oluşturmak istiyoruz, tahkimle ilgili çalışmalarımız var. Yabancı yatırımcı Türkiye’ye gelirken, birinci olarak hukuki güvenlik, ikinci olarak tahkim istiyor…”

Gürlek’in bu sözleri yüzde yüz doğrudur. Bu sözler, ülkemizde yatırımcıya güven veren bir “hukuki güvenlik” olmadığının da beyanıdır.

Gürlek bu konuşmayı MÜSAD’da yaptı; MÜSİAD’a övgülerini de bildirdi; buraya kadar gayet tabii… Fakat…

TÜSİAD Başkanı Orhan Turan ve YİK Başkanı Ömer Aras iktidarın ekonomi politikalarını eleştirdiklerinde o zamanki Adalet Bakanı Yılmaz Tunç şöyle demişti:

“Çok güçlü karşılık vereceğiz!” (13 Şub.at 2025)

Ilımlı kişiliğe sahip Yılmaz Tunç’a yakışmayan bir beyandı bu. Başsavcı Akın gürlek eksiksiz uyguladı. Polisler Tuna ve Aras’ı kollarına girerek sorguya getirdi, yurt dışı yasağı konuldu. 1 yıl 3 ay 18 gün hapis cezası verildi. Hükmün açıklanması geri bırakıldı!

Sanayicisine böyle ayırımcı davranan bir siyaset, yatırımcıya nasıl “hukuki güven” duygusu verebilir?

TÜSİAD’a yapılan muameleyi iktidarın eski bakanlarından Nihat Zeybekçi de eleştirmişti.

KRİZ KORKUSU
Akın Gürlek’in başta İmamoğlu ve İBB olmak üzere belediyelere yürüttüğü soruşturmaların CHP ile sınırlı olması, bunun yanında delil toplama tarzı, gözaltı ve tutuklamalar Türkiye içinde de dış dünyada da “siyasi” olarak görüldü.

Bu soruşturmalara, bizatihi CHP hakkındaki davalar ve “mutlak butlan” söylemi eşlik etti.

Ekonomi kanalı Bloomberg, İmamoğlu’nun polis ordusu gönderilerek gözaltına alındığını öğrenen yabancı yatırımcıların İstanbul’u terk etmeye başladığı yazdı. Londra borsalarından 5 milyar dolar değerinde TL elden çıkarıldı. (Oksijen, 25 Mart 2025)

Merkez Bankası’nın dövizi tutmak için bir ayda 50 milyar dolar harcadığı da biliniyor.

Ekonomi nasıl etkileniyor, apaçık belli.

Bu tabloda, bir de CHP’ye “mutlak butlan” hükmü verilirse ne olur?! Hele de savaş sebebiyle petrolün tekrar 110 doları gördüğü, bütün ekonomilerde kriz korkusunun yaşandığı böyle bir ortamda?

Bunu hiç kimse Mehmet Şimşek kadar bilemez! Ama Şimşek’in sahası para politikası ile sınırlı.

Hukukun ve ekonominin on yıldır uğradığı hasar yetmiyor mu?

03/05/2026 00:01
Yatırım neden gelmiyor?
183
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Adalet Bakanı Akın Gürlek, ülkeye yatırım gelmesi için “hukuki güven” sağlayacakları yolunda açıklamalar yaptılar.

Evvela şunu belirtelim; Türkiye sermaye birikiminde en az üç yüz yıl geciktiği için, dışarıdan kaynak sağlayarak kalkınmak zorundadır. Borç veya çok daha iyisi yatırım alarak.

Buna Atatürk dönemi dahildir.

Yatırım çekecek “güven”i yaratamayan ülkeler yüksek faizle borçlanıyor.

AK Parti özellikle CB sistemi döneminde yatırım getiremediği için yüksek faizle borçlandı. 2026 bütçesinde faize ayrılan para 2 trilyon 700 milyar liradır!

Temel soru şu: Yatırım getirip kazanmak yerine niye yüksek faizle borçlanıp sıkıntıya giriyoruz?

NEREDEN NEREYE?

Bu sorunun doğru cevabını, iktidarın 24. yılında Cumhurbaşkanı ve Adalet Bakanı verdiler: Hukuki güven sorunu…

İktidarın ilk 10-12 yılında, Kemal Derviş reformları ve AB reformları devam ettirildiği için ve ekonominin başında Ali Babacan gibi “güven” veren bir iktisatçı bulunduğu için 120 milyar dolar yatırım gelmişti.

Moody’s ve Fitch gibi derecelendirme kuruluşları Türkiye’nin notunu sürekli yükseltiyor, 2012 ve 2013’te “yatırım yapılabilir ülke” ilan ediyorlardı. Düşüş 2015’te başladı, otoriterleşme ve yönetimde şahsileşme arttıkça yatırım girişleri azaldı.

Yüz milyarlarca dolar yatırım fonlarını yönetken şirketler, gidecekleri ülkenin ekonomisini ve hukukunu esaslı olarak inceledikten sonra karar verirler.

CB SİSTEMİ

Fitch adlı derecelendirme kuruluşu, daha 27 Ocak 2017 tarihli raporunda, ekonomideki bozulmaların yanında, Meclis’ten geçen CB sisteminin “denetim ve dengeleri zayıflatacağını” ve kurumlarda zayıflama olduğunu söyleyerek kredi notumuzu düşürmüştü.

Venedik Komisyonu da 13 Mart 2017 raporunda OHAL uygulamalarını eleştirdiği gibi CB sisteminin kuvvetler ayrılığını, yargı bağımsızlığını çok zayıflatacağını ve “kişisel rejime dönüşme tehlikesi” olduğunu yazmıştı. (Paragraf 133)

Merkez Bankası bağımsızlığının da 703 Sayılı KHK ve 3 Sayılı CB Kararnamesiyle kaldırıldığını hatırlatalım.

Bu kuruluşlar “dış güçler” midir? Ama yatırım gelmesini de “dışarıdan” istemiyor muyuz?

KOMÜNİST ÇİN

Bazı okurların “Çin’de demokrasi mi var?” diye itiraz ettiklerini biliyorum.

Tabii ki Çin’de demokrasi yok. Komünist diktatörlük var. Fakat bu genel tespit “yatırım güvenliği” kavramını anlamak için yeterli değildir.

Yabancı sermayenin demokrasiyi, hele de fikir ve ifade hürriyetini çok da önemsemediği doğrudur. Önemsediği husus, “hukuk güvenliği”dir. Dünyada yatırımcıların öncelik verdiği konularda Hukuk Devleti Endeksi’ne bakalım:

2025 indeksinde Çin 92. sırada, Türkiye 118. sıradadır! Çin’i önümüze geçiren, demokrasi değil tabii…

Hukukla ilgili konularda dünya sıralamamasında Türkiye ve Çin’in bulunduğu sıralar şöyle:

Yolsuzluk yokluğu: Çin 55. Sırada, Türkiye 79. sırada.

Düzen ve güvenlik: Çin 40, Türkiye 79.

Kanunları uygulanma: Çin 63, Türkiye 118.

Sivil adalet: Çin 70, Türkiye 127.

Ceza adaleti: Çin 72, Türkiye 106.

Türkiye’de muhalefetin bulunması, fikir ve ifade hürriyetinin Çin’e göre çok daha iyi olması, “hukuk güvenliği” ile ilgili bu sıraları değiştirmiyor.

KURALLAR VE KURUMLAR

Sayın Gürlek’e hatırlatmak isterim, AYM kararını yerel mahkeme uygulamadığı zaman Moody’s Türkiye’nin kredi notunu “Ba1”den “Ba2”ye düşürmüştü. (7 Mart 2018)

Böyle bir dünyada, iktisadi gelişme için “hukuk güvenliği” şart.

Fukuyama’nın bir tespiti çok önemlidir: Çin’de tarihsel olarak liyakat sistemi güçlüdür. Rejim diktatörlüktür fakat “Çin kurallarla yönetilir.” Orta Doğu ise kurallarla değil, emirlerle yönetilir. (Political Order and Political Decay, s. 355-385)

Bize gelince: Yargının bağımsızlığı için HSK sisteminin değişmesini ve Fransızların 2007’de yaptığı gibi siyasetin HSK’dan elini çekmesini, Merkez Bankası’nın tekrar bağımsızlaşmasını, Kamu İhale Kanunu’nun evrensel standartlara uyarlanmasını, mülakat sisteminin kalkmasını vb… Bu iktidar kabul eder mi?

Yatırım da ona göre…

05/05/2026 00:01
Zihin açıklığı…
83
Siyasette aşırı derecede kutuplaşmak, zihinlerimizi siyasetin günlük kavgalarına hapsediyor. Tarihin uzun dönemli süreçleriyle ilgili analitik bir yazıyı bile günlük siyasete monte ediyoruz.

Aşırı kutuplaşmada Myanmar’dan sonra dünya ikincisiymişiz zaten. Bizi Polonya ile Brezilya izliyormuş.

Herhangi bir alanda yarıştığımız bir gelişmiş ülke var mı?

Zihin kilitlenmesini aşmanın bir yolu, olaylara “uzun dönemli” bakmaktır. Ben böyle baktığımda gördüm ki, Osmanlı’nın yükselişinde en önemli birkaç faktörden biri ikta sistemidir. Çöküşünde de en önemli birkaç faktörden biri yine ikta sistemidir.

Bunu fark ettiklerinde çok gecikmişlerdi.

Bu olgudan bugün için alınacak o kadar çok ders var ki…

KENDİ TERCÜBELERİM
Benim fikrî şahsiyetim devrim-muhafazakarlık, ardından sağ-sol kutuplaşmalarının yaşandığı dönemlerde teşekkül etti. Üniversiteye geldiğimde devrimciler yani 27 Mayısçılarla milliyetçiler yani Demokrat Partililer kutuplaşmıştı. Ardından sağ-sol kutuplaması...

Benim şansım, milliyetçiliğimin mimarları politikacılar ve örgütçüler değil, Ali Fuat Başgil gibi bir hukukçu, Mümtaz Turhan gibi bir sosyolog, Osman Turan gibi bir tarihçiydi. Gençlik heyecanıyla peşlerine takıldım; beni hukukla, sosyolojiyle ve tarihle tanıştırdılar…

Merhum Erol Güngör ağabeyimin derinliğini de böyle kavradım.

Sosyalizme karşıydım ama okumam gerektiğinin şuurundaydım.

Sağ-sol arasında kan gövdeyi götürürken, Mehmet Ali Aybar’ın değerini anladım. Pek gençken “Aybarof” demiş olmamın utancını hissettim. Okuyarak gördüm ki Marksist Aybar şiddet yoluyla devrime, devrimin diktatörlüğüne karşıdır. Lenin’e itiraz ediyor, hukuku “üst yapı” diye küçümseyen arkadaşlarına “hukuku burjuva diye küçümsemeyin” diyordu.

SOVYET TECRÜBESİ
“Devrim” diye ululaştırılan, “Leninizm” diye ideolojik itikat haline getirilen sisteme, “Moskof” olmasının ötesinde mesela hukuk açısından bakmak… Üretim, verimlilik, inovasyon açısından bakmak…

Hele de sosyalist iktisatçılar Korkut Boratav’ın “Sosyalist Planlamada Gelişmeler” adlı kitabı ile Ernest Mandel’in üç ciltlik “Marksist Ekonomi El Kitabı”nı 1970’lerin son yıllarında okuduğumda… Ve 1980’lerde Turgut Ağabey’in (Özal) zihnimizi açmasıyla piyasa ekonomisini gözlemlemeye ve okumaya başladım. Gördüm ki “hukukun üstünlüğü” ve “piyasa” olmadan gelişmiş ülke olmak mümkün değildir.

Oysa Marksizm kuvvetler ayrılığını reddetti. Lenin “proletarya diktatörlüğünü” şöyle tanımlamış ve tam böyle bir rejim kurmuştu:

“Diktatörlük, doğrudan doğruya zora ve herhangi bir yasa ile sınırlandırılmamaya dayanan yöntemdir. Proletaryanın devrimci diktatörlüğü, proletarya tarafından burjuvaziye karşı şiddet kullanarak kazanılan ve sürdürülen yönetimdir, herhangi bir yasa ile sınırlandırılmayan yönetimdir.”

Stalin’in savcısı ve hukuk teorisyeni Vişinsky, 1948’de yayımlanan “Sovyet Devletinin Hukuku” adlı kitabında yargının görevini şöyle tanımlıyordu:

“Hukukla sınırlanmayan ve kuvvete dayanan proletarya diktatörlüğüne destek vermek, sömürücü sınıfların direnişini ezmek…”

Marksist kelimeleri çıkarın, bu ifadeler faşizmin de tarifidir.

Bu kafayla girişimci sınıfları öyle ezdiler ki, Sovyetlerin bugünkü Rusya’ya bıraktığı ‘sınıfsal’ miras girişimci değil, oligarklardır.

Teknokrat sayısı Avrupa’dan fazla olduğu halde, bu bilgi ve beceriyi topluma götürecek özgürlük ve piyasa olmadığı için Sovyet ekonomisi çöktü.

HUKUK VE PİYASA
Sovyet tecrübesini analitik olarak incelemek, hem klasik faşizmin hem zamanımızdaki popülist otokrasilerin çıkmazını görmek bakımından da önemlidir.

“Dünyayı Bölen Devrim, Sovyet Sosyalizminin Yükselişi ve Çöküşü” adlı kitabımı, yıllarımı alan bu araştırmaların eseri olarak ve günümüzdeki kamulaştırmacı, kayırmacı ve otoriter eğilimlere karşı da uyarı olacağını düşünerek yazdım.

Sevinci sizinle paylaşmak istiyorum; ikinci baskısı yayınlandı. (Doğan Kitap)

Eleştirenler oldu, “sosyalizmi bir faşistten mi öğreneceğiz!” Önemsemedim tabii.

Kitabın iki temel tezi, “hukuk” ve “piyasa”, bunu eleştiren olmadı.

Gün Zileli, kaynakçamda eksiklikler olduğunu yazdı; bu doğrudur. Özellikle Zileli’nin konuyla ilgili araştırmalarından da istifade etmeliydim. Fakat bu eksiğin kitabın temel tezlerinde bir zaaf yaratmadığını düşünüyorum.

Netice; zihnimizin pencerelerini açalım, kimsenin emrine vermeyelim.

06/05/2026 00:01
CHP’yi parçalamak
172
CHP değil de başka bir ana muhalefet partisi olsaydı, aynı saldırılara maruz kalacaktı. Çünkü maksat, ana muhalefetin parçalanmasıdır. Bu sağlanırsa hem cumhurbaşkanı seçiminde hem milletvekili seçimlerinde AK Parti’nin kazanma şansı artacaktır, en azından parlamentoda MHP’ye ihtiyacı azalacak, belki de kalmayacaktır.

Devlet Bahçeli, “mutlak butlan” meselesi sorulduğunda net bir tavır ortaya koydu. CHP’nin tarihi özelliğini hatırlatarak “içinin karıştırılması, parçalanması, hukuki yönden zedelenmesine müsaade edilmemesini” temenni etti.

Fakat arada ne cereyan ettiyse, Fethi Yıldız, akşam yaptığı açıklamada “mutlak butlan” kararı çıkar ve kesinleşirse, “Özgür Özel yönetimi yerine, Kemal Kılıçdaroğlu ve ekibi hukuken tekrar yetkili hale gelebilir” dedi.

SİYASİ DAVA

Tabii ki Yıldız Bahçeli’nin izni olmadan bir açıklama yapmaz. Ama iki açıklamanın farklı yönlerde olduğu apaçık ortada. Sebebini bilmiyoruz.

Benim için önemli olan CHP’nin başında hangi “kişi”nin olacağı değildir. Benim kaygım “kurumsal”dır; ana muhalefetin “içinin karıştırılması, parçalanması, hukuki yönden zedelenmesi” ihtimalidir. Böyle bir gelişme, zaten “seçimli otoriterlik” olan demokrasimizin daha da sıkıntıya girmesi olur. “Mutlak butlan” kararının böyle bir sonuç doğurabileceği, Bahçeli’nin sözlerinden de bellidir.

Dahası, bu dava sadece olası sonuçlarıyla değil, yargı bağımsızlığındaki ağır sorunlar ve iktidarın “silkeleme” politikası bakımından da siyasidir.

Eski AK Parti milletvekili olarak ‘içeriden’ haber alabilen güvenilir bir isim olan Şamil Tayyar, İstinaf’ta mutlak butlan kararı verildiğini ama Bahçeli karşı olduğu için ve ekonomi kötü etkileneceği için açıklamanın ertelendiğini yazdı:

“İran savaşının akıbeti belli olmadan iç tartışmaların alevlenmesinin doğru olmayacağını düşünen âkil isimlerin siyaset/yargı arasında mekik dokuduğu iddiası da konuşuluyor.”

Bu “siyaset-yargı mekiği” siyasi bir gerçektir.

MUTLAK BUTLAN İDDİASI

CHP’nin 4-5 Kasım 2023 tarihinde gerçekleşen 38. Kurultayının ikinci turunda, Özgür Özel genel başkan seçilmiş, YSK bunu onaylayarak seçilenlere mazbatalarını vermişti.

Dahası, Eylül 2025 kurultayında Özel tekrar seçildi, hiçbir yolsuzluk iddiası ileri sürülmedi. Bir tek bu bile, “mutlak butlan” iddiasının “sâkıt” yani hukuken düşmüş olduğunu gösterir.

Lütfü Savaş ve birkaç delege, 38. Kurultay’da İmamoğlu ve arkadaşlarının birtakım delegelere çıkar sağladığı gibi iddialarla hem savcılığa hem Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurdular.

Hukuken “duydum, söylendi” gibi soyut söylentiler dışında, kime ne verildiği ne kadar delegenin etkilendiği yolunda somut iddia bile yok.

Ayrıca, bizde parti kongrelerinin meşruiyeti konusunda tek karar mercii seçim kurulları hakimleri ve nihai olarak YSK’dır.

Bu konuda pek çok örnek yargı kararı var. Çok net olarak, “adli yargının kurultayda alınan kararların iptalini inceleme yetkisi bulunmamaktadır..." (Yargıtay 4. Hukuk D. Karar 2006/6844)

İSTANBUL MODELİ

İstanbul’da Asliye Hukuk Mahkemesi, CHP il yönetimine kayyım atamış, il kongresinin durdurulmasına karar vermişti. Fakat kanunen tek yetkili YSK olduğu için Asliye Mahkemesi’nin bu kararı boşlukta kalmış ve YSK, İstanbul İl Kongresi’nin yapılmasına karar vermişti, Özgür Çelik il başkanı seçilmişti. (24 Eylül 2025)

İstinaftaki dosya da İstanbul dosyası gibidir.

Genel Başkan Özgür Özel, CHP’nin İstanbul il kongresini durdurma ve kayyım atama kararı veren hakimin “parti rozeti taşıyan” bir avukatken hakimlik sınavına girerek yargıç olduğunu söylemişti.

YARGI BAĞIMSIZLIĞI?

Temel sorun, yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusundaki kaygılardır. İktidar üç kanun ve bir KHK çıkararak adli ve idari yargıyı dört defa yeniden yapılandırdı. Sınav puanlarını düşürerek çok sayıda AK Partili avukatı “mülakat”la hakim ve savcı atadı.

Bunlar uluslararası belgelere geçmiş gerçeklerdir.

Yargıya bu güvensizlik olduğu içindir ki, İBB soruşturmasının yarattığı sarsıntıyı durdurmak için Merkez Bankası bir ayda 50 milyar dolar harcadı. Ali Babacan’a göre tüm ekonomiye maliyeti “143 milyar dolar”dı. (27 Nisan 2025)

Şimdi İran savaşının yarattığı küresel enerji krizi ortamında “mutlak butlan” kararının hasarını siz düşünün.

Hukukun siyasetten üstün bir değer olduğunu içimize sindirmedikçe böyle “orta gelir” tuzağında debelenip duracağız.

