ehlisunnnetde - A HÜR

Son ayların en önemli sosyal psikoloji vakalarından biri Şu Çılgın Türkler adlı kitabın yarattığı duygu patlaması olmalı. Piyasaya çıktığından beri 38 baskı yapan, kimbilir kaç kez de korsan basılan kitap Cumhurbaşkanımızdan CHP genel başkanına, Devlet Bahçeli’den Server Tanilli’ye, toplumun belli katmanlarında büyük bir çoşku yarattı. Çankaya Belediyesi kesenin ağzını açtı, kitabı Lozan’ın 82. yıldönümünde halka ücretsiz dağıttı. (O dönem hakkında yazılmış en kapsamlı eser olan Sina Akşin’in İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele kitabını bilmediğinden olsa gerek.) Attila İlhan, kitabın “aşağı yukarı 25-30 seneden beri Batı tarafından aldatılmaktan bıkmış Türkiye halkının gururunu okşadığını” belirterek kitabı överken Batı ile 200 yıllık hesabımızda ciddi bir iskonto yaptı. Kitabı tüm milletvekillerine tavsiye eden CHP Genel Başkanı, partisinin de AB’ye girmekten yana olduğunu (?) unuttu ve “Bugün de tıpkı o günlerdekinin benzerlerini söyleyenler, çıkışı orada [Batı’da] görenler var. Ama birilerinin de çıkışın orada olmadığını, oranın bataklık olduğunu söylemesi gerekiyor” diyerek fikir ve zikir konusunda hoş bir örnek verdi. Bir zamanlar kendisini yargılayanlara “memleket hıyar mı ki bölelim” diyerek 85 yıllık Sevr sendromuna teslim olmadığını kanıtlamış olan İlhan Selçuk bile kitabı (nedense) 80 yıldır beklediğini söyledi. Genelkurmay Başkanlığının kitabı harp okullarında ders kitabı olarak okutma girişimlerinden söz edilmesi muhtemelen ulusalcı kesimin kitaba güvenini bir kat daha arttırdı. Bu arada kitabı okuduktan sonra “hıçkırıklarından övünç duyanlar”, “iyi ki Türk doğmuşum” diyenler, “ülkenin geleceğinden artık korkmadığını” belirtenler cabasıydı.

Aslında kitap, hem konusu hem de üslubu itibariyle ortalama okuyucular için gayet etkileyici. Yani sadece roman kısmı 688 sayfalık tuğla gibi kitabın, okumaktan hiç hazetmeyen ülkemizde satış patlaması yapan Kavgam’la tiraj yarışına girmesi hiç de şaşırtıcı değil. (Küçük bir not: forum.antoloji.com adlı sitede bir genç, ıssız bir adaya düşerse yanına alacağı üç kitabı “Kavgam, Şu Çılgın Türkler ve Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek” olarak sayıyor.) Anlaşılması zor olan ise kitabının yazarı Turgut Özakman’ın sık sık başvurduğu “dünyaya karşı kırık duruşumuz”, “aşağılanmışlık duygusu”, “incitilen, yaralanan Türk halkının yarasına merhem olmak” gibi ifadelerde dile gelen ruh halinin dalga dalga tüm ülkeye egemen olması. Tam, kendi değerlerinin farkında olan gelişkin bir insan kendine, ulusuna böyle bir şeyleri nasıl yakıştırır, Batılıların “loser” ya da “miserable” dedikleri bir tip olmaktan nasıl utanç duymaz diye düşünürken, sosyal psikoloji uzmanı Doç. Dr. Erol Göka teşhisi koydu ve “Büyük topluluklar kendi kimliklerini korurlarken ve bazen de kimlikleri tahribata uğradığında ortak bir zafer anlatısına ya da seçilmiş bir travmaya ihtiyaç duyarlar. Şu Çılgın Türkler kitabının kitlelere malolması, Türk halkının bu kitabı okurken ulusal kimliklerinin tamiratına gereksinim duyduklarını göstermektedir” dedi. (Akşam, 8 Ağustos 2005) Bu kavramların fikir babası Vamık Volkan ve N. Itzkowitz’in “büyük ya da küçük topluluklar” diye bir ayrım yaptığını bilmiyordum, herhalde bu laflar Doç. Dr. Erol Göka’nın söz konusu kesimlerle duygusal iletişim kurmak amacıyla eklediği sıfatlar olmalı, ama eğer böyleyse soralım Volkan ve Itzkowitz’in dediği gibi “Grup bu incinmişlik ve utanç biçimindeki ruhsal temsilleri ve bunlara karşı savunmaları yılmadan kuşaktan kuşağa aktarır; bir travma bir kez seçilmiş travma haline geldikten sonra, bununla ilgili tarihsel doğrular önemini yitirir” ise, “seçilmiş zafer grubun öz kimliğinin parçası haline geldikten sonra kolay kolay elden bırakılmıyor” ise, kendisinin de incindiği pek aşikar olan Turgut Özakman, böylesine incinmiş bir kitleye hitap ederken acaba tarihsel olayları nesnel bir biçimde ele almayı başarabilmiş midir? Yoksa yaralı ruhlara merhem olmak gibi gayet kutsal bir görevin ağırlığı altında “seçilmiş zaferler” yaratmaya mı koyulmuştur? Bu konuda söylenecek bazı şeyler var ama şimdilik bunun önemi yok, çünkü işin vahameti burada değil.

Tarihinin büyüklüğünün altında ezilme ve şu andaki durumunu aslında hiç de hak etmediği bir yer olarak görmek çılgın Türklerin tipik bir özelliği gibi görünüyor. Devletler arası ilişkilerde geçmişteki önemimizin ve ağırlığımızın kalmadığını bir türlü kabul edememe ve hâlâ herkesin (özellikle Avrupa’nın) esas olarak bizimle uğraştığı yolunda paronoyaya varan saplantılar, sağlıklı bir ulusal benlik geliştiremediğimizi düşündürüyor. Bu depresif ruh halinin hem nedeni hem de tezahürü ise gerçeklerle bağını koparmak. Üç kıtaya yayılmış Osmanlı İmparatorluğundan, Anadolu’ya sıkışmış Türkiye Cumhuriyeti’ne geçiş (ya da geçmek zorunda kalma) Türklerin büyük bir kesimi için hâlâ içe sindirilmiş değil. Bu kişiler tarihe her baktıklarında ihanetler, tuzaklar, kötü niyetli girişimler, savaşlar, yıkımlar, sürgünler, katliamlar görüyorlar. “Bunların sebebi neydi?” sorusunun klişeleşmiş cevapları yıllardır okullarımızda okutuluyor ama bunlar ne kadar doğru diye sorgulamak da, ezber bozmak da pek kolay değil.

Örneğin bizler 1. Dünya Savaşı’na Yavuz ve Midilli adını alan iki Alman zırhlısı Sivastopol’ü bombaladı diye istemeden girdiğimize; savaşı da Almanlar ve Bulgarlar kaybetti diye kaybetmiş sayıldığımıza inanan bir neslin çocuklarıyız. Bizim nesil Sevr’i bir öcü, Lozan’ı küllerinden doğan zümrüdü anka kuşunun yuvası olarak ele alır ama, Mondros’tan hiç haberdar değildir ki bilseydik bugüne bakışımız çok değişik olurdu. Örneğin 1. Dünya Savaşına neden, hangi beklentilerle girdik biliyor muyuz? “Goeben ve Breslau” hikayemizden başka ciddi bilgiye sahip miyiz? Örneğin Avusturya Macaristan İmparatorluğu’nun 1878 Berlin Andlaşmasını ihlal ederek Bosna Hersek’i işgal etmesine Almanlar göz yumduğu için, 1. Dünya Savaşı arifesinde önce İngiltere'den destek aradığımızı, bulamayınca Mayıs 1914'de Enver Paşa'nın Rusya'ya ittifak teklif ettiğini ama reddedildiğini, Temmuz'da Cemal Paşa'nın Paris'e gittiğini ama ittifak yerine nişanlarla döndüğünü biliyor muyuz? Osmanlılarla ittifakın mimarı sayılan Kayzer II. Wilhelm’in bile sık sık görüş değiştirdiğini, Alman dışişlerindeki bazı adamların “Osmanlının böyle bir savaşa hazır olmadığını” söyleyerek harcanacak paraya acıdıklarını, Almanya’nın bizimle ittifak için savaşın patlak vermesini beklediğini bilen kaç kişi var? İttihat Terakki yönetimlerinin 1908-1914 yılları arasında dış ülkelerden 46 milyon lira borç aldığı halde savaş arifesinde kasada sadece 92 bin altın kaldığı için 5 milyon marklık liralık ilave Alman yardımı karşılığı savaşa girmekten başka çaremiz kalmadığını bize söyleyen oldu mu? Savaşta, Çanakkale ve Kut’ül Amara zaferleri dışında ciddi bir başarımızın olmadığını, Enver Paşa’nın Turan ülkesi hayali ile Almanların bile haberi olmadan Irak Cephesinden büyük bir gücü Transkafkasya’ya kaydırmasının, buna rağmen yenilmesinin cezasını Filistin’den tard edilerek ödediğimizi, yani Almanlar ve Bulgarlar kaybettiği için değil, aynı zamanda biz de kaybettiğimiz için yenildiğimizi söylemek ise, yaralı ruhlara daha büyük azap vermekten başka işe yaramaz herhalde.

Ama mesele bunlar da değildir. Ayrıntısına girmeye gerek yok, tarihte pek çok devlet yükselmiş, çökmüş, yenmiş, yenilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun başına gelenler Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun da, İspanya’nın da, İtalya’nın da, Fransa’nın da, İngiltere’nin de başına gelmiştir. Devletler arası güç gösterileri, galip ülke halklarının mağlup ülke halklarını aşağıladığı ya da saygı duymadığı anlamına gelmez. Bu aşağılanmışlık duygusunu, kendi başarısızlıklarını gözden kaçırmak için ulusal bir travmaya dönüştürmeye sistemli olarak çalışan muhteris ve kifayetsiz yöneticiler yaratır. Ama ne yazık ki bilinçli olarak pompalanan bu köşeye sıkışmışlık hali, artık gerileyecek bir başka yer olmadığına, ulusal onurun taammüden incitildiğine inanma hali, ulusları büyük barbarlıkların öznesi haline getirir. Nitekim bizde de olanlar bunlardır. Turgut Özakman kitabıyla ilgili Akşam’daki röportajında Ermeni tehciri hakkında “Türklerin kusurları da var. Bunlardan utanmıyorum. Günahsız insan olmadığı gibi günahsız millet de olmaz. Batılılar ne kadar barbarsa biz de o kadar barbarız” deyip geçiyor. Yazarın bu “küçük günah”ı sineye çekme konusundaki hevesliliğinin altında yatan şeyleri tahmin etmek zor değil, ama asıl söylemediği o yıllarda Türklerin tam da bugün içinde olduğumuz türden bir sıkıştırılmışlık duygusuyla boğuştukları ve duygu ile tarihin en büyük suçlarından birinin failine dönüşmeleri.

SEÇİLMİŞ TRAVMALAR

Bilmem, İtalya ya da İspanya’da faşizmin yükselişinin de bu aşağılanmışlık duygusunun eseri olduğunu hatırlatmaya gerek var mı? Ama en korkunç, korkunç olduğu kadar da en uyarıcı örnek bizim açımızdan özel bir anlam taşıyan kader arkadaşımız Almanya’nın yaşadıkları. İki ülke de uluslaşma ve modernleşme sürecine geç girdiği için hızlı yol almak zorunda kaldı ve bunun bedelini ağır ödedi. Her iki ülke de etnik kökene vurgu yapan, militarizmle takviye edilmiş, liberalizm ve Batı düşmanlığına dayalı bir uluslaşma süreci yaşadı. Sonuçta her iki ülken de dört başı mamur birer “seçilmiş travma” sahibi oldu. Mesela Türkler Sevr’i, Almanlar ise Versailles’ı, dünyayı sömürgeleştirmek için başlattıkları bir savaşta yenilmelerinin kefareti olarak değil, ulusal onurlarına indirilmiş en büyük bir darbe olarak kavradılar. Almanya, 1920’lerden itibaren tüm enerjisini Versailles’ın getirdiği vesayetten kurtarmaya hasretti. Sonunda “kendilerini aşağılanmış hisseden Almanlar” Adolf Hitler’in ardına takılıp, 60 milyon insanın ölümüne neden oldular, koca bir kıtayı tarumar ettiler. Almanların hem kendilerini hem de dünyayı bu travmadan kurtarmaları, ancak geçmişe soğukkanlı bakmayı ve yaptıkları hatalardan dolayı özür dilemeyi başarmalarıyla mümkün oldu. Almanlar artık “şanlı tarihleri” ile değil bugünkü başarıları ile övünüyorlar. Biz Türkler ise Almanlardan farklı olarak Kurtuluş Savaşı ve Lozan Antlaşması ile elde ettiğimiz zafer duygusuyla daha 20.yüzyılın başında kısmen de olsa travmamızdan kurtulduk, böylece de 2. Dünya Savaşı’ndan uzak kalabildik. Kısmen diyorum, çünkü ne geçmişteki hatalarımızla tam anlamıyla yüzleşebildik, ne de geçmişteki acılarımızın yasını tutabildik. Almanya gibi bir ekonomik mucize gerçekleştiremediğimiz için de, her zorlukta “geçmişin şanlı tarihine” sığınmaya eğilimli olduk. Nitekim aynı Akşam gazetesi Şu Çılgın Türkler kitabının tanıtım yazısında “PKK terörünün yeniden tırmanışa geçtiği, AB tartışmaların alevlendiği, ABD ile inişli çıkışlı ilişkilerin yaşandığı, Ermeni soykırımı iddialarının Türkiye'nin önüne sıkça getirildiği bir dönemde...” diyerek geçmişle ilgili saplantılı ruh halimizi besleyen güncel travmaları gayet güzel özetliyor ve bir anlamda Şu Çılgın Türkler kitabının yarattığı duygusal patlamanın arka planını veriyor.

Ne yazık ki, işler öyle bir noktaya vardı ki, marazi ruh halinin içinden çıkamamamız söz konusu olabilir. Psikoloji bilimi “aşağılanmışlık duygusu” ile “büyüklük kompleksi”nin madalyonun iki yüzü olduğunu söyler. Nitekim bir yandan “bir zamanlar yedi düvele nasıl meydan okuduysak, bugün de AB’ye öyle karşı durmalıyız, ulusal sınırlarımıza çekilmeliyiz” diyoruz, bir yandan “AB bizi mutlaka almalı çünkü biz medeniyetler çatışmasını çözeriz” diyoruz. Bir yandan “ABD’ye rağmen Suriye ve İran’la ilişki kurmalıyız” diyoruz, bir yandan “ABD'nin Büyük Ortadoğu Projesinde yer almakla yetinmeyip tüm İslam dünyasının liderliğine soyunalım” diyoruz. AB’nin en küçük bir memurunun lafı altında ezilen birinin ertesi gün Misak-ı Milliye atıfta bulunup Kerkük’e veya Musul’a müdahale edelim dediğini okuyoruz. Kürt sorununu halletmek için “PKK liderliğinin fiziken yok edilmesini” önerecek kadar küçük düşünler bir yandan Adriyatik’ten Çin Denizi’ne uzanan büyük Turan hayallerinin peşinde koşuyor. Peki, böylesi şiddetli duygusal savrulmaların, daha doğrusu böylesi bir şizofrenik yarılmanın halklara ve devletlere nelere mal olduğunu tarih Şu Çılgın Türkler’e daha kaç kez hatırlatmalı?

