Şehit denizci İlyas Reis

Büyük Türk denizcisi İlyas Reis ve leventleri Rodosluların tuzağına düşmüşlerdi! Durum vahimdi. Çünkü bir levende yüz düşman düşüyordu. İlyas Reis, gözlerini düşman gemilerinden ayırmadan ilk emrini verdi:
-Amiral Gemisine “dirise edeceğiz” arkadaşlar!
İlk top atışı Rodoslulardan geldi. Bu, Türklerin teslim olmaları için bir ihtardı. Bir cevap alamayınca diğer gemiler de ateşe başladılar. Türk çektirisinden hâlâ ses çıkmıyordu. Leventler, sakin ve sessiz, etrafına düşen gülleler arasından kıvrıla kıvrıla ilerliyordu. Sonunda İlyas Reis’in gür sesi duyuldu:
-Hedef Amiral Gemisi! Ateeeş!..

Kılıç şakırtıları arasında!..
Müthiş top seslerini, Amiral Gemisinin çatırtıları takip etti. Amiral Gemisine bordaladılar. İlyas Reis en önde elinde palası ile düşman gemisine atladı. Arkasından leventleri yetişti. Pala ile kılıç şakırtıları, çığlıklarla silah patlamaları birbirine karıştı. Bir anda düşman gemileri karınca gibi etraflarına üşüşmüşlerdi. Leventler yılmadan pala sallıyor, kol, bacak, kelle uçuruyorlardı.
İlyas Reis çevresine bakındı. Arkadaşları Kelime-i şehadet getirerek teker teker şehid oluyorlardı. Düşman, İlyas Reis’in üzerine akbabalar gibi üşüşmüş, kılıçlar ve mızraklarla saldırıyordu. O anda iki küreği arasına soğuk bir demirin gömüldüğünü hisseden İlyas Reis, aniden döndü ve palasını; kendisini arkadan vuran adamın miğferli başına olanca gücü ile indirdi. Şövalyenin kafasını ikiye bölerken, kılıç darbeleri arasında gözleri karardı ve yere çöktü. Kıpırdayan dudaklarından Kelime-i şehadet döküldü ve bütün gücünü toparlayarak son defa bağırdı:
-Hızııır! Yetiş, öcümü al şu kalleşlerden!

Kardeşi Hızır’ı esir aldılar!..
Yanmakta olan geminin kamarasında şövalyelerle savaşan bir genç, kendisini çağıran sese cevap verdi:
-Yettim ağam!..
İlyas Reis’in yanına kadar dövüşe dövüşe gelen Hızır Reis, ağabeyinin durumunu görünce beyninden vurulmuşa döndü. Bir anlık duraklaması ise, kafasına yediği bir darbe ile son buldu. Kendisini toparlamaya çalıştığı anda ise, yüzlerce kılıç ve kargının üzerine doğru çevrilmiş olduğunu gördü. Hemen atılıp bağladılar ve zincire vurarak esir aldılar. Ancak onu esir eden Rodos Şövalyeleri bilmiyorlardı ki; bu yiğit, ellerinden ileride kurtulacak ve Barbaros Hayreddin Paşa adıyla Akdeniz’i kendilerine dar edecekti...

Toplam Görüntülenme: 1696

Yayın tarihi: Perşembe, 27 Aralık 2007

.

Beş asır ateşe taptı son nefeste iman etti

Musa aleyhisselâm, bir gün yolda giderken, iki büklüm olmuş, belinde zünnar bağlı ve ateşe tapan bir ihtiyar görür. Yanına yaklaşarak sorar:
- Ey pîr! Ne kadar zamandan beri bu ateşe taparsın? Yaşlı adam şöyle cevap verir:
- Beş asra yakındır bu ateşe taparım. Musa aleyhisselam üzülerek şöyle sorar:
- Ateşe tapmaktan yüz çevirip tövbe etmeyi hiç düşünmedin mi? Gel, Melik-i Cebbar olan Hak teâlâya inan ve yalnız O’na ibadet et!

“Beni kulluğa kabul eder mi?”
Beş yüz sene gibi uzun bir ömür süren ihtiyar bu soruya da şöyle cevap verir:
- Ya Musa! Eğer ateşe tapmaktan vazgeçersem, Hak teâlâ beni kulluğa kabul eder mi? Hazreti Musa, iman alameti olan bu cevaba sevinerek şöyle der:
- Niçin kabul etmesin? O Hak teâlâ hazretleri “Ekremü’l-Ekremîn”dir.
İşte o anda, pişmanlık içindeki ihtiyarın dilinden şu güzel sözler dökülür:
- Ya Musa! Mademki Hak teâlâ, benim gibi kendinden kaçanları da kabul ediyor, o halde bana İslâm’ı öğret!
Bunun üzerine Hazreti Mûsa o ihtiyara hemen İslâm’ı öğretir. Fakat adam, îmanın kendisine verdiği ferahlık ve sevinçten dolayı feryad ederek kendinden geçer. Hazreti Musa, kendine gelmesi için onun elini ve ayağını ovar ancak nasipli ihtiyar, bir müddet sonra tertemiz bir mümin olarak ruhunu teslim eder.

“Bu kuluna neler ihsan ettin?”
Musa aleyhisselâm, ihtiyar müminin techîz ve tekfinini yaparak defneder. Sonra da kabrinin başında, Hak teâlâ hazretlerine şöyle tazarrû ve duada bulunur:
- Ya Rabbi! Bu ihtiyar kuluna, bir defa “Kelime-i tevhîd” söylediği için neler ihsan eyledin?
Cebrail aleyhisselâm hemen gelerek haber verir:
- Ya Musa! Rabbinin sana selâmı var. (Bir kimse “Kelime-i Tevhîd”i, bir defa ihlas ile söylese, biz onu kapımıza yakın edip, izzet ve keramet hil’atimizi giydirerek, rahmet deryamıza gark ederiz) buyurdu.
Hazreti Musa, bu kıssayı ümmetine haber vererek buyurdu ki:
- Hak celle ve âlâ hazretleri, beş asır ateşperest olarak yaşayan o ihtiyarın günahlarını söylediği bir “Kelime-i Tevhîd” hürmetine affeylemiştir...

.

Zâtürrikâ Gazvesi ve bir eşkıyanın sonu!..

Hicretin 4. senesi, Cemâziyelevvel ayı... Benî Nadir Yahudîlerinin Medine’den sürgün edilmelerinden iki ay sonraydı. Enmar ve Salebeoğulları kabilelerinin Müslümanlarla çarpışmak üzere toplanmış oldukları haberi Medine’ye ulaştı. Peygamber Efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” derhal hazırlanarak, mücahidlerle Medine’den yola çıktı. Zatürrikâ mevkiine kadar ilerleyip orada karargâhını kurdu. Müşrikler mücahidlerle çarpışmayı göze alamadıklarından dağlara kaçtılar...

“Salât-ı havf” kıldılar...
Resûl-i Kibriyâ Efendimiz bir müddet burada bekledi. Öğle vakti girince de müşriklerin saldırısından duydukları endişe sebebiyle “salât-ı havf”, yani korku halinde namaz kıldılar. (En tehlikeli anlarda bile Resûl-i Kibriyânın cemaatle namazlarını edâ edişi, cemaatle namazın ne derece büyük bir ehemmiyete haiz olduğunu gösteriyor.)
Zâtürrikâ Gazvesinden sonra, bir eşkıyâ ata binmiş ve bir deveyi de yularından çekiyordu. O hâliyle Resûlullah Efendimizin huzûruna geldi ve şöyle sordu:
-Atımın karnında ne vardır? Resûlullah Efendimiz;
-Gaybı Allahü teâlâdan başkası bilmez, buyurdu.
-Yağmur ne zemân yağacak? dedi. Resûlullah Efendimiz;
-O öyle bir iştir ki, ne zaman yağacağını Allahü teâlâ bilir, buyurdu. Adam sormağa devâm edip;
-Yârın ne olacak, dedi. Resûlullah Efendimiz;
-Bana ma’lûm değildir, diye cevâb verdi. Sonra Allahü teâlâ, meâl-i şerîfi, (Kıyâmet vakti hakkındaki bilgi, ancak Allahın katındadır. Yağmuru “dilediği zaman, dilediği yere, dilediği miktar” O yağdırır. Rahîmlerde olanı o bilir. Hiç kimse yârın ne kazanacağını bilmez. Yine hiç kimse nerede öleceğini bilmez. Şüphesiz Allahü teala, her şeyi bilendir, her şeyden haberdârdır) olan âyet-i kerîmeyi gönderdi.

“Senin yüzünde yara çıkacak!”
Sonra o kimse;
-Yâ Muhammed! Bana şu devem senin Rabbinden dahâ sevimlidir, dedi! Resûlullah Efendimiz de ona;
-Rabbim cânımdan dahâ sevimli, nefsimden ve âile ferdlerimden dahâ azîzdir! buyurdu. Sonra secdeye kapandı. Secdeden doğrulup o adama;
-Rabbim bana haber verdi ki, senin yüzünün bir tarafında yara çıkacak! Yüzünün eti ve derisi çürüyüp dökülecek ve sonra öleceksin, buyurdu.
Kısa bir müddet sonra o kimsenin yüzünde bir yara çıktı. O yaradan öyle pis kokular yayılıyordu ki, halk nefret ederek yanından kaçışıyorlardı. O şahıs “Muhammed’in söylediği doğru çıktı” diyordu. Sonunda o perîşan hâliyle ölüp gitti...

.

Emevi halifelerinden Süleyman bin Abdülmelik

Emevi halifelerinden Süleyman bin Abdülmelik’in Eyyûb adındaki oğlu vefât etmişti. Cenâzenin bulunduğu yere kendisi, yanında Ömer bin Abdülazîz, Saîd bin Ukbe, Recâ bin Hayve olduğu halde girdi. Gözleri iyice dolmuştu:
“İnsana, böyle bir musîbet gelince, hislenmemesi, içinin galeyâna gelip, kabarmaması mümkün değil. Böyle bir durum karşısında, insanların bir kısmı, Allahü teâlâya karşı tam bir teslimiyet gösterip, mükafatını ondan bekleme olgunluğunu gösterir. Bir kısmı sabır ve tahammül etme gücüne sâhib olur. Bunların ikisi de, sağlam ve metin kimselerdir. Bir kısmı da vardır ki, sabır ve tahammül gösteremezler. Bunlar zayıf kimselerdir. Fakat, şu anda ben, kalbimde bir hislenme, acı bir coşma görüyorum. Eğer içime bir serinlik vermezsem, ciğerimin, üzüntü ve kederden parça parça olacağından korkuyorum” dedi.

“Göz ağlar, kalb üzülür!”
Bunun üzerine Ömer bin Abdülaziz “Ey müminlerin emîri! Sabretmeniz gerekir. Yoksa, ecir ve sevâbınız boşa gider” dedi. Recâ bin Hayve de; “Ey müminlerin emîri! Sizin bu derece, aşırı bir üzüntüye kapılmanıza, bir mânâ veremiyorum. Ortada o kadar önemli bir mesele yok. Resûlullah efendimizin, ezvâc-ı mutahharasından olmakla şereflenen Mâriye vâlidemizden, İbrâhim adında bir oğulları olmuştu. Fakat daha küçücük iken vefât etmişti. Resûlullah efendimizin mübârek gözlerinden yaşlar akıp; (Göz ağlar, kalb üzülür. Ancak Allahü teâlânın râzı olduğunu söyleriz. Ey İbrâhim, bizler senin için çok mahzûnuz) buyurmuşlardı.”
Süleyman bin Abdülmelik, bu sözler karşısında, o kadar ağladı ki, orada bulunanlar bir şey oldu sandılar...

“Benim vaktim doluyor!..”
Aradan yıllar geçti. Süleyman bin Abdülmelik artık son anlarını yaşıyordu. Kendisine bağlı emirleri yanına çağırdı ve onlara son vasiyetini yaptı:
“Emevi hanedanının değerli emirleri! Benim vaktim doluyor. Şu elimdeki kâğıda vasiyetimi yazdım. Benden sonra gelecek olan halifeyi tayin ettim. Halife olarak kendi yerime amcamın oğlu Ömer bin Abdülaziz hazretlerini vasiyet ediyorum. Ona biat etmenizi istiyorum. Haydi, çabuk olun... Biatınızı bildirin!”
Bunları söyledikten sonra ruhunu teslim etti...

.

Osmanlı Şeyhülislâmı Fahreddîn-i Acemî

Fahreddîn-i Acemî, Sultan İkinci Murâd Han ve Fâtih Sultan Mehmed Han zamânında, Şeyhülislam olarak otuz sene fetvâ işlerini güzel bir şekilde idâre etti. O devirde İstanbul’a gelmiş olan Hurufilerle mücadele etti. Mahmûd Paşa, evinde bir dâvet tertîb etti. Dâvete, hurûfî yolunda olan sapıklar da çağırıldı. Fahreddîn Acemî de perde arkasına saklanmış, onları dinliyordu...

Sapıkların üzerine atıldı!
Sohbet ilerleyince, Mahmûd Paşa, kendilerini çok sevdiğini ve her dertlerini çekinmeden kendisine açabileceklerini söyledi. Vezirin aşırı sevgi ve muhabbet göstermesinden dolayı onu da kendilerinden zanneden bu kimseler, fırkalarının içyüzünü anlatmaya başladılar. “Her kap, içindekini sızdırır” sözü gereğince sapıklıklarını açıkladılar...
Bunu duyan Fahreddîn-i Acemî, daha fazla dayanamadı. Hemen ortaya çıkarak, üzerlerine atıldı. Hurûfîler kaçarak, sultânın sarayına sığındılar. Fahreddîn-i Acemî de peşlerinden gitti. Sarayda bunları yakaladı. Hâdiseden haberi olmayan Fâtih Sultan Mehmed Han, edebinden Şeyhülislâma karşı ses çıkarmadı...
Fahreddîn Acemî, bu işi burada halletmek istiyordu. Halkı câmiye topladı. Minbere çıkıp, bu hurûfî denilen kimselerin sapık ve dinsiz olduklarını isbât etti. Kötü yolda olduklarını ve hemen idâm edilmeleri lâzım geldiğini söyledi. Mahkeme kurulup, idâm edilmelerine karar verildi. Halkın ibret alıp, böyle sapıklara fırsat vermemeleri için, büyük bir kalabalık önünde cezâları infâz edildi. Çünkü bu sapıklar, fırkalarının kurucusu Fadlullah’ın yeryüzünde Allah’ın temsilcisi, hattâ insan sûretindeki şekli olduğunu söylüyor ve başkalarını da kandırmaya çalışıyorlardı...