8/05/2026 00:01
Bu adama ne caza verilmeli?
162
Seneler boyunca Fethullah Gülen hareketinde yer almış. Bulunduğu ilde “talebe sorumlusu” yani “imam”lardan biri. Üniversite öğrencilerinin barındığı evlerin “abi”lerini o yönetiyor.

Bir şahidin ifadesi şöyle:

“Öğrencileri organize ediyor ve bu öğrencilere örgüt ideolojisi doğrultusunda uygulanacak sohbet programlarını planlıyordu. Bu şahsın beni 2010 ve 2011 yıllarında ev imamımdan ve arkadaşlarımdan araştırmaya başladığı duyumlarını aldım. Beni ev abisi yapmayı düşündüğünü anladım.”

Bank Asya’da parası var. “Kâinatın İmamı”nın çağrısı üzerine de para yatırmış…

Dosya önünüze gelse, siz ne karar verirdiniz?

Silahlı terör örgütü üyesi, silahlı terör örgütüne yardım. Cezası 10-15 yıldan 5 yıla kadar ağır hapistir. Yahut beraat.

SİLAHLI TERÖR ÖRGÜTÜ

15 Temmuz’daki kanlı darbe teşebbüsünden itibaren, yargı belgelerinde, “FETÖ/PYD Silahlı terör örgütü” denildi. Terör örgütü zaten silahlı olur, silahlı değilse terör örgütü olmaz. “Silahlı terör örgütü” denilmesinin sebebi, tabandaki sempatizanlar dışında bu örgütlenmenin hukuken “silahlı örgüt” sayılmasıydı.

Adalet Bakanı Yılmaz Tunç Ekim 2023’te, “darbe davalarında 4 bin 891 mahkûmiyet verildiğini” açıklayarak bunun dışındaki durumu şöyle ifade etmişti:

“Şu ana kadar 253 bin 754 kişi hakkında karar verildi. Bunun 122 bin 904’ü mahkûmiyet, 97 bin 708 beraat, diğer kararlar da var…”

Yazının girişinde isim vermeden bahsettiğim kişi, Şaban Yasak bunlardan biridir. Çorum Ağır Ceza Mahkemesi’nce silahlı terör örgütü üyeliğinden 7 yıl ağır hapse mahkûm edilmiştir.

SUÇUN ZAMANI?

AİHM İkinci Dairesi de Şaban Yasak’ın bu gerekçeyle mahkûm edilmesini uygun bulmuştu:

“Sürekli, çeşitli ve yoğun nitelikte faaliyetler yürüttüğü ve bu yapı içerisinde belirli bir pozisyonda bulunduğu tespit edildiğinde, sanığın söz konusu örgütün amaç ve yöntemlerinin varlığından haberdar olduğu kabul edilir.” (AİHM B.No. 17389/20, paragraf: 177)

Yani bu kadar içindeysen, FETÖ’nün silahlı tarafını da biliyorsundur.

Bizde FETÖ ile “irtibat ve iltisak”ı olan Yargıtay üyesi hakimler de Yargıtay tarafından bu gerekçeyle mahkûm edilmişti…

‘Biliyorsundur’ demek bir varsayımdır. Ceza hukukunda varsayım olamaz, “kesin delil” gerekir. Nitekim 17 hakimli AİHM Büyük Dairesi, 5’e karşı 11 üyenin oyuyla böyle bir mahkumiyetin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 7. Maddesinin ihlali olduğuna karar verdi.

AİHS 7. Madde:

“Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu bulunamaz.”

‘KANUNSUZ SUÇ OLMAZ’

Bizim anayasamızın 32. Maddesine göre de:

“Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.”

Yani o zaman suç neyse o, veya suç değil; sonradan “silahlı örgüt üyeliği” veya “silahlı terör örgütüne yardım” cezası verilemez demektir bu.

Büyük Daire de Şaban Yasak’ın fiillerinin, zamanında suç oluşturmadığını belirtiyor. Ayrıca suç oluşturması için kişinin, örgütün silahlı olduğunu bilmesi gerektiğini vurguluyor:

“Örgüt üyeliği suçu için, bireyin eylemlerinin bir terör eylemine doğrudan ve somut katkı sağlaması, örgütün terör amacını kişinin bilmesi ve bu doğrultuda hareket etmesi gerektir.”

Ceza hukukunda ölçü, “kolektif aidiyet veya varsayımsal iştirak değil, kişiye özgü cezai sorumluluğu ve kişisel kast unsuru”dur. (Büyük Daire B.No: 17389/20, prg. 202-203)

Bizde bu büyük hukuki sorunu, Prof. İzzet Özgenç, “Terör Örgütleri” adlı mükemmel kitabında yazmış, tahlil etmiş, bilimsel kritiğini yapmıştır. (Seçkin Kitabevi, 15 Baskı 2023)

İHLALLER DİZİSİ

Boydaklara yağmur gibi yağdırılan cezalar ve uzun yıllar içinde oluşmuş kuruluşlarının ve Melikşah Üniversitesi’nin müsaderesi de aynı sebeple “hak ihlali”ydi.

Gezi olaylarında da AİHM’nin hukuk mantığı aynıdır: Gezi olayları sırasında şiddet eylemleri oldu fakat Osman Kavala ve arkadaşlarının bu eylemlerle ilişkisi ispatlanmamıştır, mahkûm edilmeleri “hak ihlali”dir.

Evrensel hukukta adalet, delil, suç, ceza, ispat, illiyet kavramları ne kadar yüksek felsefi ve insani düzeye ulaşmıştır, görüyorsunuz.

Kim bizim ihtiyacımız yok, diyebilir?

10/05/2026 00:01
Esra kızım yanındayım
152
Esra Işık, Muğla’nın Milas ilçesi Akbelen ormanı çevresindeki üreticilerin, özellikle zeytin üreticilerinin hak mücadelesinde sembol bir isim. Direnişte ön plana çıkan İkizköy’ün Muhtarı Nejla Işık’ın kızı. Çevreci aktivist.

Aşağıda anlatacağım, Akbelen çevresinde “acil kamulaştırma” konusunda üç “Cumhurbaşkanı kararı” var.

Linyit araması için alınan “acele kamulaştırma” kararına karşı mahalli üreticiler zeytinliklerini, bağ bahçelerini savunuyorlar.

Direniş eylemi sebebiyle Esra, 30 Mart akşamı gözaltına alındı, ertesi gün “resmi görevi yaptırmama” suçlamasıyla tutuklandı.

Oysa, aralarında hâkim bulunmadığı için gelenlerin şirketin adamları olduğunu düşünmüşlerdi; zaten tapu sahiplerine de haber verilmemişti.

1 Haziran’da duruşması var, tahliye edileceğini düşünüyorum, yürekten temenni ediyorum. Kızım Esra’ya sevgilerimi yolluyorum.

LİNYİT Mİ ZEYTİN Mİ?

Cumhurbaşkanı’nın Kararnameleri AYM’nin, kararları ise Danıştay’ın denetimine tâbidir.

Yargının bağımsız olduğu oranda işleyen bir denetimdir bu.

Danıştay, geçen perşembe günü yürütmeyi durdurma kararı verdi. Danıştay’a göre “enerji üretimi ve ekonomik gerekçeler tek başına ‘acelelik’ şartını karşılamaz.”

Danıştay’ın bu kararı “hukuk devleti” kavramının mükemmel bir örneğidir.

Evet, kuvvetler ayrılığı gereğince yargı böyle bir “ayak bağı”dır! Önünü sonunu iyi araştırmadan “acele” verilen kararları durdurur. Durup düşünmemizi, araştırmamızı sağlar.

İşte, TÜİK’e göre, Türkiye’nin toplam tarım alanı 2004’te 26,5 milyon hektardı, yirmi yılda 24 milyon hektara geriledi. Yirmi yılda 2,5 milyon hektar tarım alanı yok oldu. Bunda şehirleşme ve ulaştırmanın kaçınılmaz payı var ama “linyit mi, zeytin mi?” deyince bir düşünmek gerekmez mi? Zeytin simgesinde tarım.

İşte sebze, meyve et fiyatları ortada.

CB KARARLARI

Söz konusu arazilerde linyit çıkarmak amacıyla “acele kamulaştırma” yapılması için üç “Cumhurbaşkanı Kararı var” demiştik:

* CB Kararı: 11 Mart 2024, No: 8247: Cumhurbaşkanı Kararı ile, Akbelen ormanı çevresinde, İkizköy dahil, toplam 190 parsel arazinin “acele kamulaştırılmasına” karar verildi. Ruhsatı verilmiş arazilerde linyit araması yapılacaktı.
* CB Kararı: 13 Mart 2024, No: 8359: İki gün önceki acele kamulaştırma kararı yine CB Kararı ile kaldırıldı! Hani “acele” idi, ne olmuştu! Ak Parti’nin Muğla Belediye Başkan adayı Aydın Ayaydın, Cumhurbaşkanı’na telefon etmiş, ‘bize oy kaybettirir’ demiş, Cumhurbaşkanı da partisinin oy kaybetmemesi için, “acale kamulaştırma” kararını alelacele kaldırmıştı.
Görüyor musunuz, “büyüklerimiz”in kararları doğru olabilir, yanlış olabilir, böyle sırf siyasi ve zümrevî de olabilir. Öyleyse eleştirilebilmeli, şiddete başvurmadan protesto edilebilmeli, dengelenmeli, denetlenmeli.
* CB Kararı: 9 Ocak 2026, No: 10848: Cumhurbaşkanı İkizköy, Bağdamları, Çakıralan, Çamköy, Karacaağaç ve Karacahisar adlı köy/mahalle mevkilerinde 797 parsel arazi hakkında “acele kamulaştırma” kararı verdi
Danıştay’ın acelesi yok diyerek verdiği durdurma kararının ne kadar haklı olduğu da belli; Cumhurbaşkanı’nın kendisi “acele” dediği kararı iki gün sonra kaldırmıştı.

MODERN TOPLUM

Çağımızda, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı ilkelerinin ne kadar zaruri olduğu bu olayda görüldüğü gibi “özgür toplum” reflekslerinin gelişmekte olduğu da görülüyor.

Artık, “büyüklerimiz bilir” diyerek boyun büken “inkıyad” ve “intisab” şartlanmaları kırılıyor.

Maden işçilerinin 180 km yol yürüyerek ve “direne direne” haklarını almayı başarmaları diğer bir örnekti.

Şiddete asla başvurmamak şartıyla, hakkını arama bilincinin ve davranışının gelişmekte olduğunu görüyoruz.

Piyasa ekonomisi, eğitim, şehirleşme ve dünyaya açılmanın önlenemez sonucudur bu gelişme.

İktidar, hak ve hürriyet refleksleri gelişen toplumu bastırmak için Dezenformasyon Yasası gibi kanunlar çıkararak, yaygın tutuklamalar yaptırarak üstesinden geleceğini sanıyor. Aksine, mukabil bilenmeye sebep oluyor.

100.000 nüfus başına tutuklu ve hükümlü sayısı, 2024 verilerine göre, Türkiye’de 356’dır, Avrupa ortalaması ise 122.

“İç cephe” deniliyor ya, çağımızda bunun formülü artık yumruk sıkmak değildir, hukukun üstünlüğüdür.

2/05/2026 00:01
TÜİK’te ne oldu?
93
TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya, görevden alındı. Başkanlığı döneminde enflasyon sepetindeki ürünleri değiştirerek enflasyonu düşük gösterdiği, bu yolla ücret ve maaş zamlarının düşük olmasına yol açtığı gerekçesiyle çok eleştirilmişti.

Ücret ve maaşların, enflasyonun çok gerisinde kaldığı vahim bir gerçektir.

Sepet tartışmasını istatistik uzmanlarına bırakıyorum.

İktidar hiç rahatsız değildi, eleştirilere karşı TÜİK’i savunuyordu.

Fakat TÜİK Nisan enflasyonunu aylık 4.18, yıllık yüzde 32.37 olarak açıklamış, Şimşek’in uyguladığı programın başarısızlığına delil olarak yorumlanmıştı. İktidar elbette rahatsız olmuştu.

Çetinkaya’nın süresi dolmadan görevden alındığı haber oldu. Ekonomi yazarı Şeref Oğuz, “ateşi düşüremeyen doktor dereceyi kırarmış” diye yazdı. Dünkü resmi açıklamada ise görev süresinin Ocak’ta dolduğu ifade edildi. Fakat hangi kanuna göre süre hesaplandığı belirtilmedi.

TÜİK örneğinde, CB sistemindeki “üst düzey” atamaları gözden geçirmek yararlı olacak.

GÖREV SÜRESİ?
Modern devlette ve Türkiye’de üst düzey kamu görevlerinin süresi kanunla belirlenir. Bu ilkenin arkasında bir devlet felsefesi vardır.

Eskiden hükümdarlar istedikleri an istedikleri atamayı yaparlardı. Devlet bir “patrimuan” yani “mülk”tü, memurlar da sadık hizmetkarlar. (Patrimonyal devlet)

Tunuslu Hayrettin Paşa görev sürelerinin kanunla belirlenmesini Abdülhamid’e teklif etmiş fakat kabul ettirememişti. Abdülhamid, istediği an atama yapma yetkisini elinde tutmak istiyordu.

Meşrutiyet’le başlayan idari reformlarla, Türkiye’de kabaca yüz yıldır yüksek kamu görevlilerin süresi kanunla belirleniyor.

Merkez Bankası Başkanı da TÜİK Başkanı da Diyanet İşleri Başkanı da 5 yıl süreyle atanırlar. Dört ve iki yıl gibi istisnai süreler de vardır. Tekrar atanabilirler.

CB sisteminde bu değiştirildi… Temel sorun bu.

Çünkü görev süresi belirsiz olursa, kamu görevlisi uzun vadeli programlar yapamaz, inisiyatif alamaz, emir bekler, oturur.

Sosyolog Weber modern kamu bürokrasisini “hukuki rasyonel bürokrasi” olarak tanımlamıştı: Yetkisi hukuka dayanır, işi de hükümdara hizmet değil, kamu görevini “rasyonel” olarak yapmaktır.

ÇETİNKAYA VE POWELL
TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya 20 Ocak 2022’de göreve başlamıştı. Süreyi 5 yıl kabul edersek, kabaca 7-8 ay vardı. İktidar beklemedi, Çetinkaya’yı görevden aldı.

Sanırım mesaj verilmek istendi, laf dinlemeyen görevden alınır.

CB sistemi değil de normal bir başkanlık sistemi olsaydı görevden alınamazdı.

Hatırlayın, savaş kararı alan, ona buna posta koyan haydut ruhlu Trump, Fed Başkanı Jerome Powell’ı görevden alamadı.

Baskı yaptı, uydurma suçlamayla hakkında soruşturma açtırdı, “aptal… cahil” diye hakaret etti, ama görevden alamadı. Dahası Powell, görev süresi dolunca tabii ki başkanlığı bıraktı ama yine Trump’a boyun eğmedi, Fed’de görevine guvernör olarak devam edecek.

Powell olayını bir gün genişçe yazmak istiyorum. Çünkü devleti şirket gibi gören Trump’ın “patrimonyal” davranışına karşı Powell’ın kanuni görevinde ve yetkilerinde direnişi hukukun ve rasyonalitenin savunulmasıdır.

Bizdeki CB sistemi, farklı.

CB SİSTEMİNDE KURUMLAR
2017 referandumunda yüzde 51.4 oyla kabul edilen CB sistemi, 9 Temmuz 2018’de yürürlüğe girecek, bu arada uyum düzenlemeleri yapılacaktı.

En önemlisi 703 Sayılı KHK’dır. Üst düzey kamu görevlerinin görev süresini beş yıl olarak düzenleyen kanun maddeleri yürürlükten kaldırıldı!.. TÜİK Kanunu’nun 5 yıl süreyi düzenleyen 23. Maddesi de ilga edildi.

Ardından hemen 10 Temmuz’da 3 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile “Üst Kademe Kamu Yöneticilerin Atanması” konusunda Cumhurbaşkanına, istediği an görevden alma ve yerine yeni atama yetkisi verildi.

TÜİK’te beş yıl süreyle görev yapmış son başkan, 2011-2016 yılları arasında Birol Aydemir’di, en başarılı bürokratlardan biriydi…

CB sisteminde, Aydemir’den sonraki TÜİK başkanı Mehmet Aktaş’tan itibaren 7 yıl içinde 6 başkan değiştirildi. Dokuz aycık başkanlık yapanlar bile oldu!

Altıncısı, yeni atanan Mehmet Arabacı’dır.

Sadece TÜİK değil, CB sistemi döneminde ‘bağımsız’ Merkez Bankası’nda da 6 yılda 7 başkan atandı, Fatih Karahan 7’cisidir.

Türkiye niye kurumsal güven endekslerinde puan kaybediyor? Neden yatırımcıya güven veremiyoruz?

Ülkemizin geleceği için hayati sorulardır bunlar.

DÜZELTME: Yazımda bir düzeltme yapıyorum: 10 Temmuz 2018 gün ve 3 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi’nin ekindeki III Sayılı Cetvel’de, TÜİK Başkanının görev süresi, orijinal kanunda 5 yıl iken, 4 yıl olarak belirlenmiştir. Bir okurum uyarısı üzerine düzeltiyorum. Demek ki Çetinkaya’nın süreci Ocak 2026’da dolmuş fakat, son yüksek enflasyon rakamını açıklayıncaya kadar görevine devam etmiş.

Sistem bakamından önemli olan şudur: Üst Düzey Kamu yöneticilerinde Cumhurbaşkanının, istediği an görevden alma ve yeni atama yetkisi vardır ve bu yüzden sık sık görevde alma ve yeni atama yapabilmektedir. Yazımda bunun TÜİK ve Merkez Bankası örnekleri vermiştir.

Üstelik bu atamalar Meclis denetimine tabi değildir.

13/05/2026 00:01
Silkeleme harekâtı
220
Önümüzdeki seçimlerde Erdoğan’ın tekrar aday olacağından şüphem yok. Meclis’te DEM’in oylarıyla seçim tarihi birkaç ay öne alınır ve Erdoğan anayasaya göre aday olur.

Zaten CB sisteminin mimarlarından Prof. Şükrü Karatepe, TV ekranlarında ifade etmişti:

“Tayyip Erdoğan için yapılan bir düzenlemedir diyorlar. Kim güçlü ise işaret gösterir de yapılır. 82 anayasası Kenan Evren için yapıldı ve herkes kullandı. Bugün Tayyip Bey istiyorum dedi ve yaptırdı.” (26 Ocak 2017)

Seçimleri Meclis kararıyla birkaç ay öne alarak Cumhurbaşkanı’na bir kez daha aday olma yolu, böyle bir mühendislikle CB sistemine konulmuştu.

DEM Parti oy verir mi? Verir… DEM’in derdi demokrasi ve hukuk değil.

Bugün, MHP’nin her sorundan daha fazla ilgi ve destek verdiği “süreç”te, Erdoğan’ın ağırdan almasının da zihnindeki seçim takvimiyle ilgili olduğunu düşünüyorum.

Fakat bu defa ekonomik sebeplerle Erdoğan’ın sandıktan çıkması hiç kolay gözükmüyor. Bu yüzden çok sıkı tutuyor, iki kollu bir strateji uyguluyor. Bir yargı eliyle… İki transferlerle…

YARGI ELİYLE
Türkiye’de yargı, kabaca son on yılda; üç defa kanun, bir defa KHK çıkarılarak yeniden kadrolaştırıldı. Daha 2014 Haziran’ında TCK 277. Madde değiştirilerek soruşturma aşamasında yargıya emir ve talimat vermek suç olmaktan çıkarıldı…

Anayasa Mahkemesi, 10 Nisan 2014 tarihli kararında, o zamanki HSYK seçimleri için “tek kişinin tek adaya oy vermesi” usulünün evrensel normlara daha uygun olduğunu belirttiği halde, iktidar “liste usulü”nü kanunlaştırdı ve Bakanlığın desteklediği liste HSYK’ya seçildi.

İhraç edilen FETÖ’cü hakimler yerine, sınav barajı 70’ten 50’ye indirilerek ve “mülakat” yoluyla çok sayıda hakim ve savcı atandı.