Radikal İki, 28.8.2005’te yayımlanmıştır

.

Küreselleşen Anti-Semitizm ve Türkiye

Ayşe Hür

18 Ekim 2005 Salı

Fransa’nın Londra Büyükelçisi Daniel Bernard bir kokteylde diplomatik teamülleri unutup “dünyanın karşılaştığı problemlerin hepsi bu b..tan ve küçücük ülke İsrail’den kaynaklanıyor. Niçin bu adamlar yüzünden III. Dünya savaşı tehlikesiyle karşı karşıya olalım?" dediğinde, bu sözlerine pek bir tepki verilmemişti. Ancak 2003 yılında bir AB kurumu olan Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığını İzleme Dairesi’nin yaptırdığı ancak nedense kamuoyuna açıklanmayan bir araştırmanın sonuçları Daniel Cohn Bendit tarafından basına sızdırılınca sessizlik kırıldı. Araştırmaya göre El Aksa İntifadası olarak da anılan İkinci İntifada’nın başladığı 2000 Sonbaharı ile 2002 yılı yazı arasında AB üyesi 15 ülkede Yahudilere; sinagog, okul, mezarlık gibi kurumlarına ve dinsel sembollerine karşı sözlü ve fiziki saldırılar ciddi bir artış göstermişti. Üstelik bu saldırılarda Nazi sembolleri ve terminolojisi sık sık kullanılıyordu. Daha da kötüsü Belçika, Danimarka, Fransa, Almanya, İngiltere, İspanya, Avusturya ve Hollanda’da 500’er kişiden toplam 4000 deneğe yöneltilen “Yahudiler kendi ırklarından olmayan hiç kimseye değer vermezler” önermesini İspanyolların yüzde 34’ü, Avusturyalıların yüzde 29’u doğru bulduklarını söylüyorlardı. İspanyolların yüzde 33’ü, İtalyanların yüzde 27’si “Yahudiler istediklerini elde etmek için her yolu mübah görürler” yargısına katılırken, “Yahudiler İsrail’e halen yaşadıkları ülkelerden daha sadıktırlar” şeklindeki yargı cümlesine İspanyolların yüzde 72’si, İtalyanların yüzde 58’i, Almanların yüzde 55’i onay veriyordu. Üstelik 16.yüzyıldan beri Avrupa’nın tüm muhaliflerine kapılarını açmakla ünlü, “hoşgörü vahası” Hollanda’da bile bu oran yüzde 48 idi. Avrupa Konseyi’nce 2003 Ekim’inde yaptırılan bir başka araştırmaya göre ise, Avrupalıların yüzde 59’u İsrail’i dünya barışının önündeki en büyük tehlike olarak görüyordu. Yani medeni kıtada durum pek parlak değildi.

Peki Türkiye’de durum nasıl? Bugün google benzeri arama motorlarında “Türkiye’de antisemitizm” konusunu araştırdığınızda karşınıza çıkan binlerce siteye bakılırsa Türkiye’de anti semitizm yoktur, hatta hiçbir zaman söz konusu olmamıştır. Bu görüşü World Jewish Congress, Anti Defamation League (ADL) gibi uluslararası Yahudi kuruluşları da, Türkiyeli Yahudi işadamlarının kurduğu 500.Yıl Vakfı da paylaşıyor. Türkiye Yahudilerinin Hahambaşısı İshak Haleva, 15 Kasım 2003 tarihindeki Sinagog katliamlarının hemen ardından Tercüman gazetesine verdiği demeçte “Biz Türkiye'de gayet rahatız. Bir problemimiz yok” demiş, sosyal-demokrat işadamı İshak Alaton saldırıdan Zaman gazetesine ve Fransız Le Nouvel Observateur dergisine “Türkiye'de Anti-semitizm yoktur!” diyerek durumu teyid etmişti. Sonuçta, Avrupa Konseyi’nin geçtiğimiz Şubat ayında Türkiye’ye yönelttiği ancak herhangi bir örnekle desteklemediği için inandırıcı bulunmayan uyarısını ve Simon Wiesenthal Center adlı insan hakları kuruluşunun 23 Ağustos 2004’de Vakit gazetesine yönelik eleştirisini saymazsak, Türkiye’nin anti-semitizm sicili tertemizdi! Ancak tarih bilgimiz bize, Yahudilerin eşit değil ama Avrupa’daki soydaşlarına göre rahat yaşadığı anlaşılan Osmanlı dönemini bir yana bırakırsak, Cumhuriyet döneminde anti-semitizmin çok açık örneklerinin yaşandığını söylüyor. Bu konudaki en kapsamlı araştırmaların sahibi Rıfat N. Bali’nin kitaplarını okuyanlar 1934 Trakya Olayları, “Vatandaş Türkçe Konuş!” kampanyaları, 1941’deki Struma faciası, Yirmi Kur’a İhtiyatları, 1942 Varlık Vergisi gibi konularda etraflı bilgilere ulaşabilirler. Bunun ötesinde, Cevat Rıfat Atilhan’dan Alpaslan Türkeş’e uzanan Türkçülük hareketinin Yahudi karşıtı düşünce ve politikalarını da tüm açıklığıyla görebilirler. Basında anti-semitik makalelerde artış yaşanması 1960’lardan itibaren oldu. 1986 Eylül’ünde Abu Nidal’a bağlı Filistinli teröristler Neve Şalom Sinagogu’na baskın yaptığında geride 22 ölü kalmıştı. 1987 Aralığında başlayan Birinci Filistin İntifadası’nın ardından Yahudi aleyhtarlığında ciddi bir artış yaşandığını ise pek çoğumuz hatırlar. O günden bu yana irili ufaklı pek çok şey yaşandı ama neyseki hiçbiri Avrupa’dakiler kadar vahim değildi. 1992’de Neve Şalom Sinagog’u bu sefer de Türk Hizbullahı’nın hedefi oldu, ama kimse bir Yahudi düşmanlığından söz etmedi. Peki o zaman, Konrad Adenauer Vakfı'nın 1998 yılında İstanbul’da yaptığı bir araştırmanın sorularını yanıtlayan gençlerin yüzde 70.6’sının “Yahudilerin iyisi olmaz, çoğu kötüdür” demesinin ya da Çukurova Üniversitesi’nden Müfit Gömleksiz ve Adnan Gümüş’ün 1997-99 arasında Adana’da 22 farklı liseden 1735 öğrenci arasında yaptığı araştırmada “Hitler Almanya'sında Yahudiler sürülmüşse, bunda kendilerinin tamamıyla suçsuz oldukları söylenemez”, “Yahudiler, tarihte pek çok kötülük yaptı”, “Yahudilerin (ve Ermenilerin) ülkemizi terk etmesi, bizim için çok iyi olur” gibi ifadelere katılımcıların sadece yüzde 30’unun karşı çıkmasının nedeni neydi acaba? Üstelik Eylül 2000’de başlayan El Aksa İntifadası’nın yarattığı etkileri ölçen bir araştırmaya henüz sahip değiliz. Gene de olayların sıklığındaki ve şiddetindeki farklılıklara karşın, Türkiye’deki anti-semitizm ile dünyadaki anti-semitizm arasında niteliksel benzerlikler olduğunu söyleyebiliriz.

YENİ ANTİ-SEMİTİZMİN KARAKTERİSTİKLERİ

Anti-semitizmin bugüne dek geçirdiği evreleri anlatmak için yerimiz sınırlı, ancak şunu söylemeliyiz ki, Hıristiyanlığın uzun tarihi boyunca, Katolik kilisesi Yahudilerin İsa’nın katili olduğu söylencesini öyle başarıyla yaymıştı ki, kitlelerin gözünde Yahudilerin kozmik birer şeytan haline dönüşmesine şaşmamak lazım. Fakat anti-semitizmin yaydığı nefret Yahudilerin yaşadığı şehir, bölge, ülke ile, yani yerel ile sınırlı kalmıştı. Halbuki şimdi bir çok insan için nefret nesnesi sadece kendi Yahudisi değil, aynı zamanda soyut “öteki Yahudi.” Gerçi ABD’deki Evanjelikler arasında önemli ağırlığı olan siyonizm destekçilerinin nihai hedefleri arasında Yahudileri “gerçek Hıristiyanlık” ile “ölüm” arasında seçim yapmaya zorlamak olmasına bakılırsa eski tip antisemitizmin meşruiyeti hala var ama yeni anti-semitizm asıl gücünü Hıristiyanlıktan, ulus-devlet inşaasının gerilimlerinden, moderniteye düşmanlıktan, sosyal Darwinci fikirlerden ve yerel ihtiyaçlardan sağlamıyor. Bunun yerine küreselleşmenin yarattığı müthiş belirsizlik ve güvensizlik içinde, her gün yaşam koşulları biraz daha kötüleşen insanların, bu durumun suçlusu olarak gördüğü küreselleşmeye, kapitalizme, emperyalist ABD’ye ve “ABD’nin Doğu kıyısını oluşturan” İsrail’e düşmanlığından besleniyor. ABD’deki evanjelikleri “Protestan Yahudiler” olarak adlandıranlar bile var. Hatta çoğu kişi için asıl suçlu ABD bile değil, ABD politikalarını belirleyen “küçük Yahudi grubu.” Nitekim Amerikan aşırı sağı, ABD hükümetlerini ZOG (Zionist Occupied Government) diye adlandırıyor. Küresel anti-semitizm artık kendisini Shakespeare’nin sinsi ve şeytani Shylock karakterine karşı değil, askerî ve politik zorba “Rambo Yahudi”ye karşı tanımlıyor. Dünya Ticaret Merkezi’nin bombalanmasından, 11 Eylül olaylarına kadar pek çok terör olayının ardında Yahudi parmağına işaret eden şehir efsaneleri de cabası.

Küresel anti-semitizmin bir başka özelliği, artık anti-semitik söylemlerin neo-Nazilerin, dazlakların ya da ultra milliyetçilerin tekelinde olmaması. Avrupa ve Amerikan solu ile Avrupa’daki müslüman diasporası arasında, ya da ülkelerin kendi sol ve sağları arasındaki büyük bir yakınlaşmaya şahit oluyoruz. Ama asıl önemlisi bu kesimlerin anti-Amerikancılık, anti-Siyonizm, anti-İsrailcilik ve anti-semitizm söylemlerini birbirinden ayırmanın giderek zorlaşması. Bir başka özellik ise anti-semitizmin sadece sokaklarda değil, hükümet yetkilileri, medya, üniversite, sendika mensupları gibi elitler arasında da taraftar bulması. Eskiden Yahudilerin şeytanlaştırılması işi Hıristiyan Avrupa’dan çevre ülkelere doğru yayılırken, şimdi anti-semitik merkezlerin hem sayısı çoğalması, hem de akışın yönünün değişmesi de yeni bir özellik olarak karşımıza çıkıyor. Artık Avrupa’dan çevreye, çevreden Avrupa’ya çok yönlü bir akış var, hem Avrupa, hem Ortadoğu birer merkez. Öte yandan küresel anti semitizm, çağın teknolojik olanaklarını sonuna kadar kullanarak medya ve internet aracılığıyla dünyanın en ücra köşelerine kadar yayılıyor. Komplo teorileri best-seller kitaplara dönüşüyor ve milyonlarca kişiye ulaşıyor. Yeni tip anti-semitizmin en alışılmadık özelliği ise, bizzat Yahudilerin içinde gelişen anti-semitizm olsa gerek.

AŞIRI SAĞCILARIN ANTİ-SEMİTİZMİ

19.yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında ulus-devlet inşaası sürecinde dolaşıma sokulan “öteki” meselesine bir kılıf gibi uyan Yahudi düşmanlığının II. Dünya Savaşı sırasında aldığı şekli tekrar anımsatmaya gerek yok. Ancak bazıları bunu unutmuş olmalı ki Avrupa aşırı sağı Holocaust’un korkunç imgesinin artık soluklaşmaya başladığı dönemde yeniden atağa geçmeye cesaret edebildi. Bu atağın habercisi Auschwitz Yalanı adıyla popülarize edilen Holocaust ya da Soykırım inkarcılığı idi. Soykırım iddiasının Almanya’yı kötü duruma düşürmek isteyen Yahudi-Siyonist komplocuların ürünü olduğunu ileri süren Roger Garaudy, Robert Faurisson, David Irving, Jürgen Graf ve Wolfgang Fröhlich gibi “revizyonist” tarihçiler arasında gaz odaları üreten bir firmanın baş mühendisi olan Fred A. Leuchter’in de olması sadece bir ironi olmasa gerek. 1980’lerden itibaren Yahudi soykırımının ya hiç olmadığı, ya da boyutlarının abartıldığı temelinde yükselen bu kampanyalar sonuç vermiş gibi görünüyor çünkü Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığını İzleme Dairesi’nin bulgularına göre AB ülkelerinde halkın yüzde 42’si “Yahudilerin soykırım hakkında ‘çok fazla’ konuştuğunu” düşünüyor. 2004 yılında neo-Nazi anti-semitizmin en çok görüldüğü ülkeler ise Almanya, Avusturya, Belarus, Belçika, Litvanya, Polonya, Romanya, Rusya, Slovakya, Ukrayna oldu. Sadece Rusya’da 50 bin dazlak olduğu söyleniyor.

Türkiye’de ise bu konuda çok ciddi bir kötüleşme yok. Türkiye’deki sağcı çevrelerin en önemli etkinliği Adolf Hitler'in Kavgam kitabını okumak gibi görünüyor. Türkiye’de 1940 ila 2005 yılları arasında 40’a yakın çevirisi yayınlanan kitap, sadece bu yıl 13 yayınevince yeniden basıldı, onbinlercesi en uygun fiyatlardan satışa sunuldu. Kitabın MHP ve Genç Parti gibi “milliyetçi” partilerin üyeleri arasında çok popüler olduğu söyleniyor. Ancak genel eğilim, kitabın popülaritesini anti-semitizmden çok “yükselen Türk milliyetçiliğini” özellikle Kürtlere karşı duygularına bağlamak yolunda oldu. Gerek sağ, gerek liberal ve sol kesimlerin kitabın satış rekorları kırmasını anti-semitizme değil, Kürt karşıtlığı temelinde şahlanan milliyetçi tepkiye bağlamasını ise “bizde anti-semitizm yoktur” ön kabulünün masum bir tezahürü olarak mı yoksa politik körlük olarak mı değerlendirmek gerekir, karar vermek güç.

