 |
|
|
 |
|
| ABDULHAMİD HAN |
ABDÜLHAMİD HAN
Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı.
İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar:
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi.
Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur.
Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur.
Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı.
Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız.
Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar.
Rabbim Başbakanımızı korusunu2026 |
|
|
|
|
 |
Üç tarz-ı hareket
04:001/01/2025, Çarşamba
Suriye’de Baas Partisi’nin askerî darbeyle iktidara geldiği 1963 yılından itibaren, Sünnî ulemânın temelde üç sınıfa ayrıldığı söylenebilir: 1) Farklı sâiklerle ve derecelerde de olsa, rejimi destekleyenler, 2) Rejime mesafesini koruyanlar, hatta zaman zaman açıktan muhalefet edenler, 3) Sessizliği ve siyasî meselelerden tümüyle uzak durmayı seçenler.
Birinci sınıfta dinî bürokrasinin üst düzey memurlarıyla onlara bağlı ekipler var. Bunlara ilaveten, normalde müstakil bir çizgide yürürken rejimle birlikte olmayı maslahata uygun bulanlar da mevcut. Bu başlığa dâhil edilebilecek en ünlü isim, hiç şüphesiz Prof. Dr. Saîd Ramazan el-Bûtî. Gerçek bir zahid olarak makam-mevki ve parasal ilişkilerden uzak duran Bûtî’nin Baas rejimiyle girdiği derin angajman, bugün hâlâ tartışma konusu. Onun “devlet başkanına isyan etmenin caiz olmadığı” görüşünden hareketle geliştirdiği rejim yanlısı tavrı “içtihat” olarak yorumlayanlar çok. Bûtî’nin böyle davranmak suretiyle Suriye’de komünizmin yayılmasını engellediği, ülkenin İslâmî kimliğinin muhafazasında kritik bir rol oynadığı ve Şam ilim havzasının dağılmamasını sağladığı şekilde yorumlar var. Bûtî’nin “içtihadını” hatalı görenler ise, Suriye “komünist” olmasa bile dinî kimliğinin zorla değiştirildiğini, İran’ın ülke üzerindeki tasarruf ve tasallutunun hayatî boyutlara ulaştığını, rejimin katliamlarında Suriye’nin gelecek on yıllarını kuracak dinamik, eğitimli ve dindar Sünnî kadroların sistemli bir şekilde yok edildiğini, tüm bu kayıplarla Baas tarafından müsaade edilen “kontrollü dinî atmosfer” kıyaslandığında, Bûtî’nin hareket biçiminin Suriyeli Müslümanlara gerçekte ne kazandırdığının sorgulanabileceğini belirtiyorlar.
Şam’ın köklü ulemâ ailelerinin kahir ekseriyeti, rejimle aralarındaki mesafeyi titizlikle korudular, gerektiğinde de muhalefet safına geçtiler. Bu ikinci sınıfta ayrıca Şeyh Abdulkerîm er-Rifâî’nin şöhretli oğulları Usâme ve Sâriye Rifâî ile “Şam’ın kurrâsı” unvanıyla bilinen Şeyh Kureyyim Râcih ve tatlı sohbet üslubu dünya çapında beğenilen Muhammed Râtib en-Nâbulsî gibi isimler yer aldı. Emevî Camii’nin şöhretli hatiplerinden Mağrib kökenli Şeyh İbrahim Yakûbî’nin Şâzelî şeyhi olan oğlu Muhammed Ebu’l-Hudâ Yakûbî de, sözünü sakınmayan cesur bir âlim olarak öne çıktı.
Üçüncü sınıfta daha çok farklı tarikatların müntesipleri, dinî hiyerarşinin alt düzeydeki görevlileri ve akademik çalışma yürüten ilim adamları bulunuyor. Bunlar arasında en meşhur isim, “İslâm Fıkhı Ansiklopedisi” adlı ölümsüz eseriyle Türkiye’de de yakından tanınan Prof. Dr. Vehbe Zuhaylî. Keza Halep’in önemli âlimlerinden Prof. Dr. Nûreddin Itr, siyasetten ve sıcak gündemden tamamen uzak durarak kendisini eser kaleme almaya ve talebe yetiştirmeye adadı.
2011’den itibaren rejim yanlısı isimler, halk ayaklanmasının bastırılması için Esed hükümeti tarafından sahaya, televizyon ekranlarına, kürsü ve minberlere sürüldü. (Bûtî, 2013’te çevresinde rejim tarafından kuş uçurtulmayan Câmiu’l-İmân’da şüpheli bir suikasta kurban gitti.) Rejim muhaliflerinin çoğu ya öldürüldü veya -aralarında Türkiye’nin de bulunduğu- farklı ülkelere hicret etti. Bunlardan kalan medrese, enstitü ve mescitler, rejim tarafından “makbul” kişi ve çevrelere verildi. Örneğin, Şeyh Usâme Rifâî’nin vazife yaptığı Abdulkerîm er-Rifâî Camii’nin adı değiştirildi, imamlığına da Beşşâr Esed’e ölçüsüz övgüler yağdırmakla maruf Şeyh Muhammed Avâd atandı. Câmiu’l-İmân’da Şeyh Naîm Araksûsî’nin yeri sağlamlaştırıldı. Ülkenin cami ve mescitlerinde artık “aykırı” ses çıkmıyordu, “fitne” sona ermişti.
Derken Baas rejimi düştü ve en büyük sürprizi de Suriye’de kalarak savaş sonrası düzene ayak uyduran ulemâ yaşadı. Bunlardan bazıları sessizliğini bozarak yeni yönetime desteğini açıkladı. Vaktiyle, sivil halka bomba yağdıran Esed iktidarına uygulanan ambargoyu Hz. Peygamber ve ashabının Mekke’de karşılaştığı boykota benzetmiş olan Dr. Tevfîk el-Bûtî (Saîd Ramazan el-Bûtî’nin oğlu), şimdi Suriye’nin karanlık bir dönemi geride bıraktığını vurguluyordu. Naîm Araksûsî gibi bazıları, “fethi” kutlamakla beraber, yeni gelenlerin devlet ve kamu malına zarar verdiklerini söylemeyi ihmal etmiyordu. Nihayet bazıları da -herhalde yaşadıkları bocalamanın derinliğinden olsa gerek- bırakın konuşmayı, henüz yüzünü bile göstermedi. Bir cuma hutbesinde, Beşşâr Esed’in “ilahî ahlâkla ahlâklandığını” söyleyen Şeyh Husâmuddîn Farfûr bunlardan biri mesela.
Mevcut özgürlük ortamı, Suriye’de sağlıklı bir dinî atmosferi yeniden tesis etmek için bir fırsat. Ancak uzun baskı dönemlerinden sonra gelen ani özgürlükler, “dinî anarşi” de doğurabilir. Suriye’yi çok yakından izlemeye devam edeceğiz.
Hasret sona erdi
04:004/01/2025, Cumartesi
“Abi, hani sen ne zaman gideceksin?” diye üst üste soranlara hep şu cevabı veriyordum: “Rejimin bu kadar çabuk düşeceğini kestiremedim, programlarımı aşırı doldurmuşum maalesef.” Gerçekten de herkes sırayla Şam’a giderken, ben Türkiye içinde ve dışında söz verdiğim bazı programları icra etmekle meşguldüm. Nihayet, Derin Tarih’in Şâm-ı Şerîf’e ayırdığımız Ocak 2025 sayısını matbaaya yollayıp soluğu Suriye’de aldım.
Suriye, 20’li yaşlarımın hemen başında ilk yurtdışına çıktığım coğrafyaydı. İslâm dünyasıyla ilk temas noktamdı. Yayınlanan ilk kitabımın konusuydu. Arapçayı konuşmayı öğrendiğim ülkeydi. Dolayısıyla, benim için Suriye’nin ve bilhassa Şam’ın yeri apayrıydı.
Yıllardır mevcut şartlar sebebiyle uzaktan ama hep çok yakından izlediğim güzel şehrimi yeniden görecek olmak, inanılmaz bir histi. Reyhanlı’dan İdlib’e, oradan da Hama ve Humus’a doğru devam ederken, Şam’a yaklaştıkça içimi tarifsiz bir his kapladı. “Ben bile bunca yoğun şeyler hissediyorsam, şehirlerinden ve ülkelerinden zorla sökülüp atılan, üzerlerine bombalar yağdırılan, senelerce çadır kentlerde sıcakta-soğukta çile dolduran, kapılardan kovulan, denizlerde boğulan mazlum Suriye halkının yaşadığı sevinç kim bilir nasıldır?” diye düşünmeden edemedim. Hakikaten de yol ve yolculuk boyunca, halkın yüzünde bir huzurun ve rahatlamanın açık işaretlerini görecektim hep. Baas karanlığının sona ermesi bile, tek başına bu süreci “zafer” olarak tanımlamaya yeterdi. Suriye’de yaşananlara Suriyelilerin gözünden bakınca, her şey çok daha anlamlı.
Cûber, Dûma, Harasta gibi banliyölerde rejimin bombardımanları sonucu gerçekleşen korkunç yıkım istisna tutulursa, Şam’ı adeta bıraktığım gibi buldum. Şehir merkezinde, Şâriu’n-Nasr üzerinden Hamidiye Çarşısı’na geçtik hemen, sonra da Emevî Camii’ne ilerledik. Caminin içine girmeden, edep ve usul gereği, “Şarkın en sevgili sultanı” Salahaddîn Eyyûbî’nin huzuruna vardık. 24 Temmuz 1920’de Meyselûn Savaşı’nda Arap ordusunu mağlup eden Fransız komutan Henri Joseph Gouraud da soluğu burada almıştı, ama sandukayı tekmelemek ve “Kalk, biz geldik!” demek için. Bir asır sonra, Suriye’de yeni bir dönem başlarken biz saygı, sevgi ve minnetimizi takdim için aziz sultanımızın ayakucundaydık.
Emevî Camii, Şam’da yaşarken de benim şehirde en sevdiğim mekânlar arasındaydı. Hasretin tesiriyle olsa gerek, şimdi avlusuna yeniden ayak basarken gözüme daha bir ihtişamlı ve heybetli göründü. Mekânlar da huzura erer mi? Emevî Camii ermiş. Çok kısa süre önce, minberine çıkan hatipler Baas ordusuna ve onun başkomutanı mesabesindeki Beşşâr Esed’e alenen övgüler yağdırırken, eminim bu kadîm mabet kan ağlıyordu. Şimdi minberi, mihrabı, kapıları, pencereleri, kartal kubbesi, kısacası bütün azaları sekînet ve sükûnet bulmuş. Cami aslî hüviyetine dönmüş. Yine her bir köşesinde dersler ve ilmî müzakereler başlamış.
Şam’ın sur içini ve sur dışını adımlarken, mahalle aralarında gezinirken, Humus’ta, Hama’da, Maarratu’n-Nu’mân’da dolaşırken, savaşın her açıdan harabeye çevirdiği bir ülkede, yeniden kuruluşun ilk merhalelerine şahitlik ettiğimiz gerçeğini içten içe duymak şaşırtıcı ve sarsıcıydı. İnsanların coşkulu sevinç dalgalarını artık geride bırakarak, yeni yönetimden somut iyileştirmeler ve ilerlemeler beklemeye başladıkları görülüyordu.
Şehirleri yıkılmış, nüfus dengeleri tamamen şaşmış, ekonomisi alt üst olmuş, altyapısı tahrip edilmiş, dinî ve mezhebî fay hatları son derece canlı ve aktif bir ülkeyi düze çıkarmak, zannedildiğinden çok daha güç bir iş elbette. Suriye’nin yeni yönetimi bir yandan içeride kendisine bağlanan umutların hakkını vermeye çalışırken, diğer yandan da -türlü sebeplerle- başarısız olması için çalışacak çeşitli odaklarla mücadele etmek zorunda kalacak.
Suriye’nin içinden geçmekte olduğu bu kritik aşamada, Türkiye’ye -ve hatta hepimize- düşen mühim görevler var. Ancak o hassas dengeyi hiç ihmal etmemek gerekiyor: Suriye, bizim bilmem kaçıncı vilayetimiz veya eyaletimiz değil, özgürleşmesine katkıda bulunduğumuz çok kıymetli bir komşumuz. Biz önde o arkada yürümeyeceğiz, yan yana ve kol kola ilerleyeceğiz. Başka türlü formüle edilecek herhangi bir ilişki biçimi, Suriye’yle aramıza nifak sokmaya can atan bazı çevrelere koz vermek anlamına gelecektir.
.
Şeyh Sâriye’ye veda
04:008/01/2025, Çarşamba
“Ben hayatımda, babamla amcam kadar birbirine muhabbetle bağlı iki kardeş daha görmedim. Bollukta da darlıkta da birbirlerine eşlik ettiler. Yürüyüşleri ortaktı. 13 yıl boyunca hicret onları Medine-i Münevvere’de bir arada tuttu. Sonra yine 13 yıl, İstanbul hicretinde birlikteydiler. Şartlar ne kadar zorlu olursa olsun, hakka tutunmakta birbirlerini desteklediler. Böylece nice sıkıntıdan ve bekleyişten sonra zafer müyesser oldu.
Amcam Şeyh Usâme, hamd olsun, bugün onurlu bir şekilde Şam’a döndü. Bir insan için, çalınmış bir vatanı tekrar elde etmekten ve gasp edilmiş hakkını geri almaktan daha kıymetli ne vardır?
Yakında Şam’da buluşacağız. Babacığım için de Mevlâ’dan hızlı ve acil bir şifa niyaz ediyorum.”
Suriyeli gazeteci ve televizyoncu Ammar Rifâî, birkaç gün önce sosyal medya hesabından paylaştığı bir videoya bu notu düşmüştü. Videoda, Şeyh Usâme Rifâî, yıllar sonra yeniden Şam’a dönmek üzere İstanbul’dan hareket etmeden evvel, yaklaşık iki aydır komada yatan kardeşi Şeyh Sâriye Rifâî’yi hastanede ziyaret ediyor ve ona şifa niyazında bulunuyordu.
Görüntüleri izlemişsinizdir: Şeyh Usâme Rifâî, hicrette geçen 13 yılın ardından, Şam’da babası Şeyh Abdulkerîm Rifâî’nin (1904-1973) adını taşıyan camiye ve evine yeniden döndü. Şeyh Usâme’nin dönüşü, Şamlılara tam bir bayram havası yaşattı. 2011’in Ramazan ayında Beşşâr Esed’in ordusunun camiye yaptığı ve bizzat Şeyh’in de yaralandığı kanlı baskın, hâlâ hatırlardaydı çünkü. Şeyh Usâme, hutbeden defalarca rejimi açıkça uyarmış, halka uygulanan baskıyı kınamış ve sözünü de sakınmamıştı. Nihayet Şam’da barınma imkânı ortadan kalkınca, ülkeden ayrılmak mecburiyetinde kalmıştı. Şeyh’in dönüşü, Suriye yakın tarihinde bir dönüm noktası olarak, görünenden çok daha fazlasıydı şüphesiz.
Gözler ve gönüller Şam’daki bu manzarayla mesrur iken, Ammar Rifâî, pazartesi günü yaptığı kısacık bir paylaşımla acı haberi verdi: “Hep korktuğum gün… Babacığım rahmete kavuştu.” Baas rejiminin devrilmesinden önce hastalanıp komaya giren Şeyh Sâriye Rifâî, Bilâdüşşâm’dan gelen müjdeli haberleri işitemeden dâr-ı bekâya irtihal eylemişti.
77 yaşında vefat eden Şeyh Sâriye Rifâî, -ağabeyi Şeyh Usâme ile birlikte- Şam’ın önde gelen âlimlerindendi. Ağabeyi Şam’ın Kefer Sûse semtinde babalarının adını taşıyan camide imam ve hatiplik yaparken, Şeyh Sâriye, merkezdeki Zeyd bin Sâbit Camii’nde görevliydi.
Babasından aldığı temel eğitimin ardından İslâmî ilimler sahasında derinleşmek için Ezher’e intisap eden Şeyh Sâriye, yüksek lisansının ardından 1977’de Suriye’ye döndüğünde, Hâfız Esed rejimi de bütün gücüyle Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nı (İhvân) ezmekle meşguldü. Esed için İhvân sadece bir paravandı, tüm muhalif şahsiyetler ve yapılanmalar aynı torbaya dolduruluyordu. 1980’de Şeyh Sâriye, Şeyh Usâme ve Şam ulemâsının diğer bazı seçkin üyeleri, ülkede yaşanan sürece dair kendisine nasihat etmek üzere Hâfız Esed’le bizzat görüştüklerinde,
rejimin açık tehdidiyle karşı karşıya kaldılar.
Verilen mesaj açıktı: Baas yönetimi, kendisine itaat etmeyen herkesi İhvân parantezine alıp yok etmeye kararlıydı. Rifâî kardeşler, bunun üzerine hicreti seçerek -sonraki 13 yıl boyunca kalmak üzere- Medine-i Münevvere’ye yerleştiler.
Aile kökenleri Hama’ya dayanan Şeyh Sâriye Rifâî, 1993’te Suriye’ye geri döndükten sonra, ilmî çalışmalara ağırlık verdi. Bilhassa Şamlı zenginlerle ve tüccar sınıfıyla kurduğu bağlar sayesinde çok sayıda vakıf ve dernek kurdu, eğitim bursları oluşturdu, talebe yetiştirmeye odaklandı. Bu sebeple kendisi “Şeyhu’t-Tüccâr” (tüccarların şeyhi) unvanıyla hafızalara yerleşti.
Şeyh Sâriye’nin, içli ses tonu ve tesirli hitabetiyle 2011’de Şam’da yaptığı konuşmalar ve irat ettiği hutbeler, bugün hâlâ hatırlarda. Ağabeyi gibi hakkı haykırmaktan ve rejimi uyarmaktan hiç kaçınmayan Şeyh Sâriye, o konuşmalardan birinde şunları söylüyordu: “Eğer ordu şehirlerimize uyguladığı kuşatmaları kaldırıp çekilmezse ve tutuklananlar serbest bırakılmazsa, bütün Suriye ayağa kalkacaktır. Ordu, bizden sakin olmamızı istiyor, oysa asıl sakin olması gereken kendileridir. Gençlerimizi ayaklanmak ve sokaklara çıkmak için tahrik eden, rejim ve ordudur. Şam, binlerce sahabenin medfun bulunduğu aziz bir vatandır. Burada yaşananlara sessiz kalırsak, Rabbimiz bize gazap eder! Susmamız ve bu zalim rejime yardımcı olmamız caiz değildir!”
Tarihte şerefli bir iz ve ardında gür bir sadâ bırakan Şeyh Sâriye Rifâî’ye rahmet olsun.
.Buzlar eridi
04:0011/01/2025, Cumartesi
G: 11/01/2025, Cumartesi
50
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz pazartesi (6 Ocak 2025) İstanbul’da vefat eden Suriyeli âlim ve mücadele adamı Şeyh Sâriye Rifâî’nin na’şı, önce Fatih Camii’nde ardından da Şam’da Emevî Camii’nde kılınan cenaze namazlarının ardından tarihî Bâbu’s-Sağîr Mezarlığı’na defnedildi. Merhumun cenazesine gösterilen samimi ilgi ve yoğun katılım, her açıdan “kavganın göbeğinde” geçmiş 77 yıllık bir ömrün bereketine işaretti.
Şeyh Sâriye’nin Şam’daki cenaze ve taziye merasimleri sadece kitlelerin ilgisine mazhar olmadı, aynı zamanda Suriye’nin yeni yönetimiyle ulemâ arasında doğal ve sıcak bir buluşmanın da vesilesine dönüştü. Tarafları yakından takip eden Şamlıların o güzel ifadesiyle “Şeyh Sâriye, vefatından sonra bile Müslümanlara hizmeti bırakmadı: Safları birleştirdi, gönülleri birbirine ısındırdı.” Önce Suriye Başbakanı Muhammed el-Beşîr, Emevî Camii’ndeki cenaze namazında merhumun ağabeyi Şeyh Usâme Rifâî’nin yanı başındaydı, hatta içli bir konuşma da yaptı. Aynı günün akşamı ise, yanına bakanlarını da alan Suriye’nin yeni lideri Ahmed Şara, Şeyh Abdulkerîm Rifâî Camii’ne bizzat gelerek Şeyh Usâme’ye taziyelerini sundu. Şara’nın Şeyh Usâme’ye gösterdiği hasbî saygı ve hürmet, görülmeye değer bir manzaraydı doğrusu. 2011’in Ramazan ayında yine aynı caminin içinde Baas şebbîhaları tarafından namaz kılanlara düzenlenen vahşi saldırıları ve hatta Şeyh Usâme’nin bile bizzat yaralanmasını hatırlayınca, bu manzaranın anlamı daha da derinleşiyordu.
Suriye’de Beşşâr Esed rejimini deviren yeni lider kadrosuyla Şeyh Usâme Rifâî ve benzerlerinin temsil ettiği geleneksel İslâmî çizgi arasında -teknik tabirle söyleyecek olursak- “menhec” (üslup ve yöntem) farkı olduğu, sır değil. Nitekim 2011’den itibaren başlayan halk ayaklanması sürecinde, Şeyh Usâme’nin Ahmed Şara (o dönemki meşhur adıyla Ebû Muhammed el-Cûlânî) ve arkadaşlarına yönelik ciddi eleştirileri olmuştu. Bu eleştirilerden bazıları “fetva” formundaydı, Şara cephesinden de savunma ve karşı atak gelmişti. Söz konusu gerilim, her iki tarafın destekçileri arasında daha da derinlere işlemiş, böylece bir yandan rejime karşı mücadele devam ederken, diğer yandan muhaliflerin saflarında yıkıcı bir ayrışma baş göstermişti.
Baas’ın devrilmesinin ardından Suriye’de oluşmaya başlayan yeni atmosferde, en çok merak edilen noktalardan biri, İstanbul’da sürgünde yaşadığı dönemde kendisine “Suriye Müftüsü” unvanı verilen ve arkasında hatırı sayılır bir ulemâ desteği bulunan Şeyh Usâme Rifâî’nin Şam’da nasıl karşılanacağı konusuydu. Hatta bazıları acele davranarak “felâket senaryoları” yazmaya bile koyulmuştu. Ancak korkulan olmadı, umulanın ve beklenenin ötesinde bir kucaklaşma yaşandı.
Şam’dan yansıyan manzaralar, Suriye’nin yeni yöneticileriyle alakalı şu tespitleri doğrular nitelikte:
2011’den bugüne, fikrî bakımdan kendilerini çok geliştirdiler. Temelde menheclerini değiştirmeseler de insanî ilişkileri yönetme ve farklı görüş sahibi Müslümanlarla diyalog konusunda ciddi tecrübe kazandılar. Tasavvufu toptan reddedip İslâm’ın dışına itme ucuzluğundan kendilerini kurtarıp, Kur’ân ve Sünnet çizgisindeki irfan geleneğimizin Suriyeli Müslümanları bir arada tutan en önemli harç olduğunu gördüler. Şam gibi kadîm bir imparatorluk başkentinde tutunabilmenin, üst düzey bir feraset gerektirdiğini biliyorlar. İdlib’de bir yerel yönetimi idare etmekle Şam’daki dengeleri yönetmek arasında dağlar kadar fark bulunduğunun şuurundalar.
Öte yandan, Usâme Rifâî ve diğerleri de, Suriye’deki mevcut zaferin vaktiyle eleştirdikleri genç kadrolar tarafından elde edildiğini yaşayarak gördüler. Bu noktada onlara karşı vefa ve minnet duygularını izhar etmede cimri davranmıyorlar. Suriye’de devletle halk arasında Baas döneminde oluşan uçurumun kapatılmasında ulemaya düşen kritik rolün farkındalar; devleti yöneten yeni kadrolarla tecrübelerini cömertçe paylaşmaya istekli ve azimliler.
Tarafların gösterdiği bu olgunluk, Suriye’nin yakın geleceğinde bilhassa dinî sahanın yeniden kendi kodlarına dönüş yapması ve dinî kurumların aslî hüviyetleri üzere ihyası noktasında ümit verici işaretler taşıyor.
Hezimet tablosu
04:0015/01/2025, Çarşamba
Hadiseler, nereden baktığınıza göre anlam ve derinlik kazanır. Örneğin Gazze’yi Filistinlilerin yaşadığı acılar üzerinden okuduğunuzda göreceğiniz manzara başkadır; “İsrail bu süreçte ne elde edebildi?” sorusunu sorduğunuzda alacağınız cevap başkadır. Aksâ Tufanı’nın başlangıcından beri, ben hep süreci iki tarafı beraber görerek değerlendirmek gerektiğini savundum. Hatta bilhassa genç nesillerimizin istikbale umutla bakabilmeleri için, spot ışıklarını daha çok İsrail üzerine yoğunlaştırmak lazım geldiğinin altını çizdim. Dünya Gazze’de ateşkesi konuşurken, yine aynı noktaya vurgu yapacağım. Zira karşımızda, İsrail açısından tam anlamıyla bir hezimet tablosu var.
İsrail’in Ekim 2023’ten bugüne neler kaybettiği şöylece sıralayabiliriz:
“Yenilmezlik” ve “mutlak üstünlük” imajı yerle bir oldu
Neresinden bakarsanız bakın, dünya devlerini arkasına alan güçlü bir işgal ordusu, Gazze’de “zafer” kazanamadı. Yerle bir ettiği coğrafyaya ve katlettiği sivillere rağmen, bu korkunç yıkım İsrail açısından bir “başarı” anlamına gelmiyor. Direniş, hâlâ işgalci askerlere kök söktürmeye devam ediyor. Dış dünyadan neredeyse hiç destek almamasına rağmen üstelik.
Hamas’ı yok etmeyi başaramadı
Gazze’deki soykırımın gerekçesi, “Hamas’ı yok etmek”ti. Ancak İsrail bu hedefini de gerçekleştiremedi. İsmail Heniyye ve Yahya Sinvâr’ın katliyle Hamas zayıflamadı, aksine mücadele ve direniş azmi bilendi. Kaldı ki Tahran’da vuku bulan Heniyye suikastına dair hâlâ çok sayıda soru işareti var. Sinvâr da adeta “tesadüfen” katledildi, İsrail askerleri peşine düşerek, yerini belirleyerek ve mağlup ederek öldürmediler.
“Ahlâk” ve “meşruiyet” makyajları döküldü
İsrail, yakın zamana kadar “dünyanın en ahlâklı ordusu”na sahip olduğu iddiasındaydı. Ayrıca Filistin topraklarında Siyonist projenin “meşruiyeti” sıkça tekrarlanırdı. Oysa artık ahlâk ve meşruiyet vurgularının hiçbir inandırıcılığı kalmadı. Dünya, insanlıktan çıkmış bir barbar sürüsünün sefaletini izledi, izliyor. Suratlarına yapışan bu damga, hiç silinmeyecek.
İç çatışmalar ve ayrışmalar derinleşti
İsrail, aksi yöndeki algıya rağmen, sosyal açıdan dünyanın en çatışmalı ve uyumsuz devletlerinden biridir. Gazze savaşı, söz konusu ayrışmaları derinleştirdi ve düşmanlık boyutuna ulaştırdı. Mevcut İsrail hükümetini ateşkesten kaçınmaya sevk eden en önemli sebep, içeride karşılaşacağı felaket tablosuydu. Artık bundan kaçamayacaklar.
Nüfus kaybı, kan kaybına dönüştü
Aksâ Tufanı’ndan önce yaklaşık 9 milyon olan İsrail nüfusu, aradan geçen zaman içinde en az 1 milyon eksilmiş durumda. Nisbî olarak bakıldığında, bu muazzam bir kan kaybı anlamına geliyor. İsrail’in “güvenli” olduğu algısı ciddi biçimde sarsıldığı için, giden nüfusun aynı şekilde geri dönmeyeceği de tahmin edilebilir.
Ekonomisi iflasa sürüklendi
Sürecin en az temas edilen noktası, İsrail’in yaşadığı ekonomik iflas ve kayıplar. Turizmden sanayiye, ekonomik göstergeler, her alanda tam bir enkaz manzarasına işaret ediyor. Bu durumun sürdürülemeyeceği, dış yardımlarla yola devam etmenin imkânsızlığı ve devletin çöküşe sürüklendiği, aklı olan herkesin altını çizdiği hususlar.
Yahudilere yönelik nefret zirveye tırmandı
İsrail işgaline yönelik nefretin yanı sıra, Siyonist baskı, tehdit, şantaj ve mobbinge karşı öfkede, dünya çapında gözle görülür bir artış ve patlama gözlemleniyor. Gazze’nin işgali, bütün dünyada sadece İsrail’e ve Siyonizm’e karşı değil, bizatihi Yahudilere karşı nefreti de körüklüyor. İnsanlar artık, muhatap oldukları kibirli ve dışlayıcı tavır karşısında daha uyanık ve cesur.
Tüm bunları hamaset için veya “moral olsun diye” yazmıyorum. Coğrafyaya dikkatle bakın, yukarıda anlattıklarımı -hatta çok daha fazlasını- göreceksiniz. Hadiseler burada kalmayacak. Ömrü olan, Siyonist projenin çöküşüne şahitlik edecek.
Şunu da söylememek olmaz:
İslâm dünyası eğer bu süreçte üzerine düşeni tam olarak yapabilseydi, Gazze’de böylesine büyük bir insanî bedel ve kayıp yaşanmayacaktı. Söz konusu ihmalin, bölgemizin yakın ve uzak geleceği açısından, bizzat Müslümanları yakından ilgilendiren birçok neticeleri olacaktır. Onları da yaşayarak göreceğiz.
.Yeni Lübnan
04:0018/01/2025, Cumartesi
G: 18/01/2025, Cumartesi
54
Sonraki haber
Taha Kılınç
Cemal Abdunnâsır’ın liderliğindeki Mısır, Kahire’ye neredeyse 2 bin 500 kilometre mesafedeki Yemen’e asker çıkarmaya başladığında, tarihler 1962’yi gösteriyordu. Bu çılgınca maceraya girişirken, Abdunnâsır’ın başlıca hedefleri şunlardı: Yemen’de Mısır’a bağlı uydu bir devlet oluşturmak, ABD’ye karşı Sovyetler Birliği etki alanını genişletmek, Kızıldeniz’in Hint Okyanusu çıkışında hâkimiyet kurmak, güney sınırını istikrarsızlaştırarak Suudi Arabistan’ın can damarlarından birini kesmek… Yemen, sonraki birkaç yıl boyunca, Kahire ve Riyad’ın rakip grupları silahlandırmasıyla kanlı bir iç savaşa sürüklendi.
Savaşın insanî bilançosu gittikçe kabarıyor, Mısır’ın sahada elde edebildiği herhangi bir kazanç bulunmuyordu. Abdunnâsır buna rağmen “Mısır’ın Vietnam’ı” adıyla tarihe geçecek olan Yemen’den çekilmemekte direniyor, dönemin Suudi Arabistan Kralı Faysal bin Abdülaziz’in barış yönündeki girişimleri sonuçsuz kalıyordu.
Derken, 1967’deki ünlü Altı Gün Savaşı’nda İsrail’in düzenlediği kapsamlı hava saldırılarında Mısır’ın uçak ve helikopterleri havalanmaya bile fırsat bulamadan apronlarda vurulup yok edilince, Cemal Abdunnâsır, Yemen’deki savaşı mecburen bitirmek zorunda kaldı. Mısır’ın uğradığı hezimet Abdunnâsır’ın gururunu kırmış, onu birçok iddiasından vazgeçmek durumunda bırakmıştı. İsrail Mısır’a saldırmasaydı, Yemen’deki iç savaş kim bilir daha ne kadar devam edecekti…
Tarih, çarpıcı biçimde tekerrür ediyor bugün: Aksâ Tufanı’yla beraber başlayan süreçte İsrail’in Lübnan’da Hizbullah’a yönelik saldırıları örgütün lider kadrosunu ve saldırı kapasitesini büyük oranda yok ederken, bölgede de kapsamlı değişimlerin önünü açtı. Hizbullah, önceki yıllarda olduğu gibi Suriye’ye aktif şekilde savaşçı transferini sürdürebilseydi, Suriye’de böylesine kolay ve kansız bir dönüşüm gerçekleşmeyebilirdi. Keza Lübnan siyasetini tümüyle vesayet altına alan Hasan Nasrallah’ın devreden çıkmasıyla, Lübnan politik arenası hızlı bir şekilde dönüşmeye başladı. Yine Hizbullah’ın zayıflatılmasıyla ve bununla bağlantılı olarak Baas rejiminin düşmesiyle, Suriye-Lübnan ve Suriye-Ürdün hattındaki uyuşturucu ticareti de durma noktasına geldi.
Lübnan’da, Nasrallah sistemi kilitlediği için yapılamayan cumhurbaşkanlığı seçimi nihayet geçtiğimiz hafta icra edildi. Ülkedeki teamüller gereği Mârûnî Katolik Hristiyan Cuzef (Joseph) Avn, 9 Ocak itibariyle görevine başladı. Avn’ın seçilmesinde özellikle ABD-Suudi Arabistan bloku etkili oldu. Aynı şekilde, Avn tarafından başbakanlık için aday gösterilen Nevvâf Selâm’ın isminin belirlenmesinde de kıtalararası bir konsensüsün izleri görülüyor. Aksi takdirde, Selâm’ın hâlihazırda yürütmekte olduğu Lahey Uluslararası Adalet Divanı’nın başkanlığından istifa edip Lübnan’daki kördüğümün içine dalması, akıl ve mantıkla izah edilebilir bir husus değil.
Yeni dönemde İran’ın Lübnan’daki baskısının azalmasına paralel olarak Suudi Arabistan güçlü şekilde sahaya inerken, Ortadoğu’nun bu en kırılgan ülkesi, aynı zamanda Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasındaki keskin rekabetin sahnelerinden biri olacak gibi görünüyor. Zira Riyad’la gerilimler yaşayan eski başbakanlardan Saad Harîrî’nin BAE ile yakınlık kurduğu biliniyor. Başbakanlık makamına dönebilmek için Abu Dabi’den yardım isteyen Harîrî’nin, koltuğa oturduğu takdirde Lübnan’da BAE yatırımları ve nüfuzu için bütün kapıları açma sözü verdiği kaydediliyor.
Suudi Arabistan-BAE rekabeti Yemen, Sudan, Suriye ve Mısır’da bütün hızıyla devam ettiği için, listeye şimdi Lübnan’ın da eklenmiş olması, Ortadoğu’yu yakından izleyenler açısından şaşırtıcı bir gelişme değil. Belki bu durumu olağanüstü kılan tek husus, Lübnan’daki yaralı ve kırılgan atmosferin yeni yıkıcı rekabetleri kaldıracak kuvvette olmaması.
Çok Odalı Ev
* Lübnan’ı her boyutuyla kavramak isteyenlere, kısa süre önce Türkçede ilk kez yayınlanan çok önemli bir kitabı tavsiye etmek istiyorum: Çok Odalı Ev. Kendisi de Lübnan kökenli olan Prof. Dr. Albert Hourani’nin “Lübnan’ın en önemli tarihçisi” olarak tanımladığı Kamal Salibi tarafından kaleme alınan eser, Ortadoğu’nun bu sıra dışı ülkesine derinlemesine bir bakış sunuyor. 1988’de yayınlanan böylesine mühim bir kitabın ancak 2024’ün sonunda Türkçeye çevrilmiş olmasının altını da ayrıca çizmek istiyorum. Bu köşede sıklıkla tekrarladığım gibi: Bölgemize dair emeklerimiz, iddialarımızın epey gerisinde ne yazık ki.
Doha’dan bakınca…
04:0022/01/2025, Çarşamba
G: 22/01/2025, Çarşamba
41
Sonraki haber
Taha Kılınç
Mezarlığın bir köşesinde işaretlenmiş konumu dikkatlice takip edip nihayet kabrin başına ulaştığımızda, ciddi bir şaşkınlık -hatta afallama bile diyebilirim- yaşadım doğrusu. Yerden hafifçe yükseltilerek etrafı çevrilmiş kabirde herhangi bir isim, yazı veya tarih yoktu. Başucundaki beton plakada “103” rakamı yer alıyordu sadece. Uzun ömrü boyunca sürdürdüğü ilmî faaliyetleri, eserleri, fetvaları, konferans ve hutbeleri, yetiştirdiği nesiller ve siyasî duruşuyla yakın dönemde İslâm dünyasının en etkili şahsiyetlerinden biri olan Prof. Dr. Yûsuf el-Karadâvî’nin (1926-2022) ukbâya geçiş durağı bundan ibaretti.
Hayattayken Doha’daki Ömer Bin Hattâb Camii’nde hutbelerini dinleme ve heyecanına birebir şahitlik etme imkânı bulduğum Şeyh Karadâvî, Katar’ın bugünkü istisnaî çizgisinin oluşumunda da büyük tesir sahibiydi. Geçtiğimiz hafta perşembeden pazara ailecek gerçekleştirdiğimiz Katar ziyaretimizin her durağında hem Körfez’in bu güzel ülkesindeki işleyişi dikkatle izledim hem de hemen her adımda Karadâvî’yi rahmetle andım.
İslâm’ı “hayatın her alanını kuşatan bir nizam” olarak anlayan ve yorumlayan Yûsuf el-Karadâvî, dikkatini İslâm coğrafyasının tamamına ve aynı anda yoğunlaştıran bir âlimdi. Filistin hassasiyetiyle Suriye hassasiyeti aynı yoğunluktaydı mesela. Güncel siyasî meseleleri cesaretle ele aldığı için eylemci yönü çok kuvvetliydi. Hal böyle olunca, tartışmalı konularda yaptığı açıklamalar veya verdiği fetvalar, sıklıkla polemiklere yol açabiliyordu. Kudüs’ün ziyaret edilmesinin haramlığına dair meşhur fetvası, bunlardan biriydi mesela. Keza Hamas’ın bir dönem İsrail işgaline karşı mücadele yöntemi olarak yoğun biçimde kullandığı “canlı bomba” eylemlerini tecviz edişi, Karadâvî’nin ismini tartışmaların merkezine yerleştirmişti. Yine de bir asra yaklaşan bereketli bir ömrün sonunda kendisinden geriye kalan ilmî ve siyasî miras, gelecek nesillerin yolunu bile aydınlatacak kadar parlak. Karadâvî’nin bugün bazı Arap ülkelerinde “yasaklı şahsiyet” olarak damgalanıp, eserlerinin ve fikirlerinin “terör” parantezine alınmasının temel sebebi de zaten bu.
Katar ziyaretimiz, güzel bir tevafukla, Gazze’de ateşkes anlaşmasına son rötuşların yapıldığı ve ardından ateşkesin ilân edildiği bir zaman dilimine denk geldi. Doha’nın cadde ve bulvar-larından geçerken, şehri havadan kuşbakışı izlediğimi hayal ettim: Hemen şurada, diplomatlar ve siyasetçiler, müzakereler için ter döküyordu. Yabancı büyükelçilikler de sürecin içindeydi elbette. Hamas’ın ofislerinde Hâlid Meşal ve arkadaşları, yoğun telefon trafiği eşliğinde gelişmeleri dakika dakika takip ediyordu. El Cezîre televizyonunun stüdyolarında üst üste canlı yayınlar yapılıyor, muhabirler ve programcılar, yaşananları bütün dünyaya duyuruyordu. Doha’nın birbirine çok yakın noktalarında tüm bunlar olurken, şehrin temposu da kendi rutininde akıp gidiyor, turistler müzeler arasında mekik dokuyor, hatta sahil yolunda uluslararası bir maraton düzenleniyordu.
Katar için “Körfez’in aklı” tanımını yapıyorum ben. Basra Körfezi’nin bu küçük ülkesini yöneten siyasî akıl, Arap ve İslâm dünyasının tamamı için örnek olacak bir yönetim modeli sergiliyor. İşin ekonomik, kültürel, sosyal vb. boyutlarından çok, İslâm coğrafyasının kritik bütün meselelerinde başrol oynayan bir örneklikten söz ediyorum. Türkiye’yle kurulan -hatta Katar’a bir dönem bedel bile ödeten- stratejik ortaklık da bahsettiğim “aklın” işi zaten.
Şu sorular, bilhassa Arap dünyasındaki iç dengeleri muhayyilede canlandırma adına önemli: Katar olmasaydı… Doha’da tamamen kapitalist kazanımlarına odaklanan bir yönetim bulunsaydı… Katar, elindeki muazzam ekonomik gücü coğrafyamızda yıkım ve ifsat hedefleri için kullansaydı… Ülkesinde başı sıkışan çok farklı İslâmî hareketlerin mensupları, Doha’da kendilerine sıcak bir kucak bulmasaydı… El Cezîre televizyonu hiç kurulmasaydı… Yetkin bir akademi gibi çalışan El Cezîre, Filistin davasının bütün aşamalarını belgesellerle ve röportajlarla kayıt altına almasaydı… Arap dünyasında nasıl bir boşluk doğardı?
Cevaplar, zannediyorum Katar’a niçin “Körfez’in aklı” dediğimi yeterince anlatıyordur. Bu aklı çoğaltmaya ve yaygınlaştırmaya ihtiyacımız var.
Şam’a ilk sefer
04:0025/01/2025, Cumartesi
G: 25/01/2025, Cumartesi
56
Sonraki haber
Taha Kılınç
Hayatımda çok az yolculuk için bu heyecanı duymuşumdur. Eminim, perşembe sabahı “Akdeniz” adlı Türk Hava Yolları (THY) uçağı İstanbul’dan havalanırken, Kıbrıs ve Lübnan üzerinden süzülerek nihayet -tam 13 yıl sonra- Şam’a inerken, bu hissiyatı paylaşanlar hiç de az değildi. Uçağımızdaki Suriyeli yolcuların içten coşkusu, hep bir ağızdan söyledikleri ezgiler, döktükleri gözyaşları, aprona iner inmez yaptıkları şükür secdeleri bunu gösteriyordu zaten. Dile kolay, aralarında bazıları memleketlerini ilk kez görecekti. Bazıları, Baas rejiminin keyfî yasakları sebebiyle onlarca yıldır ülkelerinden ayrıydı. Uçakta, sırf bu ilk seferi kaçırmamak için ta Amerika’dan gelenler bile vardı. Şam’a kavuştukları anda izhar ettikleri hesapsız sevinci görmeye değerdi doğrusu.
Yolculuk sırasında Lübnan semaları kapalıydı, ama ülkeye adını ve hâkim rengini veren bembeyaz dağların karlı zirveleri bulutların arasından seçiliyordu. Nihayet Suriye hava sahasına girdiğimizde bulutlar dağıldı ve Kasyûn Dağı’ndan itibaren Şam’ı seyrederek havaalanına iniş yaptık.
Uluslararası Şam Havaalanı’na doğru alçalırken, şehrin özellikle dış semtlerindeki korkunç yıkım, bütün çıplaklığıyla görülüyordu. İran destekli Beşşâr Esed yönetiminin kendi halkının üzerine varil bombaları yağdırdığı Dûma, Harasta ve diğer semtler, üst üste şiddetli depremler geçirmiş bir afet bölgesini andırıyordu. Aynı yıkım Yermûk ve Haceru’l-Esved’le civarında da gözlemleniyordu. İsrail işgali sebebiyle vatanlarını terk etmek zorunda kalan Filistinlilerin oluşturduğu bir mülteci kampıydı Yermûk. Ve Filistinliler, burada Esed rejimi tarafından aylarca kuşatılmış ve hatta açlıktan ölmüştü. Baas, “İsrail’e karşı direniş ekseni” idi sorsanız…
Şam’ı havadan izlerken dikkat çeken bir diğer nokta, şehrin verimli arazilerinin ve yeşil alanlarının genişliğiydi. Savaşa ve yıkıma rağmen, Şam’ın o mümbit toprakları insanoğluna umut vaat etmeyi sürdürüyordu. İslâm tarihi boyunca bütün seyyahların “batının cenneti” adını verdikleri Gûta -ki “doğunun cenneti” de Semerkand’dı- bağrındaki onca acıyla birlikte, bereketini kuşanmıştı. Suriye karanlık bir dönemi geride bırakırken, taşı-toprağı da kendisini aydınlık bir geleceğin getireceği hayırlı müjdelere hazırlamış gibiydi.
Sıklıkla vurguluyorum: 2011’den itibaren yaşananlar, sebep olduğu çok boyutlu insanî krizlerin yanı sıra, muhayyilemize ve hafızamıza büyük darbe vurdu. İçinde Suriye’nin de yer aldığı Bilâdüşşâm coğrafyası, Türkiye’de yaşayan sıradan insanlar için sadece mülteci meselesini, siyasî polemikleri ve iç gerilimi çağrıştıran bir noktaya indirgendi. İslâm dünyasının en derin ilmî, manevî ve tarihî havzalarından biri olan Suriye, mülteci parantezine sıkıştırıldı, ötelendi, ufkumuzdan dışlandı. Şimdi bu kıymetli komşumuzla iletişim ve ulaşım imkânları hızlı bir şekilde geliştirilirken, bu durum, Suriye’yi aslî ve gerçek hüviyetiyle tanıma noktasında elmas değerinde bir fırsat.
THY’nin İstanbul-Şam seferlerini yeniden başlatması, Türkiye’nin Suriye sahnesindeki görünürlüğünü artıran unsurlardan biri şüphesiz. Baas’ın devrilmesi sürecinde üstlenilen aktif rol ve verilen açık destek zaten malum. Suriye’de istikrar yerleşirken ve taşlar yavaş yavaş yerine otururken, yeni yönetimin en büyük sınavlarından birinin, Arap dünyasıyla Türkiye arasında bir denge kurmak ve bu dengeyi korumaya çalışmak olacağı anlaşılıyor. Zira Katar’la zaten yarışmakta olan Suudi Arabistan ve Mısır’ın başını çektiği Arap Birliği, Suriye’de politik arenayı domine etmek için sahaya inmiş görünüyor. Şam Havaalanı, arka arkaya Katar ve Suudi Arabistan kargo uçaklarını ağırlıyor. Riyad, Kahire ve Abu Dabi, Şam’da yaşananları çok yakından izleyerek, kendi ajandaları çerçevesinde bol seçenekli yol haritaları oluşturuyor.
Her açıdan harabeye dönmüş bir ülkenin yeniden imarı sırasında açılacak kapıların ve yakalanacak fırsatların dünya çapında iştahları kabarttığı bir atmosferde, Türkiye çizgisini korumayı sürdürüyor: Suriye’yi bir eyalet veya vilayet şeklinde algılamak yerine, müstakil varlığı ve ağırlığı bulunan çok değerli bir komşu olarak görüyor. Suriye’nin refah ve istikrarını, kendisininkiyle bir tutuyor. Bütün tecrübe ve imkânlarıyla Suriye’nin yanı başında olmaya devam ederken, Şam’ın yeni yönetimini dışarıdan yönlendirmek veya baskılamak gibi menfi tavırlardan da basiretli biçimde uzak duruyor.
Hamas ve Yeni Suriye
04:0029/01/2025, Çarşamba
G: 29/01/2025, Çarşamba
50
Sonraki haber
Taha Kılınç
Bundan 13 yıl önce, 7 Aralık 2012 Cuma günü Gazze tarihî anlara tanıklık ediyordu: Filistin’i çocukken terk etmek durumunda kalan 56 yaşındaki Hamas lideri Hâlid Meşal, Gazze’ye ilk kez ayak basmıştı. Refah sınır kapısını kullanarak Mısır üzerinden Gazze’ye giriş yapan ve hemen şükür secdesine kapanan Meşal, İsmail Heniyye başta olmak üzere yüzlerce kişi tarafından karşılanmıştı.
Hâlid Meşal’in Gazze ziyaretinin ana gündemini, Hamas’ın 25’inci kuruluş yıldönümü kutlamaları oluşturuyordu. 8 Aralık Cumartesi günü Gazze’nin merkezinde düzenlenen törende Meşal ve Hamas’lı üst düzey isimler alkışlar ve sloganlar eşliğinde kürsüye çıkarken, sergilenen tablo dünyaya, İsrail’e ve Mahmûd Abbas-Fetih cephesine yönelik adeta bir gövde gösterisiydi.
Törenin en çarpıcı anı ise, hiç şüphesiz, Hâlid Meşal’in kalabalığın arasından kendisine uzatılan Suriyeli muhaliflerin yeşilli-siyahlı bayrağını coşkulu biçimde sallamasıydı. Kısa süre öncesine kadar merkezi Suriye’nin başkenti Şam’da bulunan Hamas, Baas rejiminin kendi halkına kurşun ve bomba yağdırmaya başlamasıyla birlikte 2012’nin başında ahlâkî ve ilkesel bir karar almış, Meşal ve arkadaşları Şam’dan ayrılarak Katar’ın başkenti Doha’ya yerleşmişti. Öyle ki, Meşal o günlerde ısrarla kendisiyle görüşmek isteyen Suriye rejiminin lideri Beşşâr Esed’le bir araya gelmekten ve fotoğraf vermekten de kaçınmıştı.
Dolayısıyla, 8 Aralık 2012 günü Gazze’den yansıyan o fotoğrafta, Hâlid Meşal liderlik ettiği yapılanmanın resmî duruşunu bir kere daha bütün dünyaya ilân etmiş oluyordu:
Hamas, Baas diktatörlüğüne karşı Suriye halkının yanındaydı.
Hâlid Meşal’in tavrı o dönemde Ortadoğu’daki ana trendlere uygunluk gösterse de, Hamas’a desteği sır olmayan İran’ı öfkelendirmişti. Nitekim Hamas’la İran arasına ciddi bir soğukluk girmiş, destek ve yardım da bitme noktasına gelmişti. Sonrasında yaşananlar ise, Hamas’ı tam anlamıyla hayatî bir seçim yapmak zorunda bıraktı: 2013’ten itibaren Müslüman Kardeşler’e Arap dünyasında uygulanan baskı ve kovuşturmalardan payını alan Hamas, bazı Arap başkentlerinde kapının sert biçimde yüzüne kapandığını gördü. 2017’de Hâlid Meşal’in liderlik vazifesini İsmail Heniyye’ye bırakmasıyla birlikte, Hamas-Tahran ilişkileri yeniden ivme kazandı. 2020’de Heniyye, İran’ın Suriye’deki etnik temizlik operasyonlarından sorumlu Kâsım Süleymanî’nin Tahran’daki cenaze törenine bizzat katıldı ve yaptığı konuşmada Süleymanî’yi “Kudüs şehidi” ilân etti. Ardından, 2022’de Hamas’ın önemli isimlerinden Halil Hayye başkanlığındaki bir heyet Şam’ı ziyaret ederek Beşşâr Esed’le görüştü, Hamas’ın yeniden Şam’a dönüşü bu vesileyle duyurulmuş oldu.
Derken, Aksâ Tufanı gerçekleşti ve bölgedeki birçok denge köklü biçimde sarsıldı ve değişti. Silsile halinde birbirini tetikleyen olaylar neticesinde, Suriye’de Baas rejimi devrildi, İran’ın Suriye üzerindeki hâkimiyeti ortadan kalktı, Hizbullah’ın zayıflamasına paralel olarak Lübnan’daki Tahran gölgesi dağıldı. Dahası, Hamas, İsrail’in Gazze’ye uyguladığı korkunç soykırıma rağmen, -yok olmak şöyle dursun- daha da güçlendi ve Filistin siyaset sahnesinin başat aktörüne dönüştü.
Geldiğimiz nokta itibariyle, Suriye ve Filistin cephelerinde gönüllerin birleştirilmesine ihtiyacımız var. Zira Hamas adına yapılan resmî açıklamalarda İran’a ve Hizbullah’a her teşekkür edilişte Suriyelilerin canı bir kez daha yanıyor. Öte yandan, Hamas ve Filistin cephesinde de Suriye’de açılan yeni sayfaya yönelik koyu şüpheler mevcut. Hatta özel sohbetlerde, tarafların birbirini oldukça yakışıksız biçimde itham ettiklerine şahit olunuyor. Sosyal medyaya yansıyan bazı tartışma ve atışmalar bunun delili. Oysa tarih boyunca olduğu gibi, bugün de Şam’ı Kudüs’ten, Musul’u Halep’ten, Kahire’yi Gazze’den ayırmak mümkün değil. Coğrafyamıza bir bütün olarak bakmak durumundayız.
Hamas’la Suriye’nin yeni yönetimi arasındaki teması sağlayacak yegâne ismin de yine Hâlid Meşal olduğu görülüyor. Arap dünyasında “kurmay akıl” sahibi isimlerden biri olan Meşal’in 10 Aralık günü -yani Baas düşer düşmez- yaptığı şu açıklama, bu konuda bir niyet beyanı sayılabilir:
“Büyük Suriye halkını, baskı ve zulme karşı devrimindeki başarıdan dolayı kutluyorum. Bu muazzam başarı gerçekten takdire değer. Verilen onca kurbana ve çekilen acıya rağmen, Suriye halkının hürriyete, adalete ve onurlu bir hayata düşkünlüğü hayret verici bir durumdur. Filistin halkı, her zaman Suriye halkının yanındadır. Şam, meleklerin kanatlarını yaydığı bir coğrafyadır. Şam, İslâm’ın belkemiğidir. Ey Suriye halkı, sizin zaferiniz bizim için de bir müjdedir.”
“İslâmî yönetim” derken…
04:001/02/2025, Cumartesi
Son haftalarda, Suriye’de yaşanan süreç hakkında yaptığım bütün konuşmalarda şu soru mutlaka soruluyor: “Nasıl bir yönetim modeli oluşturulacak? İslâmî bir yönetim mi, yoksa demokrasi mi?” Muhataplarımı biraz yoklayınca, demokrasiyi “Batı kaynaklı” olduğundan dolayı tamamen reddettiklerini, “İslâmî yönetim” derken de tam olarak neyi kastettiklerini net şekilde bilmediklerini, bazı dilek ve temennilerden ibaret cümleler kurduklarını fark ediyorum. Örneğin şu sorulara verilen cevapların hep muğlak ve teorik kaldığını görüyorum: “Bir yönetimi İslâmî kılan şey nedir?”, “Sistem anlamında İslâmîleşmekten söz ettiğimizde, mesela seçimlerin yapılması İslâm dışı bir uygulama mıdır?”, “Seçim pratiğini İslâmî sistemin dışına itersek, devlet başkanı ve yönetici kadro hangi usulle belirlenecektir?”, “İslâmî bir sistemde, devlet başkanının değişmesi icap ettiğinde, nasıl bir mekanizma işletilecektir?”, “İslâmî bir yönetim, hâkim olduğu coğrafyada hiçbir günahın işlenmemesine mi odaklanmalıdır? Peki, bu mümkün müdür?”, “İslâmî bir yönetimde, Müslümanca hayat yaşamak istemeyenlere nasıl muamele edilecektir?” Sorular bu minvalde uzayıp gidiyor.
“İnsanoğlunun tarih içinde ulaştığı en mükemmel yönetim usulü” olarak sunulan demokrasinin çok sayıda ciddi arızayı beraberinde getirdiği malum. Bugün dünya çapında demokrasiye yönelik eleştirilerin yaygınlaşmasında ve “anti demokratik” yönetimlere ilginin artmasında, aynı arızaların tesiri büyük. Demokrasiye getirilen İslâmî eleştirilerse, daha çok, “İlâhî kanunlar yerine beşerî kanunlarla yönetim” ve “insanoğlunun tek karar mercii haline getirilmesi” noktasında yoğunlaşıyor. Peki, tamamen şeffaf ve modern standartlara uygun yapılacak seçimlerle Müslüman kadroların işbaşına gelmesi ve kuracakları yönetimde de tümüyle “İslâmî ilkeleri” tatbik etmeleri mümkün mü? Pratikteki birçok zorluğa rağmen, teorik olarak mümkün.
Suriye örneği üzerinden ilerleyelim mesela. Her alanda harabeye dönmüş bir ülkeyi ayağa kaldırmak üzere işbaşına gelen Ahmed Şara liderliğindeki yeni yönetimin aşağıdaki dört ilkeyi öncelikli şekilde benimsediği görülüyor. Parantez içi yorumlar bana ait:
* Aksamadan işleyen bir adalet mekanizmasının kurulması
(Böylece toplumdaki istisnasız herkes kendisini güvende hissedecek, herhangi bir durumda adaletsizliğe uğramayacağının bilincinde, huzurlu biçimde yaşayacaktır.)
* Asayişin ve sulhun sağlanması
(Beden dokunulmazlığından seyahat emniyetine, devlet her konuda vatandaşlarının günlük hayatında asayişin ve sulhun korunmasının garantörüdür. Asayiş ve sulhun ihlali, caydırıcı biçimde cezalandırılacak, suiistimallere kapı aralanmayacaktır.)
* Hayrın teşvik edilerek şerrin frenlenmesi
(Devlet, vatandaşlarının akıl, ruh ve beden sağlığının korunmasından birinci derecede sorumludur. Bu noktada alınacak siyasî ve sosyal tedbirlerin hepsi, devletin uhdesindedir. Toplum sürekli iyiliğe teşvik edilecek, kötülüklerin önü kapatılacaktır. Ancak bu yapılırken tepeden inme yasaklarla ve zorlamayla hareket edilmeyecek; her alanda kapsamlı bir eğitim ve bilinçlendirme faaliyeti ortaya konacaktır. Böylece “İslâmî bir atmosfer” ve onun getireceği “sosyal davranış kodları” tedricî biçimde kendiliğinden oluşacaktır. Neticede, İslâm’ın pratik emir ve yasaklarına uymayı tercih etmeyenler bile, genel atmosfere uyum sağlayacaktır.)
* Refahın dengeli bir şekilde dağıtılması
(Ekonomik kaynakların halk katmanları arasında dengeli bir şekilde dağıtılması ve asgari bir refah düzeyinin oluşturulması, devletin aslî vazifelerindendir. İslâm’da zekât müessesesi, söz konusu dağıtımın en pratik vesilelerinden biridir.)
Kaynaklar dikkatle tetkik edilirse, siyaset kurumundan ve herhangi bir yönetimden İslâm’ın beklediklerinin de bu dört ana esas -ki bunlara bazı alt kategoriler eklenebilir- etrafında şekillendiği rahatlıkla anlaşılır. Dolayısıyla söz konusu hedefleri gerçekleştirebilen bir yönetimin “İslâmî” olduğu söylenebilir. İdarenin yöntemi, adı, kurumları vb. tamamen sahih örfe ve o günün İslâm’a aykırı olmayan kabullerine dair detaylardır. Öte yandan, bu hedefler tahakkuk etmediğinde “İslâmî yönetim”den bahsetmek de mümkün değildir. İsterse o yönetimin adı “İslâm cumhuriyeti”, “İslâm emirliği”, “Hilâfet” vb. olsun.
Bütün dünya gibi Türkiye Müslümanları olarak bizim de dikkatle izlediğimiz Suriye örneği, İslâm siyaset literatürünün zenginleşmesi adına dikkat çekici bir tecrübe olacak gibi görünüyor.
.Tehcir
04:005/02/2025, Çarşamba
G: 5/02/2025, Çarşamba
50
Sonraki haber
Taha Kılınç
“Yapacaklar, yapacaklar… Biz onlar için çok şey yapıyoruz, onlar da yapacaklar.” ABD Başkanı Donald Trump, “Gazze’nin temizlenmesi” olarak telaffuz edilen, Gazze halkının tümüyle Mısır ve Ürdün’e tehciri planının söz konusu ülkeler tarafından reddedilmesi üzerine bu yorumu yaptı. Siyasî meselelere iştahlı ve kurnaz bir tüccar gözüyle yaklaşan Trump, Mısır ve Ürdün’den gelen -daha sonra listeye Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Filistin Yönetimi de eklendi- cevapları kafasına hiç takmadığını, aksine kendi planını uygulamaya odaklandığını böylece göstermiş oldu. Oysa sahadaki gerçekler, Trump’ın kafasındaki kadar berrak ve basit değil:
Öncelikle her iki ülke de ekonomik açıdan derin bir kriz içinde. Nüfusu 110 milyona dayanan Mısır’ın Gazze halkını barındıracak kapasitesi yok. Doğalgaz veya petrol gibi zenginlikleri bulunmayan Ürdün ise ciddi biçimde Amerikan yardımlarıyla ayakta duruyor. Trump’ın bu ülkelere ilave maddî destek sağlamayı düşünmesi durumunda bile, Mısır ve Ürdün’ün gücü Gazzelileri ağırlamaya yetmeyecektir.
Her ne kadar açık biçimde ifade edilmese de, Arap dünyasında Filistin halkının “zapt edilemez” olduğuna dair bir kanaat mevcuttur. Mısır ve Ürdün, kitlesel bir Filistinli akışının topraklarına taşıyacağı dinamizmi ve sürprizleri kaldıracak durumda değildir. Nüfusunun çoğunluğu zaten Filistinlilerden oluşan Ürdün’de, bu durum kraliyet tahtını sarsacak tehlikeler doğurabilir. Sadece Ürdün değil, Mısır ve “Amerikan müttefiki” diğer bölge ülkelerinde de halihazırdaki statüko tamamen dağılabilir, ortaya hiç tahmin edilemeyecek ve yönetilemeyecek krizler çıkabilir.
Gazzelilerin Mısır ve Ürdün’e iskân edilmesi, İsrail işgaline karşı direnişi bu ülkelerin sınırlarının içine taşıyacaktır. Söz gelimi, Sina Yarımadası’na yerleştirilen Gazzeli nüfus İsrail’e “roket” atmaya başladığında, İsrail de dönecek onları Mısır sınırları içinde vuracaktır. Bu, İsrail’in fiilen Mısır’a saldırması anlamına gelecektir. Aynı durum Ürdün için de söz konusu. Mısır ve Ürdün yönetimleri 1979 ve 1994’te İsrail’le imzaladıkları barış anlaşmalarına sadakati önemsedikleri için -ki anlaşmaların bu ülkelere bakan tarafı, ABD’den her yıl düzenli biçimde aldıkları yüklü ekonomik yardımlardır- böyle bir senaryonun gerçekleşmesinden çekiniyor.
Dahası, Gazze’yi hedefleyecek her siyasî dizayn ve operasyon, Hamas’ın Filistin politik sahnesindeki yerini sağlamlaştıracaktır. Mahmûd Abbas liderliğindeki Filistin Yönetimi’nin en büyük kâbusu budur. Aksa Tufanı’yla başlayan sürecin yeniden dirilttiği ve gündemin baş sırasına yerleştirdiği Hamas, muhtemel bir tehcir neticesinde Arap ve İslâm dünyasının şuuraltında daha köklü bir konum elde edecektir. Trump böylece -tıpkı Netanyahu gibi- normalde yakın dönemde Filistin içindeki muarızları gittikçe çoğalmış olan Hamas’ı popüler hale getiren isimler olarak tarihe geçecektir.
Hepsinden önemlisi, Filistin halkının işgale karşı direnci ve topraklarına bağlılık derecesi, Trump’ın kendi zihninde kurguladığı planların başarıya ulaşmasının önündeki en büyük engeldir. Gazze’de imzalanan ateşkesin ardından, insanların tamamen harabeye dönmüş olan evlerine ve mahallelerine koşmalarındaki azme ve coşkuya bakınız mesela. Sadece bu tablo bile, dikkatli gözlere büyük ibretler sunmaktadır. Buradan, ülkemizde sıklıkla harlanan “Filistinliler topraklarını sattı” iddialarına çok güçlü bir tekzip de devşirilebilir. Şu soruyu sorarak mesela: Enkaz halindeki evine bile sımsıkı sarılan Filistinli, mamur vatanını neden ve nasıl satsın?
Filistin halkı neredeyse bir asırdır, Siyonist işgalciler ve onların destekçileri tarafından dünyanın çok farklı noktalarına sürgün edildi ve ediliyor. İsrail, 1948’den itibaren bütün gücüyle Filistinlileri bölmek, parçalamak ve yok etmek için uğraşıyor. Bu ısrarlı yıldırma ve imha politikaları Filistin halkını ortadan kaldıramadığı gibi, Filistin davasının ve İsrail işgaline karşı nefretin dünyanın dört bir yanına taşınmasına, tartışılmasına ve hep gündemde kalmasına yol açtı. İşgalcilerin bu şekilde -aslında hiç farkında olmadan- Filistin davasının insanlığa mal olmasına hizmet etmesi ise, tarihin en çarpıcı ironilerinden biridir.
Ağa Han’ın ölümü
04:008/02/2025, Cumartesi
G: 8/02/2025, Cumartesi
48
Sonraki haber
Taha Kılınç
Şia’nın İsmailîlik kolu içindeki en önemli akım olan Nizârîlerin lideri Prens Kerim Ağa Han, 88 yaşında öldü. Ömrünün son günlerini Portekiz’in başkenti Lizbon’da geçiren Ağa Han, dünya çapında yürüttüğü sosyal ve kültürel faaliyetler, kurduğu vakfın imza attığı kapsamlı restorasyonlar ve adına verilen ünlü mimarlık ödülüyle olduğu kadar, liderlik ettiği dinî cemaatin ilginç tarihi ve bâtınî yapısıyla da dikkat çekici bir simaydı.
Nizârîler, kendilerini Fâtımî halifesi Mustansır-Billâh’ın büyük oğlu Nizâr’a nispet eden bir fırka. Nizâr’ın 1095’te öldürülmesinin ardından, onun ismi etrafında oluşturulan inanç sistemini İslâm dünyasına yayan kişi ise Haşhâşîlerin meşhur lideri Hasan Sabbâh. Sonraki zamanlarda büyük devletlerle ve imparatorluklarla sürekli bir mücadele içine giren Nizârîler, İran’da Safevîlerden sonra yönetime gelen Kaçarlar hanedanıyla iyi ilişkiler kurdu. Öyle ki, 1817’de babası Şah Halilullâh’ın yerini alan 46’ncı Nizârî imamı Hasan Ali Şah, Kaçar hükümdarı Feth Ali Şah’ın kızı Serv-i Cihân Begüm’le evlenerek “Ağa Han” unvanıyla taltif edildi. Asırlar boyunca İran’da bulunan Nizârîlerin merkezi, Hasan Ali Şah’ın 1844’de Hindistan’ın Bombay şehrine yerleşmesiyle birlikte, İngilizlerin kontrolündeki Hint Alt Kıtası’na intikal etti.
İkinci Ağa Han Şah Ali Şah’ın 1881-1885 arasındaki kısa imametinin ardından Sultan Muhammed Şah, “Üçüncü Ağa Han” unvanıyla Nizârîlerin 48’inci imamı olduğunda henüz 7 yaşındaydı. 1957’ye kadar tam 72 yıl boyunca imamlık vazifesini sürdüren Sultan Muhammed Şah döneminde, Nizârîlerin İngiltere ile ilişkileri dünya çapında adeta stratejik ortaklık boyutuna yükseldi. Ağa Han Sultan Muhammed Şah’ın Türkiye yakın tarihinde de ilginç bir rolü vardır:
Her ikisi de İngiltere’nin güdümünde hareket eden Ağa Han ve Londra İslâm Cemiyeti Başkanı Emir Ali, 24 Kasım 1923 tarihinde Başvekil İsmet İnönü’ye hitaben kaleme aldıkları mektupla, yeni Türkiye yönetiminden hilâfetin kaldırılmaması talebinde bulundular. Mektup daha Ankara’da İnönü’nün makamına ulaşmadan İstanbul basınına sızınca, Ankara hükümeti 8 Aralık’ta düzenlediği gizli bir oturumda meseleyi müzakere etti. Sonuç olarak, mektubun dikkate alınmaması, metni yayınlayan gazetecilerin tevkif edilmesi ve hilâfetin ivedilikle kaldırılmasında mutabık kalındı. Sonrası malum.
Ağa Han Sultan Muhammed Şah, 1957’deki ölümünden evvel hazırladığı ve açıkladığı vasiyetnamesinde, oğulları Ali ve Sadreddin’i es geçerek oğlu Ali’den doğan torunu Prens Kerim’i “Dördüncü Ağa Han” ve Nizârîlerin 49’uncu imamı olarak tayin etti. İsviçre’nin Cenevre kentinde dünyaya gelen ve iyi bir eğitim alan Prens Kerim, o sırada 20 yaşındaydı.
Beklemediği ve hazır olmadığı bir vazifeye atanan Prens Kerim Ağa Han, dedesinin İngiltere’yle kurduğu ilişkileri ustalıkla kullanarak, dünya çapında tanınan bir isme dönüştü. 1967’de Ağa Han Vakfı’nı kuran Prens Kerim, 1977’de kendi adına ihdas ettiği mimarlık ödülünü kısa zaman içinde dünyanın en prestijli mimarlık ödüllerinden biri haline getirdi. Tarihî eserlerin restorasyonundan doğal afet bölgelerine insanî yardım ulaştırmaya, finansal yatırımlardan eğitim ve kültür organizasyonlarına pek çok sahada aktif biçimde rol alan Prens Kerim Ağa Han, aynı zamanda İslâm’ın birçok emir ve yasağının bâtınî tevillerle yorumlandığı bir cemaatin dinî lideriydi.
Nizârîlerin dünya çapındaki toplam mevcudu 20 milyon civarında tahmin ediliyor. Ancak Prens Kerim Ağa Han’ın kurduğu devasa ve üst düzey network sayesinde, nüfuzları gerçek nüfuslarının çok ötesine geçmiş bir cemaat bu. Ortadoğu’dan Asya’ya, Avrupa’dan Afrika’ya, Nizârîlerin faaliyet gösterdiği sahalara baktığımızda, açık seçik gördüğümüz bir durum var: İngiltere’ye sonsuz sadakat ve İngiliz çıkarlarına hizmet. Ta 1800’lerden itibaren tesis edilen ilişkiler sayesinde, Londra’nın uzak coğrafyalardaki etkisi eskisi gibi devam ediyor. Özellikle Asya’da bu durumun çarpıcı neticelerini görmek mümkün. Şunu söylemek yanlış olmaz: İngiliz aklının yaptığı aslında, sömürge politikalarıyla yer altı ve yer üstü kaynaklarını sınırsızca yağmaladığı coğrafyaları “sosyal yardım” çalışmalarıyla pudralamak için Ağa Han ve cemaatini ustaca kullanmaktan ibaret.
Özetle, -dedesinin 72 yıllık rekorunu kıramasa da- 68 yıl sürdürdüğü imamet göreviyle Nizârîlerin tarihinde önemli bir yer edinen Prens Kerim Ağa Han, aynı zamanda Britanya İmparatorluğu’nun modern tarihini yazan kalemlerin ismini sıklıkla anacakları bir şahsiyet olarak da kayıtlara geçti.
İki farklı tavır
04:0012/02/2025, Çarşamba
G: 12/02/2025, Çarşamba
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara, beklendiği üzere ilk yurtdışı ziyaretini Suudi Arabistan’a gerçekleştirdi. Başkent Riyad’da Veliaht Prens Muhammed bin Selman’la görüşen Şara ve beraberindeki heyet, ardından Mekke-i Mükerreme’ye geçerek umre ibadetini ifa etti. Suudi yönetimi, özel ihtimam gösterdiği bütün yabancı konuklara yaptığı jesti Şara için de tekrarladı: Kâbe-i Muazzama’nın kapısı açılarak Şara ve ekibine içeride namaz ve dua imkânı sağlandı.
Ortadoğu’nun yakın tarihini dikkatle izleyenler, elbette şu önemli soruyu sormaktan kendilerini alamadılar: Suudi Arabistan, Mısır’da 2011’den sonra iktidara gelen Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’na göstermediği yakınlık ve sempatiyi Ahmed Şara’ya niçin gösteriyordu? Üstelik dönemin Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursî de ilk yurtdışı ziyaretini Suudi Arabistan’a yapmışken…
Hem yaşanan gelişmelerin seyri hem de bölgenin iç dengeleri açısından bakıldığında, Riyad’ın sergilediği iki farklı tavrın arkasında şu sebeplerin bulunduğu tahmin edilebilir:
*Suriye’de Baas rejiminin düşüşünden sonra bölgede İran’dan boşalan yeri doldurmaya çalışan Suudi Arabistan, elini çabuk tutmak istiyor. Mısır’da ise böyle bir “boşluk” söz konusu değildi. Aksine, ordunun mutlak şekilde hâkim olduğu bir sistemde, yeni yöneticilerin sivil siyaset yoluyla iktidara gelmeleri, o zamana kadar kurulan iç dengeleri ciddi biçimde sarsmıştı.