Bütün hurûfîler tesbit edildi!
Mahkeme kararıyla bütün hurûfîler tesbit edilerek, Osmanlı toprakları bu sapıklardan temizlendi...
Fahreddîn-i Acemî hazretleri, hastalanmıştı. Artık son günlerini yaşıyordu. Molla Ali Tûsî ziyâretine gitti. Fahreddîn-i Acemî’den nasîhat istedi. O da: “Herkese kânunların eşit olarak uygulanmasında kimseye tâviz verilmesin” diye vasiyet etti. Bir daha konuşmadı. Bir müddet sonra da vefat etti. Edirne’deki Dârülhadîs Câmii önüne defnedildi.

.

Tevrat'ı yırtan Yahudi'nin imanı

Şam’da bir Yahudî vardı. Bir cumartesi günü Tevrat’ı okudu. Oraya baktığı zaman, dört yerinde Muhammed aleyhisselamın vasfını buldu. Onları kesti ve yaktı. İkinci bir cumartesi, baktığı zaman, aynı şeyleri, Tevrat’ın sekiz yerinde buldu. Onları da kesip yaktı. Üçüncü cumartesi baktığı zaman, aynı şeyleri Tevrat’ın on iki yerinde buldu. Kendi kendine düşündü ve şöyle dedi: “Eğer bunları da koparırsam, Tevrat’ın tümü onun vasıflarıyla dolacak!..”

“O, yalancının biridir” dediler!
Çevresindekilere Resûlullah’ı sorunca şöyle dediler:
“O, yalancının biridir. En iyisi, ne sen onu gör; ne de o seni görsün!”
Onlara şöyle dedi:
“Musa aleyhisselamın Tevrat’ının hakkı için, onu ziyaretime kimse engel olamaz.”
Bineğine bindi, yola koyulup gitti... Medine’ye yaklaştığı zaman, Selman-ı Farisî hazretleriyle karşılaştı. Hazreti Selman, güzel yüzlüydü. Onu Peygamber Efendimiz sandı. Halbuki, Resûlullah efendimiz üç gün önce vefât etmişti. Selman hazretleri ağladı ve; “Ben onun kölesiyim. Gel seni onun arkadaşlarının yanına götüreyim” dedi.
Mescide girdikleri zaman, bütün Eshab-ı kiram mahzun bir hâlde idiler. Resûlullah’ı onların arasında sanarak:
“Selâm sana ey Muhammed!” dedi. Bunun üzerine eshabın ağlaması arttı.
“Sen kimsin? Yaramızı tazeledin. O vefât etti” dediler.
Bunu duyan Yahudî feryâd figan eyledi. Biraz sükûn bulduktan sonra şöyle dedi:
“Peki, Ali burada mı, onu bana anlatsın.”
Hazreti Ali “Buradayım” deyince;
“Senin ismini de Tevrat’ta buldum” dedi.
Bundan sonra Hazreti Ali, Resulullah efendimizin vasıflarını bir bir anlattı.

“Ruhumu hemen al ya Rabbi”
Yahudî, Hazreti Ali’yi dinledikten sonra dedi ki:
“Yâ Ali! Bu söylediklerin aynen Tevrat’ta da yazılı...”
“Onun bir elbisesini koklamak istiyorum” deyince, Hazreti Ali, Hazreti Fatıma’dan cübbeyi getirtti. Yedi yerinden hurma lifi ile yamalı idi. Yahudi aldı, kokladı ve kendinden geçti. Daha sonra, Ravda-i mutahharaya gitti ve şöyle dua etti:
“Yâ Rabbi! Senin birliğine, eşin ve ortağın bulunmadığına şehadet ederim. Bu kabirdeki zatın, senin Resûlün ve Habibin olduğuna şehadet ederim. Eğer Müslümanlığım kabul edildiyse, ruhumu hemen al!”
Bunları söyledikten sonra orada vefat etti...

.

Yemen'den yükselen nur Abdullah-i Hadramî

Abdullah-i Hadramî hazretleri, evliyânın büyüklerindendir. Doğum târihi bilinmemektedir. 1288 (H.687) senesinde vefât etti. Yemen’deki Selâm şehri kabristanına defnedildi. Mezarının üstüne bir türbe yaptırıldı... Abdullah-i Hadramî, ilk önce Muhammed bin Ali Ba’levî’den ilim öğrendi. Maddî ve mânevî istifâdesi çok oldu. Muhammed bin Ali Ba’levî kendisini çok sever ve methederdi. Daha sonra ilim öğrenmek için Şeyh Ahmed bin Cu’d hazretlerinin ilim meclisine devâm etti. Ondan çok istifâde etti. Tasavvuf bilgilerini öğrenip üstün hâllere kavuştu ve icâzet, diploma aldı.

Yüksek mertebelere kavuştu
Ebü’l-Gays bin Cemîl ve daha birçok velî zâtların ders ve sohbetlerini dinleyen Abdullah-i Hadramî hepsinden de çok istifâde edip yüksek mertebelere kavuştu. Çok kerâmeti görüldü.
Bu mübarek zat, insanlara, güzel ahlâkı öğretmek için çalıştı. İnsanlar, çeşitli yerlerden kendisini görmeye ve sohbetlerini dinlemeye gelirdi. Yüzlerce talebesi vardı. Allahü teâlânın kendisine ihsân ettiği üstünlüğü ile insanlara ilim öğretti. Dünyâ ve âhiret sıkıntılarından kurtardı...
Talebelerine nasîhat ederken; “Sizden biriniz nerede olursanız olunuz, herhangi bir sıkıntıya düşerse, beni vesîle ederek Allahü teâlâdan murâdını istesin. Biiznillah istediğine kavuşur. Allahü teâlâ, velî kulları vâsıtasıyla insanların müşküllerini çözer” buyurdu.
Talebeleri sıkıntıya düştükleri zaman, Abdullah-ı Hadramî’yi vesîle ederek, dua ederler, Allahü teâlânın izniyle sıkıntılarından kurtulurlardı...

“Melekler âlemini görüyorum!”
İmâm-ı Yâfiî hazretleri onun hakkında; “Çok kimseler rüyâda, Resûlullah efendimizin kabr-i şerîfinden, Abdullah-i Hadramî’nin kabrine akan bir nehir gördüklerini anlatırlar. Âlimler, bunu Resûlullah efendimizin ona yardımının çokluğuna delîl olduğunu bildirdiler” buyurmuştur.
Abdullah-ı Hadramî hazretleri yalnız kaldığı zaman ortalığı bir nûr kaplardı. Kendisi bu nûrda kaybolur gibi olurdu.
Bu mübarek zat, vefât edeceği zaman, yanında bulunanlara;
“Yavrularım, melekler âlemini görüyorum... Melekler âleminde de Peygamber efendimizi görüyor, müşâhede ediyorum” buyurdu ve son nefesini verdi...

.

Bir sadakat ve vefakârlık örneği

On altıncı asrın başlarında bugünkü Hindistan-Pakistan bölgelerinde hüküm sürmüş olan Babürlüler devletinin kurucusu Babür Şah ve torunları Türk-İslâm tarihine pek çok hizmette bulunmuşlardır... Bayram Han da, birçok muharebede kahramanlıklar göstermiş bir bahadırdı. Ancak, Afganlılarla yaptığı bir savaşta esir düşmüştü. Afgan kumandanı önceleri Bayram Hana, iyi muamelede bulunmuştu. Hattâ serbest bırakmayı bile düşünmüştü. Lâkin Bayram Han bir seferinde tedbirsiz davranıp Afganlılar aleyhinde tasarladığı bir planını ağzından kaçırınca kendisine yapılan muamele tamamen değişti. Serbest bırakılacağı yerde, idamına karar verildi!..

İkisini de yakaladılar...
Bayram Han, bir fırsatını buldu ve silâh arkadaşı Kasım Beyle kaçtı. Ancak, peşlerine düşüp yakaladılar. Askerler, aldıkları emir icabı Bayram Hanı orada hemen öldüreceklerdi. Fakat Bayram Hanla Kasım Beyi birbirinden ayırt edemiyorlardı. Biraz daha cüsseli olan Kasım Beyi Bayram Han sandılar, onu öldürmek için hazırlanmaya koyuldular.
Vaziyeti fark eden Bayram Han, arkadaşının kendi yerine öldürülmesine razı olmadı ve birlik kumandanına seslendi:
“Yanılıyorsunuz, Bayram Han o değil, benim. Onu benim yerime öldürmeyin!”
Kasım Bey haline razı görünüyordu. Hiç itiraz etmeden idam kararını kabule hazırdı. Fakat Bayram Handan böyle bir çıkış duyunca reddetti. Bayram Hanın öldürülmesini istemiyordu. Onu memleketi için daha lüzumlu ve faydalı görüyordu...

“Onu serbest bırakın!..”
Kasım Bey gayet soğukkanlı bir şekilde ileri atıldı. Eliyle Bayram Hanı göstererek “Şu sadık hizmetkârıma bakın” dedi. “Beni kurtarmak için kendisini yerime koymaya çalışıyor. Hayatını benim uğruma tehlikeye atıyor. Sizden rica ediyorum, onu serbest bırakın, gitsin. İtiraf ediyorum ki, Bayram Han benim!”
Birlik kumandanı, Kasım Beyin telaşlanmadan, sakin bir şekilde kesin olarak söylediklerine inandı ve asıl Bayram Hanı serbest bıraktı. Çok korktukları ve kısa zaman sonra tekrar karşılarına çıkacak olan büyük kumandan oradan uzaklaşırken, fedakâr Kasım Bey “Bayram Han”ın yerine idam ediliyor; bir sadakat ve vefakârlık timsali olarak tarihe geçiyordu...

.

Çeştiyye büyüklerinden Yûsuf bin Muhammed

Seyyid Yûsuf bin Muhammed çeştî, evliyânın büyüklerindendir. 983 (H.379) yılında doğdu. 1067 (H. 459) senesinde vefât etti. Yûsuf-i Çeştî, dayısı Hâce Muhammed bin Ebî Ahmed Çeştî hazretlerinden feyz alarak, onun sohbetlerinde bulunarak kemâle geldi. Dayısı Hâce Muhammed hazretleri, altmış beş yaşlarındaydı. Hiç evlenmemişti. Müttekî, sâlihâ bir kız kardeşi vardı. Ağabeyine hizmet ederdi. Eliyle iplik eğirip satar ve ağabeyinin ihtiyaçlarına sarf ederdi. Allahü teâlâya ibâdet ve ağabeyine hizmetle meşgûl olduğundan, evlenmedi...

“Kız kardeşini onunla nikâhla”
Hâce Muhammed hazretleri, bir gün rüyâsında babası Ebû Ahmed’i gördü. Kendisine; “Şaflan vilâyetinde, Muhammed bin Sem’ân adında bir kimse vardır. İlim tahsil etmiştir. Günlerini doğruluk ile geçirmektedir. Kız kardeşini onunla nikâhla” dedi. Hâce Muhammed bu durumu kız kardeşine ve Muhammed bin Sem’ân’a bildirdi. İkisini evlendirdi. Bu evlilikten Hâce Yûsuf bin Muhammed bin Sem’ân-i Çeştî doğdu. Hâce Muhammed hazretleri de, altmış beş yaşından sonra evlendi. Fakat çocuğu olmadı. Yeğeni Hâce Yûsuf’u evlâd edinip, terbiye etti. Onun büyükler yolunda çok yüksek makam ve derecelere kavuşmasına sebeb oldu. Kendisinden sonra halîfesi oldu...

Herkes hayretler içinde kaldı!
Aradan seneler geçti... Yûsuf-i Çeştî elli yaşlarına gelmişti. Ebû İshâk-ı Şâmî hazretlerinin talebelerinin büyüklerinden Hâce Hacı isimli zâtın kabri yanında îtikaf edip, ibâdetle meşgûl olmak için bir yer kazmak istedi. Kazmak için bel ve çapa getirdiler. Fakat o yer o kadar sertti ki, kazmak mümkün olmadı. Hâce hazretleri çapayı kendisi alıp orayı kolayca kazdı. Herkes bu duruma hayret edip, Yûsuf-i Çeştî hazretlerinin bir kerâmeti olduğunu ifâde ettiler.
Hazret-i Hâce Yûsuf, burada tam 12 sene devamlı ibâdet ve tâatle meşgûl oldu. Şeyhülislâm Abdullah-i Ensârî, Çeşt’e geldiği zaman, Çeşt Kabristanına giderek Yûsuf-i Çeştî hazretlerini ziyâret ederdi. Abdullah-i Ensârî Herat’a dönünce, sohbetlerinde, Hâce hazretlerinin üstünlüklerini çok anlatmıştır.
Yûsuf-i Çeştî son anlarında şu vasiyeti yaptı: “Benden sonra talebeye ders okutmak vazifesini, büyük oğlum Hâce Kutbüddîn Mevdûd-i Çeştî’nin yapmasını vasiyet ediyorum.”

.

Büyük mutasavvıf Nûreddîn Cerrâhî

Muhammed Nûreddîn Cerrâhî, Hicri 1089 (m.1678) senesinde İstanbul’da doğdu. Cerrahpaşalı olduğu için “Cerrâhî” diye anılmıştır. Bir rivâyete göre soyu Eshâb-ı kirâmdan Ebû Ubeyde bin Cerrâh’a ulaşır. Bu sebeple “Cerrâhî” diye anılır. Halvetî tarîkatı içinde meydâna getirdiği terbiye sistemi kendisine nisbet edilerek “Cerrâhiyye” adı verilmiştir.
Nûreddîn Cerrâhî hazretleri, çok genç yaşta Mısır Kâdılığına tâyin edilmişti. Ancak, yola çıkmadan önce, vedâ etmek için Üsküdar’da bulunan dayısı Hüseyin Efendinin konağına gitti. Dayısı, onu evin karşısında bulunan Selâmi Dergâhına götürdü...