ORTADOĞU’DA DURUM

Dünyanın bütün köşelerinde anti-semitizm konusunda rahatsız edici şeyler yaşanıyor ama hiçbir bölgede Ortadoğu’daki kadar ciddi bir durum söz konusu değil. Özellikle Mısır, Lübnan ve Suriye’deki anti-semitik eylemler ürkütücü boyutlarda seyrediyor. 1930’larda Kudüs başmüftüsü Hacı Emin el Hüseyni’nin başlattığı ve tilmizlerinden Seyyid Kutub’un biçimlendirdiği Ortadoğu anti semitizmi 1980’lerden itibaren bölge ile yakın ilişki içine giren “soykırım inkarcıları” tarafından yeni malzemeler ile donatılan Ortadoğu anti-semitizminin esin kaynağı Nazizm ama, enerjisini İsrail-Filistin ilişkilerinin yarattığı gerilimden alıyor. Arap ülkeleri, epeydir başlarına gelen her kötülük yüzünden Yahudileri suçluyorlar. Ama Ortadoğu’nun sadece İsrail-Filistin çatışmasının kapanına kısılmadığını, bölgenin aynı zamanda gecikmiş modernleşmenin sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu biliyoruz. Bölgedeki 22 Arap ülkesinin hemen hepsinde hakim olan otokratik yönetimlerin, sorunları çözmekte yetersiz kaldıkları durumlarda, İsrail’i suçlamaları olağan sayılıyor. Ancak çoğu zaman bu düşmanlık, gayri meşru görülen İsrail devleti ile sınırlı kalmıyor, asıl istenmeyenlerin bizzat Yahudiler olduğunu düşündürecek şeyler yaşanıyor.

Ancak İsrail’i ve ABD’yi eleştirmeyi hemen anti-semitizm başlığı altında tasnif etmek doğru mu? Oxford’daki St. Antony Koleji’nden E. Ottolenghi 2003 Kasım’ında The Guardian’da yayımlanan makalesinde “anti-siyonizm=anti-semitizm” dediğinde kıyamet kopmuştu. Aynı günlerde AB Dış İlişkiler Komiseri Chris Patten “İsrail hükümetlerine yönelik eleştirilerin İsrail’e düşmanlık anlamına gelmesi komik” diyerek bu teze itiraz etti. Her iki tarafın da haklı olduğu noktalar var, fakat bugün tartışmalarda kullanılan dil o kadar kutuplaştı, o derece çarpıtıldı ki, anti-İsrailcilik veya anti-Siyonizm nerede bitiyor, anti-semitizm nerede başlıyor kestirmek zor.

Son yıllarda, apartheid, soykırım, faşizm, Nazi, Gestapo, temerküz kampı gibi sözcüklerin, gerek İsrail politikalarını gerekse başka olayları eleştirmek amacıyla kullanılmasından kimse rahatsız olmuyor. Mesela 2002 yılında İngiliz gazetesi Independent İsrail Başbakanı Ariel Şaron’u Filistinli bir bebeğin kafasını yerken gösteren bir karikatür yayınlamıştı. (Karikatürün aynı yıl en büyük karikatür ödülünü alması da cabası oldu.) Yahudilerin “Hamursuz” Bayramında Hıristiyan çocukları öldürerek kanlarını mayasız ekmeklerine (matzah) kattıkları, kuyuları zehirledikleri ve salgın hastalıklar yaydıkları biçimindeki eski korkunç söylenceyi ima eden bu karikatür, çizerine bakılırsa, güya Goya’nın bir resminden ilham almıştı, ancak sıradan okuyucunun bu inceliği farketmeyeceğini editörler herhalde biliyorlardı. Aynı şekilde Liberal İtalyan gazetesi La Stampa’nın bir İsrail tankının üstündeki sepete konmuş bebek İsa’ya “lütfen beni tekrar öldüreceklerini söylemeyin” dedirtmesi de basit anti-İsrailciliğe pek benzemiyordu. İsrail aleyhtarlığı yaparken, “Ariel Şaron Hitler’in, İsrail ordusu Wehrmacht’ın, daha da kötüsü SS’lerin yeniden doğuşudur” ya da “Ramallah ve Cenin ile Auschwitz ve Buchenwald aynı şeylerdir” anlamında sözler sarfedilmesi ya da Suriye Savunma Bakanı Mustafa Tlas’ın yazdığı kitapta “Yahudiler kanınızı Siyonist ekmeklerine koymak için sizi öldürebilirler” demesi de bu açıdan pek masum gözükmüyor.

Ortadoğu’nun politik ikliminden çabucak etkilenen Türkiye’de de benzer bir durum söz konusu. İslamcı Bilim Araştırma Vakfı’nın lideri Adnan Hoca mahlaslı Adnan Oktar’ın en büyük hedefi Farmasonlar ve Yahudilerdi. Vakıf tarafından bedava dağıtılan ‘Soykırım Yalanı” ve “Yeni Mason Örgütü” adlı iki kitap ve 1994’de yayınlanmaya başlayan Siyasi Çizgi adlı bülten, Türkiye’deki pek çok aydına bedava postalanmıştı. Vakıf, 1997 yılında “İsrail’in Kürt Kartı” adlı kitabı yayınlayarak, günümüze kadar gelen komplocu görüşe ilk çimentoyu attı. Bu yıl, o sıralar Refah Partisi’nin İstanbul Belediye başkanı olan Tayyip Erdoğan “Yahudiler Filistin’deki Müslümanları Zionizm adı verilen politik Yahudilik adına ezmeye başladılar. Bugün Yahudi imajının Nazi imajından hiç farkı yoktur” dedi. 1996’da Roger Garaudy’nin yazdığı Les Mythes fondateurs de la politique israélienne (İsrail Politikasının Kurucu Mitleri) ile İslamcı Tarih ve Medeniyet Dergisi’nde yayınlanan “Yahudi Kıyımı Miti:İnsanlığın Duygularını İstismar Etmek İçin Uydurulmuş Bir Yalan” başlıklı makaleyi 1998 Temmuz’unda İslamcı Akit gazetesinin verdiği 98 sayfalık bir Soykırım Yalanı eki izledi. Aynı dönemde, İslami Büyük Doğu Akıncılar Cephesi (İBDA-C), Türk Hizbullahı, İslami Cihad ve İslami Kurtuluş Örgütü gibi oluşumlar Cuma namazlarında anti-semitik ve anti-İsrailci bildiriler dağıtıyorlardı. Milli Gazete, Akit, Yeni Şafak, Selam, Siyah Bayrak gibi gazetelerde anti-semitik söylem sertleşirken, Zaman gazetesi bu konudaki tutumunu yumuşatmıştı. Bu durum gazeteyi kontrol ettiği ileri sürülen finans grubunun başı olan Fethullah Gülen Vakfı’nın ‘dinlerarası hoşgörü politikası’na bağlandı.

Bugün de bu gazetelerin birçoğunda Kur’an’da Yahudilere yönelik eleştirileri, ırkçı bir mantıkla öne çıkaran yorumlara sıkça rastlanıyor. Bu türden ırkçı yorumlara yer veren gazetelerin tirajlarının düşük olması sevindirici, ancak 15 Kasım 2003 tarihli sinagog saldırılarını düzenleyenlerden Nurullah Kuncak’ın ailesinin Milliyet gazetesine “Evde büyük tepki olmadı. Çünkü Yahudilere yapılmıştı. Zaten Kuran-ı Kerim'de 'Yahudileri dost edinmeyin' diyor. [Yahudileri] Pek sevmezdik. Pek değil, hiç sevmezdik” diye cevap vermesini, bu yorumlardan bağımsız düşünmek zor. Saldırıların ertesinde ATV kameramanına konuşan vatandaşların “yoldan geçmekte olan ve Yahudilikle ilgisi olmayan masum insanlar öldüğü” için üzülmelerinin, yani saldırıyı yapanları, adeta “dikkatsiz oldukları” ve “Yahudi olmayanların da hayatını tehlikeye attıkları” için eleştirmelerinin altında neyin yattığını kestirmek ise zor.

Ancak gerek Ortadoğu’daki, gerekse Türkiye’deki İslamcı çevreler Avrupa’daki ve ABD’deki anti-semitizmin anti-müslümancılıkla içiçe geliştiğini gözden kaçırıyorlar. Özellikle 11 Eylül saldırılarından sonra bu eğilim sadece ırkçı çevrelerde değil, entelektüel çevrelerde de taraftar buldu. Aslında Batılılar uzun süredir her türlü yabancı düşmanlığına hazır bir atmosfer içinde yaşıyorlardı. Göçmen ve mülteci akınlarıyla yaşam alanları giderek daralan, ucuz işgücünün rekabeti yüzünden işlerini kaybetme korkusu duyan, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı ya da terörizm tehlikesi ile uykuları kaçanların, anti-semitizmin yanına bir de müslüman düşmanlığı koymasının Yahudilere ödenmiş bir çeşit diyet olduğu bile düşünülebilir. Nitekim Almanya’daki Türk işçileri, Fransa’daki Cezayirli ve Faslı göçmenler bu nefret söyleminden nasiplerini alıyorlar. Örneğin 2002 Nisan ayında CSA adlı araştırma şirketinin Fransa’da 18 yaş üstü 1000 kişi arasında yaptığı bir ankete bakılırsa Yahudilerden nefret ettiğini söyleyenlerin oranı yüzde 10 iken, Kuzey Afrikalılardan nefret edenlerin oranı yüzde 23, Kuzey Afrika kökenli Fransızlardan nefret edenlerin yüzde 24 idi. Sadece ABD’de 11 Eylül sonrasındaki dokuz ay içinde Arap asıllı olduğu sanılanlara yönelik 700’den fazla saldırı, 800’den fazla işten çıkarma yaşandı. Fransa’da solcu sendikaların okullarda türban yasağını desteklemesini bu bağlamda değerlendirenler abartıyor olabilir ancak Hollanda’da yönetmen Theo Van Gogh’un Fas kökenli bir genç tarafından öldürülmesinden sonra, ırkçı grupların sadece camilere değil sinagoglara da saldırması tam da bu işbirliğini gösteriyor. Nefretin hedefi olanlar ise toplumsal dışlanmanın ve yoksulluğun yarattığı öfkeyi, Filistin meselesinden dolayı İsrail’e kızan cemaat önderleri ve solcu entelektüellerin işaret ettiği Yahudi gruplarına yöneltiyorlar. Böylece iki düşmanlık birbirini tetikleyerek sarmal halinde büyüyor.

SOL VE ANTİ-SEMİTİZM

Anti-semitizmin tarihçesi düşünüldüğünde buraya kadar anlattıklarımız aslında pek de ilginç değil. Ancak sol akımlar arasında Yahudi düşmanlığının giderek artmasını anlamakta bir çok kişi zorluk çekiyor. Eylül 2000’de başlayan El Aksa İntifadası’ndan sonra ılımlı ya da radikal olsun, Mısır’da ya da Amerika’da olsun, sağ ve sol hareketlerin anti-Amerikancılık, anti-Siyonizm ve anti-İsrailcilik platformunda el ele vermesi artık olağan bir hal aldı.

Geleneksel olarak dinlere karşı mesafeli tutumu hatırlanınca, solun Hıristiyan önyargılarla değil, politik nedenlerle İsrail Devleti’ne karşı olduğu söylenebilir. Ancak, durum bu kadar basit sayılmaz Aslında solun Yahudileri sevmeye en çok yaklaştığı dönem onların hala “kurban” oldukları 19. yüyılın sonları ve 20. yüyılın başlarıydı. Buna rağmen, Proudhon’a göre “servet hırsızlıktı ve Yahudiler insanlığın en büyük düşmanlarıydı. Onları Asya’ya geri göndermekten ya da ister ateşle, ister öldürerek yok etmekten başka çare yoktu.” (Bu sözler ileriki yıllarda Proudhon’un proto-faşist olarak adlandırılmasına neden olacaktı.) Daha sonra efsanevi Rus anarşisti Mikail Bakunin’in Yahudileri “kan-emiciler, nevi şahsına münhasır parazitler” diye nitelediğini, Marx’ın Yahudi Sorunu üzerine yazdıklarını, dahası Marx’ın siyasi rakibi Lasalle’yi gözden düşürmek istediğinde ona “Yahudi zencisi!” diye hakaret ettiğini hatırlayınca solun bugünkü çelişkilerini anlamlandırmak mümkün oluyor.

Sonuç olarak Yahudilerin solun düşmanlığından kurtulmalarının tek yolu etnik ve dinsel kimliklerinden arınarak işçi sınıfının geniş denizi içinde kaybolmaktı. O durumda bile Rusya’daki emekçi Bund hareketi, Yahudi işçi sınıfı içinde Yahudilik propagandası yapmakla suçlanmış, devrimci liderlerden Troçki Bund mensuplarını “seyahat etmeye korkan siyonistler” diye alaya almıştı. Yani sol hiçbir zaman Yahudilere karşı tutumunu net bir şekilde belirlememişti. Şimdi ise, solun giderek zenginleşen ve güçlenen Yahudileri sevmesi için hiç bir neden kalmadı. Bugün dünyayı “ezenler ve ezilenler” paradigması içinde algılamaya daha yatkın olan sol için Yahudi, ezen sınıfların en tipik temsilcisi anlamına geliyor. Ortadoğu’da İsrail’in ABD ile işbirliği içindeki politikaları düşünülünce, Yahudiler, birden ezen sınıfların en üst kesimine dahil oluveriyorlar ve böylece ezilen Filistinliler ve müslümanlarla ittifak kurmanın mantığı da oluşuyor. Belki tüm bu unsurlara dünya çapında yenik olan solun elinde bir tek Filistin davasının kaldığını eklemek gerekir.

Türkiye’de 1970-80’li yıllarda Filistin’deki kamplarda “devrimci eğitim” gören kadrolar duygusal olarak Filistin davasına yakın oldular ancak tek tük olaylar dışında anti-semitizm şüphesi çekecek bir durum yaşanmadı. İkinci İntifada ile birlikte, solun İsrail’e yönelik söyleminde sertleşme başladı. Bu tartışmanın yüzeye çıkışı, Türkiye solunun saygın dergisi Birikim’in Ekim 2004 sayısında yayımlanan 117 aydının imzaladığı “Anti-Semitizme Sıfır Tahammül” başlıklı bildiri ile oldu. Türkiye’de şimdiye kadar hiçbir konuda biraraya gelememiş kesimlerin İsrail Devleti karşıtlığı temelinde ve benzeri görülmemiş genişlikte bir koalisyonda toplandıklarını ileri süren imzacılar, Yahudilere duydukları düşmanlığı İsrail’in varlığında cisimleştiren İslamcı kesimle “Irak’ta savaşa hayır” sloganlarıyla yürüyen geniş bir sol kitle el ele alanları doldurmasını manidar bulmuşlardı. Aslında İslamcı hareketlere tepeden bakan Kemalist gelenekten beslenen sol hareketin İslamcılarla İsrail karşıtlığı temelinde bile olsa ilişki kurması sevindiriciydi, ancak bazı kesimler solun ittifak için yalnızca Filistin meselesini seçmesini anlaşılan pek masum bulmamışlardı.