CB isteminde ise HSK, tamamen Cumhurbaşkanı’nın ve Meclis grubunun belirlediği üyelerden oluşmaktadır.

Bugün kampanya halinde sadece CHP’li belediyelerin üstüne giden yargı böyle oluştu. Venedik Komisyonu gibi iktidarın da sıkışınca başvurduğu yüksek bir hukuk kurumu, bu tabloyu raporlarında defalarca tescil etti.

Sayın Akın Gürlek’in mesleki kariyeri, bu dönemin simgesi niteliğindedir: AYM kararını uygulamayan yargıç, ardından Bakan yardımcısı, ardından İstanbul Başsavcısı, ardından Bakan ve HSK Başkanı.

İmamoğlu, Necati Özkan, Merdan Yanardağ ve Hüseyin Gün isimli birinin casusluktan yargılandığını biliyorsunuz. Hayale bile sımayacak çapta, mesnetsiz bir iddia. Ama bu vesileyle Tele 1’e el konuldu, daha dava sonuçlanmadan satışa çıkarılıyor!

İKİNCİ KOL: TRANSFER
Başbakan Erdoğan’a göre bir partiden seçilip başka partiye gitmek “dürüstlüğe” aykırı idi. Şöyle söylüyordu:

“Bir insan bir partinin bayrağı altında seçime giriyorsa ondan sonra o parti ile birlikte hareket eder. Ayrılıyorsa da sadece partiden ayrılmaz. Eğer dürüstse o zaman parlamentodan ayrılır, milletvekilliğinden ayrılır.’’ (17 Aralık 2013)

AK Parti 2002 seçimlerinde yüzde 10 barajı sayesinde 365 vekille iktidara gelmiş, fakat izleyen yıllarda istifalar olmuş, anayasayı değiştirme çoğunluğunu kaybetmişti.

Erdoğan uzun süre transferleri dürüstlüğe aykırı gördü hatta anayasayla engellemeyi savundu.

CB sistemi Meclis’e geldiğinde, teklifte “yedek milletvekilliği” de vardı. Bir partiden seçilen vekil istifa ederse başka partiye gidemeyecek, vekilliği düşecek, yerine yedekten seçilen kişi Meclis’e girecekti…

Böyle bir düzenlemenin çok kötü olaylara sebebiyet verebileceği düşünülerek 27 Aralık 2016 günlü oturumda reddedilmişti.

BUGÜN GÜÇLÜ…
Ama bugün Erdoğan güçlüdür. 1946’dan beri hiçbir iktidarın elinde bu kadar yetki ve güç toplanmamıştı. Ana muhalefeti hem yargı eliyle hem transferlerle “silkeliyor.”

Dün “ırkçı, faşist” dediği CHP’li Afyon Belediye Başkanı Burcu Köksal’ı partisine aldı. Burcu Köksal, kendisinden önce transfer olan Mehmet Ali Çelebi’ye “fesli deli Kadir’in yol arkadaşlarının yolunu seçtin” demişti…

Transferler listesi de söylenmiş sözler listesi de uzun…

Özü şu: Türkiye’de siyaset fikir, program, prensip yarışı olmaktan çoktan çıktı. Güç oyununa döndü.

Sorunlar da bu yüzden çözülemiyor zaten.

.

15/05/2026 00:01
14 Mayıs
113
14 Mayıs 1950, Cumhuriyet’in ilanından sonra en önemli dönüşümlerden birinin günüdür.

Üzerinden üç çeyrek asır geçtikten sonra artık objektif gözle bakmak zorunludur.

14 Mayıs 1950’deki ilk hür seçimlerde devlet partisi CHP kaybetmiş, Demokrat Parti kazanmıştır. Hem de nasıl kazanma! O zamanki seçim sistemine göre, oyların yüzde 52.7’sini alan DP, Meclis’te 415 vekil elde etmiştir!

CHP’nin yüzde 39.4 oyla alabildiği vekil sayısı 69’dan ibarettir. İleride Bölükbaşı’nın lider olacağı Millet Partisi yüzde 3 oyla tek vekil almıştır.

ALTIN YILLAR

Muhalif gazeteci Metin Toker 1950-54 dönemini “DP’nin altın yılları” olarak tanımlar. Öküzün yerini traktörün, kağnının yerini römork ve kamyonun almasıyla buğday üretimi on yılda 3.8 milyon tondan 8.4 milyona ulaştı. Çimento üretimi 400 bin tondan 1 milyon 750 bin tona çıktı… Yol, okul, sağlık ve ulaştırma gelişti, izole köy şehre bağlandı…

Şevket Süreyya Aydemir ve Tevfik Çavdar gibi DP’ye uzak yazarlar bu ekonomik atılımı rakamlarla yazmışlardır.

Metin Toker’e göre de “Menderes’in vizyonu CHP’lilerden genişti.”

Sosyolojik olarak, çeyrek asırda devlete entegre olmuş CHP “bürokrat” karakterde, buna karşılık DP “girişimci” karakterde partilerdir.

Özgürlükler açısından; tarladaki, sokaktaki, tezgah veya fabrikadaki, evin mutfağındaki insan, artık iktidarı belirleyen hak sahibi “vatandaş” mertebesine yükseliyordu.

Ezik Anadolu insanının yürüyüşü bile değişecekti.

Dinî hayat üzerindeki baskının kalkması, hâlâ etkileri devem eden, en önemli faktörlerden biridir.

GÜÇ ZEHİRLENMESİ

1954 seçimlerinde Menderes yüzde 58.4 oyla 503 milletvekili kazandı! CHP’ninki yüzde 35 oyla 31 milletvekiliydi. Bölükbaşı’nın partisi Cumhuriyetçi Millet Partisi Kırşehir’in oylarıyla 3 milletvekili kazanabilmişti.

Reisicumhur Celal Bayar, kazanan milletvekillerine yemek verdi ve talimat verdi:

“Kırşehir nasıl bize oy vermez, bir şeyler düşünmek lazım!”

Bu nasıl güç zehirlenmesi!

Bölükbaşı defalarca tutuklanacak, Kırşehir ilçe yapılacaktır!

Muhalefetteyken ve ilk hükümet programında kuvvetler ayrılığını savunan ve böyle bir anayasa yapılacağını söyleyen Menderes, bunu yapmadığı gibi 1957’den sonra da kuvvetler birliğini savunacaktır! Bu konuda Bayar’ın etkisi altında kaldı.

Bayar, kuvvetler birliğini Atatürk’ün temel prensiplerden biridir diyerek savunuyordu.

Üniversiteye, basına ve yargıya baskılar arttı. Tabii yeri DP olan Fevzi Lütfi gibi siyasetçiler, Şerif Mardin gibi akademisyenler artık DP’ye karşı tavır koyuyorlardı.

ARABANIN DEVRİLMESİ

Milli Şef İsmet Paşa 1947-1950 arasında demokrasiye geçişi kolaylaştırdı. Valilere muhalefete baskı yapılmaması için emir verdi. Seçim döneminde muhalefete radyoda konuşma hakkı tanıdı. Seçimleri kaybederse çekileceğini ilan etti.

1946 seçimleri şaibeliydi, 1950 seçimleri özgür ve temizdir.

1950-1960 döneminde, CHP muhalefette olmayı, DP ise kendisine muhalefet edilmesini içine sindiremediler.

Demokrasi ilan edilmiş fakat kuvvetler ayrılığına ve yargı bağımsızlığına dayalı bir anayasa yapılmadığı gibi zihinlerde de bu kavramlar pek yeni ve pek zayıftı.

CHP daha 1951’de inkılapların tehlikede olduğunu söyleyerek üniversite gençliğini “İnkılap Ocakları”nda örgütlemeye başladı. Giderek sert, hırçın muhalefet yaptı.

DP, daha 1952’de muhalefetin radyoda konuşma hakkını kaldırdı. Millet Partisi’ni ve Milliyetçiler Derneği’ni “irtica” suçlamasıyla kapattı. Yargıya, üniversiteye, basına baskıları ağırlaştırdı. Duayen gazeteci Hüseyin Cahit, 80. yaş gününü hapishanede kutladı!

“Tahkikat Komisyonu” ve nihayet Menderes’in deyişiyle “ülkenin idare edilemez hale” gelmesi…

Ali Fuat Başgil’in Menderes’e, istifa ederek CHP’nin de katılacağı bir seçim koalisyonu kurma önerisi son çareydi, Bayar engelledi…

HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ?

27 Mayıs seçimlere gideceğini açıklamış bir iktidarı deviren siyasi bir şekavettir. Mirası, siyasi cinayetler, yargının “devrimci” kadrolaşması, orduda cuntalar ve Türkiye’nin uzun yıllarını israf eden siyasi istikrarsızlıklar oldu.

İktidarda da muhalefette de “hukukun üstünlüğü” kavramı pek zayıftı. Cuntacılarda ve ardından gelen silahlı örgütlerde hiç yoktu.

Tarihin dersi: 21. Yüzyılda hâlâ hukukun üstünlüğünü, yargı bağımsızlığını ve tarafsızlığını evrensel standartlarda sağlayamamış olmak, ne ölçüde “geliştiğimizin” göstergesidir.17/05/2026 00:01
Casus!
171
Hiçbir suç delili olmadan insanların, mesela Gezi davasında, hükümeti devirmeye teşebbüsten ağır hapse mahkûm edildiğini görmüştük! Üstelik bunu Yargıtay onaylamıştı!

Delilsiz mahkumiyetler verildiğini nereden mi biliyorum? 28 yıl ağır hapse mahkûm Tayfun Kahraman hakkında, AYM’nin üstelik üst üste iki kararla, “delil yok, yeniden yargılayın” diyerek verdiği “adil yargılanma hakkının ihlali” kararından biliyorum.

Aynı durumda olanlar uzun bir liste teşkil eder.

Sonucunu kestiremiyorum ama ağır hapis talepli ve aynı şekilde “delilsiz” bir dava da ünlü “casusluk davası”dır.

BU NASIL CASUSLUK?
Biliyorsunuz, İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, iletişimci Necati Özkan, gazeteci Merdan Yanardağ ve Hüseyin Gün adlı biri casusluk suçundan yargılanıyorlar!

Devletin hangi sırrını ele geçirip hangi yabancı devlete vermişler?

İddianamede böyle bir şey yok.

Kısaca kanundaki suç tanımına bakalım:

“Devletin güvenliği veya iç veya dış siyasal yararları bakımından, niteliği itibarıyla, gizli kalması gereken bilgileri, siyasal veya askerî casusluk maksadıyla temin eden kimseye onbeş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezası verilir." (Md. 327)

Peki, sanıklar hangi “bilgileri” vermişler?

İddianameye göre “casusluk” yapılarak verilen bilgiler, “İBB'den 17 çalışanın e-posta adres ve şifreleri”dir. İmamoğlu’nun profesyonel iletişim danışmanı Necati Özkan, bu adres ve şifreleri, casus olduğu varsayılan Hüseyin Gün’e vermiş. Ne zaman? 2019 İBB seçimlerinden 12 gün önce…

İKİ TEMEL SORU
Soru 1: İBB’deki 17 çalışana ait bilgilerin “Devletin güvenliği veya iç veya dış siyasal yararları” ile ilgisi nedir?

Bu konuda iddianamede bu soruya cevap olacak, aydınlatıcı veriler, bulgular yok.

Soru 2: Necati Özkan, bu 17 çalışana ait bilgileri nasıl elde etmiş?

İddianamede bir açıklama yok. Aksine, 2 Mart 2026 tarihli resmi bilirkişi raporuna göre, bu bilgiler İmamoğlu göreve başlamadan önce, 2008, 2016, 2017’de ve 2019’un da Ocak ve Şubat aylarındaki hacklemelerle farklı platformlardan çeşitli internet sistemlerine yayılmıştı. (Sf. 61-62)

Yani İBB’nin AK Parti döneminde.

Demek ki 17 çalışana ait bilgi alışverişi oldu ise, bu:

* Devletin güvenliği veya iç veya dış siyasal yararı ile ilgili değildir; 2018-2019 arasında soruşturma konusu olmamıştır zaten.

* Bu bilgiler bu şekilde önceden internete yayılmış olduğu için gizli de değildi.

Sade bu kadarı bile bırakın tutuklayıp iddianame yazmayı, soruşturma açılmasını bile gereksiz kılar. Dahası…

İletişimci Necati Özkan, Hüseyin’in Gün’ün belediyeye hizmet satmak istediğini, çok para istediği için kabul etmediklerini anlatıyor. Sonra, Gün’ün 3-4 milyon dolar istediği bir hizmet alımını 3 yıl için 42.202 liraya indirmişler!

Takdir etmek gerekirdi.

SEÇİM FAALİYETİ SUÇ MU?
Hüseyin Gün’ün cingöz bir iş insanı olduğu anlaşılıyor. Eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay’dan da Başbakanlık müsteşarlığı döneminde “Türk devleti adına ülke ilişkilerini yönlendirme, yönetme ve idare etme konusunda tam yetki veren bir belge” bile almış.

Necati Özkan duruşmada soruyordu:

“Ortada bir casus ve casusluk faaliyeti varsa, hangi devlet lehine bu eylem gerçekleştirilmiştir?”

Bırakın delili, bir şüphe ifadesi bile yok iddianamede.

Diyelim ki, iddia edilen fiillerin hepsi gerçek… Bunların ne maçla yapıldığını iddianamenin kendisi şöyle anlatıyor:

“Tüm bilgi, belge ve açıklamalar ışığında Siyasal Casusluk suçunun, özellikle 2019 yerel seçimlerini manipüle etme suretiyle desteklenen şüpheli Ekrem İmamoğlu'nun seçimi kazanması sağlanarak başta İstanbul olmak üzere, ülkemiz siyasetinde söz sahibi olunmasının amaçlandığı ve bu amaç doğrultusunda faaliyetlerin gerçekleştiği anlaşılmıştır.''

İddianame hangi hareketlerin “seçimleri manüple etmek” olduğunu söylemiyor.

Ak Parti kazanacaktı da “casusların manipülasyonu” ile mi CHP kazandı?!

Üstelik “seçimi kazanması sağlanarak başta İstanbul olmak üzere, ülkemiz siyasetinde söz sahibi olunmasını amaçlamak…” en temel siyasi haklardan biridir.

İmamoğlu, Necati Özkan ve Merdan Yanardağ’a casusluk isnat edilemez. Bu haksız itham, er geç adaletin kapısından dönecek, bu dava yargının siyasallaşmasının örneklerinden biri olarak tarihe geçecektir.

19/05/2026 00:01
Tarım perişan
235
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın çeyrek asra yaklaşan iktidarında en çok kullandığı kelimelerden biri “faiz”, diğeri “enflasyon”dur. Bu ikisinde de başarısız oldu. Neden başarısız olduğunu da hiç söylemedi.

Dünyadaki ortalama yıllık enflasyon, bizde bir ayda gerçekleşiyor!

Erdoğan söylemese de vatandaş, küçülen ekmeğinde iktisadi gerçeğin ne olduğunu bilfiil yaşıyor.

Vatandaş ekonomi yönetimine inanmıyor. İşte, enflasyon beklentisi, daima Şimşek’in hedeflerinin üzerinde seyrediyor.

En acı ve en çarpıcı olan, dünyada eşi menendi görülmemiş gıda enflasyonudur.

Erdoğan’ın muhalefetteyken “bu zalim iktidar!” diye haykırarak anlattığı “simit hesabı”, artık bütün gıda maddelerinde ve çok daha yakıcı olarak yaşanıyor.

ROKET GİBİ

Neden böyle diye sormadan çözümünü de düşünemeyiz. Nedenler, geçmiş yıllardaki büyük yanlışlardır.

İktisatçı İnan Mutlu, rakamlarla gösterdi: Eylül 2021’deki dünya gıda fiyat ortalamasını 100 kabul edersek, Nisan 2026’da 101.2 olmuş. Dünyada gıda fiyatları yüzde 1 artmış!

Türkiye’de ise Eylül 2021’de 100 lira olan ortalama gıda endeksi, Nisan 2026’da 833 liraya fırlamış, roket gibi fırlamış!

Mutlu Hoca’nın X hesabındaki grafik şöyle:

goruntu-18-05-2026-22-41.png

Açıkça belli: Gıda enflasyonu CB sistemine geçişle kıpırdamış, “faiz sebeptir” politikasıyla roket gibi fırlamış.

2016’DAN 2026’YA

İktisatçı İnan Mutlu, politikanın etkisine dikkat çekerek şöyle diyor:

“2021 yılı; Nas politikasının hayata geçirildiği, ikinci defa Gri Liste’ye girdiğimiz ve hukuktan daha hızla uzaklaşmaya başladığımız önemli bir yıl. Sonuç da tesadüf değil. Yani dış güçler değil.”

‘MİLLİ TARIM PROJESİ’

Elbette doğru fakat dahası var… Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kasım 2016’da Beştepe’de düzenlenen “Milli Tarım Projesi” toplantısında şöyle diyordu:

“Anadolu, dünyanın en kadim tarım ve hayvancılık coğrafyası olmasına rağmen maalesef bugün her iki konuda da olmamız gereken yerin epeyce uzağındayız. Topraklarımız var ama doğru planlama yaparak, yeterli teknik destek sağlayarak hakkıyla değerlendiremiyoruz. Meralarımız var ama et fiyatları almış başını gidiyor, ihtiyacımızı karşılayabilmek için ithalat yapmak zorunda kalıyoruz. Bu kabul edilebilir bir manzara değildir.” (14 Kasım 2016)

Demek ki tarımdaki sorunlar daha 2016’da fark edilecek boyutlara ulaşmıştı. İthalatla bir süre devam etti ama bir yere kadar…

2026 bütçesinde tarıma ayrılan doğrudan ve dolaylı destek 888 milyar lira. Bunun içinde “tarımsal destek”, 168 milyar liradır.

Peki bütçede faizin payı ne? Tam 2.742 trilyon lira!.. Bununla sınırlı kalırsa tabii.

Bütün mesele burada: Geçen on yılda “Ekonomide makro dengeler” çok bozuldu.

BU İKTİDAR REFORM YAPAMAZ

Merhum Ali Fuat Başgil’in sözünü hep tekrarlarım, isterim ki kulaklara küpe olsun: “Siyaset insan ihtiraslarının en çok kabardığı sahadır.” (Vatan, 20 Ocak 1949)

Başgil, bu sebeple iktidarların kuvvetler ayrılığı, bağımsız yargı, sağlam hak ve hürriyetler gibi kurallarla ve kurumlarla sınırlandırılması gerektiğini anlatıyordu; demokrasiye geçiş sürecindeki Türkiye’ye.

Başaramadık bir türlü.

AK Parti Kemal Derviş’in reforme ettiği sağlam bir ekonomi devraldı. Avrupa Birliği sürecinde AK Parti iktidarı reformlarla bu dinamiği geliştirdi. “Makro dengeler” iyileşti.

Bozulma Merkez Bankası bağımsızlığının fiilen iptaliyle başladı. Erdoğan siyasette güçlendikçe “faiz sebeptir” diye baskısını artırdı, kimse durduramadı. Tüm yetkileri kendinde topladı. Seçim için tüketim ve borçlanmayı, dolayısıyla faizi körükledi. Makro dengeler bozuldu.

Tarımdaki çöküntüyü 2016’da fark ettiği halde, bozduğu makro dengeler, on yıldır düzeltmesine imkân vermiyor: Bütçede faize gidecek para 2 trilyon 742 milyar lira!

Dış kaynak getiremeyen bu iktidar esaslı reformlar yapamaz.

Netice: “İdare-i şahsiye” değil, kurallar ve kurumlar.

20/05/2026 00:01
Erdoğan, Bahçeli ve ‘süreç’
94
Cumhurbaşkanı ve AK Parti lideri Erdoğan’la MHP lideri Bahçeli arasında kopması fevkalade zor bir ittifak var. Fakat özellikle “çözüm süreci”nde hayli farklı davranıyorlar.

Bahçeli daha “gayretli”, Erdoğan daha “hesaplı.”