Mısır Kâdılığını istemedi!..
Yatsı namazından sonra dergâhta ders veren Ali Efendinin yanına gittiler. O mübarek zatı görür görmez bir muhabbet ve cezbe hâli kapladı. O andan itibaren talebesi oldu. Bunun üzerine kendisine verilen Mısır Kâdılığı vazîfesini kabûl etmeyerek, tâyin fermânını Şeyhülislâma geri gönderdi...
Ali Efendi, Nûreddîn Cerrâhî’yi halvete koydu. Kırk gün sonunda, onda büyük bir huzur hâli meydana geldi. Ali Efendi ona icâzet vererek, hırka giydirdi. Sonra da; “Oğlum Nûreddîn! Karagümrük yakınında ve dört yol ağzında, Kethüdâ Canfedâ’nın yaptırdığı câmi-i şerîfin yanında, Bakkal İsmâil Efendi isminde bir zât senin için bir oda yaptırdı. O odada ibâdetle meşgûl ol. Umulur ki, senin için o civarda bir dergâh yapılır. O zaman insanlara doğru yolu göstermeye çalış” buyurdu.
Nûreddîn Cerrâhî, hocasının emri ile Karagümrük’e gitti. İsmâil Efendi, hocasının bahsettiği odanın anahtarını teslim etti. Evinin yanındaki Cerrah Mehmed Paşa Câmiinde hep, Allahü teâlânın emir ve yasaklarını anlattı...

“Kibirle arkadaşlık eden!..”
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Aba giyinmiş (fakir) birini görünce küçültücü bir nazarla bakma. Kibirle arkadaşlık eden sonunda kahredilmişler safında yer alır.”
Nûreddîn Cerrâhî Hazretleri, hicri 1133 (1720) senesinin Kurban Bayramı arifesinden bir gün önceki pazartesi gecesi, sevdiklerini etrafına topladı ve;
“Benim bu gece Rahmet-i Rahmana gitmekliğim gerektir... Hakkınızı helal edin! Şu anda, burada bulunamayanlara selam eyleyin!..” diyerek, kıbleye dönüp, “Allah!..” dedi ve ruhunu teslim etti.

.

Alındaki secde izi Tâvûs bin Keysân

Tâvûs bin Keysân hazretleri, büyük bir hadîs âlimi olup, aynı zamanda fıkıh ve tefsîr ilminde de pek ileri dereceye sâhipti. Allahü teâlâya yalvarmaktan büyük haz duyan bir zâttı. Uzun zaman ayakta ibâdet etmekten yorulmazdı. Çok namaz kıldığı için, alnında “secde izi” oluşmuştu. Yatağına yattığı zaman, sağa sola döner rahat edemez, bunun üzerine kalkar sabaha kadar namaz kılar ve; “Âbidlerin uykusu, Cehennem’i hatırlamaktır” derdi. Bu mübarek zat, kırk defa hacca gitmiştir...

“Bu nasîhat bana kâfidir”
Tâvûs bin Keysân, duâsı kabûl olan zâtlardandı. O derece cesur ve kuvvetli kalbe sâhipti ki, öldürüleceğini bilse bile gayrimeşrû bir işi aslâ yapmaz ve dalkavukluğa kaçacak bir sözü hiç kullanmazdı. Ateşten çok korkar, gördüğü yerde aklını kaybedecek gibi olurdu. Çünkü ateşi görünce Cehennem’i hatırlardı. Bir defâsında, ocaktan çıkan alevi görünce bayıldı.
Halîfe hazret-i Ömer bin Abdülazîz’e bir nasîhat mektubunda; “Kendi amelinin hayırlı olmasını istiyorsan, halkın işlerini de hayırlı insanlara yaptır” buyurdu. Ömer bin Abdülazîz bunu okuyunca, “Bu nasîhat bana kâfidir” demiştir.
Tâvûs bin Keysân, bütün işlerini ve hattâ konuşmasını iyi niyet ederek yapardı. Kendisine konuş dediklerinde konuşmadığı gibi, kendiliğinden konuşmaya başladığı da olurdu. Niçin böyle yapıyorsun, diye soranlara; “Niyetimi düzeltmişsem konuşurum” derdi.

“Âhirete eli boş gidersin!..”
Mekhûl hazretlerine gönderdiği bir nasîhat mektubunda şöyle yazdı: “Selâmün aleyküm, kardeşim Mekhûl, sakın yaptığın ibâdetlerin çokluğu sebebiyle, kendini Allahü teâlânın yanında büyük bir makam sâhibi sanmayasın. Çünkü, kendisini bu zanna kaptıranların hepsi ahirete eli boş gittiler. Eğer, yaptığım ibâdetlerin çokluğunu insanlar görsün, beni öğsünler diye düşünüyorsan, insanlar seni öğerler ve maksadın hâsıl olur. Fakat âhirete sen de eli boş gidersin!..”
Tâvûs bin Keysân hazretleri 724 (H.106) yılında 90 yaşında hac yaparken, Terviye gününden bir gün önce vefât etti. Cenâze namazını Halîfe Hişâm bin Abdülmelik kıldırdı.
Oğluna şöyle vasiyyet etti: Vefât edince, beni kabre koyduğunuzda, kabrime bak. Eğer beni kabrimde göremezsen, Allahü teâlâya şükret. Şâyet beni kabrimde görürsen “İnnâ lillah ve innâ ileyhi râciûn” de

.

Azerbaycan velîlerinden Seyyid Yahyâ Şirvânî

Seyyid Yahyâ Şirvânî, küçüklüğünde fevkalâde edep ve ahlâk sâhibi bir çocuktu. Bir gün arkadaşları ile oyun oynarken, evliyânın büyüklerinden İzzeddîn Halvetî’nin oğlu ile Sadreddîn Halvetî’nin dâmâdı olan Pîrzâde hazretleri onu gördüler. “Allahü teâlâ bu çocuğa, dedelerinin güzel huyunu ihsân etmiş. İnşaallah Halvetî yolunun feyz ve mârifetlerine de kavuşur” diye dua ettiler...

“Sizin reisiniz kim?..”
O gece rüyâsında Resûlullah efendimiz Seyyid Yahyâ’ya “Evlâdım Yahyâ! Sadreddîn’e git...” buyurdular. Sabah olunca, yaşının küçüklüğüne bakmadan, Sadreddîn Halvetî’nin huzûruna koştu. Onun terbiyesi altına girdi ve kısa zamanda hocasının feyz ve bereketleri ile ilimde ve tasavvuf yolunda pek yüksek derecelere kavuştu...
İbrâhim Gülşenî anlatır: “Seyyid Yahyâ hazretleri talebeleriyle birlikte Bakü’den Şirvan’a giderken bir ulak, haberci gelip Seyyid Yahyâ hazretlerinin atlarını almak istedi. Oradakiler mâni olmaya çalıştılarsa da haberci atları arabadan çözmeye başladı. Talebelerden Baba Kutb, Seyyid Yahyâ hazretlerine; “Efendim, niye seslenmiyorsunuz?” diye söyleyip adamı dövmeye başladı. Seyyid Yahyâ hazretleri “bırak, vurma” dediyse de Baba Kutb aldırış etmedi. Netîcede haberci onlara; “Sizin reisiniz kim?” diye bağırınca, oradakiler; “Seyyid Yahyâ” dediler. Adam hemen onun yanına koşup pişman olduğunu arz etti. Seyyid hazretleri de affedip, duâ etti. Sonra adam oradan ayrıldı. Seyyid Yahyâ hazretleri, Baba Kutb’a dönüp; “Otuz yıldır yanımızdasın, kıl ucu kadar istifâde edememişsin” buyurdular...

“Beyimize duâ edin!”
Mübareğin oğlu Emîr Gülle bir gün yemek pişirip getirdi. Seyyid Yahyâ hazretleri talebelerini çağırttı. “Bismillâh, deyip başlayın” buyurdu. Kendisi bir kaşık aldı, kokladı ve yemeği geri koydu. Kaşık elinde bekledi. Talebeleri yemeği bitirince; “Elhamdülillah” deyip, kaşığı bıraktı. “Lokman Hakîm nice seneler bir yemeğin kokusu ile yetinmişti. Ben de bu bir lokma yemeğin kokusu ile yetinsem yeridir” buyurdu...
Kendisine, Allahü teâlânın uzun ömür vermesi için duâ edenlere; “Beyimiz Halîl’e duâ edin ki, benim ömrüm onun yaşaması iledir” derdi. Hakîkaten o beldenin Beyi Halîl Efendi vefât ettikten sonra da Seyyid Yahyâ Şirvânî hazretleri vefât etti.

,

Kelam âlimlerinden Abdullah ibn-i Hafîf

Abdullah ibn-i Hafîf, Şafii mezhebi kelam âlimlerindendir. İmâm-ı Eş’arî’nin en meşhûr talebelerinden olup, Şeyh-i Şiraziyyîn “Şirazlıların şeyhi, üstâdı” ismiyle meşhûr olmuştur...
Bu mübarek zatın bütün gıdâsı her gece sâdece yedi adet kuru üzümdü. Bedenen hafîf, rûhen yüksek bir hâle sâhipti.
İbn-i Hafîf hazretleri kendisi anlatır:
Gençliğimde, İmâm-ı Eş’arî hazretlerini görmek için Basra’ya gitmiştim. Basra’ya vardığımda, heybetli ve güzel yüzlü, yaşlıca bir zât gördüm. Ona, “Ebü’l-Hasan Eş’arî hazretlerinin evi nerededir?” dedim. “Onu niçin arıyorsun?” dedi. “Onu seviyorum ve görüşmek istiyorum” dedim. Bana, “Yarın erkenden buraya gel” dedi...

Münâzara için toplandılar!
Ertesi gün erkenden söylediği yere gittim. O zat beni yanına alıp, Basra’nın ileri gelenlerinden birinin evine götürdü. İçeri girince, kendisine yer gösterdiler. Mûtezilenin meşhûr âlimleri, münâzara için orada toplanmıştı. Aralarında oturan bir Mûtezile âlimine çeşitli meseleler sormaya başladılar. O şahıs cevap vermeye başlayınca, beni oraya götüren zât, doğrusunu söylüyor, yanlışları reddediyordu. Öyle konuşuyordu ki, dinleyenleri tam iknâ edip, doyurucu bilgi veriyordu.
Ben, bu zatın hâline ve ilmine hayran oldum. Yanımda bulunan birine “Bu zat kimdir?” dedim. “Ebü’l-Hasan Eş’arî’dir” dedi.
İmâm-ı Eş’arî evden çıktıktan sonra, peşinden gittim. O gün beni talebeliğe kabul etti.

Nefis nasıl kırılır!
Sonra kendisine şöyle sordum: “Efendim, o mecliste neden siz baştan bir mesele sormadınız? Başkaları sorduktan sonra mevzuya girdiniz?” Buyurdu ki: “Biz, bunlarla konuşmak için söze girmiyoruz. Ancak Allahü teâlânın dîninde yanlış ve sapık şeyler söylediklerinde reddediyoruz. Yanlış olduğunu isbât edip, kendilerine doğrusunu bildiriyoruz...”
Abdullah ibn-i Hafîf buyurdu ki: “Nefsin kırılması, Allahü teâlânın dînine hizmet etmek ile olur.”
Abdullah ibni Hafîf hazretleri çok hasta idi. On yedi gün hiçbir şey yemedi. Ağzından misk gibi güzel bir koku yayılıyordu.
Bu halde iken bir doktor geldi; “Ey Şeyh, hastalığın nedir?” dedi. “Vücûd gidince, hastalık da gider” buyurdu. Biraz sonra da
Kelime-i şehadeti söyleyerek ruhunu teslim etti...
 

Niyet hayır âkıbet hayır

İbn-i Hacer-i Mekkî hazretlerinin “Fetâvâ-i Hadîsiyye” isimli eserinde anlatıldığına göre, Ebû Saîd Abdullah, İbn-üs-Sakkâ ve Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî, ilim öğrenmek için Bağdat’a geldiler. Abdülkâdir-i Geylânî hazretleri o zaman çok gençti. Hâce Yûsuf-i Hemedânî hazretlerinin, Nizâmiyye Medresesinde vaaz ettiğini duymuşlardı. Bunlar, onu ziyâret etmeye karar verdiler...

“Öyle bir soru soracağım ki!..”
İbn-üs-Sakkâ; “Ona bir soru soracağım ki cevâbını veremeyecek” dedi.
Ebû Saîd Abdullah; “Ben de bir soru soracağım. Bakalım cevap verebilecek mi?” dedi.
Edeb timsâli olan Abdülkâdir-i Geylânî de “Allah korusun. Ben nasıl soru sorarım. Sâdece huzûrunda beklerim, onu görmekle şereflenir, bereketlenirim” dedi.
Nihâyet Yûsuf-i Hemedânî hazretlerinin huzuruna vardılar. O mübarek zat İbn-üs-Sakkâ’ya dönerek; “Yazıklar olsun sana, ey İbn-üs-Sakkâ! Demek bana, cevâbını bilemeyeceğim suâl soracaksın ha! Senin sormak istediğin suâl şudur. Cevâbı da şöyledir. Ben görüyorum ki, senden küfür kokusu geliyor” buyurdu.
Sonra Ebû Saîd Abdullah’a dönerek; “Sen de bana bir suâl soracaksın ve bakacaksın ki, ben o suâlin cevâbını nasıl vereceğim. Senin sormaya niyet ettiğin suâl şudur ve cevâbı da şöyledir. Fakat sen de edebe riâyet etmediğin için, ömrün hüzün ile geçecek” buyurdu.
Sonra Abdülkâdir-i Geylânî’ye döndü ve; “Ey Abdülkâdir! Bu edebinin güzelliği ile, Allahü teâlâyı ve Resûlünü râzı ettin. Ben senin Bağdat’ta bir kürsîde oturduğunu, çok yüksek bilgiler anlattığını ve; ‘Benim ayağım, bütün evliyânın boyunları üzerindedir’ dediğini sanki görüyor gibiyim” buyurdu ve sonra gözden kayboldu...

Uzun seneler sonra...
Aradan uzun seneler geçti. Hakîkaten Abdülkâdir-i Geylânî zamânında bulunan evliyânın en üstünü, baş tâcı oldu... Ebu Said Abdullah ise sıkıntılar içinde bir ömür sürdü...
İbn-üs-Sakkâ’ya gelince, o da şöhretli bir âlim oldu. Çok güzel konuşurdu. Fakat hep aklı ön plana çıkarırdı. Şöhreti zamanın sultanına ulaştı. Sultân onu elçi olarak Bizans’a gönderdi. Orada İmparatorun kızına âşık oldu. Kız, “Hristiyan olursan seninle evlenirim” deyince, Hristiyan oldu.
Bu hâdiseyi anlatan zât diyor ki:
“Bir gün onu gördüm. Ölmek üzereydi. Yüzünü kıbleye döndürdüm, fakat o, başka tarafa dönerek son nefesini verdi.”

.