*Suriye’de değişimin silahlı kadroların yönetime el koyması biçiminde gerçekleşmesi, söz konusu kadroları sistemin tek baskın gücü haline getirdi. Hal böyle olunca, Suriye’de işbirliği yapılacak tek odak, yeni yöneticilerdi. Mısır’da ise, Müslüman Kardeşler’i desteklemek, doğrudan doğruya ordunun karşı cephesinde konumlanmak anlamına gelecekti.
*Ahmed Şara ve ekibi, İdlib’de yönetim tecrübesi kazanmış olarak iktidara geldi. Şam’ın dengeleri bambaşka olsa da, İdlib’de uygulamaya konan idarî model, Şara ve arkadaşlarına çok ciddi tecrübe kazandırmıştı. Müslüman Kardeşler ise 1950’lerden itibaren “yasaklı” durumda bulunduklarından ve sistemden tümüyle dışlandıklarından, siyaset ve iktidar tecrübeleri yoktu. Mısır gibi -aynı zamanda İsrail’le barış anlaşması imzalamış- önemli bir ülkenin idaresi, tecrübesiz kadroların eline bırakılmak istenmedi.
* Suriye’de yeni yönetim, bölge ülkelerinin hepsiyle uyumlu ve dengeli ilişkiler kurmak istiyor. Dolayısıyla ajandasının ilk sırasında, harabeye dönmüş bir ülkenin her boyutta imarı var; “ideoloji ihracı” gibi bir önceliği ve hatta böyle bir hedefi bulunmuyor. Mısır’da ise, Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın fikrî ve ideolojik arka planının İslâm coğrafyasının farklı ülkelerine sirayet etmesi ihtimali vardı.
*Ahmed Şara, “silahlı grup lideri” parantezine alınabilecek kadar basit bir şahsiyet değil. Suriye’de uzun yıllar dışişleri bakanlığı yapan meşhur Faruk Şara ile aynı aileden. Şara sülalesinin siyaset ve iş dünyasıyla güçlü bağlantıları var. Ahmed Şara’nın eşi Latîfe Durûbî de Humus’un önemli ailelerinden birine mensup. Durûbîler, ta Osmanlı döneminden beri eşraftan sayılan bir aile. Buna karşılık, Müslüman Kardeşler içinde Mısır’ın sosyal katmanları içinde buna denk bir ağırlığa sahip hemen kimse yoktu.
Ortadoğu, dengelerin sürpriz biçimde hızlıca değişiverdiği bir coğrafya. Devletler de nihayetinde kendi maslahatları çerçevesinde politika ürettiklerinden, yarın bir gün, Suudi Arabistan’ın yeniden Müslüman Kardeşler Teşkilâtı ile temas kurduğunu, keza Hamas’la aynı masaya oturduğunu bile görebiliriz. Bu durumun geçmişte örnekleri var, gelecekte de olabilir.
Son gelişmeler, bize, coğrafyamızda yaşanan hadiseleri takip ederken, eş zamanlı olarak sürekli değişen dengeleri aktif biçimde izlememiz ve hep hesapta tutmamız gerektiğini hatırlatıyor. Ortadoğu, çok sayıda rakibin
aynı anda birbirine karşı hamle üzerine hamle yaptığı devasa bir satranç tahtasına benziyor. Sadece doğru adımı atmak yetmiyor, rakiplerin muhtemel hamlelerini de tahmin edebilmek gerekiyor.
İki farklı tavır
04:0012/02/2025, Çarşamba
G: 12/02/2025, Çarşamba
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara, beklendiği üzere ilk yurtdışı ziyaretini Suudi Arabistan’a gerçekleştirdi. Başkent Riyad’da Veliaht Prens Muhammed bin Selman’la görüşen Şara ve beraberindeki heyet, ardından Mekke-i Mükerreme’ye geçerek umre ibadetini ifa etti. Suudi yönetimi, özel ihtimam gösterdiği bütün yabancı konuklara yaptığı jesti Şara için de tekrarladı: Kâbe-i Muazzama’nın kapısı açılarak Şara ve ekibine içeride namaz ve dua imkânı sağlandı.
Ortadoğu’nun yakın tarihini dikkatle izleyenler, elbette şu önemli soruyu sormaktan kendilerini alamadılar: Suudi Arabistan, Mısır’da 2011’den sonra iktidara gelen Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’na göstermediği yakınlık ve sempatiyi Ahmed Şara’ya niçin gösteriyordu? Üstelik dönemin Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursî de ilk yurtdışı ziyaretini Suudi Arabistan’a yapmışken…
Hem yaşanan gelişmelerin seyri hem de bölgenin iç dengeleri açısından bakıldığında, Riyad’ın sergilediği iki farklı tavrın arkasında şu sebeplerin bulunduğu tahmin edilebilir:
*Suriye’de Baas rejiminin düşüşünden sonra bölgede İran’dan boşalan yeri doldurmaya çalışan Suudi Arabistan, elini çabuk tutmak istiyor. Mısır’da ise böyle bir “boşluk” söz konusu değildi. Aksine, ordunun mutlak şekilde hâkim olduğu bir sistemde, yeni yöneticilerin sivil siyaset yoluyla iktidara gelmeleri, o zamana kadar kurulan iç dengeleri ciddi biçimde sarsmıştı.
*Suriye’de değişimin silahlı kadroların yönetime el koyması biçiminde gerçekleşmesi, söz konusu kadroları sistemin tek baskın gücü haline getirdi. Hal böyle olunca, Suriye’de işbirliği yapılacak tek odak, yeni yöneticilerdi. Mısır’da ise, Müslüman Kardeşler’i desteklemek, doğrudan doğruya ordunun karşı cephesinde konumlanmak anlamına gelecekti.
*Ahmed Şara ve ekibi, İdlib’de yönetim tecrübesi kazanmış olarak iktidara geldi. Şam’ın dengeleri bambaşka olsa da, İdlib’de uygulamaya konan idarî model, Şara ve arkadaşlarına çok ciddi tecrübe kazandırmıştı. Müslüman Kardeşler ise 1950’lerden itibaren “yasaklı” durumda bulunduklarından ve sistemden tümüyle dışlandıklarından, siyaset ve iktidar tecrübeleri yoktu. Mısır gibi -aynı zamanda İsrail’le barış anlaşması imzalamış- önemli bir ülkenin idaresi, tecrübesiz kadroların eline bırakılmak istenmedi.
* Suriye’de yeni yönetim, bölge ülkelerinin hepsiyle uyumlu ve dengeli ilişkiler kurmak istiyor. Dolayısıyla ajandasının ilk sırasında, harabeye dönmüş bir ülkenin her boyutta imarı var; “ideoloji ihracı” gibi bir önceliği ve hatta böyle bir hedefi bulunmuyor. Mısır’da ise, Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın fikrî ve ideolojik arka planının İslâm coğrafyasının farklı ülkelerine sirayet etmesi ihtimali vardı.
*Ahmed Şara, “silahlı grup lideri” parantezine alınabilecek kadar basit bir şahsiyet değil. Suriye’de uzun yıllar dışişleri bakanlığı yapan meşhur Faruk Şara ile aynı aileden. Şara sülalesinin siyaset ve iş dünyasıyla güçlü bağlantıları var. Ahmed Şara’nın eşi Latîfe Durûbî de Humus’un önemli ailelerinden birine mensup. Durûbîler, ta Osmanlı döneminden beri eşraftan sayılan bir aile. Buna karşılık, Müslüman Kardeşler içinde Mısır’ın sosyal katmanları içinde buna denk bir ağırlığa sahip hemen kimse yoktu.
Ortadoğu, dengelerin sürpriz biçimde hızlıca değişiverdiği bir coğrafya. Devletler de nihayetinde kendi maslahatları çerçevesinde politika ürettiklerinden, yarın bir gün, Suudi Arabistan’ın yeniden Müslüman Kardeşler Teşkilâtı ile temas kurduğunu, keza Hamas’la aynı masaya oturduğunu bile görebiliriz. Bu durumun geçmişte örnekleri var, gelecekte de olabilir.
Son gelişmeler, bize, coğrafyamızda yaşanan hadiseleri takip ederken, eş zamanlı olarak sürekli değişen dengeleri aktif biçimde izlememiz ve hep hesapta tutmamız gerektiğini hatırlatıyor. Ortadoğu, çok sayıda rakibin
aynı anda birbirine karşı hamle üzerine hamle yaptığı devasa bir satranç tahtasına benziyor. Sadece doğru adımı atmak yetmiyor, rakiplerin muhtemel hamlelerini de tahmin edebilmek gerekiyor.
Bilge Sultan
04:0015/02/2025, Cumartesi
G: 15/02/2025, Cumartesi
50
Sonraki haber
Taha Kılınç
Gırnata Nasrîlerinin son hükümdarı Ebû Abdullah XII. Muhammed 2 Ocak 1492 günü şehri Katolik Hristiyanlara teslim ettiğinde, Endülüs’te artık ezan sesi duyulan herhangi bir Müslüman belde kalmamıştı. Sonraki 500 yıl boyunca Gırnata -bugünkü adıyla Granada- ezan sesine hasret bir şekilde yaşadı. Nihayet 2003’te ibadete açılan bir camiyle bu hasret sona erdi. Hem de Elhamra Sarayı’nın tam karşı yamacında, vaktiyle Müslümanların yaşadığı Albeyzin mahallesinde. Resmî adıyla Gırnata Ulu Camii’nin oldukça ilginç bir hikâyesi vardı:
1975’te İskoçya asıllı mühtedi Şeyh Abdulkâdir es-Sûfî (1930-2021) vesilesiyle Londra’da Müslüman olan üç İspanyol arkadaş, ülkelerine döndükten sonra kendileri gibi İslâm’ı seçen az sayıda İspanyol’la birlikte Gırnata’ya yerleşmişti. Maksatları ibadetlerini rahatça eda edebilecekleri bir mescit açmaktı. 1980 yılının mayıs ayında girişimleri başlattılar, ancak sonraki zaman içinde resmî izinlerin gecikmesi ve ardından finansal problemler sebebiyle cami bir türlü tamamlanamadı.
Derken, İslâm tarihine ve coğrafyasına derin ilgisiyle tanınan bir Müslüman devlet adamı, Birleşik Arap Emirlikleri’ni (BAE) oluşturan yedi emirlikten Şârika’nın yöneticisi Şeyh Sultan bin Muhammed el-Kâsımî’nin 2001’in yazında Endülüs’e yaptığı ziyaret, her şeyi değiştirdi. Elhamra’nın tam karşısında yarıda kalmış bir cami inşaatı görünce gözyaşlarını tutamayan Şeyh Sultan, projeden sorumlu vakfın mühtedi başkanı Mâlik Abdurrahman Ruiz’e şu sözü verdi: “Gereken ne varsa ben sağlayacağım ve caminin açılışını da beraber yapacağız!”
Tam iki yıl sonra, 10 Temmuz 2003’te Gırnata Ulu Camii ibadete açılırken düzenlenen törende “onur konuğu” olarak ağırlanan ve duygulu bir konuşma yapan Şeyh Sultan mutlu ve gururluydu. Tüm bu sürecin başlangıcına vesile olan Şeyh Abdulkâdir es-Sûfî de unutulmamış, caminin Elhamra’ya bakan ana giriş kapısına onun adı verilmişti.
***
Geçtiğimiz 25 Ocak’ta tahttaki 50’nci yılını tamamlayan 85 yaşındaki Şeyh Sultan bin Muhammed el-Kâsımî, sadece Arap dünyasının değil, tüm İslâm âleminin en kültürlü yöneticilerinden biri olarak dikkat çekiyor. Şimdiye kadar tarih, edebiyat ve sanat sahalarında 80’den fazla kitap kaleme alan Şeyh Sultan, fasih Arapçanın yaygınlaştırılmasıyla alakalı çalışmaları himaye ediyor, bu noktada çeşitli müsabakaların düzenlenmesine ön ayak oluyor. Geleneksel hat sanatı ve şiir de kendisinin himayesi altında.
Şahsî hayatında İslâm’ı yaşamaya gayret eden Şeyh Sultan, -Arap dünyasındaki bazı yöneticilerde görülebilen eğilimlerin aksine- Osmanlı İmparatorluğu’nun meydana getirdiği kolektif medeniyete büyük hayranlık besliyor. 2019’da ibadete açılan Şârika’nın en büyük camisini (Mescidu’ş-Şârika), mimarî açıdan İstanbul’daki herhangi bir Osmanlı camiinden ayırt etmekte zorlanabilirsiniz.
Emirlik vazifesinin yanı sıra akademik çalışmalarına hiç ara vermeyen Şeyh Sultan, 1999’da “modern tarih” alanında profesörlük payesi elde etti. Akademisyen sıfatıyla kaleme aldığı kitaplardan biri, 1507’de Portekizlilerin Basra Körfezi’ne yaptıkları baskın sırasında bugün Şârika’da bulunan Hûr Fekkân kasabası halkının sergilediği direnişe dair.
Tüm bu “kültürel” ve keyifli detaylara rağmen, Şeyh Sultan’ın hükümdarlığının siyasî tarihine iki darbe girişimi damgasını vurdu. Kendisi 1972’de öz kardeşi Hâlid bin Muhammed’in, kuzeni Sakr el-Kâsımî tarafından düzenlenen darbe sırasında öldürülmesinden sonra tahta oturdu. 1987’de, bu defa ağabeyi Abdülaziz bin Muhammed el-Kâsımî, Şeyh Sultan’ı devirmeye kalkıştı. Birkaç günlüğüne ipleri elinden kaçıran Şeyh Sultan, BAE birleşik ordusunun müdahalesiyle yeniden duruma hâkim oldu.
1999’da büyük oğlu Muhammed’i, 2019’da da diğer oğlu Hâlid’i kaybeden Şeyh Sultan, veliaht prens olarak kayınbiraderi ve amcasının torunu Şeyh Sultan’ı tayin etti. İsim benzerliği ilginç ve muvafık.
***
Ortaya koyduğu örneklikle kendisine gönül rahatlığıyla “Bilge Sultan” unvanını yakıştırabileceğimiz Şeyh Sultan bin Muhammed el-Kâsımî, sâlih yönetici kıtlığı çektiğimiz İslâm dünyasında, modern dönemin nadir örnekleri arasında. Ümit edelim ki, bu bereketli ömrün akabinde bırakacağı miras, sonraki nesiller tarafından da aynı şekilde korunabilsin.
Emevî Camii’nin minberinde…
04:0019/02/2025, Çarşamba
Geçtiğimiz cuma günü (14 Şubat 2025) Şam’ın simgelerinden Emevî Camii’nde tarihî günlerden biri daha yaşandı. Suriye ulemâsının büyüklerinden Şeyh Muhammed Mucîr el-Hatîb el-Hasenî, yıllar sonra ilk defa ülkesinde hutbe irat ederek halka seslendi.
Şeyh Mucîr’in cuma hutbesini “tarihî” olarak nitelememin temel sebebi, Emevî Camii minberinin Şam’da Hatîb ailesiyle adeta özdeşleşmiş olması ve şimdi bu seçkin ailenin önemli bir ferdinin yıllar süren gurbetten memleketine döndükten sonra tekrar ecdadının misyonunu sürdürmeye başlaması.
Şeyh Mucîr’in aynı zamanda Şam Evkâf Müdürü olan dedesi Şeyh Abdulkâdir el-Hatîb (1874-1932) ve babası Şeyh Muhammed Ebu’l-Ferac el-Hatîb (1919-1986), Dimaşk ahalisinin hafızasında derin izler bırakmış iki şahsiyet. Şeyh Abdulkâdir’i Emevî Camii’nde müderrislik ve hatiplik vazifesine Osmanlı idaresi getirmişti. Oğlu Şeyh Muhammed Ebu’l-Ferac da bu mühim görevi tam 42 yıl boyunca devam ettirdi. Şeyh Mucîr’in ağabeyleri Muâz el-Hatîb (d. 1960) ve Abdulkâdir el-Hatîb (d. 1966), Suriye’de halk ayaklanması başlamadan önce Emevî Camii’nin mutat hatipleri arasındaydı. Aradan geçen zaman içinde olgunlaşan, ilmi kemâle eren ve yaşı da ilerleyen Şeyh Mucîr (d. 1971), ailesinin diğer fertleri gibi minberi hakkıyla doldurabildiğini gösterdi geçen cuma.
(Seneler evvel Arapça ve İslâmî ilimler öğrenimi için Şam’da bulunduğum dönemde Hatîb kardeşlerin üçünden de ders almak nasip olmuştu. Şeyh Mucîr, o zamanlar henüz 30 yaşındaydı, hadis derslerimize geliyordu. Medine-i Münevvere’den yeni dönmüştü, bir yandan ilmî çalışmalarını sürdürüyor, bir yandan da Hamidiye Çarşısı’nın sonunda, bir Osmanlı eğitim kurumu olan Kalpakçı Medresesi’ndeki ders halkamızda hocalık yapıyordu. Şeyh Abdulkâdir, fıkıh metinlerini birlikte okuduğumuz üstadımızdı. Disiplin ve prensip sahibi, ciddi bir ilim adamıydı. Şeyh Abdulkâdir’i aynı zamanda sağlam mizah anlayışı ve keskin diliyle de hatırlıyorum. Onunla sohbetlerimiz, İslâmî meselelere dair detaylardaki bazı önemli noktaları anlamama yardımcı olmuştur. Kendisini hâlâ minnetle anarım. Şeyh Muâz ise, en başından beri ailenin en siyasî üyesiydi. Meşguliyetleri sebebiyle, diğer kardeşlerine oranla derslerimize daha az gelebilmişti. 2011’den sonra Hatîb kardeşler Suriye’yi terk ettiler. Mucîr ve Abdulkâdir, ilmî sahada ilerlerken, Muaz el-Hatîb, bir dönem Suriyeli muhaliflerin yurtdışında oluşturduğu ana yapının liderliğini üstlendi.)
Emevî Camii’nde Şeyh Mucîr el-Hatîb’in cuma hutbesini dinlerken, bu kadim mabedin minberinin tarih boyunca sürekli siyasî gündemleri ve Bilâdüşşâm havzasının içinde bulunduğu ahvali doğrudan yansıttığı hakikatini hatırladım. Ta 700’lerden beri, Emevî Camii’nde irat edilen hutbeler, aynı zamanda Müslümanların siyasî –ve hatta askerî– tarihinin birer şahidiydiler. Öyle ki, bu hutbeleri kronolojik sıraya göre takip ve tertip imkânımız olsa, Şam’ın serencâmını buradan izleyebilirdik.
Bu hakikat Suriye’nin yakın tarihinde de değişmeden kaldı: Emevî Camii’nin minberi, nice Esed ve Baas övgüsüne şahitlik etti. İsim verilerek Rusya ve Putin güzellemeleri yapıldı oradan. Ve açıktan Türkiye düşmanlığı içeren hutbeler okundu. Öyle cümleler kuruldu ki, yazmaya burada hicap duyuyorum. Seviye öylesine düştü ki, o metinleri papağan gibi tekrarlayan sözde hatipler hiç utanmadılar ama dinleyenler ve izleyenler utandı. Neyse ki o süflî devir artık kapandı; hocaları, hatipleri ve vaizleri de tarihin çöp sepetine yollandı.
Şeyh Mucîr’in hutbesinde dikkat çekici bir nokta daha vardı: Hatibin sözleri ve cümleleri son derece etkileyici, güncele taalluk edici ve hikmetliydi. Hal böyle olunca, camide onu dinleyenler de aynı şekilde huşû ve tefekkür hali içindeydi. Şeyh Mucîr’i dinlerken, ister istemez Türkiye ve diğer İslâm ülkelerindeki minberleri ve hutbeleri düşünmeden edemedim. Aynı zamanda hal ve hikmet ehli ulemânın toplumları dönüştürmedeki gücünden yeterince istifade edemediğimiz gerçeğiyle yüzleştim. Oysa sadece cuma hutbelerindeki potansiyel bile, ıslah yolunda başlı başına muazzam bir imkân ihtiva ediyor.
Emevî Camii’nin heybetli ve izzetli minberi, bundan böyle belki başka yerlerdeki kardeşleri için de örnek ve emsal olur.
Harameyn notları
04:0022/02/2025, Cumartesi
Geçtiğimiz hafta, bir arkadaş grubuyla birlikte Medine-i Münevvere ve Mekke-i Mükerreme’yi ziyaret nasip oldu. Sekiz günlük yoğun ibadet ve ziyaret programlarımız dolayısıyla gözüme, gönlüme ve zihnime takılan bazı noktaları paylaşmak istiyorum:
• Dünyanın dört bir yanından ulaşım imkânlarının kolaylaşmasıyla birlikte, Harameyn’e müthiş bir ziyaretçi akınına şahit olunuyor. Kış mevsiminde havalar da çok mutedil olduğundan, Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere kısa zaman dilimleri içinde yüz binlerce Müslümanı ağırlıyor. Suudi Arabistan hükümetinin “dinî turizm”den beklediği ekonomik kârın fazlasıyla sağladığı görülüyor.
• Kalabalıkların regülasyonu ve yönetimi adına, Suudi idaresi teknolojinin imkânlarından faydalanmaya çalışıyor. Örneğin Mescid-i Nebevî içindeki Ravza-i Mutahhara’ya ziyaretlerde randevu sistemi getirilmiş. Ancak gelin görün ki Medine-i Münevvere’de kalınan kısıtlı zaman dilimi içinde randevu alınamayan veya sistemin işlemez hale geldiği kaotik durumlar ortaya çıkabiliyor.
• Suudi Arabistan yönetimi -önceki on yıllar boyunca izlediği siyasetin aksine- Hicaz’daki tarihî mekânları ziyaretleri artık ısrarlı biçimde teşvik ettiği için, şimdiye kadar otantikliğini koruyan nice mekân sıradan uğrak yerlerine dönüşmüş. Yıllar evvel ilk defa özel izinle ve polis kontrolü altında gittiğim Tâif’i şimdi adeta tanıyamadım. Abdullah bin Abbâs Mescidi’nde kalabalıktan abdest alma imkânı bile bulamadık, Hz. Peygamber’in meşhur Tâif ziyareti sırasında uğradığı ve Addâs isimli Hristiyan köleyle görüştüğü üzüm bağı ise “seyir terası”ndan gürültülü tanıtımların yapıldığı bir panayır haline gelmiş. Keza daha önce ziyaretlerin son derece zor şartlar altında gerçekleştirildiği Bedir’in eski havası tamamen kaybolmuş.
• Tarihî mekânların ziyaretçi akınına uğramasının “olumlu” taraflarından da söz edilebilir. Ancak Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere söz konusu olduğunda, meseleye salt “dinî turizm” açısından yaklaşmamak gerekiyor. Bugün mevcut haliyle Tâif’i, Bedir’i, Hirâ’yı, Sevr’i, Hayber’i, Batn-ı Nahle’yi vs. adımladığınızda Siyer-i Nebî’ye ait detayları yakalayabilmek için olağanüstü bir çaba harcamanız icap ediyor.
• İslâm dünyasının dört bir yanından yüz binlerce insanın akın ettiği ve dar alanlarda ibadetlerini yerine getirmeye çalıştığı bir atmosferde, kitlelerin çoğunun yeterli eğitime sahip olmayanlardan oluşması gayet tabiî. Hal böyle olunca, kafile başkalarına, rehberlere ve hocalara kritik vazifeler düşüyor. Ancak insanlara anlatılan kıssa ve menkıbelere kulak verdiğimizde, bizatihi rehberlerin bir kısmının da eğitime muhtaç olduğu anlaşılıyor. Halkımızın hakikatlerden ziyade “ağlatan hoca” arayışında olduğu doğru, ancak bilen insanların sürekli “halkın seviyesine inmek” yerine, o seviyeyi yukarıya doğru taşımak gibi bir hedefleri de bulunmalı.
• Sâir zamanlarda nafile ibadet, ezkâr ve evrad alışkanlığı olmayanların, Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere’de vakitlerini randımanlı geçirmekte epey zorlandıkları müşahede ediliyor. Bilhassa iki hafta ve üzeri sürelerle kalınan umre seyahatlerinde, “ekibi oyalamak” rehberler için ciddi bir imtihana dönüşebiliyor. Uzun umrelerin en büyük dezavantajı, insanın bir süre sonra ibadet atmosferinden tümüyle uzaklaşarak vakit doldurmaya / öldürmeye odaklanması. Hal böyle olunca, manevî kalite de düştükçe düşüyor.
• Tüm bu kargaşaya rağmen, kalabalıkları dikkatle kolaçan ettiğinizde kitlelerin içinde yitip gitmemiş, ne yaptığını bilen, sahih kaynaklardan kendisine tertemiz yol haritaları çıkarmış, Harameyn’de geçirdiği bir dakikayı bile israf etmemeye odaklanmış, her açıdan dinç ve zinde simalara da rastlayabiliyorsunuz. Bu, İslâm ümmeti adına Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere’den umduğumuz bereketin hâsıl olduğunu gösteren ve istikbale dair umutlarımızı diri tutan bir detay doğrusu.
• Özellikle genç arkadaşlara, umre ibadetlerini bireysel veya tamamen kafa dengi küçük gruplarla yerine getirmelerini tavsiye ediyorum. Böylece kalabalıkların sürüklendiği girdaplarda boğulmayacak, kendi vakitlerini kendileri özgürce tanzim edebilecek, mekânların gürültüsünün içinde kalplerine hususî pencereler açabilecek ve yoğun biçimde istifade etmiş olarak memleketlerine döneceklerdir.
Beyrut’ta gövde gösterisi
04:0026/02/2025, Çarşamba
G: 26/02/2025, Çarşamba
41
Sonraki haber
Taha Kılınç
Lübnan’ın başkenti Beyrut, geçtiğimiz pazar günü (23 Şubat 2025) yakın tarihinin en kalabalık cenaze törenlerinden birine sahne oldu. 27 Eylül 2024’te İsrail savaş uçaklarının düzenlediği saldırı sonucu öldürülen Hizbullah lideri Hasan Nasrallah’ın na’şı, yaklaşık beş aylık bir gecikmenin ardından, yüz binlerce insanın katıldığı bir merasimle defnedildi. Nasrallah’la birlikte, yine İsrail tarafından 3 Ekim 2024’te öldürülen Hizbullah’ın sonraki lideri Hâşim Safiyyuddîn de uğurlandı. Nasrallah’ın anne tarafından kuzeni olan Safiyyuddîn, tıpkı Nasrallah gibi İran’la çok yakın bağlara sahipti. Hâşim Safiyyuddîn, 2020 yılında oğlu Rıza’yı İranlı meşhur komutan Kâsım Süleymanî’nin kızı Zeyneb’le evlendirmişti. Cenaze töreninde İran, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi riyasetinde bir heyetle temsil edildi.
Suikastların hemen ardından gizli bir noktaya geçici olarak gömülen Nasrallah ve Safiyyuddîn’in cesetlerinin şimdi kapsamlı ve tantanalı merasimlerle yeniden defnedilmesi, Naîm Muhammed Kâsım liderliğindeki Hizbullah’ın aldığı stratejik bir karar. Zira Lübnan içinde ciddi anlamda güç kaybeden örgüt, özellikle halk desteğini yitirmediğini ispatlama adına böylesine bir gövde gösterisine ihtiyaç duyuyordu. Nitekim hem Lübnan içinden hem de dünyanın dört bir yanından cenazeye akın eden yüz binlerce kişi, Nasrallah’ın ölümünden sonra bile kitleleri harekete geçirebildiğini ortaya koydu. Nasrallah, hem kişisel karizmasıyla hem de Hizbullah’ın küçük bir silahlı örgütten bölgesel bir milis gücüne dönüşmesinde oynadığı kritik rolle, çoktan tarihe geçti zaten.
Ölümlerden ve trajedilerden beslenen Şiî inancı, Hasan Nasrallah’ın şahsında kendisine yeni bir kült daha yontmuş oldu. 1992’de İsrail tarafından öldürülen Abbas Mûsevî’nin yerini alarak Hizbullah liderliğini üstlenmiş olan Nasrallah, selefinin akıbetine uğramak suretiyle, Şia’nın kolektif şuuraltındaki “ölümsüz kahramanlar” arasına katıldı. Nasrallah’ın Beyrut’un güneyindeki kabri / türbesi, önümüzdeki on yıllar içinde Şia’nın Ortadoğu’daki ideolojik ve dinî odak noktalarından birine dönüşecektir.
Nasrallah’ın cenazesini, Lübnan içindeki dengelerin dönüşümünü gösteren bir tablo şeklinde okumak da mümkündü. Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, davetli olmasına rağmen törene katılmayarak, Şiî Meclis Başkanı Nebîh Berrî’den kendisini temsil etmesini istedi. Sünnî Başbakan Nevvâf Selâm cenazeye bir bakanını göndermekle yetinirken, Lübnan ulemâsının önemli isimlerinin yokluğu da dikkat çekiciydi. Keza, Cumhurbaşkanı Avn’ın “Lübnan, başkalarının savaşından dolayı çok yorgun düştü” şeklindeki sözleri, Hizbullah’ın ülke içinde ve Ortadoğu’da oynadığı ayrıştırıcı role doğrudan bir atıf olarak değerlendirildi. 1982’de, İsrail’in Beyrut’u kuşatmasının akabinde İran’ın desteğiyle kurulan Hizbullah, zaman içinde Lübnan’da devlet içinde devlet haline gelmiş, silahlı milis kadrolarıyla da Lübnan ordusunu bile geride bırakan bir potansiyele ulaşmıştı. Kara ve deniz sınırlarıyla havaalanı ve gümrükleri kontrolü altında tutan Hizbullah, bu sayede muazzam bir ekonomik güce erişmişti.
İran açısından, Hasan Nasrallah’ın cenazesi, Şiî örgütler üzerinden Ortadoğu coğrafyasında tesis etmeye giriştiği bölgesel hegemonyayı sürdürebildiğini gösterme fırsatıydı. Suriye’de Baas rejiminin düşmesiyle en stratejik kalelerinden birini yitiren Tahran, Lübnan’da hâlâ sözünün geçtiğini ispatlama kaygısıyla hareket ediyor. Ancak hem bölge dengelerindeki değişimler hem de Hizbullah’ın Suriye’de 2011’den itibaren işlediği insanlık suçlarının bugün artık yüksek sesle konuşulabilir hale gelmesi sebebiyle, İran’ın politik hamleleri sahada istenen neticeleri vermiyor. Hizbullah’ın Baas rejimiyle el ele vererek katlettiği Suriyeli Müslüman sivil kurbanların İsrail’in katlettiği Filistinlilerin sayısını kat kat aşması da, Hizbullah-İran cephesinin Filistin konusundaki iddialarının ve niyetlerinin sorgulanmasına yol açıyor.
Beyrut’ta Hasan Nasrallah’ın cenaze merasimi gerçekleştirilirken, Suriye’nin birçok şehrinde eş zamanlı olarak coşkulu kutlamaların yapılmasını anlayabilmek de, ancak Nasrallah komutasındaki Hizbullah’ın Suriye’de imza attığı cürümleri hatırlamakla mümkün şüphesiz.
Kral’ın hurmaları
04:005/03/2025, Çarşamba
G: 5/03/2025, Çarşamba
60
Sonraki haber
Taha Kılınç
İngiltere Kralı III. Charles ve eşi Kraliçe Camilla, Ramazan’ın başlangıcından hemen önce Londra’daki bir restoranda basının karşısına çıktı. Asma Khan adlı Hindistan kökenli Müslüman bir hanımın işlettiği Darjeeling Express’e giden çift, ihtiyaç sahiplerine dağıtılacak yiyeceklerin hazırlanmasına yardımcı oldu. Kral ve Kraliçe, bir yandan mekânda bulunan çeşitli milletlere mensup Müslümanlarla sohbet etti, bir yandan da geleneksel Hint pilavı biryânî ve hurmaları paketledi.
Her dakikasının ve basına verilecek her pozun özenle planlandığı anlaşılan ziyaret sırasında, Kral III. Charles, dükkân sahibi Asma Khan’a hurmaların nereden geldiğini sordu. “Filistin” cevabını alınca yüzüne bir “hayranlık” ifadesi yerleştiren Kral, Filistin’in hurmaların yetiştiği en iyi yer olduğunu söylemeyi de ihmal etmedi.
Asma Khan’ın mekânından sonra Kral ve Kraliçe’nin durağı, İmad el-Erneb adlı bir Suriyeli mülteciye ait olan dükkândı. İmad ve ailesi 2015’te İngiltere’ye sığınmış, gerekli yasal izinlerin sağlanmasının ardından da 2020’de kendi Suriye restoranlarını açmış. Kraliyet çiftinin burayı özellikle ziyaret etmesinin mekânın şöhretini ne kadar artıracağını söylemeye bile gerek yok elbette.
Kral III. Charles ve Kraliçe Camilla’nın Ramazan pozları, bilhassa iki yönden çok dikkat çekiciydi:
Vaktiyle “üzerinde güneş batmayan imparatorluk” olarak anılan İngiltere, sömürgelerini zaman içinde birer birer terk etmek durumunda kalsa da, kendine has üslubu ve yaklaşımıyla, farklı milletlerle ilişkilerini eskisi gibi sürdürüyordu. Müslüman azınlıkları ülkesine kabul ederken son derece rahat davranan İngiltere, onların çeşitli yetenek ve bağlantılarını da böylece içeriye taşımış oluyordu.
Meselenin, kendileriyle ilişki tesis edilen milletler açısından da anlamı büyüktü. İngiltere’yi kendilerini kucaklayan ve himaye eden bir baba gibi görüyorlar, dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar, -bilerek veya bilmeyerek- İngiliz menfaatlerine hizmet etmeye başlıyorlardı. Afrika’dan Asya’ya, İngilizlerin kontrolündeki bütün networkler önlerine açılırken, İngiliz devlet aklı da eski sömürgecilik sistemini -bu defa son derece gönüllü paydaşlar aracılığıyla- sürdürmeye devam etmenin keyfini çıkarıyordu.
Hesaplı görüntülerin ve ince ayarlı videoların eşlik ettiği medya kampanyalarının ışıltıları içinde, İngiltere’nin Hint Alt Kıtası’nda veya Bilâdüşşâm (Suriye, Filistin, Irak, Ürdün ve çevresi) topraklarında sebep olduğu yıkım kimseciklerin aklına bile gelmiyordu. Kral’ın dükkânını “şereflendirdiği” o Suriyeli esnaf muhtemelen, kendisini ta Londra’lara savuran DAEŞ tiyatrolarının arka planındaki İngiliz elini görmedi bile. Keza III. Charles’ın Filistin’i hurmalar üzerinden överken sergilediği sözde samimiyet, İslâm dünyasında nice ellerin alkışa koyulmasına sebep olmuştur.
İslâm coğrafyasında böylesine derin yıkımlara, çatışmalara ve parçalanmalara sebebiyet veren, çizdiği çapraşık sınırlar hâlâ savaşlara yol açmaya devam eden bir ülkenin, bugün Müslümanların zihin dünyasında ve şuuraltında neredeyse hiçbir negatif iz bırakmaması, üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir husustur. Şüphesiz bu durum, İngiltere adına, kendi emperyalist hedeflerinin tahakkuku noktasında gerçek bir başarıdır.
Londra’yı uzaktan izlerken, insan kendi ülkesindeki İslâm düşmanlığının derinliğine de esef etmeden duramıyor doğrusu. Hemen her gün, farklı kılıklar ve kılıflar altında karşımıza çıkan bu düşmanlık, Türkiye’de özellikle sürekli kaşınan aktif bir fay hattının bulunduğunu gösteriyor. İsimleri ve soy isimleri Müslüman, Arap ve Osmanlı olan nice şahsiyetin, İslâm karşıtlığının en koyu biçimlerini sergiledikleri bir ülke Türkiye. İslâm düşmanlığı -“din düşmanlığı” demiyorum, zira söz konusu husumetin sadece İslâm’a ve Müslümanlara yöneltildiği görülüyor- Türkiye’nin en yaman ve can yakıcı sosyolojik gerçeklerinden bir tanesi maalesef.
Osmanlı bakiyesi bir ülkede böylesine kararlı ve örgütlü bir düşmanlığın varlığı, ülkemizin son 200 yıllık tarihini yeniden ve üzerinde düşüne düşüne okumayı gerekli kılıyor.
Gün uzar, işgal olur
04:008/03/2025, Cumartesi
G: 8/03/2025, Cumartesi
45
Sonraki haber
Taha Kılınç
Batı Şeria’nın Ceba kasabası yakınlarında, 16 Şubat 2012 Perşembe günü meydana gelen bir trafik kazası, Filistin tarihinin en büyük trajedilerinden birine dönüşmüştü: Râmallah taraflarına pikniğe gitmek için yola çıkan anaokulu çocuklarıyla öğretmenlerini taşıyan otobüs bir kamyonla çarpışmış, kaza sonucunda 10 çocukla bir öğretmen yaşamını yitirmişti. Otobüsün yan yatarak alev alması bilançonun artmasına sebep olurken, cesetlerin bazıları tanınmayacak derecede yanmıştı. Ölen çocuklar 4 ila 6 yaşlarındaydı. Kazada yaralanan en az 30 çocuk ise Filistin ve İsrail’deki çeşitli hastanelere kaldırılmıştı.
Hadiseyi “millî felâket” olarak tanımlayan Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, üç gün yas ilân etmiş, bayrakların da yarıya indirilmesi emrini vermişti. Filistin Polis Sözcülüğünden yapılan açıklamada, çocukları taşıyan otobüsün aniden bastıran yağmur sebebiyle dönüş yoluna çıktığı, kazanın yolun yağış yüzünden kayganlaşması sonucu yaşandığı belirtilmişti. İsrail işgal yönetimi de, kazada kötü hava şartları dışında bir etkenin bulunmadığını tekrarlamıştı.
Ortadoğu’daki birçok elim hadise gibi, Ceba’daki bu trafik kazası da bir süre konuşuldu ve unutuldu. Çocuklarını kaybeden aileler, elbette korkunç trajedinin etkisini çok daha derinden hissetmişti, fakat onlar bile zaman içinde acılarına alıştılar. İsrail işgali, trafik kazalarını unutturacak nice cürümler işliyor ve Filistin halkının yaşadığı dramlara her gün yenilerini ekliyordu zaten.
Ancak hadisenin üzerinden neredeyse 10 yıl geçtikten sonra, Mart 2021’de The New York Review of Books dergisinde yayınlanan “Âbid Selâme’nin Hayatından Bir Gün” başlıklı bir yazı, konuyu bambaşka bir bakış açısıyla inceliyordu. Kazada beş yaşındaki oğlu Mîlâd’ı yitiren Âbid Selâme adlı Filistinli bir babanın hayatını merkeze alan yazar, Ceba’daki trafik kazasını, İsrail işgalinin sıradan Filistinlilerin günlük hayatlarına getirdiği üst üste zorluklar sebebiyle yaşanan elim ve doğal bir netice olarak yorumluyordu. Ceba ve çevresinin İsrail tarafından işgal edilmesi, Yahudi yerleşimleri sebebiyle Filistinlilerin kısacık mesafeleri kat edebilmek için riskli ve uzun yolların sıkıntılarına katlanmak zorunda kalışı, İsrail’in kendi Yahudi vatandaşlarının rahatını ve huzurunu sağlamak için Filistin halkının en basit ihtiyaçlarını bile görmezden gelişi, Apartheid Duvarı’yla bölünen hayatlar ve söndürülen umutlar… Yazar, Âbid Selâme’nin oğlunu kaybettiği kazayı, İsrail işgalinin somut biçimde belirginleştiği bir trajediler silsilesi olarak takdim ediyordu.
En ilginci ise, makalesiyle kısa süre içinde hem üne kavuşan hem de Siyonistler tarafından hedef tahtasına oturtulan yazarın bir Yahudi olmasıydı. 1980’de Sovyet Yahudisi bir anneden dünyaya gelen Nathan Thrall, üniversite eğitimini Kaliforniya ve New York’ta tamamladıktan sonra İsrail’e gitmiş, Tel Aviv Üniversitesi’nde İbranice ve Arapça öğrenmişti. Uluslararası Kriz Grubu’nun üyesi olarak bir süre Gazze’de yaşayan Thrall, Filistin halkının karşılaştığı zorlukları bizzat gözlemlemişti. 2010’dan itibaren yaşamaya başladığı Batı Şeria’da tecrübelerini artıran Thrall, Ceba’daki olayı da yakından izlemişti.
İsrail işgalinin çok boyutlu etkilerini ele aldığı makale ilgi görünce, konuyu kitaplaştırmak isteyen Nathan Thrall, “Âbid Selâme’nin Hayatından Bir Gün – Bir Kudüs Trajedisinin Anatomisi”ni 3 Ekim 2023’te yayınladı. Oldukça ilginç bir tesadüfle, kitabın yayını, Aksâ Tufanı’nın başlangıcından hemen önceye denk gelmişti. Thrall, sonrasında dünya çapında kopan fırtınayla birlikte, Siyonistlerin etkisi altındaki birçok mecrada kendisine konuşma izni bile verilmemesine şaşırmayacaktı.
“Âbid Selâme’nin Hayatından Bir Gün – Bir Kudüs Trajedisinin Anatomisi”, yayınlanışının hemen ardından, Ketebe Yayınları tarafından Türkçeye kazandırıldı. Şuhedanur Hacıalioğlu’nun özenli tercümesiyle okura takdim edilen kitabı, Ramazan okumalarınızın arasına kesinlikle dâhil ediniz. İşgali anlama adına, olmazsa olmaz bir metinle karşılaştığınızı göreceksiniz.
Başlığı Cengiz Aytmatov’dan ödünç aldım. Coğrafyalar birbirine uzak olsa da, acılar ne kadar benziyor…
Şam’dan bakınca…
04:0012/03/2025, Çarşamba
G: 12/03/2025, Çarşamba
60
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz perşembe akşamı (6 Mart) teravih namazını kılmak üzere Şam’ın tarihî merkezine yakın Halbûnî Camii’ne gittim. Yollar, akşamları şehrin genelinde elektrikler kesik olduğundan, kapkaranlıktı. Camiye vardığımda, çoğunluğunu gençlerin oluşturduğu cemaatin içeriyi ve son cemaat mahallini tıka basa doldurduğunu gördüm. Küçücük de olsa, namaz kılacak yer yoktu. Cemaatin çokluğuna sevinerek ama yer bulamadığım için üzülerek, Hicaz Demiryolu istasyon binasının karşısındaki Mevlevî Camii’ne yürüdüm. Bu şirin Osmanlı mabedinde, etrafında meskûn mahal bulunmadığından ancak üç saflık bir cemaat vardı. İlk sekiz rekâttan sonra iki saf boşaldı; çok genç iki ilim talebesinin nöbetleşe imametiyle 20 rekâtı tamamladık.
Camiden çıktığımda, bütün yolların silahlı ve maskeli güvenlik görevlileri tarafından tutulduğunu gördüm. Günlerdir Şam’da hiç şahit olmadığım bir manzaraydı bu. Şehrin dört bir yanından siren sesleri de duyuluyordu. Silahlı gençlere selam verip yanlarından geçtim, Tekke-i Süleymaniye’nin yan sokağındaki otelime döndüm. Sıra dışı manzaranın sebebini, ancak otelde telefonuma mesajlar gelmeye başladığında anladım: Nusayrîlerin yoğunlukta yaşadığı Lazkiye bölgesinde, yeni Suriye yönetimine tabi güvenlik güçlerine saldırılar gerçekleşmişti. Lazkiye ve Humus’ta sokağa çıkma yasağı ilân edilmiş, Suriye’nin kuzey-güney karayolu bağlantısı kesintiye uğramıştı. Hatta Halep bölgesinde olan bazı dostlarımız, planladıkları Şam yolculuklarını da iptal etmek durumunda kalmıştı.
Ertesi gün (7 Mart Cuma), Emevî Camii’nde görülmeye değer bir manzara vardı:
Hutbenin konusu elbette yaşanan güncel gelişmelerdi. Son derece ateşli ve heyecanlı bir konuşma yapan hatibin sözleri, sıklıkla tekbirlerle kesiliyordu. “Size eman verdik, anlamadınız. Af ve müsamaha yolunu tuttuk, istismar ettiniz. Silahlarınızı bırakmanızı istedik, bırakmadınız. Büyüklük gösterdik, ihanet ettiniz. Bundan sonra, artık devletin gücünü ve kararlılığını göreceksiniz. Suriye’de bu tertemiz devrimin çalınmasına asla müsaade etmeyeceğiz! Silahlarının başında sabahlayan ve oruçlarını cephede açan mücahitleri dualarınızdan unutmayın…” şeklindeki cümleler ardı ardına sıralanırken, caminin içinde öfke ve coşku somut biçimde hissediliyordu. Namazdan sonra da Şam’ın her bölgesinde Ahmed Şara yönetimine destek için sokak gösterileri düzenlenmişti.
Hadiselerin detaylarına dalmaksızın, şu özeti aklından çıkarmamak elzem: Batıdan Nusayrî rejim kalıntıları eliyle İran ve Hizbullah, güneyden de Dürzîler eliyle İsrail, yeni Suriye yönetiminin felç edilmesine odaklanmış görünüyor. Suriye’nin azınlık grupları böylece yabancı güçler tarafından provoke edilirken, amaç elbette Baas sonrasında istikrarlı ve dengeli bir idarenin kurulabilmesini engellemek.
(Bu yazıyı yazarken, YPG ile Şam merkezî yönetiminin anlaşmaya vardığına dair ilk haberler geldi. Şimdiye kadar ayrılıkçı bir çizgi izleyen YPG’yi uzlaşmaya zorlayan sebeplerin başında elbette Lazkiye’de yaşanan kalkışmanın bastırılması geliyor. İkinci sebep ise, yeni Amerikan yönetiminin müttefiklerini her an “satabileceğine” dair oluşan algı. Beyaz Saray’da Ukrayna Devlet Başkanı Volodomir Zelenski’nin kameralar önünde düşürüldüğü o tuhaf durumu, elbette YPG de yakından takip etti.)
8 Aralık’ta Baas’ın düşüşünün ardından Suriye’ye ve Şam’a yaptığım ziyaretlerde en çok, eski dönemi hatırlatan her türlü slogan, bayrak, fotoğraf ve çizimin üzerini aceleyle badanalamaya çalışan insanların canhıraş çabaları dikkatimi çekmişti. Bir gecede eskinin üzeri örtülüyor, görünürde yeni bir perde açılıyordu. Ama peki akıllar ve kalpler ne durumdaydı? Baas’ın ve Esed rejiminin destekçileri hâlâ yerlerinde durmuyor muydu? Genel af ilân edildikten sonra mesela, sözde “tevbe” etmiş görünen kaç kişi gerçekten eskiden yaptıklarından dolayı pişmanlık duyuyordu? İlim adamlarından bürokratlara, istihbaratçılardan askerlere, Suriye hâlâ rejim artıklarıyla doluydu. Bunların yeni döneme entegrasyonu hangi yöntemle sağlanacaktı? 61 yılını baskıcı bir yönetim altında geçiren insanlar, “hürriyet” ortamında nasıl kontrol edilecekti? Doğrusu bu türden sorular aklımda sürekli dönüp durdu. Şimdi gelinen noktada, “devrimin coşkusu” sona erdi. Gerçek ve hayatî problemler, ufukta belirmeye başladı. Şara ve ekibi için, esas yönetim sınavları artık bundan sonra.
Cumartesi akşam Beyrut üzerinden İstanbul’a dönerken, kalbimde Bilâdüşşâm’ın istikbaline dair umut, sevinç, heyecan, korku ve endişeler iç içeydi.
Nevzuhur bir din
04:0015/03/2025, Cumartesi
G: 15/03/2025, Cumartesi
74
Sonraki haber
Taha Kılınç
İslâm tarihindeki bir takım mezhebî ayrışmaların veya yeni, modern ve beşerî dinlerin nasıl ortaya çıktığını merak edenler için, günümüzden oldukça yakın bir örnek var: Alevîliğin dönüşümü.
Özellikle son 40 yıldır, Alevîlik, İslâm’ın bir yorumu veya İslâm dairesi içinde kendine has bir yol değil, tamamen İslâm’ın dışında, nevzuhur bir din biçiminde yeniden kurgulandı, kurgulanıyor. İslâm’ın temel emir ve yasaklarının hepsine birer alternatifin bulunduğu; namazsız, oruçsuz (farz olan Ramazan orucunu kastediyorum), hacsız, tesettürsüz, camisiz bir din bu. Kendi ritüelleri, kendi tapınma biçimleri, kendi ibadet mekânları, kendi sembolleri ve kendi alternatif tarihi var. Kendisini Hz. Ali’ye nispet ediyor, ancak tarif ettiği Hz. Ali portresi de tamamen nevzuhur. Mesela şöyle bir tanımla karşılaşmanız işten bile değil: “Alevîler, İslâm’ı olduğu gibi kabul edip Araplaşmadılar. İslâm’ı Göktanrı inancı, hümanizm ve Şamanizm’le harmanlayıp yumuşattılar. Aslında Alevîlik, tüm bu dinlerden önce bile farklı isimlerde var olan bir doğa felsefesidir. Tanrısı, doğa ve evrendir.” Adını Hz. Ali’den alan bir inanç övülürken, Araplaşmadığının altı çiziliyor. Şaka gibi, ama değil.
Sadece bu kadarla kalsa iyi. Bu yeni tip Alevîlik, aynı zamanda kıpkızıl İslâm ve Müslüman düşmanı. Sürekli mağduru ve mazlumu oynasa da, aslında eline güç geçirdiğinde neler yapabileceğini anlamak için, nevzuhur Alevîlerin aynı kareye girdiği veya canhıraş savunduğu insanların sicillerine bakmak yeterli. Düşmanlık ve hasımlıkları, yalnızca Müslümanlara odaklanmış durumda.
Gayet mantıklı biçimde “Siyasal Alevî” ve “Siyasal Alevici” olarak da tanımlanan -çünkü İslâm düşmanlıklarına Alevîliği perde yaparak kendi hegemonyalarını korumak derdindeler- söz konusu güruh, yine tamamen Müslüman düşmanlığı sebebiyle, kendilerine Suriye Nusayrîlerini de kardeş belliyor. Oysa bildiğimiz ve anladığımız anlamıyla klâsik Anadolu Alevîliği, Nusayrîlik’ten tamamen bağımsız bir felsefe. Nusayrîlik, Hz. Ali’ye uluhiyyet atfeden, reenkarnasyonu kabul eden, bâtınî yorumlarla kendine has bir kutsal telakkisi üreten, aile içi evlilikleri bile meşru görecek kadar uç, İslâm’ın tamamen dışında bir itikat sistemi. Nusayrîliğin siyasal dönüşümü de henüz 40-50 yıllık üstelik:
1970’de Baas Partisi içinde düzenlediği bir darbeyle iktidara el koyan Hâfız Esed, üç yıl sonra anayasada değişiklik yaparak, “Devlet başkanının dini İslâm’dır” ibaresini kaldırmak istemişti. Kendisi Nusayrî olduğundan, söz konusu madde orada durdukça başkanlığı meşru olmayacaktı zira. Dönemin Şam ulemâsı ve onları takip eden diğer âlimler bu girişime topluca itiraz edince, Esed bu defa Lübnanlı Şiî din adamı Mûsa Sadr’a başvurarak, Nusayrîliğin “meşru bir Şiî mezhebi” olduğu yönünde fetva aldı. O tarihe kadar, Şia’nın ana akımı, Nusayrîleri “kâfir” olarak görüyordu.
Fetvanın ardından anayasada değişikliğe lüzum kalmamıştı. Sünnî ve Müslüman çoğunluğa tahakkümünü katliamlarla, türlü ödüllerle yanına çektiği bazı din adamlarının halk üzerindeki tesiri yoluyla ve kurduğu korku rejimiyle sağlayan Hâfız Esed ve oğlu Beşşâr, Nusayrîliklerini gizleme adına bayram namazı türünden gösterileri hiç kaçırmadılar. Yanlarına aldıkları din adamlarıyla basına boy boy poz verdiler. Resmî adı “İslâm Cumhuriyeti” olan İran, bu rejimi son dakikaya kadar desteklerken, Baasçıların itikadî taraflarını ve Suriye’nin manevî ve tarihî bünyesinde meydana gelen korkunç hasarı asla önemsemedi. Hatta Şiî yayılmacılığı hedefine odaklanırken, kendi binasını bu enkazın üzerine kurmaya çalıştı.
Bu bağlamda, altı çizilmesi gereken çok ilginç bir nokta daha var:
Siyonist Yahudiler, Siyasal Alevîciler, müfrit Şiîler, PKK sempatizanları ve LGBT borazanları, ortak noktalarda buluşuyor. Sloganlarına kulak verin: Her zaman mağdur ve mazlumlar. Sürekli eziliyor ve horlanıyorlar. Herkes onları yok etmeye odaklanmış. Hep kendileri haklı. Bu acıklı söylemlerine rağmen, ellerine güç ve imkân geçtiğinde, ne kadar gaddar, bencil ve vicdansız oldukları da sayısız tecrübeyle sabit.
Yukarıdaki beş sınıfın böylesine benzeşmesinin ve yan yana dizilmesinin sosyolojik ve tarihî açıklamaları da olmalı muhakkak. Küçük bir tefekkür turu, ferasetleri okurları somut neticelere ulaştıracaktır.
Sahurda katliam
04:0019/03/2025, Çarşamba
G: 19/03/2025, Çarşamba
41
Sonraki haber
Taha Kılınç
İsrail’in tam sahur vakti Gazze’ye düzenlediği saldırılara dair haberler telefonuma düşmeye başlayınca, yemek masasının başında oturup kaldım. Ve aklıma Lübnanlı yazar Amin Maalouf’un “Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri”nde aktardığı o meşhur sahne geldi:
“Ebû Saad el-Haravî, 19 Ağustos 1099 Cuma günü, arkadaşlarını Bağdat Ulu Camii’ne götürür. Öğlen olup da müminler dört bir yandan cuma namazını kılmaya gelirlerken, Ramazan olmasına rağmen saygısız bir şekilde yemek yemeye başlar. Birkaç saniye içinde etrafında öfkeli bir kalabalık birikir, askerler onu tutuklamak üzere yaklaşırlar. Ama Ebû Saad ayağa kalkar ve etrafındakilere sükûnetle, binlerce Müslümanın katledilmesi ve İslâmiyet’in kutsal mekânlarının tahribi karşısında tamamen kayıtsız kalırlarken, birinin orucunu bozması karşısında nasıl bu kadar altüst olmuş görünebildiklerini sorar. Böylece kalabalığı sus-pus ettikten sonra, Suriye’nin uğradığı felâketleri ve özellikle de Kudüs’ün başına gelenleri anlatır. İbnu’l-Esîr “Mülteciler ağladılar ve ağlattılar” diyecektir.”
Aradan geçen yaklaşık 1000 yıla rağmen, coğrafyamızda yaşanan acılar karşısında gösterilen -veya gösterilmeyen- tepkilerin hâlâ aynı olması ürkütücü. Gerçekten de, Filistin’de yaşanan dram mı daha tesirli bizim üzerimizde, yoksa Ramazan günü önümüzde oruç yiyen bir Müslüman mı? Hangisine yönelik reaksiyon daha belirgin? Cevabı hepimiz biliyoruz.
Birkaç noktanın altını yeniden ve belirgin biçimde çizmek gerekiyor:
* Gazze’de şahit olduğumuz insanlık dramı hem bu dünyada hem de âhirette hesabımızı verirken, karşımıza kabarık bir fatura olarak çıkacak. Siyasî tartışmalarla, polemiklerle, onu-bunu suçlayarak içinden çıkabileceğimiz kadar basit bir iş değil bu. Dolayısıyla, hesabımızı kolaylaştırmak için ne gerekiyorsa yapmak mecburiyetindeyiz. Dua ve gözyaşından başlayıp sahada somut birtakım eylemlere kadar. Bu, işin şahsî boyutu.
* Siyonist işgal karşısında, bilhassa aklı eren ve gücü yeten mercilerin, günlük duygusal çıkışlardan kendilerini kurtararak uzun vadeli, somut, uygulanabilir ve sürdürülebilir stratejiler geliştirmeleri gerekiyor. İnsan yetiştirme meselesinden hedefini net biçimde belirlemiş kurumsal yapılara, hâlâ inanılmaz ihmaller ve boşluklarla yaralı durumdayız. Bu, işin toplumsal boyutu.
* İslâm dünyası çapında, sorumluluğun en büyüğü elbette devletlere ve o devletleri yönetenlere düşüyor. Filistin meselesi her Müslüman ülkede aynı zamanda iç politikanın da konusu olduğundan, idareciler bu sorumluluktan zaten kaçabilecek durumda değil. Öyle veya böyle, Filistin başları ağrıtıyor. Filistin’i bir “dava” olarak algılamayan Müslüman yöneticilere şunu hatırlatmak şart: Bu ateş, zaman içinde görevini yapmayan herkesi yakacak, hiçbir başkent ve hiçbir koltuk, kendini alevlerden kurtaramayacak. Bu, işin ümmet boyutu.
* İslâm’ı ve Müslümanları “düşman” olarak kodlamaktan hiç kaçınmayan yeni ABD Başkanı Donald Trump, Filistin konusunda böylesine pervasızca hareket ederken ve İsrail işgaline sınırsız biçimde destek olurken, Müslüman dünyanın tek saf olamayacağından emin. Özellikle Arap dünyası içindeki rekabet ve hasımlaşmalar, Beyaz Saray’da alınan birçok kararı kolaylaştırıyor. Her devletin kendi süflî menfaatlerine odaklandığı bu karmaşa ortamında, bugünkü Ortadoğu, Haçlı Seferleri’nin gerçekleştiği atmosferi andırıyor. Bu, işin bölgesel ve küresel boyutu.
* Filistin meselesi, bir asrı aşan tarihi boyunca şu iki sorunun cenderesinden çıkamadı: 1) Filistin, İslâm dünyasının tam olarak nesi olur? 2) Filistin’i içeride ve dışarıda kim temsil eder? Yüz yıllık maziyi geriye doğru okuduğunuzda, işgale karşı direnişin bütün aşamalarında bu iki soruya hakkıyla verilemeyen cevapların, yolu devasa kayalar halinde tıkadığını görürsünüz. Bu da işin fikrî ve tarihî boyutu.
Ta 1980’lerde “Filistin bir sınav kâğıdı, her mü’min kulun önünde” demişti merhum Cahit Zarifoğlu. Şahıs olarak da, toplum olarak da, ümmet olarak da, devletler ve idareciler olarak da sınavdayız. Süre hızla azalıyor. Zil çalmak üzere.
Emir Şekîb’in torunu
04:0022/03/2025, Cumartesi
G: 22/03/2025, Cumartesi
54
Sonraki haber
Taha Kılınç
Lübnanlı Dürzîlerin önde gelen lideri Velîd Cumblat, babası Kemal Fuâd Cumblat’ın 16 Mart 1977 günü Suriye istihbaratı tarafından öldürülmesinin 48’inci yıldönümü münasebetiyle düzenlenen törende, dikkat çekici açıklamalarda bulundu. Şûf bölgesinde, ailenin tarihî ikametgâhı olan Muhtâra Sarayı’nda kalabalık bir topluluğa hitap eden Cumblat, şunları söyledi:
“Bu yıldönümü, millî ve siyasî mücadeleyi sürdürmekteki kararlılığı simgeliyor. 48 yıldır, her 16 Mart günü bir araya geldik, Fâtiha okuduk ve Kemal Cumblat’ın kabrine kırmızı bir çiçek bıraktık. Bu, aynı zamanda yola devam etme ve yüzleşme fırsatıydı, hatırlama ve direnme vesilesiydi. 48 yıldır, o uğursuz günde haince öldürülen şehitlerin kanına saygı için bekledik. Şehitlerimizin hatırası, Lübnanlıların hafızasında daima yaşayacaktır. Ama şimdi… Madem Suriye’de özgürlüğün güneşi doğdu… Madem, neredeyse 54 yıl sonra baskı ve diktatörlük rejimi düştü… Madem Suriye halkı hürriyetine kavuştu… Ve madem, Ahmed Şara liderliğindeki yeni yönetim, suikasttan sorumlu adamı, İbrahim Huveyce’yi tutukladı… Artık suikast yıldönümünü anma törenlerimizi burada sona erdiriyorum. Tarihin adaleti, biraz zaman da alsa, nihayet tecelli etti.”
Velîd Cumblat, ardından sözü Ortadoğu’da Dürzîler üzerine oynanan haricî oyunlara getirerek, cemaatine ciddi uyarılar yaptı:
“Arap kimliğinizi muhafaza edin. Arap ve Suriyeli milliyetçilerle birlikte sömürgeciliğe ve mandaya karşı verdiğiniz ortak mücadelenin tarihini muhafaza edin. Golan Tepeleri’ndeki Arap topraklarının işgaline karşı direniş pozisyonunuzu muhafaza edin. İslâmî mirasınızı muhafaza edin. Siyonistlerin, sizi mikro-milliyetçi bir gruba dönüştürmek için aranıza entelektüel yollarla sızma çabalarına karşı uyanık olun. İçinizden bazılarının ‘azınlıklarla dayanışma’ sloganı altında Suriye’nin ve bölgemizin diğer kısımlarının bölünmesi için kama olarak kullanılmasına karşı dikkatli olun. Kemal Cumblat bu projeye kesin biçimde karşıydı ve sırf bu yüzden şehit edildi.”
Cumblat’ı dinlerken, dedesi Emir Şekîb Arslan’ı (1869-1946) anmadan edemedim:
Hayatının sonuna kadar İslâm birliği ve ümmet idealine sadık kalan Emir Şekîb Arslan, Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmaması için kendi çapında mücadele etmiş bir isimdi. II. Abdülhamid’e hayranlıkla bağlı olan Emir Şekîb, manda yönetimi başladıktan sonra Fransızlar tarafından Bilâdüşşâm’dan sürgün edilmiş, Avrupa’da yaşadığı sürgünün zorlukları da onu ideallerinden vazgeçirememişti. Emir Şekîb’in ümmet ufku, mağribden maşrıka kadar, coğrafyanın tamamını kapsıyordu. Gittiği her yerde bunun için çalışmış, önder şahsiyetlerle işbirliği yapmış, hiç durmadan konuşmuş ve yazmıştı. Müslümanların Batılılar karşısında geri kalmasının sebeplerine odaklanan çok sayıda metin kaleme alan Emir Şekîb, ardında 20’den fazla kitap ve 2 bin civarında makale bırakmıştı. Dili ve anlatımı öylesine güçlüydü ki, kendisine şu unvan yakıştırılacaktı: “Emîru’l-beyân” (Belagatin emiri).
(Velîd Cumblat, 1949 yılında, Emir Şekîb Arslan’ın kızı May’la Kemal Cumblat’ın evliliğinden dünyaya gelmiştir. Çiftin evliliği, aynı zamanda Dürzîler arasında iki rakip ailenin yakınlaşmasına vesile olmuştu.)
Baas rejimi devrilir devrilmez, yanına oğlu ve siyasî varisi Teymûr Cumblat’ı da alarak Şam’ı ziyaret eden Velîd Cumblat, Ahmed Şara ve diğer yetkililerle detaylı istişareler yapmıştı. Ardından, ayağının tozuyla Ankara’ya gelen ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’la bizzat görüşen Cumblat’ın, Ortadoğu’da yaşanan gelişmeleri yakından takip ettiği, özellikle azınlıkların birtakım arzu ve isteklerini körüklemek suretiyle Suriye’de fitne çıkarma potansiyeline sahip odakların bütün faaliyetlerinden haberdar olduğu anlaşılıyordu.
Dürzî kökenlerine rağmen Sünnîliği benimseyen Emir Şekîb Arslan, İmparatorluğun dağıldığı ve coğrafyaya sömürgecilerin çöreklendiği zor bir zamanda yaşamıştı. Buna rağmen çizgisini ve itidalini hiç kaybetmedi. Şimdi torunu Velîd Cumblat’ın, dedesinin şuurunu koruduğunu görmek ümit verici. Ümit edelim ki, Lübnanlı Dürzîlerin önemli bir kesiminin siyasî temsilini üstlenen 42 yaşındaki Teymûr Cumblat da babasının ve büyük dedesinin yolundan ayrılmasın.
Lübnan’da bir kabir rotası
04:0026/03/2025, Çarşamba
G: 26/03/2025, Çarşamba
25
Sonraki haber
Taha Kılınç
İslâm coğrafyasının herhangi bir noktasına yolum düştüğünde, mezarlık ziyaretleri için mutlaka özel vakitler ayırıyorum. Bazen tek bir mezar taşındaki bir ayrıntı öylesine derin anlamlar içeriyor ki, başından ayrılmakta zorlanıyorum. Ayak hizamda yatan ölüleri oraya sürükleyen serencâm, çoğu defa –yapboz misali– parçaları birbirine eklenerek büyüyen kocaman bir hikâyeye işaret ediyor.
Geçtiğimiz hafta perşembeden cumartesiye (20-22 Mart) Lübnan’a yaptığım seyahat sırasında, yine böyle bir kabir rotası çizdik. Birbirinden çok farklı hayatlar yaşamış, farklı çizgilerde ilerlemiş ve farklı akıbetlerle buluşmuş nice insanı teker teker ziyaret ettikten sonra, heybeme yepyeni bilgiler doldurmuş olarak İstanbul’a döndüm. Benzer bir rotayı izlemek isteyenlere ilham ve rehber olması için, notlarımı paylaşıyorum:
Perşembe sabahı sağanak yağmur altında indiğimiz Beyrut’ta, ilk durağımız havaalanının güneydoğu köşesinde bulunan Şuveyfât semti oldu. Dürzî mahallelerinden geçerek yukarı doğru virajlar halinde yükselen yolumuz, bizi nihayet krem rengi bir kubbenin önüne getirdi. Oldukça şık biçimde inşa edilmiş anıtmezarın altında Emîr Şekîb Arslan (1869-1946) ve Âdil Arslan (1880-1954) yan yana yatıyordu. Emîr Şekîb’den geçen yazımda detaylı biçimde bahsetmiştim. Âdil Arslan da yine Osmanlı’ya bağlı bir Dürzî prensi olarak, imparatorluğun yıkılışına kadar Lübnan mülkiye sisteminin önemli isimlerinden biriydi.
Şuveyfât’tan havaalanının hemen kuzeyinde, denize sıfır noktada yer alan Evzâî bölgesine geçtik. Buraya ismini veren Ebû Amr Abdurrahman el-Evzâî (707-774), İslâm tarihinde müstakil mezhep sahibi müçtehit imamlardan biriydi. Fıkıh mezheplerinin sistemleşmesine kadar, bilhassa Bilâdüşşâm ahalisinin Evzâî’nin mezhebine tabi olduğu belirtilir. İmam Evzâî türbesinin küçük bir ricayla açtırdığımız haziresinde, iç savaş sırasında Suriye istihbaratının düzenlediği bir suikastla şehit düşen Lübnan Müftüsü Şeyh Hasan Hâlid’e (1921-1989) de Fâtiha okuduk. Şeyh Hasan Hâlid, Suriye ve İran’ın Lübnan’a müdahalesine karşı olduğu için katledilmişti.
İmam Evzâî türbesinin anayol tarafında, modern Lübnan’ın kurucu isimlerinden Riyâd Bey Sulh’un (1894-1951) kabri vardı. Resmî ziyaret için bulunduğu Ürdün’ün başkenti Amman’da, vaktiyle idam emrini verdiği Sosyalist lider Antun Saade’nin bağlıları tarafından
17 Temmuz 1951’de öldürülmüştü Riyâd Sulh. Ondan üç gün sonra da, Ürdün Kralı Abdullah,
Mescid-i Aksâ’nın içinde bir Filistinli tarafından öldürülecekti.
Sonrasında yine kuzeye doğru ilerleyerek, Sabrâ ve Şatillâ mülteci kamplarının kıyısında Şehitler Mezarlığı’na (Makbaratu’ş-Şuhedâ) vardık. Buradaki uğrak yerimiz, Filistin şehitleri için ayrılan özel bölüm oldu. Marksist Gassân Kanafânî’den (1936-1972) İslâmcı Hacı Emîn el-Hüseynî’ye (1897-1974), her ideolojiden ve dünya görüşünden Filistinli burada yatıyordu. Hamas mensubu Sâlih el-Ârûrî (1966-2024) gibi yeni dönemden isimler de kabristana dâhil edilmişti. İsrail’in 1970’lerde uzun bir kovalamaca sonucu öldürebildiği, Yâser Arafat’ın prenslerinden Ali Hasan Selâme (1940-1979) ve yol arkadaşları, kabristanın bir yakasında yan yanaydı. Filistin çalışan herkesin, muhakkak yolunu buraya düşürmesi ve mezarlıktaki her bir ismin başında durarak, hikâyelerini okuyup tefekkür ederek vakit geçirmesi gerekiyor. Kitaplara sığmayacak öyküler, ufacık bir mezarlığa iç içe sığmış çünkü.
Beyrut Protestan Mezarlığı’nda dirilişi bekleyen Prof. Dr. Edward Said’i (1935-2003) ve Muhammedu’l-Emîn Camii’nin önünde yatan Lübnan eski Başbakanı Refîk Harirî’yi (1944-2005) uzaktan selamlayıp, diğer şehirlerdeki duraklarımıza yöneldik:
Trablusşam’da Emir Taynal Camii’nin yanı başında âlim ve mücadele adamı Fethî Yeken’in (1933-2009) kabrini ziyaret ettik. Türkiye’de yolu İslâmî hareketlerden geçip de merhumun en az bir kitabını okumayan herhalde yoktur. Caminin haziresinde Trablus eşrafından Nâcî ailesinin ta Osmanlı’dan günümüze sıra sıra kabir taşları, bütün hikâyeyi anlatıyordu.
Lübnan’ın iç ve güney kesimlerindeki rotamızda: Baalbek’te Hz. Hüseyin’in kızı Havle’ye nispet edilen anıtmezar, İran’ın kabir ihdas etmek yoluyla coğrafyanın dinî kimliğini dönüştürme siyasetinin bariz bir göstergesiydi. Şûf mıntıkasında yine iç savaşta Suriye tarafından öldürülen Kemal Cumblat’ın (1917-1977) kabrini, ardından Dürzîlerin kutsal mekânlarından Nebî Eyyûb’u da ihmal etmedik.
Tüm bu kabir ziyaretleri sayesinde, küçücük bir ülkede neredeyse her köşeye uğrayarak yaptığımız üç günlük yoğun bir seyahat, hem Ortadoğu hem de Lübnan yakın tarihi hakkında detaylı bir okuma yerine geçti. Coğrafyanın fizikî ihtişamı, adım adım bölünmüş bir ülkenin kırılgan dengeleri ve her mahallede karşımıza çıkan başka başka “kahraman” portreleri eşliğinde…
Şam’dan müjdeli bir haber
04:002/04/2025, Çarşamba
G: 2/04/2025, Çarşamba
5
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye’de yaşanan gelişmeleri yakından takip edenler, zihinlerindeki önemli sorulardan birinin cevabını geçtiğimiz cuma akşamı (28 Mart) aldılar: Suriye’nin yeni müftüsü Şeyh Usâme Rifâî oldu. Şam’daki başkanlık sarayında düzenlenen tensip ve tayin merasimine Cumhurbaşkanı Ahmed Şara bizzat başkanlık etti. Usâme Rifâî’nin riyâsetindeki 14 kişilik “Yüksek Fetva Konseyi”nin bütün üyeleri de merasimde hazır bulundu.
Bilâdüşşâm havzasının ilmî açıdan toparlanması adına çok önemli olan bu gelişme bağlamında, bazı noktaların altını bilhassa çizmek gerekiyor:
Suriye’de kesintisiz 61 yıl boyunca devam eden Baas diktatörlüğü döneminde, ülke sadece iki müftü gördü: Şeyh Ahmed Keftârû (1964-2004) ve Şeyh Ahmed Bedruddîn Hassûn (2005-2021). Rejimin bütün eylemlerini onaylayan, gerektiğinde fetvaları hızlıca veren, türlü katliam ve cinayetleri İslâm adına aklayan bu iki isim, aynı zamanda Nakşibendî şeyhiydi. Suriye’de tasavvufun gerçek ve haysiyetli temsilcileri de mevcut bulunmasına rağmen, rejimin koltuk değneği durumundaki iki ismin Nakşî olması, halkın özellikle eğitimli kesimleri nezdinde tasavvufa karşı genel bir mesafe oluşturdu. Daha önce de ifade etmiştim, Suriye’de Selefîliğin yükselişini anlamak isteyenler, rejimin bazı tasavvufî şahsiyetleri nasıl kullandığına ve bu kişilerin halka nasıl bir manzara sunduğuna odaklanmalı.