Mesela AİHM üçüncü defa Demirtaş’ın tahliyesi gerektiğine karar verdiğinde Bahçeli şöyle demişti:

“Sayın Demirtaş, hukuki yollardan sonuca ulaşmıştır. Tahliyesi Türkiye için hayırlı olacaktır." (04 Kasım 2025)

Bu hem hukuken hem siyasetçe doğru bir beyandı. Erdoğan ise “yargı neye karar verirse uyarız” diye cevap vermişti. Oysa herkes biliyor ki asıl karar verici, Cumhurbaşkanıdır.

BAHÇELİ’NİN AÇIKLAMALARI

Bahçelinin talep edip de iktidarın mesafeli durduğu örnekler az değil. Son olarak Bahçeli, Türkgün gazetesindeki uzun makalesinde “yeni aşama için bir yol haritası ortaya koymak, bu doğrultuda gerekli mekanizmaları harekete geçirmek gerektiğini” yazdı.

Demek ki bir “yol haritası” henüz yok!

Daha önceki “koordinatör” önerisine iktidardan cevap alamayan Bahçeli, bu makalesinde Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında “Tasfiye ve Düzenleme Sürecini Yönlendirme ve Milli Birlik Komisyonu” ve onun içerisinde “Terörle Mücadele Devlet Koordinasyon Merkezi” kurulmasını talep ediyor.

Öcalan’ın mahkûmiyet halinin devamını vurguluyor, "örgüt üzerindeki etkinliğini sürdürebileceği bir yapı inşa edilmesini” öneriyor. Bunun “silah bırakmalarının daha sağlıklı şekilde yürütülmesini mümkün kılacağını” söylüyor.

ERDOĞAN’IN STRATEJİSİ

Erdoğan Bahçeli’nin önerilerini ne kabul ediyor ne de reddediyor. Ömer Çelik, Bahçeli’nin somut önerilerinden bir tekini bile telaffuz etmeden “Cumhurbaşkanımızın talimatları ve Sayın Bahçeli’nin yaptığı son açıklamaları da dikkate alarak şimdiye kadar yaptığımız çalışmaları tekrar değerlendireceğiz. Yol haritamızı güncelleyerek yolumuza devam edeceğiz” diyerek diplomatik bir dil kullandı.

Çünkü, Erdoğan’ın tavrı seçime endeksli…

Seçimlerin üç beş ay öne alınarak Erdoğan’a adaylık yolunun açılması gündeme geldiği zaman, Erdoğan birkaç somut adım atabilir, hatta Demirtaş tahliye bile edilebilir.

Üç ayaklı bir strateji gözüküyor:

* Milliyetçi -muhafazakâr tabanı çok rahatsız etmeden Meclis’te DEM’in desteğini almak. Erdoğan bazı adımları o zaman atar diye düşünüyorum. Öcalan zaten 2013’te “Erdoğan’ın başkanlığını destekleriz” demiş, Demirtaş’ı da “seni başkan yaptırmayacağız” kampanyası yürüttüğü için eleştirmişti. (6 Eylül 2025)

Kanaatim, Meclis’te DEM’in oylarıyla Erdoğan’a üçüncü defa adaylık yolunun açılacağıdır.

* İkinci ayağı, ana muhalefetin felç edilmesidir. “Mutlak Butlan” kararı çıkarsa partideki kutuplaşma keskinleşir ve şüphesiz seçimlerde muhalefet için ciddi zaaf yaratır. İktidarı değiştirecek tek seçenek, CHP’nin muhalif sağın oylarını da alabilecek, sağla duygusal bağları olan CHP’li bir aday çıkarmaktır. Erdoğan’ı tedirgin eden bu.

* Üçüncü ayak ekonominin, popülizm yapılabilecek bir birikime sahip olabilmesi. Daha yüksek faizle borçlanarak bu kaynağı sağlayabilir ama ne kadar etkili olabilir, ayrı konu.

BENCE YANLIŞ

Bence süreç prensipte doğru ama uygulama dağınık. “Yol haritası” varsa da flu… Bu çok büyük bir zaaftır.

Belli ki Bahçeli “süreç”te bir takım somut sonuçların ortaya çıkması için “gayret” ediyor. Fakat ileri sürdüğü talepler önceden iyi müzakere edilmiş gibi gözükmüyor.

“Koordinatör” kavramı hakkındaki açıklamalarında görülen değişmeler bunun örneğidir.

PKK’nın silah bırakması kesinleşmeden DEM’e el yükseltme imkanı vermekten sakınmak gerekir.

Erdoğan, elindeki devlet bilgilerini Bahçeli ile paylaşmıyor olabilir mi?! Öyleyse niye söylem birliği yok? Bu hayati konuya Erdoğan’ın seçim “hesabı”yla bakması, hele de ana muhalefeti felç etme politikası son derece yanlıştır.

SİYASİ OLGUNLUK

Türkiye’nin en zor ve en kritik sorunu Kürt meselesidir. Evvela iktidarın kanatları birbirine açık olmalı, önemli önerilerle birlikte müzakere edilerek siyaset haline getirilmelidir.

İngiltere’de IRA’yı silahsızlandırma başarısında iktidardaki Tony Blair ile ana muhalefet John Major arasındaki güven çok etkili olmuştu.

Bizde ana muhalefeti felç etme siyaseti, iktidarın hukuk imajını da büsbütün tahrip eder.

Hülasa, herkes Türkiye’nin bu en zor sorununun gerektirdiği siyasi olgunlukla hareket etmelidir.

22/05/2026 00:01
Mutlak butlan
318

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
06:14
İstinaf Mahkemesi’nin CHP hakkındaki “mutlak butlan” kararı hukuken ‘mutlak batıl’dır:

* Mutlak Butlan kararını veren İstinaf Mahkemesi, CHP kurultaylarını onaylayan YSK kararlarını yok saymış, yetki gaspı yapmıştır. Oysa kongre ve seçimler konusunda, seçim yolsuzlukları dahil, tek yetkili YSK’dır, kararlarına itiraz bile edilemez. (Anayasa 79)

* İstinaf, CHP kurultayının yenilenmesine karar verebilirdi, bunu yapmamış Kılıçdaroğlu’nun gelmesine karar vermiştir. Açıkça siyasidir.

* Kurultay’da yolsuzluk yapıldığı iddiasına bakan Ceza Mahkemesi kararını beklemeden mutlak butlan kararı verilmesi yanlış ve siyasidir

* Yargıtay kararını beklemeden ihtiyati tedbir kararı vermek keza yanlış ve siyasidir.

Kılıçdaroğlu’na düşen tarihi ve demokratik görev, Mansur Yavaş’ın belirttiği gibi derhal olağanüstü kongreye gitmektir.

Gelecek yazımda ayrıntılı ele alacağım. Bugünkü yazım şöyle:

Türkiye bir hukuk devleti midir?
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Danıştay’ın kuruluş yıl döneminde yaptığı konuşmayı okurken şu sözlerinin altını çizdim:

“Bundan tam 158 yıl evvel 'Şura-yı Devlet' adıyla kurulduğunda, Sultan Abdülaziz adına okunan nutku hümayunda hukuki güvenlik, adil ve eşit idare ilkelerinin altı çizilmiş; toplumda sınıf farkı gözetmeksizin hukukun herkes için korunacağı taahhüt edilmişti.”

Evet, hukuki güvenlik, adalet, kanun önünde eşitlik konularında o zaman olduğu gibi bugün de yüksek standartlardan uzağız.

‘Türkiye hukuk devleti midir’ sorusuna evet veya hayır diye cevap verilemez. Çünkü hukukumuz var ama ihlallerimiz de var hem epeyce.

ERDOĞAN VE ABDÜLAZİZ

Muhafazakarların yaygın retoriği “iki yüz yıllık taklitçilik” söylemidir. Tanzimat düşmanlığı hem radikal solun hem başta Necip Fazıl olmak üzere, keskin muhafazakarların ortak söylemidir.

Akademik düzeyde eleştiriden ziyade ideolojik polemiktir.

Erdoğan’ın alıntı yaptığı Sultan Abdülaziz, bir Tanzimat hükümdarıydı. Tarihçi Standford Shaw, Abdülhamid dönemini de “Tanzimat’ın en yüksek noktası” olarak tanımlar.

Sultan Aziz’in o nutku 10 Mayıs 1868 tarihlidir. Sadece “eşit vatandaşlık” ve “hukuk güvenliği”ni değil, Erdoğan’ın hazzetmediği “kuvvetler ayrılığı”nı da vurgulamıştı.

Tabii bu nutku Tanzimat ricali yazmış, padişah da “mühr-i hümayun”la onaylamıştı.

“Eşit vatandaşlık” demek, fıkhın teb’a hükümlerinin kaldırılması demekti! Zaten, Abdülaziz, geri kalmamızın sebeplerinden birinin “eski kanun ve nizamlar” olduğunu da söylemişti aynı nutkunda.

Bu konu, “modern hukuk”un ne kadar gerekli olduğunu bugünkü topluma anlatmak için fevkalade önemlidir. CB sisteminde hukuk standartlarımızın gerilemiş olması ne kadar önemli olduğunu göstermiyor mu?

HUKUKİ MODERNLEŞME

Sultan Aziz’in söylediği “hukuki güvenlik” standardını bugün hâlâ gerçekleştiremediğimiz için yatırım gelmiyor. Hukuk konusunda kendisi iyi bir sınav vermemiş olan Adalet Bakanı Akın Gürlek bu gerçeği ifade etmişti:

“Yabancı yatırımcının Türkiye’ye gelebilmesi için hukuki güvenlik zemini oluşturmak istiyoruz…” (27 Nisan)

Abdülaziz o sözlere uymadı fakat Osmanlı’nın o zamanki müesseseleri ve kadrosu bu prensipleri hayata geçirecek kapasiteden çok uzaktı. Bu gerçeği Cevdet Paşa da anlatır.

Osmanlı’nın neden hukuki modernleşme reformlarına ihtiyaç duyduğunu kavramadan ve hele de “taklitçilik” diye suçlayarak çağımızın hukuk standartlarına ulaşmak zordur.

En önemlisi de “otorite” kavramanın fıkıhla mı, anayasa hukukuyla mı tanımlanacağı meselesidir.

Anayasa ve kanunlardan ayrı, fıkhî ritüellerle özel bir otorite anlayışı olursa hukuk devleti düzgün işletilemez. “Hukuk güvenliği… kanun önünde eşitlik” gibi değerler hayata geçirilemez…

262 SENE!

Ceza hukuku tarihinde çığır açan Cesare Beccaria’nın “Suçlar ve Cezalar” adlı klasik eserini genç bir avukatken okumuştum. Geçenlerde tekrar baktım. 1764 yılında yazdığı kitabında şöyle diyor:
“Suçların cezasını ancak kanunlar tayin edebilir… Hakimler kanunun tayin etmediği bir cezayı veremez… Hiçbir hakim, kamu yararı ve güvenliği mülahazasıyla olsa dahi, suç için kanunun biçtiği cezayı ağırlaştıramayacaktır.” (1961 basım, s. 119)

Oysa fıkıh dahil bütün eski hukuk sistemlerinde hükümdarın, hakimlerin hatta idarecilerin “ta’zir” yani uygun gördükleri cezayı verme yetkisi vardı. (Ö.N. Bilmen, Hukuk-ı İslamiye ve Istılahat-ı Fıkhıye Kamusu, cilt 3, s. 306)

Suistimal ve keyfiliğe ne kadar açık değil mi?

Buna son vermek üzere Cevdet Paşa Mecelle Layihası’nda “hakimlerin artık vicdanlarına göre değil kanuna göre karar vereceklerini” yazmıştı.

Anayasa hukukunda Montesquieu neyse, ceza hukukunda Beccaria odur.

Beccaria’nın 262 sene önce felsefi planda açtığı çığırdan, bugün bütün anayasalarda ve bizim anayasamızda şu hüküm vardır:

“Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.” (Madde 38)

Yani devlet başkanı, bakan, vali, kumandan, partici, nüfuzlu kişi hakime müdahale edemeyeceği gibi, hakim de göze girmek için veya ideoloji gayretiyle kanunun öngörmediği bir cezayı veremez, kitabına uyduramaz.

Siz ölçün artık ne ölçüde “hukuk devleti” olduğumuzu ve olmadığımız

24/05/2026 00:01
Anahtar Kılıçdaroğlu’nun elinde
276

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:21
İstinaf Mahkemesi’nin CHP kurultayları hakkında “mutlak butlan” kararı vermesi, hukuken “yetki gaspı”dır. Çünkü parti kongreleri hakkında karar verme yetkisi münhasıran YSK’ya aittir. Nitekim…

İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesi, CHP İl yönetimine “kayyım” atadığı gibi, il kongresinin de “tedbiren durdurulmasına” karar vermişti. Bu, parti kongrelerinin meşruiyeti konusunda adliye mahkemelerinin karar verebilmesi demekti…

Fakat o zamanki YSK, anayasaya, kanuna ve kendi içtihatlarına uygun bir tavırla “başlamış kongre durdurulamaz” diyerek kongrenin meşru olduğuna karar vermiş ve kongre yapılmıştı. (24 Eylül)

Görev alanı bakımından Asliye Mahkemesi ile İstinaf arasında hiçbir fark yoktur.

Buna rağmen İstinaf Mahkemesi, bırakın “başlamış kongre”yi, tamamlanmış ve süreleri dolarak kesinleşmiş 38. Kurultay’ı ve bir talep de olmadığı halde Olağanüstü Kurultay’ı “mutlak butlanla malûl” sayabilmiştir. Hukuken yanlış ama bağlayıcı bir karardır.

YSK ise son kararında “benim yetkim yok” diyerek, İstinaf’ın yetki gaspını zımnen onayladı.

YSK VE YARGITAY YOLU

Mutlak butlan kararının açıklandığı akşam Medyascope kanalında Ruşen Çakır’ın sorularını cevaplandırdım. Hukuki eleştirilerimi yönelttim. Kılıçdaroğlu’nun CHP’ye önemli hizmetleri geçtiğini, şimdi ise Özgür Özel’in liderliğini kitlelerin kabul ettiğini ve bir demokrasi mücadelesi verdiğini, Kılıçdaroğlu’na düşen görevin de “derhal olağanüstü kongreye gitmek”, kararı delegeye bırakmak olduğunu söyledim.

Karar’daki köşemde de bunu yazdım.

Tabii ki YSK ve Yargıtay nezdinde itirazın mümkün olduğunu biliyordum; “derhal kongre”yi vurgulamamın sebebi, yargısal süreçlere yeterince güvenemiyor olmamdır.

Bu sütunda yargı üzerindeki “güçlü siyasi etki”yi defalarca yazdım. (Bu kavram Venedik Komisyonu’nundur.)

Butlan sürecinde de nasıl bir “siyaset-yargı mekiği” işlediğini iktidara yakın kalemler yazdı. Özgür Özel, İstinaf Mahkemesi başkanının “karar vermedik, müzakere halindeyiz” dediğini, nasılsa, öğleden sonra 20 sayfalık butlan kararını açıkladığını anlattı.

Ne olursa olsun, en sağlamı, kararı delegenin vermesidir.

YSK NEDEN NEREYE?

Tarafsız bir yargı kurumu olarak YSK’yı kuran ilk Seçim Kanunu, Şubat 1950’de Milli Şef’in partisi CHP ve ana muhalefet DP tarafından birlikte hazırlanmıştı. Ana muhalefet sözcüsü Adnan Menderes, Meclis’te “büyük memnuniyetle belirteyim ki” diyerek muhalefetin memnuniyetini ifade etmişti. (16 Şubat 1950)

Bizde iyi niyetle yola çıkıp yıllar içinde liderlerin güç hırsının krizlere yol açması, kötü bir talihimizdir.

YSK en krizli yıllarda bile itibarını korudu. Mühürsüz zarflar ve bilhassa 2019 İstanbul Belediye seçimlerinin iptali, YSK’nin tarafsızlığı konusunda şüphelerin ve tartışmaların başlangıcı oldu. İBB Seçimlerinin iptaline, 11 üyeden 4’ü “muhalefet şerhi” yazmıştı, bunlardan biri de o zamanki YSK Başkanı Sadi Güven’di. Hukuken çok kuvvetli metinlerdir bunlar.

YSK TARTIŞILIYOR

Saygın anayasa hukukçusu Prof. Kemal Gözler, YSK’nın 2017’den itibaren tartışılır hale geldiğini, bunun sebebinin yeni atamalarla yargıdaki kadro değişiklikleri olduğunu yazmaktadır.

YSK’nın 11 üyesinden 8’nin değişmesini “büyük kopuş” olarak niteleyen Prof. Gözler makalesinde şu uyarıyı yapar:

“Unutmayalım ki, YSK’nın siyasî iktidar karşısında bağımsız olmadığı bir ülkede seçimlerin dürüstlüğünden her zaman şüphe edilecektir. Seçimlerin dürüstlüğünden şüphe edildiği bir ülkede ise demokrasinin varlığı da şüpheli hâle gelecektir.”

Gözler, haklı olarak, YSK’ya üye seçiminde siyasetin belirleyici olamayacağı bir anayasa değişikliğini savunur.

Mutlak butlan olayından önce de YSK’nın 6 üyesi değişti.

ÇÖZÜM: KURULTAY

Mesele parti meselesinin çok ötesinde seçim ve hukuk güvenliği meselesidir. Demokrasin güçlenmesi, hukukun üstünlüğünün gerçekleşmesi milli bir zarurettir.

Anahtar ve en büyük sorumluluk Kemal Bey’dedir. Devlet Bahçeli, Mansur Yavaş ve Oğuz Kaan Salıcı gibi doğrudan çıkarı olmayan birçok ismin de vurguladığı gibi, CHP’nin en kısa zamanda kurultaya gitmesi, kararı delegenin vermesi Türkiye’de demokrasi ve hukuk devleti için bir zorunluluktur.

Tarih Kılıçdaroğlu’nu o zaman takdirle kaydedecektir.

Muhalefeti zaafa düşürmek demokrasimizdeki “denetim ve denge” zaafını büsbütün derinleştirir, ülkemiz büyük zarar görür.

Herkes bundan sakınmalıdır.

26/05/2026 00:01
Kemal Bey ne yapacak?
216

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:17
Genel Başkanlığı döneminde Kemal Kılıçdaroğlu, yargı bağımsızlığının kaldırıldığını defalarca söyledi, eleştirdi. 2017 referandumundaki temel eleştirilerinden biri yargının bağımsızlığının kalkıyor olmasıydı.

Türkiye’nin hukuken üye olduğu İnsan Hakları Sözleşmesi camiasının bütün kurumları, başta Venedik Komisyonu olmak üzere bu görüştedir.

Kılıçdaroğlu 27 Şubat 2018’de CHP grubunda yaptığı konuşmada, hukuk tarihine önemli bir belge tevdi etmişti, HSK’nın eğitim kitapçığında hakim ve savcılara “Tahliye konusunda Hâkimler Savcılar Kuruluyla mutlaka istişarede bulunulduktan sonra irade oluşturulacaktır” deniliyordu. Kılıçdaroğlu, kitapçığın 6. sayfasında bu ifadenin yer aldığını belirterek “bu ülkede yargı yok, adalet yok, hak yok ve hukuk yok” demişti.

Aynı sorun, CHP’ye yönelik soruşturma ve kararlar için de geçerlidir.

HUKUK GÜVENLİĞİ

Türkiye’de yagının bağımsızlık ve tarafsızlığı konusundaki güvensizlik, muhalefetin algısından ibaret değildir. Yargıya güvensizlik beyan edenlerin oranı Türkiye’de yüzde 71.6’dır. AK Parti tabanın yüzde 59’u güvenirken yüzde 38’i güvenmediğini bildirmiştir. (PanoramaTR, Mayıs 2026)

Kamuoyunun yargı hakkındaki kanaati son derece önemlidir. Hemen bütün hukuk sistemlerinde “yargının bağımsız ve tarafsız olması yetmez, bu konuda inandırıcı olmalıdır” kuralı geçerlidir. Bu, “adil yargılanma hakkı”nın temel unsurlarından biridir. (AYM Başvuru No: 38406/97)

Dahası, Adalet Bakanı Akın Gürlek, “yatırım gelmesi için hukuk güvenliğini sağlayacaklarını” söylemekle bu güvensizliğin varlığını dolaylı olarak kabul etmiştir.