Fıkıh ve hadis âlimi İbrâhim Nehâî

İbrâhim Nehâî, Tâbiînden, yâni Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) Eshâbını gören büyüklerdendir. Kûfe’de yetişen en büyük fıkıh ve hadis âlimlerindendir. İsmi, İbrâhim bin Yezîd’dir. 668 (H.47)’de Kûfe’de doğdu, 715 (H. 96) senesinde orada vefât etti. Eshâb-ı kirâmdan hazret-i Âişe, Ebû Sa’îd-i Hudrî ve daha birçok sahabeyle görüşüp, hadîs-i şerîf rivâyet etti. Bu mübarek zat, İmâm-ı A’zâm Ebû Hanîfe hazretlerinin fıkıh ilmini almış olduğu hocalar silsilesindendir. Hadis ilminde, bilhasa fıkıh ilminde müctehid derecesine yükseldi.

Şöhretten dâimâ kaçardı
İbrâhim Nehâî, ilim ve fazîlet sâhibiydi. Yaptığı iyi işleri gizler, şöhretten dâimâ kaçardı. Öyle ki, halkın görebileceği bir yerde veya câmide sütun dibinde ibâdet etmezdi. Sorulmadıkça konuşmaz, fetvâ istenmedikçe herhangi bir şeyin hükmünü beyân etmezdi. Çok az konuşur; “Din ve dünyâ işlerinde, parmak ile gösterilmek, meşhur olmak, zarar olarak insana yetişir. Bu zarardan ancak Allahü teâlânın koruduğu kimseler kurtulur” buyururdu. Meşhur olmak endişesiyle kâdı olmamak için Haccâc zamânında bir müddet gizlenmişti...
Bu mübarek zat, namaz kılarken kendinden geçer, namazdan sonra ağır bir hasta gibi bir saat kadar dururdu. Çok Kur’ân-ı kerîm okur, herkesin ayıplarını örterdi. Her işinde ihlâslı olup, doğru yoldan ayrılmaz, dünyâ için, makâm, mevki için aslâ bir şey söylemezdi. Dünyâya kıymet vermez ve şüpheli şeylerden sakınırdı.
Hanefî mezhebinin fıkhî hükümleri Eshâb-ı kirâmdan Abdullah bin Mes’ûd’dan başlayan bir yolla gelmiştir. Yâni mezhebin kurucusu İmâm-ı A’zâm Ebû Hanîfe fıkıh ilmini Hammâd’dan, Hammâd da İbrâhim Nehâî’den, bu da Alkame’den, Alkame de, Abdullah bin Mes’ûd’dan, o da Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellemden almıştı.

“Seni ağlatan nedir?”
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Bizim hayatlarına yetiştiğimiz insanlar, herhangi bir toplantıda yaptıkları iyilikleri anlatmayı hoş görmezlerdi.”
“Hastaya durumu sorulduğu zaman, önce hâlini hayırla anıp, sonra derdini anlatırsa, hâlinden şikâyet etmiş sayılmaz; mânevî bir zarârı olmaz.”
İbrahim Nehâî hazretleri vefat edeceği zaman ağladı. “Seni ağlatan nedir?” denilince, “Allah’tan bana ya cennet veya cehennem müjdesini getirecek bir elçi bekliyorum” dedi.

.

Şeyh Selâhaddîn Zerkub Konevi

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, bir gün Konya’nın Kuyumcular Çarşısından geçerken, bir dükkândan gelen çekiç seslerinden çok etkilendi. Her çekicin vuruluşunda çıkan sesin, “Allah!..” dediğini müşâhede etti. Bu sesler, eşi bulunmaz bir haz ve dükkânın sâhibine karşı kalbinde büyük bir muhabbet hâsıl etti. Kapının önünden Mevlânâ hazretlerinin geçmekte olduğunu gören kuyumcu Selâhaddîn ve çırakları, onu hürmetle selâmladılar...

Bütün eşyâlar altın oldu!
Hazreti Mevlânâ, dükkâna merhametle teveccüh ettiğinde, dükkândaki bütün eşyâlar altın oldu. Bu durumu hayretle gören Selâhaddîn, dükkânındaki bütün malzemeyi, âletleri, çıraklarına ve fakirlere dağıtıp Mevlânâ’nın peşinden gitti. Ona talebe olmayı, dünyâ servetlerinden üstün gördü. Huzûra vardığında Mevlânâ onu talebeliğe kabûl etti. Selâhaddîn’deki istidâd ve kâbiliyeti görünce, yetişmesi için çalıştı. Selâhaddîn de hocasına kusûr etmeyerek, on sene hizmet etti.
Hazreti Mevlânâ, hocası Şems-i Tebrizî hazretlerine gösterdiği hürmet ve saygı kadar, bu talebesine de şefkat ve merhametle muâmelede bulundu. Onu, kendisinden sonra yerine vekîl olabilecek şekilde yetiştirdi...
İşte bu Şeyh Selâhaddîn hazretleri buyurdu ki: “Şunu iyi bilmek lâzımdır ki, Allahü teâlânın evliyâ kulları, insanlara ve diğer mahlûkâta karşı büyük bir rahmet-i ilâhîdir. Çünkü onların mübârek vücûdlarının varlığı sebebiyle, bütün mahlûkât, huzur ve büyük bir rahatlık içindedir. Gelen feyz ve bereketler, yiyecek ve içecekler, rızıklar, hep o velîler sebebiyledir...”

Kalbinde bir ‘iz’ oluştu!
Selâhaddîn Zerkub hazretlerinin, iradesi dışında bir gün kalbine bir ‘nakış’ yazıldı. Kendine geldiğinde bundan dolayı büyük bir ıstırap duydu ve “Rabbimiz, unutacak veya yanılacak olursak bizi sorumlu tutma” diye Üstadına sığındı. (Bu dua, hadisi şerifte buyurulan “Senden sana sığınırım” manasındadır.) Cenab-ı Hakk’ın yardımı Şeyh’e bağlı olduğundan onu bu durumdan kurtardılar, selamet ve emniyete kavuştu. Ama vücuduna zayıflık ve hastalık geldi. Rahatsızlığı uzadı. Mübarek zat, bundan dolayı vefat edeceğini anladı ve hakikaten birkaç gün sonra tam hoşnutlukla; bu gurur âleminden sürur âlemine göçtü...

.

Bir hikmet ehli İmran el-Kasr

İmran el-Kasr hazretleri Allahü teala ve Resulünün muhabbeti ile yanıp kavrulan evliyaullahtandır. Hikmetlerle dolu kıymetli nasihatleri vardır. İşte onlardan bir demet:
“Allah korkusu, kalbde yerleşmiş olan bir ağaç gibidir.”
“Allah korkusu, ibâdetin süsüdür.”
“Düşünmeden konuşan pişmân olur. Konuşmadan önce düşünen selâmet bulur.”

Fakirlik ve zenginlik hakkında...
“Kıyâmet günü fakirlik ve zenginlik tartılmayacak, fakirliğe ne ölçüde sabredilmiş ve zenginliğe ne ölçüde şükür edilmiş ise, o hesâb edilecek. Mesele çok fakir veya çok zengin olmak değil, çok sabretmek veya çok şükretmektir.”
“Her kimde bulunursa bulunsun, tevâzu güzeldir, ama zenginlerde bulunursa çok daha güzel olur. Her kimde bulunursa bulunsun, kibir çirkindir. Ama, fakirlerde bulunursa çok daha çirkin olur.”
“Bir Müslümanı medhedemiyorsan, bâri kötüleme. Faydalı olamıyorsan bâri zararlı olma, sevindiremiyorsan hiç olmazsa üzme!”
“İşittiğime göre cehennemde öyle bir vadi var ki; cehennem bile günde dörtyüz kere oranın korkusundan Allah’a sığınır. Bu vadi riyakâr kurrâlar için hazırlanmıştır.”
Hastalanmış, hasta yatağında dünyadaki son anlarını yaşıyordu. Kızına dedi ki:
“Hayatım boyunca Allah’a itaat edeceğim. Eğer rükû, sücud ve Kur’an tilaveti olmasa dünyada yaşamayı hiç istemezdim.”

“Samimi bir niyet ve...”
İmran el-Kasr, hayatını ibadetle geçirmişti. Vefat ettikten bir müddet sonra kızı onu rüyasında gördü. Babasına sordu:
“Babacığım, bizden ayrılalı senden bir haber alamadık, nasılsın, ne yapıyorsun, sana nasıl muamelede bulundular?”
“Dünya hayatı sona eren birinden nasıl haber alabilirsiniz?”
“Babacığım nasılsın?”
“İyiyim, çok iyiyim bize döşekler hazırlamışlar, evler kurulmuş. Kabirde cennetten gelen hizmetçilerle birlikteyiz. Her an cennet kokusunu duyuyoruz.”
“Babacığım, çok iyi durumda olduğunu anladım. Seni bu duruma getiren nedir?”
“Samimi bir niyet ve Kur’an-ı kerimi çok okumam.”

.

Arabistan'ın meşhur şairi Züheyr bin Ebû Sülma

Resulullah Efendimizin dünyayı şereflendirdiği yıllarda Arabistan’da edebiyat zirvedeydi. O yıl yazılan en güzel yedi şiir “Ukaz Panayırı”nda okunur ve Kâbe-i muazzamanın duvarına asılırdı. Bu şiirlere “Muallakat-ı seba” denirdi ki sahiplerine büyük paye kazandırırdı. O devrin en büyük Muallakat-ı seba şairlerinden biri de Züheyr bin Ebû Sülma’dır. Yazdığı bir şiirle iki düşman kabilenin reislerini övmüş ve kanlı bir kavgayı önlemiştir...

Bütün akrabaları şâirdi...
Züheyr sadece şair değil, aynı zamanda âlimdir. Fahr-i âlem dini tebliğe başlamadan yıllar önce ahir zaman peygamberinin geleceğini bilir ve yer yer vahdaniyetten bahseden şiirler söylerdi...
Züheyr’in sadece kendisi değil, bütün akrabaları edebiyatla uğraşırlar ki; aileden 11 ünlü şair çıkar. Karşı çıkmasına rağmen oğulları Ka’b ve Büceyr’i şiirden koparamaz. Bu arada Züheyr içten içe oğlunun sanatını merak etmeye başlar. Bir gün onu atının terkisine atar ve engebeli bir arazide var gücüyle sürmeye başlar. O anda aklına geliveren birkaç düzensiz cümle söyler, bunları kalıba sokmasını ister. Kâ’b dikkatini dengesine verdiği halde veciz beyitler dizmekte zorlanmaz. Züheyr bile “pes” der. Görünen o ki bu çocuk müstesna bir kabiliyettir ve şiiri asla bırakmaz. Ona mani olamayacağına göre işi akışına bırakmalıdır. Artık ne çocuğunu üzer, ne de kendini yorar.
O günlerde Muallakat-ı seba şairlerinden Nabiğa, Züheyr’i ziyaret eder ve bir süredir takılıp kaldığı bir mısra hakkında akıl sorar. İki ünlü şair kara kara düşünürlerken, Kâ’b şiiri şekle sokar ve okumaya başlar. Züheyr “Kâbe’nin Rabbine yemin olsun ki seninle övünüyorum” der ve bir bakıma önünü açar.

Artık ölüm döşeğindedir...
Züheyr, artık ölüm döşeğindedir... Oğlu Kâ’b (Müslüman olduktan sonra meşhur “Kaside-i Bürde”yi söyleyerek Resulullah Efendimizin iltifatlarına mazhar olan oğlu) diğer oğlu Büceyr ve kız kardeşi Hansa’yı başına toplar ve onlara son konuşmasını yapar:
“Rüyamda gökten bir ip uzatıldı. Ona yapışmak için çok uğraştım ama tutamadım. Bu ip geleceği müjdelenen ahir zaman Peygamberini işaret ediyor, benim ona yetişemeyeceğim açık. Şayet siz o güne ulaşırsanız Şanlı Resule sahabe olun, yanından ayrılmayın!”
Bu onun son sözleri olur...

.

Fasîh Dede ve Nasuhi Efendi

Nasuhi Efendi, büyük velîlerdendir. On yedinci yüzyılın ikinci yarısında ve on sekizinci yüzyılın başında yaşamış olup, Halvetiyye yoluna mensuptur. Kastamonulu Şeyh Şâbân-ı Velî hazretlerinin torunlarındandır. Üsküdar’da doğup yaşadığı için “Üsküdârî” nisbesiyle meşhûr olmuştur. 1718 (H.1130) senesinde İstanbul’da vefât etti. Kabri Üsküdar, Doğancılar’da Nasûhî Dergâhı bahçesindedir...

“Aslına vâkıf olursunuz!..”
Muhammed Nasûhî Efendi senelerce dergâhında talebe yetiştirdi ve Eyyûb Sultan Câmiinde vaaz ve nasihat ederek insanların dünyâ ve âhirette saâdete, kurtuluşa ermeleri için gayret etti. Pek çok kerameti görülmüştür.
Lodosun şiddetle estiği bir günde talebeleri Nasûhî Efendiyi ziyârete gittiler. Bir müddet sohbet ettikten sonra, Harem İskelesine doğru geldiler. Sonra Nasûhî Efendi; “Harem’den Galata’ya cenâze namazına kim gider?” dedi. Orada bulunanlar; “Efendim, bu fırtınalı havada karşıya geçmek mümkün müdür?” dediklerinde; “Aslına sonra vâkıf olursunuz. Sevâba ihtiyâcı olan gider” buyurdu. İki ihtiyar kimse ile gitmeye karar verdiler. Talebeleri de Aşağı Çınar’a kadar berâber gidiyorlardı. Hacı Paşa Hamamı önünde bir mevlevî dervişi zuhûr etti. Gelerek Nasûhî hazretlerinin elini öptü. Derviş konuşmaya başlamadan önce Nasûhî Efendi; “Fasîh Dede ne zaman vefât etti?” diye sordu. Derviş şu cevabı verdi:

“Bu gece yolcu olsak gerektir!”
“Bu gece yarısından önce Derviş Osman’ı odasına çağırıp ‘Bu gece yolcu olsak gerektir. Lâkin beni Şeyh Nasûhî yıkasın, namazımı dahi o kıldırsın’ diye vasiyet eyledi ve iki saat geçtikten sonra vefât etti. Biz sabah namazını kıldıktan sonra Derviş Osman beni çağırıp ‘Denizde fırtına var. Lâkin elbette Fasîh Dedenin söylediklerinde bir hikmet vardır. Buradan bir kayığa bin, Eminönü’ne var. Büyük bir kayık bulup git, Nasûhî Efendi hazretlerine durumu haber ver. Elbette onlara dahi malûm olmuştur. İcâbet buyururlar’ diye, beni size gönderdi. Büyük bir kayık getirdim. Şimdi Şemsipaşa’dadır...”
Nasûhî Efendi talebeleriyle birlikte Şemsipaşa’ya kadar yürüdüler. Orada bekleyen kayığa bindiler. Talebeleri hocalarının sözündeki hikmeti anladılar ve bir kerâmetine daha şâhid oldular...