Tasavvuf kültürünü İslâmî ilimler geleneğiyle ustaca buluşturan Usâme Rifâî’nin müftü olarak atanması, Suriye’nin dinî hayatındaki aksaklıkları da tamir edecek mühim bir adım şeklinde okunmalı. Fetva konseyinde Selefî tandanslı isimlerle tasavvufa meyilli kişilerin yan yana getirilmesi, sadece halkın devletle yeniden barışmasına yardımcı olmayacak, aynı zamanda Suriye’nin yeni yönetimini bazı noktalarda realize ederek dönüştürecektir.
Dönemin Evkâf Bakanı Muhammed Abdussettâr Seyyid ile Müftü Ahmed Hassûn arasındaki şiddetli rekabet ve düşmanlık sebebiyle, 2021’de Beşşâr Esed “müftülük” makamını ilga etmiş, bunun yerine üyelerinin üçte biri doğrudan İran’la bağlantılı bir “dinî kurul” meydana getirilmişti. Suriye’de şimdi müftülük makamının yeniden ihyası, bir hakkın teslimi anlamına da geliyor. Müftüye eşlik etmek üzere 14 kişilik bir heyetin seçilmesi ise, halkın ve ülkenin genelini ilgilendiren dinî kararların tek kişi yerine ortak akılla alınacak olması bakımından oldukça isabetli. Cumhurbaşkanı Şara da tensip merasiminde bu hususu özellikle vurguladı.
Yüksek Fetva Konseyi’ndeki üyelerin bölgesel dağılımı şu şekilde oluşturulmuş: Şam’dan altı, Halep’ten üç, Humus’tan bir, Hama’dan bir, İdlib’den bir, Deyruzzor’dan bir, Rakka’dan bir ve Tartûs’tan bir. Burada da dengeli bir iç yapı meydana getirildiği anlaşılıyor. Konseyde Şam kontenjanından kendilerine yer bulan iki isim, devrik Baas rejimiyle organik bağları yüzünden, bazı soru işaretleri doğurdu. Bunlardan birincisi, 1993’ten itibaren Şam müftülüğünü deruhte eden Şeyh Abdulfettâh Bizm. Şam’ın aşırı biçimde Baas yanlısı önemli eğitim kurumlarından Fethu’l-İslâmî’nin de mütevellisinde yer alan Bizm, eski ve yeni dönemin kaybetmeyenlerinden. (Yeni yönetim, Fethu’l-İslâmî’nin idaresini tamamen yeniledi; ateşli Beşşâr Esed övgüleriyle ilmini ayaklar altına alan Husâmuddîn Farfûr ve ekibini görevden uzaklaştırdı.) Diğer isim ise, istihbarat merkezlerinin göbeğinde yer alan Câmiu’l-İmân’ın imam-hatibi Şeyh Naîm Araksûsî. 2013’de rejim yanlısı meşhur Şâfiî din adamı Muhammed Saîd Ramazan el-Bûtî’nin suikasta uğradığı yer olan Câmiu’l-İmân, Baas’ın kurduğu dinî hiyerarşinin Şam’daki sembol mekânlarındandı. Şeyh Naîm buraya rejim tarafından bizzat atanmış, Baas’ın devrildiği son ana kadar da vazifesini sadakatle yerine getirmişti. Bu sicillerine rağmen Şeyh Bizm ve Şeyh Araksûsî’nin yeni konseyde kendilerine yer bulabilmesi, zaman içinde öyle veya böyle kendilerini takip eden halk kitlelerini kazanma çabası olarak yorumlanabilir.
Şeyh Usâme Rifâî ve çalışma arkadaşları, Suriye’nin dinî ve ilmî açıdan imarı işini resmen üstlenmiş oldular. Zor bir zamanda, zor ama bir o kadar da hayatî bir misyon bu. Bilâdüşşâm’da ilim ve hikmetin dirilişi, İslâm coğrafyasının diğer bölgelerine de ruh üfleyecektir.
Kimse güvende değil
04:005/04/2025, Cumartesi
G: 5/04/2025, Cumartesi
48
Sonraki haber
Taha Kılınç
I.
Gazze’de soykırım boyutuna ulaşan saldırılarını devam ettiren İsrail, Lübnan ve Suriye’ye sataşmayı da sürdürüyor. Yaşanan süreç, neredeyse yüz yıldır coğrafyamızda sürekli tekrarlanan bir döngünün tekrarından ve teyidinden başka bir şey değil: İşgal devleti, kaostan ve istikrarsızlıktan besleniyor. Etrafında azıcık toparlanan hangi devlet veya odak varsa oraya saldıran İsrail, bu sayede kendi bekasını korumayı hedefliyor. Ortadoğu’daki karmaşa, düzensizlik ve anarşi, her hâlükârda İsrail’e yarıyor. İslâm coğrafyasındaki iç rekabet ve düşmanlıkların tek kazananı da daima İsrail.
Bu hakikati yedeğinizde tutarak bir asırlık tarihi geriye doğru okuyun, kendi halkına zulmeden diktatör yönetimlerin de aynı şekilde İsrail’e hizmet ettiğini göreceksiniz. Canlarına doyan ve kaybedecek bir şeyi kalmayan kitlelerin ayaklandığı her kaotik atmosfer, Tel Aviv’de ellerin ovuşturulmasına neden olmuştur. Devletlerle halkların el ele verdiği ve sosyal barışın sağlandığı süreçler ise, İsrail’in en nefret ettiği zaman dilimleridir. Çünkü borusunu öttüremez, coğrafyada dilediği biçimde at koşturamaz. Bu parantezi, bilhassa Arap Baharı’nı doğru bir bağlama oturtabilmemiz adına açıyorum. Sebep-sonuç zinciri içinde ele aldığımızda, halk ayaklanmalarını doğuran arızalar, zulümler ve neticesindeki patlamadan kârlı çıkan yine İsrail olmuştur. Örneğin şimdi Suriye’de taşların yerine oturması ve istikrarlı bir yönetimin tesis edilmesi, Siyonistlerin en büyük kâbusudur.
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, aynı kaos merakından ötürü, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a saldırı emri vermesini sabırsızlıkla bekliyor. Önce İran’ın mezhepçi politikalarla bölgeyi hallaç pamuğu gibi atmasından beslendiler; şimdi İran’a saldırının Ortadoğu’da tetikleyeceği yeni krizlerden medet umuyorlar.
II.
İslâm dünyasındaki devletler, hükümetler ve uluslararası kuruluşlar (İslâm İşbirliği Teşkilâtı, Arap Birliği vb.) her ne pahasına olursa olsun, İsrail’in saldırganlığını dizginlemek zorundadır. Söz konusu saldırganlık sadece Gazze, Filistin, Lübnan, Suriye gibi “mücâvir” beldelerle sınırlı kalmayacak, coğrafyamızın tamamına yayılacaktır. Siyonist işgalin çıkardığı yangın söndürülmediği takdirde, alevler en uzak köşelere kadar erişecektir.
Hiçbir hükümet, hiçbir devlet ve hiçbir ülke kendisini güvende hissetmemelidir. Bugün İsrail’le kol kola yürüyenler de dâhil olmak üzere, günün birinde herkes bir şekilde Siyonist saldırganlıktan payını alacaktır. Gazzeli çocukların ve kadınların parçalanmış bedenlerinden kopan uzuvlar, İslâm dünyasının dört yanına adeta birer “bela mıknatısı” gibi dağılmaktadır.
Türkiye, İslâm coğrafyasında İsrail işgaline karşı cepheyi büyütmek ve sağlamlaştırmak için her yolu denemelidir. Gelecek nesillere ve istikbale karşı yüzümüzün ak olabilmesi, ancak tarih huzurunda vazifemizi tam olarak yapmakla mümkündür. Akan kanı durdurma adına savsakladığımız, boş verdiğimiz ve önemsemediğimiz her bir görev, gelecekte alnımıza kara leke olarak yapışıp kalacaktır.
III.
Filistin meselesi, ta başından beri iki illetle ve düğümle maluldür, İslâm dünyası bu iki handikapı bir an önce aşmak zorundadır:
• “Filistin tam olarak nedir ve bizim neyimiz olur?” sorusu, net biçimde cevaplanmalıdır. Her ülkenin, her ideolojinin ve her siyasî çizginin kendisine göre, apayrı ve birbiriyle çelişik tanımlar yaptığı bir atmosferde, Filistin meselesinin çözümüne ulaşmak mümkün değildir.
• “Filistin’i içeride ve dışarıda kim temsil edecek?” sorusuna da, mantıklı, makul ve saha gerçeklerine uygun bir cevap bulmak mecburiyeti vardır. Küçük ve ucuz hesaplarla harcanan on yıllar, kaybedilen vakitler ve kaçırılan fırsatlar, coğrafyamızın talan edilmesine yol açmıştır. Bu noktada, İslâm dünyasının bilhassa güçlü devletleri kendi aralarında anlaşmadan -ve belki bazı siyasî tavizlere yanaşmadan- ufukta herhangi bir hal çaresi görünmemektedir.
IV.
Devletlerin ve kurumların tarihî vazifelerinin yanında, fertlerin yapabileceği şeyler de az değil. Bu köşede sıklıkla hatırlattığım gibi, “Kendi şartlarım çerçevesinde bana düşen nedir?” sorusunun cevabı, hepimizi somut ve uygulanabilir neticelere ulaştıracaktır. Sürekli devletleri, hükümetleri ve kurumları eleştirerek öfke boşaltmak, şahsî vazifelerimize odaklanmaktan kaçınmak için sığındığımız psikolojik bir mağara olabiliyor bazen. Bu nazik ve mühim detayı da daima akılda tutmamız gerekiyor.
Sen ne söylersen söyle…
04:0012/04/2025, Cumartesi
Vaktiyle İstanbul’un büyük ilçelerinden birinde “Ortadoğu ve İslâm Dünyası” konulu bir konferans vermiştim. Epey büyük bir salonda, kalabalık bir dinleyici kitlesine konuştum. Konferansı haberleştirmek üzere, yerel basının temsilcileri de salondaydı.
Ertesi gün bana yolladıkları linke baktım, kocaman bir başlık: “Taha Kılınç: Araplar bizi arkamızdan vurdu!” Bir daha okudum, evet böyle yazıyordu. Haliyle, beynimden vurulmuşa döndüm. Haber de epey izlenmiş, tıklanmıştı.
Elbette böyle bir sözü bu biçimde sarf etmiş olamazdım. Nitekim konuşmamın içinde “Bazıları diyor ki: Araplar bizi arkamızdan vurdu!” şeklinde bir cümle kurup, bu iddianın Araplarla aramızdaki kardeşlik bağlarını çözmek isteyenler tarafından uydurulduğunu izah ederek sözlerime devam etmiştim. Ama gelin görün ki, haberin başlığı bambaşka şekilde çıkmıştı. Dinleyip aktaranın ilgisinin ve bilgisinin azlığı… Ve belki de “linki daha fazla tıklatmak” iştahı…
9 Nisan Çarşamba günü bu köşede çıkan Gazze’yle alakalı yazımdan sonra, yine aynı şey oldu. Gazze’deki insanların tahliyesi tartışmalarıyla alakalı çeşitli yorum ve görüşleri aktarıp, yazıyı şu mesajla bitirmiştim oysa: “İşgale karşı, müzakere çözüm değildir. İşgal ancak caydırıcı güçle ve kuvvetle sona erdirilir. İslâm dünyasında herkesin öyle veya böyle sözünü dinleyeceği, demir yumruk sahibi bir odak öne çıkmalı ve her şeyi göze alarak harekete geçmelidir. Başka çözüm yoktur.”
Dahası, yine bu köşede 4 Şubat 2025 günü yayınlanan “Tehcir” başlıklı yazımda, Gazze’nin tahliyesi planlarının ABD ve İsrail’in temel hedefi olduğunu belirtmiş, bunun neden mümkün olamayacağını gerekçeleriyle birlikte sıralamıştım. Muhtelif yazılarımda da İsrail’in sözünü asla tutmadığını, Siyonistlerin taahhütlerine güvenilemeyeceğini, Filistinlilerin her yerde hedef yapıldığını, “iki devletli çözüm” vb. türünden lafların sadece oyalamaca olduğunu sık sık belirtmiştim.
Tüm bunlara rağmen, yazıyı okumaya bile zahmet buyurmayıp, sadece içindeki -alıntı şeklinde aktardığım- birkaç parçayı öne çıkaran sosyal medya paylaşımları yapıldı. Konuyu doğrudan iç siyasete bağlayanlar ve eleştirirken aslında kendi pozisyonunu tahkim edenler kâhir ekseriyeti oluşturuyordu. Bu vesileyle siyasî karın ağrılarını dindirmeye çalışanlar fazlaydı. Hatta hızını alamayıp, bana bu yazıyı “yukarıdan birilerinin yazdırdığını” söyleyenler bile çıktı. En çok da buna güldüm doğrusu.
Linç çılgınlığı öyle boyutlara ulaştı ki, bir gece önce Tekirdağ’da konuşma yaptığım KYK yurduna kadar şikâyet ulaştırıp, “Gazzelileri Endonezya’ya sürgün etmeyi savunan birini mi konuşturuyorsunuz?” dediler.
Yaşadığım bu garip tecrübe, bana şu kadim ibarenin doğruluğunu yeniden gösterdi: “Sen ne söylersen söyle, söylediğin, karşıdakinin anladığı kadardır.”
Fıtraten cedel ve tartışma sevmeyen biriyim. Sosyal medyayı da bu yüzden kullanmıyorum. Önümde yapmam gereken birçok iş, yazmam gereken çok sayıda kitap var; bilgisayarım yeni ve el değmemiş projelerle dolu. Ayrıca, haftada iki kez bana kamuoyuna hitap etme imkânı sunan bu köşeyi “emanet” olarak görüyor, içini de bu bilinçle doldurmaya çalışıyorum. İnsanların fikirlerine etki edebilmek, hem bu dünyada hem de âhirette -müspet veya menfi- neticeleri olan bir fırsat. Bu hakikati hiç unutmamaya gayret ediyorum.
Bütün dikkatime rağmen, kendi kanaatime göre “yeterince açık” olduğunu düşündüğüm bir mevzuda bile böylesine tartışmaların doğabilmesi, beni çok daha dikkatli davranmaya sevk edecek şüphesiz. Ancak anlamamaya yeminli ve önyargıya programlı zihinler için de yapılacak bir şey yok maalesef. Tek problemimiz, böylesi tiplerin sayısının çok fazla olması. Eh, bu da yazma eyleminin imtihanlarından artık.
(Açıkçası böyle bir “izah” yazısını yazmayı hiç arzu etmiyordum, muhatap olmak durumunda kaldığım kitleye karşı kendimi savunmayı bile zül addederim. Ancak bazı kıymetli dostları kıramadım.
Bu hengâmede, hem bu lüzumsuz polemiklerle uğraşmak ve vakit kaybetmek hem de siz değerli okurlarımın huzurlarını işgal etmek istemezdim. Bu seferlik affola.)
Hurşid Ahmed’in ardından…
04:0016/04/2025, Çarşamba
Pakistanlı tanınmış İslâm iktisatçısı, siyasetçi ve fikir adamı Prof. Dr. Hurşid Ahmed (93), İngiltere’nin Leicester kentinde vefat etti. Bazı eserleri Türkçeye de çevrilen Ahmed’in hayat öyküsü, Hint Alt Kıtası’nın geçtiğimiz yüzyılda geçirdiği önemli dönüşümlerin adeta bir panoraması görünümündeydi:
Hurşid Ahmed, soyu Hz. Ebûbekir’e dayanan bir ailenin oğlu olarak, 1932’de Delhi’de dünyaya geldi. Ticaretle uğraşan babası Nezir Ahmed, aynı zamanda siyaset ve ilimle de iç içeydi: Bir yandan Hindistan Hilâfet Hareketi’nin ve Tüm Hindistan İslâm Birliği’nin (All-India Muslim League) aktif bir üyesi, diğer yandan Hindistan Ulema Heyeti’nin destekçilerindendi. Hurşid Ahmed’in annesi Server Cihan Begüm ise, Osmanlı İmparatorluğu’nun Delhi’deki diplomatik temsilcisi Sâhibzâde Yakub Bey’in torunuydu.
İngilizlerin egemenliğindeki Delhi’de büyümek, Hurşid Ahmed’e çok yönlü bir tahsil imkânı sağladı. Arapça ve Urduca klâsik İslâmî eğitiminin yanında İngilizceyi de mükemmel biçimde öğrendi. 1947’nin yazında İngiltere’nin Hint Alt Kıtası’nda uyguladığı zorba ameliyatla Hindistan ve Pakistan adında iki devlet ortaya çıkınca, Ahmed ailesi 1948’in başında Delhi’den Lahor’a taşındı. O sırada henüz 16 yaşında olan Hurşid Ahmed’in hayatında böylece yepyeni ve sürprizlerle dolu bir dönem başlıyordu.
Lahor’un Ahmed’e kazandırdığı en büyük açılımlardan biri, babasının dost halkasının önemli isimlerinden Mevlânâ Ebu’l-A’lâ Mevdûdî ile taşınmak ve samimiyetini ilerletmek oldu. Muhammed İkbal’in davetiyle 1938’de Hindistan’ın Haydarâbâd şehrinden Lahor’a taşınan Mevdûdî, aynı yıl içinde İkbal’in ölümüyle İslâmî ve siyasî çalışmalarına Lahor’da devam etme kararını almıştı. Ahmed ailesinin de bilahare Lahor’a yerleşmesi, Mevdûdî’nin 1941’de kurduğu Cemaat-i İslâmî Partisi’nin çekirdek kadrosunun oluşmaya başlaması anlamına geliyordu. Hurşid Ahmed bu dönemde Mevdûdî’nin yanı sıra mühtedi gazeteci ve aktivist Muhammed Esed’in eserlerinden de faydalanmaya başladı. Yıllar sonra kendisine ilham veren beş isim sayacaktı: Babası, Mevlânâ Ebu’l-Kelâm Âzâd, Allâme Muhammed İkbâl, Ebu’l-A’lâ Mevdûdî ve Muhammed Esed.
1949’da ilk İngilizce makalesini kaleme alan -konusu Pakistan’ın bütçesine dairdi- Hurşid Ahmed, hayatının sonuna kadar 70’den fazla hacimli eser telif edeceği bereketli ilmî hayatına böylece merhaba dedi. Cemaat-i İslâmî’nin talebe liderliğini de sürdürdüğü Karaçi Üniversitesi’nde yüksek lisansını tamamladı, ardından İngiltere’ye giderek Leicester Üniversitesi’nde İslâm ekonomisi dalında doktora yaptı. Bu süre zarfında aktif siyasete çoktan atılmış, bilahare başkan yardımcılığına kadar yükseleceği Cemaat-i İslâmî’ye katılmıştı.
Akademik hayatını uzun süre devam ettirdiği Leicester’de 1978’de The Islamic Foundation’ı (İslâm Vakfı) kuran Hurşid Ahmed, ülkesiyle de alakasını kesmemişti. General Ziyaul Hakk’ın davetiyle 1978-1979’da devlet planlama çalışmalarına katıldı, Pakistan ekonomisinin İslâmîleştirilmesine ciddi katkılarda bulundu. 1985-1997 ve 2003-2012 arasında da Pakistan Senatosu’nda vazife aldı.
Dünyanın pek çok ülkesinde akademik kurullarda üyelikler yapan, sürekli üreten ve yazan Hurşid Ahmed’in en önemli vasıflarından biri İslâm coğrafyasının dört yanından çeşitli önemli şahsiyetlerle yakın dostluklar kurmasıydı. Anne tarafından zaten aşina olduğu Türkiye’den Necmeddin Erbakan, onun sürekli temasta bulunduğu kişilerden biriydi. Tunuslu siyasetçi ve mütefekkir Râşid Gannûşî, İngiltere’deki sürgün yıllarında Ahmed’den faydalanmış ve çok etkilenmişti. Sudanlı siyasetçi ve düşünür Hasan Turâbî, keza Ahmed’in Afrika’yla bir başka bağlantısıydı.
Hurşid Ahmed’e rahmet niyaz ederken, şunu düşünmeden edemiyorum doğrusu:
Aramızdan ayrılan böylesine çok boyutlu, derinlikli ve velûd şahsiyetlerin yerlerine yenilerini koyabilecek miyiz? Kıtaları, ekolleri ve dönemleri şahsında birleştiren isimler yetiştirmek yerine, sadece kendi küçücük çevresine odaklanan kısır şahsiyetler üretmek ve dahası bununla övünmek, herhalde Müslümanlardan beklenen ufuk değildir.
.Çiçek tarlası
04:0019/04/2025, Cumartesi
G: 19/04/2025, Cumartesi
45
Sonraki haber
Taha Kılınç
Birinci İntifada’nın (1987) hızını kaybetmesiyle birlikte, ABD’nin başını çektiği uluslararası camia “barış süreci”ni yeniden canlandırmanın derdine düşmüştü. 30 Ekim-1 Kasım 1991’de İspanya’nın başkenti Madrid’de düzenlenen geniş katılımlı konferansın ardından, Norveç’in başkenti Oslo’da İsrail’le Yâser Arafat liderliğindeki Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) temsilcileri arasında gizli müzakereler başladı. Amerikan yönetiminin de bilfiil devrede olduğu sürecin esas amacı, İntifada ile birlikte ortaya çıkan İslâmî Direniş Hareketi’ni (kısa adıyla: Hamas) devre dışı bırakmak ve Filistin’in tek temsilcisi olarak FKÖ’yü sahnede tutmaktı.
Diplomasinin karmaşık koridorlarında “barış süreci” yoluna devam ededursun, sahada yaşananlar, Hamas’ın İsrail işgaline karşı askerî ve silahlı direnişi bütün boyutlarıyla sürdüreceğini gösteriyordu:
İsrail tam da seçim atmosferindeyken, 25 Mayıs 1992 günü, Gazze’deki Yahudi işgal kolonilerinden Kfar Darom’un hahamı Şimon Biran, bıçaklı bir saldırı sonucu öldürüldü. Filistin topraklarındaki Siyonist işgalin en ateşli temsilcilerinden biri olan Biran’a düzenlenen suikast, Hamas bünyesinde kısa süre önce kurulan İzzeddîn el-Kassâm Tugayları tarafından resmen üstlenildi. Hamas böylece, İsrail’e karşı aktif ve teşkilâtlı bir silahlı mücadeleye de girmiş olduğunu dünyaya ilân ediyordu.
Bu hadiseyi, 13 Aralık günü, Nissim Toledano adlı Fas kökenli İsrail askerinin Lidd yakınlarında Kassâm Tugayları tarafından kaçırılması izledi. Hamas bu defa, 1989’da dönemin İsrail Savunma Bakanı Yitzhak Rabin’in kararıyla hapse atılan kurucu lideri Şeyh Ahmed Yâsîn’in serbest bırakılmasını istiyordu. Rabin, 23 Haziran’da düzenlenen seçimlerin ardından yeniden başbakanlık koltuğuna oturmuştu, dolayısıyla artık Hamas’ın talebini yerine getirme yetkisi vardı. İsrail hükümeti Hamas’ın isteğine kulak tıkayıp ayak sürürken Toledano öldürülünce, Rabin’in emriyle Gazze ve Batı Şeria’da Hamas’a yönelik kapsamlı operasyonlar başlatıldı. Eş zamanlı olarak Batı Şeria ile Ürdün arasındaki geçişleri de kapatan işgal güçleri, kısa bir zaman zarfında 1600 Filistinliyi gözaltına aldı.
16 Aralık 1992 sabahı, İsrail kabinesi ani ve sürpriz bir adım atarak, gözaltındaki Filistinlilerden 415’ini Lübnan’a sınır dışı etmeye karar verdi. Başbakan Rabin öylesine aceleciydi ki, bu konuda İsrail kanunları çerçevesinde herhangi bir resmî prosedür de işletilmemişti. Elleri kelepçeli ve gözleri bağlı Filistinli mahkûmlarla dolu otobüsler kuzey sınırına doğru ilerlerken, İsrail Yüksek Mahkemesi duruma müdahale etti ve işlemi durdurdu. Prosedürlerin tamamlanması sırasında tam on dört saat otobüslerde bekletilen Filistinliler, sonunda Lübnan’a sınır dışı edildi.
Dondurucu soğukta, sırtlarında sadece bir kat kışlık elbise ve yanlarında az bir süre yetecek yiyeceklerle dağlık Mercu’z-Zuhûr mıntıkasına terk edilen Filistinliler arasında İsmail Heniyye, Mahmûd ez-Zehâr, Abdulazîz Rantîsî, Aziz Duveyk, Nâyif Racûb, Abdulfettâh Duhân, Hamad el-Bitâvî gibi tanınmış isimler de vardı.
Bu sırada Lübnan’ın güneyinde İsrail işgali hâlâ devam ediyordu. Sürgün Filistinlileri daha kuzeye doğru, Lübnan içlerine ilerlemekten alıkoyan şey ise, Hristiyan milis lideri Sa’d Haddâd komutasındaki “Güney Lübnan Ordusu”nun saldırıları oldu. İsrail’in silah ve mühimmat sağladığı ordu, tamamen Araplardan oluşmasına rağmen katı biçimde Filistin düşmanıydı.
Bölgesel ve uluslararası basının büyük ilgi gösterdiği sürgün, -İsrail hükümetinin beklentilerinin aksine- bütün dünyada Hamas’a ve Filistin davasına sempatiyi artıran bir reklama dönüştü. Mercu’z-Zuhûr tecrübesi Hamas mensupları için de zorlu ama çok faydalı bir “eğitim kampı” yerine geçmişti. Bilahare Hamas adına ön plana çıkacak olan birçok isim, kampta adeta istikbaldeki vazifelerine hazırlanma imkânı bulmuştu. Rabin yönetimi sürgünü başlangıçta iki yıl şeklinde planlamasına rağmen, Hamas’ı dünya çapında gündemden düşürmek için süreyi kısalttı ve 1993’ün sonuna kadar Hamas liderlerinin Filistin’e peyderpey dönüşüne müsaade etmek zorunda kaldı.
Mercu’z-Zuhûr sürgünü, bugün, Hamas’ın yükselişinde ve geniş halk kitleleri nezdinde kabul görüşünde kritik bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. İntifada’da tomurcuklanan Hamas, sürgünde çiçek açmış ve yeşermişti. Mercu’z-Zuhûr’un Arapçadaki kelime manası da tam buna işaret ediyordu: Çiçek tarlası.
Bir akıncı beyi
04:0023/04/2025, Çarşamba
G: 23/04/2025, Çarşamba
48
Sonraki haber
Taha Kılınç
“1899’da İstanbul’da doğdum. Büyükbabam 150 sene önce Bolu’dan İstanbul’a gelmiş, büyükanne tarafım Isparta cihetinden. Onların İstanbul’a gelişleri ise 200 sene evveline rastlıyor. Yâni İstanbulluyum. Ama vaktiyle bir konferans vermiştim. Orada demiştim ki: Ben hem Bosnalıyım hem Budinliyim, hem Üsküplüyüm hem Atinalı hem Sofyalıyım, hem Erzurumlu hem Erzincanlıyım. Fakat İstanbulluyum. Hiç ayırmam.”
Baba tarafından nesli Ramazanoğulları’na, annesinin nesebi de bugün Budapeşte’de medfun meşhur Gül Baba’ya dayanan Ekrem Hakkı Ayverdi (1899-1984), Osmanlı ve Anadolu coğrafyasına yaklaşımını bu cümlelerle özetlemişti. Kendisinin hayatı da söz konusu geniş ufkun pratik örneklerini bir arada barındırıyordu:
1920’de Mühendis Mektebi’nden mezuniyetinin ardından 1950’lerin başına kadar devam edecek olan müteahhitlik mesleğine başlamıştı. Çocukluğunun geçtiği Şehzadebaşı semtinin tarihî ve kültürel atmosferinden aldığı ilhamla, mesleğini “mazinin ihyası” hedefine adamış, İstanbul ve Trakya’da çok sayıda tarihî eserin restorasyon projelerini gerçekleştirmişti. Sadece müteahhitlik yapmakla kalmayan Ayverdi, ayak bastığı ve çalıştığı bütün muhitlerde aynı zamanda sanat eserleri, mushaflar, hat levhaları, nadide kumaş ve çiniler toplamış, bir nevi “âsâr-ı atîka koleksiyoncusu” hüviyetine de bürünmüştü.
Ekrem Hakkı Ayverdi’nin elinin değdiği işlerin listesi oldukça kabarık. İstanbul’daki restorasyonları: Ayasofya Camii, Lâleli Camii, Heybeliada Camii, Vakıf Gurabâ Hastanesi, Zeynep Hanım Konağı, İstanbul Üniversitesi bünyesinde çok çeşitli binalar, Gazanfer Ağa Medresesi, Mesih Ali Paşa Camii, Topkapı Sarayı, Kuyucu Murad Paşa Medresesi, Bali Paşa Camii… Bursa’daki inşaatları: Vilayet Konağı, Maliye Dairesi, Vilayet Matbaası. Edirne ve Trakya’daki restorasyonları: Selimiye Camii, Eski Cami, Üç Şerefeli Cami, Bâyezid Camii, Muradiye Camii, Havsa Sokollu Mehmed Paşa Camii, Çorlu Süleyman Paşa Camii… Sadece en öne çıkanları sıraladığım listede başka pek çok eser de mevcut.
Yeğeni Sinan Uluant’ın aktarımıyla “Bu meslek artık yapılmaz” diyerek müteahhitliği bıraktığı 1950’lerden itibaren mimarlığın teorik kısmına odaklanan ve yazılı eserler vermeye başlayan Ayverdi, aynı zamanda sahaya inerek Osmanlı coğrafyasını da adımladı. 1952, 1956, 1969, 1972 ve 1976’da yaptığı ayrıntılı seyahatlerle Yugoslavya, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya ve Macaristan’daki Türk eserlerini yerinde inceledi, ayrıca Anadolu’nun dört bir yanında sürekli yolculuklara çıkarak mimarî ve kültürel değerleri kayıt altına alındı.
Dikkatle bakıldığında, Ekrem Hakkı Ayverdi’nin hayatında üç boyutun iç içe olduğu görülür: Meslekî tecrübe, sahanın tetkiki ve teorik arka plan bilgisi. Ömrü boyunca topladığı sanat eserlerini, koleksiyonlarını ve bütün gayrimenkullerini 1978’de kurduğu Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı’na bağışlayan Ayverdi’nin kitap ve makaleleri, şu anda eksiksiz biçimde elimizin altında. Bilhassa Osmanlı coğrafyasını çalışan araştırmacılar için, söz konusu eserler daha uzun yıllar çok kıymetli birer başvuru kaynağı olmaya devam edecek gibi görünüyor.
Yarın (24 Nisan), ömrü boyunca bir akıncı beyi şuuruyla çalışan Ekrem Hakkı Bey’in 41’nci vefat yıldönümü. Kendisine bu vesileyle rahmet niyaz ederken, Uğur Derman Hoca’dan dinlediğim şu hatırayı paylaşmak istiyorum:
“Dedem rahmetli, ablamla beni 1944’te Ayasofya’ya götürdü. 1934’de müzeye çevrilmişti, sonra herhalde tamamen kilise havasına girsin diye Ayasofya Camii’nin levhalarını indirmişler ve oradan çıkarmaya kalkmışlar. Fakat 7,5 m. çapındaki bu dairevî yazılar çerçevelerine vaktiyle içeride çatıldığı için, yerde duvarlara dayanmıştı. Bize rehberlik eden yaşlı zâta “Bunlar niye yerde duruyor?” diye sorduğumuzda, “Kapıdan çıkarılamadığı için” demişti. Bu durum 1948’e kadar böyle devam etmiş. Zamanın müze müdürü Muzaffer Ramazanoğlu’na, İbnülemin Mahmud Kemal ve Ekrem Hakkı Ayverdi beyler bu konuda müracaat etmişler. O da cevaben, “Benim için asılmasında mahzur yok, fakat bunları tamir ettirip asabilmem için tahsisat yok, eğer para bulursanız buyurun yaptırın” demiş. Ekrem Hakkı Ayverdi’yle Nazif Çelebi maddî tarafını üstlenmişler. Ekrem Bey’in murakabesinde levhalar tamir ettirilip 1949’da yerine asılmış. Ben burayı yeniden 1952’de ziyaret ettiğimde, şimdiki gibi yukarıda asılı duruyordu.”
Murnâkiye mektubu
04:0026/04/2025, Cumartesi
G: 26/04/2025, Cumartesi
47
Sonraki haber
Taha Kılınç
Tam iki yıl önce… 17 Nisan 2023 akşamı, Nahda Hareketi lideri Râşid Gannûşî’nin Tunus’un başkenti Tûnis’teki evi yüzlerce polis ve özel tim askeri tarafından kuşatılmıştı. Ramazanın yirmi yedinci gecesine -dolayısıyla Müslümanların geneli tarafından kabul gördüğü üzere “Kadir Gecesi”ne- tesadüf eden o akşam, Gannûşî ailesi iftar sofrasındaydı. Zamana ve mekâna hiçbir ihtiram göstermeyen ekipler önce evde detaylı bir arama yapmış, ardından 82 yaşındaki Gannûşî’yi gözaltına alarak beraberlerinde götürmüştü. Hazırlanan göstermelik bir iddianamede “şiddeti teşvik”ten “yabancı devletler hesabına casusluğa” kadar çok sayıda “suç”la itham edilen Gannûşî ilk duruşmada tutuklanmış ve hapse atılmıştı.
Ortadoğu ve İslâm dünyasında hadiseler öylesine hızlı akıyor ki, Râşid Gannûşî’nin tutuklanmasının üzerinden koskoca iki yılın geçtiğini, başkent yakınlarında mahpus tutulduğu Murnâkiye Hapishanesi’nden yazdığı uzun mektubu okuyunca ancak hatırlayabildim. Sosyal medya hesaplarından kamuoyuyla paylaşılan mektup, Gannûşî’nin mütefekkir yönünü ortaya koyan bir “adalet manifestosu” niteliğindeydi.
Kendisine yöneltilen bütün suçlamaları bir kez daha reddederek sözlerine başlayan Râşid Gannûşî, liderliğini sürdürdüğü Nahda Hareketi’nin ideolojisini de “İslâmî demokrasi” olarak belirginleştiriyordu. Metin boyunca demokrasi ve demokratlık vurguları sürekli öne çıkıyordu.
Dikkatleri çeken ikinci nokta, farklı görüş ve ideolojilere mensup insanların Murnâkiye’de birlikte hapis yattığını vurgulamasıydı. Çeşitli isimleri zikreden Gannûşî, ülkede şu anda hâkim olan “diktatör” yönetimin her çizgiden insanı aynı safta bir araya getirdiğini kaydediyordu.
Mektubunda Gazze’yi anmayı da ihmal etmeyen Râşid Gannûşî, Gazzelilerin direniş, sabır, azim ve kararlılıklarıyla bütün ümmete örnek olduklarını belirtiyordu. Filistinlilerin verdiği mücadeleyle Tunus’taki özgürlük ve demokrasi mücadelesinin birbirini destekleyip güçlendirdiğini söyleyen Gannûşî, sözlerini “hürriyet için kavga veren bütün kahramanları” selamlayarak bitiriyordu.
Satırlara her ne kadar çok derin bir iyimserlik sinmiş olsa da, mektubu okurken arka planda görünür hale gelen üç noktanın altını kalın şekilde çizmek gerekiyor:
• Sürgün hayatının ardından, “Arap Baharı’nın beşiği” tabir edilen ülkesine döner dönmez siyasî sahnenin başrol oyuncusuna dönüşen Gannûşî, özellikle Mısır’da 2013’ten itibaren yaşanan süreci dikkatle izlemiş, liderlik ettiği hareketin “Siyasal İslâmcı” olarak damgalanmaması için “Müslüman demokrat” olduklarının altını çizmişti. İslâm ve demokrasi kavramının yan yana getirilmesinin hâlâ “tabu” olduğu Müslüman dünyada, Gannûşî ciddi eleştirilere uğramıştı. Bugün, söylemindeki onca yumuşamaya ve Tunus’taki “zinde” güçlerle barışmak yönünde attığı sayısız adıma rağmen, Gannûşî’nin hapiste tutulması, “İslâmî demokrasi” veya “Müslüman demokrat” gibi yeni tariflerin de sistemin ağababalarını tatmin etmediğini gösteriyor.
• Gannûşî’nin adeta bir “azılı terörist” gibi evi basılarak gözaltına alınması ve sonrasında -ilerleyen yaşına rağmen- tutuklanması, esasen Arap dünyası içindeki gerilimlerin neticesi. Bazı Arap başkentlerinde Nahda Hareketi’nin “çok tehlikeli” addedildiği zaten sır değil. İslâmî hareketlerin tamamının “terör”le iltisaklı hale getirilerek veya böyle lanse edilerek kitlelerin gözünden düşürülmesi, aslında bizatihi İslâm’ın kendisinin hayatın hiçbir sahasına dair somur iddialar taşımaması gerektiği kabulünün bir yansıması. Gannûşî gibi son derece ılımlı -ve hatta neredeyse “liberal”- bir figüre böylesine şiddetli düşmanlık gösterilmesinin başka bir izahı yok.
• İslâm dünyasında epeydir revaçta olan bir proje var: İslâm’ın kendisi ortadan kaldırılamayacağına göre, “makbul” bir İslâm biçimi oluşturmak. İslâm’ın siyasî, ekonomik, sosyal, ekonomik, kültürel vb. sahadaki önerilerini, emir ve yasaklarını tümüyle es geçerek, pratik hayata müdahale etmeyen “mistik” ve “duygusal” bir inanç inşa etmek… Bu sürecin ilk kurbanları da İslâmcılık ve İslâmcı hareketler oluyor, haliyle. Ancak bu bir çıkmaz sokaktır. İslâm ve onun hayata dair iddiaları, tarih boyunca muhalif ve muarızlarına daima galebe çalmıştır.
Ürdün ve İhvân
04:0030/04/2025, Çarşamba
G: 30/04/2025, Çarşamba
47
Sonraki haber
Taha Kılınç
Ortadoğu’nun gündemi açısından, geçtiğimiz haftanın en önemli hadiselerinden biri, Ürdün Krallığı’nın ülkedeki Müslüman Kardeşler Teşkilâtı (kısaca İhvân) yapılanmasını tamamen “yasa dışı” ilân ederek mal varlıklarına el koymasıydı. İhvân’ın şimdiye kadar nispeten özgürlük içinde faaliyet gösterdiği Ürdün’de yaşanan bu gelişmeyi kendi bağlamına oturtabilmek için, geçmişe doğru küçük bir yolculuk yapmak gerekiyor:
1928’de Hasan el-Bennâ ve arkadaşları tarafından Mısır’ın İsmâiliyye şehrinde kurulan İhvân, kısa süre içinde çevre ülkelere yayılmış ve teşkilâtlanmaya başlamıştı. Ciddi bir Filistinli nüfusa ev sahipliği yapan Ürdün, 1945’te İhvân’ın resmî biçimde yapılanmasına izin verdi; hatta teşkilâtın başkent Amman’daki açılış merasimine Kral Abdullah bizzat iştirak etti. Ülkesinin içinde bulunduğu özel şartlar sebebiyle halk tabanındaki desteğini mümkün olduğunca genişletmeyi hedefleyen Kral Abdullah, İhvân’ın sosyal yardımlaşma ve dayanışma sahasındaki faaliyetlerini siyasî açıdan “faydalı” buluyordu.
Ortadoğu’daki kaotik gelişmelere paralel olarak, Ürdün İhvânı’nın Kraliyet rejimiyle ilişkileri bir tür “işbirliği” halinde şekillendi. Kral Abdullah’ın 20 Temmuz 1951 günü Mescid-i Aksâ’nın içinde bir Filistinli tarafından öldürülmesinin ardından, İhvân kendisini şiddet eylemlerinden uzak tutan bir duruşu benimsedi. 1952’de henüz 17 yaşındayken tahta çıkan Kral Hüseyin’in 47 yıllık uzun saltanatı boyunca, İhvân, bütün siyasî -ve ekonomik- krizlerde monarşi yönetimini destekledi:
13 Nisan 1957 günü Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdunnâsır’dan ilham alan kraliyet karşıtı askerlerin kalkıştığı darbe girişimi sırasında, İhvân açık bir şekilde Kral Hüseyin’in yanında yer aldı. İhvân’ın tavrında, Abdunnâsır’ın Mısır’da teşkilâta karşı uyguladığı ağır baskılar etkiliydi. 1970’in sonbaharında, tarihe “Kara Eylül Olayları” adıyla geçen bir başka darbe girişiminin sonrasında bu defa Ürdün’deki Filistinli gruplar ezilirken, İhvân yeniden Kral Hüseyin’le aynı safta durdu. 1957 ve 1970 hadiselerinin en önemli sonucu, Filistinli direniş gruplarının Ürdün topraklarından tümüyle çıkarılması olmuştu. İhvân’ın monarşiyle ittifak tazelediği süreçlerden bir başkası, 18 Nisan-30 Mayıs 1989 tarihlerinde Ürdün’ü sarsan sokak protestolarıydı. Ekonomik krizin sokağa döktüğü kızgın kalabalıklar ülkede yapısal reformlar ve değişim talep ederken, İhvân yeniden Kral Hüseyin’e desteğini açıkladı. Aynı destek, Ağustos-Eylül 1996’da Ürdün halkı yeniden sokakları doldurduğunda yinelenecekti.
Bu süreçte, Ürdün İhvânı yapısal bir değişikliğe giderek, 1992’de “İslâmî Eylem Cephesi” (Cebhetu’l-Ameli’l-İslâmî) adını aldı. “İhvân’ın siyasî kanadı” olan İslâmî Eylem Cephesi, monarşi sistemi içinde kendisine güçlü bir yer bulmuş, Kral’ın parlamentoyu fesih yetkisinin bulunduğu -ve sıklıkla bu yetkiyi kullandığı- Ürdün’de, İslâmcı kesimlerin kendilerini “meşru biçimde” ifade edebileceği bir kanala dönüşmüştü.
Kral Hüseyin’in 1999’daki ölümünün ardından yerini alan oğlu Kral II. Abdullah döneminde ise, İhvân-rejim ilişkileri eski randımanını kaybetti. Bazı İhvân mensuplarını kabineye davet ederek işe başlayan Kral Abdullah, sonrasında zaman içinde teşkilâtı devlet kademelerinden uzaklaştırdı. Bu tutumun arka planında hem bölgesel gelişmeler hem de ABD başta olmak üzere uluslararası çevrelerin baskıları etkiliydi. Gerilim, Arap Baharı’yla birlikte artık baskıya dönüştü. 2016’da İhvân’ın Amman’daki genel merkezine düzenlenen polis baskını, rejimle ilişkilerin negatif seyrinde bir dönüm noktasıydı. Nihayet, geçtiğimiz 23 Nisan günü Ürdün İçişleri Bakanı Mâzin Ferrâye, İhvân’ın tümüyle “yasa dışı” ilân edildiğini, tüm ofis ve kurumlarının kapatıldığını, mal varlıklarına ve banka hesaplarına el konulduğunu kamuoyuna resmen duyurdu.
Ürdün Krallığı’nın bu kararının arka planında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır gibi bölgenin güçlü ülkelerinin yaptığı telkinler var. Büyük ölçüde dış ekonomik yardıma bağımlı durumdaki Ürdün’ün bu telkinlere direnmesi mümkün değil.
Söz konusu ülkelerde zaten “terör örgütü” muamelesi gören İhvân, Ürdün’deki yasakla birlikte büyük bir mevzi kaybetmiş oldu. Ancak Ürdün’ün Ortadoğu denklemindeki hususi yeri sebebiyle, rejimin kendi meşruiyetini sağlamlaştırmak için İhvân’a yeniden ihtiyaç duyacağı günler de gelecektir.
Asya’nın Filistin’i
04:003/05/2025, Cumartesi
G: 3/05/2025, Cumartesi
44
Sonraki haber
Taha Kılınç
İngiliz hükümeti, 16 Mart 1846 tarihli Amritsar Anlaşması’yla, Müslüman nüfusun ekseriyeti teşkil ettiği Keşmir’i Hindu Mihrâce Gulab Singh’e (1792-1857) satmıştı. İngiltere, bizzat sahibi olmadığı bir toprağı, orada demografik ve siyasî açıdan herhangi bir ağırlığı bulunmayan azınlıktaki bir gruba, sakinlerinin ve yerlilerinin arzusu hilafına devrediyordu. Bu durum, 2 Kasım 1917 tarihli ünlü Balfour Deklarasyonu’yla Filistin’de de tekrarlanacaktı. Bu açıdan, Keşmir ve Filistin krizleri, yöntem ve bağlam olarak başından beri ikiz kardeş gibiydi.
Gulab Singh, Keşmir’in yönetimini ertesi yıl oğlu Ranbir Singh’e (1830-1885) devretti. 1848’den 1885’e kadar Keşmir mihrâcesi olarak görev yapan Ranbir Singh ölünce, yerini oğlu Pratap Singh (1848-1925) aldı. Erkek evladı bulunmayan Pratap, uzak bir akrabasını kendisine siyasî varis yapmak isteyince, İngiltere duruma müdahale etti; yeğeni Hari Singh (1895-1961) veliaht prens ilân edildi. 23 Eylül 1925’te Pratap Singh’in ölümüyle, Hari Singh, Keşmir mihrâcesi oldu.
Tıpkı Filistin meselesinin giderek kördüğüme dönüşmesi gibi, 1920’li yıllar boyunca, Keşmir’de Müslümanlarla Hindular arasında tansiyon sürekli yükseldi. Nüfusunun yüzde 80’den fazlası Müslüman olan Keşmir bölgesi, çoğunluğun en temel dinî haklarına bile saygı göstermeyen Hindular tarafından baskıyla yönetiliyordu. Britanya Hindistan’ının bir prensliği konumundaki Keşmir’de kurulan statüko, İngiltere’nin de işine gelen bir denklem oluşturmuştu. İngilizler, Filistin’deki manda yönetimi boyunca yaptıkları gibi, Keşmir’de de dönem dönem Hinduları ve Müslümanları birbirlerine karşı el altından destekleyerek, çatışmayı ve ayrışmayı körüklediler.
Keşmirli Müslümanların hak taleplerinin bastırılamaz hale gelmesiyle, 1931’in sonunda, Britanya Hindistan’ı Dışişleri Bakanlığı bürokratlarından Bertrand James Glancy (1882-1953) başkanlığında bir komisyon oluşturuldu. (İngiltere, aynı dönemde, Filistin’deki krizi de raporlar ve “beyaz belge”ler yoluyla çözümlemeye çalışıyordu). 1932’nin nisan ayında yayımlanan “Glancy Raporu”, Keşmir’in yönetimi için yeni bir meclis oluşturulmasını öneriyordu. Söz konusu meclisin toplam 75 üyesi olacak, bunlardan 15’i resmî temsilcilerden oluşacak, 33 tanesi de seçimle gelecekti. 33 sandalyenin 21’i Müslümanlara, 10’u Hindulara, ikisi de Sihlere tahsis edilecekti. Mihrâce Hari Singh, raporu kabul ettiğini duyurdu, ancak içerik hiçbir zaman tam anlamıyla uygulanamadı.
14-15 Ağustos 1947’de Britanya Hindistan’ı ikiye bölünüp de ortaya Hindistan ve Pakistan adıyla iki bağımsız devlet çıkınca, Keşmir Mihrâcesi Hari Singh, Pakistan veya Hindistan’a katılma konusunda aceleci davranmadı. Hem Müslüman nüfusunun yoğunluğu hem de fiziksel yakınlığı nedeniyle Pakistan’a bağlanması daha mantıklı ve makul olan Keşmir, artık sürekli çatışmaların ve sıcak savaşların konusu olacaktı:
Tarihe “Birinci Hindistan-Pakistan Savaşı” adıyla geçen ilk çatışmalar, 5 Ocak 1949’da nihayet ateşkesle sona erdiğinde, Pakistan, tamamını almaya niyetlendiği Keşmir’in üçte birini -burası “Azad Keşmir” adıyla bilinir- elde edebilmiş, aslan payını ise -Cammu Keşmir- Hindistan kapmıştı. Keşmir meselesi, bu sırada uluslararası camianın da gündemine girmiş, BM benzer krizlerin tamamında olduğu gibi, Keşmir için bir halk oylaması yapılması yönünde tavsiye kararı almıştı. Ancak Pakistan ve Hindistan, söz konusu halk oylamasının şartları ve ayrıntıları konusunda ortak bir paydada buluşmayı asla başaramayacaktı.
Hindistan hükümeti, 17 Ekim 1949’da anayasaya ilâve ettiği “370’inci madde” ile kendi kontrolündeki Cammu Keşmir’e özel bir statü verdi. Buna göre, Keşmir maliye, savunma, dışişleri ve iletişim alanlarının dışında bütün kararlarını kendisi alabilecekti. Kendisine ait özel bir anayasası ve bayrağı olacaktı. En önemlisi, Keşmir dışından gelenler ve Keşmir vatandaşı olmayanlar, eyalette toprak ve mülk satın alamayacaktı. Keşmir böylece, Hindistan’ın diğer eyaletlerinden tamamen ayrılmış oluyordu.
Hindistan ve Pakistan, 1965 ve 1999’da Keşmir için iki kez daha savaştı. Ancak savaşlar, çözümsüzlüğün derinleşmesinden başka bir netice doğurmadı. Uluslararası sistemin tutarsızlığı ve ikiyüzlülüğünün yanına, İslâm dünyasının Keşmir konusundaki ilgisizliği de eklenince, Asya’nın Filistin’i Keşmir, sürekli krizlerin odağında yer almaya devam etti.
Bugün yeniden savaş tamtamlarının çaldığı Keşmir, artık Filistin’e daha fazla benziyor: Çünkü İsrail, açıktan ve doğrudan Hindistan hükümetinin yanında yer alıyor. Tıpkı İslâm ve Müslüman düşmanı Hinduların, Gazze’ye düşen her bombanın ardından sevinç çığlıkları atmaları gibi
İsrail’in Lübnan hayali
04:007/05/2025, Çarşamba
Lübnan’ın başkenti Beyrut’un merkezinde, bugün okaliptüs ağaçlarıyla çevrili sessiz ve asude bir mekândır Şehitler Kabristanı (Makbaratu’ş-Şuhedâ). Burada Hacı Emîn el-Hüseynî’den Ali Hasan Selâme’ye İsrail işgaline karşı direnişin farklı ideolojik kanatlarından çok sayıda önemli isminin yanı sıra, Tellu’z-Za’ter Katliamı’nın kurbanları da yatar. 1976’da aylar boyu devam eden bir kuşatmanın sonucunda katledilen yaklaşık 3 bin Filistinlinin başına gelenler, Ortadoğu’da işlerin nasıl yürüdüğünün adeta bir özeti gibidir:
Tellu’z-Za’ter, Beyrut’un kuzeydoğusunda, Nekbe ile birlikte Filistin’den göç etmek durumunda kalan Müslüman Arapların yerleştiği 30 bin nüfuslu bir mülteci kampıydı. Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) tarafından yönetilen kamp, 1975’te Lübnan İç Savaşı’nın başlamasından hemen sonra Hristiyan -bilhassa Mârûnî Katolik Falanjist- milislerin saldırılarına uğramaya başladı. Rutin tacizlerini topyekûn bir kuşatmaya dönüştüren Hristiyanların amacı, sivilleri katletmek ve kampta dehşet meydana getirmek suretiyle, içeride üslenmiş bulunan Filistinli direniş örgütlerini bölgeyi terke zorlamaktı.
Aylarca süren saldırı ve kuşatma, 12 Ağustos 1976 günü bir katliamla neticelendi ve tamamına yakını sivil olmak üzere 3 bin civarında Tellu’z-Za’ter sakini, Hristiyanlar tarafından feci şekilde öldürüldü. Kamp yönetimi de Falanjistlerin eline geçti.
Sivil halkın elektrik kesintileriyle, susuzluk ve açlıkla boğuştuğu kuşatmanın katliamla sonuçlanmasında, Filistinli gruplar arasındaki görüş ayrılıklarının ve iç çatışmaların rolü büyüktü. Ateşkes çağrılarının sürekli reddedilmesi, sonunda büyük çapta can kaybına sebep olmuştu. Sürecin kilitlenmesinde, Suriye istihbaratıyla doğrudan bağlantısı bulunan Filistin Halk Kurtuluş Cephesi-Genel Komutanlık örgütünün lideri Ahmed Cibrîl’in önemli ölçüde dahli vardı. Cibrîl’i Suriye yönlendiriyor, bu yolla Yâser Arafat liderliğindeki Filistin Kurtuluş Örgütü’nün zayıflatılması hedefleniyordu.
Nitekim Tellu’z-Za’ter kuşatması henüz sona ermeden Suriye ordusu Lübnan topraklarına giriş yapacak, tankların namlularını da hızlı bir şekilde kampın içindeki Filistinli direniş gruplarına çevirecekti. Bu durum, Hâfız Esed rejimiyle İsrail arasında Lübnan’ın paylaşılması konusunda örtülü bir anlaşmanın yapıldığı iddialarına yol açacaktı. Kuşatma boyunca Hristiyan milislere İsrail’in silah ve mühimmat aktarması da söz konusu iddiaları destekleyen bir detaydı. Çatışmalar sona erdiğinde, kampın her noktasında üzerinde İbranice yazılar bulunan mermi kovanlarına ve füze başlıklarına rastlanmıştı.
Lübnan İç Savaşı’nı, Ortadoğu’nun bu çok parçalı ve güçsüz ülkesini daha da güçsüzleştirmek için kullanan İsrail, 1982’de Beyrut’u kuşatacak, 2000 yılına kadar da Güney Lübnan’ı işgal altında tutacaktı. Bu süre zarfında Lübnan’ın orta ve kuzey kesimlerinde Suriye’nin egemenliği vardı. Suriye ordusu, 2005’te Refîk Hariri’nin öldürülmesinin oluşturduğu öfke atmosferinde mecburen Lübnan’dan çekilmek zorunda kalıncaya dek, İsrail’le iş birliği içinde sahadaki varlığını sürdürecekti.
Suriye’nin en kıymetli ve stratejik noktalarından Golan Tepeleri’ni 1967’de İsrail’e kaptıran Baas rejimi, burası için mücadele vermek yerine Lübnan’ı işgal etmeyi ve oradaki Filistinli gruplara (hatta yine İsrail adına, Trablus’taki İslâmî yapılanmalara) saldırmayı seçecekti. İsrail de, bütün reflekslerinden ve namlularını kendisine çevirmeyeceğinden emin olduğu “güvenilir düşman” Baas’la yan yana yaşamaktan hiçbir rahatsızlık duymayacaktı.
Yukarıdaki hikâyede Lübnan’ın yerine bugünkü Suriye’yi, Falanjistlerin yerine de Şam’ın güneyindeki Dürzî grupları yerleştirin. İsrail’in hayalini kurduğu ve gerçekleştirmeyi umduğu tablo, tam olarak bu. 1970’lerin ve 1980’lerin Lübnan’ı gibi harabeye dönmüş bir Suriye ve istikrar sürekli bozulmuş olarak kalsın diye İsrail tarafından dürtüklenen, silahlandırılan ve azdırılan azınlık gruplar…
İsrail’in, mevcut Suriye yönetimi yerine, işgale konforlu bir altyapı sağlayan Baas rejimini yeğleyeceğinden ve hatta şimdiden çokça özlediğinden de emin olabilirsiniz.
Üç Dünya
04:0010/05/2025, Cumartesi
G: 10/05/2025, Cumartesi
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Kaleme aldığı güçlü metinlerle Siyonizm’in ipliğini pazara çıkaran ve İsrail’in Filistin topraklarında gerçekleştirdiği çok boyutlu kıyımı dünya kamuoyunun gündemine taşıyan Prof. Dr. Avi Shlaim’in “Üç Dünya, Bir Arap-Yahudi’nin Anıları” adlı kitabını çok merak ediyordum. Fakat 2023’te Londra’da yayınlanan kitabın İngilizcesini edinmekte ve okumakta hızlı davranmadım. Çünkü Türkiye’de Ortadoğu çalışmalarının en önemli isimlerinden Zahide Tuba Kor tarafından, yayınlanmasının üzerinden kısa bir zaman geçtikten sonra tercüme edilmeye başladığını biliyordum. Eserin, Zahide Hoca’nın yoğun emeği ve dikkatiyle, harikulâde biçimde dilimize kazandırılacağından ve okurlara fikrî bir ziyafet sunacağından emindim. Önceki gün, Küre Yayınları etiketiyle piyasaya sunulan kitabın son cümlesini de okuyup kapağını kapattığımda, beklediğime değdiğini keyifle ve memnuniyetle gördüm.
“Üç Dünya, Bir Arap-Yahudi’nin Anıları”, Irak Yahudi cemaatine mensup seçkin bir ailenin oğlu olarak 1945’te Bağdat’ta dünyaya gelen Avi Shlaim’in hayatının üç farklı evresini gözler önüne seriyor: Köklerinin sımsıkı bağlı bulunduğu Irak’ta geçen mutlu dönemler, 1948’de İsrail’in kurulmasıyla birlikte bölgeye yayılan gerilimin doğrudan bir yansıması olarak Yahudi cemaatinin Irak’ı terk etmesinin ardından İsrail’de karşılaşılan yabancı ve dışlayıcı atmosfer, nihayet 16 yaşındaki gencecik Avi’nin liseyi okumak üzere gittiği Londra’da içine girdiği yepyeni hayat…
Kitabın ilk yedi bölümü, yalnızca Avi Shlaim’in aile ve sülalesinin ilginç öyküsüne odaklanmakla kalmıyor, aynı zamanda Osmanlı sonrası Irak’ın nasıl şekillendiğini de gözler önüne seriyor. Irak Hâşimî Krallığı’nın siyasî öyküsü, İngiltere’nin Irak’a ve Iraklılara reva gördüğü aşağılayıcı muamele, bunun neticesinde ülkede meydana gelen karmaşa… Ortadoğu yakın tarihine meraklı okurlar, ilk yedi bölümde -yer yer gözlerini fal taşı gibi açarak izleyecekleri- birbirinden sıra dışı ayrıntılarla karşılaşacaklar.
“Elveda Bağdat” ve “Vadedilmiş Topraklar” başlıklı sekizinci ve dokuzuncu bölümlerde, 21 Temmuz 1950 günü Avi ve ailesinin Bağdat’ı terk ederek Kıbrıs üzerinden İsrail’e intikalleri ve sonrasında İsrail’de içine yuvarlandıkları iklimin çarpıcı detayları yer alıyor. İsrail’in Aşkenazi (Avrupalı/seküler) müesses nizamının Doğu’dan ve bilhassa Müslüman ülkelerden gelen Yahudileri sert biçimde dışladığını gözlemleyen ve bunu çocukluk yıllarından itibaren travmalar halinde kendi şahsında da yaşayan Avi, annesinin ölünceye kadar İsrail’den “Aşkenazilerin ülkesi” şeklinde bahsettiğini ve ciddi zorluklarla yüzleştiği bu yeni ülkeyi hiç benimsemediğini aktarıyor. Irak Yahudilerinin İsrail’e “sürüklendiğini”, çok küçük bir azınlık hariç kahir ekseriyetin asla ülkelerinden ayrılmak istemediğini, ancak buna mecbur bırakıldıklarını, dahası Siyonist İsrail devletiyle hiçbir ideolojik ve duygusal bağ da kuramadıklarını söylüyor Shlaim.
Kitabın hiç kuşkusuz en dikkat çekici kısmı, “Bağdat Bombalaması” başlığını taşıyan 7. bölüm. Avi Shlaim burada Nisan 1950 ilâ Haziran 1951 arasında Bağdat’taki Yahudi hedeflerine, sinagog ve alışveriş merkezlerine, İngiliz ve Amerikan misyonlarına düzenlenen bombalı saldırıların tamamına yakınının Siyonist yeraltı örgütüne bağlı terörist eylemciler tarafından gerçekleştirildiğini somut delillerle ortaya koyuyor. İsrail’den gönderilen sabotajcı timlerin, “Yahudilerin göçünü hızlandırmak için” kendi dindaşlarına gözlerini kırpmadan saldırdığını ve yakın zamana kadar Müslümanlarla Yahudiler arasında hiçbir gerilimin yaşanmadığı Irak’taki atmosferin böylece zehirlendiğini yazan Shlaim, o dönemde eylemlerde bizzat yer almış bir ismin tanıklıklarını da aktarıyor. Gördüğü ve bildiği her şeyi, İsrail’de tesadüfen kendisiyle tanışan Shlaim’e aktaran 89 yaşındaki bu “emekli” eylemcinin ismi ise Yaakov Karkoukli yani Yakub Kerküklü.
“Demir Duvar” adlı kült eserinde Siyonist tarih anlatısını boks ringine çıkarıp yumruklayan Avi Shlaim, “Üç Dünya, Bir Arap-Yahudi’nin Anıları”nda aynı şeyi kendi aile öyküsünün altını çizerek yapmış. Bu da, muhtevanın tesirini ve akılda kalıcılığını artırmış. “Üç Dünya, Bir Arap-Yahudi’nin Anıları”, Ortadoğu ve Filistin çalışan herkesin mutlaka okuması gereken güçlü, vurucu ve dokunaklı bir metin.
Bern’den Bağdat’a…
04:0014/05/2025, Çarşamba
G: 14/05/2025, Çarşamba
63
Sonraki haber
Taha Kılınç
Şerif Hüseyin’in oğlu Emir Faysal’ın “Irak Kralı” olarak taç giyme töreni, 23 Ağustos 1921 Salı günü, Bağdat’ta Osmanlıların bir zamanlar kışla ve karargâh olarak kullandığı geniş binanın avlusunda sabah saat tam 06.00’da başlamıştı. Günün diğer vakitlerinde nefes almayı bile imkânsız kılan boğucu sıcak nedeniyle böyle bir saat seçilmişti. 36 yaşındaki Faysal, kendisi için hazırlanan yüksek platformun tam ortasında, tahtının üzerinde oturuyordu. Etrafı da tamamen İngiliz subaylarla ve istihbarat görevlileriyle kuşatılmıştı. Faysal, daha önce hiç gitmediği, görmediği ve hakkında herhangi bir şey bilmediği bir ülkeye “kral” olarak atanıyordu. Gerçi, daha önce “Irak” diye bir ülke de yoktu.
1932’de İngiltere’den bağımsızlığın kazanılmasından birkaç ay sonra, Faysal, “kral” sıfatıyla ilk İngiltere ziyaretini gerçekleştirdi. 20 Haziran 1933 günü Londra’ya ulaşan Faysal ve beraberindeki heyet, Kral V. George ve Kraliçe Mary tarafından kabul edilmelerinin ardından İskoçya’ya geçti. İngiltere’den sonra tıbbî kontroller için İsviçre’nin Bern şehrine giden Faysal, ağustos ayında Irak’ta çıkan bir ayaklanma sebebiyle ülkesine dönmek zorunda kaldı. 2 Eylül’de yeniden Bern’e giden Kral Faysal, şehrin merkezinde ikamet ettiği tarihî Bellevue Palace Hotel’deki odasında 8 Eylül günü geçirdiği kalp krizi sonucu öldü.
Görünürde herhangi bir sağlık sorunu bulunmayan Kral Faysal’ın ani ölümü şüphe uyandırıcıydı. Dahası, Faysal’la aynı gün, 1913’ten beri Bellevue Palace’ın müdürlüğünü yürüten Fritz Eggimann da hayatını kaybetmişti. Görgü tanıkları, Faysal’ın odasına giren Eggimann’ın kısa süre sonra son nefesini verdiğini anlatıyordu.
Tüm bu dikkat çekici detaylara rağmen otopsi yapılmayan Kral Faysal’ın cenazesi, önce bir İngiliz gemisiyle Hayfâ limanına nakledildi, oradan da Bağdat’a taşındı. Irak halkı, 12 sene önce tamamen yabancı biri olarak gördükleri Faysal’a şimdi büyük bir sempati besliyordu. Bağdat sokakları, öldürüldüğüne inanılan Kral’ı uğurlamaya koşan yüzbinlerce insanla dolmuştu.
Geçen cuma günü -9 Mayıs- Bern’de Bellevue Palace Hotel’i ziyaret ederken, Ortadoğu yakın tarihinde talihsiz roller oynayan Faysal’ın trajik akıbeti ve modern Irak’ın icadına dair bütün ayrıntılar hızlıca aklımdan geçiverdi. Bugün müreffeh bir Avrupa şehri görünümündeki Bern, arka planda Bağdat’la sıkı bir irtibata sahipti.
Sonraki duraklarımız olan Lozan ve Montrö de, tıpkı Bern gibi, Ortadoğu ve İslâm dünyasıyla irtibatlıydı. Lozan Anlaşması ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’yle hafızalarımızda yer eden bu iki şehirde, 1979’da ibadete açılan bir camide Mağribli Müslümanlarla namaz kılarken Kuzey Afrika’ya, Pehlevî rejiminin önemli isimlerinin sürgün yeri olması hasebiyle de İran’a uzandık. Dikkatli bir göz, bu iki şehirde bir asırlık maceramızın bütün önemli detaylarını yakalayabilirdi şüphesiz.
Diyanet İşleri Türk İslâm Birliği (DİTİB) tarafından düzenlenen üniversiteliler kampında üç konuşma yapmak üzere uğradığım Strasbourg, yine uzaklara taşıdı bizi: Şehrin en büyük meydanı, 14 Haziran 1800 günü Kahire’de Süleyman el-Halebî adlı Suriyeli bir Müslüman tarafından öldürülen Fransız işgalci komutan Jean-Baptiste Kleber’in adını taşıyordu. Meydanın ortasındaki Kleber heykelinin kaidesinde Fransız süvarilerin ayakları altında ezilen sarıklı Müslümanlar betimlenmişti. Şehrin bir diğer meydanı, “matbaanın mucidi” olarak bilinen Johannes Gutenberg’e adanmıştı. Gutenberg’in heykel kaidesinde tasvir edilen şahsiyetler arasında Sultan II. Mahmud da vardı. Başında “modern fes” taşıyan Sultan’ın sarığı, ayaklarının dibine ve yer hizasına atılmış görünüyordu. Batılı bir tasavvurun sarığa yüklediği anlamları Strasbourg’un göbeğinde yeniden hatırlamak sarsıcıydı.
Seyahatimin son durağı olan Basel, başlı başına Ortadoğu yakın tarihinin ana istasyonlarından biriydi. 1897’de Birinci Siyonist Kongre burada toplanmış, Theodor Herzl en meşhur pozlarından birini burada Ren Nehri’nin kıyısındaki Hotel Drei Könige’nin balkonunda vermiş, “Yahudi devletini ben bugün kurdum. Şimdi bunu yüksek sesle söylesem, dünya bana kahkahalarla güler. Ama belki elli yıl içinde, herkes söylediğimin gerçek olduğunu anlayacak” sözünü burada sarf etmişti. Fakat Herzl’in hesaplamadığı bir şey vardı: Otelin etrafı ve Ren’in iki yakası Müslümanlarla, Filistin bayraklarıyla ve kefiyeli gençlerle doluydu bugün. Öğle ve ikindi namazlarımızı Ren’in karşı kıyısında, Herzl’in oteline bakarak kılarken, tarihin kendi içindeki devinim ve dönüşümlerini düşünmemek imkânsızdı.
Dünyayı adımlarken, her yerde “bize dair” hikâyelerin peşine düşmek… Zannediyorum, seyahatlerimin temel hedefini bu cümleyle özetleyebilirim.
İzdihar
04:0017/05/2025, Cumartesi
G: 17/05/2025, Cumartesi
52
Sonraki haber
Taha Kılınç
ABD Başkanı Donald Trump’ın Körfez turundan yansıyan çok çeşitli tablolarda, Ortadoğu coğrafyasının hangi istikamete doğru ilerlediğine dair dikkat çekici ayrıntılar vardı:
Bölgedeki zengin Arap ülkelerinin Amerika ve dünya sistemi ile tam bir entegrasyon içinde hareket etmek istediklerine dair kuvvetli bir niyet beyanı, bu ayrıntıların ilkiydi şüphesiz. Trump’a gösterilen izzetüikramdan imzalanan trilyon dolarlık anlaşmalara kadar, her adımda bunu görmek mümkündü. Adeta bir imparator muamelesi gören Trump, Arap muhataplarını gülücüklere ve övgülere boğmayı da ihmal etmedi elbette. Hatta dönüş yolunda şu cümleyi bile kurdu: “Ülkemiz onlara sevgi vermediği için, hepsi de sevgi açlığı çekiyordu.”
Trump’ın geleneksel folklor gösterilerinin yanı sıra -Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de olduğu gibi- saçı açık genç kızların danslarıyla karşılanması, Körfez’de devlet eliyle epeydir sürdürülen bir politikanın yansımasıydı: Katı muhafazakârlığı ortadan kaldırarak, daha liberal, Batılı ve konfor odaklı halklar yaratmak. Bilhassa Körfez’deki genç nesillerin heyecanla desteklediği bu politika, Suudi Arabistan’da geniş katılımlı konserler, festivaller, futbola ve sanata yapılan devasa yatırımlar, turizmin canlandırılması vb. şeklinde kendisini gösteriyor. Bu bağlamda İslâm öncesi unsurların da öne çıkarıldığı, İslâmî hafızada Câhiliyye dönemiyle özdeşleşen sembollerin “millî aidiyet” adına canlandırıldığı görülüyor.
Trump, başkanlık döneminin ilk cami ziyaretini de Abu Dabi’de gerçekleştirdi. Ülkenin simgelerinden biri haline gelen Şeyh Zâyed Camii’nde yetkililerden bilgi alan Trump, anlatılanlarla oldukça ilgilenmiş görünüyordu. Körfez’de inşa edilen çok sayıda yeni ve görkemli caminin ihtişamlı örneklerinden biri olan Şeyh Zâyed Camii bağlamında şu önemli sorular cevabını bekliyor: Camilerin esas fonksiyonu nedir? Söz konusu yeni camiler, halkın dindarlaşmasını mı sağlıyor, yoksa turistik birer merkez olarak mı konumlandırılıyor? Zira bu camilerde ders halklarının kurulması, etkili âlimlerin hutbe ve vaazlar yoluyla seslerini duyurması, İslâm’ın çeşitli yönlerden kitlelere aktarılması ve dinî şuurun derinleşmesine yönelik faaliyetlerin yapılması gibi noktaların eksik bırakılması gözlerden kaçmıyor.
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın Trump’la resmen tanıştırılması ve Trump’ın Suriye’ye yönelik ekonomik yaptırımların kaldırıldığını ilân etmesi, ziyaretin bir başka önemli sahnesiydi. Müslüman Kardeşler Teşkilâtı, Hamas veya Nahda Hareketi gibi yapılanmalara son derece mesafeli duran Arap yönetimlerinin Ahmed Şara’ya böylesine kucak açması, Suriye için nasıl bir geleceğin öngörüldüğüne de işaretti. “Siyasal İslâmcı” addedilen söz konusu yapılanmalarla Şara ve ekibinin yakınlaşmasının önü kesmek, buradaki temel amaç. Yaptırımların kaldırılması karşılığında ABD’nin Şam yönetimiyle nasıl bir ilişki kuracağı, daha doğrusu yeni Şam yönetiminin kendisini Washington’ın çeşitli talepleri -ve hatta baskıları- karşısında nerede konumlandıracağı ise, cevaplarını yakın vadede alacağımız başlıca soruları oluşturuyor.