İmzacılar, solun büyük bir kesiminin anti-semitizmi gündemine almamasını da eleştiriyorlardı. Bildirinin yayınlandığı sayıda yer alan “Madalyonun iki yüzü: Anti-semitizm ve Siyonizm” başlıklı dosyada konu enine boyuna tartışıldı. Dosyadaki yazılar genel olarak anti-semitizm ile anti-Siyonizm ve anti-İsrailcilik ayrımı açısından sağlıklı tahliller yapıyordu. Dosyaya bir makaleyle katkı yapan Roni Margulies, imzacıların Yahudilere duyulan düşmanlığı İsrail’in varlığında cisimleştiren İslamcı kesimlerle solcuların İsrail düşmanlığı temelinde ittifak yaptığı iddiasına karşı çıkarken, politik İslam’ın ya da solun Yahudi düşmanı olduğu iddiasına katılmıyordu. Bir başka yazar Ümit Kıvanç ise, İsrail Devleti'nin siyasi ve askeri icraatlarını eleştirenlere yöneltilen antisemitizm ithamı nedeniyle İsrail'i eleştirmenin neredeyse imkansız hale gelmesinden şikayet ediyordu. 10 Ocak 2005 tarihli Özgür Politika’da yayımlanan “Aman Anti-Siyonizmimize Halel Gelmesin...” başlıklı yazıyla Orhan Yılmazkaya solun bir başka yaklaşımına ışık tuttu. Yazar Siyonizm ve Yahudilikle ilgili politik ve dinsel çözümlemeler yaptıktan sonra “Yahudi dini siyonizmin çimentosu ve çıkış kaynağıdır (.) siyonizmi ve İsrail devletini savunmak için dini gerekçeleri kullanan Yahudiler'in dininin eleştirilmesine de kimse anti-semitizm diyemez” demişti. Taraflar arasındaki görüş ayrılığının temelini, aynen Batıda olduğu gibi, “İsrail’e ve Siyonizme karşı olmakla anti-semitizm arasındaki sınırın nasıl korunacağı” meselesi oluşturuyordu anlaşılan

KENDİNDEN NEFRET EDEN YAHUDİLER

Sol içindeki tartışma tabii ki ilginç ancak, en ironiyle dolu iddia anti-semitizmin Yahudi cemaati arasında bile boy gösterdiği önermesi. Aslında Yahudi anti-semitizmi meselesi ile “İsrail’e veya Siyonizme her eleştiri getiren anti-semitik midir?” tartışması arasında sıkı bir bağlantı var. Çünkü bu “kendinden nefret eden” adlandırması Siyonistler tarafından İsrail’e ya da politikalarına karşı çıkan Yahudileri etkisiz hale getirmek için icad edilmişe benziyor. Bu adlandırmayı yapanlar, Yahudilerin hepsinin İsrail devletine bağlı olmadığını, kiminin Yahudi geleneklerine, kiminin Yahudi tarihine, kiminin Holocaust anılarına daha çok bağlı olduğunu gözardı ediyorlar. Ancak, 1990’lardan itibaren, özellikle ABD’deki genç entelektüeller arasında Yahudilik yerine kozmopoliten bir kimliği tercih edenlerin sayısı giderek artmaya başladı. Örneğin Tikkun gazetesine yazan New York Üniversitesi’nden radikal Marksist Prof. Bertell Ollman “Yahudilikten azlim için gereğinin yapılmasına” başlıklı yazısında “ille de bir şey sevecek olsam, kendimi seven bir Yahudi olurdum, ama sevdiğim şey, iki bin yıldır ‘o benimdir, o benim’ diyemeyeceğim bir devletten mahrum olmak üzere kurulmuş bir Diaspora Yahudiliği olurdu” diyordu. Ollman’a göre kozmopoliten bir yurtsuzluktan vazgeçerek İsrail devletini kuran Yahudiler, aslında kendi özlerine ihanet etmişlerdi. Aslında “kendinden nefret” ettiği söylenen grupların asıl eleştirileri İsrail devletinin saldırgan politikaları ve İsrail’deki ultra dinci kesimlerin (Hasidikler) giderek etkinliklerini arttırmasına yönelik. Ancak diaspora toplumlarında bu asimilasyon eğiliminden rahatsızlık duyanlara göre daha iyi iş, daha yüksek statü, daha sorunsuz bir yaşam uğruna Yahudi olmaktan vazgeçmeye hazır olan bu kesimler Yahudiliğin en büyük düşmanları. Halbuki bu red gruplarının içinde İsrail’i “Filistinlilerin toprağını çaldığı için” gayri ahlaki bulanlar, Yezhekel Kaufman gibi Siyonist olduğu halde, Siyonizmin bazı tezlerinin anti-semitik olduğunu ileri sürenler veya Uri Avnery gibi İsrail devletini Filistinlilerle paylaşmaya evet diyenlerden, kendisine teklif edilen İsrail devlet başkanlığını, böyle bir devletin Yahudiliğe zarar vereceği gerekçesiyle reddeden Albert Einstein’a veya Yahudilikle hiçbir sorunu olmadığı halde etnik kimlikleri aşan bir dünya vatandaşlığını tercih edenlere kadar değişik görüşte insanlar var. Türkiye’de de böylesi muhalif grupların olduğu biliniyor. Bu kesimlerin durumlarının ne kadar nazik olduğunu tahmin etmek zor değil. Çünkü Siyonistler tarafından adeta patalojik bir halmiş gibi sunulan bu eleştirel tavır, anti-semitizme hayal dahi edemediği türden bir cephane sağlıyor ve özellikle sıradan insanların gözünde “Yahudilerin bile nefret ettiği Yahudilerden nefret etmek” adeta meşrulaşıyor, ya da böyle sunuluyor.

YEREL İHTİYAÇLAR

Dünyadaki eğilim Yahudi düşmanlığını yerel düzlemden küresel olana taşımak şeklindeyse de, Türkiye ve komşularında hala yerel ihtiyaçlar önemli görünüyor. Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığını İzleme Dairesi’nin 2003 tarihli raporuna bakılırsa, Yunanistan’daki Yahudi düşmanlığının nedenleri arasında Yahudilerin Osmanlı ile ittifakına ve Türkiye ile İsrail arasında süren iyi ilişkilere duyulan öfke de var. Yahudi düşmanlığının Kürt sosuna bulanmış (ya da tersi) hali ise Türkiye’deki önemli hassasiyetleri istismar etmekte kullanılıyor. Bunlardan en meşhuru ‘Barzani Ailesinin Yahudi Olduğu Ortaya Çıktı!” başlıklı bir gazete haberiydi. Ahmet Uçar adlı bir ‘tarihçi’, Kürtlerin yaşadığı bölgelerde Yahudilerin de yaşadığını öğrenince araştırmasını derinleştirmiş ve Osmanlı arşivlerinde 1856 yılında Sallum Barzani adlı bir hahamın Musul’dan Selanik’e oradan da hahambaşılığığın özel ricası ile Kudüs’e sürgün edildiğine dair bir belge bulmuştu. Sallum ve Barzani isimlerini yanyana görünce Barzanilerin Yahudi olduğu konusunda kafasında bir ampul yanan yazarın bilmediği ise Barzani adının sülale adı değil, Barzan bölgesindeki aşiret konfederasyonuna mensup kimselere verilen ad olduğu idi. Bu haberden sonra ortaya çıkan tablonun ilginç yanlarından biri bu iddiaya itiraz etmek için perişan olan Kürt yazarların tutumu oldu. Ancak asıl kötüsü Baasçı Arap milliyetçileri, yayılmacı Kemalist Türk şövenistleri ve fanatik Şii ulemanın “Bağımsız Kürdistan” ın bir Yahudi planı olduğunu, böylesi bir devletin “Küçük İsrail” olacağını söylemeleri oldu. Bu kesimlerin esas amacı, iki düşmanlıktan bir yenisini üreterek, bazı meşru taleplerin önünü kesmek gibi görülüyor.

Buna çok benzeyen olaylar Ermenistan Cumhuriyeti’nde de yaşanıyor. Taşnak Partisinin gençlik kollarından bir grup, geçen yılki 24 Nisan anma törenleri sırasında, üzerindeki 5 köşeli ayyıldız, 7 köşeli Davud yıldızı ile değiştirilmiş Türk bayraklarını yakmışlardı. Erivan'daki Yahudi soykırımı anısına dikilmiş anıta gamalı haç çizildiği, aynı anıtın üzerindeki dikili taşın, 1999 ve 2002’de iki kez çalındığı, anıtın etrafındaki 12 İsrail kabilesini simgeleyen 12 ağacın belediye tarafından kesildiği rapor edilmişti. Bu yıl da aynı türden olaylar yaşandı.

Dışişleri bakanı Vartan Oskanyan’ın olayı basit bir ihmalkarlık olarak nitelemesini takiben kimseye ceza verilmemesi ise gayet tipik bir durumdu. Son bir örnek de 1930’larda Iron Garde adlı faşist örgüt tarafından yüzbinlerce Yahudi’nin katledildiği Romanya’dan. 2002’de Ermeni Piskoposluğu tarafından yayınlanan "Milli Sistem" adlı kitapta “Bugün, dünyada kötülüğü en yoğun ve saldırgan biçimde özlerinde barındıran iki millet vardır. Bunlar Yahudiler ve Türklerdir. Yahudiler kırmak ve bozmak misyonu ile görevlendirilmis yıkıcı bir ulustur, Türkler ise yıkmak ve yok etmekle görevlendirilmiş katil bir ulus” deniyor. Görüldüğü gibi anti-semitizm her derde deva.

İNTERNET VE KOMPLO TEORİLERİ

Böylesi fiziksel saldırıların yıkıcı etkisi tartışılmaz ancak küresel anti-semitizmin en etkili aracı medya ve modern iletişim araçları. Halen Avrupa’da 3000’i aşkın web sitesinde aşırı sağcı gruplar anti-semitizm propagandası yapıyor. Tarihinde hiçbir zaman bir Yahudi cemaatine ev sahipliği yapmamış Pakistan’da bile anti-semitik eylemlerde bir patlama yaşanması internetin gücünü gösteriyor. Daha ilginci, esas olarak Orta Asya’daki Türk cumhuriyetlerinde faaliyet gösteren Vehabi eğilimli Hizb-üt-tahrir adlı örgütün Rusya’daki bir servis sağlayıcı aracılığıyla, Almanca, İngilizce, Danca ve Fransızca anti-semitik propaganda yapıyor olması. Bu sitelerin bir bölümünün, küreselleşme karşıtı eylemlerde Amerikan solu ile işbirliği yaptığını ekleyelim.

Ancak daha da vahimi insanların zihinlerini esir alan komplo teorileri. Aslında anti-semitizmin dünyada yaygın olan her türlü komplocu siyaset anlayışına bir eldiven gibi uyduğu bilinir. İngiltere İşçi Partisi’nin deneyimli üyesi Tom Dalyell, “İngiliz politikasına egemen olan Yahudi komplosundan” söz ettiğinde; Alman Yeşiller Partisi’nin Suriye asıllı eski üyesi Cemal Karslı “Dünya medyasını çok büyük bir Siyonist lobi yönetiyor” iddiasında bulunduğunda veya Almanların yüzde 19’u 11 Eylül’ü CIA ve Mossad’ın organize ettiğine inandığında, yapılacak şeyler sınırlıdır. Yahudi düşmanı çevrelerin “best-seller” kitabı olan Siyon Bilgelerinin Protokolleri (kısaca “Protokoller”), bu tür komplo teorilerinin atası sayılır. İlk tefrikası 1903’de Rusya’da yapılan bu kitabın, kimliği meçhul Yahudi bilgelerince yapılan gizli toplantıların tutanakları olduğu ve bu kişilerin verdiği talimatlar doğrultusunda “Yahudi ulusunun Dünya egemenliğini sağlamak” için hazırlandığı ileri sürülmüş, o tarihten beri de dünyanın hemen tüm dillerine çevrilerek yayınlanmıştı. İlk olarak 1921 yılında The Times gazetesinin İstanbul muhabiri Philippe Graves tarafından, son olarak da 1992 yılında Fransız düşünür Pierre-Andre Taguieff tarafından sahteliği bilimsel olarak ispat edilen Protokoller, dünyanın pek çok ülkesinde, en çok da Ortadoğu ülkelerinde basılmaya devam ediyor. Türkiye’de ilk kez 1934 yılında yazı dizisi halinde Milli İnkilap Dergisinde yayınlanan, 1943 – 2005 arasında, 100’den fazla baskı yapan kitabın parti liderlerinden bilim adamlarına kadar geniş bir yelpazenin dayanak noktası olmaya devam etmesi, anti-semitik geleneğin gücünü gösteriyor.

Lübnan Hizbullahı’nın yöneticilerinden Şeyh Hüseyin Fadlallah bir ropörtajında “Yahudiler dünyanın egemenliğini istiyorlar. Yahudiler tarih boyunca uğradıkları zulüm ve baskıların intikamını almak istiyorlar. Bu yüzden de dünya yüzünde ne varsa herşeyi Yahudilerin çıkarı açısından değerlendiriyorlar” derken tipik bir komplocu yorum yapıyordu. Peki İngiliz solunun prestijli dergisi New Statesman 18 Mart 2002 tarihli kapağını, İngiliz bayrağı üzerinde yükselen Davud’un Yıldızı ile süsleyip altına da “A Kosher Conspiracy?” yazdığında ne yaptığını sanıyordu? Bilindiği gibi “kosher” nasıl Müslümanlıkta yenilmesi uygun olan yiyeceklere “helal” deniyorsa, İbranice’de o anlama geliyor. Ancak bu sözcük pejoratif anlamda “Yahudi” yerine kullanılıyor. Dolayısıyla, New Statesman’ın en masum haliyle “Helal Komplo” ama daha doğrusu “Yahudi Komplosu” anlamına gelen bu kapağı aslında malum klişeyi örtük biçimde tekrarlamaktaydı.