.

Hem âbid hem fakih Abdülmelik Taberî

Abdülmelik Taberî, evliyânın büyüklerindendir. Hayâtı hakkında kaynaklarda fazla bilgi yoktur. On ikinci asırda Mekke’de yaşadı. Nizâmiye Medresesinde fıkıh ilmi tahsil etti. Zühd ve verâ bakımından zamânında yaşayan evliyânın önde gelenlerindendi. Haramlardan şiddetle kaçınır, şüpheli korkusuyla mubahların çoğunu terk eder ve dünyâya zerre kadar meyletmezdi.

“Sübhânallahi ve bihamdihi...”
Bu mübarek zat, çok ibâdet yapar, nefsini terbiye etmek için sıkı riyâzet ve mücâhede ederdi. Nefsinin isteklerini hiç yapmaz, istemediklerini yapmak için çok uğraşırdı. Elbise olarak sert kumaşları tercih eder, katıksız yemek yer, vaktini sıkıntılara göğüs gererek sabırla geçirirdi. Kendisine zikir olarak şu iki kelimeyi seçmişti. “Sübhânallahi ve bihamdihi, sübhânallahilazîm”
Abdülmelik Taberî hazretlerinin bulunduğu bölgede, suyuna el ulaşamayacak kadar derin olan ve Anber denilen bir havuz vardı. Mübarek, havuza elini uzattığında su yükselir ve abdest alırdı. Abdestini bitirdiğinde ise su alçalırdı.

Murâkabe hâlinde iken!..
Bir gün yanına giden Hüseyin Zegandânî onu, başını göğsüne tamamen eğmiş murâkabe hâlinde buldu. O sırada bir kısım insanlar gelerek ona sorular sordular. Abdülmelik Taberî sorulan ilk iki suale cevap vermedi. Üçüncü sual sorulunca cevap verdi. Hüseyin Zegandânî ona bunun sebebini sorunca;
“Resûlullah efendimiz sadece üçüncü suâlin cevabını telkin etti. Öncekilerine ise sükût buyurdular. Onun için ilk ikisine cevap vermedim” buyurdu.

Mekke’de vefat etti...
Abdülmelik Taberî hazretleri Mekke’de vefat etti. Mekke’ye gelen Hibetullah Kuşeyri, vefatına yakın Abdülmelik Taberî’yi ziyarete gitti ve ateşler içinde buldu. Binbir zorlukla oturan Abdülmelik Taberî; “Hummaya yakalandığımda bununla sevinirim. Çünkü nefs, hummâ ile meşgûl olup, beni meşgûl etmez. Bu haldeyken kalbimle istediğim gibi yalnız kalırım” buyurdu. Sonra da vefat etti..

.

Tâbiînin büyüklerinden Abdülmelik bin Umeyr

Büyük âlim ve velî Abdülmelik bin Umeyr hep, “Namaz, namaz ille de namaz” derdi. Bu hususta buyurdu ki: Namazda huşû ve hudû; bütün âzâların hareketsiz kalıp tevâzu hâlinde bulunması ve kalbin de Allahü teâlâdan korku üzere olması demektir. Hadîs-i şerîfte; (Kalbin hazır olmadığı namaza Allahü teâlâ bakmaz) buyuruluyor. İbrâhim aleyhisselâm namaz kıldığı zaman, kalbinin hışırtısı çok uzaklardan duyulurdu

“Emanetin zamânı geldi!..”
Hazret-i Ali namaz için kalktığı zaman, vücûdunu bir titreme alır, yüzünün rengi değişirdi ve; “Yedi kat göklere ve yere arz edilen ve onların taşıyamadıkları emanetin zamânı geldi” derdi. Bunun için namazda tumânînete ve tâdîl-i erkâna dikkat etmelidir. Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem; (En büyük hırsız, kendi namazından çalan kimsedir) buyurdu. “Yâ Resûlallah! Bir kimse, kendi namazından nasıl çalar?” diye sordular. (Namazın rükûunu ve secdelerini tamam yapmamakla) buyurdu.
Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem bir kimseyi namaz kılarken, rükûunu ve secdelerini tamam yapmadığını görüp; “Sen namazlarını böyle kıldığın için, Muhammed’in (sallallahü aleyhi vesellem) dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?” buyurdu.
Bir gün Peygamber Efendimiz birini namaz kılarken, rükûdan kalkınca dikilip durmadığını ve iki secde arasında oturmadığını görüp; “Eğer namazlarını böyle kılarak ölürsen, kıyâmet günü sana, benim ümmetimden demezler” buyurdu. Bir kere de; “Altmış sene, bütün namazlarını kılıp da, hiçbir namazı kabûl olmayan kimse, rükû ve secdelerini tamam yapmayan kimsedir” buyurdu.

“Kırk senedir kılmamışsın!”
Zeyd ibni Vehb, birini namaz kılarken rükû ve secdelerini tamam yapmadığını gördü. “Ne kadar zamandır böyle namaz kılıyorsun?” dedi. “Kırk senedir” deyince; “Sen kırk senedir namaz kılmamışsın” diye ikaz etti...
Abdülmelik bin Umeyr hazretleri 753 (H. 136) senesinde Kûfe’de vefat etti. Son sözü şu oldu:
“Kim ma’siyet zilletinden taat şerefine yükselirse Allahü teâlâ onun kalbinde kendi nurunu parlatır.”

.

Hindistan evliyâsından Şeyh Abdülkuddûs

Abdülkuddûs hazretleri, Hindistan evliyâsındandır. Babasının ismi Abdullah’tır. Nesebi İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe hazretlerine dayanır. Doğum yeri ve târihi belli değildir. 1538 (H.944) senesinde Hindistan’ın Kenkâh şehrinde vefât etti.
Zamânın âlimlerinden ilim öğrenen Abdülkuddûs hazretleri, Şeyh Muhammed bin Ârif bin Ahmed Abdülhak Radulevî’nin sohbetlerinde bulundu ve talebesi olmakla şereflendi. Aynı zamanda Mahdum Şeyh Muhammed’den, Sühreverdî ve Çeştî büyüklerinden olan Kâsım Evdehî’den icâzet, diploma aldı...

Çiftçilikle meşgûl olurdu...
Abdülkuddûs hazretleri, nefsinin isteklerini yapmamaya çalışmakta meşhûr olup, kerâmetleri ile tanınmıştı. Sıdk ve ihlâsla huzûruna gelen dileğine kavuşur, kâmil, yetişmiş ve yetiştirebilen evliyâdan olurdu. Abdülkuddûs hazretleri nafakasını temin için zirâatle, çiftçilikle meşgûl olurdu. Fakat kalbi dâimâ Allahü teâlâ ile berâber idi.
Abdülkuddûs hazretlerinin çok çocuğu oldu. Oğullarının hepsi âlim ve mânevî ilimlerde mütehassıs idiler. Oğulları Delhi’de tahsil ederlerken, babalarını çok görmek isterlerdi. Babalarına; “Büyük bir işimiz var, huzûrunuza kabul edilmek istiyoruz” diye yazarlardı. Şeyh Abdülkuddûs hazretleri ise; “Onların bizim yanımıza gelmesi, ilim öğrenmelerine gevşeklik ve durgunluk verir; bizim onların yanına gitmemiz lâzım” buyurur ve ihtiyarlığına rağmen, kudretsiz hallerinde Dehli’ye giderlerdi.

Çok talebe yetiştirdi...
Şeyh Abdülkuddûs çok talebe yetiştirdi. Pekçok halîfesi vardı. İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin babası Abdülehad hazretleri, Abdülkuddûs’ün talebelerindendi. Halîfelerinin meşhûrları; büyük velî Şeyh Burev ve Şeyh Abdülgafur A’zampûrî idi...
Abdülkuddûs hazretlerinin birçok kıymetli eseri vardır. En meşhûru “Envâr-ül-Uyûn”dur. Yedi bölüm üzere tertîb edilmiştir. Birinci bölümde hocası Abdülhak Radulevî’nin menkıbelerini yazmıştır. Orada buyurur ki: “Her ne kadar ben Mahdûm Şeyh Muhammed’in talebesi isem de, onun ceddi olan Şeyh Ahmed’den daha çok feyz aldım.”
Bu mübarek zat, 1538 (H. 944) senesinde Hindistan’ın Kenkâh şehrinde vefat etti. Vefat ederken; “Allahü teala merhametlilerin en merhametlisidir” buyurdu. Bu onun son sözleri oldu...

.

Kerâmetler menbâı Ebû Osman Mağribî

Ebû Osman Mağribî, büyük velîlerdendir. İsmi Saîd bin Sâlim Mağribî, künyesi Ebû Osman’dır. Mağrib memleketinde Kayravân’ın Kevkeb köyünde doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 983 (H.373) senesinde yüz otuz yaşlarında iken Nişâbur’da vefât etti. Tabakât-ı Ensârî kitabında seyyid olduğu yazılmıştır. Vasiyeti üzerine, cenâze namazını Ebû Bekr bin Fûrek kıldırdı. Kerâmetleri meşhûrdur...

Bağdat’tan sonra Nişâbûr...
Ebû Osman Mağribî hazretleri, bir müddet Bağdat’ta ikâmet ettikten sonra Nişâbûr’a geçti ve buraya yerleşti. Ebû Ali Kâtib, Ebû Ali Rodbârî, Habîb-i Magribî, Ebû Amr-ı Zücâcî, Ebû Yâkûb Nehrecûrî, Ebü’l-Hasan bin Sâig Dînûrî ve daha birçok âlimle görüşüp sohbet etti ve kendilerinden ilim öğrendi. Zâhirî ve bâtınî ilimlerde âlim idi. Haram ve şüphelilerden sakınmakta, dünyâya düşkün olmamakta, sıhhatli hüküm vermekte fevkalâde olup, heybetli ve firâset sâhibiydi...
Bir gün bir kimse Ebû Osman Mağribî’nin yanında bulunuyordu. Kendi kendine; “Acabâ Ebû Osman’ın arzu ettiği bir şey var mıdır?” diye düşündü. Bu anda Ebû Osman hazretleri; “İhsân edilenler yetmiyormuş gibi, bir de başka şeyler mi arzu edeyim” buyurdu.
Bir gün de huzûrunda, İmâm-ı Şâfiî’nin; “İlim iki kısımdır. İlm-i edyân ve ilm-i ebdân” sözü zikredildi. Buyurdu ki: “Allahü teâlâ, İmâm-ı Şâfiî’ye rahmet eylesin, ne güzel söylemiş. İlm-i edyân, hakîkatler ve mârifetler ilmidir. İlm-i ebdân, siyâset, riyâzet ve mücâhede ilmidir...”
Hikmetli sözleri pek çoktur. Buyurdu ki:
“Güzel ahlâk, Allahü teâlânın takdirine râzı olmaktır.”
“Başkalarının halleriyle meşgul olan, kendi hâlini kaybeder.”
“Avam, yiyecek ve giyecek şeyler nevinden nîmetlere şükreder. Havâs, seçilmişler ise, kalplerine gelen feyze şükrederler.”

Harem-i şerif imamlığı yaptı
Ebû Osman Mağribî hazretleri, Mekke-i Mükerreme’ye gidip Harem-i şerif imamlığı yaptı. Bu vazifeyi otuz sene devam ettirdikten sonra Nişabur’a döndü.
Vefat etmeden önce buyurdu ki:
“Ben vefat edince melekler kabrime toprak serperler.”
Bu sözleri söyledikten bir müddet sonra da ruhunu teslim etti.
Hakikaten, onu defnederken bir fırtına çıkıp tozdan hiçbir yer görünmez oldu. Defin işi tamamlanınca fırtına durdu...

.

Büyük mutasavvıf Ebû Abdullah-ı Rodbârî

Ebû Abdullah-ı Rodbârî, evliyânın büyüklerindendir. Onuncu yüzyılda Bağdât ve Şam diyarlarında yaşamıştır. İsmi Ahmed bin Atâ’dır. Büyük velî Ebû Ali Rodbârî hazretlerinin kız kardeşinin oğludur. Yani o mübarek zatın yeğeni olur. Ebû Abdullah künyesiyle ve Rodbârî nisbesiyle meşhur olmuştur. Bağdât’ta doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 979 (H.369) senesinde Sûr şehri yakınlarındaki Menvas köyünde vefât etti. Kabri Sûr şehrindedir...

Yüksek derecelere kavuştu
Ebû Abdullah-ı Rodbârî küçük yaşından îtibâren ilim öğrendi. Hadîs, fıkıh ve tefsîr gibi zâhirî ilimlerde yüksek ilim sâhibi oldu. Uzun müddet Bağdât’ta kaldıktan sonra Şam taraflarına gitti. O bölgenin âlimlerinin ilim meclislerinde ve velîlerin sohbetlerinde bulundu. Ebü’l-Kâsım el-Begâvî, Ebû Bekir bin Ebî Dâvûd, Kâdı el-Mehâmilî, Yûsuf bin Yâkub bin İshak bin Behlûl ve daha pek çok âlimden hadîs-i şerîf öğrenip, rivâyet etti.
Tasavvuf yolunda yüksek dereceye ulaşan Ebû Abdullah-ı Rodbârî, Şam’ın sâhil tarafında bulunan Sûr şehrine geldi. Buradaki âlim ve velîlerle de görüşüp, sohbetlerinde bulundu. Zâhirî ve mânevî ilimlerde yükseldikten sonra insanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatmaya başladı. İlim meclislerinde talebe yetiştirdi. Vaaz ve nasîhatlerde bulunup insanların dünyâ ve âhirette saâdete kavuşmaları için gayret etti. Hikmet dolu sözleriyle kalplere tesir edip insanların kurtuluşuna vesîle oldu.

“Muhabbetin alâmeti peki demektir”
Bir sohbetinde buyurdu ki: “Muhabbetin alâmeti muvâfakat, yâni emredilene uyup, peki demektir. Sevgi, kendini büsbütün sevgiliye hîbe ettiğin için sana senden hiçbir şeyin kalmamasıdır.”
Yine buyurdu ki: “Affa, mağfirete, müsâmahaya kavuşurum diyerek, günahlardan tövbe etmeyi terk etmek, o günahı işlemekten daha beterdir. Tövbe ve pişmanlıkta Allahü teâlânın hoşnûdluğu vardır.”
Bir gün de şöyle buyurdu: “Edebe riâyet etmeksizin evliyâya hizmet eden kimse helâk olur. Ondan istifâde edemez.”
Ebû Abdullah-ı Rodbârî hazretleri, vefatından önce buyurdu ki:
“Allahü teâlâyı sevenler, hem dünyada hem de ahirette ihsan olunurlar. Onlar sevdikleri Rablerinin huzuruna varırlar. (Size korku yoktur. Mahzun da olmayacaksınız) hitabı ile neşelenirler. Nitekim Resulullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Efendimiz de; (Kişi, sevdiği ile beraberdir) buyurmuşlardır...”