CHP hakkındaki soruşturmalarda da yargı aynı müteahhitleri soruştururken sadece CHP dönemindeki ihale dosyalarını araştırıyor. Bu da yargının tarafsız olmadığı gösteren bir olgu olarak uluslararası belgelere geçmiştir.

MUTLAK BUTLAN KARARI

CHP hakkındaki “mutlak butlan” kararı konusunda hukuk akademisyenlerinin suskunluğunu anlamak, bugünkü şartlarda mümkündür. CB sistemi hakkındaki referandumunda da hukukçu akademisyenlerin çoğu yine susmuştu. Prof. Kemal Gözler bu durumu tarihe tescil etmek üzere “Anayasacıların Suskunluğu” başlıklı bir makale yazmıştı.

Son “mutlak butlan” kararını siyaset dışı hukukçuların pek çoğu eleştirdi.

Türkiye’de YSK da dahil yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda ciddi tartışmalar ve güven sorunu vardır.

İstinaf en azından, delege yolsuzluklarını yargılayan Asliye Ceza mahkemesinin kararını beklemeye karar verebilirdi. Çünkü kaç delegenin sorumlu tutulabileceği konusu hukuken son derece önemlidir. Fakat, İstinaf, ceza mahkemesinin yetkisini gasp ederek, bu konuda kendisi karar verdi. Ardından tutuklamalar yapıldı. Asliye Ceza’nın da ne karar vereceğini öngörmek mümkün değil ama en azından bu usul kuralına uyulabilirdi.

Bu soruşturmaların ve “mutlak butlan” kararının, Kılıçdaroğlu gelsin CHP’yi tertemiz yapsın ve fabrika ayarlarına dönsün diye verilmediği bir gerçektir.

İktidar 2012’den beri Siyasi Etik Yasasını, 2015’ten beri de Avrupa Birliği’nin talep ettiği Yolsuzlukla Mücadele Kanununu çıkarmıyor. Son soruşturmaların hedefi de belli ki ana muhalefeti “silkelemek”tir.

DENETİM VE DENGE

Ana muhalefet başka bir muhafazakâr parti olsaydı da başına aynı şeyler gelecekti.

Bu bakımdan benim endişem, muhalefetin daha fazla zaafa uğramasının ülkemizdeki hukuk ve demokrasi sorularını çok daha ağırlaştıracak olmasıdır.

Çünkü iktidarın, evrensel hukuk yönündeki reformlarla başlayan icraatı, güçlendikçe otoriterleşme yönünde oldu.

İşte bu noktada Kemal Bey’e, mahkeme kararıyla CHP Genel Başkanlığı koltuğuna oturmakla ölçülemeyecek derecede şerefli bir görev düşüyor: Mevcut delegeyle ve süratle olağanüstü kongreye gitmek... Böylece iktidarın hesabını boşa çıkarmak.

Ben meseleye CHP’nin meselesi olarak bakmıyorum. “Denetim ve denge” ilkesini, insanlığın büyük mücadelelerle kazandığı bu yüksek felsefi değerin daha fazla zaafa uğraması endişesiyle bakıyorum.

Muhalefetin zaafı, bu ilkeyi büsbütün zayıflatır çünkü.

Ukalalık saymazsanız, Kennedy’nin “Fazilet mücadelesi” adlı kitabını tavsiye edeceğim. Siyasette insanlar bazen feragatle büyümekte, tarihin takdirini kazanmaktadır.

Bizim siyaset tarihimizde de böyle örnekler vardır. “Takrir-i Sükûn Kanunu”nu kabul etmeyerek Başbakanlıktan feragat eden Fethi Bey, böyle fazilet örneğidir.

NOT: Değerli okurlarımın mübarek kurban bayramını kutlar, hayırlara vesile olmasını dilerim. Sağlıklı, mutla nice bayramlar temenni ederim.

27/05/2026 00:01
Üniversite kapatmak!
125

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
04:56
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın CB Kararı ile Bilgi Üniversitesi’ni kapatması, üç gün sonra ise “YÖK’ün yazısı üzerine” açması birçok bakımdan önemle üzerinde durulması gereken bir sorundur.

* Evvela bir üniversitenin tek imzayla böylesine kolayca kapatılması…

Oysa üniversiteler ancak kanunla kurulabilen ciddiyet ve ehemmiyette akademik kuruluşlardır. Prof. İzzet Özgenç’in belirttiği gibi, kanunla kurulan üniversitenin ancak kanunla kapatılabilmesi lazımdı.

* Böyle fevkalade ciddi bir konuda, gerekli araştırma yapılmadan kapatma kararı verilmesi…

YÖK Başkanı Prof. Erol Özvar’a göre, kapatıldıktan sonra “sunulan raporlar ve güncel durum değerlendirmeleri doğrultusunda Sayın Cumhurbaşkanımız…” öğrenci ve ailelerinin hassasiyetini gözeterek açma kararı verilmiş.

Öğrencileri ve ailelerini elbette alkışlıyorum. Peki, bu “raporlar ve güncel durum”un kapatma kararı verilmeden önce araştırılması gerekmez miydi?!

Bu da CB sisteminin nasıl çalıştığına dair örneklerden biridir.

ÖZERK ÜNİVERSİTE
Bizde matbaanın ve sanayinin gecikmesi nasıl “geri kalmışlığa” mal olduysa, üniversitenin gecikmesi de aynen öyledir.

Avrupa Orta Çağı’nda üniversitenin başlangıcına kadar gitmeyelim. Moskova Üniversitesi 1755’te kurulmuştu. Tarihçi Akdes Nimet Kurat, 1890’larda Rusya’da okuryazarlık oranını yüzde 21 olarak verir. 1914 yılında Rusya’da bilimsel itibara sahip 8 üniversite vardı.

Bizde, çeşitli tecrübe ve hazırlıklardan sonra Darülfünun, resmen 1874’te açıldı, çeşitli aşamalardan geçti. Rusya’dan bile yüz yıl sonra!

Cumhuriyet ilan edildiğinde Türkiye’de bir tek Darülfünun vardı.

1933 Üniversite reformuyla modern üniversite yapısı tesis edildi fakat siyasi ayırımcılıkla birçok bilim insanı üniversiteden atıldı; tıp ve matematik dallarında bile!

Modern “özerk üniversite” zihniyetinin yerleşmediği, siyasetin en üstün değer sanıldığı bir kültürde, iktidarlar üniversiteye baskı yaptı, darbeler birçok öğretim üyesini tasfiye etti. Ak Parti iktidarı da OHAL kararnameleriyle, FETÖ’cü diyerek üniversitede yargısız tasfiyeler yaptı; bu vesileyle solcu birçok akademisyeni de tasfiye etti.

SİYASET VE BİLİM
İktidar, atadığı YÖK vasıtasıyla tüm öğretim üyelerini kontrol etmek için 703 Sayı KHK’yı yasalaştırdığında, AYM, “üniversite özerkliğine aykırıdır” diyerek iptal etmiştir. (K: 2019/20)

AYM’nin bu kararı, özerkliğin doğru bir tanımıdır; iktidarlar üniversite yönetimlerini belirleyemez.

Bizde kimsenin içine sinmeyen budur maalesef.

Her güçlü iktidar, üniversiteyi ve de yargıyı denetim altına almak istedi. Adalet ve bilim kavramları, bizde siyasetin üstünde değer kazanamadı.

DP iktidarı, akademisyenlerin emeklilik yaşını değiştirerek üniversite üzerinde baskı kurmak istediğinde, DP Trabzon Milletvekili tarihçi Prof. Osman Turan, kendi partisinin grup toplantısında buna şöyle itiraz etmişti:

“Üniversitenin özerkliğine zerre kadar halel gelirse o memlekette ilim olamaz, ilim olmayan bir memleketin ise istikbali manen tehlikededir.” (21 Haziran 1954)

Matbaa ve sanayide gecikmemiz gibi üniversite alanında gecikmemizin sonuçlarını “geri kalmışlık” belasıyla yaşamış olmamız, merhum Osman Turan hocamızın ne kadar haklı olduğunu gösterir.

‘SIRA BİZDE’
Kabul edelim ki milletçe zihni hastalıklarımızdan biri, aşırı politizasyondur, “bizden” duygusunun bütün değerlere hükmetmesidir.

İnönü Üniversitesi’nde büyük bir akademik atılım başaran Rektör Prof. Cemil Çelik, “Üniversitelerin İdeolojik Kimliği Olur mu?” başlıklı yazısında muhafazakarların üniversiteye bakışını anlatırken şöyle yazmıştı:

“Önceki dönemlerin yaptığı yanlışlıkları, ideolojik saplantıları, ‘bu sefer sıra bizde’ diye tekrar etmenin bilim üretimine faydasının olamayacağını hepimiz yaşayarak göreceğiz.” (Karar, 15 Ağustos 2017)

Şehir Üniversitesi’ni kapatmak, Boğaziçi Üniversitesi’ni hırpalamak, tek bilimsel makalesi olmayan rektörler atamak, kişilere göre KHK ile YÖK Kanunu’nda geçici tadilat yapmak, tek imzayla üniversite kapatabilmek…

Her ilde bir üniversite mi diyeceksiniz? Üniversiteyi liyakat ölçüsüyle açmak, gençleri ekonominin ihtiyaçlarına göre mesleklendirmek gerekmiyor muydu?

Yargı bağımsızlığı için de üniversite özerkliği için de esaslı reformlar lazım.

29/05/2026 00:01
Hukukun suistimali
139

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:12
CHP hakkındaki “mutlak butlan” kararı, hukukun yanlış uygulanmasıdır. Türkiye CB sistemi tartışmalarında “suistimalci anayasacılık” kavramıyla tanışmıştı. Şimdi partiler hukuku alanda benzer bir kavram ortaya çıkıyor.

Anayasa hukuku uzmanı David Landau tarafından geliştirilen “suistimalci anayasacılık” kavramının anlamı şudur: Doğuş ve varlık sebebi iktidarların sınırlandırılması olan anayasa kavramının, anayasada değişiklikler yapılarak iktidarı tahkim etmek ve özgürlükler üzerinde baskı yaratmak için kullanılması…

Böylece “anayasaya uygun” ve fakat aynı zamanda baskıcı modeller ortaya çıkıyordu.

Bizde 2017 anayasa değişikliğinin bu açıdan tahlili konusunda Prof. Kemal Gözler’in makalesi, temel akademik kaynaktır.

MUTLAK BUTLAN

Evvela, Siyasi Partiler Kanunu’nun 21. Maddesine göre parti kongre ve kurultaylarının geçerli olup olmaması konusunda tek yetkili ve görevli yargı makamı YSK’dır.

İstinaf mahkemesi ise, Medeni Kanun’u uygulayarak CHP kurultayları hakkında “mutlak butlan” kararı verdi.

Parti kurultayları hakkında tek yetkilinin YSK olduğu gerçeğini, MHP’li hukukçu Fethi Yıldız da yazdı. Sonradan açıklamasını sildi ise de 21. Madde yerinde duruyor ve yürürlüktedir.

Dahası, Feti Yıldız, kurultaylar hakkında Asliye Hukuk mahkemelerinin de yetkili olabileceği sanısını yaratan, “siyasi partiler hakkında Türk Medeni Kanunu ve Dernekler Kanunu hükümlerinin uygulanmasına imkan tanıyan düzenlemenin yürürlükten kaldırılması gerektiğini” de yazdı, haklı olarak.

AK Parti’nin önde gelen üç kurucusundan biri olan Bülent Arınç da, mutlak butlan kararını “yetki, görev ve usul hukuku bakımından yanlış buluyorum” diye yazdı.

Anayasa hukuku uzmanı akademisyen Dr. Volkan Aslan da tek yetkilinin YSK olduğunu, İstinaf’ın mutlak butlan kararının yanlış olduğunu yazdı. (Karar, 28 Mayıs)

Fakat İstinaf, Medeni Kanun’daki mutlak mutlan kavramını partiye uygulayarak “heterodoks” bir karar verdi.

Ve, maalesef YSK da içtihadını değiştirdi, kendisinin yetkisiz olduğuna karar verdi!

KAVRAM KARGAŞASI

Hukuk sahasındaki birikimiyle Av. Turgut Kazan, Yargıtay’a göre de parti kurultayları hakkında tek yetkinin YSK olduğunu belirtti. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’ni göre, Asliye Hukuk Mahkemesindeki bir davada, ceza mahkemesinde görülmekte olan bir iddia gündeme geldiğinde, verilmesi gereken karar, ceza mahkemesinin sonunun beklenmesidir. (K: 2020/1135)

Yani İstinaf Mahkemesi, kendisini “görevli” saysa bile, kurultaydaki oylamaya hile karıştırıldığı iddiasıyla yürütülmekte olan ceza davasının sonunu beklemeliydi.

Av. Kazan, suçu araştırma yetkisinin sadece ceza davalarında söz konusu olduğunu, hukuk mahkemesinin ise, sonuçlanmamış bir ceza davasındaki iddialara bakarak karar veremeyeceğini anlatıyor. AYM’nin şu kararını zikrediyor:

“Bir hukuk mahkemesinin, ceza mahkemesi yerine ikame edilmesi gibi bir işlevi olamaz.” (Karar: 22 Mayıs 2005)

Ama bizde oldu! İstinaf ve içtihat değiştiren YSK bu hukuki gerçeği dikkate almadı.

Halbuki, “soruşturma” kavramı bir “ceza muhakemeleri usulü” kavramıdır, “hukuk muhakemeleri usulü” kavramı değildir.

TARİHTEN KORMAK LAZIM

Hukukun teknik sayılabilecek bu gerçeklerini yazmaktaki amacım, konuya tarihçilerin dikkatini çekmektir. Yoksa, bu hukuki gerçeklerin yargıyı ve hele de iktidarı hiç etkilemeyeceğini biliyorum.

İktidarın amacı ana muhalefetin parçalanmasıdır. Bu amaçla hukuku suistimal ederek ana muhalefet hayli uzun sürebilecek bir dehlize soktu.

Kılıçdaroğlu’nun “tedbir kararı varken” yani Yargıtay karar vermeden “kurultay yapılamaz” sözü, hukuken kesinlikle yanlıştır. Kurultay yolu hukuken otoyol kadar açıktır

Hem, Yargıtay’ın ne zaman kararı vereceğini kim bilebilir? Ana muhalefetin sokulduğu “dehliz” uzun sürebilir; hem de seçimler yaklaşırken!

Oysa CHP, 2025 yılı içinde bütün ilçe ve kongrelerini yaparak yeni delegeler seçmiş ve bu yeni delegeler 30 Kasım 2025’te 39. Kurultayda Özgür Özel’i tekrar genel başkan seçmiştir.

İlçe ve illerden seçilip gelen bu delegelerin hükümsüz olduğu hakkında hiçbir yargı kararı yoktur; mümkün de değildir. İstinaf bile buna dokunamamıştır. Demokrasimizin “dehliz”den çıkabilmesi için bu delegelerle birkaç ay içinde kurultaya gidilmelidir.

Herkese tarihi sorumluluğu hatırlatmak isterim. 27 Mayıs’ta “ihtilal mahkemesi” uygulamasına imza vermeyi reddeden merhum Prof. Tahir Taner şöyle demişti:

“Ben tarihten korkarım!”

02/06/2026 00:01
CHP nereye?
146

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:17
CHP lideri Özgür Özel, olağanüstü kurultay toplamak için delegelerin imza işleminin başladığını söyledi.

Fakat delegelerin imzalarıyla alacakları kurultay kararını uygulayıp uygulamamak resmi Genel Başkan Kılıçdaroğlu’nun elinde… Uygulamazsa, Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurmaları ve kongreyi toplaması için mahkemenin “çağrı heyeti” atamasını istemeleri gerekecek.

Ama Türkiye’de artık “kurultay, kongre, delege, Parti Meclisi” deyince hemen akıllara “yargı” ve “iktidar” kavramları geliyor.

Türkiye’de yargı bağımsızlığı çok eskilerden beri yaşanan ağır bir sorun. İstinaf’ın “mutlak butlan” kararı vermesi ve YSK’nın da “yetkim yok” diyerek kenara çekilmesinden sonra zihinlerle yargı ve siyaset kavramları büsbütün iç içe geçti.

HANGİ DELEGELER?
Evvela hangi kurultayın delegelerinden imza toplanıyor?

Evet ortada bir “mutlak butlan” kararı var fakat bu karar, 2023 kurultayının delegeleri hakkında değil, kurultayda yapılan seçimler hakkındadır.

İptal edilen 2023 Kurultayının delegelerine Kılıçdaroğlu’nun da hiç itirazı olmadı. Çünkü o delegeler 2023 yılının Mayıs-Eylül döneminde mahallelerden başlayarak, ilçe ve il kongrelerinde seçilmişlerdir.

Tek itiraz İstanbul’da olmuştu. 45. Asliye Hukuk Mahkemesi, il kongresini iptal etmiş, kayyım atamıştı…

İstanbul delegelerinin imzaları alınmıyor. Özgür Özel ve arkadaşları, ‘kayyım tayin edilmiş bir ilin delegeleri katıldı’ diye bir bahane vermemek için onları dahil etmiyorlar. İmzaları toplanan delegeler, İstanbul hariç, 2023 kurultayına katılmış ve hiç kimsenin itiraz etmediği meşru ve geçerli delegelerdir.

YARGI NE DER?
Sekiz saatte 600 delegenin imza vermesi yeterli sayıda imzasının toplandığını gösteriyor. Bir araya gelip, olağanüstü kurultaya gitmesi için resmi Genel Başkan Kılıçdaroğlu’na dilekçe gönderecekler.

Kılıçdaroğlu. Uygulamazsa ne olur?

Yargıya giderler!

Bakın, yine “yargı” kavramı karşımıza çıktı.

Hatırlayın MHP’de de Meral Akşener, Ümit Özdağ, Koray Aydın ve Sinan Ogan, delegelerin noterden onaylı imzasıyla olağanüstü kongre istemişler, Bahçeli bunu uygulamaya koymamıştı. Muhalifler Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak kongreyi toplamak üzere “çağrı heyeti” atanmasını istemişlerdi. (5 Şubat 2016)

Sulh Hukuk Mahkemesi çağrı heyetini atamış, süreç Yargıtay’dan geçmiş fakat ünlü “Gemerek Mahkemesi”nin tedbir kararıyla adliye koridorlarında tıkanmış, muhalifler mecburen İYİ Parti’yi kurmuştu.

CHP olayında, yargı kurultay yolunu mu açar, yoksa bir “Gemerek Mahkemesi” daha mı bulunur?

Dahası da var: Delegeler kurultay için harekete geçince, Ankara Başsavcılığı da harekete geçti, delegelerin ve birinci derece yakınların mali durumunu araştırıyor! Kurultayı engellemek için şaibe arıyor belli ki!

İşte “öngörülemeyen”, yargının bu tavırlarıdır! “Siyasi sorun” da budur zaten.

ANA MUHALEFETİ SİLKELEMEK
Evvela altı yıla yakın kurultay yapmamış sayılarak CHP’nin genel seçimlere girememe tehlikesi vardır. İktidar bunu göze alamaz.

Fakat hukuki süreçler yine adliye koridorlarında tıkanırsa, taban desteğine sahip Özgür Özel ve arkadaşları, yeni parti kurmak zorunda kalacaklar… Iki parçadan biri çok küçük, diğeri çok büyük olsa bile ana muhalefetin bölünmesi, tam da iktidarın istediği “silkeleme”nin eksiksiz gerçekleşmesi olur. Sadece oy bölünmesi olarak düşünmeyin, CHP’nin kurumsal imkanları fevkalade önemlidir.
İktidarın kabaca son on yılda adım adım otoriterleşmesinin ülkemizi hem siyaseten hem iktisaden ne hale getirdiği ortada. Tüm kamu kurumlarının, tüm erklerin ne hale geldiği ortada.