Türkiye’de komplo teorisi denilen o gizemli alanda at oynatan pek çok kişi var. Bilindiği gibi Türkiye’de işler ne zaman kötüye gitse, Türkiye’yi bölmek isteyen dış ve iç güçlere işaret edilir. Giderek paranoya düzeyine varan bu kuşkuların en ünlüleri “Sevr’in Diriltilmesi”, “Bizans’ın Canlandırılması”, Beynelmilel Siyonizmin Dünyayı Ele Geçirmesi” adlarını taşır. Ama Türkiye’ye has gizemciliğin en ilginç örneği Sabetaycı komplolardır. Türkiye’de geniş bir kesimin gözünde “dönmeler”, mesih iddiasıyla ortaya çıkan Sabetay Sevi’yi izleyerek Musevilikten dönmüşler ancak İslam dinini de hiçbir zaman samimi olarak benimsememişlerdi. Selanik burjuvazisinin ağırlığını oluşturan, İslamcı kesimin idolü “Ulu Hakan” Abdülhamid’i sürgüne gönderen, hilafeti kaldıran, cumhuriyeti kuran İttihat ve Terakki hareketi içinde önemli roller oynayan “dönme”lerin İslamcı-milliyetçi kesimde neden sevilmediği açıktır. Ancak pek çok kişi için sol kökenli Yalçın Küçük’ün başlattığı Sabetaycı avını kavramak zor oldu. “Türkiye’de egemen elit Sabetayist kökenlidir” iddiasını ispatlamak için isim-bilim (onamastik) adını verdiği yöntemi kullanarak neredeyse her taşın altında bir Sabetaycı bulmayı başaran Küçük’ün izinden yürüyen Soner Yalçın, Efendi, Beyaz Türklerin Büyük Sırrı adlı romanında Sabetaycılık/Selanik/Masonluk/İttihat ve Terakki/Komploculuk izleğini çok etkileyeci tarzda işledi. Böylece “dünyayı Yahudiler, Türkiye’yi dönmeler idare eder!” mottosunu zihinlere iyice kazıdı. Aslında 1980’lerin ortalarından itibaren Abdülmelik Fırat ya da Musa Anter gibi Kürt aydınlarının ağzından sık sık “dönme” lafını duymuştuk. Örneğin Musa Anter, 1991’de Hürriyet başyazarı Oktay Ekşi’ye yönelik eleştiri yazısında “Görüyor musunuz Yahudi kökenli Hürriyet gazetesinin köşesine bir engerek gibi çöreklenen Türk basınının bilmem ne başı olan bu adamı” diye söze başladıktan sonra “Sırtını İsrail’e dayamış ve zaten ödevi Anadolu halkları arasına fesat sokmaktır... Ben Yahudi dediğim zaman bugünkü İsrail devletinini kastetmiyorum. Benim sözüm karaktersiz olup Yahudilikten dönmeleredir. Bunlar Türkiye’de her sahaya hakim durumdadırlar diyerek Soner Yalçın’a öncüllük etmişti. Anter hızını alamayıp, Yahudileri İspanyol katliamından kurtarıp Osmanlı ülkesine getirilmesinden pişman olduğunu da söylemeyi ihmal etmemişti.

SONSÖZ YERİNE

Görüldüğü gibi “2000 yıllık nefret” söylemi hem dünyada hem de Türkiye’de yeni bir dönemeci almış görünüyor. Kadim Yahudi düşmanlığının kapitalizm ve küreselleşme karşıtlığı ile ilişkilendirilmesi, ABD’nin ve İsrail Devleti’nin bazı politikalarına duyulan antipati ile maskelenmesi, böylece neo-Nazilerden solcu Yahudi entelektüellere kadar kadar geniş bir kesim arasında kullanılan dilin nüanslarını kaybetmesi, nihayet “Yahudilerin şeytanlaştırılması” işinin medya tarafından hem mistifiye hem de estetize edilmesi, modern iletişim araçları aracılığıyla bunların dünyanın en ücra köşelerine kadar ulaştırılması, durumu eskisinden vahim bir hale getiriyor. Dünyadaki tüm Yahudilerin komplocular, sömürücüler, siyonistler, ABD destekçileri ya da Filistin düşmanları olmadığını anlatmak giderek zorlaşıyor. Aynı şekilde tüm dünyanın Yahudi düşmanı olmadığını anlatmak da... Anti-semitizmle mücadelenin değişik alanlarda, değişik araç ve yöntemlerle yürütülmesi şart, ancak İsrail-Filistin sorunun iki tarafın da haklarını gözeten bir şekilde bir an önce çözülmesi, politik eleştiri ile ırkçılığı birbirinden ayırmak açısından hayati öneme haiz görünüyor. Başta anti-semitizm olmak üzere tüm dışlama biçimlerinin dünya yüzünden silinmesi için ise, dünyaya ve insanlığa karşı içten bir sorumluluk duygusu ile yaklaşan, farklı, aykırı, yabancı olanı dışlamaya değil anlamaya, farklılıkların birarada varolmasının yollarını bulmaya çalışan yeni tarz insanlara ve yeni tarz kültüre ihtiyacımız olduğu açık.

Daha Fazla Bilgi İçin

Dünya’daki genel durum için: the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor’un Ocak 2005 tarihinde kamuoyuna açıkladığı Report on Global Anti-Semitism (http://www.state.gov/g/drl/rls/40258.htm);

Avrupa’daki durum için: Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığını İzleme Dairesi’nin raporu (http:// www.antisemitism-conference.ca/english/docs/114_eu_anti_semitism_report.doc) ve

The Coordination Forum for Countering Antisemitism adlı kuruluşun raporu (http://www.antisemitism.org.il)

Cumhuriyet dönemi Türkiyesinde anti-semitizmin tarihi için: Rıfat N. Bali, Cumhuriyet Yıllarında Türkiye Yahudileri-Bir Türkleştirme Serüveni (1923-1945) İletişim Yayınları, 2003 (3.Baskı), aynı yazarın Devlet’in Yahudileri ve “Öteki” Yahudi, İletişim Yayınları 2004 (3. Baskı) adlı kitapları.

Türkiye’de Yahudi olmanın anlamı için: Erol Haker, Bir Kimlik Arayışı: İstanbul’dan Kudüs’e, KİTAP yayınları 6/2004 ve aynı yazarın Bir zamanlar Kırklareli’de Yahudiler Yaşardı, İletişim Yayınları, 2002 adlı kitapları

İngiltere’deki “sokak anti-semitizmi” hakkında: Paul Iganski, “From ‘extremism’ to ‘yob culture’: Interpreting anti-Semitism on the streets, in: Is there a new anti-Semitism in Britain?” (www.jpr.org.uk/Reports/CS%20Reports/new_antisemitism/)

Avrupalıların Filistin-İsrail çatışması hakkındaki görüşleri için: http://www.adl.org/Anti_semitism/European_Attitudes.pdf

Arap ülkelerindeki Holocaust inkarı için: Götz Nordbruch, “The Socio-historical Background of Holocaust Denial in Arab Countries: Arab reactions to Roger Garaudy's The Founding Myths of Israeli Politics” (http://sicsa.huji.ac.il/17nordbruch.html ve http://www.memri.org.)

11 Eylül’ün anti-semitizm üzerindeki etkisi için: ( http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2001-2/genanal.htm)

Orta Doğu meselesinin internet aracılığıyla dünya kamuoyuna aktarılışı ve müslüman göçmenlerin tepkileri için: (http://www.snunit.k12.il/seder/anti/english/ques1pluseng.html).

İkinci İntifada’nın Batı kamuoyundaki etkileri için: Dr. Shimon Samuels, “Intifada” Import or Domestic Malaise?, Mark Knobel, Paris 2002.

Avrupa Birliği’nin 11 Eylül sonrası anti-İslami tepkileri için: A collection of country reports from RAXEN National Focal Points (NFPs), Vienna 2002, (http://eumc.eu.int/publications/terror-report/index.htm)

ABD solu ve anti-semitizm için: Jonathan Sacks, “A new anti-Semitism?” (www.jpr.org.uk/Reports) ve “Symposium: Anti-Semitism - the New Call of the Left, FrontPageMagazine.com | March 14, 2003 (http://www.frontpagemag.com/Articles/Printable.asp?ID=6651)

Türkiye’deki solun tavrı hakkındaki tartışmalar için: Birikim Dergisi Ekim 2004 (186), Kasım 2004 (187) ve Aralık 2004 (188) sayıları;

İsrail ve Siyonizm karşıtlığının anti-semitizm olup olmadığına dair bir tartışma için: Emanuele Ottolenghi, “Anti-Zionism is anti-semitism” The Guardian, 29 Kasım, 2003.

“Kendinden nefret eden Yahudiler” meselesi için: Bertell Ollman, “Yahudilikten azlim için gereğinin yapılmasına...” Birikim Dergisi Şubat 2005 (190) sayısı okunabilir.

Bu yazının kısaltılmış bir versiyonu Foreign Policy Türkiye Baskısı, Bilgi Üni. Sayı 33, s. 54-61’de yayımlanmıştır

.

Çağımızın Bir (Başka) Kahramanı: Topal Osman

Ayşe Hür

31 Ocak 2006 Salı

Falih Rıfkı Atay Çankaya kitabında “Savaş bitip de İngilizler ve müttefikleri, İttihatçı ve hele Ermeni öldürüşçülüğünün hesaplarını sormak yoluna gidince, ne kadar gocunan varsa silahlanıp bir çeteye katılmıştır” der. Hakikaten de, Milli Mücadele’nin önemli isimlerinden Yenibahçeli Şükrü Bey, Deli Halit Paşa, Küçük Kazım, Hilmi, Nail Beyler, veya daha sonra Cumhuriyet hükümetlerinde bakanlık yapan Şükrü Kaya, Abdülhalik Renda, Pirinççizade Arif Fevzi, Ali Cenani Bey, Tevfik Şükrü Aras gibi yüksek sınıftan beylerin de Ermeni Tehciri’nde rolleri vardır. Celal Bayar ise Ben de Yazdım adlı 8 ciltlik kitabında Milli Mücadelenin diğer önemli isimleri olan, İsmail Canbolat, Pertev ve Cafer Tayyar beyler, Yüzbaşı Arap Nuri, Yüzbaşı Hüsamettin, Ahmet Rıfat, Yüzbaşı Tahir, Kara Kemal gibi şahsiyetlerin 1914’de Ege’de yürütülen Rum tehcirindeki rollerini kendi açısından pek güzel anlatır. Bunların dışında, İpsiz Recep, Dayı Mesut, Kara Aslan, Kel Oğlan gibi birçoğu isimleriyle müsemma çetecilerin, Giritli Şevki, Giritli Caferaki, Çerkez Ethem ve Reşit kardeşler, Serezli Parti Pehlivan gibi kabadayıların da Ermeni ve Rumlara yönelik pek çok katliama karıştıkları bilinir. Milli Mücadele’nin Ege’deki mutemet adamı Demirci Mehmet Efe’nin yörede işlemedik suç bırakmadığı için dağa çıkan bir eşkıya olduğunu, Milli Mücadelede yer almak suretiyle bu suçlarından arındığını biliyoruz. Efe’nin Rum ahaliyi tehcir etmek konusunda ters düştüğü Türklere kızıp Denizli’yi ateşe vermesini ise olayları soruşturmak üzere Ankara’dan gönderilen Asliye Hukuk Hakimi Sındırgılı Süreyya Bey gayet güzel anlatır. Bu kişilerin her birinin hikayesi çok ilginçtir ama Topal Osman’ın temsili nitelikteki öyküsü hepsinden daha zihin açıcıdır.

ASKER KAÇAĞINDAN KAHRAMANA

Topal Osman’ın tarih sahnesine ilk çıkışı 1. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla Giresun’dan topladığı 100 kişilik çeteyle Trabzon hapishanesinin kapısını açtırıp 150 mahkumu çetesine ilave etmesiyledir. Kendi ifadesine göre 1. Balkan Harbinde yaralanarak topal kalmıştır. Topal Osman’ın gönüllüleri (!) Teşkilat-ı Mahsusa’ya bağlı olarak Artvin yöresindeki Ermeni tehcirinde görev (!) yaparlar. Nisan 1916’da Borçka’da Ruslara karşı savaşan Türk ordusuna katılan Topal Osman, orduda olduğunu unutup kabadayılığa devam etmekle kalmayıp, sıcak çarpışmaları görünce kaçma emareleri gösterince, komutanı kendisini affetmez ve 50 değnekle cezalandır. Değnekler, kahramanımızın alelacele çürük raporu alıp memleketine geri dönmesine yeter de artar bile. (Arif Cemil, 1. Dünya Savaşında Teşkilat-ı Mahsusa)

Asker kaçağı Topal Osman bir süre sonra Giresun-Samsun havalisinde ortaya çıkar. Bölge uzun süredir bağımsız Pontus Devleti’ni kurmayı hedefleyen Rum çeteleri ile uğraşmaktadır. İttihatçıların gizli örgütü Teşkilat-ı Mahsusa’nın son başkanı Hüsamettin Ertürk’e göre Mustafa Kemal’in Samsun'a gelir gelmez Havza'da Osman Ağa ile görüşmüştür. (İki Devrin Perde Arkası) Halbuki bu sırada Topal Osman İstanbul Divan-ı Harbi tarafından Ermeni katliamlarına katılmaktan aranmaktadır. Anlaşılan bu alandaki maharetlerinden Rumlara karşı yararlanmak ihtiyacı doğmuştur ki, 8 Temmuz 1919'da Osman Ağa hakkındaki tutuklama kararı Padişah Vahdettin tarafından kaldırılır. Topal Osman, Muhafazai Hukuk-u Milliye Cemiyeti Giresun Şube başkanı olur ardından Erzurum Kongresi’nde Mustafa Kemal’e muhalefet edenleri sindirme görevini başarı ile yapar. H.İ. Dinamo’ya göre Mustafa Kemal “Pontus belasından kurtulmayı Topal Osman’ın tecrübeli ellerine” bırakmıştır. Topal Osman da “Siz hiç merak etmeyin Paşam. Bu Pontus Rumlarına öyle bir tütsü vereceğim ki, hepsi mağaralarda eşek arısı gibi boğulacak” der. (Kutsal İsyan, 2. Cilt)

Falih Rıfkı’ya göre Topal Osman basılan her Türk evine karşı 3 Rum evini basmak, mezarını kendine kazdırıp diri diri adam gömmek, vapur kazanlarında kömür yerine canlı adam yakmak gibi zulüm ve işkenceleri ile bölgeyi Rumlardan tamamen temizler. Görevinde ne kadar başarılı olduğunu Genelkurmay raporlarından anlarız. O tarihte çetecilik olayına karışan Rum sayısı 11.118 iken Rum çeteciler tarafından öldürülen Türk köylü sayısı 1817’dir. 1914 Osmanlı Salnamesi’ne göre Trabzon, Sivas ve Kastamonu vilayetlerinde yaşayan 450 bin Rum’dan 86 bini 1. Dünya Savaşı sırasında Rusya’ya göç etmiş, 322 bini 1923 nüfus mübadelesiyle Yunanistan’a gitmişti. Aradaki fark olan 65-70 bin Rum’un 1916-1923 arasında şu veya bu şekilde hayatını kaybettiği tahmin edilir. (Aktaran Stefanos Yerasimos, Pontus Meselesi, Toplum ve Bilim, 1988-89 Güz sayısı.)

TEHCİR ZENGİNİ

Ocak Ağustos 1920’de 3. Fırka komutanı Rüştü Bey BMM’ye Osman Ağa’nın eşkiyalığından, taşkınlığından şikayet eder. Mustafa Kemal’den Topal Osman’a çekilen tel şöyledir:

“Hizmet vatanseverliğini takdir, fakat işlerinizde daima hükümeti güçlendirecek biçimde hareket etmeniz.” 1921’de Lazistan mebusu Osman Bey Mustafa Kemal’e bir telgraf gönderir “Bu cahil adamın şimdiye kadar Giresun’da yapmadığı rezalet kalmadı. Rumlardan ve ahaliden aldığı yüz binlerce liranın hesabını kimse soramıyor. Şimdi eşkıyalığını Trabzon liman içinde yapmaya başlıyor ki… bu halin devamı pek çok çirkin olaya sebebiyet verecektir.”