.

Sakal-ı şerîfe değer verenin değeri...

Belh şehrinde, çok zengin bir tüccar vefat etmişti. Bütün serveti iki oğluna kalmıştı. Mirası aralarında pay etmeye başlamışlardı. Ancak mîras içerisinde, Peygamber Efendimizin (Sallallâhü aleyhi ve sellem) mübarek sakal-ı şeriflerinden üç tel bulunuyordu. Büyük kardeş;
- Bunların biri senin biri benimdir, geri kalan birisini de ortadan ikiye bölüp paylaşalım, dedi. Küçük kardeş ise;
- Hayır, böyle şey olamaz, bir kimse Resûl-i Ekrem Efendimizin mübarek sakal kılını kesemez, diye itiraz etti. Büyük oğul;
- Eğer bu kıllara senin o kadar hürmetin varsa, bütün malları bana ver bu üç kılı sen al, dedi.

Malları ağabeyine bıraktı
Küçük kardeş samimi bir mümin idi. Bu teklifi canına minnet bilip, bütün malları ağabeyisine bıraktı ve üç tane mübarek kılı aldı... Çünkü o Halid bin Velid hazretlerinin sözlerini kitaplarda okumuştu. Ne diyordu o mübarek sahabe:
-Bana “Ya Halid, girdiğin her muharebeyi kazanıyorsun, bunun sebeb-i hikmeti nedir” diye soruyorlar. Sarığımın içinde Resulullah efendimizin saçından üç tel saklıyorum. Bunun hürmetine Allahü teala beni hep galip getiriyor...”
İşte bu bilgilerle mücehhez olan tüccarın küçük oğlu, her seferinde salevat-ı şerife getirerek Sakal-ı şerifleri öpüp koklar ve huzur bulurdu...
Aradan çok zaman geçmeden, büyük oğulun bütün malı telef oldu, fakir ve müflis bir hale düştü.
Küçük kardeşi ise tam aksine son derece mal ve mülk sahibi oldu.

“Niyet hayır, âkıbet hayır”
Bir müddet sonra, her fani gibi o da vefat etti. O zamanın büyüklerinden birisi, Resûl-i Ekrem Efendimizi rüyasında gördü. Resûlullah Efendimiz ona buyurdu ki: “Her kimin bir haceti zuhur ederse, o tüccarın küçük oğlunun kabrini ziyaret etsin, işi hallolur.”
Rüyayı gören mübarek zat bunu ilân ederek, merhumun kabri o diyarda muteber bir yer halini alır. Hatta kabrinin önünden geçerken, herkes atından iner ve ruhuna okumadan geçmezlerdi...
Büyükler “Niyet hayır, âkıbet hayır” buyurmuşlardır. Resulullah Efendimize ait bir sakal-ı şerife değer veren gence Allahü teala işte böyle yüksek dereceler nasip etmiştir...

.

Hazreti Musa ve ibretli bir hadise

Allahü teâlâ, bir gün Musa aleyhisselâma şöyle buyurdu: - Ya Musa! Sana acaibattan bir sır bildireyim mi? Musa Kelimullah; - Göster ya Rabbi! diye iltica etti. Allahü teala tarafından;
- Ya Musa! Git filân yerdeki çeşmenin başına, kimse görmeyecek şekilde bir yere gizlen ve bekle! emri geldi.
Musa aleyhisselâm gitti, tarif edilen çeşmeyi buldu ve beklemeye başladı...

Altın keseli bir atlı...
Biraz sonra atlı bir adam geldi, atından indi, kendisi su içtikten sonra atını da suladı ve zarurî ihtiyaçlarını görerek çekip gitti. Fakat bu adam giderken para kesesini çeşmenin başında unuttu.
Çok geçmeden oraya bir çocuk geldi. O da su içti ve yolcunun unuttuğu altın kesesi bağlı olan kemeri alıp gitti...
Aradan çok zaman geçmeden bu sefer bir âmâ geldi. Abdest aldı ve bir kenara çekilip ibadete başladı. Hazreti Musa gizlendiği yerden manzarayı buraya kadar takip etti.
Biraz sonra altın keseli kemeri unutan atlı adam geri geldi. Kemerini çıkarıp bıraktığı yere baktı ki, orada yok. Doğru âmânın yanına vardı ve ona kemerini unuttuğunu, bulduysa vermesini söyledi. Âmâ;
- Görüyorsun ki, iki gözüm de görmüyor. Hem ben keseyi almış olsam yanımda olması lâzım. Bende böyle bir şey olmadığına göre almış olmam imkânsız, diyerek adamı iknaya çalıştı ise de, adam bir türlü inanmadı ve;
- Bu altını sen aldın, vermiyorsun, diyerek âmâyı vurup öldürdü. Adam keseyi bulamamıştı ama, âmâyı da öldürmüştü.

Cenab-ı Hakka iltica etti
Hazreti Musa, sırrına vakıf olamadığı bu hâdisenin mahiyetini öğrenmek için Cenab-ı Hakka ilticada bulundu. Allahü teâlâ meseleyi şöyle izah buyurdu:
- Ey Kelimim Musa! Kemeri alan çocuğun babası daha evvel o atlı ağanın hizmetinde çalıştı ve ağa da onun hakkını vermemişti. Hakkını bu şekilde almış oldu. Âmâ ise, daha evvel o ağanın babasını öldürmüştü. Sonra gözleri kör olduğu için onu tanıyan çıkmadı ve unutulup gitmiş idi. Ama ben unutmadım ve âmânın ölümünü o adam vasıtasıyla yaparak kısası yerine getirmiş oldum.
Bu hâdise karşısında Musa aleyhisselâm secde-i Rahman’a kapandı ve Allahü tealaya şükürler etti.

.

Fıkıh ve kıraat âlimi İbrahim Makdisi

İbrahim Makdisi hazretleri, fıkıh, kıraat, nahiv ve feraiz âlimlerindendir. 1148 (H.543) senesinde Suriye’deki Cemmail kasabasında dünyaya geldi. Buraları daha sonra Haçlıların eline geçince Şam’a hicret etti. Orada büyük âlimlerden fıkıh ilmi öğrendi. Daha sonra da Bağdad’a giderek, buradaki büyük âlimlerden kıraat ilmi ve nahiv tahsil etti.
Daha sonra Şam’a dönen İbrahim Makdisi, burada talebe yetiştirmekle meşgul oldu. Çok talebesi vardı. Bunlardan birçoğu, zamanın en büyük âlimleri oldular.

O kadar talebesi vardı ki...
Bu mübarek zat, talebelerinin çokluğundan, onlarla ilgilenmekten fırsat bulup da eser yazamadı. Çok ibadet eder, haram ve şüphelilerden çok sakınırdı...
Kendisine “mürid kime denir?” denildi. Buyurdu ki: “Mürid, meşakkat ve sıkıntılara katlanan mütehammil, sabırlı kimsedir. Murâd ise, taşınan kimsedir.”
Yine buyurdu ki: “Sükût, Allahü teâlânın huzûrunda olma edeplerinden bir edeptir. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Kur’ân-ı kerîm okunduğu zaman onu dinleyiniz ve susunuz ki rahmete nâil olasınız, kavuşasınız.” (A’râf sûresi: 204) buyurmuştur.”
Allahü teâlâ, cinlerin, Resûlullah efendimizin huzûrundaki hâlini haber verirken de; meâlen “Cinler Peygamberin (aleyhisselam) huzûruna gelince, birbirlerine; ‘Susun’ dediler.” (Ahkâf sûresi: 29) buyurmuştur.

“Sen neyin esiri isen!..”
Bir gün de nasîhat isteyen birisine şöyle buyurdu: “Sen neyin, kimin esiri ve mülküysen onun kulusun. Eğer nefsinin esiri ve mülkü isen nefsinin kulusun. Eğer dünyânın esiriysen, dünyânın kulusun ve kölesisin!”
İbrahim Makdisi hazretleri, 1218 (H.614) senesi Zilka’de ayının 17’sine rastlayan Çarşamba günü, talebelerine ders okuttuğu camide akşam namazını kıldırdıktan sonra evine geldi. O gün oruçluydu. Az bir şey ile iftar etti. Sonra kıbleye döndü ve;
“Yâ Hayyü, Yâ Kayyum! Allahım! Senden başka ilah yoktur. Senden yardım ve imdad istiyorum. Bana yardım eyle ve rahmet et!” dedikten sonra Kelime-i şehadeti söyleyerek ruhunu teslim etti.

.

Sıla bin Eşyem ve amca kızı Muaze

Tabiinin büyüklerinden olan Sıla bin Eşyem’in, Muaze el-Adeviyye isimli bir amca kızı vardı. O da Sıla gibi Tabiînden idi. Muaze, müminlerin annesi Aişe radıyallahü anha ile görüşmüş ve ondan çok hadis-i şerif öğrenmiştir. Muttaki, abid ve zahide bir kadındı... Sıla bin Eşyem, işte bu amcasının kızı Muaze’yi kendisine istedi.

Onu hamama götürdüler...
Muaze’nin gelin geleceği gün, yeğenlerinden biri onun hizmetini gördü. Onu hamama götürdü. Daha sonra kokular sıkılmış bir evde damatla gelini bir araya getirdiler... Sıla o gece sünnet olan iki rekat namazı kılmaya başladı. Muaze de kalkıp ona uydu. Ancak ikisini de öyle bir hâl kapladı ki, sabah oluncaya kadar birlikte namaz kıldılar...
Sabah yeğeni onun yanına geldi ve şöyle dedi:
-Amca! Sana amcanın kızı gelin olarak geldi. Ama sen onu bırakıp bütün geceyi namaz kılmakla geçirdin!
-Yeğenim! Dün, sen beni önce cehennemi hatırlatan bir eve soktun. Daha sonra da, cenneti hatırlatan başka bir eve soktun. Sabaha kadar devamlı onları düşündüm.
-Amca! Bu nasıl oluyor? dedi.
-Beni hamama götürdün. Orası bana, cehennemin sıcaklığını hatırlattı. Sonra beni, gelin evine götürdün, oranın kokusu da cennetin kokusunu hatırlattı...

Cihada çıktı ve dönmedi
Ve aradan yıllar geçti... Hicretin 76. senesinde Sıla bin Eşyem Maveraünnehir ülkelerine giden İslam ordularıyla birlikte bir savaşa çıktı. Oğullarından biri de yanındaydı. İki ordu karşılaşıp savaş kızışınca Sıla, oğluna şöyle dedi:
-Yavrum! İleri yürü ve Allah’ın düşmanlarıyla savaş ki ben seni, verilen emanetler yanında kaybolmayan Allah’a kurban etmiş olayım...
Delikanlı okun yaydan fırladığı gibi düşmanla savaşmak için atıldı. Şehid olup yere yıkılıncaya kadar devamlı dövüştü. Babası da onun peşinden gitmekten başka bir şey yapmadı. O da durmadan dövüştü ve şehid olup oğlunun yanına yıkıldı...
Ölüm haberleri Basra’ya ulaştığında kadınlar hazreti Muaze’ye taziyeye geldiler. Muaze metanetini bozmadan onlara şu cevabı verdi:
“Eğer beni tebrik etmeye geldiyseniz, hoş geldiniz. Yok, eğer başka bir şey için geldiyseniz dönüp gidiniz, Allah sizden razı olsun...”

.

Hayber Gazâsında şehit düşen genç

Hayber, Medîne-Şam yolu üzerinde, bol hurmalı, iç içe kalelerle çevrili, münbit arâzisi bulunan, çok mühim bir yerdi. Hayber, Yahûdîlerin elinde idi. Medîne’den çıkarılan Yahûdîlerin bir kısmı da, buraya gelip yerleşmişti. Burası, bütün Hicaz Yahûdîlerinin merkezi ve hisarlı bir kalesi durumunda idi. Bu Yahûdîler, İslâm’a karşı Mekkelileri dâimâ kışkırtmışlar, Hendek Muhârebesini onlar tezgâhlamışlardı. Ayrıca kendilerine yapılmış olan anlaşma tekliflerini de reddetmişlerdi. Medîne’ye hücum etmek için plân hazırlıyorlardı...

Medîne’den yola çıktılar...
Resûl-i Ekrem efendimiz, Hudeybiye Anlaşmasından bir ay sonra, hicretin 7. yılında, düşman harekete geçmeden, hazırlık safhasında olan düşmanı yatağında bastırmak gâyesiyle, 1400 piyade, 200 süvâri olmak üzere 1600 kişilik bir ordu ile Medîne’den yola çıktı. Medîne-Hayber arasında 150 kilometrelik yolu, üç günde katettiler...
Nihayet kaleyi muhasaraya başladılar. Ancak harp uzadıkça uzuyordu. Peygamber Efendimiz; “Bu sancağımı, yarın kaleyi kahır ve kahramanlıkla alacak, Allah’ın ve Resûlü’nün sevdiği bir bahâdıra vereceğim” buyurdu.
Ertesi gün sancağı Hazret-i Ali’ye verdiler. Hazret-i Ali, sancağı kaparak kaleye doğru koştu. Karşısına çıkan Yahûdîlerin başını uçurdu...
Harp çok şiddetli oluyordu. Bir aralık Hazret-i Ali’nin kalkanı elinden fırlayıp düştü. Allah’ın arslanı, göğüsleyip kopardığı kale kapısını bir elinde kalkan gibi kullanarak, çarpışmaya devam etti. Nihâyet kale düştü. Hazret-i Ali, onu teslim aldı...

“Ben ganimet istemiyorum!”
Kale fethedilmiş, herkes ganimet almak için sıraya dizilmişler, kendilerine isabet edecek miktarı bekliyorlardı. Ganimet taksimi esnasında sıra genç bir çobana geldiğinde o;
- Ya Resûlallah ben ganimet istemiyorum, sadece boğazımdan delecek bir okun beni şehit etmesini bekliyorum, diyerek taksimattan bir hisse almadı.
Resul-i Ekrem efendimiz, Eshabına “Bu genci takip ediniz, eğer imanında doğru ise istediği olur” buyurdu.
Nihayet şehadet haberi işitilince gidip baktılar ki, hakikaten Peygamber efendimize söylediği gibi, bir ok boğazına isabet ederek şehîd olmuştu...