Yolsuzluk algı indeksindeki, hukuk devleti indeksindeki, akademik özgürlükler indeksindeki düşüşlerimiz, gelir dağılımındaki feci bozulmalar, dışarıya beyin ve sermaye göçü… Hepsi ortada.

KURULTAY YOLU
Kılıçdaroğlu, delegelerin başvurusu üzerine Temmuz ayı içinde kurultayı toplamalıdır. PM listesinde uzlaşarak bu mümkündür. Kılıçdaroğlu geçmişte partisine ve demokrasiye yaptığı hizmetlere kendi eliyle sünger çekmekten sakınmalıdır.

Asıl “arınma”, evrensel standartlarda yolsuzlukla mücadele ve şeffaflık kanunlarının çıkarılması olacaktır.

İmamoğlu engellenmiş ama Özgür Özel’in liderliğini büyük kitleler benimsemiştir. Mansur Yavaş hakkında büyük kitlelerin desteği vardır; Kılıçdaroğlu da kolay itiraz edemez.

Türkiye, içte ve dünyada güven yaratacak kalitede hukuka, kuvvetler ayrılığına, yargı bağımsızlığına, başta Merkez Bankası olmak üzere kamu kurumlarının liyakat ve işlevine dönmezse, önümüzdeki yıllarda daha da ağırlaşacak otoriterleşme ülkenin sıkıntılarını büsbütün artıracaktır.

Tarih de bugünkü aktörler hakkında buna göre karar verecektir.

03/06/2026 00:01
Otoriterleşmenin faturası
132

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:05
Ana muhalefete karşı yargı eliyle kapsamlı bir “silkeleme” operasyonu yürütülüyor. İktidara kesin destek veren MHP lideri Bahçeli bile “demokrasinin hırpalanması” ve “CHP üzerinde oyun oynamanın tehlikeleri” konusunda uyarıda bulunuyor. “Güçlü siyasal kurumlara her zamankinden daha fazla ihtiyaç” duyulan bu dönemde “bölünmüş bir CHP algısı oluşturulmaya şahit olunmaktadır” diyor.

Dünyanın hiçbir demokratik ülkesinde görülmeyen bu tablonun sembolleri “Silivri” ve “mutlak butlan” kavramlarıdır. Kabaca on yıldır adım adım gelişen otoriterleşmenin ulaştığı aşamadır.

İran savaşı devam ederken ortaya çıkan bu tablo çok vahim ama ekonomik göstergeleri korkulduğu kadar etkilemedi. Mehmet Şimşek şöyle diyor:

“Ekonomimiz, karşı karşıya kaldığı çoklu şoklara rağmen büyümesini 23 çeyrektir kesintisiz sürdürdü. Milli gelir yıllıklandırılmış olarak 1,6 trilyon doları aştı."

Böyle düşündükleri için “silkeleme”ye tam gaz devam ediyorlar.

BİRİKİMLİ ETKİLER

Fakat ekonomide suyun üstünde gözükmeyen ciddi sorunlar var. Saygın iktisatçılarımızdan Prof. Selva Demiralp, verilerdeki bozulmanın sarsıcı büyüklükte olmamasının temelinde “denge fiyatı değil, müdahale fiyatı” olduğunu belirtiyor. Yani piyasada dengesini bularak oluşmuş reel fiyatlar değil, Merkez Bankası’nın “müdahale” ederek oluşturduğu fiyatlar…

Prof. Demiralp önemli bir metodolojik vurgu yapıyor:

“Siyasi şokların ve politika hatalarının yarattığı ekonomik hasarı değerlendirmek için kısa vadeli finansal göstergelere değil, uzun vadeli makroekonomik göstergelere bakmak!”

Büyük tarihçi Fernand Braudel, yaşanıp geçmiş olayların birbirini izleyerek ve birikerek nasıl büyük sonuçlar doğurduğunu “uzun süre tarihçiliği” yaklaşımıyla ortaya koymuştu.

İktisatçı Demiralp de makalesinde şöyle diyor:

“Her siyasi şok, her politika hatası, ertelenmiş her reform bu göstergelere iz bırakmakta ve sürdürülebilir büyümeyi aşağı çeken, kalıcı ekonomik hasar olarak geri dönmektedir.”

Otoriterleşmenin iktisadi faturasına da böyle “uzun süreli” verilerle bakmak gerekir. Mesela kişi başı milli gelir…

25.000 DOLAR NEREDE?

Türkiye’de kişi başı gelir 2002 yılında 3 bin 688 dolardı. 2013 yılında 12 bin 614 dolara çıkmıştı. Kabaca yılda 900 dolar artış.

Bu ivmeye bakarak Ali Babacan ve ekibi sektörler bazından teknik çalışmalarla Türkiye’nin 2023 yılında 25.000 dolara ulaşmasını öngörmüşlerdi.

İlk on yılın kurumsal ve hukuki reformlarına devam edilseydi, Türkiye 2023 yılında en azından 25 bin dolara yaklaşırdı.

Ama 2023 yılında, TÜİK’e göre 13 bin 110 dolarda kaldık! Arkamızdaki Balkan ülkeleri bizi geçtiler.

İlk on yıllık dönemde yılda 900 dolar, ikinci on yıllık dönemde yılda 50 dolar artış!

Bu vahim performans düşüklüğünün temelinde “faiz sebeptir” gibi yanlış iktisat politikaları, dış politikada gereksiz kavgalar gibi sebepler var ama temel bir sebep de otoriterleşmedir.

Geldiğimiz noktayı, Adalet Bakanı Gürlek’in şu sözleri ifade ediyor:

“Yabancı yatırımcının Türkiye’ye gelebilmesi için hukuki güvenlik zemini oluşturmak istiyoruz. Yabancı yatırımcı Türkiye’ye gelirken, birinci olarak hukuki güvenlik, ikinci olarak tahkim istiyor…”

SINIRLI İKTİDAR

Modern anayasal devlette iktidarlar kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, temel hak hürriyetler gibi kurallarla sınırlandırılır. Parlamentonun, hür muhalefetin, yargının ve hür medyanın de denetimine tâbidir.

CB sisteminde bu denetimler ya kalktı ya da etkisizleştirildi. Partili Cumhurbaşkanı’nın “yargı üzerindeki güçlü etkisi” ve muhalefetin baskılanması en önemli otoriterleşme kalemleridir.

Merkez Bankası’nın bağımsızlığı da CB sisteminde kaldırıldı.

Türkiye’de CB sistemi bu yapısıyla “hukuk güvenliği” yerine “idare-i şahsiye” tarzını yarattı.

WJP Hukuk Devleti Endeksi’nde “hükümetin sınırlandırılması” konusunda Türkiye’nin puanı 1 üzerinden 0.28 iken, resmen parti diktatörlüğü olan Komünist Çin’de bile yine 1 üzerinden 0.32’dir, bizden yüksektir. Bizden kat kat fazla yatırım alıyor. Demokrasilerle bu puan 0.70’ten 0.90’a kadar çıkıyor.

Anayasal hukuk devletinde birinci ilke, “hükümetin sınırlandırılması”dır. (Limited Governement)

Türkiye’de hukuk güvenliği Adalet Bakanı’nın tanımladığı seviyelere indiği içindir ki yatırım gelmiyor, hatta gidiyor maalesef.

Kalkınma ile hukuk güvenliği arasındaki bire bin ilişkiyi, iktidarın çeyrek yüzyıllık tarihi de gösteriyor.

05/06/2026 00:01
Bahçeli ve CHP
110

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:19
MHP lideri Devlet Bahçeli, CHP’ye karşı yapılan adli operasyonlarda çok göze batan yanlışlardan birkaçını eleştirdi, CHP’nin bölünmemesini de istiyor. Bu açıklamaları, CHP’de bile iyi karşılanmıştı. Fakat bu uzun sürmedi.

Bahçeli önceki gün, Özgür Özel’i suçladı.

MHP lideri, nihayet, iktidarın iki siyasi ayağından biridir. Savunduğu model, Kılıçdaroğlu’nun resmi genel başkanlığına itaat edilmesi, onun da partide “arınma” yaptıktan sonra 9 Eylül’de kongreye gitmesidir.

Oysa CHP tabanının ve milletvekillerinin ezici çoğunluğu yargı işlemlerini iktidarın siyasi operasyonları olarak görüyor, Özgür Özel ve arkadaşlarını destekliyorlar.

HUKUKÇU TEPKİSİ
Temeldeki sorun yargıya güvensizliktir. Tarafsızlığına ve bağımsızlığına güvenilen bir yargı olsaydı böylesine siyasi gerilimlere konu olmazdı.

MHP’li hukukçu Feti Yıldız’ın “hukukun evrensel ilkelerine uyulmasını” istemesi, “masumiyet karinesi, tutuksuz yargılanma, şüpheden sanığın yararlanması, hukuka aykırı delillerin geçersiz olması, hükümlerin ancak duruşmada tartışılmış delillere dayandırılması, AİHM ve AYM kararlarının bağlayıcılığı” gibi hukukun temel değerlerini 2025’ten beri vurgulamasının anlamı açık değil mi?

AK Parti’nin üç temel kurucusundan biri olan ve vicdanının sesini ifade etmekten çekinmeyen hukukçu Bülent Arınç “yetki, görev ve usul hukuku bakımından yanlış buluyorum” diye açıklama yaptı.

Şimdi, Cumhur İttifakı mahallesindeki vicdan sahibi hukukçuların da böyle eleştiri ve uyarılarda bulunduğu yargı operasyonları hakkında CHP’lilerden uysallık beklemek gerçekçi ve adil değildir.

YARGININ SİYASALLAŞMASI
İktidar, yargıyı siyasallaştırmaya 2014 Haziran’ında başladı, soruşturmalarda yargı görevlilerine emir ve talimat vermeyi suç olmaktan çıkardı! (TCK 277)

Uç defa kanun ve bir de OHAL döneminde KHK ile Yargıtay ve Danıştay’ın kadrosunu azaltıp ardından artırarak değiştirdi.

Bugüne kadar göreve alınan 13 bin civarındaki hakim ve savcı “mülakat”la belirlendi.

En önemlisi, CB sisteminde HSK üyelerinin tamamını partili cumhurbaşkanı ile Meclis’teki iktidar grubunun belirlemesidir. Böylece partili cumhurbaşkanı, “yargı üzerinde güçlü bir siyasi etki” elde etti. (Venedik Kom. CDL-AD(2024)041, paragraf 118)

Bahçeli de bunun sakıncalarını görmüş olmalı ki, kendi anayasa taslağında “yargı ayrılığı sistemi” kavramını ve HSK yerine de “Yargı Yüksek Kurulu”nu teklif etmişti. (4 Mayıs 2021)

CB sisteminde, İmamoğlu davalarında 12 defa hakim değiştirilmesi hiçbir şekilde normal görülemez. Kararları beğenilmediği için dosyadan uzaklaştırılan hakimler, çok uzun bir liste oluşturur.

AİHM ve AYM kararlarını uygulamayan hakimler ise en yüksek mertebelere terfi ettiriliyor.

CHP hakkındaki işlemler işte bu yargı tarafından yapıldığı içindir ki yoğun tartışmalara, tepkilere sebep oluyor.

‘HUKUKUN DIŞINA…’
Prof. İzzet Özgenç, en saygın ceza hukukçularımızdan biridir. İktidarın reformlar döneminde Başbakan / Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın fahrî ve en yakın bir danışmanıydı. Altı sene önce şu açıklamayı yapmıştı:

“Ülkemizde, hukukun dışına çıkılma yönünde hızlı bir süreç yaşanmaktadır. Normal şartlarda bir Cumhuriyet savcısının soruşturma başlatmaması gereken hadiseler dolayısıyla, sonuçsuz kalacağı daha baştan açık seçik ortada olmasına rağmen, çeşitli soruşturma işlemlerinin yapılması, ibretlik bir durumdur…” (18 Nisan 2020)

İşte, bir yıldır CHP hakkındaki yargı işlemleri bu sürecin zamanımızda ulaştığı aşamadır.

CHP’liler dahil bütün belediyelerde yolsuzluklar olmuştur, dürüstleri de elbette az değildir. Sorun, yargıya güvenle ilgilidir.

İşte, aynı müteahhitlerin CHP’li belediyelerden aldığı ihaleler soruşturuluyor, Ak Parti döneminde aldığı ihaleler ise soru konusu bile yapılmıyor.

‘SİYASETİN GEREĞİ…’
Sayın Bahçeli, bizdeki siyasetin olağan bir gününde Özgür Özel hakkında ağır sözler ettikten sonra, aksam Meclis resepsiyonunda “Birbirimizi kırmıyoruz inşallah. Üzülme, bazen siyaseten söylememiz gerekenler oluyor, siyasetin gereği olarak." demişti. (1 Ekim 2024)

Evet, bizde maalesef böyledir.

Sayın Bahçeli, olağanüstü sorunlarla karşı karşıya olan Özel’e de aynı hakkı tanımalıdır.

Hemen şunu da belirteyim: Özel, mücadelesini verirken cesaret kadar itidal sembolü de olmalı, her şeyden önce ülkeyi daha iyi yönetecekleri konusunda, arayış halindeki vatandaşa güven vermelidir.

Netice: Hukuk siyasetten üstün olmalıdır.

..7/06/2026 00:01
1930’lardan bugüne
136

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
04:36
Arkadaşımız İbrahim Kiras’ın bıraktığı yerden devam etmek istiyorum.

Mükemmel bir tarih araştırmacısı olan Kiras, Atatürk’ün 1930’daki sözlerini alıntılamıştı. İçte ve dışta görünümün “diktatör manzarası” olduğunu söyleyen Atatürk, miras olarak millete istibdat müessesesi bırakmak ve tarihe öyle geçmek istemediğini söylemişti.

Atatürk, “hürriyet” kavramının tanımında fikirleri epey farklı olsa da karakter sağlamlığına tam güvendiği arkadaşı Fethi Bey’e bir muhalefet fırkası (partisi) kurduracaktı.

Biliyorsunuz, ‘Liberal’ demek olan ‘Serbest’ adlı muhalif parti böyle kuruldu, üç ay sonra kendini kapatmak zorunda kalacaktı.

Kiras bu fevkalade önemli tarihi tecrübeden bugün için sorular çıkarıyordu:

“Başta Cumhurbaşkanı Erdoğan olmak üzere, yönetici kadrolar ‘Bugünkü manzaramız’ hakkında ne düşünüyorlardır acaba?

2002’den bugüne kadar bu ‘manzara’nın nasıl şekillendiğini kendi kendilerince tahlil ediyorlar mıdır?

‘Bugünkü manzaramız aşağı yukarı bir otokrasi manzarasıdır’ diye bir özeleştiri yapıyorlar mıdır?”

DEĞİŞİM DİNAMİĞİ

Artık adı resmen de “Kemalizm” olan rejime en itaatli kesimler 1930’larda Doğu ve İç Anadolu’ydu. Ege ve Akdeniz canlı muhalefet bölgeleriydi. Fethi Bey’in Eylül 1930’daki İzmir gezisinde tüm Ege’de yer yerinden oynamıştı.

Daima alkış görmüş olan rejim, muhalefetin bu kadarını beklemiyordu.

Ekim ayında belediye seçimleri yapılacaktı. Kadınlar ilk defa seçme ve seçilme hakkına bu seçimlerde sahip olmuşlardı.

Atatürk, kardeşi Makbule Hanım’ı Serbest Fırka listesinden belediye Meclis’ine aday yapmıştı. Bu bir güvenceydi. Dönemin önde gelen muhalif kadınlarından solcu Suat Derviş ve feminist diyebileceğimiz Nezihe Muhiddin de muhalif adaylar arasındaydı. Gayri müslim vatandaşların da bu partiden aday olmaları dikkat çekiyordu.

Toplumda sivil “değişim” dinamiği Serbest Fırka’da kendini gösteriyordu. CHP ise “devlet”le bütünleşmişti; kumandanlar, valiler, kaymakamlar, emniyet müdürleri, savcılar… Ve elbette vergi tahsildarları…

ANTALYA SEÇİMLERİ

Ekimdeki Antalya seçimleri olaylı geçti. Vali ile emrindeki zabıta (polis) ve jandarma, devlet partisini kazandırmaya ahdetmişlerdi.

Oy vermeye gidenleri durduruyorlar, CHP’ye oy vereceklerinden emin olmadıkça bırakmıyorlar, biriken halkla itişip kakışmalar yaşanıyordu.

Antalya Türk Ocakları Başkanı Dr. Burhanettin Onat’ı burada bir sivil toplum önderi, bir hürriyet mücadelecisi olarak rahmetle ve hürmetle anıyorum. Hem muhalefet ruhunun gelişmesinde büyük rolü olmuş, hem olayları yatıştırmaya çalışmıştır. Sonra belediye başkanı seçildi.

DP’de yer alacak fakat orada da Menderes’in otoriterleşmesine karşı çıkacaktır.

Antalyalılar en güzel caddelerden birine Burhanettin Onat adını vererek kadirşinaslıklarını göstermişlerdir.

Çatışmalarda üç kişi yaralanmış, 200 kişi tutuklanıp hapse konulmuştur.

‘YAŞASIN ADLİYE’

Tutuklananlar hakkında Antalya adliyesi tahliye kararı verdi fakat vali yargı kararını uygulamadı. Antalya Ağır Ceza Mahkemesi Reisi Sadık Bey, gece yatağından kalkıp savcıyı da yanına alarak Adliye Binasına geldi. Soyadını bulamadım. Bakanlıkla da görüşerek tutukluların tamamının tahliyesini sağladı. Gecenin karanlığında “Yaşasın adliye” haykırışları yükseliyordu. (Son Posta, 22 Ekim 1930)

Başka yerlerde benzer hadiseler cereyan etti. İşte Son Posta gazetesinin 12 Ekim 1930 günlü manşeti:

goruntu-6-06-2026-20-12.png

Fethi Bey, 15 Kasım’da Meclis’teki konuşmasında bağımsız ve tarafsız hakimlere teşekkür etti.

Gerçi Samsun dışında her yerde sandıktan devlet partisi çıktı. Cumhurbaşkanı Atatürk, Genel Sekreteri’ne şöyle dedi:

“Kazanan idare fırkasıdır, yani jandarma, polis, nahiye müdürü, kaymakam ve valiler. Bunu bilesin.” (Hasan Rıza Soyak, Atatürk’ten Hatıralar, s. 418)

İbrahim Kiras’ın haklı sorularına ben de bir soru eklemek isterim. Bugünkü iktidar sahipleri, ‘yargıya güvensizlik bizde niye dünyadaki en alt sıralardadır?’ diye bir özeleştiri yapıyorlar mıdır?

Üstelik bugün 21. Yüzyıldayız.

09/06/2026 00:01
Atatürk ve Erdoğan
229

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:11
Atatürk ve Erdoğan mukayese edilemez. Çünkü görev yaptıkları devirler, karşılaştıkları sorunlar, dünya görüşleri çok farklıdır.

En önemlisi, Atatürk’ün Milli Mücadele gibi muazzam bir aksiyona liderlik ve başkumandanlık etmesindeki üstün başarısı emsalsizdir; buna diplomasi başarısını de eklemeliyiz.

İkincisi, zaferden sonraki rejimin cumhuriyet olması tabii bir hadiseydi, saltanat bir yıl önce oybirliğiyle kaldırılmıştı. Fakat bunu “devrimci cumhuriyet” olarak gerçekleştiren, Gazi’dir.

Erdoğan’ın hayatında böyle iki muazzam hadise yoktur. Çok şükür ki Türkiye ne işgale uğramıştır ne de Cumhuriyet’ten dönüş hayal edilebilir.

Ak Parti iktidarının ekonomide “cumhuriyet devrinin tümünden büyük işleri yaptık” propagandası hem maddi olarak yanlıştır hem yanlış bir mukayesedir. Her iktidar, kendisinden önce yapılmayanları yapmıştır.

MUKAYESELİ TARİH

Mukayeseli tarih son derece önemli bir bilim dalıdır. Fakat farklı devirler mukayese edilmez, benzer süreçler mukayese edilir. Türk, Rus, Japon modernleşmelerinin mukayesesi gibi…

Yunanistan’ın 1926 Üniversite reformuyla bizim 1933’teki üniversite reformumuz da mukayese edilebilir.