Giresun Sancağı Reji Müdürü Rükneddin Bey daha da cesurdur. Uzun mektubunda şöyle der:

“Osman Ağa tümden cahil biri olup, geçmişte bir hiç olduğundan bahsetmeye gerek yoktur. 1. Balkan Harbinde bir ayağının sakat kalması sonucu gördüğü iltifat ve yardımlardan başlayarak kahvecilik, balıkçılık yaparken, göz açıp kapayıncaya kadar kısa bir zamanda milyonerliğe çıkan bu zatın kurduğu zenginliğin…. zorla ele geçirme olduğunu gözler önüne arz ederim. Memleketi terk ederek başka bir ülkeye kaçan Rumların mülk ve bahçelerini kendine, akraba ve soyuna sopuna ve dalkavukları arasında böldüğü gibi, bunların İslam halktan alacaklarına karşılık kasalarında sakladıkları senetleri (...) çaresiz köylülere geri vereceği yerde (...) senetleri zorla ödetmek veya karşılığında bir bölüm Müslümanların bağ ve bahçelerini zaptetmiş ve tapularını elde etmiştir (...) Batı cephesinde görünüşte vatan hizmeti ile uğraşırken bile memleketi hâlâ pençesinde tutmak için her araca başvurmakta ve acımasız işler yaptırmaktadır.”

Aynı tarihlerde hazırlanan resmi bir rapora göre Topal Osman, Samsun havalisinde 900 kişiyi bir mağaraya koyup öldürmüştür. Bu raporlara Mustafa Kemal’in cevabı

“Osman Ağa hakkında şikayet edilen hallerden bittabi pek müteessir oldum (...) Bu biçim hareketlerin onaylayıcısı ve destekleyicisi olmadığımı bu vesile ile hatırlatmak isterim (...) Ancak şikayetnamenizin son fıkralarında ‘kendi kendimizi müdafaa ederiz’ tarzındaki lüzumsuz ve yersiz görmekteyim efendim”

şeklindedir. Aslında işlediği suçlar hakkında adeta bir referans mektubu işlevi görmüş gibidir çünkü, bir ay sonra Topal Osman BMM tarafından Mustafa Kemal’in Muhafız Alayı Komutanı olarak Ankara’ya davet edilir ancak Osman Ağa yolda da boş durmaz ve Çorum-Alaca civarında evlere tecavüz eder, bazı hayvan ve malları gasp eder. Olayları rapor eden içişleri ve savunma bakanlığı telgrafları üzerine Mustafa Kemal’in Topal Osman’a yazdığı kısa telde “Yol boyunca müfrezeniz erlerinden bazıları uygunsuz hallere baş vurduklarından bahisle şikayet edilmektedir. Buna kesinlikle ihtimal vermiyorum…” sözcükleri anlayana çok şey söyler. (Cemal Şener, Topal Osman Olayı’nın ekindeki Cumhurbaşkanlığı arşiv belgeleri) 28 Ocağı (1921) 29 Ocağa bağlayan gecede, Kazım Karabekir’in son derece mahir manevrası sonucu, Rusya’dan ülkeye dönüş yapmaya kalkan, TKP üyesi Mustafa Suphi ve 14 yoldaşının hançerlenerek Karadeniz’in karanlık sulara atılmasının sorumlusu balıkçı kahyası Yahya ve adamları da Topal Osman’ın yoldaşlarıdır. Kayıkçı Yahya daha sonra Mustafa Kemal’in emri ile öldürülmüştür. Bu olay da aydınlatılmayı beklemektedir.

Mustafa Kemal’in artık en yakın adamı olan Topal Osman’ın oluşturduğu 47. Alay, Mart 1921’de patlak veren Koçgiri Kürt isyanını bastırırken öyle zalimane yöntemlere başvurur ki, Meclis’te büyük tartışmalar yaşanır. Topal Osman sadece isyancı Kürtleri değil, Suşehri, Koyulhisar, Reşadiye, Niksar ve Erbaa’daki Ermeni ve Rumları da öte dünyaya havale etmiştir. (Ahmet Emin Yalman’ın Topal Osman’la Mülakatı, Vakit, 19.2.1922) Birliği ile oradan Sakarya Meydan savaşına katılmak üzere yola çıktığında son bir hamle yapar ve Merzifon’un Rum ve Ermeni ahalisini katleder. Kahramanımız, ideolojik önderi, Tirebolulu Binbaşı Hüseyin Avni Bey komutasında Sakarya’da savaştıktan sonra sağ salim geri döner. (Bugün çok yaygın olan ve Topal Osman’ın cepheye 6000 kişilik Giresun gönüllü ile gittiği, bunların 5500’ünün şehit olduğu efsanesine gelince: Falih Rıfkı ve Alptekin Müderrisoğlu gibi ciddi kaynaklara göre Sakarya Meydan Savaşı’nın tüm şehit sayısı 3282’dir. Yani Topal Osman hayranlarının verdikleri rakamlar tamamen uydurmadır.)

ALİ ŞÜKRÜ OLAYI

Topal Osman’ı daha da popüler yapacak olay ise ufuktadır. Bilindiği gibi Birinci Mecliste Mustafa Kemal ve arkadaşlarının oluşturduğu 1. Grup ile Mustafa Kemal’e çeşitli nedenlerle muhalefet edenlerden oluşan 2. Grup sürekli çatışma içindedir. 2. Grubun liderlerinden biri de Trabzon milletvekili Ali Şükrü Bey’dir. Dini konulardaki hassasiyetleri ile dikkati çeken Ali Şükrü Bey, Mustafa Kemal’in Hakimiyeti Milliye gazetesine karşılık Tan gazetesini çıkarmakla yetinmez bir de Hilafet yanlısı broşür bastırır. Lozan görüşmeleri sırasında İsmet İnönü’nün hariciyeci olmamasını eleştiren Ali Şükrü, bu dönemde meclis çalışmalarını engelleyerek Mustafa Kemal’in tepesini iyice attırmıştır. Hatta Mustafa Kemal’le birbirlerinin üzerine yürümüşlerdir. Bu günlerde Ali Şükrü Bey birden ortadan kaybolur. Kayboluşunun üçüncü günü kardeşi bakanlar kuruluna başvurur, bir çobanın ihbarıyla boğulduğu anlaşılan ölüsü Ankara civarındaki Mühye köyü civarında bulunur. Kurulan bir komisyon bazı somut delillerden (örneğin Ali Şükrü Bey’in sıkılmış yumruğunun arasında bulunan hasır parçasının Topal Osman’ın evindeki sandalyeden kopmuş olduğu tespit edilmiştir) hareket ederek Topal Osman’ın suçlu olduğuna karar verir. Anlaşıldığı kadarıyla, Topal Osman, Ali Şükrü Bey’in Mustafa Kemal’i sürekli üzmesine tahammül edememiş, (yani durumdan vazife çıkarmış) ve Ali Şükrü Bey’i, Mustafa Kemal tarafından kendisine bağışlanan Papazın Bağı denen yerdeki evine davet ederek öldürmüştür.

Olayın ortaya çıkması üzerine Topal Osman’ın nasıl teslim alınması gerektiğine dair harekat planını bizzat Mustafa Kemal hazırlar ardından eşi Latife Hanımla birlikte Çankaya Köşkü’nden ayrılıp, İstasyon civarındaki eve çekilir. Alınan tedbir yerindedir, çünkü Topal Osman Ağa teslim olmayı kabul etmediği gibi Çankaya Köşkü’ne gidip öfke ile her yeri kırıp döker. (Rauf Orbay, Yakın Tarihimiz, C.4) Fakat 1 Nisan’ı (1923) 2 Nisan'a bağlayan gece sabaha kadar süren çatışmada yaralı olarak ele geçirilecek, hastaneye götürülürken yolda ölecektir. Nedense başı kesilerek alelacele gömülmüştür. Ancak Meclis daha önce Ali Şükrü Bey’in katillerinin yakalanarak Ulus Meydanı’nda idam edilmesi kararını oybirliği ile aldığı için, başsız ceset mezardan çıkarılır, Ulus Meydanı’nda ayağından darağacına asılır. Olayın arkasında kim vardır sorusu o günlerde herkesi meşgul etmiştir. Mustafa Kemal’in neden İstasyon’daki eve geçtiği, Topal Osman’ın neden Çankaya Köşkü’nü talan ettiği, yaralı halde yakalandığı halde neden kafasının hemen kesilip gömüldüğü gibi konular şüphe çekmiştir. İlginçtir, hemen her konuda bir şeyler söyleyen Mustafa Kemal, bu konuda suskunluğunu korumuştur. Ali Fuat Cebesoy Mustafa Kemal’in Topal Osman’ın ‘tepelenmesi’ sırasında sessiz kalışını biraz imalı biçimde anlatır. (Siyasi Hatıralar) O dönemde TBMM zabıt katibi olan Mahir İz Yılların İzi adlı anı kitabında hem Ali Şükrü Bey’in yıpratıcı muhalefetinden hem de artık hizmetine lüzum kalmayan Topal Osman çetesinden kurtulmak için bir taşla iki kuş vurulduğunu söyler. Türkiye Cumhuriyeti adlı kitabında Mahmut Goloğlu’da benzer bir kanıda olup, Mustafa Kemal’e ömrü boyunca sadık kalmış olan Falih Rıfkı Çankaya kitabında, “Topal Osman da en sonunda nizamlı ordunun kıta Kumanlarından İsmail Hakkı Tekçe tarafından ve Mustafa Kemal’in emriyle Çankaya sırtlarında vurulmuştur” der. Rıza Nur gibi yeminli Mustafa Kemal düşmanının bu konudaki daha ağır ithamlarını tekrarlamaya gerek yok.

EFSANENİN DİRİLİŞİ

Peki bu olayla Topal Osman efsanesinin sonu gelmiş midir? Burası biraz karışıktır. 1925’de bizzat Mustafa Kemal’in emri ile naaşı Giresun Kalesi’nde ilk gömüldüğü yerden alınıp, yine kale içindeki anıt mezara nakledilir. 1981’de Giresun mülki yöneticileri kendisini kahraman ilan etmek için Türk Tarih Kurumu’ndan görüş alırlar ama gelen cevap olumsuzdur. 1983’de Kenan Evren şehri ziyareti sırasında Topal Osman’dan övgüyle söz eder. 1987’de yerel yöneticiler 2 Nisan’larda Topal Osman’ı anmaya başlarlar. Yıllar sonra Susurluk Skandalı’nın baş kahramanlarından emekli tuğgeneral Veli Küçük, güya Giresun'da jandarma bölge komutanlığı yaptığı sırada, Topal Osman Ağa'nın hayatından pek etkilendiğini için adına bir heykel yaptırmaya karar verir. İstanbul'da yaptırdığı heykel, 2001 yılında dikilmesi için Giresun'a gönderilir ama dönemin belediye başkanı, bugünkü CHP Milletvekili Mehmet Işık'ın talimatıyla, depoya kaldırılır. 2002’de heykel konusunda mülki idare, İçişleri ve Genelkurmay arasında bir dizi yazışma yapıldığı haberleri basına sızar. Aynı yıl, Giresun kalesindeki anıtın eski Türkçe yazılı kitabesi üzerindeki metinde Topal Osman’ın “Pontusçuların imhasındaki hizmetlerini” öven cümleleri “milli güvenlik siyaseti” açısından sakıncalı bulunur ve yerine “milli güvenlik siyasetine uygun” Latin harfli yeni plaket konulur. Giresun’un milliyetçileri bu gel-gitlere bir türlü anlam veremezler ve celallenirler. O sırada bir başka kahraman Mehmet Ali Ağca aramıza karışır. Abdullah Çatlı’nın hayalati gözlerimizin önünden geçer. Bize de ülkemizde kahraman kime nedir sorusu üzerine düşünmek, kahraman yaratma geleneğimizin köklülüğüne şapka çıkarmak kalır.

Kısaltılmış hali 23 Ocak 2006 tarihli Radikal İki’de yayımlanmıştır.

.

Kadının İntihar Bombacısı Hali

Ayşe Hür

19 Mart 2006 Pazar

Geçenlerde gazetelerde şöyle bir başlık vardı: “X kimlikli kadın PKK bombacısı çıktı.” 14 Şubat’ta Bahçelievler’deki Kiler Market’e giden peruklu bir kadın, içinde bomba olan çantayı emanet bölümüne bıraktıktan sonra süt alarak dışarı çıktığı sırada çantadaki A-4 tipi bombanın patlamış ve 2'si ağır olmak üzere 12 kişi yaralanmıştı. Polisin 10 gün sonra tutukladığı şüphelinin parmak izleri çantada bulunmuş, kadının üzerinde Arzu Balkan ismine düzenlenmiş sahte bir kimliğin çıkması gazetelere “X kimlikli kadın” diye manşet olmuştu. Polis söz konusu kadının PKK üyesi Hatice Bozkurt olduğunu açıkladı ve zanlıyı cezaevine gönderdi.

Aynı günlerde İstanbul Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri Kandil Dağı'nda eğitim aldıktan sonra bir süre Van’da hemşire olarak çalışıp (ya da Van’da çalışan bir hemşirenin kimliğini kullandıktan) sonra İstanbul’a gelen 21 yaşındaki E.T adlı kadını Esenyurt karakolunu bombalamak üzere iken yakaladıklarını açıkladı. Polise göre, E.T. Esenyurt’daki LPG istasyonunu da bombalayacaktı. Bu sefer kadına X denmemişti ama adının baş harflerinden öteye de gidilmemişti. Kimdi E.T.? Gerçekten olay polisin anlattığı gibi miydi? Bunları bilmiyoruz.

Aslında dünya yüzündeki bu tür olayların tam bir dökümüne sahip değiliz. Aynı şekilde olaylarda yer alan kadınların yaşam öykülerini, ya da örgütlerindeki yerlerini de bilmiyoruz. Az sayıdaki araştırma ise esas olarak erkek bakış açısı ile kaleme alınmış. Buna bir de medyanın işi sansasyonalleştirme eğilimini katarsak resim iyice bulanıklaşıyor. Hem teröre (ya da “direnişe”) katılan kadınların sayının giderek artması, hem de bazı yazarların durumu bugüne dek evlerine tıkılmış olan Müslüman ya da Hindu kadınların artık “görünür” olmasının ya da erkeklerle eşit olmaya başlamasının işareti sayması üzerine bu konuda birkaç söz etmek farz oldu.