Tüm bu hengâmede, Filistin meselesi başta olmak üzere coğrafyanın temel ve gerçek problemlerinin hiçbir şekilde gündeme gelmemesi, Körfez’in tümüyle “refah”a odaklanması ve ABD ile kurulan çok boyutlu ilişkilerde dünyevî kârın ve karşılıklı kazançların odağa yerleştirilmesi özellikle dikkat çekiyor. Arap basınında süreçten bahsedilirken en sık kullanılan kelime “izdihar”. İngilizcedeki “prosperity”nin doğrudan karşılığı olan “izdihar”, “refah, bayındırlık, parlama, yeşerme, gelişim” gibi anlamlara geliyor. Ancak coğrafyanın belini büken büyük problemler tamamen yok sayılarak veya göz ardı edilerek hangi refahın, bayındırlığın, parlama ve yeşermenin sağlanacağı ise meçhul. Dahası, tarihî tecrübe, halı altına süpürülen krizlerin nihayetinde mutlaka daha büyük krizler şeklinde patladığını da gösteriyor.
Zengin devletler başta olmak üzere, İslâm dünyası eğer sahici sorunlarının çözümü için gerçekçi planlar üretmez ve yaraları iyileştirmeye odaklanmazsa, yaşanacak “izdihar” sadece kaos ve karmaşa sahasında olacaktır. İnanmayanlar, tarihi şöyle geriye doğru okuyup nice ibretli örneği orada görebilirler.
“Tuna ağlıyormuş bazı geceler…”
04:0021/05/2025, Çarşamba
G: 21/05/2025, Çarşamba
54
Sonraki haber
Taha Kılınç
Falih Rıfkı Atay, Cumhuriyet nesillerinin Araplara, Ortadoğu’ya ve genel anlamda Müslüman dünyaya dair algılarını ciddi biçimde şekillendiren “Zeytindağı” adlı meşhur eserinde şöyle der:
“Bizden Belgrad’ı aldıkları zaman, düşman delegeleri Niş kasabasını da istemişlerdi. Osmanlı delegesi ayağa kalkarak:
- Ne hacet, dedi, İstanbul’u da size verelim!
Babalarımız için Niş, İstanbul’a o kadar yakındı. Biz eğer Vardar’ı, Trablus’u, Girit’i ve Medine’yi bırakırsak Türk milleti yaşayamaz sanıyorduk.”
Geçtiğimiz cumartesi günü (17 Mayıs), uzun zamandır merak ettiğim Niş’e nihayet yolum düştüğünde yukarıdaki anekdot aklımdan hiç çıkmadı. Kıymetli dostum İsmail Öztürk’le birlikte Sırbistan seyahatimizi planlarken “Niş’i muhakkak görelim” diye niyet etmiştik. Vaktimiz dar olmasına ve güzergâhımızın da epey dışında kalmasına rağmen, Niş’e uğradık. İyi ki de uğramışız. Sokak aralarında tarihin arz-ı endâm ettiği çok güzel bir şehirle karşılaştık.
İmparator Konstantin’in doğum yeri olduğu için Hristiyanlıkta da büyük önemi haiz olan Niş, Osmanlı hâkimiyeti altına ilk kez Birinci Murad döneminde, 1385’te girmiş. 1443’te yeniden Sırpların eline geçen şehir 1448’de tekrar Osmanlı’ya dönmüş ve sonraki 241 yıl boyunca Müslüman egemenliğinde kalmış. 1689’dan itibaren Avusturya ile Osmanlı arasında el değiştiren şehir, 1878’de nihayet tümüyle Sırbistan tarafından ilhak edilmiş. Bu çalkantılı mazinin izlerini, çeşitli anıtlar ve eserler halinde bugün Niş’te görmek mümkün.
Niş’te hâlâ hatırı sayılır bir Müslüman nüfus yaşadığından, şehir merkezindeki İslâm Ağa Camii açık ve mamurdu. Ancak İstanbul Kapısı’ndan girdiğimiz kaledeki İslâm eserleri artık metruk durumdaydı. Minaresi tıraşlanan Bali Bey Camii, sanat galerisine çevrilmişti. Hamam ve bedesten de keza, modern amaçlara hizmet için yeniden tasarlanmıştı.
Osmanlı delegesinin İstanbul’la kıyasladığı, İstanbul’un kurucusu Konstantin’in dünyaya gözlerini açtığı, kalesine İstanbul Kapısı’ndan girilen bir şehirdi Niş. Kodları böyle kazıdık zihnimize.
Osmanlı hafızasının kilit şehirlerinden Belgrad’da da kendimizi sıklıkla mazinin sayfalarına doğru yolculuk ederken bulduk:
Fatih Sultan Mehmed’in, İstanbul’un fethinden üç yıl sonra 100.000 kişilik dev bir orduyla kuşattığı ancak almayı başaramadığı Belgrad’ın fethi, 1521’de Kanuni Sultan Süleyman’a müyesser olmuş. 1867’de son Osmanlı garnizonunun çekilmesine kadar Müslüman kimliğini korumayı sürdüren Belgrad’a Osmanlılar “Dârül-cihâd” (Cihad yurdu) adını vermişler. Avrupa içlerine doğru fetih hareketlerinde Belgrad hep askerî bir üs olarak önemini korumuş çünkü. Şehrin tarihî kalesi, bugün hâlâ Osmanlı dönemindeki adıyla anılıyor: Kalemeydan. Kalenin ana girişi -tıpkı Nişte’teki gibi- İstanbul Kapısı olarak biliniyor.
Tuna ve Sava nehirlerinin birleştiği noktaya kurulan Belgrad, Kanuni’yi öylesine etkilemiş ki, Osmanlı başkentini buraya aktarmayı düşündüğünü iddia eden tarihçiler bile var. Gerçekten de kaleden Tuna’yı izlerken büyülenmemek mümkün değil. Ve aynı zamanda, Fuad Köprülü’nün meşhur şiirini mırıldanmamak:
“Tuna boylarında sıra serviler,
Tan yeli estikçe sessiz ağlarmış.
Gül bahçelerinde baykuşlar öter,
Şu viranelikler, eski bağlarmış.”
Ve özellikle de şu bölümü:
“Söğüt dallarında hasta serçeler,
Eski akın destanını heceler.
Tuna ağlıyormuş bazı geceler.
Göğsünde kefensiz şehitler varmış.”
Belgrad’da doktora çalışmalarına devam eden sevgili kardeşim Muhammed Enes Danalıoğlu’nun aktardığına göre, şehirde bugün sadece dört tane Osmanlı eseri kalmış: Kalede Damad Ali Paşa türbesi, yine kalede Sokollu Mehmed Paşa tarafından yaptırılan sebil, Şeyh Mustafa türbesi ve Bayraklı Cami. Namazlarımızı Belgrad’ın ayakta kalan ve ibadete devam edilen tek camisinde, Bayraklı’da kıldık. Gerek şehir içinde gerekse camide farklı Arap ülkelerinden gelen Müslümanlarla karşılaştık, selamlaştık. Gördüğümüz manzara, Sırbistan’ın Arap dünyasının farklı ülkeleriyle gittikçe derinleşen ilişkilerine dair küçük bir işaretti.
Sırbistan seyahatimizin odak noktasını, güneydeki Sancak bölgesi oluşturdu. Ancak Sancak’ı birkaç paragrafla geçiştiremem. Cumartesi devam edelim.
Sancak’ta birkaç adım…
04:0024/05/2025, Cumartesi
G: 24/05/2025, Cumartesi
42
Sonraki haber
Taha Kılınç
Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecini hızlandıran Berlin Anlaşması (1878), bilhassa Balkanlarda ciddi değişimler meydana getirmişti. 1400’lerin ortasından itibaren Osmanlıların hâkimiyetindeki Yeni Pazar Sancağı’nın yeni kurulan Sırbistan ve Karadağ arasında bir tampon bölgeye dönüşmesi, anlaşmanın sahada meydana getirdiği değişikliklerden biriydi. Sancak’ın idaresi kâğıt üzerinde hâlâ Osmanlı’nın elindeydi, ancak Avusturya fiilî durum yaratarak bölgede etkinliğini artırıyordu. 1879’daki yeni bir anlaşmayla Sancak’a uluslararası statü verilse de aynı anda üç ayrı devletin (Avusturya, Sırbistan ve Karadağ) gözünü kestirdiği bir mıntıkada gerilimin dozu hiç düşmedi. Nihayet Balkan Savaşları başladığında, Sırplar Sancak’ı tümüyle işgal ettiler.
Sancak, 1912’den günümüze çeşitli dönüşümler geçirdi, istila ve savaşlarla boğuştu; Sırp işgali, Yugoslavya Krallığı ve Tito Yugoslavya’sı dönemlerinde Müslüman ahalisinin bir kısmını gurbetlere gönderdi; nüfus değişimlerine sahne oldu; 2006’da Karadağ’ın Sırbistan’dan ayrılmasından sonra doğu ve batı olarak ikiye bölündü… Fakat yine de Osmanlı ve Müslüman kimliğini kaybetmedi.
Sırbistan’da Doğu Sancak’ın merkez şehri Novi Pazar’ı (Yeni Pazar) ziyaret ederken, bölgenin bu çalkantılı, gerilimli, acılarla ve ibretlerle dolu yakın tarihini düşünmemek mümkün değildi. Novi Pazar’ın içinden sakin sakin akan Raşka’nın dili olsa, neler anlatırdı kim bilir…
Novi Pazar’a ilk kez gelen birinin edineceği ilk izlenim, bu güzel Balkan şehrinin Saraybosna’ya benzerliği olacaktır şüphesiz. Fiziksel benzerliğin yanında, kuruluş öyküsü de aynıdır: İkisinin de temellerini İshakoğlu İsa Bey atmıştır. Osmanlı akıncı beyi prototipinin seçkin bir örneği olan İsa Bey’in damgasını Saraybosna ve Novi Pazar’ın yanı sıra Üsküp’te de görürüz. Her üç şehri dikkatli bir şekilde gezdiğinizde, “Osmanlı şehri”nin ne demek olduğunu da bütün ayrıntılarıyla fark edersiniz.
Novi Pazar’ın merkezini, kendi aile kökenleri de Sancaklı olan kıymetli dostum İsmail Öztürk’ün rehberliğinde adımladım. Osmanlı’dan kalma ne varsa, eski veya yenilenmiş haliyle, hem ziyaret ettik hem de fotoğrafla kayıt altına aldık. Fatih Sultan Mehmed’in Bosna seferi sırasında Novi Pazar’da bir ikindi namazını eda ettiği rivayetleri var. Altun Alem Camii ile Leylek Camii, rivayete mekânlık iddiasında yarışıyorlar. İkisini de ziyaret ettik, ama Altun Alem’de kıldığımız yatsı namazının tadı damağımızda kaldı doğrusu. Caminin bahçesinde, başmüftülük unvanının yanı sıra siyasetçi kimliğiyle de öne çıkan rahmetli Muammer Zukorliç Hoca’nın (1970-2021) kabrine uğramayı da ihmal etmedik.
Novi Pazar’dan sonraki durağımız, Sancak’ın tarihî şehirlerinden Syenista (Sjenica) oldu. İnsanın nefesini kesecek güzellikteki bir tabiat dekorunun ortasına kurulan şehirde, sıra dışı bir eser de vardı: Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Vâlide Sultan tarafından yaptırılan ihtişamlı bir cami. İnşası 1872’de tamamlanan Vâlide Sultan Camii, 2019’da ülkemizin Balkanlardaki medâr-ı iftiharı TİKA tarafından baştan aşağı restore edilmiş. Hatta caminin ana kapısının girişine “modern” bir kitabe de kondurulmuş. Önce Osmanlı dönemine ait zannettiğim kitabeyi okuyunca gülümsedim:
“Vâlide Sultan’ın hayrı bekliyorken ümmeti
Devr-i Erdoğan’da TİKA tamir etti mabedi”
Vâlide Camii’ni temaşa ederken, Osmanlı cömertliğinin Balkanların en ücra köşelerine kadar uzanan ufkuna bir kere daha hayran olmamak imkânsızdı. Hem de devlet gurûba doğru ilerlerken…
Syenitsa’dan -yine muhteşem dağ manzaraları eşliğinde- Priyepolye’ye (Semi Pazar) uzandık. Epey zamandır Yıldırım Ağanoğlu Ağabey’in kitap ve yazılarıyla gıyaben tanıdığım bu şirin Osmanlı şehrini umduğumdan daha güzel buldum. Dağların yeşili, nehirlerin mavisi ve minareler… Vakıf Camii’nin avlusunda rastladığımız bir Roma kalıntısı -Jüpiter’e adanan sunağın parçacığı- Balkanlarda Roma’dan Osmanlı’ya köprü olarak epey çarpıcıydı.
Başlıca şehirleri ve eserleriyle Sancak’ı böylece “teşehhüt miktarı” kolaçan ederken kendimize iki söz verdik: Hem -daha derinden yaşamak için- tekrar gelmek hem de Karadağ’daki Batı Sancak’ı da mutlaka ziyaret etmek. Ya nasip.
Soykırım toplumu
04:0028/05/2025, Çarşamba
G: 28/05/2025, Çarşamba
44
Sonraki haber
Taha Kılınç
Gazze’de yaşanan soykırım ve Siyonist işgalcilerin yol açtığı insanlık dramı, İsrail toplumunda başından beri zaten var olan “hakikatten kaçma” eğilimlerini zirve noktasına çıkarmış görünüyor. Yapılan son anketler, bu durumun en açık göstergesi:
İsrailli kamuoyu araştırma firması Geocarto-graphy’nin ABD’deki Pensilvanya Eyalet Üniversitesi için düzenlediği ankette, Gazze’de yaşayan yaklaşık 2,2 milyon Filistinlinin zorla yerlerinden edilmesini destekleyen İsraillilerin oranı yüzde 82 çıktı. İsrail sınırları içinde yaşayan, İsrail pasaportu taşıyan ve İsrail’in kendilerine sağladığı haklardan yararlanan 2 milyon civarındaki Arap nüfusun sınır dışı edilmesini savunan İsraillilerin oranı da oldukça yüksek: Yüzde 56. İsrail toplumunun yarıdan fazlasının, kendi halinde yaşayıp giden bir azınlığa bakışı bu.
Anket, İsraillilerin şuur altlarında neler taşıdıklarına dair son derece çarpıcı işaretler barındırıyor. Örneğin, soruları cevaplayanların yarıya yakını, Filistinlilere, eldeki Tevrat nüshalarında İsrailoğulları’nın düşmanlarına uygulanan yok etme yöntemlerinin tatbik edilmesi gerektiğini düşünüyor: Kadın, erkek, çocuk, yaşlı demeden herkesin en vahşi biçimde öldürülmesi. İsraillilerin hafızasında ve çocukluklarından itibaren kendilerine okunan metinlerde, buna dair sayısız öykü var. Ve bu öykülerde tanımlanan düşmanlar, bugün Gazze’deki sivil halkla özdeşleştiriliyor. Siyasetçilerden din adamlarına, eline mikrofon geçiren herkesin vurgu yaptığı şey aynı.
İsrail’de Kanal 13 televizyonunun yaptığı ve sonuçları yakınlarda yayınlanan bir başka ankete göre ise, İsraillilerin yüzde 53’ü Gazze’ye insanî yardım, gıda ve ilacın girmesine kesinlikle karşı. En acil gıda maddeleri, ilaç ve suyun kontrollü bir şekilde verilebileceğini düşünen İsraillilerin oranı, sadece yüzde 34. Neticeleri yorumlayan analistler, yalnızca sağcı İsraillilere sorulduğu takdirde Gazze’ye insanî yardıma karşı olanların oranının çok daha yüksek çıkacağına dikkat çekiyor. Bilhassa Benyamin Netanyahu’nun politik tabanını meydana getiren İsraillilerin, faşizm boyutlarına ulaşacak biçimde Filistinli, Arap ve Müslüman düşmanlığı taşıdıkları sır değil zira.
Yukarıdaki paragraflarda ısrarla “İsrailliler” dedim, ancak söz konusu insanlık dışı yorum ve düşüncelerin temel kaynağı, bugün elimizde mevcut bulunan -ve İslâm’ın nazarında “muharref” olan- Yahudilik dinî metinleri. “Antisemit” sayılma ve linç edilme korkusuyla pek dile getirilmeyen bu durum, aslında Yahudilerdeki “kendini bütün diğer insanlardan üstün görme” psikolojisinin hem kaynağını hem de bugün ortaya dökülen sonuçlarını oluşturuyor.
Şunu söylemek hiç yanlış olmayacaktır: Başlangıçta Yahudilikten seküler bir sapma ve bir tür “anomali” olarak sahneye çıkan Siyonizm, geldiğimiz nokta itibariyle Yahudiliği de yuttu ve içine aldı. Öyle ki, Siyonizm karşıtı az sayıda -ve sayıları giderek azalan- Yahudi kendi seslerini duyurmakta zorlanıyor. Bu kaotik atmosfer içinde, Yahudiliği kültürel bir kimlik olarak üzerlerinde taşıyan seküler Siyonist Yahudilerin, Yahudiliğin ana kaynaklarında sergilenen tarih anlatısından medet ummaları da dikkate şayan bir ayrıntı. İnanmadıkları bir dinin, inanmadıkları metinlerine dişleriyle yapışıyorlar.
Gazze’de yaşanan mezalim, dünya çapında, insanların zihinlerini ve ruhlarını sadece Siyonizm değil, Yahudilik nefretiyle de dolduruyor. Bugün şahit olduklarımız, Yahudilerin neden tarih boyunca dünyanın her yerinden rutin bir şekilde sürgün edildiklerini, başka insanlara tepeden bakan tavırlarının nasıl kendi aleyhlerine döndüğünü ve nasıl her seferinde nefret odağı haline geldiklerini büyük ölçüde açıklıyor. Bu yüzleşmeyi yaşaması gerekenler, Yahudilerin kendileri hiç şüphesiz. İsrail’in ve Siyonizm’in işlediği suçları açık bir şekilde reddetmedikleri ve barışın safına geçmedikleri sürece, vebal Yahudilerin tamamına teşmil edilecek.
Bu köşeyi düzenli takip edenler bilirler, İsrail’i oluşturan Yahudi sosyolojisini “Cinnet toplumu” olarak tanımlıyorum. Hayatın her alanında, hakikatlerden kopuk, kendi evreninde kendi cinnetlerini üreten ve o cinnetlerin içinde boğulan bir toplum. Anlaşılan, bu tanıma yenilerini eklememiz gerekecek artık: Faşizm toplumu, soykırım toplumu, kibir toplumu…
Öteki Kıbrıs
04:0031/05/2025, Cumartesi
G: 31/05/2025, Cumartesi
28
Sonraki haber
Taha Kılınç
Hiç unutamadığım bir akşamdır: 2008’in sonbaharında, kıymetli kardeşim Burak Bahadır Bilgin’le köşe-bucak Kıbrıs’ı adımladığımız seyahat sırasında yolumuz Lefke’ye düşmüştü. O dönemde Kıbrıs’ta açık -ve namaz kılmaya uygun biçimde temiz- cami bulabilmek ciddi meseleydi. Akşam namazını kılabile-ceğimiz bir yer ararken uzaktan bir minare fark ettik, hemen direksiyonu o tarafa kırdık. Camiye ulaştığımızda, son cemaat mahallinde bir adam tekbir almak üzereydi. Kendisini durdurduk, “cemaat yapalım” dedik. Kabul etti, beni de imamete geçirdi. Namazdan sonra tanışma faslı oldu. O bize kim olduğumuzu, buralarda ne yaptığımızı sordu. Cevapladık. Kendisine aynı şeyi sorduğumuzda ise, gayet doğal bir tavırla “Dergâhta vazifeliyim” dedi. “Kimin dergâhı?” sorumuzun cevabı da aynı doğallıkta ve beraberinde bir davetle geldi: “Şeyh Nâzım Kıbrısî. Dergâh hemen caminin arkasında. Birazdan sohbeti başlayacak. Vaktiniz varsa buyurun.” Böylesine sıra dışı bir karşılaşma için vaktimiz elbette vardı.
O zamana kadar Şeyh Nâzım’ı sıkça duymuş, televizyonlar ve gazeteler aracılığıyla dikkat çekici üslubuna kulak kabartmıştım. Arapça öğrenimi için Şam’da bulunduğum dönemde, Şeyh Nâzım’ın üstadı Abdullah Dağıstânî’nin tekkesi ve kabri, evimizin hemen altındaydı. Oraya da ara sıra uğrardık. Bu sebeple Şeyh Nâzım’a gıyabî bir aşinalığım vardı. Ancak kendisini ilk kez görmüş olacaktım.
Dergâh, tasavvufa dair kitaplarda hep okuduğumuz o klasik manzaraların canlı bir örneğiydi: Her renkten ve ırktan insanların aynı kaplara kaşık salladığı mütevazı bir yemeğin ardından, aynı çeşitliliği barındıran bir mescitte sohbete geçtik. Şeyh Nâzım, birazdan iki müridinin kolunda içeri girdi, mihrabın yakınına yerleştirilen bir koltuğa oturtuldu. Ben ve arkadaşım da kalabalığın ortalarında kendimize yer bulup oturduk.
Tam sohbete başlayacağı sırada, Şeyh Nâzım dikkatli ve delici bakışlarını cemaatin üzerinde gezdirdi, sonra arada doğrudan bana odaklanıp parmağıyla işaret ederek sordu: “Sen kimsin?” Şaşkınlığımı tahmin edersiniz. Sorusunu oturduğum yerden cevaplamak yerine, kalktım ve yanına gittim, koltuğunun dibine diz çöktüm. Mescitteki kalabalık ve bütün müridân benimkinden daha büyük bir şaşkınlıkla manzarayı seyrediyordu.
Sonraki yarım saat boyunca, Şeyh Nâzım bana sürekli sorular sordu, cevapladım. Aramızda -bazı özel ve muzip sorularına fısıldayarak cevaplar verdiğim- ikili bir diyalog yaşanıyor, sohbet için mescide gelenler de bizi izliyordu. Nihayet yatsı ezanıyla beraber namaza geçilirken, sohbete ayrılmış olan vakit benimle ikili konuşmada eriyip bitince, Şeyh Nâzım gülerek “Nerden çıktı bu adam yahu?” dedi. Çıkışta, Şeyh Nâzım’ın koluna girip kendisine eşlik etme vazifesi artık benimdi bu sefer.
Prof. Dr. İsmail Güleç’in Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı tarafından yayınlanan “Kıbrıs’ın Manevî Atlası” adlı kitabını okurken, “Şeyh Nâzım-ı Hakkânî” (s. 173-177) bölümüne geldiğimde yukarıda anlattığım akşamı hatırladım gülümseyerek. 2008’deki o seyahatimiz, tıpkı İsmail Hoca’nın kitap boyunca gözler önüne serdiği gibi, Kıbrıs’ın “öteki” yüzünü görmemize yardımcı olmuş, tekke ve türbeleriyle, Ada’nın bambaşka cepheleri karşımıza çıkmıştı.
Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi rektörlüğü vazifesi nedeniyle 2015-2017 arasında iki yıl Kıbrıs’ta kalan İsmail Hoca, Ada konusunda Türkçedeki en ayrıntılı seyahatname ve gezi rehberlerinin yazarı. Sözünü ettiğim kitabı dışında “Lefkoşa Sur İçi Rehberi” ve “Gazi Mağusa Gezi Rehberi” bilhassa hazine değerinde. 2022’de Derin Tarih dergimiz için hazırladığı “Kıbrıs Gezi Rehberi”ni de muhakkak zikretmeliyim. O küçük ama çok kıymetli kitapçığı eline alıp Kıbrıs’ı adımlayan bir öğretmenler grubundan bana yapılan şu dönüşü aktarmam yeterli: “Bize Kıbrıs hiç böyle anlatılmadı, Kıbrıs’ı şimdiye kadar hiç bu şekilde görmemiştik. Çok geç kalmışız.”
Hafızalarımızda -maalesef- sadece eğlence ve tatil mekânlarıyla yer eden Kıbrıs, tarihî ve manevî haritamızın ana duraklarından biri oysa. İsmail Hoca’nın ısrarla altını çizdiği şey tam olarak bu. Kıymetli hocamıza bu alanda büyük bir boşluğu doldurduğu için teşekkür ederken, Öteki ve Esas Kıbrıs’ı tanıyıp tanıtmanın hepimizin boynuna bir borç olduğunu da hatırlatmak isterim.
600 Gün Savaşı
04:004/06/2025, Çarşamba
G: 4/06/2025, Çarşamba
7
Sonraki haber
Taha Kılınç
Yarın (5 Haziran), Arap-İsrail Savaşları’nın Araplar ve Müslümanlar açısından en yıkıcı aşamasını teşkil eden Altı Gün Savaşı’nın 58’inci yıldönümü. İsrail, 1967’nin 5-11 Haziran günleri arasında düzenlediği ani ve hızlı saldırılarla komşularının en kritik topraklarını işgal etmeyi başarmıştı. Ürdün’den Batı Şeria ve Doğu Kudüs’ü, Mısır’dan Sina Yarımadası’nı, Suriye’den Golan Tepeleri’ni ve Lübnan’dan Şeba Çiftlikleri’ni alan İsrail, böylece sadece altı gün içinde sınırlarını tam 3,5 kat genişletmişti. Altı Gün Savaşı, o günden itibaren “İsrail’in yenilmezliği” mitinin altını dolduran en önemli argüman ve Araplar üzerinde psikolojik baskı kuran bir sopa olarak kullanılageldi.
Geçtiğimiz hafta bugün (28 Mayıs) ise, İsrail’in tarihindeki en uzun savaş, 600’üncü gününü geride bıraktı. Aksâ Tufanı’yla birlikte “Hamas’ı yok etmek üzere” Gazze’ye saldırmaya başlayan İsrail, tüm dünyanın dakika dakika izlediği bu 600 gün boyunca henüz “zafer” olarak iddia ettiği hiçbir hedefe (Rehineleri geri almak, Hamas’ı yok etmek, direnişi bitirmek, Gazze’yi insansızlaştırmak, Gazze’de İsrail’in kontrol edeceği bir yönetim kurmak vb.) ulaşabilmiş değil. Gazze’de soykırım boyutuna erişen insanî bilançoya rağmen, İsrail, bu savaşı kazanamadığının gayet farkında. Ufukta henüz bir çıkış da görünmüyor üstelik.
Altı Gün Savaşı nasıl “İsrail’in yenilmezliği” mitini beslediyse, aynı şekilde 600 Gün Savaşı da “İsrail’in yenilmezliği” mitinin altını oyuyor. Birkaç gündür İsrail basınıyla online Yahudi bloglarında yayınlanan canhıraş yazılar, Netanyahu ve çetesinin görmek istemediği bu gerçeği haykırmaya çabalıyor:
Jerusalem Post’ta “Aslında bazı hedeflere ulaşıldı” temalı bir makale kaleme alan Herb Keinon, satır aralarında esas amaçlara ulaşılamadığını bütün çıplaklığıyla vurguluyor.
Online platform “Arza”da “600 Gün Savaşı” başlıklı bir izlenim yayınlayan Josh Weinberg’in yazısı, İsrail’de halkın içine yuvarlandığı travma ve açmazları bütün detaylarıyla ortaya döküyor. İsrail’in ilk başbakanı David Ben-Gurion’un “Sosyal yorgunluktan ve bataklığa saplanmaktan kaçınmak için, savaşlar kısa sürmeli” doktrinini hatırlatan Weinberg, Netanyahu’nun uzattıkça uzattığı Gazze savaşının İsrail için çıkmaz sokak olduğunu kaydediyor.
Haaretz’e yazan Amir Tibon, 58 yıl önce yaşanan zaferle bugünkü hezimet arasındaki en büyük farkın esasen bir liderlik krizi olduğunu, Netanyahu’nun komutasındaki İsrail’in coğrafyada istikametini tümüyle yitirdiğini söylüyor.
Şubat ayındaki esir takasıyla özgürlüğüne kavuşan ABD’li Sagui Dekel-Chen’in babası Jonathan Dekel-Chen’in The Times of Israel’deki yazısının başlığı, zaten her şeyi özetliyor: “Trump, rehineleri Netanyahu’dan korumalı!”
Sayısız benzerleri bulunan, ancak benim birkaç tanesini seçip dikkatlerinize sunduğum tüm bu örneklerin bize gösterdiği bir hakikat var:
Gazze, İsrail için tam bir bataklığa dönüşmüş durumda. Yahudi cephesinde bugün şahit olduğumuz tartışmalar, yarın bir ateşkes imzalandığında fiilî kavga ve çatışmalara evrilecek. Siyonizm sebebiyle tüm dünyada nefret ve tiksintilerin odağına yerleşen Yahudilerin yalnızlığı ve izolasyonu artacak. İsrail içinde ta başından beri zaten var olan sosyal yarık ve uçurumlar, artık tedavi edilemez duruma gelecek. Tarih, Gazze’de işlenen mezalimi, İsrail’in ömrünün kısalmasına giden yolda bir dönüm noktası olarak kaydedecek.
Bütün bunları “okurlarıma moral vermek için” yazıyor değilim. Tarihin ve coğrafyanın bir akışı var. Bu akışa yön veren ilahî kural ve kaideler var. Tarih, akışını sürdürmek için, Müslümanların keyfine veya gayretine muhtaç değildir. Öyle olsaydı, boş verdiğimiz her şeyin neticesini çok daha hızlı görür, bela sağanağından başımızı kaldıramazdık. Oysa bize rağmen ve bizim eksikliklerimize rağmen, tarihin yürüyüşü devam ediyor.
Ha, biz bu akışın kurallarını keşfedip oyuna buna göre dâhil olmayı başarırsak ve mazlumlar lehine sürece müdâhil olursak, o zaman zafer-hezimet terazisinde değişim çabucak gerçekleşir, o ayrı. Fakat akış bizden bağımsızdır. Aliya’nın çok sevdiğim sözünde altı çizildiği gibi: Müslümanın temel sınavı, tarihin akışında nerede duracağına karar vermektir.
Gözyaşları, şimdi sevinçten
04:0011/06/2025, Çarşamba
G: 11/06/2025, Çarşamba
52
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye’de tam 24 yıl (2000-2024) devam eden Beşşâr Esed rejiminin sivil halka yönelik vahşet ve gaddarlığının en sembol isimlerinden biri, başına gelen korkunç akıbetle tüm dünyanın vicdanını yaralayan Hamza el-Hatîb idi hiç şüphesiz:
Hamza, ailesiyle birlikte Der’â’nın güneyindeki Cîze köyünde yaşayan sevimli bir çocuktu. Akranları gibi köy ortamının masum alışkanlıklarına sahip olan Hamza, özellikle güvercin beslemeyi ve uçurmayı çok seviyordu. Kısacık ömrü boyunca siyasetle tek ilgisi, Der’â’nın rejim tanklarıyla kuşatılmasından 4 gün sonra, 29 Nisan 2011’de düzenlenen protesto gösterisine katılmak oldu. Der’â yolundaki Saydâ kasabası yakınlarında, Suriye ordusu kalabalığın üzerine ateş açmaya başlayınca oluşan panik ve kargaşada Hamza ortadan kayboldu. Birkaç gün sonra, Baas’ın acımasız istihbarat örgütü Muhâberât tarafından tutuklananlar arasında olduğu belirlendi.
Ailesi, bütün çabalara rağmen ne Hamza’yı geri alabildi, ne de hakkında sağlıklı bir malumat edinebildi. Nihayet, 25 Mayıs günü Hamza, eski bir battaniyenin içinde ailesine teslim edildi. Manzara korkunçtu: Cesedi birkaç parçaya ayrılmış, derisinde sigara söndürülmüş, penisi kökünden kesilmişti. Kararmış cesette, elektroşok işkencesine uğradığına dair izler vardı.
Hızlı bir şekilde milyonların gündemine giren bu trajik olay, Suriye halkı için artık zembereklerin boşalması anlamına geliyordu. Küçücük bir köyde sıradan bir çocuk olarak hayatına başlayan Hamza el-Hatîb, 13 yıllık ömrünü talihsiz bir şöhretle tamamlamıştı. On yıllardır Baas rejiminin sebep olduğu türlü mahrumiyetlere dişini sıkan Suriyeli sessiz çoğunluk için, Hamza artık bir semboldü. Sınırları ve tanımları aşan bir sembol… Öyle ki, rejim yanlıları Hamzacığın kabrine bile saldıracak, mezar taşını kırarak ondan sözde “öç” almaya çalışacaktı.
Rejim, Hatîb ailesine bir acı daha yaşattı: Hamza’nın ağabeyi Ömer de bilahare tutuklanmış, ancak kendisinden hiçbir haber alınamamıştı. Aile, Ömer’in başına ne geldiğini, ancak 2024’ün son günlerinde, Baas rejiminin düşüşünden sonra öğrenebildi. Mahkûmlara uygulanan insanlık dışı muamelelerle şöhret bulan Saydnâyâ Hapishanesi’ne götürülen Ömer el-Hatîb uzun süre işkence gördükten sonra içeride hayatını kaybetmişti. Hapishanede ele geçirilen doküman ve fotoğraflar, Ömer’in de kurbanlar arasında olduğunu gösteriyordu.
İki oğlunu acı biçimde Baas rejimine kurban veren anne Semîra el-Hatîb, yıllar boyunca hiç konuşmadı, hatta röportaj ve görüşme taleplerini de ısrarla geri çevirdi. Acısını içine attı, sabretti, bekledi. Esed’in düşüşüne elbette ondan daha fazla sevinen olamazdı Suriye’de. Nitekim sevincini açığa vurdu, konuştu, röportaj isteklerini artık geri çevirmedi.
Semîra el-Hatîb, birkaç gün önce yine kameralar karşısındaydı. Gözünde yine yaş vardı, ancak bu kez sevinçten. Suriye’nin yeni yönetimi kendisine küçük bir jest yapmış ve hacca göndermişti. Mekke-i Mükerreme’de, sağ kalan tek oğlu Süraka ile gazetecilere açıklama yapan Semîra Anne, merhum ve mazlum oğlu Hamza’nın adının nerden geldiğini anlattı: “Eşim, 30 sene kadar önce yalnız başına hacca gitmişti. Medine-i Münevvere’de Hz. Hamza’nın kabrini ziyaret ederken çok duygulanmış. Kabrin başında, eğer bir erkek evladı daha olursa, adını Hamza koymaya niyetlenmiş.” Nitekim Hatîb çifti, kısa süre sonra dünyaya gelen bebeklerine Hamza adını vermişler.
Hatîb ailesinin, çocuklarına isim koyarken yaptığı tercihler, dinî ve manevî şuurlarının da göstergesi mahiyetinde: Ömer, Hamza ve Süraka. Ömer, Hz. Ömer’den. Hamza, Hz. Hamza’dan. Süraka da, sahabenin meşhurlarından Süraka bin Mâlik’ten. Bu bilgilerin üzerine, Der’â bölgesinin Hz. Ömer tarafından fethedildiğini, Süraka bin Mâlik’in de İran’ın fethine katılan isimlerden biri olduğunu ekleyelim. Tarih ve coğrafya, insanı doğuruyor ve yoğuruyor. İnsan malzemesindeki kalite, tarihin ve coğrafyanın beraberce kardığı hamurun teknesinde şekilleniyor.
Hac için Mekke-i Mükerreme’de toplanan iki milyondan fazla insan içinde, nice böyle yanık yürek ve dağlanmış bağır vardı. Keşke, öykülerinden en azından bir kısmını kayda geçirebileceğimiz bir derleme yapma imkânımız olsaydı…
İçeriden ve dışarıdan
04:0014/06/2025, Cumartesi
G: 14/06/2025, Cumartesi
38
Sonraki haber
Taha Kılınç
Bir süre önce halamın kabrini ziyaret etmek üzere gittiğim Edirnekapı Şehitliği’nde, bazıları yerle yeksân olmuş mezarların arasında yürürken Ömer Rıza Doğrul’un kabrine rastladığımda çok şaşırmıştım. Şaşkınlığımın sebebi, kabri, etrafındaki “şöhretsiz” insanlarla tamamen alakasız biçimde, kendi başına ve yapayalnız gördüğüm içindi. Garip, ama demek ki başka bir beklentiye girmişim. En azından, yolun karşı tarafında yatan meşhur kayınpederi Mehmed Âkif Ersoy’un yanında-yöresinde bir yerdedir diye hayal ettim herhalde.
Ömer Rıza Doğrul (1893-1952), Türkiye yakın tarihinin dikkate değer şahsiyetlerinden biri. Mısır’a yerleşmiş Burdurlu bir ailenin çocuğu olarak Kahire’de dünyaya gelen Doğrul, Ezher Üniversitesi’nde eğitimini tamamlayıp gazetecilik mesleğine başladı. Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında Kahire’de edebî ve siyasî makale yayınına odaklanan Doğrul, Âkif’le de bu vesileyle tanıştı, bilahare kızı Cemîle Hanım’la evlenerek damadı oldu. Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılışının ardından cumhuriyet dönemine de rahatlıkla intibak ederek yazı hayatını Türkiye’de sürdürdü. Türk ve İslâm dünyasının birçok noktasıyla temasını yoğunlaştıran Doğrul, 1940-1950 arasında Cumhuriyet gazetesinde yazdığı siyasî yazılarına bu hassasiyetini ustalıkla yansıttı. 1950’de Demokrat Parti’den Konya milletvekili seçilerek siyasete de atıldı, ancak İslâm coğrafyasını takip ve tetebbu ilgisinden hiç vazgeçmedi. 1951’de Pakistan’da düzenlenen İslâm Kongresi’ne Türkiye’den katılan heyetin başkanı olarak gördüğümüz Doğrul’un en büyük hasletlerinden biri anadili seviyesinde Arapça bilmesi ve bu sayede İslâm coğrafyasındaki önemli şahsiyetlerle doğrudan temas kurabilmesiydi.
Bu ansiklopedik bilgilere ilaveten, Ömer Rıza Doğrul’la ilgili şaşırdığım bir şey daha oldu: M. Ertuğrul Düzdağ’ın yayına hazırladığı “Filistin Meselesi, 1947-1949” (Ketebe Yayınları) başlıklı eserini okuyunca, Filistin’in işgalini ve İsrail’in kuruluş sürecini adeta günbegün takip ettiğini, gözünün ve kulağının sürekli sahayı taradığını ve Türkiye kamuoyunu yaşananlar hakkında bilgilendirmek için kalemini bir dava adamı şuuruyla kullandığını gördüm.
“Filistin Meselesi, 1947-1949”, o günlerde yapılan değerlendirmelerin isabet düzeyini ve Türkiye’den Filistin’in ne ölçüde seçilebildiğini göstermesi açısından da çok kıymetli bir şahitlik. Doğrul, şaşılacak derecede ferasetli yorumlarıyla, bugün bile geçerli önemli tespitlerde bulunmuş. Kitabı okurken, yer yer şaşırmamak mümkün değil. Doğrul’un bir yandan Filistin’e odaklanırken, aynı anda Keşmir’i de kolaçan etmesi, İngiltere’nin hem Filistin’de hem de Hint Alt Kıtası’nda oynadığı oyunları görebilmesi ve uyarılarda bulunması bilhassa kayda değer.
Doğrul’dan tadımlık bir bölüm:
“Bir Rum vatandaşımız Yunancılık yaptığında nasıl vatan haini olursa, bir Yahudi vatandaşın Siyonistlik yapması da bundan farksızdır. Siyonistlik, düpedüz vatan hainliğidir ve ona göre muamele görmesi icap eder. Bu noktaya dikkat çeker ve bu vatan hainliğinin üremesine meydana vermemek gerektiğini belirtmek isteriz.”
Ketebe Yayınları, “Filistin Meselesi, 1947-1949”un hemen ardından, yine aynı konuda çok önemli bir kitap daha yayınladı: “Filistin-İsrail Meselesinin Kısa Tarihi”. Yazar, İsrail’in resmî Siyonist tarih tezleriyle vuruşan ve Siyonizm’in palavralarını deşifre konusunda önemli başarılar kazanan “Yeni Tarihçiler” akımına mensup Yahudi akademisyen Ilan Pappe. Konuyu hiç bilmeyenlere anlatır gibi en temelinden ve başlangıcından itibaren ele alan Pappe, Aksâ Tufanı’ndan sonra yazdığı bu metinde, akıllara gelebilecek hemen bütün soruların cevabını ustalıkla veriyor.
Pappe’den tadımlık bir bölüm:
“Filistinli liderler, azımsanmayacak bir saflıkla, hem yerli nüfus hem de çoğunluk oldukları için BM’nin Filistin’i açıkça Filistinliler için bir devlet hâline getireceğine inanıyordu. Siyonist liderler ise eylemlerin sözlerden daha yüksek sesle konuştuğuna inanıyordu. Uluslararası toplumun, Siyonistlerin başlangıçta zorla ele geçirdikleri toprakları geri almaları için Filistinlilere yardım etmeyeceğini doğru bir şekilde hesapladılar. Bu nedenle, İngiliz birlikleri buraları boşaltır boşaltmaz tüm kilit stratejik noktaları ele geçirmeyi planladılar: Radyo, posta hizmetleri, telekomünikasyon, demiryolları, hava sahası, toplu taşıma, bankacılık ve tabii ki toprak.”
İçeriden ve dışarıdan birer bakışla, Filistin meselesine dair yeni ufuklar kazanmak için Doğrul ve Pappe’yi yan yana ve art arda okumak gerekiyor velhasıl.
Bir medeniyet yolu
04:0018/06/2025, Çarşamba
G: 18/06/2025, Çarşamba
34
Sonraki haber
Taha Kılınç
Çin, Japonya ve Tayland’la diplomatik ve ticarî bağlantılar kurmak üzere oluşturulan Eulenburg heyetine dâhil olan Alman coğrafyacı Ferdinand Freiherr von Richthofen (1833-1905), sonraki birkaç yıl boyunca devam eden çalışmaları sırasında özellikle Çin üzerinde yoğunlaşmıştı. 1868-1872 arasında Çin’e tam yedi uzun yolculuk yapan von Richthofen, o dönemde tamamen kapalı kutu durumda bulunan, dışarıdan erişmenin neredeyse imkânsız olduğu bu coğrafyayı derinlemesine keşfetmiş, özellikle Çin’den batıya uzanan ticaret rotaları hakkında çarpıcı araştırmalara imza atmıştı. Bir terim olarak “İpek Yolu” ifadesini Ferdinand Freiherr von Richthofen’e borçluyuz.
İpek Yolu, sadece bir ticaret ve alışveriş rotası değildi hiç şüphesiz. Çin’den ta Akdeniz kıyılarına kadar -bazen birkaç kola ayrılmış biçimde- yaklaşık 6 bin 500 kilometre boyunca uzanan İpek Yolu, aynı zamanda bir kültür ve medeniyet yoluydu. Müslümanların hafızasında her birinin ayrı birer ağırlığı bulunan kadim şehirler, adeta bir zincirin halkaları misali İpek Yolu üzerinde sıralanmıştı: Turfan, Gülce, Aksu, Hoten, Kaşgar, Hokand, Semerkand, Buhara, Belh, Merv, Nişâbûr, Bağdat, Şam, Gazze, Kahire, Halep, Antakya, İstanbul…
Dört büyük çöle ve bu çöllerin etrafına dizilmiş dört büyük havzaya da ev sahipliği yapıyordu İpek Yolu: Gobi ve Taklamakan çölleri (bugünkü Moğolistan ve Doğu Türkistan), Kızılkum ve Karakum çölleri (bugünkü Özbekistan ve Türkmenistan). Yedişehir Havzası (bugünkü Doğu Türkistan) ile Fergana, Buhara ve Harezm havzaları (üçü de bugünkü Özbekistan). İslâm tarihinin 1200’lere kadarki dönemini okuyan herkesin gözü ve gönlü, bu coğrafyanın şehirlerine odaklanacaktır. İslâmî ilimlerden pozitif bilimlere, akıl dünyasından kalp âlemine, sayısız yıldızın parıldadığı sonsuz bir gökyüzüdür burası. İpek Yolu’na böyle bakabilen bir Müslüman, elbette coğrafyayı bir daha aynı gözle görmeyecek, göremeyecektir.
1800’lerde Rusya ve Britanya İmparatorluğu arasında yıkıcı bir rekabete -literatürdeki adıyla “Büyük Oyun”- sahne olan İpek Yolu güzergâhı, bugün yine çeşitli yarış ve rekabetlerin konusu. Tarihteki anlamıyla İpek Yolu şimdi artık fiilen var olmasa da, çeşitli projeler ve planlamalar, bölgenin öneminden herhangi bir şey yitirmediğini ortaya koyuyor. Vladimir Putin’in komutasındaki Rusya, eski Çarlık Rusyası’nın azim ve ısrarıyla Asya’da boy gösterirken, sahneyi yine aynı azim ve ısrarla bütün boşlukları doldurmaya çalışan Çin’le paylaşıyor. İslâm dünyasının İpek Yolu havzasındaki parçaları (Orta Asya cumhuriyetleri, Pakistan, Afganistan, İran, hatta Güneydoğu Asya’ya kadar bütün diğer ülkeler) bölgeyle ve birbirleriyle münasebetlerini tanzim ederken, gözleri ve kulaklarıyla Rusya ve Çin’i kolluyor.
İslâm dünyasının genel meseleleri açısından baktığımızda, aynı havza bazı yakıcı problemlerin de düğümlendiği yer olarak karşımızda: “Asya’nın Filistin’i” Keşmir, Hindistan ve Pakistan’ın bütün enerjisini sömüren bir yara. Dünyanın en kalabalık Müslüman azınlığına ev sahipliği yapan Hindistan’da devlet yönetiminin 200 milyonluk Müslüman nüfusa düşmanca yaklaşımı, yıllar içinde kördüğüme dönüştü. Çin’in -Şincan olarak isimlendirdiği- Doğu Türkistan’da Uygurlara reva gördüğü baskı, sindirme ve asimilasyon politikaları, Müslüman dünyanın gündeminde hatırı sayılır bir yer bile işgal etmiyor. Arakan’da Bangladeş’in dışlayıcı siyasetiyle Myanmar’ın ırkçı Budist saldırganlığı arasına sıkışıp kalan Rohingyalar, dünyanın gözünde nadiren “haber değeri” taşıyor.
Hep tarihî ihtişamı, ticarî değeri veya egzotik gizemleri bağlamında ele alınan İpek Yolu’nu güncel dengeleri ve problemleriyle yeniden düşünme zamanı bugün. Coğrafyayı adımlayanların da yakından tanıklık ettiği üzere, İpek Yolu’nun kadim şehirleri hâlâ capcanlı. Üzerlerine örtülen “turistik” perdeleri araladığınızda, yıllara ve yüzyıllara meydan okuyan dipdiri ruhlar taşıdıklarını görüyorsunuz. Dünya sürekli değişirken ve yeniden şekillenirken, bizim için “bir medeniyet yolu” olan İpek Yolu’nun derûnî Müslüman kimliğini belirgin hale getirecek süreçlerin de eli kulağında. Boş bir hayalden veya efsaneden söz etmiyorum. Tarihin kervanları, İpek Yolu boyunca usul usul ilerliyor
.Direniş ve kayıt
04:0021/06/2025, Cumartesi
G: 21/06/2025, Cumartesi
35
Sonraki haber
Taha Kılınç
Yazmak, şahitlik yapmaktır. İnsan yazarak hem kendi kendinin şahidi olur hem dönemine ve hadiselere şahitlik eder hem de şahitliğini bütün insanlık adına yapar. Tarih kendi mecrasında akışını sürdürürken, insan -adeta coşkun bir selin önüne katıp götürdük-lerinden bir şeyler kapmaya çalışmanın canhıraş gayretiyle- unutmamak ve unuttur- mamak için yazar. Hatta bazen, bizzat kendisi unutulmamak için…
Gazze’de, masum bir halkın dünyanın gözleri önünde uğradığı soykırımın en canlı tanıkları olan gazeteciler, bir yandan ağır imtihanlarla karşı karşıya kaldılar, bir yandan da yaşananları dünyaya duyurmanın yükünü omuzladılar. Yaptıkları şeyin kıymeti ve önemi, zaman geçtikçe çok daha iyi anlaşılacak.
Merkezi Katar’ın başkenti Doha’da bulunan El-Cezîre Medya Enstitüsü (Al Jazeera Media Institute), Gazze ve Batı Şeria’da ateş çemberinden geçen tam 16 gazetecinin birinci elden gözlemlerini ve tecrübelerini bir araya getirerek “Zulmün Tek Şahidiyiz Biz” üst başlığıyla Arapça ve Türkçe olarak yayınladı. Sağ olsunlar, Türkçe baskının takdim yazısını kaleme alma sorumluluğu da bana tevdi edildi. Okyanusta bir damla misali, böylesi önemli bir işin parçası olabildiğim için kendimi nasipli hissediyorum.
(“Zulmün Tek Şahidiyiz Biz”i şu linkten ücretsiz olarak indirebilir, okuyabilir ve dilediğiniz kişilerle paylaşabilirsiniz: https://bit.ly/3I3ONgr)
Bu sarsıcı tanıklıklarda, şimdiye kadar medyada “haber” olarak gördüğünüz nice hadisenin iç yüzünü ve o an yaşananları, en canlı biçimiyle okuyacaksınız. Belki zaman zaman gözlerinizi kapatıp o sahneleri hayal etmeye çalışacaksınız, belki gözleriniz dolacak ve okumaya ara vermek zorunda kalacaksınız, belki de soykırımın faillerine kızgınlığınız sebebiyle okurken yumruklarınızı sıkacaksınız, gayriihtiyari.
Fakat bu metinler, sadece okuru etki altına almak veya duygusal açıdan doldurmak için kaleme alınmadı. Hepsinden de öte, her bir anlatımdan çıkarılacak temel derslerin düğümlendiği nokta, belki en duru biçimde Emel Habib’in şu cümlelerinde ifadesini buluyor: “Gazetecilik, özü itibarıyla, bir direniş biçimi değil midir zaten? Gerçeğin susturulmasına karşı bir başkaldırı, tarif edilemeyecek korkunçluklar karşısında bile tanıklık etmeye devam etme kararlılığı…” Evet, tam da bu. Okuyacağınız her metin, teker teker, birer direniş ve var oluş destanı.
Tanıklıkların işaret ettiği bir diğer nokta, umut. Onu da, yine Emel Habib’in sevgili kızları öğretsin bize: “Küçük kızlarım Meryem ve Maha beni çağırıyorlar, hemen yanlarına gelmemi istiyorlar. Ne yapıyorlardı, biliyor musunuz? Odalarının enkazından topladıkları parçalarla, oyuncak şehirlerine bir duvar inşa ediyorlardı. Ölümün dişlerinden hayatı çekip almak istercesine…”
Çekilen bütün acılara, yaşanan soykırım ve yok oluşa, şahit olunan trajik öykülere rağmen, direnişi ve umudu korumak, enkazın içinden istikbale bakabilmek ve bir üçüncü nokta daha: Gelecekte bir gün, suçlulardan hesap sorulabilmesi için, her şeyi kayıt altına alıp belgelemek ve hafıza kaybını önlemek. Tıpkı Enes eş-Şerîf’in şu cümlelerinde net biçimde altını çizdiği gibi: “Kimileri “Hiçbir şey değişmemişken, yıkım devam ediyorken bu işi hâlâ neden sürdürüyorsun?” diye soruyor. Cevabım basit: “Belki bir tek görüntü, bir hikâye, yakaladığımız bir an, bir gün bu savaşı bitirecek kıvılcımı yakar.” Ama şu an yakmasa bile, biz tanıklık etmeye devam edeceğiz. Gerçeği belgelemeyi sürdüreceğiz. Ve bu savaş suçlularının faillerinden hesap sorulmasını talep etmeye hiç durmadan devam edeceğiz.”
Türkiye’den Gazze’ye bakanların en çok sorduğu soru şudur: “Filistinliler, tüm bu yaşananlara rağmen, direniş azimlerini ve geleceğe dair umutlarını korumayı nasıl başarabiliyor?” Öyle ya, biz olsak kim bilir kaçıncı günde ve yolun bilmem neresinde dökülür kalırdık.
Elinizde tuttuğunuz kitap, farklı boyutları ve derinlikleriyle işte bu sorunun cevabı olarak okunmalı. Ve aynı zamanda, aktardığı şahitlikler üzerinden, insan onuruna yaraşır şerefli bir hayatın nasıl yaşanacağına dair
dört dörtlük bir yol haritası olarak...
Tatsız tekrarlar
04:0025/06/2025, Çarşamba
G: 25/06/2025, Çarşamba
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Son günlerde kıymetli okurlarımdan epey sitem işitiyorum. “Gündem çok yoğun ama sen sanki başka bir âlemde yaşıyor gibi, tamamen alakasız konularda yazıyorsun!” diyenlerden tutun, “Bu iş nereye gider? Neler yaşanır? Bölgesel bir savaş çıkar mı?” şeklinde sorularla beni ısrarlı biçimde sıcak gelişmeler hakkında yazdırmaya / konuşturmaya çabalayanlara varıncaya kadar, türlü tepkilerin tam ortasındayım.
En azından gazetedeki köşem bağlamında gündemin dışındaymışım gibi görünmemin birinci sebebi şu:
Kısa süre önce, Doğu Türkistan’a uzun ve yoğun bir seyahat yaptım. Gulca’yı, Kızılsu’yu, Kaşgar’ı, Yarkent’i, Hoten’i, Urumçi’yi, Turfan’ı ziyaret ettim. Abdulkerim Satuk Buğra Han’ın, Kaşgarlı Mahmud’un, Yusuf Has Hâcib’in kabirlerinde fâtiha okudum. Uygur kardeşlerimle hemhal oldum; mahallelerini, sokaklarını adımladım. Doğu Türkistan seferim, zaman zaman sıkı polis sorgusu ve takibi eşliğinde, İslâm coğrafyasında şimdiye kadar yaptığım seyahatlerin en zorlusu, en gergini ve en zahmetlisiydi.
Çin’deki atmosfer icabı, oradaki şartları çok kestiremediğim ve ne zaman döneceğim konusunda da bazı belirsizlikler bulunduğu için, gitmeden evvel birkaç köşe yazımı yazıp hazırlamıştım. İsrail-İran gerilimi ben Doğu Türkistan’dayken başladı, ancak bulunduğum coğrafyanın olağanüstü, bol sürprizli ve hazin şartları sebebiyle Ortadoğu gündemine adapte olacak enerjiyi ve isteği kendimde bulamadım.
Döndükten sonra da, gördüklerimin etkisinden hâlâ tam anlamıyla çıkamadım. Seyahat boyunca 50 sayfaya yakın not tuttum. Şahit olduklarımı bir köşe yazısında özetlemenin imkânsızlığı sebebiyle, oturup “Doğu Türkistan Seyahatnamesi” adlı bir kitap yazmaya başladım. Türkiye’ye döndüğümden beri, neredeyse tek meşgalem bu kitap diyebilirim. Bitirmek ve yayınlamak nasip olursa, birinci elden gözlemler eşliğinde, Doğu Türkistan meselesinin gerçekçi ve canlı bir tablosunu ortaya koyabileceğimi ümit ediyorum.
Mevcut gündemin içine dalmakta isteksizlik göstermemin ikinci sebebi ise, coğrafyamızdaki bazı tekrarların tatsızlığından ve artık aklımızla alay etme boyutuna ulaşan kedi-fare oyunundan ciddi şekilde sıdkımın sıyrılmış olması.
Uluslararası sistem, bölgemizde zaman zaman birilerini, bir ideolojiyi veya devleti öne çıkarıp Ortadoğu’da dilediği gibi at koşturmasına göz yumuyor. Sonra, o birileri, ideoloji veya devletler kendilerine çizilen sınırların dışına taşmaya başladığında da üzerlerine abanıp onları yok etmeye odaklanıyor. Yakın geçmişte Saddam Hüseyin örneğinde de bunu gördük, Muammer Kaddafi örneğinde de. Önleri açılanlar, bütün o imkânları tamamen kendi güçlerini pekiştirmeye harcadıkları ve bu sırada çok sayıda düşman edindikleri için, düştükleri sırada yanlarında duran da olmuyor. Şimdi aynı “dejavu” halini İran için yaşıyoruz:
Şiîliği yayma hedefini dış politika perspektifinin merkezine oturtan İran, uluslararası sistemin kendisine açtığı bütün kredileri ve Ortadoğu’daki dağınıklığın yarattığı tüm imkânları bu hedefin gerçekleştirilmesi için harcadı. En kritik anlarda kendisine el uzatan ülkeleri -ki Türkiye bunların başında geliyordu- her fırsatta boşa düşürmeye ve açığını yakalayıp oradan vurmaya kalkıştı. Bugün İsrail’le yaşamakta olduğu gerilimde İslâm dünyasının önemli bir bölümü mecburen İran’ı destekliyor gibi görünse de, yakın tarih hafızalardan silinip gitmiş değil. Dahası, nefsî müdafaa konumundaki İran’ın, İsrail’e sanki Gazze’deki mazlumları korumak için saldırıyormuş gibi siyasî propaganda yapması da dimağlarda ilave kekre tatlar meydana getiriyor.
Şimdinin gençleri, Saddam Hüseyin’in Tel Aviv’e füze yağdırdığı günleri hatırlamaz. 17 Ocak 1991’den itibaren bir ay boyunca, Bağdat’tan ateşlenen füzeler İsrail semalarını aydınlatırken, aslında bu mizansene sadece Irak’ı yutmak için göz yumuyordu ABD ve müttefikleri. Nitekim hızlı bir şekilde önce Körfez Savaşı’yla sahneyi kurdular, sonra Irak’ın bilfiil işgali geldi. Amerikalılar rollerini öylesine ikircikli ve sahtekârca oynadılar ki, dönemin Bağdat’taki Amerikan Büyükelçisi April Catherine Glaspie, Saddam’la bizzat yaptığı görüşmede “ABD’nin Araplar arasındaki sınır ihtilaflarına karışmadığını” belirterek Kuveyt’in işgaline yeşil ışık bile yakmıştı.
Saddam’ın o zaman düştüğü tuzağa, şimdi İran’ın çekildiği görülüyor. “Saldırıyı İsrail başlattı, İran başka ne yapabilirdi?” diyeceksiniz. Şu anda fazla seçeneği yok, doğru. Ancak vaktiyle İran’ın İslâm coğrafyası içinde Türkiye’yi de yanına alarak gerçek anlamda bir savunma cephesi oluşturma şansı vardı. Tahran ise tercihlerini mezhepçi yayılmadan yana kullandı. Her şeye rağmen, komşusuna düşecek ateşin bütün bölgeyi yakacağının bilincinde olan Türkiye’nin sergilemekte olduğu samimi çabalar, umarız Tahran’daki karar mercilerinin gözünden kaçmıyordur.
Yitik hazine
04:0028/06/2025, Cumartesi
G: 28/06/2025, Cumartesi
57
Sonraki haber
Taha Kılınç
Türkiye’de cumhuriyetin ilânından sonra gerçekleşen en acı hadiselerden biri, 1931 yılında Osmanlı Türkçesi, Arapça ve Farsça yaklaşık 30-50 ton arası değerli belgenin “kâğıt hamuru olarak kullanılmak üzere” Bulgaristan’a satılmasıdır. Hadisenin detayları, baştan aşağı absürtlüklerle ve inanılması güç ihmallerle doludur:
Osmanlı İmparatorluğu’nun hâkim olduğu geniş coğrafyanın çok farklı köşeleriyle alakalı askerî, malî, siyasî, hukukî ve edebî belgelerden oluşan arşiv, Sofya’da faaliyet gösteren bir kâğıt fabrikasının İsviçre asıllı Ermeni sahibi Berger ailesi tarafından “okkası üç kuruş on paraya” satın alınmıştı. İstanbul Sultanahmet’teki Osmanlı Arşivi binasından balyalar halinde çıkarılan belgeler, Sirkeci’den vagonlara yüklenerek trenle Bulgaristan’a nakledildi.
İşlenen bu korkunç cinayetten, ilk kez Son Posta gazetesi yazarı İbrahim Hakkı Konyalı haberdar oldu. Belgelerin bir kısmı, tren istasyonuna taşınma sırasında yollara saçılmış ve eskici çocukların eline düşmüştü.
Konyalı, 4 Haziran 1931 tarihli makalesinde, arşiv binasında gördüklerini şöyle anlatıyordu:
“Oradaki koridor, harman halinde dökülmüş kâğıtlarla doluydu. Çemberliyorlardı. Arkada yüzlerce torba kâğıt yığılmıştı. O suretle ki, içeri girmek mümkün değildi. Evvela Bekir Ağa (oradaki hademe) bu torbaların üzerine çıktı ve elimden tutarak beni yukarı çekti. Bu kısımda birçok kıymetli vesikalar, defterler göze çarpıyordu. Burasını gözden geçirdikten sonra, sıra aşağı kata geldi. Burada lâlettayin aldığım kâğıtların içinde altın yaldızlı mecmua parçaları, Silistre, Varna, Tuna vilayetlerine dair kalelerin tamirine, zeamet, timar vesikalarına, ulufenamelere, mutfak masraflarına, vakıflara ait birçok tarihî mülknameler vardı. Bunlar değersiz kâğıt parçaları değil, on binlerce kuruş ve lira sarfıyla bile yerlerine konması mümkün olmayan vesikalardı.”
Konuyla yakından ilgilenen bir diğer isim, Muallim Cevdet, dönemin başvekili İsmet İnönü’ye yazdığı mektupta, yolda bulunup sokak çocukları tarafından tesadüfen kendisine satılan birkaç belgenin muhtevasına dair şu kıymetli ayrıntıları veriyordu:
“1) Üç yüz elli sene evvelki bir askerî vesika: 1096-1099-1101 senesi Viyana seferine dair parçalanmış yol mesârifi defteri. Bundan hangi tarih kitabı bahseder? 2) Uygurca anahtarı: Şimdiye kadar bir Türk âliminin Uygurca metinleri halle yarayacak bir anahtar yaptığı meçhul idi. İşte bu vesika, bu müşkili hallediyor. Bu, nasıl satılır? 3) Sırbistan’da ilk fethettiğimiz Niş kalesine dair kayıtlar, 4) Gazi Mihal evlâdının Plevne’deki vakfına ait bir kayıt, 5) 1134 senesine ait ve Hatice Sultan’ın mührüyle defterdarlığa gönderilen fevkalade mühim bir mutfak defteri, 6) Şeyh Gâlib’in evlatlarına verilen bir ferman… Paşam, elime geçen vesikaların yalnız unvanları bile hamiyetli yüreğinizi tutuşturmağa kâfidir!”
Gazetelerde başka yazılar da çıkıp ortalık ayağa kalkınca, İnönü hükümeti bilahare diplomatik girişimlerde bulunmak zorunda kaldı. Belgelerin sadece küçük bir kısmı geri alınabildi. Zira aynı dönemde Türk basınında çıkan tartışmaları yakından takip eden Bulgar hükümeti de arşivin kıymetini fark etmiş, “kâğıt hamuru” olarak gelen belgelere el koyarak hepsinin millî arşivin kayıtlarına girmesini sağlamıştı. 1931’deki bu cinayet sebebiyle, bugün bile hâlâ İstanbul ve Kahire’den sonra en kapsamlı Osmanlı arşiv belgeleri Sofya’da bulunuyor.
Geçtiğimiz cuma (20 Haziran 2025), Sofya’ya yaptığım ziyaret sırasında, Bulgaristan Millî Kütüphanesi’nin tarihî binasında bu olağanüstü kıymetli belgelerin bir kısmını görme imkânı buldum. Aradan geçen neredeyse bir asırlık zaman zarfında, henüz arşivin sadece ana bölümleri ismen tasnif edilmiş. İçerik olarak keşfedilmeyi, okunmayı ve çalışılmayı bekleyen sayısız vesika var. Kütüphane görevlilerinin “paylaşılmaması ricasıyla” çekmeme müsaade ettikleri fotoğraflarla, korunaklı salonlardaki uzun koridorlar boyunca sıralanan bu yitik hazineyi en azından kendi şahsî arşivim için kayıt altına alabildim.
Belge ve koleksiyonlar hakkında sunum yapan Bulgar uzmanın şu cümlesi, özellikle aklımda kaldı: “Osmanlı İmparatorluğu bir kayıt, nizam ve bürokrasi devletiydi. Hiçbir ayrıntı ihmal edilmemiş, her şey yazılıp kaydedilmişti.” Sözüne delil olarak da, 1700’lerde Girit’te tutulan bir vergi defterindeki ayrıntıları gösterdi. Defteri masanın üzerinde gözlerimizle görmek heyecan vericiydi. Ah bir de o defterin buraya nasıl geldiğini bilmemiş olsaydık…
Doğum savaşı
04:002/07/2025, Çarşamba
G: 2/07/2025, Çarşamba
59
Sonraki haber
Taha Kılınç
“Üstlerine bomba yağıyor, bunlar hâlâ doğurmanın peşinde!”, “Böyle bir ortamda çocuk doğurmak bencilliktir”, “Kendileri neyse de, çocuklara yazık gerçekten!”, “Bir insan böyle düşüncesiz olabilir mi?”… Yorumlar bu minvalde uzayıp gidiyor. Konumuz, İsrail’in soykırım boyutuna ulaşan saldırılarına rağmen, Gazze’de kadınların çocuk doğurmaya devam etmesi. Gazze’den gelen her doğum haberinden sonra, benzer tartışmalara şahit oluyorum. Üstelik sadece bizim buralarda değil, yabancı sosyal medya hesaplarında da konu hararetli polemikler halinde gündemde.
Evet, gerçekten de uluslararası kuruluşların yaptığı araştırmalar, Gazze’de günlük ortalama 130 çocuğun dünyaya geldiğini gösteriyor. Rutin bombardımanların yol açtığı hayatî risklere, sağlık tesislerinin yetersizliğine, doktor ve hemşire açığına, doğum sonrası bakımdaki eksikliklere ve beslenme problemlerine karşın, Gazze’de Filistinli nüfusa bebek takviyesi sürüyor.
Dışarıdan bakılınca da kolayca görülen onca zorluk varken, Gazzeli kadınların çocuk doğurmaya devam etmesinin iki sebebinden söz edilebilir:
Birincisi, doğum insanın istikbale olan umudunu koruyabilmesini sağlayan çok fıtrî bir fenomen. Türlü aksaklıklar (savaşlar, göçler, mültecilik, fakirlik vb.) yaşansa da, insanoğlu çoğalmayı, nüfusunu ve neferini artırmayı içgüdüsel olarak önemsiyor. Bombalar altında doğurmayı, sadece cehalet veya bencillikle izah etmek yeterli ve mantıklı değil. Tam tersi, doğum, psikolojik açıdan bir ayakta kalma ve varlığını koruma biçimi. Bu konuda yapılmış çok ciddi akademik araştırma ve tezler var, merak duyanlar göz atabilir.
İkincisi, bilhassa İsrail işgali söz konusu olduğunda, Filistinliler açısından doğum ve demografi bir savaş yöntemi. Yapılan çok sayıda çalışma, İsrail’in işgal ettiği topraklardaki (Kudüs, Gazze, Batı Şeria) Filistinli nüfusunun artmakta olduğunu, buna karşın Yahudi nüfus oranlarında düşüşler görüldüğünü gösteriyor. Bundan 30-40 yıl sonra, İsrail’in bu demografik dengesizlikleri yönetmekte zorlanacağı ve hatta Arapların Yahudiler karşısında elde edeceği nüfus üstünlüğünün İsrail’in başına bela olacağı belirtiliyor.
Kısacası doğum, işgal altındaki bir halkın, gaddar işgalcilere karşı direnme yöntemlerinden biri. Öyle ki, bu direnişi “doğum savaşı” şeklinde kavramlaştırmak bile mümkün.
İsrail, bu durumun gayet farkında olduğundan dolayı, Gazze’de Filistinlilere sürdürdüğü soykırımda sağlık tesislerini, doğumhaneleri ve klinikleri özellikle hedef alıyor. Doktorlar, hemşireler ve ebeler, yine aynı nedenle savaş uçakları tarafından nokta atışı operasyonlarla vuruluyor. Sahada aktif şekilde çalışan doktorlar tutuklanıyor, kaçırılıyor, hapsediliyor. Filistinlilerin bebekleri ve çocukları “terörist adayı” olarak görüldüğü için, Gazze’deki sağlık sisteminin her açıdan çökertilmesi, bilinçli bir politikanın neticesi. Hiçbir hastane veya klinik tesadüfen bombalanmıyor.
İsrail’in saldırı ve kuşatmalarından dolayı Gazze’de yaşanan insanî kriz, dünyaya gelen bebeklerin fiziksel açıdan çeşitli kusurlarla doğmasına yol açıyor. İsrail’in kullandığı zehirli kimyasallar, doğum sonrası engellilik ve deformasyonları artırıyor. Yetersiz beslenme ve annelerin sütünün kâfi gelmemesi sebebiyle yeni doğanların boyları normal ortalamanın altında kalırken, kadınların hamilelik sırasında maruz bırakıldığı çeşitli gazlar ve zararlı maddeler prematüre doğumları ve doğum sonrası komplikasyonları yoğunlaştırıyor. Keza hız kesmeyen bombardımanların yarattığı stresten kaynaklanan düşük oranları da yüksek seviyede seyrediyor.
Yine de, tüm bu olumsuzluklara ve iç karartan tabloya rağmen, “doğum savaşı” devam ediyor. Gazze’de ölenlerin yanında, doğanlar da çok. Filistinliler, kaybettikleri nüfusun yerine yenisini koyabilmek için fıtrî ve içgüdüsel bir mücadele veriyor. Onların azmi ve direnci, İsrail’in bu savaşı neden asla kazanamayacağı sorusunun cevaplarından biri.
Yahudilerin çok iyi bildiği -veya bilmesi beklenen- bir kıssa bu aslında: Aynı soykırımı Firavun da İsrailoğulları’na uygulamış, doğan bütün erkek çocuklarını yok etmeye odaklanmış, ama sonunda mağlup olmuştu.
Dünyanın bu kadim yasası, şimdi İsrailoğullarının aleyhine işliyor.
Gözlerden uzakta…
04:005/07/2025, Cumartesi
G: 5/07/2025, Cumartesi
58
Sonraki haber
Taha Kılınç
Yemen’in başkenti Sanaa’nın 200 kilometre kadar güneybatısında yer alan Rayme bölgesi, deniz seviyesinden yaklaşık 3 bin metre yükseklikte, son derece dik dağlarla örülü, sarp ve yalçın bir mıntıkadır. Rayme’nin doğu kesiminde ise dağların yüksekliği azalır, nehir yataklarının çevresinde özellikle kahve üretimine elverişli verimli vadiler göze çarpar. Ancak Rayme halkı, uzun zamandır kahve tarımından vazgeçmiştir. Çünkü hem Yemen’in içinde bulunduğu çatışma atmosferi nedeniyle kötüleşen ekonomik şartlar hem de gittikçe katlanılmaz hale gelen su kıtlığı çiftçileri canından bezdirmiştir.
Rayme’nin doğusundaki şehirlerden 80 bin nüfuslu Selfiyye, sadece tabiat güzellikleri ve cömert arazileriyle değil, aynı zamanda kaliteli insan kaynağıyla da dikkatleri çeker. Yemen’in on yıllardır içine savrulduğu ve içten içe kavrulduğu onca krize rağmen, Selfiyye’de canlı bir siyasî ve dinî hayat vardır. Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın Yemen kolu sayılabilecek Islâh Hareketi burada hep çok güçlüdür mesela. Keza Selfiyye’nin cami ve mescitlerinde İslâmî ilimleri tedris geleneği de kökleşmiştir.
Yukarıdaki paragrafın son üç cümlesindeki yüklemleri sırasıyla “vardı”, “güçlüydü” ve “kökleşmişti” şeklinde düzeltmek daha doğru olabilir. Zira son yıllarda İran destekli Hûsîlerin sistematik saldırıları neticesinde, bahsettiğim doku ciddi biçimde hasar gördü. 2014’te başkent Sanaa’yı ele geçiren Hûsîler, o zamandan itibaren Yemen’in sosyal, dinî ve siyasî örgüsünü tamamen değiştirmek için bir dizi planı uygulamaya koydular. Tarihi boyunca Sünnî-Şiî gerilimi nedir bilmeyen, “Sünnî camisi” ve “Şiî camisi” biçimdeki ayrışmalara yabancı kalmayı başaran, Şia’nın Ehl-i Sünnet’e en yakın ve en mutedil kolu Zeydiyye’ye ev sahipliği yapan Yemen, 2014’ten itibaren mezhepçilikle ve mezhep temelli çatışmalarla da tanışmış oldu.