1930’lar ve 40’lardaki liderleri birbiriyle mukayese edebiliriz. Ama Churchill veya Roosvelt’le bugünkü herhangi bir lideri mukayese edemeyiz.

İbrahim Kiras’ın ve benim 1930’lardaki Serbest Fırka hadisesinden bahseden yazılarımızda da bir “mukayese” yoktu. Yaptığımız şey, zamanımızda da “bugünkü manzaramız aşağı yukarı otokrasidir” uyarısı yapmak ve bağımsız vicdan sahibi hakimlerin önemini vurgulamaktı.

Ama bazı okurlarımız “teneke ile pırlanta mukayese edilemez” diye yazdılar. Bir muhafazakar da tersini iddia edebilir. Bunlar “mukayese” değildir, ‘ahistoric’ yani tarihle ilgisiz sübjektif hissiyattır.

‘KUDRETİ SARSILMAZ REİS’

Tarihte yüzeydeki hadiselerin altındaki dip dalgaları uzun sürelidir. Her milletin tarihindeki “otoriter kültür” gibi... Uzun asırlarda olaylar, aktörler, kurumlar çok değişir ama mesela itaat kültürü, otoritenin ululaştırılması veya özgürlük düşüncesinin ortaya çıkması gibi dip dalgaları temel faktörlerdir.

811 yıl önceki Magna Carta bu sebeple hâlâ günceldir ama hiçbir anayasacı bugünkü bir anayasayla Magna Carta’yı “mukayese” etmez.

Atatürk ve Erdoğan da mukayese edilemez ama bir benzer tarafları vardır: Olabildiğince fazla yetkiyi, gücü elinde toplamak.

Uzun asırlar içinde mutlakiyet çağlarının ardından, teoride kuvvetler ayrılığını savunan Meşrutiyet pek etkili olamamış, Türkiye kuvvetler birliğine geçmiştir.

Atatürk daima kuvvetler birliğini ve Nutuk’taki ifadesiyle “kabiliyet ve kudreti sarsılmaz bir reis” modelini savundu ve uyguladı.

CHP’nin 1947 kurultayında İsmet Paşa, “kuvvetler birliği”ni Tüzük’ten çıkarmak istediğinde, Süreyya Örgeevren, Feridun Fikri gibi katı Kemalistler, bunun Kemalizm’e aykırı olacağını söyleyerek engellemişlerdi. (Cumhuriyet, 2 Aralık 1947)

Atatürk’ün gelecek için de tek doğru modeli inşa ettiğine ‘inanmış’lardı da ondan.

Raymond Aron’un “seküler dinler” dediği bu siyasi inanış tarzı, Türkiye’de kuvvetler ayrılığının yerleşmesini geciktirdi. Sol ve liberal fikirleri bile yasaklayarak kültürel çeşitlenmeyi de geciktirdi.

ERDOĞAN’IN MODELİ

Zamanımızda Erdoğan’ın da kendisini “kabiliyet ve kudreti sarsılmaz bir reis” gibi gördüğünün kanıtı, CB sistemini kurması ve otoritesini gittikçe takviye etmesidir.

CHP’nin bugün “tek adam” ve “parti devleti” gibi kavramlarla Erdoğan'a yönelttiği haklı eleştirilerin toplumsal hafızadaki referansları Tek Parti dönemidir

Oysa hemen İnönü’nün; Atatürk dönemindeki “parti devleti” modelini 1939’da, “Şef” modelini 1946’da, Kemalizm kavramını da 1953’te CHP programından çıkardığını unutmamak gerekir.

Atatürk, icraatının neticelerini göremeden vefat etti, İnönü ise gördü, gözlemledi. Terakkiperver Fırka’nın ve Serbest Fırka’nın kapatılması konusunda “yanlış yaptık” dedi.

Hele de bir tarihçinin bunları yanlış bulması tabiidir.

Erdoğan’ın “kudreti sarsılmaz bir reis” odaklı CB sistemi, Türkiye’nin ulaştığı eğitim, şehirleşme, ekonomi, dünyaya açılma ve demokrasi birikimi karşısında anakroniktir.

Doğru olan kuvvetler ayrılığı, bağımsız ve tarafsız yargı, güçlü muhalefet ve özgür medya ile “kudreti sınırlanmış”, denetlenen ve dengelenen bir hukuk devleti modelidir.

Bunun kanıtı, bizatihi cumhuriyet tarihidir.

10/06/2026 00:01
Muhalefetin boğazını sıkmak
183

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:13
Sorun, bir partinin lehinde veya aleyhinde olmasının ötesinde, demokrasimizin saplandığı “ana muhalefet krizi”dir.

Krizin temelinde yargının “âdil hakem” görevini yapmaması veya yapamaması vardır. Partili Cumhurbaşkanının “yargı üzerinde güçlü etkisi” uluslararası hukuk belgelerine geçmiş bir gerçektir. Hakim ve savcıların tayininde, terfiinde ve rütbe tenzilinde kadir-i mutlak yetkisi olan HSK üyelerini de partili Cumhurbaşkanı ile iktidarın Meclis grubu belirliyor.

Bu yüzden zaten yeterince güven duyulmayan yargı, bir de bağımsız hukuk çevrelerinde şiddetle eleştirilen “mutlak butlan” kararını verince CHP’nin içi, planlandığı şekilde karıştı.

Yargı CHP’nin Kasım 2023’teki 38. kurultayını iptal etmişti.

Eylül 2025’teki Olağanüstü Kurultayını iptal etmişti.

Kasım 2025’teki 39. kurultayını iptal etmişti.

Bu kurultaylarda ‘değişimci’ ekip yani Özgür özel ve arkadaşları seçilmişti.

Yargı bu kurultayların hepsini iptal etti ve “2023 öncesi”ne, yani Kılıçdaroğlu’nun genel başkanlığına karar verdi.

KILIÇDAROĞLU’NUN MÜCADELESİ

Hangi parti tabanı olsa bu tabloya tepki duyar. CHP tabanı büyük tepki duyduğu gibi, muhalefetin zaafa düşmesinden demokrasi adına endişe edenler de tepki duymaktadır.

Yapılan, “silkeleme”nin ötesinde, ana muhalefetin boğazını sıkmaktır.

CHP tabanının, örgütlerinin, milletvekillerinin ve delegelerin büyük çoğunluğu “Değişim”i yani Özgür Özel ve arkadaşlarını destekliyor. Dünkü grup toplantısı bunu gösterdi. İki taraf arasında fevkalade çirkin fiili çatışmalar çıkabilirdi. Kılıçdaroğlu doğru bir kararla, ısrarından vazgeçti, kendi toplantısını parti genel merkezinde yaptı.

Kemal Bey’in bu doğru davranışı, CHP’nin bölünmesi gibi çok daha büyük bir olayı önlemenin de mümkün olduğuna dair değerli bir örnektir.

Kemal Kılıçdaroğlu 13 yılık Genel Başkanlığı döneminde partisini iyi temsil etti.

Kılıçdaroğlu’nun 15 Haziran 2017'de Ankara'da Güvenpark'ta başlayıp 9 Temmuz’da Maltepe'de tamamladığı “Adalet Yürüyüşü”nü CHP’liler unutmamalı, bilhassa da Kemal Bey’in kendisi unutmamalıdır.

O yaşta, yaz sıcağında 420 kilometreyi 24 günde yürümek asla unutulacak bir hareket değildir.

O dönemde iktidarın Kemal Bey hakkında söyledikleri, onun kimliğini istismar eden konuşmaları, hele de onu terör işbirlikçisiymiş gibi gösteren “ama montaj, ama şu ama bu” tertipleri…

Bugün Kemal Bey’e yol açıyorlar ve destekliyorlarsa, bu CHP’nin “arınması” için değil, bölünmesi içindir!

ŞERİF MARDİN’İN UYARISI

Ben kendimi Terakkiperver Fırka’ya, Serbest Fırka’ya, Demokrat Parti’ye yakın hissederim. Fakat tarihten şu gerçeği de öğrendim ki, iktidarların aşırı güçlenmesi, “denetim ve denge”yi yok ediyor. Ülkede karşılıklı “bizden” kabileleri oluşuyor. Hukuk, siyaset altında eziliyor. Hepsinden önemlisi iş, üretim, bilim, sanat, tefekkür üretmesi gereken zihinlerimiz siyasetin istilası altında kalıyor.

Bizde sosyoloji biliminin en büyük ismi merhum Şerif Mardin Hocamız daha 1966 yılında şöyle yazmıştı:

“Türkiye’de sürekli muhalefetin boğazının sıkılmasının yol açtığı en önemli kayıp sosyal ve iktisadi yaratıcılığın engellenmesi olmuştur…” (Türk Modernleşmesi, Sf. 190, İletişim Yayınları)

Niye yüz yılda Japonya, elli yılda Güney Kore olamadık?

1960’lardaki iktidardan ve muhalefetten hiç kimse bugüne kalmadı. Fakat bu berbat siyasi gelenek devam ediyor.

KILIÇDAROĞLU’NUN SORUMLULUĞU

Benim derdim şu veya bu parti değil, demokrasinin sandık kadar önemli unsurları olan “denetim ve denge”dir, bağımsız ve tarafsız yargının elinde “hukukun üstünlüğü”dür.

CHP’nin bölünmesi iktidarın daha da otoriterleşmesi, demokratik ve hukuki değerlerin daha fazla hasara uğraması olur.

İşte ülke bu durumdayken, perşembe günü, 2020 kadrosuyla CHP Parti Meclisi toplanacak. Kılıçdaroğlu’na büyük sorumluluk düşüyor. Mansur Yavaş’ın dediği gibi, “Milyonlarca CHP’li, sahip olduğunuz tecrübe ve devlet adamlığı birikimiyle sağduyulu bir yaklaşım göstermenizi beklemektedir.”

Sadece CHP’liler değil, demokratik hukuk devleti hassasiyeti olan geniş kitleler de beklentisidir.

Kılıçdaroğlu yargı kararlarının kendisine verdiği “resmi” gücün, toplumsal karşılığının olmadığını görmelidir.

Yeni seçilecek Parti Meclisinin terkibinde uzlaşarak Kılıçdaroğlu’nun da kabulüyle “Temmuz içinde olağanüstü kurultay” kararı alınmalıdır. Bu, hem Türkiye’yi bu krizden kurtarır hem Kılıçdaroğlu’nun 13 yıllık mücadelesine uygun bir davranış olur.

12/06/2026 00:01
İki başkan
101

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:11
Bir önceki Fed Başkanı Jerome Powell ve TCMB Başkanı Fatih Karahan...

Trump “enflasyonu seviyorum” diye konuştu. Tabii bizim Bakan Nurettin Nebati’nin “enflasyonu düşürmek yerine büyümeyi tercih ettik” şeklindeki sözünü hatırladım. (6 Haziran 2022)

Özeti, “enflasyonlu büyüme” demekti. Enflasyonu zirvelere bu çıkarttı.

ABD’de yüzde 9.1’e çıkan enflasyon, Fed Başkanı Powell’ın sıkı politikası sayesinde 2025’ten yüzde 2.5’e düşürülmüştü. Yıllık yüzde 2.5 evet!

Popülist Trump, başkanlığının ilk döneminde de şimdiki ikinci döneminde de Powell’a “faizi indir” diye baskı yaptı. Emirle faiz inecek, para bollaşacak Trump da seçim kazanacaktı.

Powel “laf dinlemedi”, ekonomi biliminin doğrularından taviz vermedi.

Trump Powell’a “aptal” (stupid) dedi. “Kendimi Fed başkanı atamam mümkün mü acaba?” diye konuştu. (18 Mayıs 2025)

Kim, neyi bu megalomandan daha iyi bilebilirdi ki?!

GÜVENİLİR OLMAK

Trump, Fed’deki bir inşaatta yolsuzluk yaptı diye Powell’a çamur attı. Bağımsız federal yargıç James Boasberg bu suçlamayı iptal etti.

Öyle ya, kurumların bağımsızlığını bağımsız yargı koruyabilir ancak. Trump, hiçbir şey yapamadı.

Geçen Nisan sonunda Pawell’ın süresi dolduğunda Trump bir karikatür yayınladı; güçlü bir el, Powell’ı çöp tenekesine atıyordu; altında “ABD için bir felaketti” diye yazmıştı.

Kamu görevinde liyakat ve ahlakın simge şahsiyetlerinden biri olan Powell, veda konuşmasında şunları söyledi:

“Biz yalnızca Amerikan halkı için bu işleri yapıyoruz, ‘seçim yaklaşıyor, ekonomiyi hızlandırmak ya da yavaşlatmak istiyoruz’ diye düşünmüyoruz. Eğer bunu yapıyor olsaydık, hiçbir güvenilirliğimiz kalmazdı, piyasalar bize olan inancını yitirirdi ve enflasyonu kontrol etme kapasitemize duyulan saygı tamamen ortadan kalkardı.” (30 Nisan)

İlkeli ve güvenilir olmak! Bütün mesele budur.

Türkiye’nin enflasyonda dünyadaki en kötü birkaç örnekten biri olmasının sebebi, hem “faiz sebeptir” gibi yanlış politikalardır hem “laf dinlemedi” denilerek kurumların siyaset tarafından ezilmesi, “güven”in sarsılmasıdır.

‘İSLAM EKONOMİSİ’

İstanbul’da geçen hafta yapılan “3. Küresel İslami Ekonomi Zirvesi”ni izlediniz mi? Ben Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın konuşmalarını okudum.

Erdoğan’ın “Faizin olduğu yerde bereket olmaz” sözü çok yankılandı. Evet, Ali Babacan’ın söylediği gibi “hazineye en çok faiz ödeten Cumhurbaşkanı”dır, 2.7 trilyon lira faize gidiyor. Tarıma destek bunun onda biri!

AA’ya göre, Cumhurbaşkanı, “faize dayalı sistemin adalet ve bereket üretmediğini savunurken, İslam iktisadının sosyal refah, dayanışma, risk paylaşımı ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleriyle yeni bir ekonomik yaklaşım sunduğunu” söylemiş.

Erdoğan altı yıl önce de “İslam iktisadı krizden çıkışın anahtarıdır” demişti. (14 Haziran 2020)

Madem böyle, niye Mehmet Şimşek’i getirerek faizi yüzde 50’ye (şimdi yüzde 40) çıkardı? Niye kemer sıkıyor?..

SERVETTEN SERMAYEYE

Başkan Fatih Karahan’ın konuşmasını içim açılarak okudum, grafiklerini dikkatle inceledim. Bir cümlesi şöyle:

“Sermaye oluşumunun temelinde güven, fiyat istikrarı, sağlıklı yatırım ortamı ve etkin finansal aracılık vardır… Temel sorun, servetin üretim, gelir, inovasyon, istihdam ve verimlilik yaratacak biçimde üretken sermayeye dönüştürülmesi gerekir. Özellikle güven unsuru sermaye oluşumunun temel yapı taşlarından biridir.”

Tüm iktisat tarihinin ve ortodoks iktisadın özetidir bu. Dünyada bağımsız Merkez Bankalarının görevi, politikacıların popülizmine karşı bunu korumaktır.

Şimdi, yollarına halılar serip beklediğimiz yatırımcılar, “Erdoğan İslam ekonomisi mi uygulayacak… Yine faiz sebep mi?..” diye düşünsünler mi, düşünmesinler mi?

İktisatçılar, vakıflar, piyasa aktörleri elbette faizsiz finans arayışında olabilirler. Finansman kaynaklarının çeşitlenmesi, bu arada “yeşil sermaye”nin de gelişmesi elbette iyidir. Ama ekonomide sistem arayışının devlet adına söylenmesi, yatırımcıda “güven” sarsmaz mı?

Merkez Bankası da mutlaka Fed gibi bağımsız olmalıdır.

Hele de “hukuk güvenliği” sorunu! Yargı bağımsız olmadan bu da imkansız.

Ve bir soru: Osmanlı vezirleri en büyük iş adamlarından daha büyük servet sahibiydiler. Karahan’ın deyişiyle, “servetin sermayeye dönüşmesi” niye bizde olmadı?

Geri kalmışlığın anahtarıdır bu soru.

16/06/2026 00:01
Erdoğan ve CHP
160

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:13
Cumhurbaşkanı Erdoğan, anayasal süresini doldurup kenara çekilecek gibi değil, hırslı, kararlı bir aday gibi hareket ediyor.

Nasıl tekrar aday olabilir?.. Benim tahminim, Meclis’te Cumhur İttifakı’nın ve DEM Parti’nin oylarıyla seçimleri birkaç ay öne alarak…

Kılıçdaroğlu’nun CHP’si nasıl davranır? Göreceğiz.

Fakat seçim kazanması bu kadar kolay değil.

DEM seçmeni “Çözüm süreci” uğruna seçimlerde de Erdoğan’a oy verir mi? Veya ne ölçüde oy verir?

Fakat Erdoğan’ın daha büyük sıkıntısı, hem dar gelirlilerle hem sanayici ve üreticisiyle Türkiye’nin yaşamakta olduğu ağır iktisadi sorunlardır.

EKONOMİDE DARALMA
Yüzde 40’ın üzerinde hatta yüzde 52’yi gördüğü seçimlerde Erdoğan Avrupa (Kopenhag) standartları yönünde reformları temsil ediyor, ekonomi “rasyonel” yönetiliyor, ülkeye yatırım geliyordu.

İlk on yılda fert başına gelirin yılda 900 dolar, ikinci on yıllık dönemde ise yılda 50 dolarcık artması her şeyin özetidir.

Son on yılda artan otoriterleşme “hukuk güvenliği”ni sarstı. CB sisteminde denetimsiz ve dengesiz “faiz sebeptir” politikası yüzünden “rasyonel zemin” kayboldu, enflasyon patladı.

Mehmet Şimşek çağrıldı, “acı ilaç” faiz yüzde 50’ye çıkarıldı! Kur baskılandı.

Hâlâ enflasyon yüzde 32, faiz yüzde 40’tır! Dahası, yapısal, yani hukuki ve kurumsal reformlar yapılmadığı için “hukuk güveni” oluşmuyor, dış kaynak gelmiyor. Bu yüzden kemerler fazla sıkıldı, sanayi ve tarım çok zarar gördü.

MÜSİAD Başkanı Burhan Özdemir şöyle anlatıyor:

“Fabrikalarda hatlar boş. 300 kişi çalışacak yerde 100 kişiyle üretim yapılıyor… Türkiye şu anda sanayisini kaybediyor. 1996’da GSYİH’da sanayinin payı yüzde 25 iken şu anda yüzde 17’ye düşmüş…” (16 Şubat 2026)

ANADOLU SERMAYESİ
İktidarın gözünde TÜSİAD’ın “cibilliyet” sorunu var! “Yanıltıcı bilgi” diyerek polis gönderildi, ifadeleri alındı. Hapis cezası verildi, hükmün açıklanması ertelendi. TÜSİAD artık suskun.

Fakat MÜSİAD ve Anadolu sermayesi feryad ediyor. Sadece bir örnek, Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi Başkanı Nadir Küpeli “ekonominin yüzde 2,5 büyüdüğü bir dönemde sanayi sektörünün yüzde 0,8, imalat sanayisinin ise yüzde 1,4 daralmasının sürdürülebilir olmadığını” belirtiyor. (Ekonomi, 15 Haziran)

Sürdürülebilir değil, yani böyle devam edilemez.

Aslında iktisatçı Mahfi Eğilmez’in de belirttiği gibi, yargı bağımsızlığı, hukuk güveni, kuvvetler ayrılığı tam sağlanmadan “yatırım güveni” oluşmaz, oluşmuyor. Sadece faiz politikasıyla sorun çözülmez çözülmüyor.