Tarih boyunca amacı uğruna ölümü göze alan gözü kara kadın tipi her zaman ilgi çekmiştir. 1878 yılında Petersburg şehrinin askerî yöneticisini vuran Rus nihilisti Vera Zasulic; 1881’de Çar II. Aleksander’a suikast düzenleyen Sofia Petrovskaya ya da Lenin’i öldürmeye teşebbüs eden Fanni Kaplan’ın anıları epey silikleşmiş olsalar da 1950’li yıllarda Fransızların acımasız yönetimi altında inleyen Cezayir’in ünlü Milli Kurtuluş Partisi FLN’nin üyelerinden Cemile Bupaşa’nın Fransız kahvelerine bomba koymakla suçlanarak ağır işkencelerden geçirildiğini gazeteci John Henri Alleg’in anılarından hatırlıyoruz. 1969’da İsrail havayollarına ait bir uçağı kaçıran Filistinli Leyla Halid ya da Almanların ünlü Ulrike Meinhof’u da belleklerimizde, ancak son yıllarda kadın (ve de elbette erkek) intihar bombacıların sayısındaki trajik artış, kahramanların adlarının daha çok gözden kaçmasına neden oluyor. Bu yazının bir amacı da bu kadınların adlarını unutulmanın kara deliğinden çıkarmak.

HAMAS’IN İLK KADIN ŞEHİDİ

Pek çok araştırmacı bu kadınların muhalefet etme halini, neredeyse anonim olan bir düşmanla birlikte kendini öldürmeye kadar götürme kararlılığının ardında dinsel referanslar aramaya eğilimli. 2001 yılının Ağustos ayında kadınların araba kullanmasının bile yasak olduğu Suudi Arabistan’da Yüksek İslam Konseyi’nin kadınların intihar bombacısı olmasına fetva vermesi ve ardından kadın intihar bombacılarının artması böyle düşünenlere destek sağlıyor. Gerçi El-Kardavi başta olmak üzere pek çok saygın İslam bilgini bu fetvaya karşı çıktı ama Mart 2004’te İsrail güçleri tarafından öldürülen HAMAS’ın dinî lideri Şeyh Ahmed Yasin, 31 Ocak 2002’de Şark’ül-Evsat gazetesine “bir kadının ancak bir erkeğin refakatinde intihar saldırısına katılabileceğini” söyledikten sonra, bir diğer röportajında “kızların ancak evlerinden 24 saat uzaklıktaki eylemlere katılabileceğini” ekleyince Vahabi ulemayı izleyeceğinin işaretlerini vermişti. Nitekim 2004 yılın Ocak’ta Gazze şeridindeki meşhur Erez geçiş noktasında kendisi ile birlikte 4 İsrail askerinin ölümüne, 7 kişinin yaralanmasına yol açan saldırıyı gerçekleştiren 22 yaşındaki iki çocuk annesi Reem El-Reyashi “HAMAS’ın ilk kadın şehidi” olarak tarihe geçti. Şeyh Yasin ise “İlk kez bir kadın kullandık. Bu düşmana karşı direnişte yeni bir gelişmedir. Direnişimiz tırmanacaktır" diyerek övündü. Reem’i ölmeden önce çektirdiği fotoğrafta, bir elinde kalaşnikof, diğer elini ise 2 yaşlarındaki oğlunun omuzlarında görmek gerçekten yürek burkuyordu.

Dinsel referansları, 2004 yılında kadın intihar bombacılarının 47 kişiyi ölüme götürdüğü İslam Kerimov’un laik ama baskıcı rejimi altında inleyen Özbekistan’da da gördük. Başkent Taşkent’de 2003 Mart’ında 23 kişinin ölümü ile sonuçlanan intihar saldırısında yer alan 4 kadın teröristten biri siyahlar giyinmiş olarak kırmızı bir otomobilin içinde polise doğru arabalarını sürmüşlerdi. Siyahlı kadın arabadan ayrılıp bir otobüse binmeye kalkışmış polisin dur ihtarı üzerine üzerindeki bombayı patlatmıştı. Kadından tek bir parça bile kalmadığı için kimliği tespit edilemedi. Tanıklara göre arabadaki kadınlar laik Özbekistan için pek alışılageldik olmayan biçimde (hicap) giyinmişti ve tanıkların anlamadığı bir başka Orta Asya dili konuşuyordu. Olayların arkasında o güne kadar teröre bulaşmamış olduğu bilinen Hizbut-Tahrir adlı Vahabi partinin olduğu iddia edildi, ancak parti bunu reddetti. (Bu şablona pek oturmayan ama yine de ilişkili olabilecek örnek ise 2004’ün Mart ayında Taşkent’de üzerlerindeki bombaların patlamasıyla ölen üç genç kızla ilgili. Dilnoza Holmuradova, Zahro Turaeva ve Şahnoza İnayatova varlıklı ailelerinin ailelerinin sevgili kızlarıydılar ve üniversitede okuyorlardı. Diğer ortak noktaları ise üçünün de Mısır elçiliğindeki Arapça kursuna gitmeleriydi.) Rusya’ya karşı yürüttükleri savaşta binlerce kurban veren Çeçen kadınların ikonası; adına şarkılar bestelenmiş, şiirler yazılmış olan 22 yaşındaki Havva Barayeva da 2000 yılı Haziran ayında bomba yüklü kamyonla 27 Rus askerini öldürdüğünde, daha sonra kimsenin sahiplenmek istemediği bir fetva ile desteklenmişti.

“KARA DULLAR”

Ancak bazı olayları dinsel inançlarla açıklamak mümkün değil. Örneğin ilk kadın intihar saldırısı 1985 yılında Suriye Sosyalist Milliyetçi Partisi tarafından Lübnan’da uygulanmıştı ve bu örgütün 12 intihar saldırısından 5’inde kadınlar rol almıştı. Bugün dünyada en çok kadın intihar komandosuna sahip Sri Lanka’nın ünlü Tamil Eelam Kaplanları (LTTE) ile 21 intihar saldırısından 14’ü kadın militanlarca gerçekleştirilen Kürtlerin PKK’sı da dinsel değil etnik-ulusal bir savaş yürütüyor. Katıldıkları eylemlerde çok kişi ölmediği için basın tarafından ‘başarısız’ bulunan Kürt kızlarının ölüme nasıl hazırlandıklarını bilmiyoruz ama Fransız filozofu Bernard-Henry Levy ile röportaj yapan eski bir gerilla liderinin anlattığına göre Sri Lankalı kadınlar vajinalarında el bombalarını taşıyacak kadar gözü karalar. Özgürlük Kuşları adlı kadınlar tugayının Sri Lanka’daki kampını ziyaret eden Norveçli gazeteci Thorbjorn Farovik ise örgüt liderinin gözleri yaşlı genç kızlara “Öleceğiniz kesin, ama en yüce mertebeye ulaşmış olacaksınız. Hâlâ niye ağlıyorsunuz” dediğini yazmıştı. Hindistan’ın ilk kadın teröristi 1991’de Tamil Nadu eyaletinde bir ziyarette bulunan başbakan Rajiv Gandhi’yi öldüren 17 yaşındaki Tamil Eelam Kaplanları üyesi Dhanu idi. Dhanu’nun başbakana sunduğu çiçeklerin arasından fışkıran binlerce parça metal çevreye ölüm kusmuştu. Her iki örgütte de kadınların erkeklerle en azından görünüşte eşit olması ve liderlik kadrolarında kadınların yer almasına karşın, gerek PKK lideri Öcalan’ın (onun yakalanmasından sonra başka erkeklerin) gerekse Tamil lideri Prabhakaran’ın kadın militanlarca yarı tanrı olarak görülmesi bazı araştırmacıların bu kadınların bağımsızlığından kuşkulanmasına neden oluyordu.

Medyanın siyahlar giyindikleri için “Kara Dul” diye adlandırdığı Çeçen kadın intihar bombacılarının çoğu ise eşlerini ya da erkek akrabalarını Rusya ile savaşta kaybetmişler. “Kara Dul” erkeklerini ağına dolayıp öldürmekle ünlü olan bir örümcek türünün adı olduğu için medyanın kullandığı terminolojinin işin özüyle bağdaşmadığı çok açık. İlk şehitleri Havva Barayeva olan ve bellerine patlayıcılarla dolu kalın kemerler takan bu siyahlı kadınları Ekim 2002’de Moskova’daki Dubrovka Tiyatrosu’nda 800 rehineden 129’unun ölmesiyle sonuçlanan olaylarda Rus polisi tarafından zehirli gazla öldürüldüklerinde de görmüştük. 2003 yılı Mayıs ayında İlaşhan-Yurt yerleşiminde 18 kişinin ölümüne, 145 kişinin yaralanmasına neden olan Çeçen kadını Şehide Baymuradova’nın 36 kadından oluşan bir hücrenin üyesi olduğunu söylendi. 2003 Temmuz’unda Moskova’daki Krylya (Kanatlar) gençlik festivaline bir intihar saldırısı düzenleyen iki Çeçen kadını ise 16 kişinin ölümüne neden olmuştu. Çeçen kadın bombacılar son olarak 2004 yılında Rusya havayollarına bağlı iki uçağın havada infilak etmesinden ve 90 kişinin ölümünden de sorumlu tutuldular. Ancak durum tam olarak açıklığa kavuşmadı. Çeçen teröristlere ait bir web sayfasında bu “kız kardeşlerin” görevine ilişkin bir bildiriye göre (ki benzer içerikte olanı Ortadoğu’da da kullanılıyor) Çeçenlerin kadınlara bu savaşta biçtiği rol hemşirelik, yiyecek ya da su getirmekle sınırlı görünüyor. En fazlası moral destekleri bekleniyor. Ayrıca şunlar yazıyor: “Kadınlarımızın cesareti modern erkeklerin utancıdır.”

ULUSUN KIZLARI

2002 yılında bazı gazeteler Özbekistan İslami Hareketi’nin öldürülen liderlerinden Ubeydullah’ın dul karısı Aziza’nın Pakistanlı kadınları intihar saldırıları için eğittiğini yazdı, 14 Kasım 2002’de ise ajanslara yansıyan bir haberde Pakistan’ın başkenti İslamabad’da VİP yolcuları taşıyan bir uçağı Karaçi hava alanında kaçırmak üzereyken yakalanan 30-35 yaşlarındaki, az buçuk Urduca ve İngilizce konuşabilen iki kadının kocaları El-Kaide’ye karşı operasyonlarda hayatlarını kaybetmiş Pakistanlı El-Kaide militanları idi. Bu açıklamalarda ima edilen, bu kadınların feodal baskı ile ölüme gönderildiği idi. Ancak bu kadınları eğiten örgüt olan Sepah-i Pasdaran, El-Kaide için terörist yetiştirmekle tanınıyor. Örgütün İsrail’de kullandığı kadın bombacılar da biliniyor. Olayları örgütleyen kişi ise Hindistan’ın İran’daki diplomatik temsilcileri. Hindistan polisi 2003 yılında 50 kişinin ölümü, 154 kişinin yaralanmasıyla sonuçlanan bir dizi saldırıda rol oynayan iki kadın teröristin mensup olduğu Duhteran-ı Millet (Ulusun Kızları) ve Hizb’ul Nisa (Kadınlar Partisi) adlı örgütlerin üyelerinin de terörist eş ya da akrabalarca yönlendirildiğini sürdüğünde kamuoyunda büyük şaşkınlık yaşanmıştı. Çünkü Dhanu’dan beri bu tür bir olay pek yaşanmamıştı ve Hindistan’da kadınların yeraltı dünyasının parçası olması ancak bir mafya babasının göz kamaştırıcı metresi sıfatıyla olurdu. Ünlü mafya babası Davud İbrahim’in aktris sevgilisi Mandakini ya da Davud’un baş düşmanı Abu Salem’in ikinci sınıf yıldız adayı Monika Bedi’yi herkes tanırdı ancak kadınların bellerine dinamit lokumlarını bağlayarak hedeflerinin üstüne atılması pek alışılageldik değildi.

Bir Taliban militanı, 2005 Aralığında, Newsweek dergisine, El-Kaide’nin iki numaralı lideri Eyman al-Zevahiri’nin kadınların cihad savaçısı olmasına şiddetle karşı çıkan Taliban lideri Molla Ömer’i ikna edememesine karşın 2001 sonunda 22 El Kaide savaşçısının dul eşinden bir tim kurduğunu söyledi. Bu konudaki ilk somut adım Eylül 2005’de, Irak’ın Suriye sınırına yakın Telafer’de erkek kılığına girmiş bir kadın intihar bombacısının beline sardığı bombaları patlatarak 5 ölü ve 30 yaralıya neden olmasıyla atıldı. Ebu Musab El-Zarkavi’ye yakınlığı ile bilinen bir web sitesinde vücudu yok olacak kadar küçük parçalara ayrılan bu kadının adı ve kimliği hakkında bilgi verilmedi ama “Allah kızkardeşimizi şehit olarak kabul eder inşallah” denildi. Böylece Zarkavi Cihad’ın erkeklerin işi olduğu tabusunu yıkmış oldu. Ekim 2005’de El-Kaide, Musul’da Amerikan devriyesinin üstüne bombaları ile atlayan bir başka kadın intihar bombacısını takdim etti. Ama yine ismini söylemeden. İddialara göre kadının yanında kocası da vardı. Aralık ayında ise bir üçüncüsü ile tanıştık: Bu seferki kahramanımız Muriel Degauque adlı 38 yaşında bir Belçikalı idi. Çocukluğunda sık sık ailesinden kaçan yaramaz biri iken, genç bir kadın olarak önce bir Türke, sonra bir Cezayirliye, sonra da Belçika’da yaşayan bir Faslıya gönül vermişti. Muriel’in Selefi inancına bağlı son sevgilisi ile 3 yıl Fas’ta yaşadıktan sonra adını Meryem olarak değiştirdiği yazıldı. El-Kaide’nin iddiasına göre Meryem 9 Kasım’da kendini belindeki bombalarla birlikte Bakuba civarında Amerikan birliklerinin üzerine atmıştı. Bombalar patlamadan önce kocası sonra da kendisi askerlerin kurşunlarına hedef oldu. Böylece tarihe “Avrupa asıllı ilk kamikaze” olarak geçti. Aynı gece Ürdün’ün başkenti Amman’daki üç otele intihar saldırısı oldu. El-Kaide Irak yine gururla açıkladı: Bunlardan birinde bir kadın intihar bombacısı vardı. Aynı günlerde 35 yaşındaki Sacide Mübarek el-Rişavi Ürdün’ün As Salt şehrindeki düğüne saldırırken üzerinde bombalarla yakalandı. Sacide’nin açıklamasına bakılırsa, üç kardeşi Amerikan askerlerince öldürülmüştü, kendisi de birkaç gün önce bir örgüt arkadaşı ile evlenmişti ve bu erkek intihar saldırılarının elebaşı idi.