.

Esile kıza saldıran Hamele'nin sonu!..

Esile, güzel ve yiğit bir kızdı. Babası onu koyunları otlatsın diye kıra gönderirdi... Bir gün yine koyunları otlatıyordu. Bir ara rüzgâr yüzündeki örtüyü açıverdi. O anda oradan geçmekte olan Hamele adlı genç, onun güzelliği karşısında fikrini bozuverdi! Genç kıza seslendi:
- Esile, beni reddetme. Seninle beraber olalım. Esile’nin cevabı makuldü:
- Buradan derhal uzaklaş. İyi niyet sahibi isen beni babamdan iste!

“Başını parçalayayım mı?!.”
Fakat Hamele’nin niyeti bozuktu. Sadece geçici bir macera yaşamayı düşünüyordu. Esile’ye doğru yürüdü. Zavallı genç kız, başka çıkış yolu kalmadığını anlayınca bütün cesaret ve hiddetini toplayarak namusunu savunmaya karar verdi. Kapışmada çok sürmeden Hamele’yi yere yatıran Esile:
- Defolup gidecek misin, yoksa başını parçalayayım mı? dedi. Hamele söz verdi. Hemen gideceğini söyledi. Ne yazık ki yerden kalkar kalkmaz yine saldırdı. Esile yine bir hamlede onu yere yatırdı ve;
- Şu taşla başını parçalayayım mı? dedi.
Bu zor karşısında kesin söz veren Hamele, yine yakasını sıyırdı. Fakat, sözünde bu sefer de durmadı, Esile’ye yine saldırdı. Esile onu yere yıkıp göğsü üzerine çöktü. Başına yanındaki büyük bir taş parçasıyla öyle vurdu ki, mütecaviz Hamele, artık yerinden kalkamaz hale geldi...
Az sonra oradan geçen bir yolcu kafilesindeki Hüzeylliler Hamele’yi görüp evine götürdüler.
Birkaç gün evde yatan Hamele’nin durumu kötüye gidiyordu. Kendisine sordular:
- Sen bu yaradan ölürsen kan diyetini kimden isteyelim?
Hamele, titrek sesle;
- Kanımdan, Esile’den başkası sorumlu değildir, dedi ve son nefesini verdi.
Hüzeyl ileri gelenleri toplanıp Resulullah’a geldiler:
- Oğlumuz Hamele’nin kanını, Raşid ödeyecektir. Dava ediyoruz.

“Namusumu müdafaa ettim”
Resulullah efendimiz Raşid’i çağırttı. Durumu anlattılar. Raşid:
- Benim öyle bir ölümden haberim yok. Ne gördüm, ne de işittim, deyince;
- Ya Resulallah, Raşid’in kendisi değil, kızı Esile katil, dediler.
Az sonra Esile getirildi. Hadiseyi aynen anlattı:
- Üç defa üzerime yürüdü. Ben de şerefimi ve namusumu müdafaa ettim.
Hüzeylliler hep birlikte bağırıştılar.
- Suçunu itiraf etmiştir, diyetimizi isteriz.
Resulullah efendimiz de kararını açıkladı:
- Esile namusunu müdafaa etmiştir. Mütecaviz Hamele de kanını heder etmiştir. Böylece dava bitmiş, diyet ortadan kalkmıştır..

.

Bir garip müderris Molla Lütfi

Müderris Molla Lütfi, Osmanlı âlimlerindendir. Tokat’ta doğdu. Meşhur âlim Ali Kuşçu’nun talebesidir. Ayasofya Medresesi’nde Müderrislik ve Hükümdar Kütüphanesinde “Hafız-ı kütüp” olarak vazife yaptı. Birçok talebe yetiştirdi. Bunlardan en meşhuru Şeyhülislam İbn-i Kemal Paşa’dır...

Ona “Deli Lütfi” de dediler!
Hayatında sadelik ve tabiilik Molla Lütfi’nin bir başka özelliğidir. Müderrislik sırasında ise atına binerek medreseye geldiği, atını kendi eliyle yemlediği, sonra da derse girdiği, ikindi vaktine kadar devam eden dersi tamamlayarak medreseden ayrılıp, Şeyh Vefa Zaviyesi’nde akşam ezanına kadar Sahih-i Buhari’den ders okuyarak açıklamalar yaptığı, zaman zaman ise derslerinde hadisleri açıklarken gözyaşlarını tutamadığı rivayet olunur. Molla Lütfi ya da “Deli Lütfi” namlı bu âlimin hayatındaki en büyük dram ise idam edilişidir...
Molla Lütfi, rivayete göre bir dersinde Hazret-i Ali’nin vücuduna batan oku namaz kıldıkları esnada çıkardıklarını ve Hazret-i Ali’nin bunu fark etmediğini söyleyerek “İşte namaz dediğin böyle olur, bizim namazlarımız bunun yanında bir eğilip doğrulmadan ibarettir” şeklinde namazın ehemmiyetini açıklar. Bu sözleri çevresinde tepkiye sebep olur. Bazı çekemeyenleri tarafından “namazı eğilip doğrulmaktan ibaret sayıyor” şeklinde yorumlanarak kendisine “zındıklık” isnad olunur.
Şeyhülislâm Efdalzâde’nin katle sebebiyet verecek bir hadise olarak görmediği bu durum, kendisine hasım olan Hatibzâde ve Molla İzari gibi kimselerin katline fetva vermeleriyle sonuçlanır.

“İftira ile helakine çalıştılar”
Molla Lütfi, Atmeydanı’nda idam edilmek üzere götürülürken, halkın, yolun iki tarafına toplanarak kendisine övgü dolu sözler söylediği ve imanına şehadet ettikleri belirtilmektedir.
1494’te idam edilen Molla Lütfi, Defterdar Mahmut Çelebi Mescidi haziresine defnedilir. İbn-i Kemal Paşa’nın, hocası Molla Lütfi hakkındaki şu ifadeleri, niçin idam edildiğini gösterir mahiyettedir:
“Akranının kıskançlığı belasına uğradı. İnce tabiatlı, şakacı, nadir söyleyici bir kimse idi. Çoğu kişileri donatırdı. O cihetten düşmanları çoğalıp üstüne geldiler ve iftira ile helakine çalıştılar.”

.

Ümm-i Habîbe (radıyallahü anhâ)

Hazret-i Ümm-i Habîbe, önce Resûlullah’ın halasının oğlu Ubeydullah bin Cahş ile evlendi. Kocasıyla İslâmiyeti kabul ederek ilk Müslümanlardan oldu. Mekke’deki müşriklerin, Müslümanlara eziyet ve zararları dayanılamayacak bir dereceye geldiğinde Habeşistan’a hicret etti. Kızı Habîbe, Habeşistan’da doğduğu için, kendisi de Ümmü Habîbe “Habîbe’nin Annesi” künyesiyle meşhur oldu.

İmânının mükâfâtına kavuştu
Habeş Hükümdarı Necâşî, Hristiyan idi. Müslümânlara çeşitli şeyler sorup, aldığı olgun cevaplara hayrân kalarak îmân etti. Müslümânlara çok iyilikte bulundu. Îmânı zayıf olan Ubeydullah bin Cahş, mal ve mevki için nefsine aldanıp, dînini dünyâya değişti. Ümm-i Habîbe’yi de “radıyallahü anhâ” dinden çıkıp zengin olmağa cebr ve teşvîk etti ise de, mübarek kadın, Muhammed aleyhisselâmın dîninden çıkmayacağını söyleyince, onu boşadı. Sürünerek, sefâletten ölmesini bekliyordu. Fakat, kısa bir süre sonra kendi öldü...
Resûlullah efendimiz, Ümm-i Habîbe’nin dîninin kuvvetini ve başına gelen çok acı hâli işitti. Necâşî’ye mektûb yazıp, (Oradaki Ümm-i Habîbe ile evleneceğim. Nikâhımı yap! Sonra, kendisini buraya gönder!) şeklinde talepte bulundu. Hükümdar Necâşî mektûba çok hürmet edip, oradaki Müslümânları sarâyına dâvet ederek, ziyâfet verdi. Hicretin yedinci senesinde nikâh yapılıp, hediyye ve ihsânlarda bulundu. Bu sûretle, Ümm-i Habîbe, îmânının mükâfâtına kavuştu. Bu nikâh, Ebû Süfyân’ın ileride Müslümân olmakla şereflenmesini hâzırlayan sebeplerden birisi oldu. Nitekim Mekke’nin fethinde o da iman etti...

“Senden af etmeni isterim”
Hazret-i Ümm-i Habîbe kardeşi Muâviye’nin “radıyallahü anhâ” hilâfeti zamânında hastalandı ve Hazreti Âişe’yi çağırtıp; “Benimle senin ve diğerlerinin aramızda münâsebetler vardı. Eğer her ne sûretle olursa olsun aramızda hatâen bir şey geçmiş ise senden af etmeni isterim. Af edip hayır duâ ile an ve benim için mağfiret taleb et” deyince, Hazreti Âişe bu söz üzerine duâ edip; “Sen beni memnûn etmişsin. Hak teâlâ da seni memnûn kılsın” buyurdu.
Ümm-i Habîbe radıyallahü anhâ, Medîne-i münevverede 664 (H.44) senesinde, yetmiş üç yaşında vefât etti.

.

Bir hikmet ehli Ebubekr Zerencerî

Ebubekr Zerencerî, Maveraünnehir’de yaşamış olan evliyanın büyüklerindendir. 1118 (H. 512) senesinde Buhara’da vefat etti. Kıymetli nasihatleri vardır. Buyurdu ki:
“Kim kendi nefsini, Firavun’un nefsinden daha hayırlı zannederse, kibirli olduğunu göstermiş olur.”

İyi huylu olmaya sebep
“Geçmiş büyüklerin ahlâk ve yaşayışlarını inceleyen, kendi kusurlarını anlar ve büyüklerden geri kalma sebeplerini öğrenir. Eshâb-ı kirâmın, Selef-i sâlihînin, velîlerin hayat hikâyelerini okumak, iyi huylu olmaya sebep olur.”
“Kendinde bulunduğu zaman gizli kalmasını istediğin bir şeyi, başka birinde görürsen ifşâ etme.”
“Bir sarhoşla karşılaşırsan, ona buğzetme, kötü söyleme, çünkü, o duruma sen de düşebilirsin.”
“Size iki şey tavsiye ediyorum: Âlimlerle sohbet edin ve câhillerden uzaklaşın.”
“Cömertlik kadar güzel, cimrilik kadar çirkin bir huy bilmiyorum.”
“Söz öyle olmalı ki, tekrar etmeye lüzum kalmamalı, tesirini hemen göstermelidir.”
“Dostlar arasındaki ülfetin, yakınlığın kalkması, dünyâ sevgisindendir.”
Kendisinden nasîhat isteyen bir kimseye, “Dünyâ için hiçbir şeye kızma” buyurdu.

Sözlerin tesirli olması için!
Kendisine “Eski büyüklerin sözleri, bizim sözlerimizden daha tesirliydi. Bunun hikmeti nedir?” diye sordular. Cevâbında buyurdu ki: “Onlar, Allahü teâlânın rızâsı, İslâmiyetin izzeti, yükselmesi ve nefslerinden kurtulmaları için konuşurlardı. Biz ise nefsimiz için, dünyâlık ele geçirmek ve insanlar tarafından kabûl görmek için konuşuyoruz. Böyle olunca, elbette sözlerimiz kimseye tesir etmez.”

“Her sözünüz zabta geçer”
Bu mübarek zatın son sözleri şunlar oldu:
“Söz ve hareketlerinizin bir zerresini bile küçümsemeyin. Onların şer ve aldatma olmasından emin olmayın. Onların cevaplarını, sorgu günü olan kıyamet gününe bırakmayın. Allahü teâlâ her yaptığınızı bilir. Ağzınızdan çıkan her söz, hemen zabta geçer.”

.

Hz. Mevlânâ'nın torunu Ulu Ârif Çelebi

Ulu Ârif Çelebi, Konya’nın büyük velîlerindendir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretlerinin torunu, Sultan Veled’in oğludur. 1271 (H.670) senesinde doğdu. 1319 (H.719) senesinde Konya’da vefât etti. Kabri oradadır. Küçük yaşta dedesi Mevlânâ hazretlerinin teveccühlerine kavuştu. Babası Sultan Veled’den zâhirî ve bâtınî ilimleri öğrendi. Babasının vefâtından sonra onun halîfesi, vekîli oldu.

“Artık orada kalman yeter!..”
Ârif Çelebi, 1319 (H.719) senesinde, Aksaray’a dostlarını ve talebelerini ziyârete gitti. Bir gece rüyâsında, peş peşe aralıksız birkaç defâ “âh” ederek, bir müddet ağladı. Orada bulunan dostları, bunu öğrendiler ve kendisine, ağlamasının hikmetini sordular. O da;
-Rüyâmda bir köşkte oturmuş, penceresinden güzel bir bahçeyi seyrediyordum. O bahçenin güzelliğini anlatmak mümkün değildir. Zîrâ onu anlatacak diller ve yazacak kalemler âciz kalır. Bahçeyi seyrederken, orada dedem Mevlânâ hazretlerini gördüm. Bana mübârek eliyle işâret ederek; “Ey Ârif! Gel, bundan sonra bize gel. Artık orada kalman yeter!” dedi ve gözden kayboldu. İşte, dedeme olan hasretim sebebiyle ağladım. Her geçen gün âhirete gitme arzum çoğalmaktadır” dedi.

“Gitme zamânım yaklaştı”
Sonra Konya’ya dönmek için yola çıktı. Konya’ya geldiğinden iki gün sonra, cumâ idi. Güneş doğduktan sonra dışarı çıkıp, güneşe doğru döndü ve bâzı sözler söyleyip kasîdeler okudu. Sonra talebelerine dönerek;
“Kardeşlerim! Artık gitme zamânım yaklaştı. Zîrâ her nefeste sesler geliyor... Sizleri Allahü teâlâya emânet ediyorum” buyurdu.
Evine girip yatağına yattı. Bir hafta hasta yattıktan sonra, ertesi cumâ günü kalktılar. Şu ânda medfun bulunduğu yere gelip, orayı işâret ederek; “Beni buraya defnediniz” buyurarak vasiyet etti. Tekrar istirahate çekilerek, günlerce hasta yattı. Hastalığının yirmi beşinci gecesinde zelzele oldu. Bâzı binâlar yıkıldı. İki gün sonra da, salı günü ikindi vaktine yakın, “Lâ ilâhe illallah, Muhammedün Resûlullah” diyerek son nefesini verdi ve sevdiklerine kavuştu.