Son olarak, Selfiyye’nin önemli âlimlerinden ve Islâh Hareketi’nin önde gelen isimlerinden Şeyh Sâlih Hantûş, geçtiğimiz salı akşamı (1 Temmuz 2025) evine düzenlenen silahlı baskın sonucu öldürüldü. Görgü tanıkları, Hantûş’un evinin bulunduğu mahallenin saatler boyunca abluka altına alındığını, saldırıda Şeyh’in ailesinin de hedef seçildiğini, suikastın ardından Hantûş ailesinin yaşadığı evin ateşe verildiğini aktardı. Olaydan sonra paylaşılan görüntüler, kelimenin tam anlamıyla vahşi bir talana işaret ediyordu.
70 yaşındaki Şeyh Sâlih Hantûş’un yakın çevresi, ölümünden hemen önce kaydettiği sesli bir mesajı da paylaştı. Hantûş mesajında, Kur’ân-ı Kerîm öğretmek ve talebe yetiştirmek için açtığı mescidin Hûsîler tarafından kapatıldığını belirtiyor ve çok yakında canına da kastedileceğini bildiğini söylüyordu. Salı akşamı Selfiyye’ye yapılan baskın, maalesef Şeyh’i haklı çıkardı.
Şeyh Sâlih Hantûş’un akıbeti, kadim bir İslâm beldesinin tarihî ve dinî hüviyetinin adım adım değiştirilmesi yolunda yaşananların trajik bir özeti mesabesinde. Mutedil Zeydîleri İran’ın ideolojik çerçevesinin içine çekerek militanlaştıran Hûsîler, “İsrail’le mücadele” perdesinin gerisinde, Yemen’in kodlarıyla oynuyor. Sessiz sedasız, gözlerden uzakta…
İslâm dünyası çok sayıda büyük ve önemli krize duçar olduğu için, Yemen gündemin arka sıralara düşmeye mahkûm durumda. Keza Islâh Hareketi gibi siyasî yapılanmalar, birçok Arap başkentinde “Siyasal İslâm” torbasına doldurulup yok sayıldığı için, Hûsîlerin saldırı ve tacizleri karşısında Yemenli Sünnîlerin sahipsizliği de derinleşiyor. Tüm bunların üzerine gözlerden ırak olanın gönüllerden de ırak olduğu hakikatini ekleyince, Yemen’in derûnunda nelerin yaşandığını değil konuşmak, akla getirip hatırlamak bile imkânsızlaşıyor.
Tüm bunları köşeme taşımamın sebebine gelince:
Yazma eylemini şahitlik yapmak şeklinde tanımladığımdan dolayı, içinden geçtiğimiz zamanları mümkün olduğunca kayda geçirmeye ve bizden sonrakilere aktarmaya çalışıyorum. İstikbalde, geriye doğru bakıp bugünleri detaylı biçimde anlamak isteyenlere bir tür rehberlik çabası ve bizim saplandığımız bazı bataklıklara karşı onları uyarma gayreti olarak
Yeni bir teklif
04:009/07/2025, Çarşamba
Filistin cephesinde, bir süredir oldukça ilginç bir süreç alttan alta devam ediyor. İsrail siyasî kaynaklarının Amerikan basınına yaptığı detaylı açıklamalara göre:
Batı Şeria’nın El-Halîl şehrindeki en önemli ailelerden Ca’berîlere mensup Şeyh Vedî (48), İsrail Ekonomi Bakanı Nir Barkat’a gönderdiği mektupta “İsrail’le işbirliği yapmak ve İbrahim Anlaşmaları’na katılarak sizinle birlikte yaşamak istiyoruz” dedi. Mektubunda Mahmud Abbas başkanlığındaki Filistin Yönetimi’nin El-Halîl’i sadece sömürdüğünü ve vergi toplamaktan başka bir şey yapmadığını kaydeden Şeyh Vedî, şu noktaların altını çizdi: “Filistin Yönetimi’ni istemiyoruz. İsrail bize destek versin, biz kendi yönetimimizi kuralım ve İsrail’le barış anlaşması imzalayalım. Oslo Anlaşmaları, bizim başımıza bu kokuşmuş yönetimi bela etti. Oslo, yıkımdan ve ekonomik zarardan başka bir şey getirmedi. Şimdi artık Mahmud Abbas ve adamlarından kurtulmak istiyoruz. Bölgeye barış ve huzur ancak bu yolla gelir.”
Şeyh Vedî Ca’berî’nin önerisi, İsrail’le ekonomik temelli bir siyasî işbirliği öngörüyor. İlk aşamada El-Halîl’den 1,000 ila 5,000 işçinin İsrail’e kabul edilmesini isteyen Şeyh Vedî, bu rakamın zaman içinde 50,000’e kadar çıkarılabileceğini belirtiyor. “Göndereceğimiz Filistinli işçilerin teröre bulaşmayacağına biz kefiliz” diyen Şeyh Vedî, 7 Ekim’den sonra İsrail’in Filistinlilerin çalışma ruhsatlarını iptal etmesi sebebiyle Batı Şeria’da ciddi bir ekonomik krizin yaşandığını söylüyor. Şeyh Vedî ve beraberindeki Filistinli aşiret liderlerinin sunduğu teklif, İsrail’le El-Halîl arasında serbest ekonomik bölge oluşturulması, ticaretin geliştirilmesi ve bu yolla Filistin’de işsizliğin azaltılması gibi detayları içeriyor.
Şeyh’in “İsrail’le barış planı”, El-Halîl ve çevresindeki Yahudi işgal kolonilerini de işin içine katarak, Yahudi yerleşimcileri sürecin ana paydaşlarından biri olarak tanımlıyor. Özellikle Kiryat Arba Yahudi yerleşiminde yakın zamana kadar çok sayıda Filistinlinin çalıştığını hatırlatan Şeyh Vedî, bölgede sağlanacak bir barış atmosferinin Araplarla Yahudilerin ortak çıkarına olduğunu kaydediyor.
İsrail Ekonomi Bakanı Nir Barkat “dikkat çekici” bulduğu planı Başbakan Benyamin Netanyahu ile istişare ettiklerini, ancak somut ve resmî bir adım atmak için henüz erken olduğunu söyledi. “Şeyh Vedî ve arkadaşlarına güveniyoruz. Aynı zamanda kendileri, liderlik yaptıkları aşiret güçleriyle ciddi bir Filistinli nüfusu temsil ediyorlar. Meşruiyetlerinde hiçbir sorun yok” diyen Barkat, “İsrail olarak barışı bizim istemediğimiz yönünde eleştiriler geliyor. Filistin’de yeni barış girişimlerinin önünü açmalıyız. Eski düzen artık yürümüyor” yorumunda bulundu.
250 bin nüfuslu El-Halîl, Filistin’de ticarî ve ekonomik potansiyeliyle öne çıkan bir şehir. El-Halîl’in tüccar halkı da kendi kazancına odaklanmasıyla meşhur. Dolayısıyla Şeyh Vedî Ca’berî’nin İsrail’e her anlamıyla “ticarî” önerilerde bulunması kimseyi şaşırtmadı. Şeyh ve arkadaşlarının tahminlerinin aksine, Filistin’de böylesine köklü bir değişime kitlesel destek bulmak ise oldukça zor. Dahası, on yıllardır bizzat İsrail tarafından desteklenen ve kuşatılan Filistin Yönetimi’nin bölgeden sökülüp atılmasına hem İsrail’in işgal mantığı hem de Arap dünyasının güçlü ülkeleri müsaade etmez.
Şeyh Vedî’nin İsrail’le başlattığı bu sözde “diplomatik” münasebet, akıllara yine aynı aileden bir başka önemli ismi getirdi:
1968’in nisanında Moşe Levinger isimli haham ve beraberindeki Siyonistler, El-Halîl’e sahte pasaportlarla ve Avrupalı turistler kılığında gelip zorla yerleştiklerinde, şehrin belediye başkanı Muhammed Ali Ca’berî (1900-1980) idi. İsrail Başbakanı Levi Eşkol’e mektup yazarak El-Halîl’deki gerilimi ve muhtemel neticelerini anlatan Ca’berî, işgalcileri şehre kabul ettirmemek için büyük bir gayret gösterdi, ancak dönemin İsrail yönetimi hiçbir uyarıya kulak asmadan işgale ve işgalcilere göz yumdu. Moşe Levinger, daha sonra Kiryat Arba Yahudi yerleşimini kuracak ve 2015’teki ölümüne kadar Arap düşmanlığını hız kesmeden sürdürecekti.
Muhammed Ali Ca’berî, ailesinden birinin şimdi Kiryat Arba Yahudileriyle kol kola El-Halîl’e “barış” getirmeyi düşlediğini görse, acaba ne yapardı?
.30 yıl sonra…
04:0012/07/2025, Cumartesi
G: 12/07/2025, Cumartesi
46
Sonraki haber
Taha Kılınç
Dile kolay, Srebrenitsa Soykırımı’nın üzerinden 30 yıl geçti. Dışarıdan bakanların belki zaman zaman hatırladığı, ama yakınlarını kaybedenlerin saniye saniye yaşadığı acılarla dolu 30 zor yıl… Bu vesileyle dün yine Bosna Hersek’te ve dünyanın dört bir yanında kurbanları anma merasimleri düzenlendi, online platformlarda paylaşımlar yapıldı, soykırımın hiç unutulmayacağına dair iddialı cümleler kuruldu.
Yaşadığımız çeşitli tecrübelere bakınca, “Bir daha böyle bir şeye asla izin verilemez!” türünden ifadeleri çok gülünç ve gerçek dışı buluyorum doğrusu. Dinlerken güzel, ama üzerinde birkaç saniye düşününce, kuru hamasetten başka bir şey değil. Maalesef soykırımlar, katliamlar, kıyımlar yaşanıyor, yaşanmaya devam ediyor. Kürsülerden yükselen ateşli seslere rağmen, Müslümanlar olarak hepsini sadece izlemekle yetiniyoruz. Engelleyemediğimiz acıların nutkunu söylemek de, nasıl diyeyim, kekre bir tat veriyor.
Ben zannediyorum bu noktada Âkif merhumun durduğu yerdeyim:
“Geçmişten adam hisse kaparmış… Ne masal şey!
Beş bin senelik kıssa, yarım hisse mi verdi?
Tarihi “tekerrür” diye tarif ediyorlar,
Hiç ibret alınsaydı tekerrür mü ederdi?”
***
Balkanlara ne zaman uğrasam, Boşnakların İslâm’a ve Müslümanlık kültürüne bağlılıkları beni müthiş hayran bırakıyor. Asırlar boyunca devam eden, her şeye rağmen yine de kopmayan bir irtibat… Uğruna nice acılara katlanılmış ve bedeller ödenmiş bir muhabbet… İçten, pazarlıksız, samimi ve fıtrî bir teslimiyet… “Ben olsam, bunca fırtınaya rağmen kimliğimi koruyabilir miydim?” sorusunu hep sormuşumdur, Boşnaklarla bir camide aynı safta namaza durduğum zaman.
Srebrenitsa’yı düşünün mesela. O korkunç soykırım, Boşnakların başına sadece Müslüman oldukları için geldi. 1995’in yazında Sırplar tarafından katledilen 8372 erkeğin tek “suçu”, İslâm’a mensubiyetti. Buna rağmen Boşnaklar yine de kültürlerinden ve inançlarından vazgeçmediler. Bugün Srebrenitsa’yı anan veya soykırımı lanetleyen herkesin, İslâm’la irtibatımızın nasıl sağlamlaştırılacağı meselesine de kafa yorması gerekiyor.
***
Srebrenitsa Soykırımı’nda hayatlarını kaybeden kurbanları anmak için her yıl 8-10 Temmuz tarihlerinde düzenlenen Marş Mira Yürüyüşü’ne katılacak olan genç arkadaşlarla bir araya geldik geçen hafta. Seyahatlerinin öncesinde Balkan tarihinin dönüm noktalarını, bugünkü durumu ve yarına dair tahminleri konuştuk.
Onlara şunu özellikle hatırlattım: “Bosna’ya gittiğinizde, Sırpların gözünde bugün hâlâ yanmaya devam eden nefret kıvılcımlarını göreceksiniz. Siz yürürken, güzergâhınızdaki Sırp köylerinde sözlü ya da fiilî tacizlerle karşılaşacaksınız. Bu manzaralardan, kendi fikir ve şuur dünyanız adına dersler çıkarın. Hiç bitmeyen o kin, her an dirilmeye adaydır zira.”
Balkanlarda Sırplar, Ortadoğu’da Siyonist Yahudiler, Asya’da Hindular… Tarih okumalarından güncel reflekslerine, Müslüman kimliğine karşı kinlerini daima diri tutma konusunda ideolojik kardeşlerdir hepsi.
***
“Batı’nın vicdanı”, “Uluslararası normlar”, “İnsan hakları” vb. türünden kavramların bomboş birer safsata olduğunu Srebrenitsa Soykırımı vesilesiyle çoktan anlamış olmalıyız. Her yerde olduğu gibi Batı’da da vicdanlı ve insaflı insanlar bulunabilir, ama sistem bazında Batı vicdandan yoksundur. Dün Srebrenitsa’da bunu anlamadıysak şayet, bugün karşımızda Gazze duruyor. “Norm” diye dünyaya dayatılan nice ölçünün, acıkılınca yenen helvadan birer put olduğunu yaşayarak görüyoruz.
Bu durumun bize işaret ettiği bir nokta var:
Müslümanlar kendi terazilerini kurmak, kendi normlarını üretmek ve kendi değer dünyalarını inşa etmek durumundalar. Nice katliam ve soykırıma göz yuman Batı sistemi, yine aynı katliam ve soykırımlar için çarelerin aranacağı bir kapı olarak görülmemelidir. Kördüğüm halini almış bu kısır döngüden artık sıyrılıp çıkmak zorundayız.
Zehirlenen ilişkiler
04:0015/07/2025, Salı
G: 15/07/2025, Salı
36
Sonraki haber
Taha Kılınç
Bir dönem Türkiye’de duygu sömürüsü ve FETÖ’nün halka bakan yüzünün parlatılması için de bolca istismar edilen “Türk okulları”, ABD tarafından Rusya’nın Orta Asya’daki tesirlerinin kırılması için kulla-nılıyor, CIA ajanları buralarda cirit atıyordu. Söz konusu gizli ajandayı ilk fark eden ülke, İslâm Kerimov liderliğindeki Özbekistan oldu. 1999’da Kerimov’un emriyle ülkedeki bütün FETÖ okulları kapatıldı, eğitimci kadrolar sınır dışı edildi, örgütün bütün mal varlıklarına el konuldu. FETÖ’nün doğurduğu şüphe ve endişeler sebebiyle, Kerimov rejimi sonraki yıllar boyunca İslâm’ın sosyal hayattaki çeşitli tezahürlerine karşı daha baskıcı ve otoriter bir çizgiye yöneldi.
Dahası, FETÖ yapılanması, Ankara-Taşkent arasındaki siyasî ilişkileri de zehirledi. Kerimov’un 2016’daki ölümüne kadar Türkiye ve Özbekistan, birbiriyle neredeyse hiçbir resmî temas kurmadı. Şimdi bugün şahit olunan yakınlık, FETÖ’nün Türkiye’de devreden çıkarılması süreciyle paralel ilerledi. Özbekistan’ın kapıları Türkiye’ye ve Türklere yeniden açılırken, karşımızda FETÖ virüsünden tamamen arınmış bir ülke bulmak da, münasebetlerin “stratejik ortaklık” boyutuna ulaştırılmasında başrol
oynadı elbette.
Orta Asya bağlamında FETÖ zihniyetinin şu anda hâlâ zehirlemeye devam ettiği bir başka dosya ise, Doğu Türkistan meselesi. Amerikan yönetiminin sırf Çin’i zayıflatma adına sınırsız biçimde destek verdiği kampanyalar çerçevesinde, ABD’de önde gelen ve seslerini yüksek biçimde duyurmaya devam eden bütün FETÖ üyeleri, aynı zamanda Uygurların sözümona avukatlığını yapıyor. Hatta Türkiye’de de tanınan bazı Amerikalı Uygur aktivistlerin, FETÖ ile içli-dışlı olduğu biliniyor. Böylece Uygur Türklerinin Çin eliyle maruz kaldığı asimilasyon ve baskı, FETÖ tarafından ABD’nin siyasî emelleri uğruna şuursuzca istismar ediliyor. Bunun neticesi ise, Çin yönetiminin Uygurlar konusundaki paranoya ve şüphelerinin sürekli derinleşmesi; Doğu Türkistan’da inşa edilen korku ve sindirme atmosferinin giderek yoğunlaştırılması.
“Ümmet” ve “İslâm coğrafyası” şeklinde herhangi bir dert taşımayan FETÖ yapılanmasının, dünyanın farklı yerlerindeki gerçek problemleri istismar ederek zehirlemesi ve sulandırması, elbette tesadüf değil. Türkiye’de “zinde” oldukları dönemde, aynı şeyi Filistin meselesi için de ustalıkla ve ısrarlı biçimde yaptılar. 2000’lerin ilk yıllarında Türkiye kamuoyunda Filistin’le alakalı yaşanan çok sayıda güncel polemiği FETÖ’yle iltisaklı kalemlerin başlattığını, eminim mevzuyla ilgilenen herkes hatırlayacaktır.
Konuyla alakalı yazdığım çeşitli yazılarda sürekli altını çizdiğim şu noktayı çok önemsiyorum:
FETÖ sadece mücerret bir örgüt değil, aynı zamanda bir zihniyet ve düşünce yapısıdır. Ümmet mefhumuyla ve İslâm coğrafyasıyla problemli olmak da bu zihniyetin ve düşünce yapısının en bariz alametlerindendir.
Evet, ümmetçiyiz
04:0016/07/2025, Çarşamba
G: 16/07/2025, Çarşamba
76
Sonraki haber
Taha Kılınç
Eğitim camiasından bazı isimlerle istişare toplantısındaydık. Ortamdakilerden biri söz aldı, doğrudan bana dönerek “Hocam, artık ümmetin modası geçti. Ümmetçilik fikri iflas etti. Bundan sonra artık millet fikrine dönmek gerekiyor” deyiverdi. Ümmetle milleti -sanki ikisi birbiriyle çelişiyormuş gibi- kafa kafaya tokuşturmak epeydir süre gelen bir akım malum, dolayısıyla muhatabım aslında bana şunu söylemek istiyordu: “Demode fikirlerinden artık kurtul. Ümmetçilikten vazgeç. Doğru yolu bul!” Gülümsedim.
Kendimden emin olduğum ve belli bir fikrî sürecin neticesinde zihnimi netleştirdiğim konularda, karşımdakiyle asla laf yarışına girmem. Çok mecbur kalırsam söyleneni usulen dinlerim, sonra gülümseyip geçerim. Böylece münakaşa daha başlamadan biter, ateş düşer. Muhatabım beni ikna ettiğini sanıp sevinir, ben söz uzayıp vaktim boşa gitmediği için sevinirim; iki taraf da mutlu olur.
Ama burası Türkiye. Bazen, ne kadar isteseniz de bazı tartışma ve polemiklerden kaçamıyorsunuz. Hatta öyle ki, sırf samimi fakat aklı karışmaya meyyal genç kardeşlere ışık tutabilmek için, kendinizi ve pozisyonunuzu savunmak durumunda kalıyorsunuz. Mesela şöyle:
• Evet, ümmetçiyiz. Bu, utanılacak veya çekinilecek bir şey değil. Aralarındaki bütün etnik, kültürel ve coğrafî farklarla birlikte, Müslümanları tek bir ümmet olarak düşünüyor, bu ideale inanıyoruz. Müslümanları “bir vücudun organları gibi” birbirine bağlı ve “bir binanın tuğlaları gibi” birbirini destekleyen bir bünye şeklinde tasavvur ediyoruz. Müslüman kalpler arasında, her türlü zahirî engeli aşan evrensel bir iletişim ağı olduğuna kaniyiz.
• Mağripten maşrıka Müslümanların birbirini tanıması, dertleriyle dertlenmesi ve problemlerinin çözümüne kafa yorması gerektiğini düşünüyoruz. Ümmetçiliği, uluslar ve sınırlar üstü bir dayanışma şemsiyesi olarak anlıyoruz. Filistin’den Doğu Türkistan’a, bölge ve millet fark etmeksizin, İslâm nazarında her haklı dava bizimdir ve her açıdan bizi ilgilendirir.
• Ümmetçilik, güncel polemiklere ve kısır siyasî çekişmelere kurban edilemeyecek kadar önemli ve hayatî bir ülküdür. Ümmetçilik, bir sorumluluk bilincinin adıdır. İnsana ve dünyaya dair her türlü kaygılarımız, ümmetçiliğin sınırları ve bağlamı içindedir. Dolayısıyla, ümmetçilik Müslümanları da aşan bir kapsayıcılığa sahiptir.
• Ümmet ve millet mefhumları, birbirinin düşmanı, alternatifi veya antitezi değildir; hatta birbirini tamamlar özelliktedir. Bir Müslüman hem ümmetçi olabilir hem de kendi milletine kıymet atfedebilir. Millet fikrini dışlayan ümmetçilik, yerel dengelerden kopar ve kendi yakın çevresine yabancılaşır. Sadece millete odaklanan bakış ise, ait olduğu büyük aileyi ve onu sevmenin getireceği nice fırsatları gözden kaçırır. İkisi beraber ve yan yana yürümelidir.
• Yasaklanan tavır, kendini beğenme ve diğerlerini aşağıda görme anlamındaki ırkçılık ve faşizmdir. Yoksa ait olunan ve içine doğulan etnik ve kültürel çerçeveye sempati duymak, zaten fıtrî bir yönelimdir. Bir başkasını aşağılamaya dönüşmemek şartıyla, farklı etnik ve kültürel yapılar ümmet tablosunda iç içe, birbiriyle omuz omuza yaşamak durumundadır. Hayatın en temel gerçeklerinden biri de budur.
• Her milletin taşıdığı birtakım meziyetler ve tamamlaması gereken -az ya da çok- eksiklikler vardır. Hiçbir millet, tek başına kusursuz, eksiksiz ve mükemmel değildir. İlahî irade, her milletin eksik parçasını diğer bir milletin fazileti şeklinde var etmiştir. İlahî taksimat böyledir. Bu sebeple, ümmeti oluşturan her bir parça kendi meziyetlerini diğerine taşımak ve eksikliklerini başkasındaki meziyetleri edinerek tamamlamak mecburiyetindedir.
• Etnik ve kültürel ayrışmalar “ümmet duvarına bir tuğla daha koymak” şeklinde bir iş birliği ve ortak sorumluluk duygusu çerçevesinde algılanmazsa, herkesin bir diğerinin kafasını ezmeye çalıştığı bir kaos ortaya çıkar. Ki bu da Kur’ân’da “savaştan beter” olarak tanımlanan “fitne”nin ta kendisidir.
Bilmem, meramımı yeterince net biçimde anlatabildim mi?
İmam müsveddesi
04:0019/07/2025, Cumartesi
G: 19/07/2025, Cumartesi
59
Sonraki haber
Taha Kılınç
“Biz hepimiz İbrahim’in çocuklarıyız. Aramızdaki uyumu yok etmeye çalışan radikallerle mücadele ediyoruz. Ziyaretinizle ve bu cesur eyleminizle, sizler Ortadoğu’da ve dünya çapında, birlikte yaşamayı arzulayan çoğunluğu temsil ediyorsunuz. Yahudilerle Müslümanlar arasındaki tansiyonun yükseldiği şu zor zamanda, siz bambaşka şekilde davranmayı seçtiniz.” İsrail Cumhur-başkanı Yitzhak Herzog, geçtiğimiz pazartesi sabahı Kudüs’teki ofisinde kabul ettiği Avrupalı misafirlerine bu cümlelerle övgüler yağdırıyordu.
Herzog’u ziyaret eden heyet Fransa, Belçika, Hollanda, İngiltere ve İtalya’da görevli imamlardan oluşuyordu. Başlarında da demeçleriyle sıklıkla İsrail basınında boy gösteren Hasan Şalğûmî vardı. İsrail medyasına göre ziyaret, kendisini “bağımsız bir kurum” olarak tanıtan ancak tümüyle İsrail için Avrupa çapında lobicilik faaliyetlerinde bulunan bir kuruluş tarafından organize edilmişti.
2019’da da yine kalabalık bir heyetle İsrail’i ziyaret eden Hasan Şalğûmî, o zaman sarf ettiği bazı cümlelerle Yahudileri bile şaşırtmıştı: “İsrail ordusu olarak siz bu kuvvetinizle, Arap ülkelerine de zarar veren şeytanî güçlerin hakkından geleceksiniz. Siz, Ortadoğu’da barışın ve istikrarın vesilesi olacaksınız. Ben buraya gelmeden önce, Filistinlilerin İsrail tarafından yok edilmeye çalışıldığını ve çok acı çektiklerini sanıyordum. Ama burada Araplarla Yahudilerin özgürce, bir arada yaşadığını görüp çok şaşırdım. Bildiğim her şey yalanmış. Ülkeme, İsrail hakkında bambaşka fikirlerle döneceğim.”
1972’de Tunus’ta dünyaya gelen Hasan Şalğûmî, lise çağlarında Suriye ve Pakistan’da eğitim görmüş. Hangi okuldan ne seviyede diploma aldığı şüpheli olan Şalğûmî, 1996’da Fransa’ya iltica ederek, henüz 24 yaşındayken Paris yakınlarında bir caminin imamlığını üstlenmiş. 2009’da “Fransız İmamlar Forumu”nu kuran Şalğûmî, o tarihten beri tamamen Fransız hükümetinin resmî ajandası çerçevesinde faaliyet gösteriyor.
Müslümanların kâhir ekseriyeti nezdinde herhangi bir meşruiyetinin bulunmadığı belli olmasına rağmen, Hasan Şalğûmî’ye Batı basınında gösterilen ilgi gülünç ve düşündürücü. İçinde “hoşgörü”, “birlikte yaşam”, “uyum”, “barış”, “ılımlı İslâm” gibi sözcüklerin bolca geçtiği makalelerde Şalğûmî övgülere boğuluyor. Batı medyasında bu kelimelerin kullanıldığı neredeyse hiçbir makalede Müslümanlar hakkında pozitif bir tablo çizilmediği, ehline malumdur. “Hoşgörü”, yanlışa sesini çıkarmamaktır mesela. “Uyum”, baskıya boyun eğmektir. “Ilımlı İslâm” ise, iğdiş edilmiş ve dişi sökülmüş bir Müslümanlıktır.
Gazze’nin şiddetle bombalandığı ve insanların açlıktan ölüme mahkûm edildiği bir zamana denk gelen Hasan Şalğûmî ve beraberindeki heyetin son İsrail ziyareti, Ezher Üniversitesi’nin son derece sert ve resmî bir kınama yayınlamasına yol açtı bu defa. Şalğûmî ve arkadaşlarının “dinî ve insanî değerlere ihanet ettiği” belirtilen açıklamada, şu noktaların altı çizildi: “Filistin halkına yönelik olarak soykırım, saldırı ve katliamlar devam ederken, böylesi gezileri ‘birlikte yaşam’ türünden ifadelerle açıklamak, gerçeği saptırmaktır. Hasan Şalğûmî, hiçbir insanî, dinî ve ahlâkî irtibat kendisini Filistin halkına bağlamıyormuşçasına, kör biçimde hareket etmektedir. Bu kişiler İslâm’ı veya Müslümanları temsil etmiyor. Tarih, bu türden girişimleri asla affetmeyecek ve kara sayfalarına kaydedecektir.” Ezher’in siyasî duruşu da düşünüldüğünde, oldukça cesur bir açıklamaydı doğrusu bu.
Devletler birilerini istihdam ederler, o birileri de bu görevlere talip olur. Müslümanların içinden birileri devşirilir, hizmete koşulur… Bunu -meşru bulmasam da- anlıyorum. Ama mesela, Paris’te görevli olduğu camide Hasan Şalğûmî’nin arkasında namaz kılmaya devam edenler kimler? Korkarım, aralarında, meselenin siyasî arka planını hiç dert etmeyen ve umursamayan sıradan Müslümanlar da var. Oysa bu tür karikatür şahsiyetlere verilecek en sağlam ceza, onları yapayalnız bırakmaktır. “İmam” muamelesi yapılmasa, kendilerini “imam” olarak görmeyeceklerdir zira. Fakat esas problemimiz, kuklaların itibarlarını bir türlü yitirmemeleri.
Fay hatları
04:0023/07/2025, Çarşamba
G: 23/07/2025, Çarşamba
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Şam’ın güneyindeki Dürzî bölgesi Suveydâ’da geçtiğimiz hafta yaşanan çatışmalar, Ortadoğu’da bazı fay hatlarının sürekli aktif ve canlı kalmaya devam ettiğini gösterdi. Ve Suriye’nin yakın tarihini dikkatle okuyanların aklına, hemen 1860’ın o meşum temmuz günlerini getirdi:
Mayısın son haftasından itibaren Lübnan Dağları’nda ve Bekaa Vadisi’nde Dürzîlerle Hristiyanlar arasında çıkan çatışmalar, -kâhir ekseriyeti Hristiyan olmak üzere- en az 10 bin kişinin ölümüne yol açmıştı. Temeli on yıllardır devam eden siyasî ve ekonomik gerilimlere dayanan mesele, Lübnan’ın istikbalde yaşayacağı başka problemlere dair de çarpıcı ipuçları barındırıyordu.
Haziran ayının sonuna doğru Lübnan’daki atmosfer nihayet sakinleştiğinde, bu defa krizin Suriye etabı başladı. Lübnan Hristiyanlarına Dürzîler tarafından indirilen ağır darbe, Şam’ın zengin, eğitimli ve muteber Hristiyanlarına farklı sebeplerle diş bileyen kesimleri cesaretlendirmişti. Derken, özellikle Şam’ın sur içi bölgesindeki Hristiyan mahallelerinde 8-17 Temmuz günleri arasında tam bir vahşet yaşandı. Çoğunluğu Şam kırsalından toplanıp gelen ve içlerinde parayla tutulan kişilerin de bulunduğu bedevî, Arap, Kürt, Dürzî, Yezidî ve diğerlerinden oluşan saldırganlar, en az 2.500 Hristiyanı katletti. Canlarını ve mallarını kurtarmak için “Müslüman” olmuş görünen Hristiyanlar da vardı.
O sırada, Fransızlar tarafından sürgün edildiği Şam’da yaşamakta olan Cezayir’in efsanevî direniş lideri Emir Abdulkâdir, sivil Hristiyanların saldırılardan korunması için büyük çaba gösterdi. Aynı şekilde Şam’ın Meydan bölgesindeki Müslüman tüccarlar ve zenginler de çok sayıda Hristiyan’ı himayeleri altına aldı.
Bilanço ürkütücüydü: Şam’ın Hristiyan mahallelerinde 1.500 ev tamamen yakılmış, 270 mesken her şeyiyle yağmalanmış, 200 dükkân ve atölye ateşe verilmişti. Bugünün ölçüleriyle, şehirdeki hasarın maddî karşılığı 15 milyon dolara yakındı.
Osmanlı yerel yönetiminin zamanında müdahalede ve bastırmakta aciz kaldığı hadiseler, Avrupalı güçler için Bilâdüşşâm’ın içine ellerini uzatma bahanesine dönüştürüldü. Özellikle, pusuda bekleyen Fransa, Lübnan ve Suriye’nin üzerine akbaba gibi atılarak “Hristiyan azınlıkları koruma” bahanesiyle bölgeye altı bin asker konuşlandırdı. İngilizler daha sofistike bir usulle, “araştırma komisyonu” kurdular. İngiltere’nin böyle durumlarda sıkça başvurduğu ve muhataplarına aba altından sopa gösterdiği bir yöntemdi bu. Osmanlı hükümeti de Keçecizâde Fuad Paşa’yı hızlıca Şam’a göndererek Fransız ve İngiliz diplomatların sahayı domine etmesinin önüne geçmeye çalıştı.
1860 krizi, daha geniş bir çerçevede değerlendirildiğinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma evresindeki meşhur Sykes-Picot Anlaşması’nın temellerinden biriydi. Keza 1920’den itibaren Lübnan ve Suriye’de tesis edilen Fransız manda idaresi, “Hristiyanları korumak” bahanesiyle 60 sene önce bölgeye zaten asker çıkarmış olan bir devletin saha tecrübesine yaslanıyordu.
Osmanlı İmparatorluğu, azınlıkların dış devletler eliyle kışkırtılması probleminin en kapsamlı ve sarsıcı örneğiyle, Birinci Dünya Savaşı sırasında karşılaştı. Bu defa Anadolu’da, Rusların dürtüklediği Ermenilerin Müslüman ahaliye yönelik başlattığı saldırı, katliam ve etnik temizlik faaliyetleri nihayetinde 1915 Ermeni Tehciri’yle neticelendi. Geçen hafta Süveydâ’da İsrail tarafından cesaretlendirilen Dürzîlerin hangi maksatla ve nasıl kullanıldığını anlamak için, 1915’i hatırlamak önemli. Aynı şekilde Ermenilerin Anadolu’nun sivil Müslüman halkına reva gördüğü mezalimi zihninde canlandırmak isteyen de, bugün Süveydâ’nın İsrail destekli Dürzîlerine ve onların Müslümanlara yönelik kinlerine bakabilir.
Ortadoğu’daki fay hatlarından söz ederek başlamıştım, yine aynı atıfla bitireyim:
Tarihi dikkatle ve yeniden okumak gereken zamanlardan geçiyoruz. Özellikle geçmişte hangi deliklerden sokulduğumuza ve nerelerden gol yediğimize dikkat kesilmek durumundayız. Hem Türkiye hem de bölgenin bütün ülkeleri, ancak böyle bir feraseti kuşandıkları takdirde güçlü olabilecektir. Aksi takdirde, fay hatları birileri tarafından sürekli harekete geçirilecek, coğrafyanın istikametini de bir avuç azgın azınlık belirleyecektir
Kudüs-Kaşgar hattı
04:0026/07/2025, Cumartesi
G: 26/07/2025, Cumartesi
47
Sonraki haber
Taha Kılınç
Batı Şeria’nın tümüyle İsrail tarafından ilhak edilmesini öngören tasarı, geçtiğimiz çarşamba günü 13’e karşı 71 oyla İsrail Parlamentosu’nda (Knesset) kabul edildi. Ülke siyasetinde nadir görülen bir biçimde, Knesset’teki farklı siyasî çizgiden partileri buluşturan tavsiye niteliğindeki tasarının metninde Batı Şeria “Yahudi halkının ana vatanı” şeklinde tanımlanarak, “İsrail’in burada doğal, tarihî ve hukukî hakları tümüyle saklıdır. Hükümet bu konuda gereken adımları atmalıdır” denildi.
İsrail, 1967’deki meşhur Altı Gün Savaşı’nda Batı Şeria’yı Ürdün Krallığı’ndan aldıktan sonra bölgedeki işgali adım adım derinleştirmiş, özellikle Yahudi işgal kolonilerinin inşasına hız vermişti. Dünyanın -sözde- muhalefetine rağmen sürdürülen bu sistemli iskân faaliyetinin sonucunda, bugün Batı Şeria’da en az 500 bin Yahudi yerleşimci yaşıyor. Otomatik silah taşıma hakkına sahip olan Yahudi yerleşimciler saldırganlıkları ve özellikle de Filistinli sivillere düşmanlıklarıyla tanınıyor.
1993’te imzalanan Oslo Anlaşması, İsrail’e Batı Şeria’daki işgalini kalıcı ve resmî hale getirme fırsatı verdi. Anlaşmayla Batı Şeria A, B ve C bölgelerine ayrılırken, C bölgesi tümüyle İsrail’in kontrolüne bırakılarak, Yahudi yerleşimlerine uluslararası himaye sağlandı. Dünya sisteminin Filistin meselesine yaklaşımındaki tutarsızlıklardan biri de böylece ortaya çıkmış oldu: Yerleşimlerin inşasına resmiyette karşı çıkan ve Batı Şeria’daki İsrail işgalini “yasa dışı” bulan uluslararası camia, Oslo Anlaşması’nı büyük bir coşkuyla destekleyerek aynı yerleşimleri bu defa İsrail’in gözetimi ve himayesine terk etti.
Yıllar içinde, ABD ve Batı’yla geleneksel münasebetlerinin yanı sıra, özellikle yerleşim politikası bağlamında İsrail kendisine uzaklardan yeni bir müttefik buldu: Çin.
Geçtiğimiz ay gerçekleştirdiğim Doğu Türkistan ziyaretim sırasında, bölgenin bütün tarihî şehirlerinde Çin’in Uygur kimliğini ortadan kaldırmak için attığı adımların hepsinde, İsrail’in Filistin’i işgal süreçlerinin gölgelerini ve kopyalarını gördüm. Han Çinlilerini Müslüman semtlerine yerleştirirken, Uygurca kadim isimleri Çinceleriyle değiştirirken, coğrafyaya ve tarihe paralel kimlikler giydirirken, yaptıklarını dünyaya “terörle mücadele” olarak lanse ederken… Tamamen İsrail’i taklit eden bir Çin buldum. Belki de bir taklit değil, yardımlaşma ve işbirliğiydi bu.
Benzerlikler kadar farklılıklar da vardı tabii ki: İsrail, işgal ettiği topraklarda yaşanan dinle pek ilgilenmiyordu. Camileri yıkmak, ezan sesini kesmek veya ibadeti engellemek, birinci önceliği değildi. Filistinlileri asimile etmeye çalışmıyor, doğrudan canlara kastediyor, katlediyor, yok ediyordu. Çin ise daha uzun vadeli asimilasyon politikalarını öne çıkarıyordu. Çin’inki savaş uçaklarının ve bombaların kullanılmadığı, on yıllara yayılmış bir yıkımdı.
İsrail’in tatbik ettiği barbarlık ve fiziksel yıkım hem daha görünür olduğundan hem de Doğu Türkistan’ın merkeze uzaklığından ötürü, özellikle Türkiye’de, Filistin’de yaşanan acılarla Doğu Türkistan’ı kıyaslamak gibi bir hastalık peyda oldu. Adeta “Filistinciler” ve “Doğu Türkistan’cılar” şeklinde ayrışmalar çıktı. Hatta taraflar birbirlerini, diğerinin davasına ve acılarına yeterince duyarlı olmamakla bile suçlamayı âdet edindiler. Dengede durmaya çalışanlar ise iki uç arasında yalnız kaldılar.
Tabii, sahadan doğru ve gerçek haber almadaki zorluklar da söz konusu ayrışmayı derinleştirdi. İsrail’in Filistin’de yaptıkları adeta canlı yayınla dakika dakika dünyaya duyulurken, Çin’in Doğu Türkistan’da uyguladığı koyu karartma, ufak bilgi kırıntıları üzerinden kitlelerin kolaylıkla maniple edilebildiği bir “enformatik kaos” doğurdu.
Geçen zaman içinde, yeterince emek ve imkân israf edildi. Şimdi artık daha geniş bir bakış açısıyla ve ferasetli bir ufukla davranmak gereken zamanlardayız.
İslâm nazarında haklı ve meşru olan her dava, bir Müslümanın tabiî ve acil davasıdır. Filistin de bizimdir, Doğu Türkistan da. Acıları yarıştırmak ve davaları kafa kafaya tokuşturmak yerine, hepsine aynı duyarlılık ve vicdanla sahip çıkmak temel vazifemiz olmalıdır.
Madem İsrail ve Çin aynı ideolojik doğrultuda buluşabiliyor, o zaman Müslümanlar da zihinlerinde Kudüs-Kaşgar hattını sımsıkı tesis etmek durumundadır.
Filistin’i tanımak
04:0030/07/2025, Çarşamba
G: 30/07/2025, Çarşamba
62
Sonraki haber
Taha Kılınç
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Filistin devletini eylül ayında resmen tanıyacağına yönelik beyanı, İsrail cephesinde büyük bir öfke meydana getirdi. Gazze’deki sivil halkın bir an önce kurtarılması ve bölgenin yeniden imar edilmesi gerektiğini vurgulayan Macron’un, resmî açıklamasında Hamas’ın silahsızlandırılması çağrısında bulunması da İsrail’i “kesmedi”. İsrailli yetkililer, “Macron’un Paris’i korumakta zorlanacağı” türünden kaba imalarla Fransa’yı tehdit etmekten geri durmadılar.
İşin garip ve ilginç tarafı, Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un “tanıma” sözü verdiği Filistin’in, aslında Hamas karşıtı bloka tekabül etmesi. Mahmud Abbas liderliğindeki Filistin yönetiminin Hamas’a bakışının İsrail’den pek farklı olmadığı biliniyor. Bizatihi Abbas’ın kendisinin, Hamas’a yönelik küfürlü ifadeler kullandığı basın toplantısının kaydı sosyal medya mecralarında kolaylıkla bulunabilir. Ki perde önünde bu kadarı söyleniyorsa, arka planda kim bilir ne kadar derin bir çatışma ve düşmanlık vardır.
Macron’un “Filistin’i tanımak” derken kastettiği şey, aslında Filistin’in 1993’ten itibaren ortaya çıkan ve kurumsallaşan resmî yönetimini tanımak. Yani aslında Filistin’in sadece bir parçasını. Dünya resmiyette Râmallah merkezli idareyi muhatap olarak kabul ettiği için, Macron’un “resmî” olarak Filistin’i tanıması aslında sadece malumun ilâmından ibaret. Bu şartlarda “Filistin’i tanımak”, Filistin içerisindeki ayrışma ve bölünmede Mahmud Abbas’ın tarafını tuttuğunu dünyaya duyurmak demek. Fransa zaten resmî dış politik çizgisinde de yıllardır aynı yerde duruyor. Kısacası “Filistin’i tanımak” son derece sembolik ve sahadaki problemlere çözüm getirme noktasında çok etkisiz bir adım.
Tüm bunlara rağmen İsrail’in böylesine küplere binmesi, Siyonist işgal yönetiminin Filistinlilerle alakalı her türlü barış ve sulh girişimine kapıları kapattığının göstergesi. Mahmud Abbas’ı bile kabul etmeyecek derecede çıldırmış bir düşmanlık. Abbas yönetiminin tanınmasını bile reddedecek düzeyde bir Filistin alerjisi. Böyle bir yönetim ve anlayışla herhangi bir barışın tesis edilemeyeceğini bütün dünyanın anlaması ve tavrını da buna göre alması gerekiyor. Netanyahu ve liderlik ettiği çete, barış istemiyor; sadece yıkım ve enkaz peşinde koşuyor.
Konuyla alakalı dikkat çekilmesi gereken bir diğer nokta, neredeyse ikinci yılını tamamlayacak olan savaşta, Hamas’ın hâlâ yok edilememiş olması. Kaybettiği bütün lider kadrosuna ve Gazze’nin içinde bulunduğu derin insanî krize rağmen, Hamas bugün bütün barış müzakerelerinde masada bir aktör sıfatıyla yer almaya devam ediyor. Sahadaki gerçeklik, bunu zorunlu kılıyor. Böyle söyleyince sanki “fukara tesellisi” gibi algılanıyor ancak hakikat bu: İsrail, Hamas’ı mağlup edemedi.
Arap dünyasındaki bazı hükümetlerin, Gazze halkının İsrail tarafından mahkûm edildiği açlığı doğrudan Hamas’a fatura ettiği biliniyor. İnsanî yardım düzeyinde de olsa neden harekete geçilmediğinin temel açıklaması bu. “Bu krize Hamas sebep oldu. Hamas kendi siyasî menfaati için geri adım atmadığından dolayı, Gazze halkı açlıktan kırılıyor. Gazze halkını ilk önce Hamas’ın kendisi düşünsün” fikri hâkim. Aynı mantık, İsrail’de de geçerli. İsrail, Gazze halkını açlığa mahkûm ederek, Hamas’a diz çöktürmeye ve istediklerini kabul ettirmeye çalışıyor.
İsrail’de tümüyle insanlıktan çıkmış bir yönetim anlayışı işbaşında. Dolayısıyla onlara laf anlatmak imkânsız. Ama Arap dünyasının sözünü ettiğim hükümetleri, Filistin meselesine bakışlarını Hamas odağından ve saplantısından kurtarıp meseleye daha geniş bir açıdan bakmak zorunda. Filistin’de bir asrı deviren Siyonist zorbalık ve işgal, arkasındaki bütün güce ve lobi desteklerine rağmen, hâlâ kendi güvenliğini sağlamayı bile başarabilmiş değil. Bundan sonrası, öncesinden daha iyi olmayacaktır. Filistin’deki dram, Arap ve İslâm dünyasındaki bütün koltukları ve tahtları sarsma potansiyeline sahiptir. Dürüst ve çözüm odaklı adımlar atılmadığı sürece, kimsenin emniyette kalamayacağı bir fırtınaya doğru sürükleniyoruz.
Doğu Türkistan Seyahatnamesi
04:002/08/2025, Cumartesi
G: 2/08/2025, Cumartesi
6
Sonraki haber
Taha Kılınç
Birkaç haftadır gece-gündüz yoğun bir şekilde üzerinde çalıştığım Doğu Türkistan Seyahatnamesi’ni nihayet tamamladım. Planladığımdan daha uzun ve ayrıntılı bir metin ortaya çıktı. Gulca, Kaşgar, Artuş, Yarkent, Hoten, Urumçi ve Turfan başta olmak üzere Doğu Türkistan’ın kadîm şehir ve ilçelerini adım adım gezdiğim, fotoğraflar ve videolar çektiğim, gözlemler yaptığım seyahatin notlarından oluşan kitap, nasipse Eylül başında Ketebe Yayınları etiketiyle okurlara takdim edilecek. Şu anda son okuma ve teknik hazırlık aşamasındayız. Çokça fotoğraf ve haritaya da yer verdiğimiz bir “belgesel-kitap” olsun istiyoruz.
Doğu Türkistan, Çin’in uyguladığı katı ve yoğun enformasyon blokajı sebebiyle, hakkında doğrudan bilgi edinmenin çok güç olduğu bir coğrafya. Yine aynı sebeple, üçüncü şahısların ve çevrelerin aktardığı bilgilerin doğruluk derecesini tespit ve teyit etmek de zor. Fiziksel uzaklık ise bir başka handikap. Ulaşım ve erişim sıkıntıları sebebiyle, ha deyince gidip gelebileceğiniz bir yer değil. “Gözden ırak olan, gönülden de ırak olur” misali, kendi yakın çevremizdeki krizlerin gerisinde ve gölgesinde kalan bir mesele Doğu Türkistan.
Bu yüzden “Başkalarının anlattıklarıyla yetinmeyeyim. Ben kendim Uygur Türklerinin yaşadığı coğrafyaya bizzat gideyim, göreyim ve yazayım” diyerek çıktım yola. Yer yer meşakkatli ve gergin ama çok bereketli ve semereli bir seyahat nasip oldu. Karşıma çıkan bütün tabloları ve şahitlik ettiğim hadiseleri ayrıntılı biçimde kayıt altına aldım. Seyahatnameyi okuyanlar, başlıca şu soruların birinci elden şahitlikle elde edilmiş cevaplarını bulacaklar:
Camiler ibadete açık mı? Camilerde beş vakit namaz ve cuma namazı kılınıyor mu? Ezan okunuyor mu? Yıkılan veya yok edilen camiler var mı? Mezarlıklar ziyaret edilebiliyor mu? Tarihî şahsiyetlerin türbe ve kabirleri ziyarete açık mı? Sokaklarda İslâmî çerçevede örtünen, mütesettir hanımlar serbest bir şekilde dolaşabiliyor mu? Sakallı, sarıklı, cübbeli ve takkeli erkekler, kamusal alanda görünür halde mi? Anlatıldığı gibi, şehirlerin her tarafı kameralarla izleniyor mu? İnsanlar konuşmaya çekiniyor mu, yoksa rahat ve özgürler mi? Bölgenin genel atmosferi ve manzarası nasıl? Çin’in nüfus siyasetinin sahadaki yansımaları neler? Şehirlerde demografik dengeler hangi istikamete ilerliyor?
Yola çıkmadan evvel Doğu Türkistan’daki her şehri cadde cadde, sokak sokak çalıştığım için, bölgeye ayak bastığımda neyi nerede bulacağımı (veya bulamayacağımı) gayet iyi biliyordum. Bu da seyahatin semeresini artıran bir unsur oldu. Bölgenin şartları gereği yanıma yerel bir rehber alamazdım zira. Her şeyi kendim halletmek durumundaydım.
Doğu Türkistan Seyahatnamesi’ni kaleme almakta üç temel hedefimin olduğunu söyleyebilirim: 1) Müslüman Uygurların Çin yönetimi altında karşı karşıya bulundukları hakikatleri, mümkün olduğunca anlaşılır biçimde aktarmak, 2) Gelecek nesillere, bugünlerde yaşananlara dair bir kanıt ve kayıt bırakmak, 3) Doğu Türkistan havzasının coğrafî, tarihî ve kültürel derinliğinin anlaşılmasına mütevazı bir katkıda bulunmak.
Seyahatname boyunca sadece gördüklerimi anlatmadım. Aynı zamanda şehirlerin, mekânların ve buralarla ilişkili insanların öykülerine de bolca yer verdim. Yakın ve uzak tarihin çok çeşitli dönemleri ve şahsiyetleri, seyahatin çeşitli aşamalarında sıklıkla okurları selamlıyor bu yüzden. Söz konusu ayrıntılara girerken hem arka plan bilgisi vermek istedim hem de meraklı okurları daha fazla okuma ve araştırmaya yönlendirmeyi amaçladım. Muhammed Yakub Bey’in, Abdürreşid İbrahim Efendi’nin, Abdulkâdir Dâmolla’nın, Sâbit Dâmolla’nın, Mehmet Emin Buğra’nın, Osman Batur’un, Alihan Töre Sagunî’nin isimleri her geçtikçe, dikkatli ve rikkatli kalpler hemen oraya bir ünlem koyacak ve bu yiğit adamların hikâyelerine odaklanacaktır.
Doğu Türkistan Seyahatnamesi’nin hayırlara vesile olmasını ümit ediyorum. İslâm coğrafyasına meraklı dostlarla kitap bağlamında yapacağımız samimi buluşmaları ise şimdiden heyecanla bekliyorum.
Londra’da bir hasbihal
04:006/08/2025, Çarşamba
G: 6/08/2025, Çarşamba
50
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz cumartesi akşamı (2 Ağustos), İslâm coğrafyasına merak ve ilgi duyan dostlarla Londra Yunus Emre Enstitüsü’nde buluştuk. Farklı yaşlardan, farklı meslek gruplarından ve akademik sahalardan katılımcılarla, hasbihalimiz özellikle şu sorular ve cevaplar üzerinden ilerledi:
• İslâm dünyasında mevcut ahval, genel bir çöküşe mi işaret ediyor?
“Çöküş”ün tanımı, nereden ve hangi açıdan bakıldığına göre değişir. Bu tür yorumlarda isabet oranını artırmak için, coğrafyanın tamamını kuşbakışı bir şekilde incelemek gerekir. Lokal ve noktasal örnekler üzerinden hareket edildiğinde, “çöküş” türünden genellemelere varmak kaçınılmaz. Ancak bundan önceki dönemlerle veya bir asır öncesiyle kıyaslandığında, İslâm dünyasının birçok açıdan artık daha etkili, daha görünür ve daha dikkate alınır durumda olduğu da bir hakikat.
• Tarihin en kötü zamanına mı denk geldik?
Hem insanlık tarihi hem de bizatihi İslâm tarihi, bugünkünden çok daha kötü ve zor zamanları yaşadı. İslâm coğrafyasından Haçlılar geçti, Moğollar geçti, salgın hastalıklar geçti, doğal afetler geçti… Tarihe bakarken yapılacak en büyük yöntem yanlışlarından biri, hadiseleri anda dondurmaktır. Bu durum insanı sürekli karamsarlığa sevk edeceği gibi, doğru bir bakış açısı geliştirmesini de engeller. Tarihin akışı devam ediyor. Akışı fark etmek ve akışın kurallarına göre tavır alabilmek… Temel imtihanımız bu noktada düğümleniyor.
• “İslâm dünyası” diye bir yer var mı?
Özellikle kriz dönemlerinde, “İslâm dünyası diye bir yer olsaydı, bunlar yaşanmazdı” türünden yargıların yoğunlaştığı görülüyor. Oysa bundan önceki yüzyıllarda İslâm dünyasında büyük ve muktedir imparatorluklar varken de devasa problemlerle boğuştuğumuz gerçeği göz önüne alınırsa, “İslâm dünyası diye bir yer yok, hepsi hamaset” gibi yorumlara prim vermemek gerektiği anlaşılır. İslâm dünyası ve İslâm coğrafyası vardır, diridir. Problemlerini ve krizlerini aşmayı bilecek ve öğrenecektir.
• Gazze’de son durum nedir?
Gazze’deki mevcut durumun İslâm dünyası ve Müslümanlar adına bir utanç tablosu olduğu açıktır. Müslümanlar, Gazze sınavındaki boş vermişliklerinin hesabını bu dünyada da âhirette de verecektir. Ancak tarihin akışı Müslümanların tembelliğinden veya herhangi bir konuda gösterdikleri tavırdan bağımsızdır. İsrail, elindeki bütün güce ve Gazze’ye verdiği zarara rağmen, bu savaşı kazanabilmiş değildir. İstikbalin tarihçileri, Aksâ Tufanı’yla birlikte başlayan süreci İsrail’in dağılışına giden yolun başlangıcı olarak yazacaktır.
• Suriye’de gidişat nereye doğru?
Tarihte olduğu gibi, bugün de Suriye, Ortadoğu’nun kilididir. O kilit açıldığında, coğrafyanın boynuna geçirilen zincirin diğer halkaları da zayıflayacak ve gevşeyecektir. İsrail, bu gerçeğin farkında olduğu için, Suriye’de istikrarın yerleşmemesi için eline geçen hiçbir fırsatı kaçırmamaktadır. Aynı şekilde İran da Suriye’de istikrara karşıdır. Suriye’nin yeni yönetimi, mümkün olduğunca kendi gündemine odaklanarak, tüm provokasyonlara karşı durmaya gayret etmektedir.
• Doğu Türkistan’da umut ışığı görünüyor mu?
Mevcut durum itibariyle bakıldığında, Çin’in Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine uyguladığı baskı ve asimilasyon politikalarının istenen neticeleri vermeye başladığı söylenebilir. Ancak tarih, keskin dönüm noktaları ve çarpıcı dönüşümlerle doludur. Bundan 20-30 sene sonra neler yaşanacağını kimse kestiremez. Çin zayıflayabilir, dünyada sürpriz gelişmeler yaşanabilir, politikalar değişebilir… Dolayısıyla umudu kaybetmeden, en doğru ve gerçek argümanlarla davayı savunmayı sürdürmek şart.
• Bir Müslümanın bu manzara karşısında temel sorumlulukları neler?
Başlangıç noktamız, İslâm coğrafyasının neyle karşı karşıya bulunduğunu soğukkanlılık ve mantık çerçevesinde kavramak. Tedavinin çeşidine karar vermek, ancak doğru bir teşhisten sonra mümkündür. Ardından, şahsî olarak çok iyi yetişmek gerekiyor. “Toplumu düzeltelim” şeklindeki sloganlar, günümüz şartlarında vakit kaybettirir. Ne yaptığını bilen, çok iyi çalışan ve aynı amaç uğruna birbiriyle sımsıkı kenetlenen bir avuç adam, dünyayı değiştirme potansiyeline sahiptir.
Bizatihi İslâm dünyasıyla ve Müslümanlarla alakalı kararların da alındığı bir şehirde, verimli, keyifli ve harcadığımız vakte değen bir akşamdı velhasıl.
.Hüseynîlerin öyküsü
04:009/08/2025, Cumartesi
G: 9/08/2025, Cumartesi
50
Sonraki haber
Taha Kılınç
Osmanlı İmparatorluğu’nun Filistin’deki 401 yıllık uzun yönetimi boyunca, bazı eşraf aileleri öne çıkmıştı. Bu ailelerden bir kısmı, 1516’nın sonunda başlayan Osmanlı hâkimiyeti sırasında Filistin’de zaten mevcut olduğu gibi, bir kısmı da zaman içinde etkinlik kazanmıştı:
Hanım sahabî Ümmü Umâre Nuseybe binti Ka’b’ın soyundan gelen ve 638’de Hz. Ömer tarafından Kudüs’teki Kıyâme Kilisesi’nin anahtarı kendilerine teslim edilen Nuseybeler… Salahaddîn Eyyûbî 1187’de Kudüs’ü Haçlılardan temizledikten sonra Kıyâme Kilisesi’ni açıp kapatma işinde Nuseybelere yardımcı tayin edilen Cûdeler… Salahaddîn’in maiyetinde Kudüs’e yerleşen, ordunun bayraktarlığını üstlenen ve bilahare ulemâ sınıfına çok sayıda mensup yetiştirmekle ünlenen Fas kökenli Alemîler… Meşhur sahabî Hâlid bin Velîd’in soyundan gelen ve Eyyûbîler döneminden itibaren Kudüs’ün ilmî hayatında sürekli başrollerde yer alan, 1900’de Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk özel kütüphanelerinden birini Kudüs’te tesis eden Hâlidîler… 1400’lü yılların sonunda Mısır’dan Filistin’e göç eden Türkmen (veya Kürt) kökenli Naşâşîbîler… Kendilerini Hz. Peygamber’in torunu Hz. Hüseyin’e nispet eden ve mensupları 15’inci yüzyıldan itibaren Kudüs’ün ilmî ve siyasî bürokrasisinde üst düzey görevlerde bulunan Hüseynîler… Nablus ve çevresinin ticaretini elinde tutan Arabistan kökenli Tûkânlar… Kanûnî Sultan Süleyman’ın özel fermanıyla Kudüs’te Hz. Dâvûd’un vakıflarını yönetmekle görevlendirilen Decânîler… Aslen Yemen kökenli olup Râmallah’a yerleşen, 1800’lerden itibaren de Filistin siyasetinde etkili olan Berğûsîler ve Filistin’in kuzeyinde geniş arazilere malik bulunan Abdulhâdîler bu ailelerin başlıcalarıydı.
Tüm bunların içinde, bilhassa Osmanlı İmparatorluğu yönetimiyle kurdukları yakın ilişkiler sebebiyle Hüseynîler ön plana çıkmıştı. Kudüs Müftüsü Hacı Emîn el-Hüseynî başta olmak üzere çok sayıda meşhur mensubu bulunan Hüseynîlerin hikâyesine yakından bakıldığında, sadece bir ailenin serencamıyla karşılaşılmaz, aynı zamanda Kudüs’ün ve Filistin’in son üç asırlık çalkantılı mazisi de gözler önüne serilir.
İsrail’in Siyonist tarih anlatısını yerle bir eden çalışmalarıyla dünya çapında haklı bir şöhret kazanan Yahudi akademisyen Prof. Dr. İlan Pappe’nin “Hüseynîler - Bir Filistin Hanedanının Yükselişi ve Düşüşü” (çev: Muttalip Tütüncü, Ketebe Yayınları) adlı eseri, işte tam da bu dönemi başarılı biçimde anlatan bir kaynak.
Osmanlı İmparatorluğu dağıldıktan sonra Filistin’deki rolleri daha belirgin hale gelen Hüseynîler, Hacı Emîn’in şahsında müftülük makamını elde etmeleriyle birlikte, vakıflar ve mahkemeler üzerinde de hâkimiyet kurmuştu. Pappe’nin kitabında bu zaman dilimi, aile tarihinin kişisel dramlarla dolu bir bölümü olarak anlatılır. 1936 Arap isyanı, Hacı Emîn’in liderliğinin zirvesiydi fakat aynı zamanda Filistin siyasetinde bölünmelerin derinleştiği bir dönemdi. İngilizlerle ve Arap dünyasındaki aktörlerle görüşmeleri, Londra konferanslarını, sürgün yıllarını ve nihayet II. Dünya Savaşı sırasında Berlin’de geçen tartışmalı günleri Pappe, bir belgesel yönetmeni titizliğiyle aktarıyor.
Kitap, kronolojik bir aile öyküsünden daha fazlası. Pappe, mikro ve makro tarihin birleştiği bir zemin oluşturuyor. Osmanlı arşiv belgelerinden Kudüs kadı sicillerine, İngiliz Mandası raporlarından Hüseynî ailesine ait özel yazışmalara, dönemin Arap ve İngiliz basınından hatıralara kadar geniş bir kaynak yelpazesine dayanıyor. Bu malzemeyi kuru bir veri olarak değil, canlı bir anlatının hammaddesi olarak kullanıyor. Her bölümde bir mekânın, bir toplantının veya bir ayaklanmanın sahnesi çiziliyor; okur, belgelerle inşa edilen ama roman tadında bir tarihî anlatının içine çekiliyor. Bu, Pappe’nin bilinçli tercihi. Önsözde belirttiği gibi, “bu kitap bir hikâye anlatıyor” ve yazarı, “betimlemenin analiz kadar güçlü olabileceğine” inanıyor. Pappe, kitabıyla, “tarih nasıl yazılmalı ve anlatılmalı?” sorusuna da pratik ve güçlü bir cevap veriyor.
Bugünlerde Filistin merkezli çok iyi bir kitap okumak isterseniz, “Hüseynîler - Bir Filistin Hanedanının Yükselişi ve Düşüşü” kesinlikle tavsiye edilir.
Hayfâ’daki o kabir…
04:0016/08/2025, Cumartesi
G: 16/08/2025, Cumartesi
54
Sonraki haber
Taha Kılınç
Yaşadığımız dönem itibariyle en büyük talihsizliklerimizden biri, “şâmil şahsiyet” olarak tanımlayabileceğimiz kimselerin hızla sırra kadem basması. “Şâmil şahsiyet” mefhumuyla kastettiğim şu: İslâm’ı hayatın her alanını kuşatan mükemmel bir nizam olarak anlayan ve istikametini bu çerçevede belirleyen… İlmiyle âmil, siyasî şuuru diri… Seferde asker ve komutan, hazerde mütefekkir… İş başa düştüğünde, etrafına hiç bakmadan en önde koşabilecek biçimde vazifesine odaklanmış… Kendisine ait bir gündemi olan ve bu gündemden hiçbir şekilde sapmayan… Öfkesini de muhabbetini de en doğru hedeflere yönlendiren… Nihayet, şerefli ve onurlu bir ölümle bu dünyadan ayrılan…
“Şâmil şahsiyet” denildiğinde, Şeyh İzzeddin el-Kassâm (1882-1935), benim aklıma ilk gelen örneklerden biridir:
Kâdirî tarikatına mensup müderris bir babanın oğlu olarak Suriye’nin Cebele kasabasında dünyaya gelen İzzeddîn el-Kassâm, İslâmî eğitimini Ezher Üniversitesi’nde tamamladı. Dönemin bütün önemli âlimleriyle ve mücadele adamlarıyla tanıştı. 1909’da yeniden memleketine döndükten sonra babası gibi müderrislik vazifesini üstlendi, aynı zamanda camilerde verdiği vaaz ve hutbeleriyle özellikle gençler üzerinde ciddi bir tesir oluşturdu. 1911’de İtalyanlar Trablusgarp’ı işgal ettiğinde öğrencileriyle birlikte Libya’ya gitmeye hazırlanan Kassâm, Uşi Anlaşması’nın imzalanmasıyla bu hedefinden vazgeçmek durumunda kaldı.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı ordusu saflarında mücadeleye katılan Kassâm, savaşın ardından Filistin’e geçerek İngiliz mandasına ve Siyonist işgalcilere karşı iki cephede birden direniş örgütledi. 20 Kasım 1935 günü, yanında bir avuç sadık adamıyla Filistin’in Cenin şehri yakınlarında İngilizlere karşı savaşırken katledilen Kassâm’ın cenazesi Hayfâ’nın Beledu’ş-Şeyh köyüne defnedildi.
İzzeddîn el-Kassâm’ın hayatında ilginç bir ayrıntı vardır: Tam da Filistin’de direnişin ve çatışmaların en yoğun olduğu dönemde, Suriyeli âlim Muhammed Kâmil Kassâb’la (1873-1954) ortaklaşa, Müslümanları bidatlere karşı uyarmak için bir risale kaleme almıştır Kassâm. 1925’te Şam’da basılan eser, “kıyametin koptuğunu görsen bile elindeki fidanı dik” emrine ittiba konusunda verilebilecek en pratik örneklerden biridir.
Filistin’deki bütün direniş örgütlerinin saygıyla ve minnetle andığı İzzeddîn el-Kassâm, aynı zamanda “Arapların Osmanlı’ya ihanet ettiği” şeklindeki yaygın genellemeyi tek başına boşa düşüren bir örnektir. Üstelik Hamas gibi Filistin’in ve Araplığın bağrından kopup gelen bir hareketin, askerî kanadına “İzzeddîn el-Kassâm Tugayları” adını vermiş olması, onun üzerinden Filistin davasının Osmanlı geçmişiyle kurduğu sağlam bağları simgeler. Bugün yine Türkiye’de birilerinin sıkça ifade ettiği şekilde “Araplar Osmanlı’yı sevmez” olsaydı, Hamas, Osmanlı kimliğinin altı kalın bir şekilde çizili bulunan İzzeddin el-Kassâm’ı bayraklaştırmazdı.
Filistin ziyaretlerimden birinde yolumu Hayfâ’ya düşürdüğüm zaman, Beledu’ş-Şeyh köyüne özellikle uğramıştım. Bugün, hemen yanında kurulan Yahudi işgal kolonisi sebebiyle “Neşer” olarak anılan köyde, okaliptüs, palmiye ve zeytin ağaçlarıyla kaplı serin bir mezarlıkta yatıyor İzzeddîn el-Kassâm. Kabrine doğru yürürken yaşadığım heyecan ve coşku, içimde hâlâ canlıdır. Celâdetli bir âlim, yiğit bir Osmanlı askeri, yürekli bir mücahit ve namlı bir şehit… İzzeddîn el-Kassâm’ın coğrafyaya verdiği ilham öylesine köklüdür ki, hayat hikâyesinin herhangi bir Müslümanı sarsmaması ve etkilememesi mümkün değildir.
İsmini burada anmaya değmeyecek bir Siyonist siyasetçinin “Kassâm’ın kabrini ortadan kaldıralım” teklifini duyunca, Beledu’ş-Şeyh’i ziyaret ettiğim o günü hatırladım yeniden. “Teröristler hatıralardan tamamen silinmeli” demiş aynı kişi. Oysa İzzeddîn el-Kassâm, Müslümanların ortak hafızasında ve şuurunda o kadar diridir ki, onu silmeye ve yok etmeye herhangi bir faninin gücü yetmez. Ve bizim hafızamızın derinliği, sadece bir kabre veya mezar taşına da bağlı değildir.
Bir kere daha inatla, ısrarla ve minnetle tekrarlayalım:
Selam ve rahmet olsun İzzeddîn el-Kassâm’a.
İntihar furyası
04:0020/08/2025, Çarşamba
G: 20/08/2025, Çarşamba
61
Sonraki haber
Taha Kılınç
Aksâ Tufanı’nın başlangıcından beri, Filistinlilerin Gazze’deki kayıplarıyla eş zamanlı olarak, karşı tarafın yaşadıklarının da akılda tutulması gerektiğini, böyle yapılmadığı takdirde sürecin tarih ve coğrafya açısından ne anlama geldiğinin anlaşılamayacağını savunuyorum. Karşı tarafın, yani savaşın saldırgan ve işgalci tarafının, İsrail’in.
Mesela ancak dikkatle bakanların ve detayları takip edenlerin fark edeceği bir konu var: Gazze’de yaşadıkları şok sebebiyle, İsrail askerleri arasında intihar vakaları, ordu tarihinin en yüksek seviyelerine tırmanmış durumda. İsrail ordu yönetimi alarmda, ama çözüm de bulamıyorlar. İsrail medyasına yansıdığı kadarıyla, 2025’in ilk yarısında, Gazze’deki görevleri bittikten sonra yaşadıkları yerlere dönen en az 18 asker, içine sürüklendikleri psikolojik bunalımdan çıkamayarak intihar etti. 2023’te 17, 2024’te de 21 İsrailli asker kendini öldürmüştü. İstatistikler, sayının giderek kabardığını gösteriyor.
Binlerce İsrail askerine TSSB (Travma Sonrası Stres Bozukluğu) tanısı konduğu belirtilirken, Gazze’de kalıcı biçimde yaralanıp sakatlanan İsrailli asker sayısı da yine binlerle ifade ediliyor.
İntihar, Aksâ Tufanı’ndan önce de İsrailli askerlerin ölüm nedenleri arasında ilk sıradaydı. Örneğin 2022 tarihli bir raporda, bir önceki yıl görev sırasında ölen askerlerin 11’inin intihar ettiğinin altı çiziliyordu. Üstelik ölüm sebebi kayıtlara “kaza” olarak geçen askerlerin bazılarının da intihar etmiş olabileceği belirtiliyordu. İsrail ordusu içinde fiziksel şiddet, taciz ve mobbing vakalarının son derece yaygın olduğu bilinirken, intihar eden askerlerden bazılarının Etiyopyalı Yahudiler olduğu kaydediliyor. “Falaşa” unvanı verilen Etiyopyalı siyahî Yahudiler, sistematik biçimde diğer Yahudilerin uyguladığı aşağılama ve ırkçılıkla karşı karşıya.
Aksâ Tufanı ise, zaten ölüm sebepleri arasında ilk sırada yer alan intiharı, artık gizlenmesi mümkün olmayan bir boyuta çıkardı. İsrail medyasında yer alan bazı haberler, sakatlandıkları veya Gazze’de gördüklerinden etkilendikleri için psikolojik tedaviye muhtaç asker sayısının 14 bin civarında olduğunu ortaya koyuyor.
Gazze’den geldikten sonra intihar eden İsrail askerlerinden biri, Kudüs yakınlarındaki Yahudi kolonisi Ma’ale Adumim’de yaşayan Eliran Mizrahi. Sosyal medyayı da aktif şekilde kullanan Mizrahi, Filistinli çocukları öldürmek için güle-oynaya gittiği Gazze’den psikolojik bunalıma saplanmış ve çökmüş olarak döndü. 187 gün Gazze’de kalan Mizrahi, dizinden yaralandığı için tedavi edilmek üzere İsrail’e getirilmişti. İyileşme sürecinde psikolojik bunalımları artan, eşine ve çocuklarına son derece yabancılaşan, geceleri kâbuslar görerek uyanan ve etrafıyla bütün iletişimi kesen 40 yaşındaki Mizrahi, yeniden Gazze’ye gönderilmesine iki gün kala, 7 Haziran 2024’te kendini öldürdü.
“Seçilmiş halk” olduklarını zanneden ve “ilahî vaatler”i sadece kendilerine has kılan Yahudiler, Gazze’de saplandıkları bataklığı izah etmekte zorlanıyor. Gözlerini kırpmadan öldürdükleri Filistinli kadınlar ve çocuklar, Yahudi askerlerin rüyalarına “kâbus” olarak çöküyor. Hâlihazırdaki Yahudilikte “âhiret inancı” ekonomik hırslarla ve İsrail’in işgal politikalarıyla iç içe geçerek tamamen dünyevî bir üstünlük yarışına indirgendiğinden dolayı, Siyonizm’in bizatihi Yahudi şeriatı ve akaidi üzerinde meydana getirdiği tahribat çok büyük. Zaten muharref olan bir dinin, son asır içinde yeniden tahrif edildiği, Yahudilerin psikolojisi adına son derece yıkıcı ve dağıtıcı bir süreç bu. İsrail’in askerî üstünlüğü, vahşiliği ve pervasızlığı, bunların altında yatan parçalanmışlığı örtmeye artık yetmiyor.
Şerefiyle, onuruyla ve imanıyla, kanının son damlasına kadar vatanını savunan Enes eş-Şerif’le, masum ve mazlum bir halkın vatanını barbarca işgal etmek üzere oraya koşan Eliran Mizrahi’nin psikolojisini yan yana düşünmek bile mümkün değil. Aradaki muazzam farkı fark etmemek imkânsız. Sadece Müslümanlar olarak biz değil, bütün dünya bunu açıkça görüyor. Gazze’deki insanların ölüme karşı gösterdikleri pozitif reaksiyon bile, Batı’da binlerce insana hidayetin yolunu açtı ve açmaya devam ediyor.