Fakat Cumhurbaşkanı, “bizim artık bunların (Kopenhag) kriterlerine ihtiyacımız yok, bizim Ankara kriterlerimiz var” demişti, hatırlarsınız. (27 Mart 2017)

Ankara kriterlerinin yazılı olduğu hukuki bir metin yok. Uygulamada kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, Merkez Bankası, Düzenleme ve Denetleme kurumlarının bağımsızlığı, fikir ve ifade hürriyeti büyük ölçüde aşındırıldığı için “hukuk güveni” çok sarsıldı. Yatırım gelmiyor, aksine gidiyor.

CHP’nin başına gelenler de evrensel hukuk kriterlerinin ağır surette ihlalidir. Ekonomide sıkışan iktidar ve Cumhurbaşkanı, ana muhalefeti yargı eliyle “silkeleyerek” seçime hazırlanıyor. Mesele budur.

Ankara Başsavcılığına Akın Gürlek’in mesai arkadaşlarının atanmasının da bununla ilgili olup olmadığını göreceğiz.

CHP MESELESİ DEĞİL
Işık Üniversitesi’nce Prof. Seda Demiralp’ın akademik yönetiminde yapılan saha araştırmasına göre, sadece CHP tabanı değil, tüm muhalefet tabanı demokrasi ve adalet kaygısı taşıyor:

“Muhalefet seçmeninin butlan kararına yönelik ana kaygısı demokratik gerileme ve adalet kurumlarının dejenere olduğu görüşünden kaynaklı… Ekonomik maliyet de bu kaygının hemen ardından geliyor.” (Oksjen, 12-18 Haziran)

Evet CHP sorunu değil, demokrasi ve adalet sorunu!

Aynı araştırmaya göre muhalefetin yüzde 70’i Özgür Özel’i lider görüyor.

Kılıçdaroğlu, Cumhurbaşkanına en ağır sözlerle savaş açsa bile, iktidara katkı vermiş olacak, Çünki ana muhalefetin parçalara bölünmesi iktidara yarayacaktır.

CHP içinde yollar tıkanır da ayrı parti kurmak gerekirse, bütün ideolojik lafları bir kenara atıp “hukukun üstünlüğü” ve “rasyonel ekonomi”yi esas almaları ve en geniş çapta kapsayıcı bir merkez partisi olması gerekecek.

Yoksa, Erdoğan’ın 2033’e kadar ülkeyi bildiği gibi yönetmesine kimsenin söyleyeceği kalmaz.

17/06/2026 00:01
Türkiye’nin ihtiyacı?
161

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:21
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum AA’da yayınlanan makalesinde şöyle yazıyor:

“Erdoğan’ın yeniden cumhurbaşkanı olmaya ihtiyacı yoktur ama Türkiye’nin bir kez daha Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ihtiyacı vardır.”

Başka türlü yazması beklenemez.

Bu, lider odaklı düşünme biçimidir. CB sisteminin de temelindeki düşüncedir. Sistemin mimarlarından Prof. Şükrü Karatape söylemişti:

“Tayyip Erdoğan için yapılan bir düzenlemedir diyorlar. Kim güçlü ise işaret gösterir de yapılır. 82 anayasası Kenan Evren için yapıldı ve herkes kullandı. Bugün Tayyip Bey istiyorum dedi ve yaptırdı.” (28 Ocak 2017)

Bugün Mehmet Uçum Erdoğan odaklı bir seçim zamanlaması yapıyor.

LİDER KÜLTÜ
Uçum’a göre, “bölgedeki durum, savaş koşulları, Terörsüz Türkiye’ye geçiş süreci gibi son derece önemli sebeplerle” bugünkü konjonktürde seçime gidilemez…

Ama bir başkası da çıkıp, “asıl bu koşullarda millete gitmek gerekir” diyebilir, muhalefet diyor zaten.

Uçum’a göre, Cumhurbaşkanı’nın Meclis’i feshetmesiyle veya Meclis’in 360 vekilin oylarıyla seçimlerin öne alınması ancak “olağanüstü şartlarda ve istisnai durumlarda” söz konusu olabilir:

“2028’e kadar olağanüstü şartlar ve istisnai durumlar oluşmadığı sürece ‘erken seçim’ tartışması somut bir gündem olamaz…”

Bunu söyleyen Uçum, şu sözlerle de Erdoğan’ın üçüncü kez aday olması için seçimleri, zamanından bir ay öne alıyor:

“Önümüzdeki genel seçimlerin 16 Nisan 2028 Pazar günü yapılması için TBMM’nin… normal seçim günü olan 7 Mayıs 2028’den önce uygun bir zamanda seçimlerin yenilenmesi kararı alması yeterlidir.”

2028’in başlarında “olağanüstü şartlar ve istisnai durumlar” mı zuhur edecek ki Meclis bir aycık bir zaman için seçimleri öne alacak? Hayır, sadece Erdoğan’ın aday olması için.

Uçum, bunu ‘rasyonalize’ etmeye çalışıyor ama işin aslı “güç oyunu”dur. Erdoğan Meclis’te 40 kadar ilave oy bulduğunda aday olur. Seçimleri kazanmak için ana muhalefeti tahribe çalışıyor

İDARE-İ ŞAHSİYE
Lider elbette son derece önemlidir. Fakat lider ana kuralları ve anayasal kurumları kendi isteğine göre değiştirebilir ve taraftarlarıyla doldurursa, ortaya çıkan sistem “otokrasi” olur. Meşrutiyet döneminde kuvvetler ayrılığını savunan anayasa hukukçusu merhum Babanzade İsmail Hakkı Bey’in tercümesiyle, “idare-i şahsiye.”

Türkiye’nin ihtiyacı nedir?

Karizmatik deyin, otokratik deyin, emsalsiz yetkilere sahip bir lidere mi? Yani CB sisteminin devamına mı?

Yoksa, Hukukun üstünlüğü, tarafsız ve bağımsız yargı, kamu görevlerinde liyakat, Merkez Bankası ve Düzenleme ve Denetleme kurumlarının bağımsızlığı, özerk üniversite, kurallı piyasa ekonomisi, fikir ve ifade hürriyeti mi?.. Elbette bu.

Yetkilerin tek elde yoğunlaşmasının en büyük sakıncası, yanlışları eleştirilerle düzeltmenin mümkün olmamasıdır, hatta felaketlerin yaşanabilmesidir. Zaten tarihin bu dersleriyledir ki, son asırlarda “kuvvetler ayrılığı” başta olmak üzere iktidardakilerin gücünü sınırlayan anayasal prensipler ve kurumlar gelişti.

SINIRLI İKTİDAR
Aynı felsefi çizginin en büyük isimlerinden bilim felsefecisi Karl Popper, bu sorunu “ülkeyi kim yönetsin değil, ülke nasıl yönetilsin diye sormalıyız” diyerek ortaya koymuştu.

Bolşevizm ve faşizm felaketlerini yaşamış olan büyük filozof, şöyle yazar:

“Ülkeyi kim/kimler yönetmeli diye sorulduğunda, filozof Eflatun’un cevabı ‘en iyiler’, yani filozoflar yönetmeli şeklindedir. Marx ve Engels bu soruya ‘proletarya yönetmeli’ diye cevap verdiler. Hitler’in cevabı basitti, büyük harfle ‘Ben’ diye cevap verdi...”

Demek ki baştaki “kim” ise onun üstün hukukla ve bağımsız kurumlarla sınırlanması gerekir ki bu “Nasıl?” sorusunun konusudur.

Popper şöyle devam eder:

“Demokrasilerde kurumlar kuvvetlerin tek elde toplanmasına izin vermeyecek şekilde düzenlenir. Devlet gücünün sınırlandırılması gerekir. Demokrasiler iktidarın kansız değişmesi yolunun açık bulunduğu, yanlış bulduğumuzu değiştirmenin mümkün olduğu rejimlerdir.

Onun için demokrasilerde temel soru, devleti kimin yöneteceği değil, devletin nasıl yönetileceği sorusudur.” (Karl Popper, Lessons of This Century, s. 68-71)

Bunun için toplumda lider-odaklı değil, ilke-odaklı düşünmenin yaygın olması lazım.

19/06/2026 00:01
Erdoğan ve Avrupa
111

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:04
Avrupa Parlamentosu (AP) mutad raporunu önceki gün kabul etti. Türkiye’ye özellikle hukuk sahasında çok ağır eleştiriler var. Adalet Bakanı Akın Gürlek’i “insan haklarının ve temel özgürlüklerin ciddi ve kasıtlı ihlallerinden sorumlu” ve “devletin baskı aygıtlarının kilit aktörlerinden biri” olarak niteliyor, yaptırım uygulanmasını istiyor.

Rapor AP’de 107’ye karşı 381 oyla kabul edildi; 171 parlamenter çekimser.

Tabii Gürlek ve Dışişleri Bakanlığı raporu eleştirdiler, “Türkiye’de yargı bağımsızdır” dediler.

AP rkararları, Avrupa Birliği organlarını bağlamaz. Fakat Türkiye üzerindeki “otokrasi” gölgesi, bu raporla biraz daha ağırlaştı. Ekonomiyi ve Gümrük Birliği müzakerelerini de olumsuz etkileyecek.

KOPENHAG KRİTİRLERİ

Önce nasıl bakmalıyız? Türkiye bağımsız ülkedir, iktidarı ve Adalet Bakanı’nı ben eleştiririm ama Avrupa karşısında savunurum… mu?

Yoksa…

Türkiye hakkında bu tür raporlara ve otokrasi gölgesinin düşmesine sebebiyet verdiği için iktidarı ve Akın Gürlek’i eleştiririm… mi?

Eleştirilerin içeriğine ve Erdoğan’ın çeyrek asırlık Avrupa politikasının seyrine bakmak lazım.

Erdoğan Başbakan olarak okuduğu ilk hükümet programında, hukuk ve özgürlükler konusunda evrensel standartları esas alacaklarını vurguluyor ve şöyle diyordu:

“Hükümetimiz, Kopenhag kriterlerini tam olarak yerine getirme konusunda kararlıdır.” (23 Mart 2003)

Yani demokasi ve özgürlükler kıstasları.

Erdoğan’ın ilk on yılda böyle birçok konuşması vardır. 2011’deki hükümet programında da şöyle diyordu:

“Cumhuriyetin kuruluşundan sonra en büyük modernleşme hamlesi olan Avrupa Birliğine katılım sürecini kararlılıkla yürüttük.” (8 Temmuz 2011)

Bu eksendeki politikalar sayesinde Türkiye’nin itibarı yükseldi, faizi ve enflasyonu düşük tutarak kişi başı gelirimiz yılda 900 dolar arttı…

‘ANKARA KRİTERLERİ’

Türkiye’de “vesayet”in kaldırılmasında “Kopenhag Kriterleri” kavramı ve Avrupa desteği çok yararlı oldu. Fakat Erdoğan kendini yeterince güçlü hissettikçe adım adım otoriterleşmeye yöneldi, Avrupa’dan eleştiriler başladı…

OHAL ve KHK uygulamaları eleştirildi. En sert eleştiriler CB Sistemine geldi.

Avrupa Konseyi “Türkiye’nin otokrasiye doğru sürüklendiği endişesini” açıkladı. (1 Mart 2017)

Venedik Komisyonu, bu sistemin “Türkiye’yi otoriter ve şahsî yönetime götürebileceğini” belirten uzun bir rapor yayınladı. (10 Mart 2017)

Referandum sürecinde, Almanya ve Hollanda başta olmak üzere Avrupa ülkeleri Türk Bakanların gelip konuşma yapmasına izin vermedi.

Erdoğan çok sert tepki gösterdi, “Haçlı İttifakı” diye konuştu.

Erdoğan’ın şu sözü o dönemdedir:

“Bizim artık bunların (Kopenhag) kriterlerine ihtiyacımız yok, bizim Ankara kriterlerimiz var.” (27 Mart 2017)

Türkiye o günden beri hukuki tanımı olmayan “Ankara kriterleri” ile yönetiliyor. AİHM ve AYM kararlarının uygulanmaması bu kriterlerinden biri galiba.

Avrupa’da aşırı sağın güçlenmesi, ilişkilerin bozulmasını hızlandırdı. Erdoğan “Avrupa Birliği’nin artık ülkemizle ilişkilerine stratejik bir bakış açısıyla yaklaşması” istiyordu. Yani hukuk ve demokrasi bir kenara, güvenlik bakışıyla. (17 Kasım 2021)

Ankara Kriterleri’nde son uygulama, “mutlak butlan”la ana muhalefetin üzerine buldozer sürmek oldu.

YARGI SORUNU

Cumhurbaşkanı Erdoğan, kuvvetler ayrılığı ve evrensel tanımda yargı bağımsızlığı gibi kavramları, yetkisinin azaltılması olarak görüyor, kabul etmiyor. “AİHM kararları bizi bağlamaz” diyor zaten. Bu, ‘kriter’ değişmesinin veciz bir beyanıdır.

Bakan Gürlek’in “Yabancı yatırımcının Türkiye’ye gelebilmesi için hukuki güvenlik zemini oluşturmak istiyoruz” sözü oluşan hukuk güvensizliğinin tescilidir.

İşte yıllardır yatırım gelm.iyor, enflasyon, işsizlik, gelir dağılımı bozukluğu, yüksek faizli dış borç… Yıllık fert başı gelir artışımız 50 dolarcık!

Onun için ben yıllardan beri “hukuk ekmektir” diye yazıyorum.

Dün İBB davasında Buğra Gökce’nin ifadesini okudum, diyor ki:

“AK Parti'li üyeler de bu kararların altında imza attı. Onlar sorumlu değil, ben onların da imzaladığı kararı kesinleştirdiğim için suçluyum öyle mi?"

Bütün belediye soruşturmaları böyle, sadece muhalefet belediyeleri.

Bu yargıya bağımsız, tarafsız denilebilir mi?

AP raporunda da şöyle deniliyor:

“Yargıda, hem savcılar hem de hâkimler tarafından, özellikle yetkililere hakaret veya yolsuzluk suçlamalarına ilişkin davalarda tarafsızlık ve bağımsızlık eksikliğini ve çifte standartların yaygın kullanımını kınıyoruz…”

AP kararında eleştirilecek yönler var elbette, fakat öncelikle ülkemizi bu eleştirilerden kurtarmak gerekir, yani CB sisteminden kurtulmak, hukukun üstünlüğünü sağlamak.

21/06/2026 00:01
Başkan’ı durdurmak
35

Bu makaleyi dinle
Spotify
YouTube
00:00
05:02
Başkanlık sistemi diye ağızdan çıkıyor ama çok, hatta birbirine zıt çeşitleri var. Ana ayırım, kuvvetler ayrılığının olması veya olmamasıdır.

Trump megaloman. Şuna buna meydan okumadan, aşağılamadan duramıyor. Çin’e gitti. Çin lideri Xi ile görüştü. ABD basınında, “eli boş dündü” diye haberler çıktı. Çin liderini aşağıladığı, tehdit ettiği yolunda ben bir haber görmedim.

Ama Batılı liderlerden aşağılamadığı, tehdit etmediği kalmadı. Çünkü kendini onların “patron”u görüyor. Xi’ye öyle davransa, kendi egosunu çizecek bir misillemeyle karşı karşıya kalabilirdi.

İtalya Başbakanı Meloni, Trump’a yakın bir isimdi. Fakat İran’a saldırısında Trump’a destek vermedi. Trump köpürdü. “Meloni benimle fotoğraf çektirmek için yalvardı… acıdım” dedi. Tabii Meloni reddetti. Milliyetçi Meloni “Ben ve İtalya asla yalvarmayız” diye cevap verdi.

Aslı ne? Bilmiyorum. Fakat Trump yalancılığıyla tescillidir, bunu bilmeyen yok.

SİSTEM MESELESİ

Hiçbir sistem yanlış politikaları ve Trump tarzı delilikleri önleyemez. Fakat aşırı yetkilerin tek elde toplanmasının büyük zararlarını önlemek için “kuvvetler ayrılığı” ve “denetim ve denge” gibi ilkeler, kurumlar geliştirilmiştir.

Bu kültürün güçlü kurumlarla temsil edildiği ülkelerde Trump gibi megalomanlar bile yargıya el atamaz. İstediğini senatör, milletvekili yapamaz. Merkez Bankası’na emirler yağdırır ama kimse dinlemez.

Bu “güçlü kurumlar”ın bir örneği Amerikan Merkez Bankası Fed’dir.

Faizleri emirle indirtip piyasaya ucuz para salarak seçim kazanmak isteyen Trump, Fed Başkanı Jerome Powell’a baskılar yaptı, hakaretler etti fakat Powell “laf dinlemedi.”

Trump onu görevden alamadı. Yetkisi yoktu. Görevden almaya kalksa biliyordu ki bağımsız mahkemeler derhal durdurur ve iptal ederdi.

Görev süresi dolan Powell, 30 Nisan’da Fed’in bağımsızlığının değerini anlatan tarihi bir konuşmayla görevden ayrıldı. Trump, onun yerine Kevin Warsh’ı atadı.

TRUMP’IN ATADIĞI İSİM

ABD başkanlık sisteminde “kuvvetler ayrılığı” ve “denetim ve denge” vardır. Başkan’ın atamaları, Senato’nun denetiminden geçer. Adamı çağırırlar, sorguya çekerler, kariyeri, geçmişi, ahlakı…

Warsh 4 Mayıs’ta Senato komitesinde sorgulandı. Konuyla ilgili soruya verdiği cevap:

“Fed, para politikası konularında kesinlikle bağımsız olmalıdır. Fakat para politikası dışındaki konularda Senato ile ve Trump yönetimi ile çalışmak isterim.” (CNBC, 4 Mayıs)

Görüyor musunuz, ‘Fed’e karışmayın, bunun dışındaki konularda birlikte çalışabiliriz’ diyor.

Warsh 56 yaşında. Görevi bitince iyi bir makama gelmek için göze girmeyi düşünmüyor. Biliyor ki, liyakat, en değerli altın bileziktir.

Trump’ın atadığı Wash, beklenenin aksine, faizleri indirmedi. Hatta enflasyonla mücadelede daha kararlı. Merkez bankacığı uzmanı Prof. Selva Demiralp, Warsh’ın “daha şahin” politikalar sinyali verdiğini ve Fed’in kurumsal yapısını güçlendirmek için dört ayrı araştırma ekibi kurduğunu yazıyor.

ABD’de mahkemeler, Trump’ın 200’den fazla kararını durdurdular, bunu da belirtelim.

CB SİSTEMİ

Bizde Cumhurbaşkanı’nın hiçbir kararı ve kararnamesi Meclis denetimine tabi değildir. CB sisteminin mimarları, “Gazi Meclis”e, Senato’nun denetim yetkilerini vermediler. Trump istediği kişiyi senatör, milletvekili yapamaz.

Erdoğan partisinin lideri olarak istediğini milletvekili yapıyor. Meclis grubuna, dolayısıyla yasamaya hakim.

Dahası, HSK üyelerini kendisi ve Meclis’te iktidar grubu atıyor. HSK yoluyla yargı üzerinde “güçlü bir siyasi etkisi” var.

İste, “silkeleme” soruşturmaları, HSK tarafından Akın Gürlek’in Başsavcı atanmasıyla başladı.

Kurumlara gelince… Merkez Bankası’nın bağımsızlığı 3 Sayılı CB Kararnamesi ile kaldırıldı. Trump, Powel’ı görevden alamamıştı, Erdoğan ise bu sayede Murat Çetinkaya’yı, Murat Uysal’ı, Naci Ağbal’ı, Şahap Kavcıoğlu’nu, Hafize Erkan’ı birkaç ay arayla görevden aldı!

Bu görülmemiş kurumsal istikrarsızlığı durdurabilecek tek kurum yok CB sisteminde.

Sadece “faiz sebeptir” politikası değil, yargının ve kurumların böyle güven erozyonuna uğraması da enflasyonun ve yatırım güvensizliğinin en önemli sebepleridir.

“Kuvvetler ayrılığı” ve “denetim ve denge” kavramları hiç aklımızdan çıkmamalı.

.

Bugün 381 ziyaretçi (482 klik) kişi burdaydı!

Bu web sitesi Bedava-Sitem.com ile ücretsiz oluşturuldu. Siz de kendi web sitenizi ister misiniz?

Ücretsiz kayıt ol