İSRAİL’İN SINIR POLİTİKALARI

Peki kadınları intihar bombacısı olmaya iten nedenler ne? Bu soruya her bölge için cevap vermek kolay değil, çünkü kadın bombacıların çoğu hakkında bilgi almak bile zor. Ama nispeten daha bilgili olduğumuz Filistin için cevap ararsak, kadın terörist sayısındaki artışta İsrail’in sınır politikalarının rolünün büyük olduğu açık. 1990’ların ortalarından beri 40 yaşların altında evli olmayan bir erkeğin İsrail sınırlarından yasal bir izin kağıdı olmadan geçemediğini tüm dünya biliyor. Ramallah’da faaliyet gösteren Filistin Amerikan Araştırma Merkezi (PARC) direktörü Mouin Rabbani, Filistinli intihar bombacılarının sorgusuz sualsiz politik liderlere itaat etme geleneğinin ürünü olmadığını, kendi arzuları hilafına bu eylemlere zorlanmaya razı olmayacaklarını söylüyor. Ona göre bu kişilerin hareketlerinin ardında İsrail’in yaptıklarını devlet terörü olarak görme düşüncesi yatıyor.

Gerçekten de teröre karışan Filistinli genç kızların hepsinin acı birer hayat hikayesi var. Mesela 2002’nin Şubat ayında kontrol noktasında 3 İsrail polisini kendisiyle birlikte imha eden Darin Ebu Ayşe her ne kadar terör örgütlerinin denetimi altındaki El Necef Üniversitesinde İngiliz Edebiyatı okumaktaysa da ailesinin büyük bir bölümünü İsrail’le çatışmalarda kaybetmişti. 2002 Mart’ında Kudüs’te bir süpermarkete girip üzerindeki bombayı patlatan 18 yaşındaki Ayat El-Ahras da orta halli bir ailenin sevilen, üniversite öğrencisi, nişanlı kızıydı. Ayat üzerindeki bombayı patlattığında neler düşündüğünü bilmiyoruz çünkü BBC tarafından kısa bir bölümü yayımlanan ve olaydan kısa süre önce doldurulduğu anlaşılan veda mesajında Ayat’ın koyu renk gözleri, uzun siyah saçları ve birkaç Arapça sözcükten fazlası görülmedi, duyulmadı. Batı Şeria’daki Dehaishe mülteci kampında oturan Ayat’ın komşuları genç kızın eylemini olaydan birkaç gün önce kampa gelen İsrail askerleri tarafından dövülerek öldürülen komşuları için duyduğu üzüntüye bağlamışlardı. Komşulara göre olayı izleyen genç kız gün boyu ağlamıştı. Aile ile röportaj yapan Christian Science Monitor’un muhabiri ise, konuşmaları “fazla sakince” izleyen nişanlısından şüphelenmiş görünüyordu. Ayat’ın komşusu Udeh ailesinin 14 yaşındaki kızı Şirin gazetenin muhabirine “eğer Şaron bizi terörist olarak görüyorsa ona terörün ne olduğunu göstermemiz lazım” demiş. Gazetecinin ona “sen bir intihar bombacısı olur musun” sorusuna ise “eğer Allah isterse” diye ciddi sesle yanıt veren Şirin “eğer bu mümkün olursa hemen yarın yapmak isterdim bunu” diye eklemiş. Kampın kurulduğu 1948’den beri burada yaşayan orta sınıftan Whirpool çamaşır makinelerinin servis görevlisi olan Şirin’in babası ise “Baba olmak burada dünyanın her yerinden daha zor” diyor. “Babası kızının intihar bombacısı olmaması için elinden geleni yapacağını anlatıyor ama iyi bir öğrenci olan ve matematiği çok seven Şirin hafifçe aksayan ayağı ile babasının sağduyusu olmasa kolayca intihar bombacısı olacak biri gibi görünüyor” diyor muhabir.

24 Ekim 2003’de Hayfa’da bir restoranda kendisiyle birlikte 2 kişiyi havaya uçuran 29 yaşındaki Hanadi Tayzir Ceride intihar bombacısı olmaya iten olay da Haziran ayında Cenin’deki evlerinin Israil Defence Force tarafından yıkılması ve kardeşi Fadi ile kuzeni Salah’ın öldürülmesi olarak açıklandı. ise Ölmeden iki gün önce avukatlık lisansını alan Hanadi’nin komşuları, Hanadi’nin ölenlerin mezarları başında “katiller bu cinayetin bedelini ödeyecekler ve ağlayan sadece biz olmayacağız” diye yemin ettiğini anlatmışlar. İsrail makamları ise iki erkeğin İslami Cihad’ın üyesi olduğunu ve Salah’ın onlarca kişiyi öldürmekten arandığını ve evin saldırıdan sonra ceza olarak yıkıldığını iddia etti ve böylece “ilk günahı” kimin işlediği açıklığa kavuşmadı.

FEMİNİST YORUM

Pek çok kişinin tepesini attıran bir yorumun sahibi olan feminist yazar Andrea Dworkin’e göre ise intihar saldırıları, ataerkil toplumlarda sürekli taciz edilen ve geri plana itilen kadınların toplumsal anlamda “görünür” olmalarını sağladığı ve toplumsal saygınlık kazandırdığını için “seçmek zorunda” oldukları yol. Andrea Dworkin, Feminista Journal adlı dergideki makalesini yayımladığında bu kadar tepki çekeceğini düşünmemiştir herhalde.

Ona göre intihar bombacısı olan kadınların büyük bir bölümü en yakın aile bireylerinin cinsel saldırılarına uğrayan, tecavüze uğrayan kadınlar oluşturuyordu. Yazar “İsrailli ve Filistinli feministlerin kurduğu merkezlerde en çok yapılan işin kızlık zarı onarma ameliyatları olması bu kadınların ne denli çaresiz olduğunu gösterir” diyor. Yazara göre bu kadınları ölüme gönderenler İsraillilerden önce kendi kültürlerinden gelen erkekler. Bir kadının “sanki büyük bir hapishanede yaşıyoruz, bana bakın iyi eğitimli ülkeler dolaşmış ben, burada aynen İsraillilerin bize söylediği gibi hamamböcekleri, sinekler, köpekler gibi muamele görüyoruz.” dediğini aktaran Dworkin intihar bombacılarının arasında sadece alt sınıflardan gelen kadınların olmadığını söylüyor.

Yazara göre diğer neden intihar bombacısı olmanın bu kadınları toplumsal anlamda erkeklerle eşit vatandaşlar haline getirmesi. Ama Cezayir örneğinde olduğu gibi savaş bittikten sonra tekrar evlerine tıkılmak kaydıyla! (Gerçi Filistin’deki örgütlerin hiçbirinde kadın yönetici ya da lider yok ama, yine de kadınlar kendilerini erkeklerle eşit görüyorlarsa ne ala.) Üçüncü neden şeref duygusu. Ona göre “bir genç kızın en az bir erkek kadar cesur olabildiğini göstermek her kadının içinde yaşayan bir duygudur”. Nitekim bir terörist şöyle diyormuş: “En az erkekler kadar erkeğiz!” Dworkin devam ediyor: “Böylece yıkılmış evlerin içinde yenik bir yüzle oturan babaları ya da kızgın annelerinin gözünde daha yüceliyorlar.”

1978’de 36 İsrailli ile 1 Amerikalı fotoğrafçıyı öldürerek “Filistinli ilk kadın terörist” ünvanını kazanan Dalal El Mağribi’nin böyle ezik biri olup olmadığını bilmiyoruz ama 2002 Ocak ayında, çalıştığı Filistin Kızılayı’na ait bir ambulansı infilak ettirerek 1 İsrailliyi öldüren ve 127 kişiyi yaralayan Vefa İdris çocuk doğuramadığı için eşi tarafından reddedilmiş ve baba evine dönmek zorunda kalmış bahtsız bir kadın olarak Dworkin’in argümanlarına uygun görünüyor. Fotoğraflarında kolsuz giysileri içinde ve kırmızı rujlu dudakları ile gülümseyen Vefa’nın ailesi Ramallah civarındaki Am’ari mülteci kampında oturuyormuş.Aynı şekilde 2002’nin Nisan ayında Kudüs çarşısında 6 sivilin ölümüne neden olan Andalib Süleyman’ın da gayrimeşru bir gebelikten dolayı çaresiz olduğu iddia edilmişti. 2003 Mayıs’ında İsrail’in Afula şehrinde kendiyle birlikte 3 kişiyi öldüren ve 48 kişiyi yaralayan 19 yaşında bir açık öğretim fakültesi öğrencisi Hiba Daraghmeh’in kuzeni Murad gazetecilere “yüzünü hiç görmedim, onunla hiç konuşmadım, elini hiç sıkmadım” demiş. Nedeni kızın çok içine kapanık ve muhafazakar olmasıymış. Nitekim İsrail makamları, Hiba’yı El Aksa Şehitleri Tugayı üyesi olan ağabeyinin etkilediğini ileri sürüyor.

Dworkin’i destekleyen bir diğer örnek de Çeçenistan’dan. Başkent Grozni’de faaliyet gösteren “Memorial Human Rights Center” adlı kuruluşun yöneticilerinden Lida Yusupova’ya göre, ‘Kara Dul’ diye anılan kadınların bir daha iyi bir evlilik yapması mümkün değil çünkü “Çeçenistan’da aklı başında genç bir erkek bakire olmayan bir kadınla evlenmez.” Nitekim 23 yaşındaki Çeçen bombacı Zarema Muzhakhoyeva’ya iki yıl önce kendisinden 20 yaş büyük bir erkek tarafından kaçırıldıktan sonra eşini bir alacak verecek davasında kaybettiğinde ilk çocuğuna hamile imiş. Yaşamak için önce küçük hırsızlıklar yapan Zarema çocuğunu evlatlık vermek zorunda kaldıktan sonra gönüllü olarak intihar bombacılığına talip olmuş. Aldığı kursu ayrıntıları ile anlatan Zarema, sonunda öleceğini anlayamadığını büyük bir safiyetle söylüyor gazeteciye. Bir de örgüt liderinin karısının kendisinden nefret ettiğini...

Ancak kadınların intihar bombacısı olmaları hâlâ kolay değil. Katı sosyal normlar, kadınların ailelerinden uzaklaşmalarının da, erkekler tarafından eğitilmelerinin de önünde büyük engel. Öteki engel ise kadınların ölü halde iken bile vücutlarını erkeklere göstermemelerine ilişkin dinsel yasak. Parçalara ayrılsa bile kadının bedeninin erkek polisler ve uzmanlar tarafından incelenecek olması hâlâ caydırıcı görünüyor. HAMAS’ın bu nedenle kadınları kullanmadığı, konumuz olan kadınların ise laik eğilimli El Aksa Tugayları mensubu olduğunu hatırlatalım. (Bu örgütün kadınları kullanması da bir erkek teröriste bomba taşıyan bir genç kızın yanlışlıkla bombayı patlatmasından esinlenilmişti.) Geçen yıl İslami Cihad’ın Ahmed adlı genç bir lideri İslamın bu konuda herhangi bir kısıtlaması olmadığını söyleyerek yeni bir vizyona işaret ediyordu. Ahmed’e göre İslam bu konuda kısıtlayıcı değildi. Aksine toplumsal ilişkilerin kabahati vardı ve bunu aşmak için yepyeni stratejiler geliştiriyorlardı. Örneğin Nablus’ta kadınlarla ilişkiler sadece telefonla ya da internetle kuruluyordu.

MONA LİSA’LAR

Terörü İslam doktrini açısından eleştiren El-Ezher İmamı Şeyh Muhammed El Tantavi’nin ülkesi Mısır’daki El Vefd gazetesinin ise Vefa İdris’i “rüya gibi gözleri ve gizemli gülüşü” ile Mona Lisa’ya benzettiğini biliyoruz. Bu yaklaşımlar televizyona çıkan bir Arap erkeğinin şunu söylemesine neden olmuş: “Filistinli kızların ölümünü seyretmekle yetinen Arapların kollarında uyumaktansa dövüşmeye gitmeyi tercih ederim.” Ramallah’daki Bir Zeit üniversitesinde kadın konularında çalışan Islah Jad öğrencilerine kadınların intihar saldırılarında yer almasını garip bulup bulmadıklarını sorduğunda “asıl garip olan saldırılarda yer almamaları” şeklinde yanıt almış.

Aslında sorun giderek şehitliğin yüceltilmesinin sosyal yaşamda ana akım haline gelmiş olması gibi görünüyor. Kadınların da bu şerefli duruma dahil olmayı istemeleri şaşırtıcı değil. Nitekim Middle East Media Research Institute adlı kuruluşun bir dizi Arap-İslam din adamı ve gazete yazarı arasında yaptığı araştırmada çoğunluğun Vefa İdris örneğini onayladığı anlaşılmıştı. 25 Mayıs 2003 Jerusalem Post’da çıkan bir yazıya göre Katar Üniversitesi’nde görevli Şeyh Yusuf El Kardavi intihar saldırısını İslami kurallara uygun bulduğunu açıklamıştı. Hatta daha da ileri giderek intihar saldırısına giderken kadınların bombaları saçlarının ya da çarşaflarının altına nasıl saklayacaklarını bile tarif etmişti. Nedeni ne olursa olsun ve ne kadar güç olursa olsun, geçtiğimiz yıl El-Aksa Şehitleri Tugayı’nın temsilcisinin The Guardian’a 200 genç kadının Beytüllahim civarında kendilerini anavatanları için feda etmek için hazır beklediğini müjdeledi. El-Fetih örgütünün web sitesinde kadın intihar saldırıcılarına duyulan saygıyı anlatan mektuplar görülebilir. Aynı mektubun Batı Şeria ve Gazze şeridindeki üniversitelerde de dağıtıldığı biliniyor. Bunlardan birinde “intihar saldırıları ile kadınların parfümlerini topraklarının kokusu ile, mücevherlerini silahlarla değiştirmeleri” gibi şairane ifadeler var. Mektupta bu kadınların eğitimcisi adıyla anılan genç adam ise “kadınlarımız artık ağlayan, sızlanan kadınlar değil. Artık şehitlik mertebesine ulaşabilecek kadınlarımız var” diyor.

Edward Said 1984’de yayımlanan “Permission to Narrate” adlı makalesinde terör meselesini “Filistin olaylarının anlatılmasına ilişkin bir retorik sorunu” olarak tanımlamıştı. Ona göre herhangi bir siyasi eylemin terörizm olarak görülmesi ona siyaset, tarih, gelenek ve yorumun buluştuğu bir anlatı statüsü tanınmaması demekti. Bu açıdan bakınca son yıllarda, hele de Bush’un Irak’a müdahalesinden sonra, kendini güçsüz ve çaresiz hisseden kesimlerin, ABD hegemonyasına ve işbirlikçilerinin “devlet terörüne” karşı neredeyse tek meşru silah olarak kutsadıkları “ezilenlerin terörüne” herhangi bir eleştiri getirmek cesaret istiyor. Terörün siyaset bilimi açısından yeterince analize tabi tutulmaması bir yana sosyolojisi de henüz bilinmiyor. Bilinse bile durumu değiştirmek kolay değil. Hele kadınların çeşitli nedenlerden kaynaklanan zayıflıkların ya da duyarlılıklarının istismar edilmesini önlemek daha da zor. Dünyadaki politik durum ve bunu yorumlama biçimi değişmedikçe giderek daha çok Mona Lisayı ve onlarla birlikte masum insanları kaybedeceğimiz anlaşılıyor.

.