Aksâ Tufanı’nın seyrinde Gazze’yle beraber İsrail’e de çokça göz atalım diyorum bu yüzden. Gidişatı doğru okumak için, tablonun eksik parçası o tarafta.
Dağılanı toplamak
04:0023/08/2025, Cumartesi
G: 23/08/2025, Cumartesi
51
Sonraki haber
Taha Kılınç
Filistin başta olmak üzere İslâm coğrafyasının kanayan yaralarına son derece duyarlı bir dostumuz, uzak diyarlardan gelen acı haberler karşısında duyduğu çaresizlik sebebiyle, 1990’larda babasının evdeki radyo ve televizyonu kaldırdığını anlattı. Sürekli dinleyip izlemek ama hiçbir şey yapamamak o kadar yormuş ki adamcağızı, çareyi haber alma kaynaklarını hayatından çıkarmakta bulmuş. Babasının hissettiklerinden çok daha fazlasını yüreğinde duyan dostumuz, onun yaptığını yapamadığından da şikâyet etti. Dün radyo ve televizyonu evden attığımızda gündemden büyük oranda kopabiliyorduk, ama bugün böylesi bir izolasyon elbette mümkün değil.
Gazze’de İsrail tarafından uygulanan çok boyutlu soykırımı seyrederken hepimizin hissettikleri aşağı yukarı aynı: Çaresizlik, öfke, hüzün... Aslanlar gibi şehadete koşan yiğitlerin hayatına ve cesaretine hayranlık; kendimize bakınca içimize dolan kıymetsizlik ve yetersizlik duygusu…
Tüm bunlar çok insanî şeyler hiç şüphesiz. Gözyaşı, göğsümüzün içinde hâlâ bir kalbimizin bulunduğuna dair en güçlü ve umut verici işaret hatta. Ancak hayatımızın her alanına ölçüler getiren İslâm, duygu dünyamız için de belli sınırlar ve çerçeveler çiziyor.
Örneğin, Hz. Peygamber’in her gün sürekli ve ısrarlı biçimde ettiği duaların içinde “Hüzünden ve kederden Sana sığınırım!” ibaresinin neden yer aldığını derinlemesine düşünmeye değer. Hayatı acının, üzüntü ve sıkıntının her türlüsüyle dopdolu olan bir Peygamber, niçin hüzünden ve kederden Rabbine sığınır? Bu sorunun belki de en kestirme cevabı şudur: Çünkü yaşamaya devam edebilmek için morale ve dirence ihtiyaç var. Hüzün ve keder insanı önce sarsıyor, daha sonra omuzlarından bastırıp yere diz çöktürüyor, nihayet ümitsizliğe ve eylemsizliğe sürüklüyor. Yürüyüşü sürdürebilmek, kalkmak ve yeniden yola koyulabilmek, ancak sağlam ve güçlü bir maneviyatla mümkün.
Kriz dönemlerinde itidal üzere hareket edebilmek de itidale davet etmek de zordur. Bugün Gazze bağlamında yaşadığımız sınavlardan biri, hadiselere İslâm’ın penceresinden bakabilmek noktasında düğümleniyor. Öfkeli ve hamasî sloganlar atmak en kolayı. Sakince düşünmek, kalplerdeki rikkati öldürmeden aklı da sürekli yedekte tutabilmek, ideale yürürken gerçeklikten kopmamak, geleceğe dair uzun vadeli planlara odaklanabilmek, hiç yorulmadan çalışmak, bugünlerin yarınlarının da olduğunu unutmamak, umudu diri tutmak, umutsuzlukla ölümüne savaşmak… Esas kabiliyet, bunları başarabilmek.
(Bu arada, bilhassa samimi gençlerimizin hissettiği makul ve meşru öfkeleri doğru yönetmek gibi bir sorumluluğumuz da var. Türkiye’de Filistin meselesiyle alakalı kızgınlığını izhar eden bazı çevrelerin hali, Hz. Ali’ye olan kinlerini Hz. Osman’ın kanını dava etmek perdesinin arkasına gizleyenlerin durumuna benziyor. Siyonistlere yöneltilmesi gereken kinlerin Müslümanların üzerine kusulduğu garip merasimlere şahitlik ediyoruz. Oysa Türkiye’de açıktan siyaset yapmak veya parti kurmak yasak değil. Gazzelileri filan hiç işin içine karıştırmadan, doğrudan siyasî muhalefete soyunmak mümkün. Ne var ki Filistin, oldukça fiyakalı bir taarruz aracı. O perdenin arkasına gizlenmek de gayet kolay ve masrafsız.)
Kur’ân-ı Kerîm’deki şu ayet, nasıl hareket etmek gerektiğini anlama bağlamında, önümüzü ve ufkumuzu açacaktır: “Mü’minlerin hepsinin toptan sefere çıkmaları doğru değildir. Onların her kesiminden bir grup, dinde derinleşmek ve kavimleri (seferden) döndüklerinde onları ikaz etmek üzere geride kalmalıdır…” (Tevbe 122). Erbabının da hemen fark edeceği üzere, ayette seçilen kelime, sıcak savaşı tanımlayan “kıtâl” değildir. Sefere çıkmak ise, içine “kıtâl”i de alan çok geniş bir faaliyetler yelpazesini kapsar. Bugünün şartlarında, zulmün ortadan kaldırılması ve adaletin tesisi için verilecek her türlü mücadele, seferin tanımı içindedir. Ayet, Müslümanların içinden belli grupların, seferden geri durarak, ilme odaklanmalarını ve seferden dönenleri ikaz etmek üzere işin teorisine kafa yormalarını salık vermektedir. Çünkü sahada olmak insanın kalbini ve zihnini dağıtır. Birilerinin, dağılmış olanı toparlamak üzere fikrî hazırlık yapması gerekir.
Muhtemelen bu yazımı “pasifizme davet” olarak yorumlayanlar çıkacaktır. Vicdanen doğru olanı söyledikten sonra, sorun değil. Dedim ya, kriz dönemlerinde en zor şey, itidali koruyabilmektir.
Âlimlerin rolü
04:0027/08/2025, Çarşamba
G: 27/08/2025, Çarşamba
39
Sonraki haber
Taha Kılınç
İstanbul, geçtiğimiz cuma gününden bu yana oldukça önemli bir uluslararası buluşmaya ev sahipliği yapıyor. Katar merkezli Dünya Müslüman Âlimler Birliği ve Türkiye merkezli İslâm Âlimleri Vakfı’nın işbirliğiyle, 50 ülkeden 150 âlimin katıldığı “İslâmî ve İnsanî Bir Sorumluluk: Gazze” üst başlıklı istişare toplantıları, Demokrasi ve Özgürlükler Adası’nda (eski adıyla Yassıada) devam ediyor. Toplantıların sonunda, cuma günü Ayasofya Camii’nde “İstanbul Deklarasyonu” açıklanarak Gazze’yle alakalı Müslüman dünyaya düşen vazifeler hatırlatılacak.
Sosyal medya üzerinden İstanbul buluşmasının yansımalarını takip ederken, iki noktanın yoğun biçimde gündeme getirildiğini gördüm: “Böyle bir şey için geç kalınmadı mı?” ve “İsrail, barbarca soykırım yaparken, oturup istişare etmenin sırası mı?” Bunlara “Konuşarak ele ne geçecek?” sorusunu da ekleyebilirsiniz.
Profillerine şöyle bir göz gezdirince, yukarıdaki soruları öne çıkaranların bir kısmının belli politik temayüllerle ve siyasî muhalefet sâikiyle hareket ettiğini anlamak zor değil. Onları geçiyorum. Ancak samimi bir şekilde dertlenenlere ve yaşananlar karşısında hissettiği çaresizlikle endişelerini dile getirenlere bazı noktaları hatırlatmak gerekiyor.
Evvela, âlimler, Aksâ Tufanı’nın başlangıcından bu yana ilk kez bir araya gelmiyor. Türkiye’de, İslâm dünyasının farklı ülkelerinde ve Batı’da şimdiye kadar böyle sayısız buluşma ve toplantı gerçekleştirildi. Akademisyenlerin, gazetecilerin, aktivistlerin katıldığı nice istişare kampları yapıldı. Buralarda alınan kararlarla çok sayıda gösteri, konferans ve program düzenlendi. Tüm dünyada milyonlarca insanın katıldığı protesto eylemlerinin kararları, hep böylesi istişarelerde alındı. İstanbul’daki son organizasyon, şu ana dek yapılanların en kapsamlısı olarak kayıtlara geçti. Belki sadece böyle bir farktan söz edilebilir. Dolayısıyla söz konusu toplantıyı “Geç kalmış bir girişim” şeklinde yaftalamak makul ve doğru değil.
İkinci olarak, evet, istişarenin sırası, hem de tam sırası. Özellikle kriz dönemlerinde mantıklı konuşmak, sahih kararlar almak ve uygulanabilir stratejiler ortaya koymak -birçok sebeple- zorlaştığından, ilim sahiplerinin sakince kenara çekilerek düşünmesi, fikir üretmesi ve teoriye kafa yorması bir vazife haline gelir. Dikkatli okurların gözünden kaçmamıştır, geçen yazımda aynı mecburiyeti Tevbe suresinin 122’nci ayetiyle de delillendirmiştim. Sahada sıcak gelişmeler devam ederken, birileri arka planda işin fikrî altyapısını oluşturmak için zihin teri dökmezse, bu defa günlük hadiselerin hayhuyu hakikatlere galebe çalmaya başlar.
“İslâmî ve İnsanî Bir Sorumluluk: Gazze” toplantısı, Türkiye’nin Filistin meselesinde oynamaya gayret ettiği öncü rolü gösteren bir işaret olarak da değerlendirilmeli. Gayretlerin soykırımı durdurmaya kâfi gelmediği ve daha fazla şeyin yapılması gerektiği doğru, ancak İslâm dünyasının geneline bakıldığında, İsrail barbarlığına karşı en gür sesin yine Türkiye’den çıktığını da samimiyetle söylememiz gerekiyor.
Toplantıyı organize edenlerin, katılımın daha fazla olması ve bazı İslâm ülkelerinin aktif şekilde süreçte yer almaları için ne kadar gayret gösterdiklerinin şahidiyim. Ancak buna rağmen hem siyasî hem de tarihî açıdan Filistin meselesinin doğrudan tarafı olan bazı Müslüman ülkelerin İstanbul buluşmasına rağbet etmemesi, tümüyle onların hanesine yazılan bir eksi puandır. Çağrıyı yapanlar, vazifelerini yerine getirmişlerdir. İstanbul’daki âlimler buluşması, bu anlamda, Gazze ve Filistin meselesinde Müslüman dünyanın on yıllardan bu yana içine sürüklendiği açmazları yeniden hatırlatan bir turnusol kâğıdına dönüşmüştür. Gazze, siyasî hesapların, bölgesel rekabetlerin ya da ideolojik kaygıların hepsinin üstüne çıkan bir insaniyet meselesidir, böyle algılanması ve ele alınması gerekir. Nefsî kavgalar ve sürtüşmeler, sadece işgalcinin cüretini artıracaktır ve artırmaktadır.
İçlerinde çok önemli ve dünya çapında tanınan isimlerin de bulunduğu âlimlerimizin istişare toplantılarının hayırlara vesile olmasını, çıkacak kararları Müslüman kamuoyunun ve bizatihi idarecilerin can kulağıyla dinlemesini ve bu kararların tatbiki için elden gelen her şeyin yapılmasını temenni ediyorum.
Âlimlerin heybeti
04:0030/08/2025, Cumartesi
G: 30/08/2025, Cumartesi
36
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz hafta boyunca 50 İslâm ülkesinden 150’den fazla ismin katılımıyla İstanbul’da düzenlenen “İslâmî ve İnsanî Bir Sorumluluk: Gazze” üst başlıklı istişare toplantıları, Müslüman toplumların hayatında âlimlerin oynadığı / oynaması beklenen rolü bir kez daha gündeme taşıdı. İstanbul buluşmasına dair bazı eleştirileri ve bunlara verilebilecek muhtemel cevapları geçen yazımda dile getirmiştim. Bugün, “Âlimler heybet ve vakarlarını nasıl korumalı?” sorusu bağlamında birkaç noktaya işaret etmek istiyorum. Zira ulemâ sınıfı için, heybet ve vakarın korunması, sözlerin etkili olması ve insanlara önderlik edebilme bağlamında kritik bir mecburiyet. Heybet ve vakar olmayınca, söylenen sözlerin muhataba tesir edeceğini beklemek de beyhude.
Çok sayıda şarttan bahsedilebilir elbette, ama herhalde şu dokuz madde üzerinde mutabık kalmak mümkündür:
*Âlim, ilmiyle âmil, hayat tarzı ve çizgisiyle müstakim olmalıdır.
*Âlim, İslâmî bünyeyi oluşturan bütün farklı unsurlarla iletişim ve irtibat kurabilmelidir.
*Âlim, siyasî şuurunu diri tutmalı, ancak siyaset kurumuyla ilişkilerinde dengeyi muhafaza etmelidir.
*Âlimin müstakil bir kazancı, akarı veya sponsoru bulunmalı, maişet için insanlara -hele de talebelerine- el açmak zorunda kalmamalıdır.
*Âlim, uçlara ve sosyolojinin uzağına savrulmamalıdır.
*Âlim, gündemle alakadar olmalı ama gündeme esir düşmemelidir.
*Âlimin kendine ait bir istikameti, hedefleri ve yol haritası bulunmalıdır.
*Âlim, esas işinin insan yetiştirmek ve kalıcı eser vermek olduğunu unutmamalıdır.
*Âlim, kitleyle sürekli yüzgöz olmamalı, teknolojiyi ve sosyal medyayı kıvamında kullanmalıdır.
Etrafınıza bakın: Sözü tesirli, vakarı sûretine yansıyan, insanların hayatlarına yön verebilen, kriz anlarında deniz feneri misali yol ve yön gösteren, saygı uyandıran, toplumun gidişatında tesir sahibi, konuşunca kulak kabartılan, yazdığında satırlarının altı çizilerek okunan, susuşundan bile anlam çıkartılan kim varsa, hepsinde yukarıda sıraladığım vasıfların bulunduğunu göreceksiniz. Tersi örnekler de çok fazla elbette: Hayatında istikamet olmadığı için sürekli uçlara savrulan ve sosyolojinin dışına düşen, kendisine ait bir gündemi ve yol haritası bulunmayan, sürekli sıcak gelişmelere göre şekil alan, bütün tepkileri ve davranışları güncel hadiseler tarafından belirlenen, gece-gündüz kitleyle yüzgöz oluşu sebebiyle sözünün tesiri kaybolan, bütün kıymetli vakitlerini sosyal medyada geçirdiğinden dolayı insan yetiştirmeye ve kalıcı eser vermeye mecali kalmayan…
“Âlim” dediğimizde Müslümanlar olarak bizim ilk aklımıza gelen ve ihtiyacımız olan, şüphesiz ilk sınıfa girenler. İkinciler için “sosyal medya ünlüsü” sıfatından fazlasına gerek yok.
İslâm dünyası çapındaki bütün krizler, siyasî anlamda karar alıcıların yanı sıra, ulemâ sınıfı ve âlimler için de birer sınava dönüşüyor. Hakkı ve hakikati gizlememek, yanlışları bütün çıplaklığıyla haykırabilmek, bunu yaparken insaftan ve adaletten ayrılmamak, heyecanları ve öfkeleri en doğru üslup ve yöntemle aktarabilmek, söylediği sözün sorumluluğunu üstlenmek, kitleyi yönlendirirken nefsine ve şahsî ajandasına meyil tuzağına düşmemek, bu sınavın başlıca parçaları.
Filistin’de ve Gazze’de bugün karşı karşıya bulunduğumuz tablonun Müslüman dünyanın omuzlarına yüklediği vazifelerin en önemlilerinden biri, ilmiyle âmil ve sözünün tesiri yüksek âlimleri çoğaltmak, hiç şüphesiz. Bugün zihinlerdeki dağınıklık, eylemlerdeki karmaşa ve ortaya çıkan neticelerdeki çelişkiler, kelimenin gerçek anlamıyla “kanaat önderi” olan ulemanın kemiyet ve keyfiyet eksikliklerinden kaynaklanıyor. Var olan güzel örnekleri çoğaltmak, eksikleri tamamlamak ve özellikle nesiller boyu devam edecek bereketler için kurumsallaşmaya odaklanmak zorundayız.
“İslâmî ve İnsanî Bir Sorumluluk: Gazze” için İstanbul’da toplanan 150’den fazla âlim, bahsettiğim çerçevede dikkat çekici ve örneklik teşkil edici bir emek ortaya koydu. Duamız ve temennimiz, İstanbul buluşmasının, daha geniş katılımlarla Mekke-i Mükerreme’de, Kahire’de, Şam’da, Bağdat’ta, Saraybosna’da, Rabat’ta, Taşkent’te ve diğer merkez şehirlerimizde de tekrarlanması…
Sessiz ve vakur
04:003/09/2025, Çarşamba
G: 3/09/2025, Çarşamba
46
Sonraki haber
Taha Kılınç
Halep Uluslararası Havaalanı’nın “gelen yolcu” bölümü, geçtiğimiz salı günü -26 Ağustos 2025- oldukça duygusal bir karşılama sahnesine şahitlik etti: Tam 46 yıldır ülkesinden uzakta yaşayan Ali Sadreddin Beyânûnî, Baas rejiminin alaşağı edilmesinin ardından, ilk kez doğduğu şehre ayak basıyordu. Beyânûnî, Suriye Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın lider kadrosu arasında yer aldığı için, sürgünden vatanına avdet edişi dikkatlerden kaçmadı. 1979’da, rejimin kendisini doğrudan hedef alması sonucu ayrılmak zorunda kaldığı Suriye’ye şimdi 87 yaşında, tekerlekli sandalyeye bağlı bir pîrifânî olarak dönen Beyânûnî’yi gözyaşları içinde yakınlarıyla ve dostlarıyla hasret giderirken izlemek, Suriye’nin yakın tarihine dair bir belgesel seyretmek gibiydi adeta:
1938 yılında Halep’te dünyaya gelen Ali Sadreddîn Beyânûnî, nesiller boyunca âlim ve arif zatlar yetiştirmiş, siyasî şuuru son derece yüksek bir aileye mensup. Nakşibendî şeyhi olan dedesi İsa Beyânûnî (1873-1943), sadece Halep’te değil bütün Suriye çapında ilmiyle ve ahlâkıyla maruf bir zat. Şeyh İsa, tarikat usulünü Humuslu meşhur Nakşibendî şeyhi Muhammed Ebu’n-Nasr Halef el-Cündî’den (1875-1943) almış. Osmanlı İmparatorluğu dağıldıktan sonra Bilâdüşşâm’da Fransız manda idaresi başlayınca, Şeyh İsa Beyânûnî, yeni siyasî atmosferin Suriye’nin mütedeyyin halkına dayattığı kültürel erozyonla mücadelenin en ön safında yer alan isimlerden. Şeyh İsa, Sütçü İmam’ın Maraş’ta Fransızlara karşı başlattığı kıyama eş bir dirilişe öncülük etmiş Halep’te. Ne var ki, fânî ömrü, son Fransız askerinin Suriye’yi terk ettiği 17 Nisan 1946 tarihini görmeye yetmemiş.
Ali Sadreddîn Beyânûnî’nin babası Şeyh Ahmed İzzeddîn Beyânûnî (1913-1975) de Şeyh İsa’nın izlerini takip eden bir âlim. Yetiştirdiği talebelerin yanı sıra kaleme aldığı kitap ve risalelerle de kalıcı bir iz bırakan Şeyh Ahmed, çok daha çalkantılı bir ömür sürmüş: Osmanlı İmparatorluğu yıkılmadan doğmuş, çocukluk ve gençlik yıllarında Fransız mandasını yaşamış, nihayet ömrünün son 12 yılını Baas diktatörlüğü altında geçirmiş. En büyük oğlu Ali Sadreddîn’le birlikte diğer çocuklarını da mükemmel biçimde yetiştiren Şeyh Ahmed’in vefatının ardından, Halep’te imam-hatip olarak görev yaptığı Ebû Zer Camii’ndeki misyonunu oğullarından Muhammed Ğiyâs Ebu’n-Nasr Beyânûnî (1945-1987) devralmış.
Babasının taht-ı terbiyesinde sağlam bir eğitim alan Ali Sadreddîn Beyânûnî, 1950’li yıllarda Halep’teki okullarda Arapça öğretmenliği yaparak atıldığı ilmî hayatını hukuk eğitimiyle birleştirdi ve başarılı bir avukat olarak tanındı. 1952’de merhum Mustafa Sibâî’nin (1915-1964) delaletiyle girdiği Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’yla irtibatını yıllar içinde güçlendiren Beyânûnî, Suriye İhvânı’nın ikinci lideri İsâm Attâr’ın (1927-2024) en yakınındaki isimlerden biriydi. Hâfız Esed rejiminin Müslüman Kardeşler’e savaş açtığı 1970’ler boyunca sürekli kovuşturma ve soruşturma geçiren Beyânûnî, 1975-1977 arasında iki yıl hapis yattı. Rejimin hayatına kastetmesiyle Suriye’den ayrılmak durumunda kalan Beyânûnî, önce Ürdün’e, bilahare Londra’ya yerleşti ve siyasî çalışmalarını oradan yürüttü; 1996’dan 2010’a kadar Suriye Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın liderliğini üstlendi.
Ali Sadreddîn Beyânûnî’nin Suriye’ye dönüşü, akla elbette ilk önce şu soruyu getirdi: Suriye İhvânı, yeniden siyaset sahnesine mi çıkacak? Her ne kadar kendisi şu anda tekerlekli sandalyeye mahkûm bir ihtiyar olsa da, Beyânûnî, başlı başına sembol bir şahsiyet zira.
Gerçekçi olmak gerekirse, Baas rejiminin 1963’ten itibaren sürekli bir şekilde indirdiği birbirinden öldürücü darbeler, Suriye Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’ndan geriye silik ve soluk hatıralardan başka bir şey bırakmadı. Vaktiyle İhvân içinde yer almış kişiler ise, şu anda toplumun gidişatına yön vermekten tamamen uzak.
Dahası, Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara’nın basın başdanışmanı Ahmed Muvaffak Zeydân’ın geçtiğimiz ay El-Cezîre’nin internet sayfasında yayınlanan “Suriye İhvânı Kendisini Ne Zaman Feshedecek?” başlıklı yazısı da, yeni yönetimin Suriye Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’na yaklaşımını net biçimde ortaya koyuyor. Zeydân’ın Suriye İhvânı mensupları hakkında kullandığı “zamanın ve sosyolojinin uzağında kalmış dinozorlar” türünden ağır ifadeler, sadece kendi şahsî fikri ve yorumu olarak okunmamalı elbette.
Ali Sadreddîn Beyânûnî, Suriye’ye sessiz ve vakur bir dönüş yaptı. O, eminim, tüm bu polemiklerin uzağında, son nefesini dedesiyle babasının medfûn bulunduğu topraklarda verebilecek olmanın huzuru içindedir sadece.
Sınırların Ötesinde
04:006/09/2025, Cumartesi
G: 6/09/2025, Cumartesi
33
Sonraki haber
Taha Kılınç
Üniversite ikinci sınıfın yazında (2001) Arapçamı ilerletmek ve İslâm coğrafyasının sınırlarımızın dışında kalan bir parçasını ilk kez adımlamak üzere Suriye’ye gitmiştim. Hâfız Esed öleli henüz bir sene olmuştu. “Modern” yönü ve karısı Esmâ’nın Sünnî kimliği ısrarla öne çıkarılan Beşşâr Esed’e büyük umutların bağlandığı tozpembe zamanlardı. Suriye’de Baas diktasının ve on binlerce insanın canına mal olan kanlı katliamların izi silinecekti. En azından, öyle zannediliyordu.
Şam’ın ve diğer şehirlerin ilmî ve tarihî atmosferi daha ilk günden beni büyülemişti. Bazıları bilahare vefat eden, öldürülen, sürgüne gitmek zorunda kalan ve talihin türlü cilveleriyle karşılaşan nice insanla yolum Şam’da kesişti. Her şeyden önemlisi, savaştan ve yıkımdan önceki Suriye’yi görmek ve yaşamak, paha biçilmez bir nimetti. Elbette, o vakitler nasıl bir nasibe mazhar olduğumun farkında bile değildim.
Hayatımın en unutulmaz dönemlerinden birini geçirdiğim Suriye’den döndükten sonra, kendimi Suriye’yi ve Şam’ı anlatırken, yazarken ve kayda geçirirken buldum. Artık o dönemki “çocuk” halimle ve iptidaî bilgilerimle, ne kadar olabilirse. Önce küçük sohbetler, sonra dar katılımlı söyleşiler, dergilerde kaleme alınan hatıralar… Derken bir gün telefonum çaldı. Karşımdaki kişi, beni bir yayınevi adına arıyordu. “Taha Bey, siz Suriye’de yaşadıklarınızı kitap olarak yazmışsınız. Müsaadeniz olursa, yayınlamak istiyoruz.” Büyük bir şaşkınlık geçirdim. Çünkü notlar halindeki kısa izlenimler dışında, kitap olacak çapta bir metin yazmamıştım. Muhatabıma bunu söyledim, ama inandırmakta çok zorlandım doğrusu. Nihayet epey izahattan sonra, “Tamam, yazmadıysanız da yazarsınız. Ne kadar sürede biter?” diye sordu. Telefonu kapatırken, bir ay içinde kitabın metnini yayınevine teslim etme sözünü çoktan vermiştim.
Sonradan öğrendiğime göre: Rahmetli Asım Gültekin Ağabey, sırf beni kitap yazmaya teşvik etmek için, bahsettiğim yayıneviyle görüşüp “Taha kitap yazdı, metni hazır. Çok güzel bir kitap oldu. Mutlaka basın” demiş. Hatta “Siz sorduğunuzda, mahcubiyetinden dolayı kitabı yazdığını inkâr edecektir. Israrcı olun” diye de eklemiş.
2005’te “Şam Kitabı” adıyla çıkan, ardından 2021’de “Bir Rüyayı Hatırlar Gibi-Savaştan Önce Suriye” başlığıyla yeniden, epeyce genişleterek ve güncelleyerek yayınladığım ilk kitabımın öyküsü bu. Sonrasında temposu giderek artan uzun bir yürüyüşün ilk adımı ve hoş hatırası…
Birkaç gün evvel, sevgili kardeşim Burak Çetik, yayınlanan ilk kitabı “Sınırların Ötesinde”yi mahcup bir edayla bana uzatırken, aklıma kendi hikâyem geldi ve gülümsedim. Burak’ın ilk kitabı da, tıpkı benim gibi 25 yaşında basılmıştı. Ama o İslâm coğrafyasında yaptığı seyahatler açısından beni çoktan geçmişti. Ben 25 yaşındayken henüz sadece Suriye’yi görebilmişken, Burak’ın yolu Bosna’ya, Makedonya’ya, Karadağ’a, Fas’a, Mısır’a, Özbekistan’a, Tunus’a, Suriye’ye ve Tanzanya’ya düşmüştü. Hatta kitabının matbaadan geldiği haberini de Yemen’deyken almıştı. İşte gerçekleştiğini görmeyi en sevdiğim şey: Bizden sonrakilerin, yürüyüşte bizi geçmesi.
İz Yayıncılık etiketiyle piyasaya sunulan Sınırların Ötesinde, yukarıda bahsettiğim ülkelere yapılan seyahatlerden son derece canlı, merak uyandırıcı ve bilgi dolu izlenimleri ihtiva ediyor. Kitabı okurken kendinizi farklı kıtalar arasında gezinirken ve öyküleri heyecan verici nice şahsiyetin hayatına daha yakından bakarken buluyorsunuz. Bazı bölümler ilave okumalar ve araştırmalar için sizi kışkırtıyor, başka kitaplara ve kaynaklara yönlendiriyor. Bu da, iyi bir kitabın en önemli vasıflarından biri olmalı zaten.
Sınırların Ötesinde, bugünlerde gittikçe daha fazla ihtiyaç duyduğumuz, İslâm coğrafyasına bütüncül bir bakış açısıyla ve önyargısız biçimde yaklaşan bir kitap. Müslümanların bir vücudun organları ve bir binanın tuğlaları gibi olduğu hakikati, kitabın her bölümünde birbirinden farklı örnekler üzerinden yeniden ve yeniden karşınıza çıkıyor.
Bu güzel kitabın genç müellifini tebrik ederken, daha nice kalıcı ve çığır açıcı eserler vermesi duamı da tekrarlıyorum
Şâh-ı Zinde’de…
04:0010/09/2025, Çarşamba
G: 10/09/2025, Çarşamba
48
Sonraki haber
Taha Kılınç
Kusem bin Abbas, sahâbe içerisindeki en nasipli insanlardan biriydi. Babası Hz. Abbas Hz. Peygamber’in amcası, annesi Ummu’l-Fadl Lubâbe ise hem Hz. Hatice’den sonra İslâm’a giren ilk kadın hem de Hz. Peygamber’in eşlerinden Meymûne binti Hâris’in kız kardeşiydi. Fiziksel açıdan Hz. Peygamber’e benzerliğiyle tanınan Kusem, hayatı boyunca ondan hiç ayrılmamış; vefatının ardından da gasil, tekfin ve defin işlemlerinde hazır bulunmuştu. Hz. Peygamber’in mübarek bedenini toprağa yerleştirdikten sonra, kabirden çıkmadan evvel o pâk vücuda en son dokunan da Kusem olmuştu.
Râşid Halifeler döneminde Mekke ve Medine valilikleri gibi önemli vazifeleri deruhte eden Kusem bin Abbas, Emevîler devrinde Horasan ve civarının fethine iştirak etti. Hz. Osman’ın oğlu Saîd’in komutasındaki seferlerde aktif şekilde görev alan Kusem, bizzat katıldığı Semerkand’ın fethini (675) müteakiben İslâm’ı yaymak için şehre yerleşti. Ancak bir yıl sonra, namaz kıldırdığı esnada bir gayrimüslim tarafından bıçaklanarak şehit edildi.
Semerkand’daki tarihî Efrâsiyab şehrinin kalıntılarının güney kıyısına defnedilen Kusem bin Abbas’ın kabri, kısa zaman içinde meşhur bir ziyaretgâh haline geldi. Müslüman ahali, şehitlerin ölmediği hakikatinden hareketle, kendisini “Şâh-ı Zinde” (Ölümsüz Padişah) olarak isimlendirdi. Karahanlılar döneminde etrafına eklenen binalarla bir külliyeye dönüştürülen kabir, Semerkand Müslümanlarının civarına defnedilmek için yarıştığı manevî bir merkezdi artık. Moğol istilasında yerle bir olan külliye, Emir Timur’un 1370’de Semerkand’ı imparatorluğunun başkenti ilân etmesiyle birlikte hanedan haziresine dönüştü.
Bugün Emir Timur’un torunu Uluğ Bey tarafından inşa ettirilen görkemli bir taç kapıdan girilen Şâh-ı Zinde Külliyesi, Timur’un eşi Tuman Aka’dan kız kardeşi Şirin Bike’ye, İznikli meşhur âlim Kâdızâde-i Rûmî’den Emir Hüseyin bin Tuğluk Tekin’e çok sayıda meşhur ismin kabirlerine ev sahipliği yapıyor. Türbeler, piştaklar ve turkuaz-yeşil kubbeler öylesine ihtişamlıdır ki, kabristandan çok bir açık hava müzesini andırır burası.
Geçen hafta cuma namazını Şâh-ı Zinde’de kıldım. Külliyenin en alttaki kışlık ve yazlık mescitlerinde yer kalmadığı için, yukarıda Kâdızâde-i Rûmî’nin kabrine bitişik mescit de açıldı. Yetmedi, kenardaki boş alanlar ve hatta merdivenler de lebalep doldu.
Özbekistan’da cuma namazları normalde çok hızlı biter: Vaz u nasihat kısmı ezandan önce tamamlandığından, hutbede sadece hamdele-salveleyle bir ayet ve bir hadis okunur, sonrasında namaza geçilir. Hutbe ve namazın toplamı en fazla beş-altı dakika civarındadır. Ancak bu defa biraz farklı oldu. Ezandan önce hayatımda şimdiye kadar dinlediğim en güzel, en içli, en dokunaklı Mevlid-i Nebî tilaveti -hem de Arapça olarak- icra edildi. “Merhaba” faslında hep beraber ayağa kalkıp Hz. Peygamber’i selamlamak, görülmeye değer bir manzaraydı. Onun mübarek na’şına son kez dokunan Kusem bin Abbas’ın dizi dibinde bunu yapmak, kalplerimizi ayrıca coşturdu.
Merasimin manevî hazzından biraz sıyrılıp külliyenin ötesine doğru başımı çevirince, istemsiz şekilde gülümsedim. Şâh-ı Zinde Kabristanı’nın birkaç yüz metre ilerisinde Özbekistan’ın Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonraki ilk cumhurbaşkanı İslâm Kerimov’un kabri vardı. Semerkand semalarında dalgalanan salavatları, mevlidleri, na’tları dinlerken, etrafta yankılanan dualara eşlik ederken ve her yaştan ve her milletten Müslümanla omuz omuza saf tutarken, Özbekistan’ın dünüyle bugününü kıyaslamamak mümkün değildi. Büyük bir ibret ve şükür tablosuydu bu. Görebilene.
Diğer meşgalelerimin ve seyahatlerimin yoğunluğundan ötürü, bir süredir Özbekistan’a yolum düşmüyordu. Bu sefer, ülkenin her yanındaki tarihî mekânlarda kapsamlı bir imar ve inşaat seferberliğine şahitlik ettim. İmam Buharî’nin türbesindeki çalışmalar son aşamaya gelmiş. İmam Mâturîdî’nin kabrinin çevresi tamamen açılmış ve genişletme başlamış. Uğradığım mahalle mescitlerinde bile canhıraş bir tazelenme gördüm.
Bu yazıyı “Tarih, kendi mecrasında gürül gürül akıyor. Hiçbir hal kalıcı değil. İslâm’ın gür sadâsı, bütün seslerin üstündedir” kaidesine bir delil ve şahit olarak okuyunuz lütfen.
Baraj ve ötesi
04:0013/09/2025, Cumartesi
G: 13/09/2025, Cumartesi
46
Sonraki haber
Taha Kılınç
Etiyopya, yapımı neredeyse 5 milyar dolara mal olan Büyük Etiyopya Rönesans Barajı’nı (Grand Ethiopian Renaissance Dam, GERD) geçtiğimiz salı günü hizmete açtı. Nil’in iki ana kolundan Mavi Nil üzerine inşa edilen barajın yapımına 2011’de başlanmıştı. Afrika’nın en büyük hidroelektrik tesislerinden biri olan GERD, Etiyopya hükümetinin bundan sonra uygulamayı planladığı çok sayıda mega projenin ilki. Nitekim Başbakan Abiy Ahmed, açılışta yaptığı konuşmada şunları ifade etti: “Barajın tamamlanmasıyla, ülkemizin tarihinde yeni bir dönem başladı. Şimdi sırada, tamamen barışçıl amaçlarla kullanılacak bir nükleer santralin inşası var. Baraj, bize muhteşem bir zenginlik getirecek. Yalvarma dönemi artık bitti.” Ahmed ayrıca başkent Addis Ababa’da yıllık 60 milyon yolcu kapasiteli yeni bir havaalanı yapacaklarını, doğalgaz ve petrol sondajlarıyla alakalı girişimlerde bulunacaklarını kaydetti.
GERD, bölge ülkeleri tarafından da heyecanla karşılandı. Kenya Devlet Başkanı William Ruto, barajın Afrika halklarının kendi kaderlerini tayin edebilecekleri gerçeğinin somut bir kanıtı olduğunu belirtti. Güney Sudan Devlet Başkanı Salva Kiir GERD’i “birliğin, adanmışlığın ve kararlılığın sembolü” olarak tanımlarken, Cibuti Devlet Başkanı İsmail Ömer Guelleh’ten “Büyük zafer günü” yorumu geldi.
Ancak tüm bu siyasî liderlerin tozpembe yorumlarının ötesinde, GERD’in devreye girmesinin meydana getireceği sonuçlardan direkt biçimde etkilenecek olan iki ülke, Mısır ve Sudan, projeye son derece tepkili. Kahire ve Hartum hükümetleri adına geçtiğimiz hafta yapılan ortak açıklamada Etiyopya’nın “tek taraflı” eylemleri açık bir dille kınanmış, GERD’in bölgesel barış ve istikrara karşı tehdit olduğunun altı çizilmişti.
Beyaz Nil ve Mavi Nil’in birleşim noktası olan Hartum, şu anda içinde bulunduğu olağanüstü savaş şartları sebebiyle Etiyopya’ya herhangi bir baskı veya dayatma uygulayabilecek durumda değil. Ancak Mısır yönetimi, bütün imkânlarıyla, Etiyopya’nın GERD projesi vasıtasıyla elde ettiği üstünlüğü aşındırma peşinde. Nüfusunun yüzde 90’ı Nil nehrinin taşıdığı suya doğrudan bağımlı olan Mısır, GERD’i bu açıdan bir “hayat-memat meselesi” şeklinde değerlendiriyor.
Büyük Britanya İmparatorluğu’nun Doğu Afrika’da aktif biçimde varlık gösterdiği bir dönemde, 1929’da imzalanan bölgesel anlaşma, Nil sularında aslan payını Mısır’a tahsis etmişti. Kral Faruk devrildikten sonra, Cemal Abdunnâsır döneminde inşa edilen Asvân Barajı’yla Nil’i adeta tahakkümü altına alan Mısır, sonraki yıllarda İngilizlerin kendisine sunduğu payı korumaya odaklanmıştı. Öyle ki, 1970’lerde dönemin Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat, 1929 anlaşmasının ihlalini “savaş sebebi” sayacaklarını belirterek, Nil havzasındaki ülkelere gözdağı bile vermişti.
Ancak aradan geçen zaman zarfında hem Nil havzasında hem de Afrika’da dengeler ciddi biçimde değişti. İngiltere fiilen sahadan çekildi. Son yıllarda Çin altyapı alanında ana aktörlerden birine dönüşürken, Etiyopya da bilhassa İsrail’le ilişkilerini derinleştirerek önceki yıllarda ulaşamadığı uluslararası mahfillerle doğrudan temasa geçmeye başladı. Dolayısıyla, GERD bağlamında, İsrail de Mısır’ın karşısında konumlanmış bulunuyor. Barajın finansman sürecinde ve güvenliğinin sağlanmasında, İsrail’in kritik bir rol oynadığı zaten biliniyor.
Mısır, 1979’da imzalanan Camp David Anlaşması sebebiyle İsrail’le ilişkilerini rayında ve dengede tutmaya çalışırken, İsrail tarafının Mısır’a karşı hiçbir sorumluluk hissetmediği görülüyor. İsrail Gazze ve Filistin’de Mısır’ın elini-kolunu bağlıyor, Nil havzasında da Mısır’ın altını oymayı sürdürüyor. Böyle bir düzlemde, Mısır’ın ta 1920’lerin kolonyal atmosferinde imzalanan tarih dışı kalmış anlaşmalarla Nil üzerinde tahakküm iddia etmesi gerçeklikten gayet uzak. İsrail, bu durumun farkında olduğu için, Mısır’ı zayıflatacak her türlü adımı gözünü kırpmadan atıyor.
İsrail’le kol kola yürümek, on yıllardır Mısır’a hiçbir şey kazandırmadı; aksine enerji ve kan kaybettirdi. İsrail’in Mısır’ın güçlenmemesi için her şeyi yaptığı da gün gibi ortada. GERD, daha fazla vakit kaybetmeden ve geç olmadan, doğru bir istikamette yeniden konumlanması için Mısır’a bir ikaz aslında. Kahire’deki karar vericilerin bu ikazı net biçimde okuması ve gereğini yapması, İslâm dünyasında maşerî vicdanın ortak temennisi.
İki zirve
04:0017/09/2025, Çarşamba
G: 17/09/2025, Çarşamba
29
Sonraki haber
Taha Kılınç
Son bir hafta içinde, İslâm dünyasında iki önemli zirve gerçekleşti. İlki, 11 Eylül günü Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te Türk Devletleri Teşkilâtı Üye Ülkeleri Diyanet İşleri ve Dinî İdare Başkanları 6’ncı Toplantısı’ydı. İkinci zirve de, 15 Eylül’de Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen İslâm İşbirliği Teşkilâtı ve Arap Birliği Olağanüstü Ortak Zirvesi’ydi. Her iki toplantıyı arka arkaya izlemek, İslâm coğrafyasının sahip olduğu muazzam birikimi görmek bakımından oldukça öğreticiydi.
Türkiye’nin, Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş tarafından temsil edildiği Bişkek zirvesine, ev sahibi Kırgızistan Müslümanları Dinî İdaresi Başkanı Abdulaziz Zakirov Nazibekoviç’in yanı sıra Azerbaycan Kafkas Müslümanları İdaresi Başkanı Şeyhülislam Allahşükür Paşazade, Kazakistan Müslümanları Dinî İdaresi Başkanı Nauryzbay Taganuly Otpenov, Özbekistan Başmüftüsü Nureddin Haliknazar ve Türkmenistan Müslümanları Dinî İdaresi Başkanı Yalkap Hocaguliyev iştirak etti.
(“Tacikistan neden salonda yoktu?” sorusu akla gelebilir. Tacikistan, 2009’da kurulan Türk Devletleri Teşkilatı’na üye değil. Ayrıca, bölgeyi yakından takip edenlerin de bildiği üzere, Tacikistan son yıllarda giderek artan bir şekilde İslâmî özgürlüklerin daraltıldığı ve devlet eliyle ibadetlerin yasaklandığı bir ülke. “Radikallikle mücadele” adına ilk önce kamu kurumlarında ve okullarda başlayan başörtüsü yasağı, şu anda ülke sathına ve sokaklara kadar yayılmış durumda. Tacikistan’da son yıllarda çok sayıda caminin yıkıldığı, ezan sesinin kısıldığı, cuma namazına müsaade edilen cami sayısının azaltıldığı ve hac ibadeti için de ciddi kısıtlamaların getirildiği biliniyor. Söz konusu toplantıya Tacikistan’dan katılım olsaydı, Dinî İdare Başkanı Saidmükerrem Abdulkadirzâde, diğer ülkelerden gelen mevkîdaşlarına bakarak epey mahcup olurdu doğrusu.)
Protokol konuşmaları, dilek-temenniler ve müzakereler bir yana, Türkiye’den Kırgızistan’a kadar uzanan geniş coğrafyada, toplantıya katılan isimlerin şahsında temsil edilen tarihî, dinî ve kültürel derinlik gerçekten baş döndürücü ve kuşatıcı bir haritayı işaretliyor. Bu derinliği tahayyül etmeye çalıştığınızda, İslâm tarihinin neredeyse bütün büyük şahsiyetlerinin gözünüzün önünden sırasıyla geçtiğini görüyorsunuz: Osmanlı mirasıyla Timurlu mirası el ele veriyor, Emir Sultan’la Şemsu’l-Eimme Serahsî buluşuyor, İmam Buhârî’den İmam Mâturîdî’ye, Şâh-ı Nakşibend’den Necmeddin Kübrâ’ya, Uluğ Bey’den Fahreddîn Râzî’ye bütün meşâhir geçit resmine katılıyor.
Salon toplantılarının ötesinde, coğrafyaya bu pencereden bakınca, akıllardaki soru aynı: Bu olağanüstü birikim ve potansiyeli hayata geçirmek ve ortak bir kuvvete dönüştürmek için neler yapmalı? Kanaatimce, içinden geçtiğimiz zamanda yerine getirilmesi gereken en önemli vazifelerden biri, bu soruyu gündemin ilk sırasına taşıyarak hiç durmadan çalışmak olmalı.
Haftanın en kapsamlı ve ikinci zirvesinde ise, İslâm İşbirliği Teşkilâtı’na üye 57 ülke ile Arap Birliği bünyesindeki 22 ülkenin devlet ve hükümet başkanları buluştu. Toplantının gerekçesi İsrail’in geçtiğimiz hafta Katar’ın başkenti Doha’ya düzenlediği saldırıydı. Hal böyle olunca, ana gündem İsrail işgali ve bölgemizde meydana getirdiği yıkımdı.
Yine burada da protokol konuşmalarını, dilek-temennileri ve müzakereleri bir yana bırakarak salona baktığımızda, bu defa İslâm coğrafyasının siyasî, ekonomik ve askerî sahalarda elinde tuttuğu üstünlük üzerinden bir okuma yapmak mümkün. Petrolden doğalgaza, jeo-stratejik avantajlardan nüfus ve iş gücüne, Doha’da bir araya gelen liderlerin temsil ettiği potansiyel, dünya sistemini baştanbaşa ve yeniden inşa edecek bir enerjiyi açığa çıkarmaya aday. Müslümanlar, Batı’ya ve dünyanın bütün emperyalist odaklarına her anlamda diz çöktürecek bütün kozlara sahipler.
“Bu olağanüstü enerjiyi hayata geçirmek ve ortak bir kuvvete dönüştürmek için neler yapmalı?” sorusunun cevabı ise -hepimizin bildiği- can yakıcı iç çekişmeleri, rekabetleri ve menfaat çatışmalarını içeriyor.
Tarih, benzer kısır döngülerden çıkışın, ancak demir yumruklu bir liderin veya devletin, diğerlerini (kendi cephesindeki dindaşlarını ve kardeşlerini) cebren zapturapt altına alarak ortalığa nizamat vermesiyle mümkün olabildiğini gösteriyor. Alternatif senaryoda yine kurtuluş var, ama çok uzun süren dağılmaların, bozulma ve parçalanmaların sonunda. Her hâlükârda, diriliş yolunda acısız bir reçete yok.
Bakalım, bizim şahit olduğumuz zaman diliminde, tarih hangi yönde tekerrür edecek?
Fransız parmağı
04:0020/09/2025, Cumartesi
Suriye’de Baas rejiminin bir dönem en kilit adamlarından biri olan General Menaf Tlas (veya Talas), geçtiğimiz hafta Paris’te düzenlenen bir toplantıda yaptığı konuşmayla dikkatleri üzerine çekti. Konuşmanın içeriğinden söz etmeden evvel, Menaf ve babası Mustafa Tlas’ın kim olduklarını yeniden hatırlayalım:
1932’de Humus yakınlarındaki Rastan kasabasında Sünnî bir ailenin oğlu olarak dünyaya gelen Mustafa Tlas, daha kurulur kurulmaz 1947’de Baas Partisi’ne üye olmuştu. 1963’te Baas’ın Suriye’de iktidarı ele geçirdiği askerî darbeye aktif biçimde katıldıktan sonra, ülkenin orta kesiminden sorumlu komutanlığa getirildi. Hâfız Esed’le kader ortaklığı yapan Tlas, 1970’teki Baas içi darbede “doğru” yerde konumlanmasının ödülünü aldı: 1972’de savunma bakanlığına atandı; 2004’e kadar, tam 32 yıl boyunca bu görevde kaldı. Suriye muhalefetinin vahşi biçimde bastırıldığı 1980 ve 1982 olaylarında kritik bir rol oynayan Mustafa Tlas, Hâfız Esed’in 2000’deki ölümünün ardından oğlu Beşşâr’ın devlet başkanlığı koltuğuna oturmasında birinci derecede etkili oldu. Ordunun Beşşâr Esed’i benimsemesini sağlayan Tlas, oğlu Menaf’ı da etkili bir pozisyona getirdikten sonra köşesine çekildi.
Arap Baharı’nın kıvılcımları Suriye’ye sıçradığında, epey pragmatist bir tavırla Suriye’den ayrılarak Fransa’nın başkenti Paris’e giden ve yıllardır orada yaşayan kızının yanına yerleşen Mustafa Tlas, hadiselerin Baas iktidarını hangi istikamete sürükleyeceğini görecek kadar tecrübeliydi. Rejimin halka uyguladığı mezalimin ana aktörlerinden biri olarak sessizliğe bürünen Tlas, oğulları Menaf ve Firas’ı muhalif cepheye katılmaları konusunda teşvik etti. Menaf Tlas, 2012’nin temmuzunda “firar” ederek önce Türkiye’ye geldi, ardından Paris’teki babasının yanına geçti.
“Beşşâr Esed’in çocukluk arkadaşı bile muhaliflere katıldı” başlıklarıyla dünya basınında epey sükse yapan ve her mikrofona konuşan Menaf Tlas’ın adı, o zamanlar “geçiş döneminde Suriye devlet başkanlığı için en uygun aday” olarak bile anılıyordu. Oysa Menaf, tıpkı babası gibi, Baas döneminde işlediği veya işlenmesine ortak olduğu hiçbir günahtan kamu huzurunda tevbe ve rücu etmiş değildi. Hatta 2017’de verdiği bir röportajda “Babam, 1982 Hama olaylarından hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz. Kararları o vermedi. Süreçteki rolü çok kısıtlıydı” diyebilmişti. Dolayısıyla Menaf’ın yaptığı bir tevbe değil, tümüyle fırsatçılıktı.
Son birkaç yıldır sesini hiç duymadığımız Menaf Tlas, nihayet 13 Eylül Cumartesi günü Paris Siyasi Bilimler Akademisi’nde Suriyeli, Lübnanlı ve Fransız dinleyicilere verdiği konferansta, Suriye’nin içinden geçmekte olduğu sürece dair değerlendirmelerde bulundu. Tlas’ın konuşmasındaki en ilgi çekici kısım şurasıydı:
“Bütün grupları temsil edecek, ulusal ve seküler bir askerî konsey kurulursa, Suriye’nin şu anda karşı karşıya bulunduğu problemlerin yüzde 90’ı ortadan kalkar. Eski orduya mensup binlerce askerle ve subayla temas halindeyim. Ayrıca Suriye Demokratik Güçleri, Lazkiye sahil bölgesi ve Süveydâ’dan birçok isimle görüşüyorum. Herkes, böyle bir konseye katılmaya hazır. Devlet başkanının yetkilerinden bir kısmının, bahsettiğim konseye aktarılması gerekiyor. Böylece, otoriter yönetimden kurallı bir devlet yönetimine geçiş sağlanacaktır. Suriye ordusu da kesinlikle toplumsal çeşitliliğe saygı duyacak seküler bir doktrini takip etmelidir. Ben siyaset veya iktidar derdinde değilim. Sadece Suriye’de devlet kurumlarının adalet ve güvenlik esasına dayalı olarak tekrar inşasını istiyorum.”
Menaf Tlas’ın sözleri Suriye’nin mevcut şartlarında zaten abes. Bir de üstüne, kendisinin Baas rejiminin halka en ağır mezalimi reva gördüğü dönemlerdeki rolünü düşündüğümüzde, böyle “siyaset dehası” pozlarına bürünmesi hepten gülünç ve trajik. Ancak Tlas’ın tek başına ve öylesine konuştuğunu da düşünmemek gerekiyor. Fransa’nın eski manda toprakları Lübnan ve Suriye’yle alakasını hiç kesmediği akılda tutulursa, Tlas’ın “Ahmed Şara’nın geçici yönetiminden sonra ülkeyi omuzlayacak tecrübeli lider adayı” gibi bir vazife için sahneye sürülmesi gayet mümkün.
Fransa böyle zayıf bir ata oynar mı? Oynar. Neden oynamasın? Can çıkar, huy çıkmaz.
.
Camp David çıkmazı
04:0024/09/2025, Çarşamba
G: 24/09/2025, Çarşamba
69
Sonraki haber
Taha Kılınç
ABD merkezli online medya platformu Axios’un geçtiğimiz günlerde yayınladığı bir haber, İsrail’le Mısır arasında bir süredir yaşanmakta olan krizin gittikçe derinleştiğini ortaya koydu. Habere göre: Mısır ordusunun Sina Yarımadası’ndaki etkinliğinden rahatsız olan İsrail hükümeti, konuyu önce Kahire’deki muhataplarıyla çözmeye çalıştı; ancak ikili müzakerelerde herhangi bir ilerleme sağlanamayınca, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Amerikan yönetimine başvurarak Mısır’ın “dizginlenmesini” istedi. Mısır’ın, 1979’da imzalanan ve Sina’daki Mısır askerî varlığını sembolik bir düzeye indiren Camp David Anlaşması’nı ihlal ettiğini savunan İsrailli yetkililer, bölgede uçak pistlerinin askerî amaçlar doğrultusunda kullanılmak üzere genişletildiğini ve füze depolamak için yeraltı tesislerinin inşa edildiğini belirtti.
Axios’un haberinin gündem olması üzerine oldukça sert bir açıklama yayınlayan Mısır yönetimi, hem İsrail’in Gazze’deki “saldırgan ve vahşi imha savaşı”nı kınadı hem de Camp David’in ihlal edildiği yönündeki eleştirileri reddetti. (Ancak birkaç saat sonra, bu açıklama geri çekilip yerine daha yumuşak bir metin paylaşıldı. Yeni metinde Gazze’de yaşananların “İsrail’in genişleyen askerî operasyonları” şeklinde tanımlanması özellikle dikkat çekiciydi.)
İsrail’le Mısır arasında, Gazze’deki Filistinlilerin Sina’ya tehciri tartışması bağlamında somut anlaşmazlıkların yaşandığı biliniyor. Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah Sisi, Gazzelilerin sürgün edilmesine karşı olduklarını farklı platformlarda defalarca tekrarlarken, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da yakın dönemde yaptığı bir açıklamada “Gazze’den ayrılmak her Filistinlinin hakkıdır. Ben çıkış için Refah’ı açarım ama Mısır bu kapıyı derhal kapacaktır” diyerek, Gazze’de İsrail’in işlediği soykırımın vebalini Mısırlı muhataplarının omzuna yıkmaya çalışmıştı.
İki ülke böyle karşılıklı geriledursun, bugünü anlama adına geçmişe doğru kısa bir yolculuk yapalım:
Mısır gibi güçlü bir Arap ülkesinin İsrail’e karşı elini-kolunu bağlayan ve onu Amerikan yardımlarına muhtaç durumda bırakan Camp David Anlaşması, 1979’da dönemin Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Enver Sedat’la İsrail Başbakanı Menahem Begin arasında imzalandı. 1948, 1967 ve 1973’te İsrail’le savaşan Mısır, Sedat’ın Ortadoğu’ya pragmatist yaklaşımı çerçevesinde, birden bire İsrail’le “dost” oluvermişti. Anlaşmayla İsrail, 1967’de işgal ettiği Sina Yarımadası’ndan çekilmiş, Mısır da bunun karşılığında Filistin meselesinde tamamen tarafsız bir çizgiye dönmüştü. Arap dünyasındaki en büyük ve en güçlü düşmanını böylece saf dışı bırakan İsrail, 1982’de Lübnan’ı fiilen işgal ederken, güneyinden kendisine herhangi bir saldırının yapılmayacağından emindi. Bu arada, Enver Sedat, attığı imzanın karşılığında, 6 Ekim 1981 günü başkomutanı olduğu orduya mensup bir yüzbaşının kurşunlarıyla can vermişti.
İsrail’i Ortadoğu’da daha da azgın ve pervasız hale getiren Camp David Anlaşması, Mısır’a hiçbir şey kazandırmadı, aksine sürekli kaybettirdi. Bugün de kaybettiriyor. Camp David, Mısır ve Ortadoğu için kelimenin tam anlamıyla bir çıkmaz sokak. Üzerine düşen hiçbir sorumluluğu yerine getirmeden sürekli muhataplarını provoke etmeye odaklanan İsrail’in hadsizliği, Mısırlı yetkilileri Camp David’i yeniden değerlendirmeye zorlamalıdır.
Üstelik Ortadoğu ve dünya giderek değişiyor. İsrail’e karşı evrensel bir cephe oluşuyor. Bütün ülkelerde Siyonizm ve İsrail karşıtı damar güçleniyor. Eski statükoların artık tamamen çöpe atılacağı yepyeni zamanlara doğru yelken açıyor insanlık. Siyonizm’e ve İsrail’e yönelik bu köklü ve haklı öfke bundan sonra asla azalmayacak, aksine cesaret bularak derinleşecek ve yaygınlaşacak. Ömrü olanlar, Yahudilerin İsrailli ve Siyonist olmaktan utanacakları, gittikleri her yerden kovulup atılacakları ve kimsenin kendileriyle yan yana durmak bile istemeyeceği zamanları görecek.
İslâm dünyasındaki ülkeler, İsrail’le ilişkilerini bu bakımdan tekrar düşünmek ve geç olmadan bazı hayatî kararları almak mecburiyetinde. Kaybedilen bunca vakit ve ödenen nice bedel artık yeter.
Başmüftü’nün ardından…
04:0027/09/2025, Cumartesi
Suudi Arabistan Başmüftüsü Abdulaziz Âl-i Şeyh, 82 yaşında hayatını kaybetti. Kendisinden ve ülke siyaseti içindeki mevkiinden söz etmeden evvel, müftülük makamının tarihçesini ve önceki müftüleri hatırlayalım:
Suudi Arabistan Krallığı’nın kurucusu Abdulaziz bin Abdurrahman, 1932’de resmen bağımsızlığını ilân ettiği devletini, iki temel üzerine bina etmişti: Kendi ailesi (Âl-i Suûd) ve onu destekleyen kabilelerle, siyasete dinî dayanak sağlayan ulema sınıfı. İngilizlerin lojistik yardımıyla 1925’te Hicaz’ı ele geçirdikten sonra Arap Yarımadası’nda gücünü sağlamlaştıran Kral Abdulaziz, kılıç kuvvetiyle iktidarının sınırını çizerken, halk tabanındaki meşruiyetinin temin edilmesi işini de ulemaya devretmişti. “Vehhâbilik”in kendisine nispet edildiği Muhammed bin Abdilvehhâb’ın (1703-1792) izinden giden ulema sınıfı, Kral’a tam itaat karşılığında, Suudi Arabistan’da böylece devletin iki ayağından birini teşkil etti.
Eğitim sisteminden ülkedeki dinî hayatın pratiklerine kadar, devletin halka dönük yüzündeki her şeyin kontrolü, ulema sınıfına emanet edilmişti. Ancak şu üç alanda hüküm vermek, sorulmadıkça yorum yapmak ve karar almak, ulemanın yetkisinin dışındaydı: 1) Uluslararası ilişkilerde atılan adımlar ve kurulan ittifaklar, 2) Petrol gelirlerinin nereye ve nasıl sarf edileceği, 3) Kraliyet ailesinin özel yaşamı. Bunların dışında, bilhassa “kadın” ve “eğlence” sahası, Suudi ulemanın on yıllar boyunca tekeli kimseye bırakmadığı imtiyaz alanları olacaktı.
Kral Abdulaziz’in öldüğü yıl, 1953’te, Suudi Arabistan’da ilk kez “müftülük” makamı ihdas edildi. Bu kritik göreve getirilen ilk isim, Muhammed bin İbrahim Âl-i Şeyh idi. Müftü’nün adının sonundaki “Âl-i Şeyh” lakabı, kendisinin direkt olarak Muhammed bin Abdilvehhâb’ın soyundan geldiğini gösteriyordu. 1969’daki ölümüne kadar, kesintisiz olarak 16 yıl görevde bulunan Muhammed bin İbrahim, kendisinin döneminde ilk kız okullarının açılması ve eğitim hamleleriyle dikkat çekti. Yine bu dönemde, “Yüksek Ulema Konseyi” (Hey’etu Kibâri’l-Ulemâ) oluşturularak, ülkedeki önemli din adamları aynı çatı altında bir araya getirildi.
Suudi Arabistan’ın ikinci müftüsü, Riyad kökenli bir aileye mensup olan Abdulaziz bin Bâz’dı (1912-1999). Hocası Muhammed bin İbrahim’in ölümünden sonra vekâlet ettiği makama 1975’te resmen atanan Bin Bâz, yaklaşık 25 yıl kaldığı bu görevi sırasında, hem Suudi Arabistan içinde hem de Ortadoğu’da birbirinden kritik gelişmelere tanıklık etti. 1979’da yaşanan Kâbe Baskını sırasında Mescid-i Haram’da askerî operasyon düzenlenebilmesine yönelik verdiği fetva ile 1990’da Körfez Krizi’nde Suudi hükümetinin ABD ile ortaklaşa hareket etmesinin altını dinî yönden doldurduğu fetva, kendisine yönelik birçok eleştiriyi beraberinde getirdi. Özellikle Suudi hanedanına muhalif Selefî gruplar, Bin Bâz’ın duruşunu şiddetle tenkit ettiler. Öte yandan Bin Bâz, 1966’da Seyyid Kutub’un idamından sonra, Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdunnâsır’ı ağır şekilde eleştirdiği ünlü mektubuyla da akıllarda kaldı. Yine onun şahsî çabalarıyla, Mısır ve Suriye’deki baskıcı rejimlerden kaçan binlerce âlim ve siyasetçi, Suudi Arabistan’da kendilerine rahatça yer buldular, okullarda ve kamu kurumlarında istihdam edildiler.
Abdulaziz bin Bâz’ın ölümünden sonra göreve getirilen üçüncü müftü Abdulaziz Âl-i Şeyh, tıpkı ilk müftü gibi Muhammed bin Abdilvehhâb’ın soyundan gelen bir isimdi. 11 Eylül 2001 saldırıları ve sonrasında Suudi Arabistan’a, Selefî ideolojiye ve genel anlamda İslâm dünyasına yöneltilen eleştirilerle yüzleşmek durumunda kalan Müftü, siyasetin adımlarını çok yakından takip etmesiyle bilindi; kraliyet yönetiminin siyasî tercihlerine uygun bir performans sergiledi. 2004’te Şeyh Ahmed Yâsîn’in İsrail tarafından katledilmesini açıkça kınamış olmasına rağmen, 2011’den sonraki süreçte Hamas’a yönelik epey eleştirel bir tavır takındı mesela.
Kaderin garip bir cilvesiyle, Suudi Arabistan’ın şimdiye kadarki üç müftüsünün ortak bir özelliği vardı: Âmâ olmaları. Görme engellilik, elbette seçilmeleri için temel bir kriter değildi, ancak bu ilginç rastlantı, işgal ettikleri makamın belli meselelere karşı duruşunu özetleyen fiziksel bir işaret idi adeta.
Abdulaziz Âl-i Şeyh’in görevinin son yılları, Suudi Arabistan’da baş döndürücü gelişmelerin yaşandığı bir zaman dilimine denk düştü. Ulema sınıfının elinde tuttuğu imtiyazların tırpanlandığı ve toplumsal yasakların kaldırılmasıyla varlıklarının adeta boşa düştüğü bir dönemdi bu. Şimdi, koltuğa oturacak yeni başmüftü sade bir bürokrattan daha fazlası olmayacak.
Lefkoşa’ya mektup
04:001/10/2025, Çarşamba
G: 1/10/2025, Çarşamba
57
Sonraki haber
Taha Kılınç
“Sayın Denktaş,
Öncelikle sizleri saygıyla selamlıyorum. Siz, Hz. Peygamber’in süt teyzesi Ümmü Haram binti Milhan’a ev sahipliği yapan, bu sebeple de Müslümanların şuuraltında büyük ehemmiyet kazanmış bulunan mübarek bir beldenin önde gelen şahsiyetlerinden birisiniz. Bu mektubu yazma gayem, hem şahsınıza hem de memleketinize duyduğum ihtiramdır. Bendeniz Hindistan’da dünyaya gelmiş, ömrünü İslâmî ilimlere adamış ve Müslüman coğrafyanın birçok bölgesinde bulunmuş bir kişiyim. Diğer tüm milletlerin yanında, İslâm’a olan hizmetleri sebebiyle Türklere ayrı bir sevgim ve minnetim vardır. Kıbrıslı Türklere de aynı şekilde büyük muhabbet ve yakınlık hissediyorum.
Sayın Denktaş,
İslâmî eğitim, Müslüman bir beldenin bağımsızlığını ve karakterini koruyabilmesinin en başta gelen şartlarından biridir. Çocuklarımız eğer dinî bir eğitim almaz ve İslâm’la küçük yaşlarından itibaren hemhal olmazlarsa, ileride kendi köklerinden kopmuş bir cemiyet vücuda gelecektir. Kıbrıs’ta yaşayan Rumların eğitim müesseselerini inceleyiniz, Hristiyanlıkla iç içe geçmiş bir müfredat ve sistem bulacaksınız. Kıbrıslı Müslüman Türklerin de İslâm’la aynı şekilde kaynaşmasına şiddetle ihtiyaç vardır.
Sayın Denktaş,
Sizler Kıbrıs’ın idaresinde önemli vazifeler almış ve daha da alacak olan bir insansınız. Vakit geç olmadan, Kıbrıs’ta bir imam-hatip okulu tesis ediniz ve Müslüman çocukları buraya yönlendiriniz. Yine yükseköğrenim için bir ilahiyat fakültesi kurunuz. Kıbrıslı Müslüman gençler dinlerini en güzel şekilde öğrensinler, maneviyatlarını güçlendirsinler. Rumların saldırganlığına karşı yapılacak ilk şey, dinî ve millî şuuru güçlü bir cemiyet meydana getirmektir. Bunun da yolu, İslâm’ın öğrenilmesi ve yaşanmasından geçmektedir.
Selam, hürmet ve muhabbetlerimle efendim.”
Prof. Dr. İhsan Süreyya Sırma, 1970’lerde, hocası Prof. Dr. Muhammed Hamîdullah’ın Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanı Rauf Denktaş’a hitaben, Kıbrıs’ta imam hatip okullarının açılmasını tavsiye ettiği bir mektup yazdığını, ancak göndermediğini anlatır. Merhum Hamîdullah mektubu neden göndermemiştir veya kimden çekinmiştir, bilmiyoruz. Bu yazıyı yazmadan evvel, söz konusu mektubun diline ve üslubuna dair bilgi almak üzere İhsan Süreyya Hoca’yı aradım, ancak kendisi aradan geçen uzun yılların ardından metni çok net hatırlayamadığını ifade etti. Bu sebeple, yukarıdaki farazî metin tamamen bana ait. Hamîdullah Hoca da herhalde buna benzer şeyler yazmıştır diye düşünerek kurguladım.
Muhammed Hamîdullah’ın mektubu Lefkoşa’daki muhataplarına ulaşsaydı, Denktaş millî ve İslâmî eğitimin Kıbrıs’ın mayasına yapacağı katkıyı kavrayabilseydi ve 1970’lerden günümüze Kıbrıs’ın her şehrindeki çok sayıda imam hatip okulundan on binlerce talebe mezun olup Ada’nın hayatında görünür noktalarda vazife alsaydı neler olurdu? Herhalde bugün Kıbrıs’tan zaman zaman yansıyan bazı manzaraları görmezdik. Başörtüsü, ezan ve dinî eğitimle mücadeleyi hayatının amacı haline getirmiş insanlar, kamuoyu huzurunda böylesine pervasızca arzı endam edemezdi.
İlk kez 2008’de, Kıbrıs’ı baştan sona, en küçük köy ve kasabalarına varıncaya kadar adımlamıştım. O zaman camilerin çoğu kapalıydı. Kapısını ittirerek güçlükle açtığımız nice mabet ise namaz kılınabilecek durumda değildi. Sonraki her ziyaretimde manzaranın kademeli olarak değiştiğini, manevî anlamda ciddi bir restorasyon sürecine girildiğini gördüm. Ancak önceki on yılların ihmalleri öylesine derin yaralar açmıştı ki Kıbrıs’ın bağrında, dinî ve millî kimliğinden bihaber kitlelerin sesi çok gür çıkıyor, hepsi de yekvücut olmuş Ada’nın İslâmî bir renk kazanmaması için savaşıyordu.
Anlaşılıyor ki, Yunanların ve İngilizlerin ardından Siyonist Yahudilerin de gözüne kestirdiği Kıbrıs, bundan sonra bir de içerideki yabancılaşmış kitleyle mücadele etmek zorunda kalacak.
Şu anlaşılmalı: Türklük korunmak isteniyorsa, onun tek kalkanı ve sigortası İslâm’dır. İslâm olmadan Kıbrıs’ın Türk kimliğini savunmak ve korumak mümkün değildir. Ümit edelim ki, bu keskin hakikat net biçimde anlaşılsın ve telafisi mümkün olmayacak hatalara düşülmesin. Öbür türlü Kıbrıs’ın için “Vaktiyle Ada’da Müslüman Türkler de yaşamış…” şeklinde cümleler kurmak kaçınılmaz. Tarih, bu durumun sayısız örnekleriyle dopdolu maalesef.
Adım adım…
04:004/10/2025, Cumartesi
G: 4/10/2025, Cumartesi
52
Sonraki haber
Taha Kılınç
Mavi Marmara’ya İsrail işgal güçlerinin uluslararası sularda yaptığı baskın sırasında, dil öğrenimi için New York’taydım. Hadiseyi haber alır almaz, arkadaşlarla birlikte New York’un kalbi konumundaki Times Square’a koştuk ve orada toplanmakta olan kalabalığa katıldık. Protesto gösterisinde her milletten Müslümanın yanı sıra hatırı sayılır miktarda Amerikalı ve İsrail karşıtı Yahudi de yer alıyordu. Kaldığımız öğrenci evinde kartonlara İngilizce ve İbranice pankartlar yazmıştım; pankartları o Yahudilerle yan yana taşımıştık gösteride.
2010’da yaşanan Mavi Marmara olayı, Gazze’ye 2007’den itibaren İsrail tarafından dayatılan hava, kara ve deniz ablukasını yarmaya yönelik ilk ve en büyük teşebbüstü. Netice itibarıyla “başarılı” olamadı belki, ama sonrasında yaşanan gelişmeler açısından, Mavi Marmara’nın öncü bir rol oynadığı rahatlıkla ifade edilebilir.
Filistinliler açısından bakıldığında, Mavi Marmara’nın anlamı şuydu: “Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasından sonra, Türkler ilk kez Filistin için kanlarını ve canlarını verdiler.” Bu, o zamana kadar dile getirilen iddiaların ispatı ve verilen sözlerin tutulmasıydı aynı zamanda. Filistinliler, kıyılarına varamamış olsa da, Mavi Marmara’yı muhabbetle bağırlarına bastılar. Hatta Gazze Limanı’na Mavi Marmara şehitleri anısına bir anıt inşa edildi. İsrail’in 2023’ün kasımında, Gazze sahilinde ilk bombaladığı yerlerden biri bu anıttı işte. Siyonistler için de bir semboldü çünkü orası.
Aradan geçen 15 yılın ardından, bugün Gazze’ye uygulanan insanlık dışı ablukayı delmek için harekete geçen gemi sayısı tam 44’e ulaştı. Yolda kalan, motoru bozulan, mecburen seferden çekilen gemileri saymıyorum bile. Küresel Sumud Filosu’na dünyanın birçok ülkesinden yüzlerce insan iştirak ettiği için, ablukayı yarma harekâtı evrensel bir mahiyet kazandı. İsrail artık dünyanın dört bir yanında milyonlarca insanın katıldığı öfke tufanlarıyla karşı karşıya. Siyonist bir Yahudi olmanın adeta veba virüsü taşımakla eş değer sayılacağı günler ufukta. İsrail’in mevcut çıldırmış hükümeti bu durumu idrak edecek ferasetten yoksun, ancak tünelin ucunda ışıklar çoktan göründü. Sumud Filosu, bunun en somut göstergelerinden. Bu iş burada kalmayacak, daha kalabalık ve daha öfkeli biçimde devamı da gelecektir. Ömrü olan, bölgemizde çok sürpriz gelişmelere şahitlik edecektir.
Şu anda, kıymetli Ersin Çelik dostumuz başta olmak üzere, çok sayıda tanıdığımız, arkadaşımız, büyüğümüz İsrail işgal güçleri tarafından rehin tutuluyor. Ailelerinin de daha ilk andan itibaren dünyaya deklare ettiği gibi, onların bu cesur eylemlerinden dolayı gururluyuz. Kalbimiz selametleri adına küçük endişelerle çarpsa da, hepimiz adına göğüsledikleri bu büyük fedakârlık, onlara dünya-âhiret yetecek bir şerefi şimdiden bahşetti bile. Dileğimiz, en kısa zamanda salimen evlerine ve ailelerine kavuşmaları. Bütün duamız bunun için.
Kalabalıkları veya sivil inisiyatifle başlatılan eylemleri hiçbir şekilde küçümsememek gerekiyor. Bazen devletlerin şu veya bu sebeple girişemedikleri işler, halk kitlelerinin eliyle gerçekleşir. Hatta bazen, devletlerin ellerini uzatmamaları ve işe karışmamaları, neticenin selameti ve duruluğu açısından daha hayırlı bile olabilir. Sivil ve bağımsız irade, hiç azımsanmaması gereken bir güç doğurur. Sumud Filosu’nun hepimize gösterdiği bir başka hakikat bu.
Bütün dünyada Siyonizm ve İsrail karşıtı damar her boyutta güçleniyor ve derinleşiyor. Her şey adım adım ilerliyor. İsrail için çember daralıyor. İsrail’e yatırım yapan veya varlığını İsrail’e bağlayan yönetimler için de aynı şekilde geri sayım başladı. Bu yönetimlerin bazıları maalesef İslâm coğrafyasında. Onların da bir an önce manzarayı okuyup en doğru şekilde konumlanma ve istikametlerini düzeltme mecburiyetleri var. Yoksa patlayacak fırtınadan yakalarını sıyıramayacaklar.
Siyonistler bugünkü güçlerine bir günde erişmediler. Dolayısıyla gücün kaybı da hemen kolayca, akşamdan sabaha olmayacaktır. Ancak ivme başlamıştır. Gözü olana, gün ışımıştır. Bu noktadan geri dönüş artık yoktur.
Eski ve yeni
04:008/10/2025, Çarşamba
G: 8/10/2025, Çarşamba
40
Sonraki haber
Taha Kılınç
Lübnan’da yerleşik Ortodoks Hristiyan Sursuk ailesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Filistin’in kuzeyinde devasa araziler satın almıştı. Ellerinde tuttukları muazzam servet sebebiyle “Doğu’nun Rothschild’ları” olarak ünlenen aile, 1880’lerden itibaren bu arazileri Siyonistlere satmaya başladı. Bugünkü Hayfâ ve civarında yüzlerce köy ve toplamda on binlerce sakini, böylece el değiştirdi. Köyler, içinde yaşayan ve “maraba” usulü çalışan Filistinli işçi ve çiftçilerle birlikte satılmış oluyordu. Sultan II. Abdülhamid, sahadan kendisine gelen raporlar doğrultusunda, Ortodoks Hristiyanlarla Siyonist Yahudiler arasındaki bu değiş tokuşu engellemeye çalışsa da, devletin gücünün giderek azalması ve İstanbul’dan ta Filistin’i kontrol etmenin pratik zorlukları sebebiyle, süreç durdurulamadı.
Sultan’ın 1909’da devrilmesinin ardından, İttihad ve Terakkî idaresi döneminde toprak devri bağlamındaki Hristiyan-Yahudi ittifakı derinleşti. Dönemin Arap yerel yöneticileri, kendi imkânlarıyla Siyonistlerin arazi alımlarının önüne geçmeye çabalıyordu. 1911’de, günümüzde İsrail’in Afula şehrinin yer aldığı geniş arazi Sursuklar tarafından Siyonistlere satılınca, Nâsıra Kaymakamı Şukrî el-Aselî, satış için gereken nihaî ve resmî onayı vermeyi reddetti. Ancak dönemin siyasî şartları gereği, devir teslim yine de gerçekleşti.
1868’de, oldukça zengin ve köklü bir ailenin oğlu olarak Şam’da dünyaya gelen Şukrî el-Aselî, Osmanlı bürokrasisinin seçkin üyeleri olarak Suriye’de (o dönemde Lübnan dâhil) yüksek mevkilerde görev yapan babasının ve dedesinin izinden gitmişti. Hukuk eğitimini İstanbul’da tamamladığı için mükemmel seviyede Türkçe konuşan Aselî, Nâsıra’da yaşananların ardından kaymakamlık vazifesinden istifa ederek Meclis-i Mebûsan’a seçildi. Görev yaptığı yaklaşık iki yıllık süre boyunca İttihad ve Terakkî’nin Arap coğrafyasına yönelik politikalarına karşı eleştirel bir tutum benimseyen Aselî, bir Arap olarak Osmanlı İmparatorluğu çatısı altında yaşamak konusunda ise herhangi bir şikâyet taşımıyordu. Aselî, mevcut Osmanlı idaresini, Filistin topraklarında giderek genişlemekte olan Siyonist Yahudi varlığı karşısında kararlı adımlar atmamakla suçluyordu.
Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde, Cemal Paşa’nın Arap milliyetçiliğine yönelik öfkesinin muhataplarından biri de Şukrî el-Aselî oldu. Alelacele kurulan askerî mahkeme, aleyhinde hiçbir delil bulunamadığı halde, Aselî’yi “Fransızlarla temas kurmak” ve “Arapçı yapılanmalarla iltisak” suçlamalarıyla idam cezasına çarptırdı. Enver Paşa ve dönemin etkili Arap entelektüellerinden Emîr Şekîb Arslan’ın affedilmesi yönündeki ısrarlı taleplerine rağmen, Şukrî el-Aselî ve beraberindeki Arap milliyetçileri 6 Mayıs 1916 günü Şam’ın merkezindeki Merce Meydanı’nda asılarak idam edildi.
Fransız mandası döneminden itibaren, Merce’nin adı “Sâhatu’ş-Şuhedâ”ya dönüştü. Yani “Şehitler Meydanı”. Meydan, sonraki yıllarda üç farklı çevreden üç farklı ismin idamına daha tanıklık etti: 1926’nın başında, bir yıl evvel Fransızlara karşı kapsamlı bir halk ayaklanması başlatan Hasan Harrât’ın gencecik oğlu Fahrî… 16 Aralık 1946’da, sahte peygamberlik iddiasıyla ortalığı karıştıran Nusayrî kökenli Selmân Murşid… 18 Mayıs 1965’te, İsrail için ajanlık yaparken enselenen Yahudi Eli Cohen, burada asıldılar.
2001’de ilk kez Suriye’ye gittiğimde, Merce Meydanı’na artık “Şehitler Meydanı” denmiyordu. Resmî belgelerde adı anılsa da, halkın dilinden ve hafızasından çoktan silinmişti. Sonraki süreçte Suriye-Türkiye ilişkileri zirve noktasına ulaştığında, “6 Mayıs Şehitler Günü” anmaları yürürlükten kaldırıldı; bilahare ilişkiler kötüleşince “Suriye Kasabı” Cemal Paşa ve icraatları yeniden tedavüle sokuldu.
Birkaç gün önce, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın imzasıyla yayınlanan yönetmelik uyarınca, 6 Mayıs’ın resmî tatil olmaktan çıkarıldığını okuduğumda, aklıma Merce Meydanı’nın serencâmı geldi. Meydanın ve çağrıştırdığı hatıraların, artık dönem dönem farklı istikametlere çekiştirilen siyasî birer malzeme olmaktan çıkarılması çok olumlu bir gelişme. Arap milliyetçileri karara elbette ateş püskürüyor. Hatta yeni Suriye yönetiminin Türkiye’nin “emir eri” olduğu yönünde tahrik dolu paylaşımlar yapan çok. Ne olursa olsun, dünün tortularının teker teker ortadan kaldırılması iyiye işaret.
Şimdi sırada, Suriye’deki okul müfredatının ve tarih kitaplarının yeniden ve müştereken yazılması var. Mazideki her bir şahsiyeti, olması gereken yere koyarak. Bu, zor bir iş, hiç şüphesiz. Ama imkânsız değil.
Fas’ta ne oldu?
04:0011/10/2025, Cumartesi
G: 11/10/2025, Cumartesi
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Bu yazıyı geçtiğimiz hafta yazsaydım, başlık şu şekilde olacaktı: Fas’ta neler oluyor? Birkaç gün devam eden sokak protestoları, mikrofonlara konuşan aktivistler, sağlık ve eğitim alanında reform talepleri, bazı şehirlerde kısmen ateşe verilen kamu binaları, tutuklamalar… Yazı sırası Fas’a gelinceye kadar olaylar -polis zoruyla da olsa- duruldu bile. Bölgeyi dikkatle izleyenler, Fas gibi bir ülkede böylesi hadiselerin fazla büyümeden sönümleneceğini zaten tahmin ediyordu.
Mağrib coğrafyasının en batı ucunda, Atlas Okyanusu’yla Akdeniz arasında uzanan, hem Afrika içleriyle hem de Avrupa’yla güçlü bağlantıları bulunan Fas, İslâm dünyasının en sıra dışı ülkelerinden biri. Turistik açıdan dikkat çekici ve otantik, sosyal açıdan hareketli ve renkli, siyasî açıdan da kendine has dengelerle ayakta duran bir ülkeden söz ediyoruz.
Soyları Hz. Hasan’a, dolayısıyla da Hz. Peygamber’e dayanan Fas kralları, halk kitleleri üzerinde ciddi bir etkiye ve ağırlığa sahip. 1600’lü yılların ilk yarısında kurulan mevcut hanedan, yüz yıllar içindeki dönüşümlere ve modern zamanın rüzgarlarıyla taşınan yeni düşüncelere rağmen, hâlâ halk tarafından büyük saygı görüyor. Elbette, söz konusu saygının tabana yayılmasının arka planında, dinî grupların devletle geliştirdiği menfaat odaklı ilişkilerden camilerin mutlak biçimde kontrol altında tutulmasına, ülke çapına yayılan muhbir ağından polise tanınan geniş yetkilere kadar, devlet tarafından ustalıkla idare edilen bir dizi enstrüman bulunuyor.
Kraliyet yönetimi, halkla teması sıkı tutma adına, dindarlık gösterilerini de özellikle ihmal etmiyor. Bu bağlamda Fas’ın her şehrine serpiştirilmiş durumdaki tekke, zaviye ve dergâhların cömert biçimde desteklenmesi, Mevlid-i Nebî gibi vesilelerle hanedan üyelerinin camilerde boy göstermesi, kameralar önünde eda edilen teravih ve bayram namazları, Ramazan ayında kralın huzurunda icra edilen dinî dersler (mevcut Kral VI. Muhammed’in babası II. Hasan’a nispetle “Durûs-u Haseniyye” adı verilen bu oturumlar, Osmanlı’daki huzur dersleriyle aynıdır), kralın kurban bayramlarında kurbanını bizzat kesmesi türünden çok sayıda seremoni, halk nezdinde hatırı sayılır bir tesir meydana getiriyor.
Kralın odağında yer aldığı yönetici elit “Mahzen” adıyla biliniyor. Bir tür “derin devlet” olarak da tanımlanabilecek olan bu yapılanma, Fas’ta idareyi elinde tutan esas sınıf. Siyaset, ekonomi, dış politika, ülke içindeki uygulamalar ve daha birçok konuda Mahzen, karar verici konumda. Sözde parlamento, siyasî partiler -hatta muhalefet-, seçimler ve bilumum “meşruti monarşi” unsurları görünürde mevcut. Ancak son söz kral ve Mahzen’de.
Fas kralları ülkeyi idare etmekte ve kitleyle iletişimde son derece ustalık kazandıkları için, tepki çekecek “pis” işleri hükümete, başbakanlara veya bakanlara yaptırmayı tercih ediyor. Böylece bütün öfke hükümete ve üyelerine yönelirken, kral yine “âkil lider” ve “anlaşmazlıklarda hakem” sıfatıyla sahnede kendisine kolaylıkla yer açabiliyor. Örneğin, 22 Aralık 2020 günü başkent Rabat’ta akdedilen, Fas’la İsrail arasında tam normalleşme ve diplomatik münasebetlerin tüm boyutlarıyla tesisine dair anlaşmaya, Fas adına dönemin Başbakanı Saadeddîn Osmanî imza atmıştı. Berberî etnik kökene sahip Osmanî, “İslâmcı” Adalet ve Kalkınma Partisi adına hükümete başkanlık ediyordu. Kral VI. Muhammed, İsrail’in Fas tarafından resmen tanındığı anlaşmanın imzalanmasını Osmanî’ye havale ederek, İslâmcı kanadın o zamana kadar yüksek sesle dile getirdiği bütün iddiaları tek kalemde etkisizleştirmişti. Osmanî bilahare görevden ayrılmak durumunda kaldı; Kral da onun yerine Mahzen’in has üyelerinden, milyarder iş adamı Aziz Ahnuş’u getirdi.
Fas politik arenasının bu denklemleri içinde, Kral’ın Paris’te çekilen birtakım videoları, Kraliyet ailesinin özel yaşamı veya sâbık Kraliçe Lalla Selmâ Bennânî’nin niçin kocasından boşanarak inzivaya çekildiği gibi konular, sıradan halkın gündemini ve hanedana duyduğu güveni etkileyecek ciddi sarsıntılara dönüş(e)miyor.
Sağlığının hızla bozulmakta olduğu bilinen Kral’ın yerini oğlu Mûlay Hasan alacak ve veliaht prens “III. Hasan” namıyla tahta oturacak. 2003 doğumlu genç kralın, dedesinin ve babasının sağlamlaştırdığı sistemi ustalıkla yönetip yönetemeyeceğini ise zaman gösterecek.
Kahramanları ziyaret
04:0015/10/2025, Çarşamba
G: 15/10/2025, Çarşamba
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz hafta, çarşambadan pazara kadar Suriye’deydim. Yanımda üç kıymetli dostum daha vardı. En kuzeyden en güneye, hazırladığımız bir rota dâhilinde adım adım ilerledik. Seyahat bittiğinde, uğradığımız durakları düşününce şu cümleyi kurdum: “İslâm tarihinin kahramanlarını ziyaret etmişiz.” Gerçekten de, kabirleri başında durup hikâyelerini konuştuğumuz şahsiyetlerin tamamına yakınını neredeyse ta ilkokuldan itibaren duyuyorduk. Hepsinin Suriye topraklarında cem olması da, Bilâdüşşâm’ın bereketine işaretti.
İstanbul’dan Gaziantep’e kadar uçakla geldikten sonra, seyahatimize karayoluyla devam ettik; Öncüpınar Sınır Kapısı’ndan Suriye’ye girdik. İlk durağımız, Azez’de Suriye’nin ilk astronotu Muhammed Ahmed Fâris’in kabriydi. 1987’de uzaya çıkan Fâris, bu tecrübenin ardından albay rütbesiyle Suriye hava kuvvetlerinde de görev almıştı. 2011’de başlayan halk ayaklanması sırasında muhaliflere katılan Fâris, daha sonra Türkiye’ye geldi. 19 Nisan 2024’de geçirdiği kalp krizi sonucu vefat ettiği için, Baas rejiminin devrildiği günleri göremedi.
Azez’den sonra, yanık sesiyle söylediği marşlar bugün hâlâ dillerde olan “Devrimin Bülbülü” unvanlı Abdulbâsit Sârût’u ziyaret ettik. Sârût’un İdlib’in Dânâ kasabasındaki kabrini bulmak hiç zor olmadı. Yerini sorduğumuz herkes, özellikle de çocuklar ve gençler, saniye bile tereddüt etmeden gösterdiler. Azez’de Muhammed Fâris’in kabrine de aynı şekilde kolayca ulaşmıştık. Suriyeli genç neslin kahramanlarının varlığından böylesine canlı biçimde haberdar olması bize hem sevinç hem de umut verdi.
Güneye doğru ilerlerken, Maarratu’n-Nu’mân’da “Beşinci Raşid Halife” Ömer bin Abdülaziz’in mütevazı kabri, bizi derinden etkiledi. 717-720 arasında sadece üç yıl Emevî tahtında oturmasına rağmen, kıyamete kadar Müslüman sinelerde yer edecek derecede etkili bir şahsiyet Ömer bin Abdülaziz. Tıpkı büyük dedesi Hz. Ömer gibi.
Hama ve Humus’u dönüş güzergâhımıza bırakarak Şâm-ı Şerîf’e kadar indik. Her açıdan, İslâm coğrafyasının umman şehirlerinden birindeydik artık. Tamamına yakını birbirine yürüme mesafesinde bulunan şu zevata bakın ve derinliği anlayın: Salahaddîn Eyyûbî, Zâhir Baybars, Nûreddîn Zengî, Bilâl-i Habeşî, Hz. Hafsa, Muâviye bin Ebî Süfyân, Sultan Vahideddin, Hâfız İbn Kesîr, İbn Kayyim el-Cevziyye, İbn Teymiyye, Muhyiddîn İbn Arabî, Abdulkâdir Cezâyirî, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî… Bunlara ilaveten sayısız muasır ve müessir şahsiyet… Şam’ın sinesi öylesine dolu ki, sadece kabirleri dolaşarak bile İslâm tarihini en başından günümüze okuya-bilirsiniz. Şimdi yollar giderek açıldığına göre, “kabir rotası” merkezli seyahatler için de tavsiyelerde bulunmuş olayım.
Şam’da kaldığımız günlerden birini güneye ayırdık. Nevâ’da İmam Nevevî’yi, Derâ’da 2011’de ayaklanmanın başlangıç noktasını teşkil eden Câmiu’l-Umerî’yi ve Cîze köyünde Hamza el-Hatîb’in kabrini ziyaret ettik. 13 yaşında Baas rejimi tarafından korkunç biçimde şehit edilen minik Hamza, öyküsüyle bize hem hüzün hem de azim verdi. Ziyaretimizin en güzel tarafı, Hamza’nın evinde annesi Semîra Hanım, amcaları ve kuzenleriyle tanışmak oldu. Hamza’nın duvardaki fotoğrafının altında doyumsuz bir sohbet yaptık. Bizi sanki yıllardır tanıyormuşçasına muhabbetle ve samimiyetle ağırladılar. Hamza’nın şehadeti ve sonrasında yaşananları ayrıntılı biçimde anlattılar. Ayrılırken “Hamza’yı evlatlarınıza anlatın. Onu unutmayın ve unutturmayın” dediler. Hamzacığı nasıl unutalım?
Kuzeye doğru dönüş yolunda Meyselûn’da yatan Yûsuf el-Azme’yi uzaktan selamladık. 1920’de Fransızlara karşı verilen son savaşın komutanı olan Yûsuf, dağılışına kadar Osmanlı’ya bağlı kalmış bir vatanperverdi. Humus’a doğru geçerken, Deyr Atiyye’de Prof. Dr. Vehbe Zuhaylî’yi andık. Baas’ın demir pençeleri altında, sessiz sedasız işine bakan, eser ve insan telif etmeye odaklanmış bir gizli kahramandı Zuhaylî.
Humus’taki molamız, sadece Hâlid bin Velîd içindi. Osmanlı döneminde inşa edilen, savaş sırasında rejim tarafından bombalandıktan sonra onarılan bir caminin içinde, Hz. Ömer’in oğlu Ubeydullah’la karşı karşıya yatıyor Hâlid.
Seyahatimizin en etkileyici ve dokunaklı duraklarından biriyse, “Çağrı” ve “Çöl Aslanı - Ömer Muhtar” filmlerinin efsanevî yönetmeni Mustafa Akkâd’ın kabriydi. Türkiye’den buraya pek uğrayan olmadığından, Akkâd’ı ziyaret ve onun Halep’te medfun olduğu bilgisini ilan, bir nevi vazifeydi benim için. Keşke Akkâd, planladığı ve çok istediği İstanbul’un fethi konulu o filmi çekebilseydi…
Suriye izlenimlerim kabirlerden ibaret değil elbette. Ülkenin içeriden manzarasına dair detaylar, nasipse cumartesi yazısında.
Suriye’nin ahvali
04:0018/10/2025, Cumartesi
G: 18/10/2025, Cumartesi
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Baas rejiminin devrilmesinin devrilmesinden bu yana Suriye’ye yaptığım dördüncü ziyaretti geçen haftaki. İlki, “fethin” mutluluk ve coşkusu içinde, 2024’ün aralık ayındaydı. Sonra, 23 Ocak 2025 günü Türk Havayolları’nın uzun bir aranın ardından Şam’a yeniden başlattığı uçak seferlerinin ilkinde hazır bulundum. Üçüncü olarak, Ramazan ayında bazı program çekimleri için Şam’daydım.
İlk sefer Cilvegözü sınır kapısından özel izinle geçmiş, İdlib’den güneye inmiştik. Ramazan ayındaki ziyaretimde İstanbul’dan Beyrut’a uçakla gidip devamında kara yolculuğu yapmıştım. Geçen haftaki seyahatte ise Gaziantep-Kilis-Öncüpınar üzerinden kuzey-güney istikametinde bütün Suriye’yi kat etmiş oldum. Dolayısıyla dört farklı seferde, ağır ve korkunç bir savaştan çıkan ve ayakları üzerinde durmaya çalışan bir ülkenin emekleme aşamalarına farklı açılardan tanıklık etmiştim.
Geçtiğimiz haftaki Suriye ziyaretim sırasında dikkatimi çeken noktaları notlar halinde takdim etmek istiyorum:
Kara sınırından girişte, bilgisayar ve otomasyon sistemleri henüz oturmadığından, işlemler hâlâ eski usul, kâğıt-kalemle hallediliyor. Suriyeli görevlilerin son derece kibar ve yardımsever olduğunu söylemeliyim. Eski Suriye’nin Baas memur tipini de çok yakından tanıdığım için, aradaki fark şaşırtıcı ve sevindiriciydi.
Maarratu’n-Nu’mân’dan itibaren Şam’ın dış banliyölerine kadar, savaşın izleri zaman zaman bize eşlik etti. Suriye’de öylesine geniş enkaz alanları var ki, buraları yeniden ayağa kaldırmak hem vakit hem de çok ciddi bir sermaye istiyor.
Ziyaretimiz sırasında, Ömer bin Abdülaziz’in kabrinin yanı başına bir külliye inşa ediliyordu. Projeyi Ankara merkezli bir vakıf üstlenmiş. Bölgenin fizikî yapısı ve renkleriyle uyumlu bir binanın ortaya çıkması için dua ettik. Ve “Ömer bin Abdülaziz’in mütevazı kabrini mevcut haliyle keşke korusalar” temennimizi de tekrarladık sürekli.
Daha önceki gelişlerimde Şam ve diğer şehirlerdeki tarihî mekânların birçoğu henüz ziyarete kapalıydı. Şimdi herkesin görevinin başına döndüğünü, kapıların açıldığını, ilmî ve kültürel hayatın yeniden canlandığını gözlemledim. Emevî Camii’nin yanındaki Emir Çakmak Medresesi mesela, göz alıcı güzellikte, tekrar açılmıştı.
Şam’da bu defa çok sivil bir hayat buldum. Rutin kontrol noktaları ve güvenlik tedbirleri yine vardı, ancak önceki ziyaretlerimde gördüğüm, sokaklarda kamuflajla ve silahlarla gezen “devrimci” gençlerin artık belli bir nizam altına alındığı anlaşılıyordu.
Savaş enerji nakil hatlarını ve altyapıyı tümüyle harap ettiğinden dolayı, Suriye’nin bütün şehirlerinde elektrik ve su kesintileri devam ediyor. Jeneratör veya güneş enerjisi tesisatları yoluyla elektrik ihtiyacı giderilmeye çalışılsa da, Şam’da bile caddeler geceleri kapkaranlık. Sadece bu durum dahi, Suriye’nin yeni yönetiminin üstlendiği iş yükünün ağırlığını anlatmaya yeter.
Seyahatimizin son durağı Halep, Suriye’nin karşı karşıya bulunduğu handikapların en net biçimde okunduğu şehirdi. Halep’in kuzeyinde Eşrefiyye ve Şeyh Maksud semtleri, fiilen YPG işgali altında. Biz şehre ayak basmadan kısa süre önce bölgede çatışmalar çıkmış ve Halep merkezine bağlanan bazı bulvarlar trafiğe kapatılmıştı. Petrol, elektrik santralleri ve su kaynakları da YPG bölgesinde bulunuyor. Halep’e elektrik ve su, haftanın belli gün ve saatlerinde verilebiliyor hâlâ.
Tüm bunlara rağmen, Halep’i de son derece canlı ve renkli buldum. Etrafı tümüyle enkazla kaplı olan tarihî Halep Kalesi, bizim gelişimizden kısa süre önce ziyarete açılmıştı. Yıllar sonra kaleye çıkmak, benim için son derece heyecan vericiydi. Halep’i yüksekten izlediğimizde, yıkımın boyutunu da net biçimde fark ettik. Mimar Sinan’ın Arap coğrafyasındaki ilk eseri Hüsreviyye Camii’nin yerinde şimdi kocaman bir krater vardı. Bu manzara içimi sızlattı.
Tarihî İpek Yolu’nun duraklarından biri olan Halep’te halk, nesillerdir geleneksel biçimde ticarete son derece meyyal. Sokaklardaki canlılıkta, bunun da tesirini gördük. Seffâhiye Camii’nin arkasındaki meşhur Cubeylî sabun üretim atölyelerini gezdik mesela. Mekânda çalışanların verdiği bilgiye göre, savaş sırasında bile üretim durmamış. Şimdi ise Avrupa’ya dahi ihracata başlamışlar hemen.
Suriye… Bilâdüşşâm’ın incisi, İslâm medeniyetinin beşiği ve Müslüman hafızamızın en kıymetli parçalarından biri… Kıyamete kadar mağrur ve muzaffer ol. Her ziyaretimizde seni daha mamur ve mesrur bulalım.
Hamas’ı dışlamak
04:0022/10/2025, Çarşamba
G: 22/10/2025, Çarşamba
65
Sonraki haber
Taha Kılınç
İlân edilen ateşkesin ardından İsrail’in Gazze’ye saldırılarını sürdürmesi, şu sorunun yüksek sesle sorulmasına yol açtı: “Hani, ateşkes nerde kaldı?” İsrail’in sözünü tutmayacağı zaten belliydi oysa. Siyonist mantık tam da böyle bir şeydi. Sürekli kendisini haklı gören, muhatabına hayat hakkı tanımamaya odaklı, ajitasyonu ve duygu sömürüsünü temel yöntem olarak belirlemiş, kibirli ve üstenci… İsrail’in Gazze’deki muhatabı Hamas, bütün bunları hepimizden daha iyi biliyor elbette. On yıllardır Siyonistlerin kaypaklığına dair sayısız tecrübeler edindiler. Ancak Hamas bu ateşkesi yine de kabul ederek, barışı istemeyen tarafın İsrail olduğu gerçeğini dünyanın gözünün içine bir kez daha soktu.
Türkiye’nin de garantörleri arasında yer aldığı Gazze ateşkesinin imzalandığı salonda, iki önemli Arap ülkesi –Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri– liderler tarafından değil, onların temsilcisi olan bakanlar tarafından temsil edildi. Bu, liderlerin mesai yoğunluğu sebebiyle ortaya çıkmış bir tercih değildi hiç şüphesiz. Riyad ve Abu Dabi yönetimleri, en başından beri Hamas’a mesafeli –ve hatta hasmâne– tavırlarını ısrarla sürdürüyor. Hamas’a mensubiyeti, müzahereti veya muhabbeti “suç” telakki eden söz konusu yönetimler, vatandaşlarının İsrail mallarını boykot türünden kitlesel eylemlere katılmamaları için zecrî tedbirlere bile başvuruyor. Sadece sosyal medya hesabından boykot temalı paylaşımlar yaptığı için cezalandırılan insanlar mevcut.
Dolayısıyla, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri liderleri, Hamas’ın resmî biçimde muhatap alındığı ve müzakerenin parçası haline getirildiği uluslararası bir toplantıya şahsen katılmamayı seçerek, kendilerince durdukları ideolojik mevkii sabitlemiş oldular.
Hamas’ın böylesine hedefe oturtulmasına ve düşmanlaştırılmasına sebep olan nokta, temelde Filistin topraklarını işgal eden İsrail’e karşı yürüttüğü silahlı mücadele. Riyad ve Abu Dabi’nin statükoya oynaması, Mahmud Abbas’ı “Filistin’in tek meşru temsilcisi” olarak öne çıkarma çabaları ve Filistin siyaset sahnesini İsrail’le eşgüdüm içinde dizayn etme girişimleri de tamamen aynı duruşun uzantıları. İsrail’e karşı silahlı mücadelenin ulaştığı her başarı ve bunun Arap dünyasında meydana getirdiği / getireceği direniş hissiyatı, arzu edilen bir durum değil elbette. İsrail’in gayrimeşru varlığının hiçbir şekilde sorgulanmadığı, işgal altındaki kadim İslâm topraklarının Siyonistlerin insafına ve tasarrufuna terk edildiği, bu tabloya getirilecek itirazların da farklı yöntemlerle susturulduğu bir atmosfer… Körfez siyasetindeki hâkim hava bu.
Meseleye Hamas açısından bakıldığında ise, bilhassa şu iki hususun altını tekrar tekrar çizmek gerekiyor:
Hamas, Filistin’e hariçten monte edilen, kökü dışarıda, gayritabii ve sunî bir yapılanma değil. 1987’deki Birinci İntifada sırasında, tümüyle dönemin şartlarından neşet eden, Yâser Arafat liderliğindeki Filistin siyasetinin o zamana kadar doğurduğu hayal kırıklıklarını onarmaya aday, genç nesillere enerji aşılayan, kitleleri hızlıca harekete geçirebilen, kendi içinde gayet örgütlü ve eğitimli bir yapılanmadan söz ediyoruz. Bu nedenle, bugün Hamas’ın dışlandığı hiçbir çözüm önerisi, Filistin’in yaralarına merhem olmayacaktır. Hamas’ı dışarıda bırakarak ve şeytanlaştırarak varılacak herhangi bir menzil yoktur. ABD veya Avrupa bu yönde niyet beyanında bulunabilir, kendi cehaletleridir; ancak İslâm dünyasının güçlü ülkelerinin Hamas’ı dışlaması sadece ve sadece krizi derinleştirecektir.
İkinci olarak: Hamas, Riyad ve Abu Dabi yönetimlerine kategorik olarak düşman bir teşkilât değildir. Yakın dönemde Suudi Arabistan ve diğer Arap ülkeleriyle önemli yakınlıklar kurmuş, çeşitli hükümetlerden destek almış ve nihayetinde onların siyasî duruşlarının halkları nezdinde meşruiyet kazanmasına yardımcı olmuş bir örgüttür Hamas. Arap kardeşleri kendisine yeniden ellerini uzattığında bunu karşılıksız bırakmayacak, hatta bölgenin diğer unsurlarından fazla kendi kardeşlerinin sözlerine kulak verecektir.
Ezcümle, Ortadoğu’nun ve Filistin sahnesinin en organik ve canlı örgütlerinden birini dışlamanın hiç kimseye faydası yoktur; bilakis yakın gelecekteki büyük sosyal patlamaların bugünden mayalanmasına yol açacağından, zararı pek çoktur.
Bir rüya
04:0025/10/2025, Cumartesi
G: 25/10/2025, Cumartesi
51
Sonraki haber
Taha Kılınç
İstanbul’un Üsküdar muhitinde “Özbekler Tekkesi” nâmında tarihî bir mekân vardır. 1700’lerin ortasında inşa edilen bu devasa konağın esas işlevi, hac yolculukları sırasında İstanbul’a uğrayan Orta Asyalı Müslümanları ağırlamaktır. Cümlenin tam burasında, azıcık harita ve coğrafya bilen herkesin aklına şu sorunun gelmesi gayet doğal: “İstanbul, Orta Asyalıların hac güzergâhı üzerinde miydi?” Gerçekten de istikametler ve rotalar açısından bakıldığında, İstanbul’un örneğin Buhara-Hicaz hattında “yol üzerindeyken uğranacak” bir noktada bulunmadığı görülür. Fakat bu, bizim bugünkü mevcut algımıza göre böyledir. Klasik dönemde, Orta Asya ve Türkistan mıntıkasından yola çıkan Müslümanlar için, İstanbul, Hicaz’a giden menziller üzerinde, hatta bu menzillerin odak noktasında idi.
Buhara, Semerkand veya Taşkent’ten yola koyulacağınızda, aslında Hindistan’a doğru dönüp Karaçi veya Bombay Limanı’ndan bir gemiye binerek doğrudan Cidde Limanı’na yelken açmak da mümkündü. Hint Okyanusu’nda Umman-Yemen sahillerinden ilerleyerek Kızıldeniz’e girdikten sonra, artık Hicaz kıyılarına erişilirdi. Ancak Orta Asyalı hacı adayları başka bir rotayı bilhassa takip ediyordu:
Önce kuzeybatıya yönelerek bugünkü Kazakistan topraklarından geçip Kırım’a geliyorlar, Sivastopol’dan bindikleri bir gemiyle Karadeniz’i aşıp İstanbul’a varıyorlardı. İşte Özbekler Tekkesi, İstanbul’daki ikametleri sırasında onları ağırlayan mekânlardan biri olmak üzere kurulmuştu. İstanbul’da başta Eyüp Sultan olmak üzere önemli ziyaretler gerçekleştirildikten sonra, hacı kafilesi önce Bursa’ya, ardından Konya’ya uğruyor; daha sonra Urfa’da Halilurrahman Külliyesi’ni, Antakya’da Habîbu’n-Neccâr’ı ziyaret ederek Halep’e doğru yola revan oluyordu. Bazı rotalarda, duraklara Bağdat da ekleniyor, orada İmam Ebû Hanîfe ve Cüneyd-i Bağdâdî gibi zevata Fâtihalar okunduktan sonra Şam’a geliniyordu. Şam’daki konaklama şehrin derinliği mesabesinde biraz daha uzun sürüyordu. Kafile güneyde Busrâ kasabasında Hz. Peygamber’in çocukken amcasıyla gelişi sırasında ayak bastığı Rahip Bahira Manastırı’nın kalıntılarını görüyor, sonrasında Kudüs’e geçiyordu. Bir diğer Özbekler Tekkesi de Kudüs’te mevcuttu. Kudüs’teki Afganlar Tekkesi ve Hintler Tekkesi de keza aynı amaçla, Asyalı hacıları ve yolcuları ağırlamak üzere tesis olunmuştu. Kudüs’ten bugünkü Ürdün’e hareket eden kafilemiz, Tebük’ten güneye iniyor, önce Medine-i Münevvere’ye, akabinde de Mekke-i Mükerreme’ye vâsıl oluyordu.
Bu uzun ve zahmetli güzergâhı takip ederek haccını tamamlayan bir Orta Asyalı Müslüman, nice aylar süren seyahatinden memleketine döndüğünde, İslâm’ın ana merkeziyle ve İslâm tarihinin bütün kahramanlarıyla mülaki olmuş oluyor, kendisini yeniliyor, aklını ve kalbini donatarak Buhara’sına, Semerkand’ına kavuşuyordu. Gözlerinizi kapatın ve böylesine semereli bir seyahatin inşa edeceği İslâm insanının kalitesini tahayyül etmeye çalışın.
Geçtiğimiz haftalarda gerçekleştirdiğimiz Suriye seyahatimiz sırasında, Hicaz Demiryolu’nun duraklarından birinin bulunduğu Der’â şehrine uğramıştık. İstasyon, savaş sebebiyle harabeye dönmüştü, ama ana binanın cephe duvarında Arapça-Osmanlıca “Der’â” yazısı okunuyordu. Hemen yanındaki bir başka bina, “Ürdün’e gidecek yolcuların aktarma alanı”ydı. Binalar kullanılamaz halde olsa da demiryolunun rayları yerli yerindeydi. Herhalde Osmanlı’dan kalma malzemelerdi bunlar. Seyahatimizden kısa bir süre önce Türkiye, Suriye ve Ürdün yetkili makamları arasında bir anlaşma imzalanmış, Hicaz Demiryolu’nun yeniden ihya edileceği ve karayoluyla Hicaz’a gidilebileceği açıklanmıştı. Hatta demiryolu hattı işlerlik kazandığında rotada nerelerin olacağına dair bir harita da basınla paylaşılmıştı.
Der’â’da harabelerin içinde yürürken, gözlerimi kapattım ve İstanbul’dan yola çıkan bir hacı adayının Hicaz Demiryolu hattının durakları boyunca karşılaşacağı tarihî ve manevî hazineleri tahayyül etmeye çalıştım. Beldelerimiz bir zincirin halkaları gibi birbirine zaten sımsıkı bağlıydı. Şimdi bir de böyle bir irtibat kuracak, zenginleşecek ve donanacaktık. Asyalı hacıların nice zahmetle hikmeti ve irfanı aradığı bir coğrafyada, onların izlerini takip edecektik.
Öyle bir rüya ki bu, gerçekleşmesi için her şeyi yapmaya değer.
Beş öğretmen
04:0029/10/2025, Çarşamba
G: 29/10/2025, Çarşamba
43
Sonraki haber
Taha Kılınç
Türkiye Gençlik ve Eğitime Hizmet Vakfı (TÜRGEV) bünyesinde faaliyet gösteren Güzel İşler Fabrikası (GİF), 2026 sezon açılışını 27 Ekim Pazartesi günü İstanbul Rami Kütüphanesi’nde gerçekleştirdi. Öğleden akşama kadar devam eden etkinliklerin ilkinde “Bir Hafıza Alanı: Filistin” başlıklı bir konferans verdim. Filistin’in unutulmaması ve döneme Filistin’le başlanması çok anlamlıydı. Lisede okuyan büyük kızım Meryem’e yuvalık ettiğinden dolayı, TÜRGEV’in davetine icabet aynı zamanda bir vazifeydi benim için.
“Filistin bizim için neden önemli? Niçin Filistin’i konuşuyoruz ve gündemimizde tutuyoruz?” sorusunun cevabıyla başladım konuşmama. Ardından, yakın tarihten örneklerle, eğitimin saha tecrübesi ve fiilî mücadeleyle ne kadar iç içe olduğunun altını çizdim. Bugünkü yazımda, konuşmamda kendilerini andığım beş önemli ismi sizlere de anlatmak istiyorum. İlmî, fikrî ve manevî altyapılarla yetişen, fakat şartlar öyle icap ettiği için ellerine silah alıp cephede ve savaş meydanında mücadelelerini sürdüren beş şahsiyet… Farklı zamanlarda ve şartlarda sahneye çıkan ve hepsi şu anda Müslümanların maşerî vicdanında sarsılmaz yerlerde duran beş kahraman… Zihinlerimize sözleriyle, duruşlarıyla ve şuurlarıyla kazınan beş öğretmen…
• Ömer Muhtâr (Libya, 1858-1931)
Libya’da Osmanlı İmparatorluğu’nun hâkimiyetinin hâlâ devam ettiği bir dönemde dünyaya gelen Ömer Muhtâr, Senûsî tarikatına mensup bir ailenin çocuğuydu. İslâmî eğitimini Senûsîlerin manevî merkezi Cağbûb’da tamamlayan Ömer Muhtâr, hayatına müderris ve muallim olarak devam ederken, 1911’den itibaren kendisini savaş meydanlarında buldu. Talebelerini askerleri haline getirdi ve 1931’deki idamına kadar İtalyan işgalcilere karşı mücadeleye önderlik etti.
• İzzeddîn el-Kassâm (Suriye, 1882-1935)
Akdeniz kıyısındaki Ceble kasabasında doğan İzzeddîn el-Kassâm, Kâdirî yoluna müntesip bir ailede büyüdü. İmam-hatiplik vazifesini sürdürdüğü sırada, 1911’de İtalyanların Libya’yı işgalini haber alınca hemen öğrencilerini organize ederek cihada gitmeye hazırlandı. Ateşkes ilan edildiği için Libya’ya gidemeyen Kassâm, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı İmparatorluğu saflarındaydı. İmparatorluğun dağılmasından itibaren ise, 1935’teki şehadetine dek, Filistin’de hem İngilizlerle hem de Siyonistlerle çift cephede vuruştu.
• Alihan Töre Sagunî (Doğu Türkistan, 1885-1976)
Özbek asıllı Nakşî bir ailenin oğlu olarak Türkistan’ın Yedisu eyaletine bağlı Tokmak kasabasında dünyaya geldi. Küçük yaşlarından itibaren Buhara, Mekke ve Medine’de eğitim gören Sagunî, anadili olan Özbekçenin yanı sıra Türkçe, Arapça ve Farsçayı de mükemmel biçimde öğrendi. Birinci Dünya Savaşı başladığında, Türkistanlı gençlerin Ruslar tarafından Osmanlı’ya karşı silahaltına alınması aleyhine fetva yayınladı. Rusların baskısıyla hicret etmek zorunda kaldığı Doğu Türkistan’da bu defa Çinlilerin kovuşturmasına uğradı. 1944’te ilân edilen Şarkî Türkistan İslâm Cumhuriyeti’nin cumhurbaşkanlığını ve başkomutanlığını üstlendi. 1946’da Ruslar tarafından Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne kaçırıldı, ömrünün son 30 yılını Taşkent’te ev hapsinde geçirdi.
• Aliya İzetbegoviç (Bosna Hersek, 1925-2003)
Dedesi Aliya İzetbegoviç bir Osmanlı askeri, babaannesi Sıdıka Hanım ise Üsküdarlı bir İstanbul hanımefendisiydi. Gençlik yıllarında katıldığı Mladi Muslimani (Genç Müslümanlar) teşkilâtıyla siyasî çalışmalarına başlayan Aliya, hukuk sahasında meslekî hayatını sürdürürken, kaleme aldığı eserlerle aynı zamanda Müslüman bir mütefekkir olarak da dikkatleri çekti. Bosna Savaşı (1992-1995) sırasında kamuflajlarını giyerek savaş meydanında milletinin liderliğini yapan Aliya, bereketli Balkan coğrafyasında yetişen en bereketli dimağlardan biriydi.
• Şeyh Ahmed Yâsîn (Filistin, 1936-2004)
Meşhur muhaddis İbn Hacer’in memleketi Askalân yakınlarında dünyaya gelen Ahmed Yâsîn, 1948’de İsrail’in kuruluşu sırasında ailesiyle birlikte Gazze’ye göç etmek durumunda kaldı. 16 yaşındayken geçirdiği bir spor kazası sebebiyle ömür boyunca tekerlekli sandalyeye mahkûm oldu. Güçlü hitabet yeteneği, organizasyon kabiliyeti ve son derece yüksek siyasî bilinci sebebiyle, engelli durumuna rağmen, 1987’de kurulan Hamas’ın liderliğini üstlendi. Hamas’ın askerî kanadına İzzeddîn el-Kassâm’ın ismini verirken, elbette nasıl bir maziye yaslandığının farkındaydı.
Bütün kahramanlarımıza rahmet olsun, şerefli isimleri kıyamet sabahına kadar hafızalarımızdan silinmesin.
Altın savaşı
04:001/11/2025, Cumartesi
G: 1/11/2025, Cumartesi
52
Sonraki haber
Taha Kılınç
Sudan, yaklaşık iki yıldır çok kanlı ve vahşi bir iç savaşın pençesinde can çekişiyordu. Ancak hadiseler artık “dünyanın da ilgisini çekecek” boyutlara ulaşmaya başladı. Özellikle Darfur bölgesinden gelen görüntüler, kelimenin tam anlamıyla bir soykırımın yaşanmakta olduğunu gösteriyor. İsrail’in Gazze’de gerçekleştirdiğinin aksine, bu defa Müslüman dünya içinde yaşanan bir mezalim bu. Ölen de öldüren de bu taraftan.
Önce vahşetin görünürdeki başrol oyuncusuna, ardından perde arkasındaki destekçisine ve onun ana motivasyonuna gelelim:
Hızlı Destek Kuvvetleri’nin komutanı Muhammed Hamîdetî, 1975’te Darfur’un kuzeyindeki Kutum’da dünyaya geldi. Gençlik yıllarından itibaren, mensup olduğu kabilenin bütün erkek üyeleri gibi deve ticaretine soyunarak, zaman içinde Sudan, Çad, Nijerya ve Libya arasında binlerce deveden oluşan kafileleri yönetmeye başladı. Darfur’da iç savaşın patlak vermesinden hemen önce, kardeşlerinin rakip kabileler tarafından düzenlenen bir baskında öldürülmesinin akabinde, kendi silahlı birliğini kurdu.
2003’te Sudan’ın başkenti Hartum’daki merkezî hükümete isyan bayrağı açan kabileler, kısa süre içinde iç savaşa dönüşecek olan ayaklanmayı başlattığında, Muhammed Hamîdetî de emrindeki silahlı gençlerle
birlikte çatışmalara katıldı. Darfur’da Sudan düzenli ordusundan daha fazla etkinlik kazanan bu grup, kendilerine “Cancavîd” denilen
milis güçlerinden oluşuyordu.
“Cancavîd” kelimesinin kökenine ve anlamına dair üç temel izah var. Bunlardan birincisine göre, Cancavîdler, Çad kökenli yağmacı ve soyguncu bir grup; isimleri de yetiştikleri bölgeden geliyor. İkinci açıklama, ismin Hâmid Cancavîd isimli Darfurlu bir eşkıya başından geldiğini gösteriyor. Ve son olarak da –en yaygın atıf bu– Cancavîd kelimesinin, “atlı ve silahlı birlik” anlamında yerel bir sözcükten türetildiği düşünülüyor. Grubun isminin etimolojik kökenine dair tahminlerden hangisinin doğru olduğu bilinmez, ancak gerçek olan şey şu: Muhammed Hamîdetî’nin liderliğindeki Cancavîdler, 2003’te patlak veren Darfur krizinin devamında çok sayıda savaş ve insanlık suçuna imza attı. On binlerce insanın hayatını kaybettiği çatışmalar, bir milyona yakın kişinin de mülteci konumuna düşmesine neden oldu.
Bu süreç içinde diplomatik yeteneklerini de geliştiren Muhammed Hamîdetî, Darfur krizinin zirve yaptığı 2006’da, dönemin Sudan Devlet Başkanı Ömer Beşîr’le Hartum’da bir araya geldi. Sudan hükümeti, Darfur’daki isyanı bastırmak için Cancavîdlerden destek aldığı iddialarını hep reddetmişti. Ancak Beşîr-Hamîdetî görüşmesiyle, bu iddialar da teyit edilmiş oluyordu. Beşîr’in emriyle, Muhammed Hamîdetî’nin komutasındaki birlikler “Sınır Koruma Ordusu” adıyla resmî statüye kavuşturuldu. Ordu, 2011’de adını “Hızlı Destek Kuvvetleri” olarak değiştirecekti.
Zaman içinde Sudan’da “ordu içinde ordu”ya dönüşen Hızlı Destek Kuvvetleri, 11 Nisan 2019’da Ömer Beşîr’in devrildiği askerî darbeye de aktif biçimde katıldı. Ancak Beşîr’i görevden uzaklaştırmak için, Beşîr’i devirenlerin başında, elleriyle besleyip büyüttüğü Muhammed Hamîdetî’nin gelmesi, elbette Sudan’ı yakından izleyenleri hiç şaşırtmadı.
Beşîr sonrası dönemde, Sudan bu defa Arap dünyası içinde bir çatışma sahasına dönüştü. Ülkenin resmî yöneticisi General Abdulfettah Burhan’ı Mısır ve Suudi Arabistan desteklerken, Muhammed Hamîdetî de Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) desteğini arkasına aldı. Şu anda izlemekte olduğumuz vahşet ve mezalim, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin BAE kanalıyla elde ettiği ağır silahlar, mühimmat ve savaş uçakları sayesinde yaşanıyor.
BAE’nin Sudan’daki savaşa bu kadar açık biçimde müdahil olmasının temel sebebi, ülkenin sahip olduğu muazzam altın rezervleri. 2025’in ilk yarısında, Sudan’dan BAE’ye resmî yollarla aktarılan altının miktarı 8,8 ton olarak tahmin ediliyor. Sudan merkezî hükümeti, kendisine karşı savaşan grubu desteklediğini bildiği halde, sırf vatandaşlarının temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için BAE’ye altın satışını sürdürüyor. Ancak daha fazla altının, illegal yollarla Sudan dışına çıktığı, Dubai üzerinden dünyaya arz olunduğu biliniyor.
Sudanlı sivillerin ölü bedenleri üzerinde verilen bu kanlı altın savaşının perde gerisinde, dünyada finans dendiğinde hemen akla gelen o meşhur aktörler de var. Kim olduklarını rahatlıkla tahmin edebilirsiniz.
Eski günler...
04:005/11/2025, Çarşamba
G: 5/11/2025, Çarşamba
46
Sonraki haber
Taha Kılınç
Bir defasında, dostlarla sohbet ederek İşkodra’dan Prizren’e doğru gidiyorduk. Yol boyunca derin vadilerle, nehirlerle ve ihtişamlı dağlarla örülü muhteşem bir manzarayı izliyorduk. Nihayet Arnavutluk-Kosova sınırına çok yakın Kökes’e ulaştığımızda, karşımıza ilginç bir sürpriz çıktı. Merkez nüfusu 16 bini ancak bulan bu kasabadan hallice sapa şehirde, uluslararası bir havaalanı vardı. Arnavut dostlarımız, hikâyesini anlattılar:
İlk kez 1929’da inşa edilen havaalanı, zaman içinde askerî amaçlar için kullanılmaya başlamış. Enver Hoca’nın 1941’den 1985’e kadar devam eden despot iktidarı sırasında tamamen rejimin emrine tahsis edilen havaalanı, 1990’lar boyunca atıl kalmış. Kökes, Kosova Savaşı (1998-1999) sırasında on binlerce mülteciyi ağırlamak durumunda kaldığında, havaalanı da yabancı yardımların koordine edildiği bir merkeze dönüşmüş. Yardımlarda aslan payına sahip olan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Arnavutluk yönetimiyle 2001’de imzaladığı mutabakat çerçevesinde, havaalanını modernize ederek uluslararası uçuşlara hazır hale getirmiş. Savaş sırasında ve sonrasında, Kosovalı mağdurlara yardım için, temel ihtiyaç maddeleriyle tıka-basa yüklü BAE uçakları, Kökes’e sayısız uçuş gerçekleştirmiş. 2021’de Arnavutluk Başbakanı Edi Rama’nın imzaladığı bir kararnameyle, havaalanının ismi Kökes Zâyed Uluslararası Havaalanı’na dönüştürülmüş. İsim babası, BAE’nin kurucu lideri Şeyh Zâyed bin Sultan Âl-i Nahyân (1918-2004).
Bu öyküyü ilk dinlediğimde büyük bir şaşkınlık yaşamıştım. Muhtemelen, siz de şimdi okurken şaşırdınız. BAE’nin, Sudan başta olmak üzere İslâm coğrafyasında bugün oynadığı yıkıcı role bakıldığında, şaşırmamak mümkün değil zaten. Balkanların yakın dönemde yaşadığı en acı savaşlardan birine tamamen mazlumların safında iştirak eden ve mağdurların yaralarının sarılması için elinden geleni yapan o dönemki BAE ile, bugün Sudan’da, Yemen’de, Libya’da, Etiyopya’da ve daha nice beldede savaşların sponsoruna dönüşen BAE’yi yan yana düşünmek bile imkânsız.
BAE’nin Arnavutluk’a yaptığı “insanî yatırım”ın elbette siyasî hedefleri de vardı. Bu, garipsenecek bir durum değildir. Devletler de nihayetinde kendi maslahat ve menfaatleri çerçevesinde hareket eder. Hatta BAE-Arnavutluk örneğini, Rusya’nın Sırplar üzerinden Balkanlarda kök salmasını engellemek üzere ABD’nin yönlendirdiği bir operasyon olarak bile okuyabilirsiniz, beis yok. Amaç ve arka plan ne olursa olsun, oynanan rolün insanî ve vicdânî boyutu inkâr edilemez.
BAE, 1970’lerden 2000’lerin ilk yıllarına kadar, genel olarak Körfez siyasetinin ana kodları çerçevesinde hareket etti. Bunda, kurucu lider Şeyh Zâyed’in geleneksel yaklaşım tarzının etkisi büyüktü. Katar’la zaman zaman sürtüşmeler yaşansa da, gerilimler hiçbir zaman düşmanlık boyutuna taşınmadı. Katar’da ikamet eden ve ülke yönetiminden en üst düzeyde himaye gören Şeyh Yûsuf el-Karadâvî, BAE’de hep izzet u ikramla karşılandı örneğin. 2000 yılında “Yüce Kur’ân Ödülü”ne layık görülen Karadâvî, 2012’de de “Yılın İslâmî Şahsiyeti” seçildi. Karadâvî’ye ödülünü Dubai Emiri Şeyh Muhammed bin Râşid Âl-i Mektûm bizzat takdim etti. Dubai Emiri’nin Karadâvî’yi alnından öperek ona hürmet ve muhabbetini göstermesi uzun süre konuşuldu.
Derken, Arap Baharı patlak verdi. Arap dünyasındaki birçok rejim gibi Körfez monarşileri de canlarının derdine düştü. İktidarın sandık yoluyla değişebilme ihtimalinin yarattığı korkuyla, BAE’de baş döndürücü bir paradigma dönüşümü yaşandı. Bir yandan İslâmî hareket mensupları “Siyasal İslâm” parantezine alınarak sistem dışına itildi, diğer yandan da Abu Dabi yönetimi uluslararası operasyonlara ve kanlı maceralara girişti. Basit bir örnek olarak: Vaktiyle alnı ve eli öpülen Yûsuf el-Karadâvî’nin oğlu Abdurrahman Yûsuf, yaklaşık bir senedir hapiste tutuluyor BAE’de. Yaptığı bir sosyal medya paylaşımının ardından Beyrut’ta karga tulumba göz altına alınan ve Abu Dabi’ye götürülen Abdurrahman’ın başına ne geldiği ve nasıl bir muameleyle karşılaştığı meçhul.
Belki bir duyan olur diye, kayıtlara geçmesini istediğim bir çağrıda bulunacağım:
İslâm dünyası, o eski BAE’yi çok özlüyor. Hayır duaları alan, mazlumların imdadına koşan, yara saran BAE’yi. Coğrafyamızın istikbali ve hepimizin hayrı adına, o eski günlere ve
öze dönüş şart.
Paris ve Lyon buluşmaları
04:008/11/2025, Cumartesi
G: 8/11/2025, Cumartesi
26
Sonraki haber
Taha Kılınç
Ekim ayının başında “Kayıp Coğrafyanın İzinde-Doğu Türkistan Seyahatnamesi”nin yayınlanmasından bu yana, mevcut yoğunluklarım birkaç katına çıktı. Türkiye’nin her yerinde verdiğim konferanslar, katıldığım fuar ve imza günleriyle okur-yazar buluşmalarının sayısını şimdiden unuttum. Şahsımdan bağımsız olarak, kitaba kamuoyunun gösterdiği olağanüstü teveccüh, Türkiye’deki her kesimin Doğu Türkistan meselesine sıcak ve yoğun bir alaka duyduğunu da ortaya çıkardı.
Geçtiğimiz hafta, Diyanet İşleri Türk İslâm Birliği’nin (DİTİB) ev sahipliğinde, yine Doğu Türkistan’ı konuşmak üzere Fransa’daydım.
Pazartesi öğlen vakti Paris Charles de Gaulle Havaalanı’na iner inmez, şehirdeki ilk durağım Paris Camii oldu. 1926’da dönemin Fransız yönetiminin desteğiyle ibadete açılan bu güzel mabede ne zaman yolum düşse, Endülüs-Fas hattının esintileri içimi yoklar. Müslüman Arap fatihlerin Endülüs’te Vizigotlardan devşirdiği atnalı kemerleri, bahçesindeki havuzları, koyu gölgeli ağaçlar, Mağrib tarzı gösterişli minaresi ve içinde her milletten Müslümanıyla, Paris Camii, her anlamda tam bir kavşak noktasıdır.
Camide namazlarımızı eda ettikten sonra, bana eşlik eden kıymetli kardeşim Âdem Yılmaz’la birlikte külliyenin kuzeydoğu köşesine yürüdük. Az sonra, Paris Camii’nin ilk imamı ve idarecisi -Fransızcada “rektör”- olan Cezayirli din adamı Kaddûr Ben Gabrit’in (1868-1954) kabrinin başındaydık. Adını taşıyan bir kapının iç kısmında, üzeri mozaik ve mermer kaplı bir mozolede yatan Ben Gabrit, Fransız yönetiminin en sadık adamlarından biri ve bugün tartışmalara konu olan “Fransız İslâm’ı” mefhumunun temsilcilerindendi. Her şeyiyle, ülkesini işgal altında tutan Fransa’ya adanmış bir ömür sürdü. Böyle şahsiyetlerin kabrini ziyaret ederken, din-siyaset ilişkilerine dair nice ibret tabloları akıp gidiyor insanın zihninden. Ve dilimizden, istikametimizin şaşmaması için nice dualar…
İlk programımızı pazartesi akşam DİTİB’in Paris’teki merkez binasının konferans salonunda icra ettik. Doğu Türkistan’ı konuşurken, aslında bizi ve kendimizi konuştuk. Salı akşamı, ikinci konferansım Lyon kentinde yine DİTİB’in bölge merkezindeydi. Her ikisinde de karşımda, her yaştan insanların oluşturduğu canlı, ilgili ve dikkatli bir dinleyici kitlesi vardı. Bilhassa Paris programına şehirde yaşayan Uygur kardeşlerimiz yoğun biçimde iştirak ettiler, konferansın sonunda kendi tecrübelerini içeren paylaşımlar yaptılar.
Bir ara, konuşmayı yaptığım salonlarla Kaşgar arasındaki uzaklığı düşündüm. Arada en az 5 bin 700 kilometrelik bir mesafe vardı. Ama mesafeler kaybolmuş, uzaklar yakına gelmiş ve biz kardeşlerimizle buluşmuştuk. Gulca’dan, Artuş’tan, Turfan’dan, Yarkent’ten, Hoten’den bahsederken, göz göze geldiğim herkeste aynı hissiyatı apaçık görüyordum.
Doğu Türkistan’ı anlatırken, şu üç noktaya özellikle vurgu yapıyorum:
* Mağripten maşrıka, İslâm coğrafyasının bütün beldeleri, bizim zihnimizde bir zincirin halkaları gibi birbirine sıkıca bağlıdır. Hepsi bizi aynı derecede ilgilendirir, hepsi aynı şekilde ve zamanda gündemimizdedir. Kudüs’ü Kaşgar’dan, Gazze’yi Urumçi’den, Şam’ı Hoten’den, Bağdat’ı Yarkent’ten, Beyrut’u Artuş’tan ayırmayız.
* Bugünkü mevcut duruma bakıp, Doğu Türkistan’ın istikbaline dair ümitsizliğe kapılmamak gerekir. Bundan 50-60 yıl evvel Sovyetler Birliği sınırları içindeki kadim İslâm beldelerinin halini görseydik, muhtemelen “Müslümanlık buralara bir daha asla uğramaz” düşüncesine kapılabilirdik. Ancak bugün bütün Orta Asya’da, eskiyle hiçbir şekilde kıyas edilemeyecek bir canlanma ve dirilişe şahit olunuyor. Aynı senaryo, Doğu Türkistan için neden mümkün olmasın?
* Ve elbette yapmamız gereken şeyler var: Evvela, konuyu derinlemesine kavramak durumundayız. Ardından “Bana düşen ne olabilir?” sorusunun rehberliğinde, kendi çevremizdeki vazifelere odaklanmalıyız. Nihayet, yakınımızdaki Uygurlarla temas kurarak, onların hayatlarına dokunmalı, kardeşliğimizi hissetmeli ve hissettirmeliyiz.
Paris ve Lyon’daki konuşmalarımı da bu üç ana fikir üzerine bina ettim. İnanıyorum -ve hatta eminim- ki, karşımda beni can kulağıyla dinleyen hazirûn, söylemek istediğim her şeyi derinlemesine kavradı. Hasbihalden murat, zaten başka nedir ki?
Camiden kovulmak
04:0012/11/2025, Çarşamba
G: 12/11/2025, Çarşamba
71
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye’nin en tanınmış vaiz ve hatiplerinden Muhammed Hayr Şaâl, geçtiğimiz hafta, konuşma yaptığı iki ayrı camide cemaat içindeki bazı gençler tarafından kürsünden indirilerek dışarı kovuldu. Hadiselerden ilki Şam-Humus arasındaki Kârra şehrinde, ikincisi ise Şam’ın dış mahallelerinden Harasta’da gerçekleşti.
Önce, hiç tanımayanlar için Muhammed Hayr Şaâl’den bahsedelim, ardından olayın ayrıntılarına geçelim:
1970’de Şam’ın kadîm semtlerinden Sâlihiyye’de dünyaya gelen Şaâl, fen bilimleri, edebiyat ve İslâmî ilimler sahasında üç ayrı diplomayla liseyi tamamladıktan sonra, 1992’de Şam Üniversitesi Tıp Fakültesi Diş Hekimliği bölümünü bitirdi. Eş zamanlı olarak İslâmî ilimler alanındaki tahsilini de sürdüren Şaâl, Sudan’ın önemli eğitim kurumlarından Umm Durman İslâm Üniversitesi’nden 1998’de mezun oldu. Hadis ilminde derinleşerek 2002’de yüksek lisansını, 2009’da doktorasını tamamladı.
20 yaşından itibaren Şam’ın cami ve mescitlerinde halkın huzuruna çıkmaya başlayan Muhammed Hayr Şaâl, 1990’lardan bu yana Bilâdüşşâm’da tanınan bir sima. Bir yandan diş hekimliği mesleğini de sürdürmesi, onu halkın gözünde dikkat çekici kılan noktalardan. Sakin ve mütebessim konuşma tarzı sayesinde, Şamlıların en çok tercih ettiği hatiplerden biri Şaâl.
Ancak Muhammed Hayr Şaâl’ın hızlıca sivrilmesi ve gencecik yaşında başkentin göbeğinde kendisine çok sayıda minber ve kürsünün açılması, sadece sükûnetinden veya tebessümünden ileri gelmiyor. Şaâl, 1964-2004 arasında kesintisiz 40 yıl boyunca müftülük makamında oturan Şeyh Ahmed Keftârû’nun has talebelerinden biri. İslâmî formasyonunu Keftârû’dan alan Şaâl, onun Nakşibendî usulünü de benimsemiş. Baas rejiminin Suriye halkına dayatılması projesinin dinî ayağında sağlam bir sütun teşkil elen Keftârû, Hâfız Esed’in en güvendiği isimlerden biriydi. Nitekim onu müftülük görevinden almadığı gibi, Keftârû’nun medresesinde yetişen binlerce isim, rejimin tensibiyle Suriye’de mihrap, kürsü ve minberleri doldurdular. Keftârû’nun 2004’teki ölümünün ardından, talebeleri Baas’a itaati sorgusuz sualsiz sürdürdüler.
İşte, Muhammed Hayr Şaâl’e yönelik öfkenin kaynağı da tam olarak burası. Kendisini kürsüden indirerek camiden kovan gençler, ona eski rejime yönelik desteği sebebiyle çok kızgın. Şaâl’ın mazideki duruşuna dair hiçbir pişmanlık emaresi göstermediğini ve özür de dilemediğini savunan gençler, Baas destekçilerinin “sanki hiçbir şey olmamış gibi” hâlâ kürsülerden insanlara dinî öğütler verebilmesindeki pişkinliğe dikkat çekiyor.
Böylesine meşhur bir ismin camiden tart edilmesi, elbette Suriye’de gündemin ilk sıralarına yerleşti. Hararetli tartışmalar eşliğinde, kamuoyunda üç ana görüş belirdi: 1) Yapılan doğrudur, 2) Âlim bir zata böyle hakaretamiz davranılmaz, 3) Şaâl bunu hak etse de, yapılan şey usul olarak yanlıştır. Taraflar tezlerini ve delillerini sıralarken, Muhammed Hayr Şaâl, eski dönemde izlediği çizgiyle alakalı uzun bir özür mesajı yayınladı. Şaâl mesajında, özetle şu ifadelere yer verdi: “Sözlerimden veya eylemlerinden ötürü incinen varsa, hepsinden özür diliyorum. Eski rejim döneminde, bazı şeyler bize zorla yaptırıldı. Asla razı olmayacağımız şeylere mecbur bırakıldık. Biz de, ölmemek için leş yemek durumunda kalan biri gibi davrandık. Baas rejimi kardeşimi ve çok sayıda akrabamı tutukladı. Talebelerimden muhaliflere katılıp şehit düşenler oldu. Zorla askere alınmak istemeyen birçok talebemin yurtdışına kaçışına yardım ettim. Ben de gidebilirdim, ama Şam’da kalmayı ve insanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere çalışmayı seçtim.”
Muhammed Hayr Şaâl’ın -mecburen de olsa- dilediği bu özür, Suriye’de Baas rejimi döneminde başköşeleri tutan ulemanın kamuoyu huzurunda nedamet sergilemesi bâbında bir ilk. Suriye halkının, aynı tavrı başka birçok isimden de beklediği rahatlıkla tahmin olunabilir.
Suriyeli bir dostuma, Şaâl’ın karşılaştığı muameleyle ilgili yorumunu sordum. “Kürsüden indirilmeyi ve camiden kovulmayı yüzde yüz hak ediyor” dedikten sonra ekledi: “Ama halkımızın çoğu da bu tipte adamların sözünü dinliyor. Eğer iç barışı sağlamak istiyorsak, sükût etmek mecburiyetindeyiz. Şu zor dönemi başka türlü atlatamayız.”
Rachel ve Esma
04:0015/11/2025, Cumartesi
G: 15/11/2025, Cumartesi
51
Sonraki haber
Taha Kılınç
“Rachel, Filistin’e, özellikle Refah’a geçiş yaptığında, önceden duyduğu ve okuduğu gerçeklerden çok daha fazlasını hissedecek, havadaki korku ve güvensizlik kokusunu içine çekecekti. O henüz bölgeye geçmeden iki hafta önce Filistinli hamile bir kadın, İsrail buldozeri tarafından yıkılan bir duvarın altında kalarak can vermişti. Yine kendisinden sadece birkaç gün önce, bu sefer 65 yaşında bir kadın, yıkılan evinin altında kalmıştı. Bölge için sıradan, Rachel içinse ürpertici ve dayanılmaz gerçeklerdi bunlar…
İnsanlık bir hayal kırıklığı olacaktı Rachel için. O, göreceği ve hissedeceği ortamın dünyanın bir gerçeği olmasından dolayı utanç duyacaktı. Kendisi, ailesi ve tüm insanlık adına utanacak, bu drama ortak olmayı hüsranla açıklayacaktı.
Birileri rahat ve güven içinde yaşıyorken, dünyanın adını bile bilmediğimiz şehirlerinde başka birileri soykırıma maruz kalıyordu. Bu soykırıma ortak olma düşüncesi, Rachel’i içten içe kemiriyordu. İsrail işgalini cesaretlendirip destekleyen yöneticileri alkışlamak suç ortaklığıydı. Bunun kendi vergileriyle sürdürülüyor olması da cabası… Sessiz kalmak, hiç ama hiç gayret etmemek de suça ortak olmaktı. Rachel, bu soykırım suçuna bilerek veya bilmeyerek ortak olacağı bir dünyada yaşamayı hayal etmemişti. Hükümetlerin, yöneticilerin defalarca tekrar ettiği yanlışlar, artık tersine çevrilmeliydi.”
* * *
“Biltaci ailesi de insanlık onurunu koruma adına Tahrir Meydanı’na koşmuştu. Esma 2011’in ocak ayında patlak veren devrimin ön saflarında yer alabilmek için, ailesinin yanında Tahrir Meydanı’ndaydı. O, haksızlığa ve zulme boyun eğmeyen mücadeleci bir ailenin içinde büyümüş, özgür ve güvenli bir vatan hayali da onunla birlikte büyümüştü.
Esma, Tahrir Meydanı’nda yükü ve endişeyi üstlenmiş, sanki herkesten sorumluymuş gibi davranıyordu. Sürekli sahada dolaşıyor, konuşuyor, analizler yapıyor ve çözümler sunuyordu. Ailesi onun bu tavrından memnundu. Çünkü o düşüncesine saygı duyulan bir şahsiyet olarak yetiştirilmişti. Hiç kimse onu yapmak istemediği bir şeyi yapmaya zorlayamazdı. Anne ve baba, evlatlarının tercihlerinde yardımcı olacak tohumları ekmiş, onlara hayatlarında yarenlik yapacak ilkeleri göstermişti. Bundan sonrası artık evlatlarının kendi tercihleri olarak görülüp saygı duyulmalıydı.”
* * *
Kıymetli Hamza Er Ağabey’in henüz birkaç gün önce okurlarla buluşan “Siz Dünyayı Affeder Miydiniz?” (Ketebe Yayınları) adlı kitabını okurken, dikkatimi özellikle çeken kısımlar bunlardı. Yaptığım alıntılardan da tahmin edilebileceği üzere, kitap İsrail tarafından katledilen Rachel Aliene Corrie (1979-2003) ve Mısır’ın başkenti Kahire’deki Râbiatu’l-Adeviyye Meydanı’nda şehit düşen Esma Biltaci’nin (1996-2013) yaşam öykülerine odaklanıyor. Rachel ve Esma’nın içine doğdukları atmosfer, yetişme tarzları, mücadele azimleri ve hayatlarından tablolar, Hamza Er’in maharetli kaleminde ayrıntılı biçimde canlandırılmış.
“Siz Dünyayı Affeder Miydiniz?” son bölümde sözü Gazze’de verilen mücadeleye getirerek Enes Cemal eş-Şerîf, Hüsâm Ebû Safiye, Ayşenur Ezgi Eygi ve diğer kahramanları anmadan geçmiyor. Eser, bu yönüyle belgesel bir metin aynı zamanda.
* * *
Kitabın adı da Rachel’in bir konuşmasından iktibas:
“Sizler eğer denizleri ve okyanusu görme özgürlüğünüz elinizden alınsa, su kaynaklarınız ansızın buldozerler tarafından yok edilse, evinizin duvarlarının aniden içeriye yıkılmasıyla uyanacağınız bir gece geçirseniz, ölüm saçan kuleler, tanklar, silahlı yerleşimciler ve insanları ayıran, yaşamı zorlaştıran dev duvarlar hayatınızın bir gerçeği olsa, sizi vatanınızdan çıkarmak için devamlı baskı yapan İsrail ordusunun, dünyanın süper gücü tarafından destekleniyor olduğunu bilseniz, hayatta kalma mücadelesiyle geçen tüm çocukluk yıllarınız için dünyayı affedebilir miydiniz?”
Hadiseleri mazlumların gözünden okuma adına, çok sarsıcı bir soru…
Semîr Hâfız’ın ardından…
04:0019/11/2025, Çarşamba
G: 19/11/2025, Çarşamba
44
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye Türkmenlerinin en önemli isimlerinden, siyaset adamı ve mütefekkir Semîr Munîr Hâfız, geçtiğimiz pazar günü (16 Kasım 2025) İstanbul’da tedavi gördüğü hastanede vefat etti. 77 yaşında hayata gözlerini yuman Hâfız, 2011’den itibaren siyaset sahnesinin tanınan figürlerinden biri haline gelmiş, Suriye Türkmen Cephesi’nin kurucu başkanlığını üstlenmişti.
1948’de Lazkiye’nin Bayırbucak mıntıkasına bağlı Sarây köyünde Türkmen bir ailenin oğlu olarak dünyaya gelen Semîr Hâfız, lise eğitiminin ardından kimya mühendisliği alanında tahsil görmüş, bilahare ticarete atılarak Suriye içinde ve dışında hatırı sayılır bir çevre edinmiş, böylece istikbaldeki siyasî vazifelerine gençlik yıllarından itibaren hazırlanmaya başlamıştı.
Bugün “Nusayrîlerin ve Nusayrîliğin kalesi” olarak bilinen Lazkiye, Semîr Hâfız’ın çocukluk ve ilk gençlik yıllarında Sünnîlerin ağırlığı teşkil ettiği bir şehirdi. Salahaddîn Eyyûbî’nin oğullarından Melik ez-Zâhir Gâzî tarafından 1210’da yaptırılan Câmî-i Kebîr, Lazkiye’nin her anlamda kalbiydi. Şehrin eski kısmında, çarşıların ortasında yer alan cami, yan yana beş kubbesi, serin avlusu ve hemen yanındaki medresesiyle, Lazkiye’ye “İslâm şehri” manzarası kazandıran en önemli yapıydı. Yine Süleyman Paşa el-Azm’ın Trablusşam valiliği sırasında 1727’de inşa ettirdiği cami, altı kubbesi, taştan yapılmış güzel şadırvanı ve korunaklı iç avlusuyla, şehir merkezindeki bir diğer tarihî eserdi. 1925’te şehrin zengin eşrafının yaptırdığı Accân Camii de, nispeten yeni bir yapı olmasına rağmen Lazkiye’nin “Müslüman” tablosundaki tamamlayıcı unsurlardan birine dönüşmüştü.
Lazkiye’ye yarım saat mesafedeki Kardâha köyünde doğan Hâfız Esed, Baas Partisi içinde darbe yaparak 1970’de iktidara el koyduktan sonra, mensubu bulunduğu Nusayrîliğe sosyal bir taban kazandırmak amacıyla Sahil bölgesinin demografik dengeleriyle oynamaya başladı. Lazkiye’nin merkez ve odak seçildiği bu toplum mühendisliği projesi çerçevesinde, taşradan merkeze göçler teşvik edildi, yüz yıllardır dağlık kesimlerde yaşayan Nusayrîler sahile doğru kaydırıldı ve şehir merkezlerinde iskân edildi. Bu sistemli ve programlı siyaset sayesinde, 1990’larda doğru Lazkiye ve çevresinde Nusayrîler ekseriyeti ele geçirdi.
Semîr Hâfız’ın üniversite yıllarında, Arap-Sosyalist ideolojiye sahip Baas’ın yönettiği Suriye’de, Türkmen olmak ciddi bir imtihan ve dışlanma sebebiydi. Bu durum, onda Türkmen kimliğinin ciddi ve derin biçimde keşfine ve Suriye’deki Türkmenlerin haklarını savunmak için mücadele düşüncesini geliştirmesine yol açtı.
Suriye’de halk ayaklanması ve ardından patlak veren savaşla birlikte Semîr Hâfız artık Türkiye’ye yerleşmiş, siyasî bir lider ve kanaat önderi haline gelmişti. Bir taraftan Türkmenlerin saflarını birleştirmeye çalışıyor, diğer taraftan Türkiye’ye sığınan Suriyelilerin her türlü ihtiyacıyla ilgileniyordu. O kadar çok kişiye dokunmuş ve emeği geçmişti ki, vefatının ardından kendisiyle alakalı paylaşım yapan sayısız seveninin altını çizdiği şu nokta şaşırtıcı değildi: “O bizim babamız, ağabeyimiz, hocamız, sığınağımız ve dayanağımızdı.”
15 Aralık 2012’de İstanbul’da düzenlenen Suriye Türkmenleri Platformu I. Toplantısı’na öncülük eden Semîr Hâfız, yüksek ikna kabiliyeti ve şahsî bağlantılarının yardımıyla Türkmenleri tek çatı altında toplamayı başarmıştı. 30 Mart 2013’te Ankara’da düzenlenen ikinci toplantıda onun Suriye Türkmen Meclisi Başkanlığına seçilmesi hiçbir itirazla karşılaşmadı. Bu göreve ondan başka uygun ve ehil bir aday da yoktu zaten.
Semîr Hâfız’ı şahsen tanımak ve kendisiyle sohbet etmek imkânı bulmuştum. Onu “Türkmen” olarak tanımlamak etnik ve sosyal açıdan belki doğruydu ama -sevenlerinin ifadesiyle- Semîr Ağa, İslâm coğrafyasının birliği ve ümmet idealini derinlemesine kavramış, siyasî şuuru son derece diri, ufku geniş ve kapsayıcı bir münevverdi. Sohbet ederken, ifadelerindeki kuşatıcılık, meseleleri anlatırken seçtiği net üslup ve zihninin berraklığı beni kendisine hayran bırakmıştı.
Vefat haberini alınca, Facebook sayfasına göz atarken, hastaneye yatmadan kısa süre önce yaptığı bir paylaşımı gördüm. Sabah erkenden Fatih’teki evinden çıkmış, tramvayla Eyüpsultan’a gitmiş, Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin kabrini ziyaret etmiş. Hazirede çektiği selfie’nin altına da, Ebû Eyyûb’un ta Medine’den İstanbul’a gelişine atıfla, bir ayet yazmış: “Hiç kimse hangi toprakta can vereceğini bilmez” (Lokman 34).
Semîr Hâfız, Lazkiye’de başlayıp İstanbul’da biten bereketli bir ömrün nihayetinde, Eyüpsultan’a çok yakın Sakızağacı Mezarlığı’ndaki asırlık servilerin altında kıyamet sabahını bekliyor şimdi. Rahmetullâhi aleyh.
.Ölüm cezası
04:0022/11/2025, Cumartesi
G: 22/11/2025, Cumartesi
44
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz yıl yaşanan protesto gösterileri sırasında güvenlik güçlerine eylemcileri öldürme emri verdiği ve böylece insanlığa karşı suç işlediği gerekçesiyle yargılanan Bangladeş eski Başbakanı Şeyh Hasina (78), başkent Dakka’daki olağanüstü yetkili mahkeme tarafından ölüm cezasına mahkûm edildi.
5 Ağustos 2024 günü görevinden istifa ettikten sonra Hindistan’a sığınan Şeyh Hasina ve iktidarının 45 üst düzey ismi hakkındaki dava, 14 cilt ve 10 bin sayfadan oluşan kapsamlı bir iddianame üzerine bina edildi. Yargılamanın şeffaflığını ispat amacıyla duruşmalar canlı olarak yayınlanırken, mahkeme safahatı boyunca çok sayıda film ve belgesel gösteriminin yanı sıra, içlerinde olaylarda yaralanan göstericilerin, doktorların ve akademisyenlerin de bulunduğu 80’den fazla şahidin ifadesine başvuruldu.
Mahkeme, Şeyh Hasina’ya başlıca beş suçlama yöneltti: 1) Protestocuların kitlesel halde öldürülmesini yönetmek, 2) Havadan ve karadan, ölümcül silah ve araçların kullanılması emrini vermek, 3) Belirgin muhalif şahsiyetleri ortadan kaldırtmak, 4) Öldürülenlerin cesetlerinin yok edilmesi, 5) Belli bölgelerde protestocuların takibini ve öldürülmesini bizzat koordine etmek. Şeyh Hasina, ikinci maddeden suçlu bulunarak ölüm cezasına çarptırıldı.
2026’nın şubat ayında yapılması beklenen genel seçimlere kadar geçici olarak başbakanlık görevini üstlenen dünyaca ünlü Nobel ödüllü ekonomist Muhammed Yunus liderliğindeki hükümetin birinci önceliği Hasina’nın yargılanması, ülkeye iadesi ve cezasının infazıydı. Kararla birlikte, geçici hükümetin ajandasındaki ilk hedef kısmen gerçekleşmiş oldu.
Şeyh Hasina’ya ölüm cezası veren mahkeme, 2010’da kendi politik muhaliflerini ortadan kaldırmak için bizzat Hasina tarafından kurulmuştu. Mahkeme, özellikle Bangladeş’in 1971’de bağımsızlığını kazanması sürecinde yaşanan iç çatışmalara odaklanmış, bu çerçevede o dönemde Pakistan’la birliği savunan Cemaat-i İslâmî Partisi’nin çok sayıda mensubu idam cezalarına çarptırılmıştı. Aynı mahkeme, şimdi kurucusunu darağacına çekecek kararın altına imza attı.
Bangladeş geçici hükümeti, 2013’te Bangladeş’le Hindistan arasında varılan “suçluların karşılıklı iadesi anlaşması” kapsamında Şeyh Hasina’nın ülkeye iadesini talep ediyor. Ancak mevcut şartlarda, Delhi yönetiminin Hasina’yı Bangladeş’e geri vermesi oldukça zor -hatta imkânsız- görünüyor. Zira Bangladeş’in kuruluşundan itibaren, Hindistan’ın gölgesi bu ülkenin üzerinden hiç eksik olmadı. Şeyh Hasina da şahsî ikbalini ve istikbalini Delhi’ye sımsıkı bağladı. Şimdi oraya sığınmış olması, on yıllardır gittikçe derinleşen ilişkilerin neticesi. Aslında bu durum hiç de şaşırtıcı değil, zira daha en başta, ilk düğme yanlış iliklenmişti:
1947’nin yazında Hint Alt Kıtası’nı parçalayan İngiltere, ortaya Hindistan ve Pakistan adıyla iki ayrı devlet çıkardı. Ancak Pakistan, arasına 2 bin kilometrelik devasa bir Hindistan’ın girdiği “Doğu Pakistan” ve “Batı Pakistan” adlı iki kısma ayrılmıştı. Doğu Pakistan’ı sürekli kaşıyan ve Batı’ya karşı kışkırtan Hindistan, 1971’de Bengal milliyetçilerinin ayaklanmasına aktif biçimde destek vermiş, yaşanan kanlı çatışmaların ardından bugünkü Bangladeş fiilen Pakistan’dan koparak bağımsızlığını ilan etmişti.
Seküler-sol bir ideolojiye mensup olan Şeyh Hasina, Bangladeş’in kurucu lideri Şeyh Mucibur Rahman’ın kızı. Babasıyla birlikte ailesinin tamamına yakınının 1975’teki askerî müdahale sırasında öldürülmesinin ardından siyasete atılan Hasina’nın politik yaşamı, Bangladeş Ulusal Partisi lideri General Ziyaur Rahman’ın karısı Hâlide Ziya’ya karşı verdiği mücadeleyle özdeşleşti. “Begümlerin Savaşı” olarak ülke tarihine geçen süreç, 1970’lerden günümüze Bangladeş siyasetini kilitledi. 1991-1996 ve 2001-2006 arasında iki kez başbakanlık yapan Hâlide Ziya’nın iktidarı yolsuzluklar ve usulsüzlüklerle anıldı. Şeyh Hasina da 1996-2001 ve 2009-2024 arasındaki iki başbakanlık döneminde, rakibini fersah fersah geride bıraktı.
Şeyh Hasina’nın ölüm cezasına çarptırılması, Bangladeş’teki muhalifleri tarafından sevinçle karşılandı. Sokaklarda kutlamalar sürüyor. Ancak şu temel soru, hâlâ yerinde duruyor: Ülkedeki yapısal çarpıklıklar, Hasina’nın idamıyla ortadan kalkacak mı? Cevabın “hayır” olduğunda herkes hemfikir.
Değişmeyen kodlar
04:0026/11/2025, Çarşamba
G: 26/11/2025, Çarşamba
55
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz cuma günü (21 Kasım 2025) Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da oynanan Fenerbahçe Beko-Partizan maçının başlangıcında aşırılıkçı, faşist ve gürültücü Sırp taraftar grubu Grobari’nin açtığı dev bir pankart, dikkat ve tepki çekti. Pankartta, I. Kosova Savaşı (1389) akabinde Osmanlı Sultanı Murad Hüdâvendigâr’ın Miloş Obiliç adlı Sırp milliyetçisi tarafından bıçaklanarak şehit edilişi betimleniyordu. Sırplar tribünlerde Türkleri hedefe yerleştiren ırkçı marşlar söylemeyi de ihmal etmedi.
Türkiye’de hatırı sayılır bir kitlenin şaşkınlık ve öfkeyle dolu reaksiyonlarına neden olan bu sahneler, tarihe ve coğrafyaya sembollerin beslediği fay hatları üzerinden bakabilenler için ise gayet sıradandı. Sırplar, kendilerinden beklenen tavrı ortaya koymuş, benliklerinden hiç atamadıkları o kinleri dışarı vurmuştu. Nihayetinde, 1995’in yazında Srebrenitsa’da katledilen masum Müslümanları anmak için her yıl temmuz ayında düzenlenen barış yürüyüşü (Marş Mira) sırasında, yürüyüşe katılanları taciz etmek için yol boyunca domuz çevirme yapan bir kafa yapısından söz ediyoruz.
Kısa süre önce, bir başka vesileyle, Yunanlara bazı tarihî hakikatler hatırlatıldığında “Sene olmuş 2025, hâlâ mı hamaset?” şeklinde tepki gösterenler olmuştu bizden. Bu bakış açısına göre, yıllar ve yüzyıllar geçtikçe milletler olgunlaşacak, mazide yaşanan gerilimler ve düşmanlıklar unutulacak, böylece “dostluk ve kardeşlik kazanacak”tı. Oysa ülkelerin ve milletlerin genlerine kazınan refleksler, hiç de böyle söylemiyor. Lokal ve nadir vakalar dışında, fay hatları her zaman harekete geçmeye hazır halde bekliyor. Grobari örneğinde olduğu gibi, bir basketbol maçı bile meydan savaşı biçiminde algılanıyor. İliklere işleyen kodlar, davranışları da şekillendiriyor zira.
Bu köşede zaman zaman temas ediyorum, şimdi yeniden vurgulama sırası geldi:
Balkanlarda Sırplara, Ortadoğu’da Siyonist Yahudilere, Asya’da Hintlilere yakından bakarsanız, bütün hafızalarının tarihî referanslarla örülmüş olduğunu görürsünüz. Farklı dinlere, tecrübelere, kültürel arka planlara ve coğrafyalara yaslanan bu üç cephe, İslâm ve Müslüman düşmanlığı ortak paydasında birleşir. Bir Sırp’la, bir Siyonist’le veya bir Hindu ile yan yana geldiğinizde, ağızlarından birbirine benzer cümlelerin döküldüğünü, Müslümanlarla alakalı meselelerde aynı şeylere sevinip aynı şeylere üzüldüklerini görürsünüz.
Bunların dışında, bilhassa Osmanlı İmparatorluğu’nun vaktiyle hâkim olduğu Hristiyan topraklarında “Türk” denince zihinlerde bugün koskoca bir mazi canlanır. Kosova, Varna, Niğbolu bugün bizler için tarih derslerinde “sıkıcı” birer başlıktan ibarettir belki, ama Avrupalının şuuraltında Osmanlı’nın hayaleti hâlâ bütün canlılığıyla kol gezmeyi sürdürür. Ve tarih, kaçsanız da sizi kovalar, arar ve bulur. Derken, söz gelimi bir basketbol maçında gelir karşınıza dikilir.
Bilinen bir hakikattir, ama tekrarlamakta beis yok: Avrupalının lügatinde, “kendisinden korkulacak Müslüman hasım” tarifinin karşısında “Türk” yazar. Türk deyince Müslümanı anlar, bütün endişe ve kaygılarını da Türk kelimesinin içine saklar. Tam da bu yüzden, Avrupa’ya yerleşen, orada makam ve statü kazanan, hayat tarzı ve dünya görüşü itibarıyla da Avrupalılaşan nice Türk vardır ki, aniden karşısına çıkan tatsız sürprizlerle, muhataplarının kendisini hâlâ “Osmanlının evladı, eski akıncıların torunu, Müslüman Türk” olarak görmeye devam ettiği gerçeğiyle dehşet içinde yüzleşivermiştir. İsim de değiştirse, ülke de değiştirse, hatta din de değiştirse, Avrupalının “Türk”e bakışı budur ve değişmez.
Hakikat böyleyken, bizim bir kısım insanımızın tarihten, coğrafyadan ve tarihin fay hatlarından böylesine bihaber, büyük bir aşağılık kompleksi içinde, bütün değer yargılarını ve kabullerini Avrupalı efendilerinkilere benzetme çabasına sürüklenmesi, tatsız bir gösteriyi mecburen izlemeye çalışmak gibi adeta. Bayat bir senaryo, kötü bir oyunculuk, pejmürde bir sahne, soluk ışıklar…
Tarih ve coğrafya, bizi -sadece yakın çevremize değil- bütün insanlığa karşı sorumluluklarımızı hatırlamaya çağırırken, hafızamızdaki bu devasa boşluk ve hareketlerimize kadar yansıyan şuursuzluk, hiç hayra alamet değil.
İnsanımla hasbihal
04:0029/11/2025, Cumartesi
G: 29/11/2025, Cumartesi
39
Sonraki haber
Taha Kılınç
“Her yere konferansa gidiyorsun, ama daha kendi memleketine gelmedin!” sitemlerini uzun süre işittikten sonra, hafta içi nihayet hemşerilerimle hasbihal etmek üzere memleketimde, Mersin’in Anamur ilçesindeydim.
25 Kasım Salı sabahı, günümüz, uçağımın indiği Gazipaşa’da Müftü Hocamız Fahri Başar’ın da katıldığı bir hasbihalle başladı. Fahri Hoca, anne tarafından memleketim Ermenek’in Sarıvadi köyünden olunca, samimiyeti tesis etmemiz fazla zaman almadı. Sarıvadi, Torosların zirvesinde, bilhassa âlim ve fâzıl insanlar yetiştirmesiyle maruf bir belde. Anamur müftüsü olarak da görev yapan, annemin babası Mustafa Şâkir Dedem, ilk İslâmî eğitimini Sarıvadi’deki Feyziye Medresesi’nde almış. Medresenin haziresinde, bugün tâ Osmanlı döneminde burada vazife yapan müderrislerin kabirlerini görmek hâlâ mümkün.
Gazipaşa’dan sonra yaklaşık bir buçuk saatlik rahat bir yolculukla Anamur’a geçtik. Kısıtlı bir zaman zarfında mümkün olduğunca çok ziyaret yapmak prensibiyle, benim için epey yoğun bir program hazırlanmıştı. Anamur Anadolu Lisesi, İmam Hatip Ortaokulu ve İmam Hatip Lisesi’nde öğrenci kardeşlerimle buluştum evvela. Her okulda, Anamur’da geçen çocukluk yıllarımdan hatıralar aktararak küçük girişler yaptım, sonrasında sözü öğrencilere bırakarak onların sorduğu içten soruları cevapladım. İslâm coğrafyasından, seyahatten, okumaktan, yazmaktan ve merak ettikleri diğer bütün meselelerden oluşan, keyifli sohbetler yaptık. Küçücük yaşlarına rağmen, bilhassa İmam Hatip Ortaokulu’ndaki öğrencilerin sorularında gördüğüm derinlik beni şaşırttı ve sevindirdi.
Gün içindeki yüksek tempolu akış arasında vakit bulup, ilkokul öğretmenim Ayşe Körhasanoğulları’nı evinde ziyaret ettim. 1987-1991 arasında beni beş sene okuttu Ayşe Hocam. Okuma-yazmayı bana o öğretti. Şefkatiyle ve ilgisiyle, anne sıcaklığını aratmadı. Kapıdan içeri girerken, beni -her zamanki gibi bana ilk ismimle hitap ederek- “Nazmiciğim, hoş geldin!” diye karşıladı. Oturduk, bana yeniden ve uzun uzun “çocuk Taha”yı anlattı.
İkindi vaktinde, Emrah Karaca kardeşimin ufku ve vizyonuyla Anamur gibi sosyolojik açıdan zor bir coğrafyada önemli hizmetler yapan Mahal İlmî Araştırmalar Derneği’ni ziyaret ettim. Burada Yunus Emre Aslan kardeşim ve arkadaşlarının da katıldığı, güzel bir hasbihal yaptık, esasen Doğu Türkistan’ı konuştuk. Mahal, yeni kurulmasına rağmen, Anamur’da Gazze ve Filistin konusunda kayda değer çalışmalar yürütmüş. Aynı zamanda İslâmî ilimlere dair sohbet halkaları oluşturarak, Anamurlu gençlerin gönlünde şimdiden yer edinmiş. Çalışmaları bereketli ve kalıcı olsun.
Akşamki ana konferansa hemşerilerimin ilgisi ve teveccühü çok yoğundu. Anamur Kaymakamı Kemal Duru, Belediye Başkanı Durmuş Deniz, İlçe Müftüsü Mehmet Fidan, İlçe Milli Eğitim Müdürü Mustafa Kaplan, İlçe Emniyet Müdürü Mehmet D. Özer, İlçe Jandarma Komutanı Hüseyin Özdoğan, siyasî parti temsilcileri ve STK temsilcilerinden oluşan kalabalık bir protokol de programda hazır bulundu. Memleketimin sevdiğim özelliklerinden biri, siyasî ayrışmaların düşmanlık boyutuna vardırılmaması, günün sonunda herkesin selamı-sabahı sürdürmesi ve belli ortak paydalarda buluşulabilmesidir.
Konferans sırasında kürsüden salonu kolaçan ederken, dinleyiciler arasında anne ve babamın çok sayıda arkadaşını seçtim. Onları böyle karşımda, beni dikkatle ve ilgiyle dinlerken görünce, çocukluk hatıralarım da gözlerimin önünden geçti akşam boyunca. Küçücük bir taşra kasabasında, İslâm dünyasının her köşesini takip etmek gibi önemli bir gündemleri bulunan, bizleri de aynı atmosferin içinde büyütüp İslâm kardeşliği hedefine odaklayan güzel insanlardı hepsi. Bana bugün “İslâm coğrafyasına olan ilgin ve merakın nasıl başladı?” diye sorulduğunda, çocukluğumun Anamur’unda şahit olduğum o hasbî atmosfere atıf yapıyorum.
Konferanstan sonra, Musab bin Umeyr Hafızlık Kur’an Kursu’nu ziyaret ettik topluca. Kursun İstanbul’dan gelen hocaları Ahmet Emin Uğurlu ve Ebubekir Sert kardeşlerimin içtenliği ve azmi, genç talebelerine de başarı olarak yansımış. Kurstaki hasbihalle, günün yedinci toplantısını tamamlamış olduk. Gece yarısına doğru evlerimize dağılırken yorgun ama keyifli ve huzurluyduk.
Her ikisi de Anamur’da güzel çalışmalara imza atan İbrahim Sağır ve Abdullah Uysal hocalarım beni çarşamba sabahı İstanbul uçağım için yeniden Gazipaşa’ya bıraktılar. Yolda hem hasbihal ettik hem de Anamur’da yeni buluşmalar yapmak üzere sözleştik. Ya nasip…
Yasaklasanız da…
04:003/12/2025, Çarşamba
G: 3/12/2025, Çarşamba
40
Sonraki haber
Taha Kılınç
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray yetkililerine verdiği bir direktifle, Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’nın (kısaca: İhvân) bazı kollarının “terör örgütü” olarak tanımlanıp tanımlanamayacağıyla alakalı bir rapor ve inceleme hazırlanmasını istedi. Amerikan basınına yansıyan ayrıntılara göre: Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, konuyla alakalı olarak hazırlayacakları kapsamlı raporu 30 gün içinde Trump’a sunacak. Trump’ın, İhvân’ın özellikle Mısır, Lübnan ve Ürdün’deki kollarının ABD’nin ulusal menfaatlerine ve Amerikan vatandaşlarının güvenliğine tehdit oluşturup oluşturmadığının araştırılmasını istediği kaydediliyor. Söz konusu raporda İhvân’ın “terör örgütü” ilân edilmesi gerektiği sonucuna varılırsa, ekonomik yaptırımlardan seyahat kısıtlamalarına, çok sayıda isim için bir dizi yasak gündeme gelecek.
Geçtiğimiz hafta Teksas Valisi Greg Abbott, İhvân’ı “yabancı terör örgütü ve uluslararası suç yapılanması” ilân ederek, eyalet çapında bir takım yasal engellemeleri resmî olarak yürürlüğe koymuştu. Bu çerçevede İhvân’la iltisaklı olduğu iddia edilen ABD’li bazı İslâmî oluşumların Teksas’ta arazi satın alması, mescit, İslâm kültür merkezi ve okul açması yasaklanmıştı. Trump’a sunulacak raporun neticesinde İhvân’ın ABD devletinin yönetim kademesi tarafından da “terör örgütü” şeklinde kabul edilmesi durumunda, benzer yasaklama ve kısıtlamaların ABD’deki İslâmî oluşumların faaliyetlerinin daraltılması amacıyla kullanılması söz konusu olabilecek.
1928’de Mısır’ın İsmâiliyye şehrinde -o dönemde henüz 22 yaşında olan- Hasan el Bennâ ve altı arkadaşı tarafından kurulan İhvân, tarih sahnesine çıkışının üzerinden neredeyse bir asır geçtikten sonra bile, dünyanın çok çeşitli ülkelerince “tehdit” olarak algılanmayı sürdürüyor. Geride kalan süreç boyunca sürekli örselenmesine, tartaklanmasına, dışlanmasına ve şeytanlaştırılmasına rağmen, İhvân’ın bugün hâlâ böylesine yoğun biçimde gündemi işgal edebilmesi, teşkilâtın köklerini ne kadar derinlere saldığının apaçık bir göstergesi.
İhvân, uzun tarihi boyunca şiddetten, silahlı kalkışmalardan ve suikast vb. türü yöntemlerden hep uzak duran, hatta sırf bu sebeplerle kendi içindeki radikal unsurların ayrılıp başka yapılanmalar kurmak üzere uzaklaştığı bir hareket. İhvân’ın, İslâmî çevrelerde tartışma konusu olan demokrasi, halkın yönetimi belirlemesi ve seçimlerle iktidarın el değiştirmesi gibi noktalarda benimsediği müspet tavır, teşkilâtın, Arap ve İslâm dünyasında Selefî tandanslı kesimlerin tarafından tekfir edilmesine yol açarken, yine aynı sebeple Arap ve İslâm dünyasındaki bazı yönetimler İhvân’ı “tehlikeli bir rakip” olarak algılıyor. Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri yönetimlerinin teşkilâta karşı geliştirdiği katı ve menfi yaklaşımın arkasında bu bakış açısı var. İhvân bu haliyle, “Ne İsa’ya ne Musa’ya” yaranamayan bir yapılanma. Fakat gündemden de düşmüyor, düşemiyor.
İşin bir başka ilginç tarafı, -Mısır’daki bir seneyi bile bulmayan deneme dışında- İhvân’ın herhangi bir iktidar tecrübesi veya iktidara geldiğinde hangi konuda ne yapacağını gösteren bir örnek de yok. İhvân’a nispet edilen Tunus Nahda Hareketi, neredeyse liberal denilebilecek bir çizgide hareket etti. Hamas, İsrail işgalinin meydana getirdiği olağanüstü durum nedeniyle, siyasî bir oluşumdan çok silahlı bir direniş hareketine dönüştü. Lübnan’da bilhassa yakın döneme kadar Hizbullah’ın fiilî varlığı, İhvân’a alan açmadı. Ürdün’de ise mutlak monarşinin baskın gücü sebebiyle, İhvân zaten sistem içinde etkisiz bir garnitürden ibaretti. Dolayısıyla o kadar korkulan, ürkülen, çekinilen ve düşmanlaştırılan İhvân’ın ezkaza iktidar olursa nasıl bir performans ortaya koyacağına dair bütün çıkarımlar, sadece tahminlerden ve yorumlardan ibaret. Hatta şahsî gözlemlerim ve temaslarım çerçevesinde şunu da ifade edebilirim: İhvân mensuplarının zihninde, somut ve sürdürülebilir bir siyasal proje de yok. Teşkilât üzerindeki baskılar o kadar yoğun ve şiddetli ki, şu anda bütün öncelik hayatta kalabilmeye verilmiş durumda.
İhvân konusu her açıldığında söylediğim şeyi söyleyerek bitireyim:
Arap dünyasındaki yönetimler, böylesine köklü bir teşkilâtı dışlayarak tarihî bir fırsatı kaçırıyor. İhvân sisteme dahil edildiği takdirde, halklarla iktidarların bütünleşmesi noktasında çok sürpriz fırsatlar doğacaktır.
Bir yılın karnesi
04:006/12/2025, Cumartesi
G: 6/12/2025, Cumartesi
29
Sonraki haber
Taha Kılınç
Suriye’de gaddar ve eli kanlı Baas rejiminin devrilmesinin üzerinden neredeyse tam bir sene geçti. Bu zaman zarfında yaşanan çok boyutlu gelişmeler hem Suriye’nin mevcut durumu hem de ülkenin geleceğine dair bazı tahmin ve yorumlarda bulunmamıza imkân sağlıyor.
Ülkenin içinden geçtiği uzun savaş yıllarından geriye kalan korkunç yıkım, kaldırılması gereken bir enkaz olarak hâlâ ortada duruyor. Halep’ten güneye doğru bilhassa Maarratu’n-Nu’mân-Humus hattında milyarlarca dolara mal olabilecek bir inşa ve imar hamlesine ihtiyaç var. Keza Halep’in merkezi ve Şam’ın dış mahalleleri de aynı şekilde harabe halde. Şüphesiz bu manzara, yeni yönetimin tek başına altından kalkabileceği bir problem değil. Savaşın fiziksel izlerinin silinmesi, ancak uluslararası konsorsiyumların ve inşaat devlerinin devreye girmesiyle mümkün olabilecek bir durum. Bu noktada, uzun yıllar sürecek bir çaba gerekiyor.
Savaş sırasında enerji nakil hatları ve altyapı tamamen devre dışı kaldığından, Suriye şu anda yerli ve yabancı yatırımlar için henüz cazip bir ülke değil. Fakat hem yeni yönetimin dünyanın hemen her ülkesiyle kurduğu yakın temaslar hem de zengin Körfez sermayesinin Suriye’ye sıcak ilgisi sebebiyle, bu konuda atılan adımlar epey hızlı. Yeni dönemde Suriye’ye yaptığım çeşitli seyahatler sırasında, sırf market raflarında gördüğüm ürünlerin çeşitliliği bile, Arap dünyasının Şam’ı ihmal etmediğinin göstergelerini taşıyordu.
Suriye siyasetinde zaten eskiden beri etkin bir aileye mensup olan Ahmed Şara, oldukça pragmatist bir portre çiziyor. Avrupa ve ABD ile ilişkileri geliştirirken, Suudi Arabistan başta olmak üzere Arap dünyasının tamamında da kabul görmeyi başaran Şara, bu sayede Suriye’nin içinde bulunduğu temel problemlerin aşılması sürecini hızlandırıyor. Görevine zihnen ve fiziken -sarıktan kravata geçiş hızı herkesi şaşırttı örneğin- iyi hazırlandığı görülen Şara, bilhassa uluslararası sisteme entegrasyon bağlamında kendi tabanından bazı homurtularla karşılaşsa da Suriye’nin mevcut handikaplardan kurtulabilmesi için “Selefî” mantığın ötesine geçilmesi gerektiği noktasında genel bir konsensüsün oluştuğu anlaşılıyor.
Güneyde İsrail’in dürtüklediği Dürzîler, batıdaki sahil bölgesinde mezhep takıntısından kurtulamayan İran etkisindeki Nusayrîler ve kuzeyde “Suriye Demokratik Güçleri”nin varlığı, Suriye’de şu anda iç istikrarı ve güvenliği tehdit eden başlıca unsurlar. Şara yönetimi, tüm bu cephelerle tek başına savaşabilecek durumda değil. Dolayısıyla dış destekçilere ihtiyacı var. ABD Başkanı Donald Trump’la Şara’nın Beyaz Saray’da verdiği yakın diyalog görüntüleri tamamen bu amaca matuftu mesela. Ancak Amerikalıların siyasî desteklerini hangi diyetlere bağlayacakları, kocaman bir soru işareti olarak ortada duruyor. Yeni Suriye yönetimi, Moskova’yla Washington arasında dengede durmak ve her ikisine eşit mesafede kalmak gibi bir siyasetin peşinde.
Ahmed Şara’nın Arap dünyasındaki en büyük destekçisi, malum Suudi Arabistan. Suudilerin gözünde Şara “Riyad doğumlu, bizim çocuk”. Bu bakış açısının siyaset diline yansıması ise, Şam’ın üzerine Suudi Arabistan’ın gölgesinin düşmesi. Şara bağımsız bir çizgi izlemeye çalışsa da Suudi Arabistan’ın Suriye’ye desteğinin Türkiye’yle çok yakın durulmaması, Hamas ve Müslüman Kardeşler Teşkilâtı gibi yapılanmalara Şam’da alan açılmaması, İsrail’le çatışma yerine uzlaşma siyasetinin benimsenmesi, eğitim sisteminin ve din dilinin “İslâmcı” renklerden arındırılması gibi bazı bedellere bağlandığı sır değil. Gittikçe derinleştiği görülen Şam-Riyad münasebetlerinin tüm bu noktalarda yeni Suriye’yi nasıl şekillendirdiği izlemeye devam edeceğiz.
Baas’ın devrilmesinden sonra Suriye’ye yaptığım her ziyarette şehirlerin atmosferine sinen rahatlamayı ve huzuru bizzat müşahede ettim. Halkın Ahmed Şara ve ekibine yönelik hüsnüzannı ve muhabbeti de gözle görülür seviyelerdeydi hep. Bu manzarayı, ülkelerinin mevcut durumuna ve geleceğine dair ettiğimiz her sohbette Suriyeli dostlarımızın bana kurduğu şu cümleyle birleştirip, oyumu umuttan yana kullanıyorum ben de: “Riskleri ve handikapları biz de görüyoruz. Ama merak etmeyin, bundan sonra ne yaşanırsa yaşansın, hiçbiri üzerimize çöken o koyu Baas karanlığı kadar kötü olamaz.”
Çok yakıştı
04:0010/12/2025, Çarşamba
G: 10/12/2025, Çarşamba
63
Sonraki haber
Taha Kılınç
Meşhur kıssayı bilirsiniz: Hz. Ömer, geceleri Medine-i Münevvere sokaklarında sürdürdüğü rutin teftişlerden birindeyken, sütçülükle iştigal eden bir anneyle kızının konuşmalarına kulak misafiri olur. Kadın süte su katılmasını istemekte, kızı ise ısrarla reddetmektedir. Kızcağız nihayet “Halife bunu yasakladı” diyerek annesine engel olmaya çalışır. Annesi “Halife şu gece vakti ne yaptığımızı nerden görecek?” deyince, kızı ona Halife kendilerini görmese bile her an ilahî murakabe altında olduklarını hatırlatır. Kadının hile girişimi başarısız olmuş, kızın takvası galip gelmiştir. Hz. Ömer, bu manzara karşısında çok duygulanır. Sabah olduğunda hemen aileyi araştırır, haber yollar ve bu müttakî kızı oğlu Âsım’a istetir. Hz. Ömer’in bu evlilikten doğan torunu Leylâ, Emevîler döneminin Mısır valilerinden Abdülaziz bin Mervân’la hayatını birleştirecek, bu evlilikten de 680 yılında Ömer bin Abdülaziz dünyaya gelecektir.
İslâm tarihinin en büyük isimlerinden biri olan Ömer bin Abdülaziz, çocukluk yıllarını geçirdiği Medine-i Münevvere’de çok iyi bir eğitim almış, sahabe ve tâbiînin önemli isimlerine yetişmiş, ardından 705’te amcası Abdülmelik bin Mervân’ın kızı Fâtıma ile evlendirilmişti. Ertesi yıl tayin edildiği Hicaz valiliği vazifesini yedi sene sürdüren Ömer, Mekke ve Medine’de önemli restorasyon çalışmalarına öncülük etti. 711’de meşhur Irak valisi Haccâc’ın ceberut uygulamalarını eleştirdiği için azledilen Ömer bin Abdülaziz, 717’de hilafet makamına getirilinceye kadar Şam’da yaşadı.
Ömer bin Abdülaziz’in sadece üç yıl süren hilafeti, kendisine “Beşinci Râşid Halife” unvanının verilmesine neden olacak incelikleri ihtiva eder: Vergilerin dengelenmesinden şahsî hayatındaki sadeliğe, Ehl-i Beyt mensuplarına reva görülen kötü muamelenin sona erdirilmesinden çok uzak coğrafyalara kadar iç barışın sağlanmasına, onun dönemi Müslümanların bugün bile çok özlediği icraatlarla dopdoludur.
Beşinci Râşid Halife Ömer bin Abdülaziz, 720’nin bir şubat günü -muhtemelen- zehirlenme neticesinde son nefesini verdiği İdlib yakınlarındaki Marratu’n-Nu’mân’ın Deyr Sem’ân köyünde medfun. Kabri, Ehl-i Beyt’e olan saygısından ötürü, Emevîlerin yıkıldığı tufan sırasında saldırıya uğramamıştı. Ancak maalesef Suriye’de yaşanan son savaş sırasında Şiî milisler kabri ve türbeyi iki kez kundakladı. Bunlardan birinde, türbe az daha tamamen yanıyordu.
Suriye’ye ne zaman yolum düşse, programlarımı aksatma ve zorlama pahasına da olsa, Ömer bin Abdülaziz’in kabrine mutlaka uğramaya gayret ederim. Ekim ayındaki son ziyaretimizde yine uğradığımızda, türbenin hemen yanı başında bir cami inşaatı görmüştük. Kenardaki tabeladan, inşaatın, Suriye Evkâf Bakanlığı ile imzalanan mutabakat çerçevesinde Ankara merkezli Kalem Vakfı tarafından sürdürüldüğü anlaşılıyordu. Resmî olarak 13 Nisan 2025 günü başlanan çalışmaların 13 Şubat 2026’da tamamlanması öngörülüyordu. Ziyaretimiz sırasında hummalı bir faaliyet gözümüze çarpmıştı. Hem cami-külliye inşaatı hem de türbenin restorasyonu eş zamanlı ilerliyordu.
Geçtiğimiz perşembe (4 Aralık), külliye ve türbenin resmî açılış merasimi vardı. Bağışçıların da himmetiyle çalışmalar hızlandırılmış, böylece açılış iki ay erkene çekilerek, Suriye’nin özgürleşmesinin birinci yıldönümüne yetiştirilmişti. Merasime Osman Nuri Topbaş Hocaefendi, Abdullah Sert Hocaefendi, Kalem Vakfı Başkanı Musa Şahin Bey ve Halep Müftüsü İbrahim Şâşû ile birlikte kalabalık bir cemaat iştirak etti. Aynı anda Almanya’nın iki farklı şehrinde programlarım olduğundan törene katılamadım, ama kalbim ve aklım oradaydı.
Ömer bin Abdülaziz’in kabri, kendisinin mütevazı hayatıyla uyumlu biçimde, son derece sadedir: Başında ve ayakucunda küçük birer işaret taşı, etrafı bir buçuk karış yüksekliğinde mermerle çevrili, üzeri toprak bir açık mezar… Ekim ayındaki ziyaretimiz sırasında restorasyon çalışmalarını izlerken “İnşallah bu sadelik bozulmaz. Keşke kabir ayniyle muhafaza edilse ve şu haliyle ziyaretçilere Ömer bin Abdülaziz’in tevazuunu anlatsa” demiştim. Hamd olsun, çalışmalar tamamlandığında kabrin olduğu şekilde korunduğunu gördüm. Bu hassasiyetleri sebebiyle Kalem Vakfı’na da hassaten teşekkürlerimi sunuyorum.
Ömer Bin Abdülaziz Külliyesi, devrimin yıldönümünde, Suriye’ye çok yakıştı. Emek verenlerin elleri dert görmesin.
Ondan ne istediler?
04:0013/12/2025, Cumartesi
G: 13/12/2025, Cumartesi
59
Sonraki haber
Taha Kılınç
Arap dünyasında geçtiğimiz günlerde yaşanan en dikkat çekici gelişmelerden biri, Kuveytli yazar ve işadamı Dr. Târık Süveydân’ın ülkesi tarafından vatandaşlıktan çıkarılması idi. Kuveyt Emiri Şeyh Miş’al Ahmed el-Câbir es-Sabâh tarafından imzalanan kararname, resmî gazetede yayınlanmasının ardından aynı gün yürürlüğe girdi. Basına yansıyan detaylara göre, Süveydân’la birlikte ailesinin tamamı da Kuveyt vatandaşlığından çıkarıldı. Kararın İçişleri Bakanlığı’nın tavsiyesinin ve onayının ardından alındığı kaydedildi.
Kuveyt yasalarına göre, vatandaşlıktan çıkarılma durumu, ancak nitelikli dolandırıcılık, kriminal hadiselere karışmak veya devletin güvenliği için tehdit oluşturmak gibi nedenlerle gerçekleşiyor. Gerekçeye dair resmî bir açıklama yapılmasa da, Dr. Târık Süveydân ve ailesinin vatandaşlık haklarının geri alınmasının “devletin güvenliği için tehdit oluşturmak” maddesine dayandırıldığı, dolayısıyla tümüyle politik bir karar olduğu anlaşılıyor. Zira Dr. Süveydân, Arap dünyasında ve uluslararası mahfillerde Müslüman Kardeşler Teşkilâtı’na (kısaca İhvân) yakınlığıyla biliniyor.
Kuveyt’in etkili ailelerinden birine mensup olarak 1953’te dünyaya gelen Dr. Süveydân, İslâmî ilimler temel eğitiminin ardından ABD’ye giderek Tulsa Üniversitesi’nde (Oklahoma) petrol mühendisliği tahsilini tamamladı. Doktorasını da Amerika’da bitiren Süveydân, ülkesine dönüşte kurduğu şirketle iş hayatına atılırken, aynı zamanda televizyonlarda dinî, tarihî ve kültürel içerikli programlar hazırlayarak çok ciddi bir kitleye ulaştı. Arapça kaleme aldığı kitaplar İngilizce ve Fransızca başta olmak üzere dünyanın bütün önemli dillerine tercüme edilirken, Süveydân 2022, 2023 ve 2024’te “En Etkili 500 Müslüman” listesinde yer aldı.
Arap dünyasının en çok izlenen, takip edilen ve okunan popüler yazarlarından biri olan Dr. Târık Süveydân, Arap Baharı süreciyle birlikte Körfez’de bazı zorluklarla karşılaşmaya başlamıştı: 2013’te umre ibadetini yerine getirmek üzere Suudi Arabistan’a gitmek istediğinde, kendisine ülkeye giriş yasağı konduğunu öğrendi. Aynı yıl, Suudi Prens Velîd bin Talal’ın sahibi olduğu er-Risâle televizyonunun yayın yönetmenliği görevinden alındı. 2014’te Suudi Arabistan, Dr. Târık Süveydân’ın kitaplarının ülke sınırları içinde satışını tamamen yasakladı.
Tüm bunlara rağmen, Süveydân, doğduğu ve yetiştiği kendi vatanında şimdiye kadar herhangi bir engellemeyle karşı karşıya kalmamıştı. Hatta televizyon kanallarına bağlanarak siyasî görüşlerini özgür biçimde dile getirebiliyor, gündeme dair yorumlar yapabiliyor, kitaplarını kaleme almayı sürdürüyordu.
Dr. Târık Süveydân ve ailesinin vatandaşlıktan çıkarılması, özellikle iki açıdan çok dikkat çekici:
Kuveyt, Körfez’de nispeten özgür bir ülke olarak bilinir. Zaman zaman ateşli tartışmalara sahne olan canlı bir parlamentosu, kendi çizgisini koruyabilmiş müstakil öncü şahsiyetleri vardır. Böyle bir atmosferde, bu tepeden inme karar oldukça şaşırtıcı. Sürecin Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin başını çektiği İhvân karşıtı blok tarafından şekillendirildiğini düşünmek de tek başına ikna edici değil. 2017-2021 arasında Körfez’de Katar’a yönelik o meşhur abluka başlatıldığında Kuveyt dışarıda durmuş, hatta Katar’la diğer Arap ülkelerinin barışmasında rol oynamıştı.
İkincisi, Târık Süveydân, daha çok kalem erbabı olarak tanınan, “düşmanla cihat” mefhumunu fikriyle ve düşüncesiyle sürdürmeyi seçen, Kuveyt yönetimine karşı hiçbir zaman açıktan bayrak açmamış, hatta Arap dünyası içindeki nazik dengeleri hep gözetmiş bir yazar. Üstelik, yazdığı kitaplar akademik yönden incelemeye tabi tutulduğunda hem üslup hem de içerik açısından eleştiriye tabi tutulabilir. Ayrıca kendisi güncel meseleler bağlamında kitleleri peşinden sürükleme, siyasî açıdan motive etme ve kamuoyu oluşturma noktasında tesirli bir isim bile sayılmayabilir. Buna rağmen, ona ve ailesine reva görülen bu muamele garip ve anlamsız.
Yaşananları görünce, şu soruyu sormamak mümkün değil: Arap dünyasındaki “İhvâncı avı” daha nereye kadar sürdürülecek? İslâm toplumlarının kendi kimliğini bulmasında son derece kritik bir rol oynama potansiyeline sahip bir hareketi boğmak, kime ne kazandıracak?
Meşal’in mesajları
04:0017/12/2025, Çarşamba
G: 17/12/2025, Çarşamba
58
Sonraki haber
Taha Kılınç
Hamas’ın Filistin dışındaki liderliğini sürdüren Hâlid Meşal, geçtiğimiz günlerde El-Cezîre televizyonuna 52 dakikalık özel bir röportaj verdi. Her zamanki ciddiyetiyle, sorulan soruları ikna edici ve ayrıntılı biçimde cevaplayan Meşal’in sözlerinde altı çizilecek çok sayıda husus var. Ama özellikle Filistin direnişinin bugün geldiği duruma dair değerlendirmeleri ve Suriye’yle alakalı yorumları, bilhassa öne çıkarılmaya değer noktalar içeriyor.
Meşal, Filistin direnişinin mevcut durumu hakkında özetle şunları söyledi:
“Filistin davası, şu anda tarihinde hiç olmadığı kadar görünür ve bilinir durumda. Filistin davası, daha önce çekmecede kilitli haldeydi, şimdi masanın üzerinde. Dünya çapında İsrail’in şöhreti ciddi biçimde zedelendi. Şimdiye kadar yaptıkları bütün reklamlar ve imaj yatırımları çöpe gitti. Herkes şimdi her platformda Siyonistleri eleştiriyor. İslâm ümmetinin genç nesilleri, Filistin davasını yeniden sahiplendi. Evet, ağır bir bedeli oldu, doğru. Ancak şu unutulmamalı: Hürriyetlerin her zaman ağır bedelleri olur.
Bundan sonrası için iki beklentimiz var:1) Uluslararası bir hamleyle, Gazze’nin yeniden inşası ve insanların barınma ihtiyaçlarının acil bir şekilde giderilmesi, 2) Filistin’e dışarıdan müdahalelerin olmaması; Filistin’i sadece Filistinlilerin yönetmesi.”
Meşal’in “Filistin’e dışarıdan müdahalelerin olmaması ve Filistin’i sadece Filistinlilerin yönetmesi” şeklindeki vurgusu, elbette Arap dünyası içindeki belli aktörleri hedef alan bir açıklama. Zira bazı devletlerin, Filistin siyasetine doğrudan müdahale ederek Hamas’ı dışarıda bırakacak formüller üzerinde çalıştıkları sır değil.
Sunucunun “Son iki senedir bölgemizde baş döndürücü gelişmeler yaşandı. İran’ın gücü aşındı. Hizbullah ağır darbeler aldı. Suriye’de Esed rejimi düştü ve yeni bir yönetim işbaşına geldi. Tüm bu hadiseler içinde, Hamas nerede duruyor?” sorusuna Meşal’in verdiği cevap, mülakatın -medya tabiriyle söylersek- flaşını oluşturuyordu:
“Hamas, uzun yürüyüşü boyunca, bütün Arap ve İslâm ülkelerinden yardım ve destek almıştır. Bu yardımların miktarı, çeşidi ve boyutları zaman içinde değişiklikler göstermiştir. Hamas’ın kapısı herkese açıktır ve herkesle münasebet kurar. Şimdiye kadar bizim yanımızda duran herkese teşekkür borçluyuz. Fakat Hamas, hiçbir odağa tamamen kendisini kaptırıp Arap ve İslâm dünyasının diğer çevrelerine sırtını dönmemiştir. Bütün ülkelere saygı gösteririz, hiçbirinin iç işlerine karışmayız. Hamas, başından beri sadece kendisine güvenmiştir. Bu sebeple herhangi bir destekçisinin gücünün azalması, Hamas’ta yıkıntıya yol açmaz.
Suriye’de eski rejimle ilişkilerimiz vardı. Ama [Arap Baharı’yla birlikte] kriz baş gösterince, aramızda ihtilaf doğdu ve Suriye’den ayrıldık. Biz herhangi bir cepheye ait ve tâbî değiliz. Biz kendi başımıza hareket ediyoruz. Bizim kurallarımız, ilkelerimiz ve prensiplerimiz var. Suriye halkının bugün kavuştuğu hürriyet sebebiyle gerçekten ve samimiyetle sevinçliyiz. Arap dünyasındaki bütün halklar aynı şekilde hürriyet ve onuruna kavuşmayı hak ediyor.”
Hâlid Meşal, Suriye meselesinde Hamas içinde hep kendi müstakil çizgisinde hareket etmiş bir lider. Baas rejiminin sivil halka saldırmaya başlamasının ardından hareketin Şam’dan ayrılma kararını bizzat aldı mesela. Keza, onu 2012’deki meşhur Gazze ziyareti sırasında on binlerce kişinin önünde Özgür Suriye bayrağını sallarken gördük. Sonrasında devamlı surette İran’la ilişkilerde dengeyi savunan bir isim olarak dikkat çekti. İsmail Heniyye, Yahya Sinvâr ve Halil Hayye gibi şahsiyetler İran’la münasebetleri “stratejik birliktelik” ve “kader ortaklığı” şeklinde tasavvur ederken, Meşal Türkiye-Katar eksenine yakın durdu. Hatta Meşal, sırf bu nedenle dışlandı ve kenarda kaldı. Hamas içinde bu anlamda bir bölünmenin olduğu da zaten hareketi yakından izleyen herkesin hemen fark ettiği bir hakikatti.
Hâlid Meşal, Arap dünyasında “kurmay akıl” sahibi çok az sayıda siyasî liderden biri. Hadiseleri kavrama biçimi ve ortaya koyduğu öneriler, sahada yaşanan gerçeklikleri de ıskalamadığını gösteriyor. Ancak Ortadoğu’daki mevcut ortam, maalesef Meşal’in birikiminden faydalanılmaya müsait değil. Keşke hatıralarını ayrıntılı biçimde yazsa ve şu döneme dair tanıklığını kayda geçirse…
Bir İslâm insanı
04:0020/12/2025, Cumartesi
G: 20/12/2025, Cumartesi
51
Sonraki haber
Taha Kılınç
Her medeniyet, kendi insan tipini vücuda getirir. Bu çerçevede İslâm’ın da bir insan tipi ve modeli vardır. Özellikle tarihte iz bırakmış ve sonrasında takip edilecek bir yol oluşturmuş Müslümanlara bakın, bazı ortak özelliklerinin bulunduğunu görürsünüz. Çalışkanlık, sabır, diğerkâmlık, idealizm gibi temel vasıfların yanında, gerektiğinde ilmin yanına cihadı, kalemin yanın kılıcı ve silahı koyabilen şahsiyetlerdir bunlar. İslâm insanı, kâmil ve mütekâmil, hadiselerin gidişatına göre güzergâhını çizebilen, her durumda ve şartta yolundan dönmeden mücadelesini sürdüren dayanıklı bir insan tipidir.
Yakın tarihimizde, İslâm coğrafyasının her yerinde böyle şahsiyetlere tesadüf etmek mümkün. Ama ben özellikle kriz bölgelerinden yükselen seslere daha çok odaklanıyorum. Çünkü onların ortaya koyduğu örneklik, çağları aşan birer sabır ve direniş destanı aynı zamanda. “Mesela kim?” dense, aklıma gelecek ilk örneklerden biri Mehmet Emin Buğra (1901-1965).
Doğu Türkistan’ın Hoten şehrinde, kökleri Semerkand’da medfun meşhur mutasavvıf Hâce Ubeydullah Ahrâr’a (v. 1490) dayanan seçkin bir ailenin oğlu olarak dünyaya gelen Mehmet Emin Buğra, babası küçük yaşta vefat ettiği için dayısının gözetiminde sağlam bir İslâmî eğitim aldı. Buğra, gençlik yıllarından itibaren, Çin’in tasallutu altındaki Doğu Türkistan’ın içinde bulunduğu ahvali bütün gerçekliğiyle fark etmişti. 1931’de çıktığı altı aylık bir yurt gezisi sırasında Doğu Türkistan’ın bütün şehirlerini ziyaret etti, halkın durumunu gözlemledi; Gulca’da âlim ve siyasetçi Sâbit Dâmolla (1883-19341) ile uzun istişareler yaptı. Buğra ve Dâmolla, Çin’e karşı fiilî bir mücadele yürütülmesi gerektiği noktasında mutabık kaldılar. Buğra’nın 1932’de kurduğu “Millî İnkılâp Teşkilâtı”nın öncülüğünde Karakaş ilçesinde başlayan ilk ayaklanmalar, kısa sürede Hoten’in tamamına yayıldı. Bir ay içinde (Nisan 1933) “Hoten İslâm Hükümeti” kuruldu.
Doğu Türkistan’dan temelli ayrılmak zorunda kalacağı 1949 yılına kadar oldukça yoğun bir hayat süren Mehmet Emin Buğra, bu süreçte 1934-1943 arasını Hindistan ve Afganistan’da sürgünde geçirdi. Onun Kâbil’deki ikameti sırasında tamamladığı “Şarkî Türkistan Tarihi” adlı eseri, bugün bile hâlâ aşılamamış bir şaheser ve ciddi bir başvuru kaynağıdır.
Hicretinin ardından 1951’de Ankara’ya yerleşen ve Adnan Menderes hükümetiyle yürüttüğü müzakereler neticesinde 1850 Doğu Türkistanlı mülteciyi de Türkiye’ye yerleştiren Mehmet Emin Buğra’nın artık dünya çapında yeni bir misyonu vardı: Delhi’den Kahire’ye, Lahor’dan Kudüs’e, Mekke’den Ravalpindi’ye, İslâm dünyasının farklı mahfillerinde Doğu Türkistan davasını diplomatik sahada temsil etmek. Bu süreç o kadar semereli olmuştur ki, bugün Arap dünyasının her yerinde Mehmet Emin Buğra’yı tanıyan, kendisinin mücadelesine tanıklık etmiş olan birilerini bulmak mümkündür.
64 yıllık hareketli ve bereketli bir ömür süren Mehmet Emin Buğra, 14 Haziran 1965 günü, çok sevdiği ve hep özlediği vatanından uzaklarda, Ankara’da vefat etti. Onun Cebeci Asrî Mezarlığı’ndaki kabri, bir İslâm insanının mücadele azminin sembolü olarak, ziyaretçilerini bekliyor bugün.
Mehmet Emin Buğra’yı anma sebebim, geçtiğimiz çarşamba günü (17 Aralık) İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi İpek Yolu Araştırmaları Enstitüsü’nün ev sahipliğinde, Farabi Eğitim ve Kültür Derneği, Buğra Akademi, Doğu Türkistan Ulemaları Derneği, Dijital Hafıza Derneği ve Taklamakan Neşriyat’ın katkılarıyla gerçekleştirilen “Vefatının 60. Yılı Anısına Uluslararası Mehmet Emin Buğra Sempozyumu”. Üniversitenin Halkalı yerleşkesinde bulunan Abdullah Tivnikli Salonu’ndaki sempozyumun özellikle dikkat çeken iki yönü vardı: Genç akademisyen ve araştırmacıların sayısı çok fazlaydı. Bildiriler Türkçe, Arapça, İngilizce ve Uygurca olmak üzere dört ayrı dilde sunuldu. Mehmet Emin Buğra, Türkiye’nin akademik mahfillerinde ilk kez bu çapta bir programla anılmış ve hatırlanmış oldu.
Sempozyuma ben de davetliydim, ancak aynı gün İstanbul’un farklı yerlerinde yine Doğu Türkistan konulu üç ayrı konuşmam vardı. Dolayısıyla Uygur dostlarımızla aramızda bir nevi iş bölümü yaptık: Onlar üniversitede, ben okullarda aynı anda aynı davayı konuştuk.
Bu vesileyle, İslâm insanı Mehmet Emin Buğra’nın aziz ruhu şâd u handan olsun.
Silahsızlandırmak
04:0024/12/2025, Çarşamba
G: 24/12/2025, Çarşamba
31
Sonraki haber
Taha Kılınç
İsrail’in 1982’de Güney Lübnan’ı işgal etmesi ve ardından Beyrut’u kuşatarak iç savaşa fiilen müdahil olması, yalnızca Lübnan’ın değil Ortadoğu yakın tarihinin de dönüm noktalarından biriydi. İsrail işgali, tamamen yıkılmış ve derin bir kaosa sürüklenmiş durumdaki Lübnan’ı belini doğrultamaz hale getirecekti. Filistinli direniş gruplarıyla mücadelelerinde Hristiyan müttefiklerine destek olmak için Lübnan’ı işgal eden İsrail, aynı ortak paydada buluştuğu bir başka yabancı işgalci güçle de paslaşıyordu: Hâfız Esed’in Suriye’si. İsrail işgali sonraki 18 yıl boyunca devam edecek ve 2000’de sona erecek; 1976’da Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve diğer direniş hareketlerini bastırmak için Lübnan’ı istila eden Suriye de 2005’e kadar bilfiil bu ülkede kalacaktı.
Beyrut’taki İsrail kuşatmasının en net sonuçlarından biri, İran’ın desteğiyle Şiî Hizbullah örgütünün kurulması oldu. İç savaş atmosferinin kaygan zemininde ittifaklar ve müttefikler sürekli yer değiştirirken, Hizbullah kendisine halk nezdinde sağlam bir destek bulmayı başardı. 1989’da imzalanan ve iç savaşı sona erdiren Tâif Anlaşması’yla Lübnan içindeki bütün “gayri nizamî” unsurların silahlarını devlete teslim etmesi ve ülke güvenliğinin resmî kurumlar tarafından sağlanması yönünde karar alındığında, Hizbullah da elbette bu çerçevenin içindeydi. Ancak Lübnan’ın bir türlü siyasî ve sosyal istikrara kavuşamaması, çeşitli dinî ve etnik hizipler arasındaki ayrışmaların derinleşmesi ve özellikle İran’ın Şiîlik üzerinden kurduğu köprüler, Hizbullah’ın yeni dönemde gücünü korumasını sağladı.
2005’te Lübnan eski Başbakanı Refîk Harirî öldürüldüğünde, Hizbullah “olağan şüpheli” olarak hedefteydi. Ancak hemen arkasından İsrail’in 2006’da Lübnan’a saldırması, örgütün yeniden popülarite kazanmasına, hakkındaki ithamların askıya alınmasına ve İslâm dünyası çapında destek bulmasına neden oldu. Lübnanlı Hristiyanlar da yekpare biçimde Hizbullah’ın safında yer aldılar. Dünyaca ünlü Lübnanlı Mârûnî Hristiyan şarkıcı Culya Butros, bu bağlamda çok çarpıcı bir örnektir:
Güney Lübnanlı Arap bir babayla Filistinli Ermeni bir annenin kızı olan Butros, 1980’lerde “Ğâbet Şemsu’l-Hak” (Hakikatin Güneşi Battı) ve “Veyne’l-Melâyîn” (Milyonlar Nerde?) gibi şarkılarla adını duyursa da, esas çıkışını 2006’ın sonbaharında yayınladığı “Ahibbâî” (Dostlarım) adlı single albümle yaptı. Hizbullah lideri Hasan Nasrallah’ın İsrail’le savaşan örgüt mensuplarına hitaben kaleme aldığı mektuptan ilhamla yazılan şarkı, baştan aşağı Hizbullah övgüleriyle doluydu. Dönemin hâkim atmosferinin de etkisiyle şöhreti ülkeleri aşan şarkı, sadece Butros’a ultra şöhret kazandırmadı, kocası Eliyas Bû Saâb da Hizbullah’ın domine ettiği Lübnan iç siyasetinde basamakları üçer-beşer tırmanmaya başladı. Bû Saâb, eğitim ve savunma bakanlıklarından sonra, şu anda meclis başkan yardımcısı.
Lübnan’da şimdilerde gündemin birinci sırasını Hizbullah’ın silahsızlandırılması meselesi işgal ediyor. İsrail’le geçtiğimiz yıl imzalanan ateşkes anlaşmasının dayattığı en önemli şart olan silahsızlanma konusu, elbette çok hızlı çözülebilecek bir müşkül değil. Zira Hizbullah, bilhassa son iki yılda yaşadığı ciddi kan kaybına rağmen, hâlâ Lübnan’da en önemli siyasal ve sosyal gerçekliklerden birini oluşturuyor. Ülke içindeki bölünmelerin bir savaş arefesi gerginliği boyutuna ulaştığı da düşünülürse, Hizbullah’ın silahlarını bırakıvermesi, gerçekçi bir senaryo olmaktan uzak. Dahası, İsrail’in canının istediği şekilde ve karşısına kimse çıkmadan Lübnan’ı vurmaya devam ettiği bir vasatta, Hizbullah’ın asla silah bırakmaması gerektiğini savunanlar da az değil.
İsrail, Hizbullah’ın doğuşunu mümkün kılan şartları kendisi hazırlamıştı. Şimdi aynı İsrail, yıllar içinde Lübnan’ın kılcal damarlarına kadar sirayet eden Hizbullah’ın ortadan kaldırılması gerektiğini söylüyor. Hizbullah bugün yaralı bir görünüm arz etse de, İsrail kuduz bir köpek gibi devamlı saldırdığı sürece, Lübnan’ın ordusundan, polisinden, ticaretinden, hudutlarından, istihbaratından, sosyal ve siyasî hayatından Hizbullah’ın gölgesini silmek imkânsız.
Aslında formül, herkesin bildiği kadar yalın ve net: Hizbullah ne zaman tamamen silahlarını bırakmak zorunda kalır? İsrail, Lübnan’dan elini tümüyle çektiği zaman.
Tarihin tokadı
04:0027/12/2025, Cumartesi
G: 27/12/2025, Cumartesi
68
Sonraki haber
Taha Kılınç
Geçtiğimiz çarşamba günü -24 Aralık 2025- Cezayir Parlamentosu’nda oldukça önemli bir oturum vardı. Fransa’nın Cezayir’de 132 yıl boyunca devam eden sömürge yönetiminin “devlet suçu” olarak kabul edilmesine yönelik tasarının ele alındığı oturumda, uzun müzakerelerin ve konuşmaların ardından söz konusu tasarı oybirliğiyle kabul edildi. Atılan adım diplomatik bağlayıcılık açısından “sembolik” düzeyde olmasına rağmen, zaten son yıllarda gergin olan Cezayir-Fransa ilişkilerinde yeni bir kriz başlığının açılmasına kesin gözüyle bakılıyor.
Halka açık biçimde icra edilen müzakereler sırasında, konuşmalar sıklıkla “Cezayir çok yaşa!”, “Şehitlerimiz, huzur içinde yatın!” türünden sloganlarıyla kesildi. Cezayir Meclis Başkanı İbrahim Bugali, oturumun başlangıcında yaptığı açıklamada şu noktaların altını çizdi: “Oylama, Cezayir’in ulusal hafızasının silinemeyeceğine ve hiçbir şartta pazarlık konusu edilemeyeceğine dair net bir mesaj yerine geçecek. Fransız sömürgeciliğinin Cezayir’de meydana getirdiği bütün fiziksel ve manevî hasarın adaletli biçimde tazmini, halk ve devlet olarak, bizim asla göz ardı edilemeyecek bir hakkımızdır. Fransa, Cezayir’deki sömürge geçmişinin neden olduğu her şeyden sorumludur.”
Cezayir kamuoyunun da yakından izlediği ve ilgi gösterdiği tasarı, 1830-1962 yılları arasını kapsayan Fransız sömürge idaresi sırasında işlenen insanlık suçlarının ayrıntılı bir listesini de içeriyordu: Nükleer denemeler, çevre ve iklim felâketleri, yargısız infazlar, katliamlar, tecavüzler, fiziksel ve psikolojik işkenceler, ülke kaynaklarının sistematik biçimde yok edilmesi…
Tam 132 yıl boyunca Cezayir’i iliklerine kadar sömüren ve yağmalayan Fransa, ardında kelimenin tam anlamıyla bir enkaz bıraktı. İşlenen korkunç insanlık suçlarının yanı sıra, Cezayirlilerin sömürgecilerden kurtulmak için verdikleri bağımsızlık savaşı (1954-1962) sırasında da yüzbinlerce insan hayatını kaybetti. Cezayir resmî kaynakları bu dönemde ölenlerin sayısını 1,5 milyona kadar çıkarırken, Fransız tarihçiler sayının 500 bin dolayında tutulmasında ısrarcı. Cezayir’le Fransa arasında, tarihçiler düzeyinde devam eden bir başka “savaş” daha var bugün. Arşiv belgeleri, tanıklıklar, acı hatıralar ve iddialar arasında, Cezayir tarafı hakikatin altını çizmeye çalışıyor.
Özellikle son yıllarda Paris yönetimini sömürgecilik dönemindeki suçlarla yüzleşmesi noktasında diplomatik açıdan sürekli tazyik eden Cezayir, bazı somut kazanımlar elde etti. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Cezayir’i sömürgeleştirmelerinin “insanlığa karşı işlenmiş bir suç” olduğunu resmen kabul etmek durumunda kaldı mesela. Ancak Macron, devlet adına resmî özür dilemekten de kaçındı. Fransız Dışişleri Bakanlığı, Cezayir’deki son oylamayla alakalı olarak ise “Yabancı ülkelerde gerçekleşen iç politik tartışmalara müdahil olmuyoruz” demekle yetindi. Oysa Cezayir Parlamentosu’nun aldığı karar, “iç politik tartışma” değil, doğrudan doğruya Fransa’yı ilgilendiren bir meseleydi.
Dikkatli okurlar, zaman zaman bu köşede “Fransız tipi sömürgecilik” olgusuna atıf yaptığımı hatırlayacaktır. Hoyrat, vahşi, arkasında yıkım bırakan, çıktığı her yerde kendisinden nefret edilen, sistem kurmak yerine kurulu sistemleri de yerle bir eden bir sömürgecilik türüdür bu. Ancak bugün dünya çok hızlı biçimde değişiyor. Cezayir örneğinde görüldüğü üzere, Fransa, vaktiyle el koyduğu ve sömürdüğü her yerde bugün artık kurtulunmak istenen bir safraya dönüşüyor. Cezayir’i izleyen başka ülkeler de var. Fransa, tarihin tokadını yemeye devam ediyor.
Sömürgeci geçmişinden kurtulma adına Cezayir’in önündeki en büyük handikap, Fransız mantığı ve dünya görüşü çerçevesinde yetişen nesilleri yeniden Arap ve Müslüman bakış açısına yönlendirmeye çalışmak, hiç şüphesiz. Bunun da kolay bir iş olmayacağı aşikâr. Bu konuda son yıllarda önemli adımlar atıldı, atılıyor. Fransızcanın kademe kademe eğitim dili olmaktan çıkarılması ve bilhassa tarih derslerinde müfredatın baştan aşağı yenilenmesi, bu adımların belki de en önemlisi.
İslâm dünyasının, içine sürüklendiği açmazlardan kurtulmaya çalışan Cezayir’den alacağı dersler var. Aynı şekilde, bugün İslâm coğrafyasında “Fransız tipi sömürgecilik”te ısrar eden bazı ülkelerin de Fransa’nın düştüğü durumdan alacağı dersler çok. Tarih, herkese hak ettiği dersi veriyor. Er ya da geç.
Bir ülke hariç
04:0031/12/2025, Çarşamba
G: 31/12/2025, Çarşamba
46
Sonraki haber
Taha Kılınç
İsrail’in bir oldu-bittiyle Somaliland’ı tanıma kararı alması, İslâm dünyası çapında geniş bir kınama dalgasıyla karşılık buldu. Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bütün önemli ve etkili ülkeler, yayınlan-dıkları ortak mesajla İsrail’in attığı bu adımın Afrika Boynu-zu’ndaki kırılgan durumu daha da kaotik hale getireceğinin altını çizdiler. Tek bir ülke, bu süreçteki sessizliğiyle dikkatleri üzerine çekti: Birleşik Arap Emirlikleri (BAE).
Coğrafyadaki gelişmeleri yakından takip edenler için, BAE’nin sessiz ve tepkisiz kalması hiç de sürpriz değildi. Zira İsrail-Somaliland arasındaki diplomatik temasların bizzat BAE tarafından sağlandığı biliniyor. Somaliland Devlet Başkanı Abdurrahman Muhammed Abdullah’ın geçtiğimiz ekim ayında gizlice gerçekleştirdiği İsrail ziyareti de yine BAE’nin tavassutuyla mümkün olmuştu. Abdullah ziyaret sırasında İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Savunma Bakanı Israel Katz ve Mossad şefi David Barnea ile görüşmüş, ülkesinin İsrail tarafından tanınması süreciyle alakalı son rötuşlar bu sırada olgunlaştırılmıştı.
İsrail basınına yansıyan detaylara bakılırsa, Somaliland’ın “İbrahim Anlaşmaları”na katılması da an meselesi. Donald Trump’ın ilk başkanlık döneminde çerçevesi çizilen anlaşmayla Fas, Sudan, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri ile İsrail arasında “normalleşme” sağlanmıştı. Başkan Trump, kendisine yapılan “Somaliland’ı tanıyalım. Onlar İsrail’in müttefiki ve İbrahim Anlaşmaları’nın destekçisi” şeklindeki çağrılara şimdilik kulak asmıyor. Trump’ın konuyla alakalı bir soruya verdiği şu sarkastik cevap, meseleye nasıl yaklaştığını anlatması bakımından yeterince ilginç: “Somaliland’ın ne olduğunu gerçekten bilen var mı?”
BAE, Somaliland’ı kendisi de henüz resmen tanımamış olmasına rağmen, yaklaşık 10 yıldır bu ülkeyle yakından ilgileniyor. 2017’de kritik önemdeki liman şehri Berbera’da bir askerî üs inşa eden BAE, kısa süre içinde Yemen açıklarındaki Sokotra adasını da benzer şekilde dizayn etti. Berbera üssünde askerî uçakların hızlı ve yoğun biçimde inip kalkabilmesine imkân verecek uzunlukta pistler, hangarlar ve devasa depolama alanları mevcut. Berbera-Sokotra hattını pekiştiren BAE, geçtiğimiz yıllar içinde Suudi Arabistan’la arasına mesafe koyup İsrail’le safları sıklaştırmaya başladı. Böylece Kızıldeniz’in güney ucunu teşkil eden Bâbu’l-Mendeb Boğazı’nın her iki yakasında sıkı bir BAE-İsrail ittifakı oluştu. Dünya ticaret akışının yüzde 12’sinin Bâbu’l-Mendeb üzerinden sağlandığı düşünülürse, BAE-İsrail cephesinin neyin peşinde olduğu daha rahat anlaşılır.
Söz konusu BAE-İsrail ittifakı elbette sadece Somaliland-Yemen havzasıyla sınırlı değil. Filistin, Kıbrıs, Libya, Lübnan, Sudan, Mağrib ve hatta Balkanlarda bile bu ikilinin ayak izlerine rastlamak mümkün. BAE, “stratejik ortak” olarak seçtiği İsrail’le yol yürüdükçe Arap dünyasıyla arasındaki makas da giderek açılıyor. Özellikle Suudi Arabistan-BAE münasebetlerindeki gerilimin giderek arttığı, konuyu güncel biçimde izleyen herkesin bildiği bir husus. (Bu yazıyı yazdığım sırada, Yemen’in Mukellâ limanında BAE’ye ait silah yüklü gemiler Suudi Arabistan savaş uçakları tarafından bombardımana tutuluyordu. Taraflar arasındaki ilk sıcak ve fiilî çatışma bu.)
BAE-İsrail ittifakının bir diğer esas hedefi, Türkiye’nin sahadaki etkinliğini ve görünürlüğünü azaltmak. Diplomatik, siyasî ve askerî kanalların yanı sıra, sosyal medya ve diğer mecralarda Türkiye aleyhine faaliyet gösteren, menfi yönde lobicilik yapan, kamuoyu oluşturmaya çalışan ve adam devşiren geniş bir ağdan söz ediyorum. Bu bir komplo teorisi veya niyet okuma değil, aksine varlığı somut şekilde görülen ve etkileri hissedilen bir süreç. Türkiye’nin gayet güçlü bir konumda bulunduğu Balkanlarda bile, bazı kalelerin burçları aşınmaya başladı. Detayları, sahadaki herkes bütün çıplaklığıyla görüyor.
Hâriciye, haddizatında zaten zor bir çalışma sahası. Ama bana “Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı’nın hangi dış temsilciliğinde görev yapan diplomatlar şu anda
en müşkül durumda?” diye sorulsa, hiç duraksamadan “Abu Dabi’dekiler” derim.
.
.
|
| Bugün 197 ziyaretçi (617 klik) kişi burdaydı! |
|
 |
|
|