.

Bir gönül sultanı Salih bin Mismar

Salih bin Mismar, evliyanın büyüklerindendir. Doğum ve vefat tarihleri hakkında bir bilgi yoktur. Kıymetli vaaz ve nasihatleri vardır. Bu mübarek zat buyurdu ki:
“İnsanlardan dünyâyı en çok seven, kazancına haramın karışmasına aldırmayan kimsedir. Böyle birisi, dünyâdan yüz çevirmiş gibi görünse de, harama helâle dikkat etmeyişi, onun dünyâ sevgisi hastalığına tutulduğunun alâmeti, işâretidir.”

“İnsanların en cömerdi”
“İnsanların en cömerdi; Allahü teâlânın hukûkuna riâyet edip, emirlerini ve yasaklarını yerine getirendir. En cimrisi de, bunlara riâyet etmeyendir. Etrafına çok para pul dağıtsa bile.”
“Allahü teâlânın katında, şirkin dışında en büyük günahlardan birisi, insanlarla alay etmektir.”
“Eğer insan, belâ, sıkıntı ve darlığa düşerse, bilsin ki bu, Peygamberlerin ve sâlihlerin hâllerindendir. Çünkü onların hepsi, bu dünyâda çok sıkıntı çektiler. Eğer insan rahatlığa kavuşursa, bilsin ki, o büyüklerin yolu rahatlık ve lezzetler içerisinde yaşama yolu değildi.”
“Size üç şeyden sakınmanızı tavsiye ederim; nefsinizin arzu ve isteklerine uymaktan, kötü arkadaştan bir de ucubdan (kendini beğenmekten).”
“Şeytan, yüzbinlerce câhile karşı göğüs gerebilir. Onlara karşı üstünlük kazanabilir. Onlarla alay eder. Hattâ onları istediği tarafa çekebilir. Fakat âlime karşı bunu yapamaz. Onun karşısında çok güç durumlarda kalır.”

“Sana sorulursa cevap ver!”
“Senden, bildiğin bir şey sorulursa, söyle. Eğer bilmiyorsan, bilmiyorum, de. Sana sorulursa cevap ver ve konuş, yoksa sükût et.”
“İnsan, Allahü teâlâya ibâdet etmediği müddetçe halîm, yumuşak olamaz.”
“Çok gıybet edip, buğz edenlerin nasîhatine güvenilmez.”
“Şeytanın en sevdiği kimseler: Çok uyuyan, çok yiyendir. Şeytan, şehvetine (nefsine, arzu ve isteklerine) hâkim olup, nefsin kötülüklerine aldanmayan kimsenin gölgesinden bile kaçar.”
Salih bin Mismar’a “Ölüyorsun, çoluk çocuğunu birine emanet etmeyecek misin?” dediler. O da “Onları acizlere emanet edemem, Allahtan utanırım” buyurdu.

.

Şâfiî fıkıh âlimi Abdülazîz Dîrînî

Abdülazîz Dîrînî hazretleri, Mısır evliyâsındandır. Lakabı “İzzeddîn”dir. 1216 (H.613) yılında doğdu. 1295 (H.694) senesinde Kahire’de vefât etti... Küçük yaşta ilim tahsiline başladı ve zamânındaki âlimlerden ilim öğrendi. Ebü’l-Feth bin Ebi’l-Ganîm Rasânî’nin sohbetinde bulundu ve Şeyh İzzeddîn’den tasavvuf ilmini öğrendi. Tasavvuf yolunda yüksek mertebelere kavuştu. Abdülazîz Dîrînî dünyâya düşkün olmayan ve birçok kerâmeti görülen, edebiyât, kelâm ve Şâfiî mezhebi fıkıh âlimiydi.
“Efendim, bu ne hâl?!.”

Bu mübarek zat, Mısır’da er-Rîf denilen yerde otururdu. Bâzı günler buradan ayrılıp, civar bölgeleri dolaşırdı. Oralardaki insanlar, ondan, müşkillerinin çözülmesi için duâ etmesini isterlerdi. Kendisini görme imkânı bulamayanlar, meselelerini mektupla sorup cevap alırlardı. Kuvvetli îmân ve güzel ahlâk sâhibi idi. Herkese güler yüz, tatlı dil gösterirdi. Kimseyi kırmazdı.
Bir gün bir yere giderken, onu tanımayan kimseler yanına gelip, “Kelime-i şehâdeti söyle bakalım” dediler. O da peki deyip, okudu. Sonra onlar; “Şimdi kadıya gidelim. Onun huzûrunda yeni Müslüman olanların yaptığı gibi, sen de oku” dediler. Orada bulunan büyük küçük herkes berâberce kadıya gittiler. Kadı hemen Abdülazîz ed-Dîrînî’yi tanıdı ve; “Efendim, bu ne hâl? Bunlar kim?” dedi. O da; “Bilmiyorum. Bunlar beni ne zannetti iseler, Kelime-i şehâdeti okumamı istediler ve buraya getirdiler. Ben de onları kırmayıp geldim” dedi.
Bir gün talebeleri, hocalarının kerâmet göstermesini akıllarından geçirdiklerinde; “Yavrularım, bizler, yerin dibine batmaya müstehak kimseler olduğumuz hâlde batmamamız, bir de Allahü teâlânın bizi, yeryüzünde bu hâlde bulundurması en büyük kerâmet değil midir?” buyurdu.
Şerefli bir hayat için...
Bir gün de şöyle buyurdu: “Eğer kadere, Allahü teâlânın hükmüne rızâ gösterirseniz şerefli bir hayat yaşarsınız.”
Abdülazîz Dîrînî hazretlerinin son sözleri şunlar oldu:
“Ey nefs! Dilediğin gibi yaşadın, şimdi ayrılıyorsun. Dilediğini sevdin, şimdi onları terk ediyorsun. Artık, günahların, sevapların ve bir de âlemlerin Rabbi olan Allahü teâlânın şefkati ile baş başasın. İnsanlar bunu örnek alsınlar.”

.

Anadolu velîlerinden Abdullah Efendi

Geredeli Abdullah Efendi, Anadolu velîlerindendir. Doğum ve vefât târihleri bilinmemektedir. On dokuzuncu asrın sonlarında yaşamıştır. Tasavvufta Mustafa Sâfî Efendinin derslerinde ve sohbetlerinde kemâle erdi. Bu zâtın medrese tahsîli de yok idi. Fakat tasavvufta kazandığı kemâl derecesiyle hangi ilimden bahis açılsa, o hususta bilgi verir, sorulan suâlleri cevaplandırırdı.

Bolu’ya teşrif etmişti!..
Abdullah Efendi bir gün Bolu’ya teşrif etti. Günlerce yapılan sohbetlerden sonra, bir akşam Muhammed Bey adında bir zâtın evinde misâfir iken; “Yarın Gerede’ye gitmem gerekiyor” dedi. “Dâvet edildiğiniz yerler var, kerem edin birkaç gün daha kalın” dedikleri zaman; “Yarın gideceğim” dedi...
Ertesi gün kendisine mecbûren bir binek tedârik ettiler. Sabah vakti yola çıktı. Talebelerinden çoğunun haberi olmadı. Birkaç talebesi Kuruçeşme denilen yere kadar uğurladılar ve orada vedâlaştılar. Uğurlayan bu talebelerine;
“Her ne zaman benim hasta olduğumu işitirseniz, ihmâl etmeyip geliniz” dedi. Böylece vefâtına işâret etmiş olmasıyla uğurlamak için orada bulunan talebeleri ağlaşmaya başladılar. Bunun üzerine; “Ben sizi herkesten çok severim, bu burada anlaşılmaz, yarın anlarsınız” diyerek bâzı işâretler verdi. Sonra da oradan ayrılıp gitti.

“İbrâhim Bey geldi mi?”
Abdullah Efendi ayrıldıktan sonra gözden kayboluncaya kadar talebeleri arkasından bakıştılar. Gerede’ye vardıktan sonra ertesi gün hastalandı. Talebesi İbrâhim Hilmi Beyi Bolu’dan çağırmalarını emretti. Bâzıları “haber gönderdik” diyerek, haber gönderilmesine mâni oldularsa da, arada bir “İbrâhim Bey geldi mi?” diye sorunca, telaş olmaması için haber göndermediklerini söylediler. “Mutlaka gelmesini arzu ediyorsanız haber gönderelim” dediklerinde; “Eyvah! Şu andan sonra haber göndermekle yetişemez. Ne söylediysem, onu yerine getirmeniz gerekirdi” dedi ve biraz sonra son nefesini verdi. Gerede’deki dergâhında defnedildi...

.

Uteybe bin Ebi Leheb

Peygamber Efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) kızı Ümmü Gülsüm (radıyallahü anha) Resulullah Efendimizin İslâmiyeti tebliğinden önce doğdu. Annesi hazret-i Hadîce’dir. Ümmü Gülsüm, Ebû Leheb’in ikinci oğlu Uteybe ile nişanlanmıştı. Diğer kızı Rukayye de Ebu Leheb’in bir başka oğlu Utbe ile nişanlıydı.
Resulullah Efendimize Peygamberliği bildirilip dini tebliğe başlamıştı. O günlerde Tebbet Suresi inince Ebu Leheb çılgına dönmüştü. İki oğluna da;
“Eğer siz Muhammed’in kızlarıyla evlenirseniz yanınızda durmak bana haram olsun” dedi. Harb bin Ümeyye’nin kızı olan anneleri de buna benzer sözlerle oğullarını Resulullahın kızlarıyla evlenmekten vazgeçirdiler.

“Senin kızını istemiyorum!”
Uteybe, Resulullah Efendimize (sallallahü aleyhi ve selem); “Ben senin dinini inkâr ettim ve senin kızını da istemiyorum. Artık ne sen bana gel, ne de ben sana geleyim” dedikten sonra Resulullah Efendimize saldırdı ve gömleğini yırttı. Peygamber Efendimiz;
“Yâ Rabbî, buna canavarlarından birini musallat et!” diye bedduâ eyledi...
O günlerde Uteybe ticaret için Şam tarafına gitmek üzereydi. Bundan sonra Uteybe Kureyşli tüccarlar ile yola çıkarak Zerka denilen bir yere geldiler. Orada bir arslan onların etrafında dolanmaya başladı.
Uteybe feryat ederek;
“Vallahi Muhammed’in bedduâsı yüzünden bu arslan beni parçalayacak. Muhammed Mekke’dedir ama, benim katilim odur” dedi. Arslan onların etrafında birkaç kere dolaştıktan sonra kayboldu. Onlar da Uteybe’yi aralarına alarak yattılar. Arslan tekrar dönüp aralarından geçerek Uteybe’nin yanına vardı ve onu parçaladı.

“Üçüncü bir kızım olsaydı...”
Resulullah Efendimizin bu iki mübarek kızı Hazret-i Osman ile evlendiler. Şöyle ki; önce Rukayye ile evlenen hazreti Osman, onun vefatından sonra Resulullah Efendimiz, Ümmü Gülsüm’ü Hazreti Osman’a nikâhladı. Ancak ne var ki Hicretin 9’uncu senesinde o mübarek kızı da vefat etti ve namazını Resulullah Efendimiz kıldırdı. Defnolunurken kabri yanında durup, mübarek gözlerinden yaşlar aktı.
Resulullah Efendimiz, Hazreti Osman’a hitaben;
“Ya Osman, üçüncü bir kızım olsaydı muhakkak ki onu da seninle evlendirirdim” buyurdular.

.

Bir alperen... Cemel Ali Dede

Horasan’dan yollara düşüp gelen ve Anadolu’yu yurt edinen alperenlerden olan Cemel Ali Dede’nin doğum târihi bilinmemektedir. 1274 (H.673) senesinde Konya’da vefât etti. Kabri, Konya’da Meram tarafındadır...
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretlerinin babası Sultânü’l-Ulemâ ile birlikte Konya’ya gelen Cemel Ali Dede, Sultânü’l-Ulemânın sohbetinde bulunup tasavvuf yolunda ilerledi. Selçuklu devri Konya’sının tanınmış kişilerinden oldu. Çevresindeki fakirleri ve düşkünleri gözeten çok cömert bir zat idi...

Ebedî saadetin yollarını anlattı...
Bu mübarek zat, insanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatıp onların dünyâ ve âhirette kurtuluşa ermeleri için gayret etti... Pek çok kimse onun sohbet ve zikir meclislerinde bulunup yüksek derecelere ulaştı. Adına yaptırılan dergâhta ve mescidde ilim ve mârifet incilerini dağıtmakla meşgûl iken Konya’da vefât etti. Meram taraflarında “Dede Bağı” veya “Cemel Ali Bağı” diye anılan yerde defnedildi. Mütevâzı bir üslupla yaptırılmış olan türbesi, kıymetini bilenler tarafından ziyâret edilmektedir...
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretleri, Cemel Ali Dede’nin mescid ve zâviyesinin bulunduğu Dede Bağı adı verilen yere giderdi. Buradaki sohbetlerde sevenlerine ledünnî âlemin sırlarından bahseder, onlara dünyâ ve âhirette Allahü teâlânın ve Resûlünün râzı olacağı işleri yapmalarını tavsiye ederdi...

“Cömertlerin canını kolay alırız”
Rivayet olunur ki, Cemel Ali Dede vefat ederken, çok sevdiği biri ziyaretine gitmiş ve tam sekerat halindeyken; “Ya Rabbi, bu mübarek zat çok cömert idi. Bunun canını kolay al, zahmet çekmesin!” diye dua etmiş.
Mübarek zat gözünü açmış ve;
“Kim bana bu duayı yaptı?” demiş. O kimse;
“Ben ettim” deyince buyurmuş ki:
“Melek-ül mevt dedi ki: Korkma! Biz cömertlerin canını âsân (kolay) alırız...”

.

Bir testiye bir adam!

Erzurumlu İbrahim Hakkı hazretlerini çocukken İsmâil Fakîrullah hazretlerine teslim ederler. İyi bir terbiye alması için çocukluğunun mühim bir devresini Fakîrullah hazretlerinin yanında geçiren İbrahim Hakkı hazretleri, bir gün eline aldığı bir testiyle çeşmeye gider, doldururken oraya gelen bir atlı;
-Çekil bakayım önümden be çocuk! diyerek İbrahim Hakkı’yı azarlayarak atını çeşmeye sürer. O da testisini alıp bir kenara çekilmeye uğraşırken atını mahmuzlayan adam, onu bir köşeye sıkıştırır. Testisini bırakıp kendisini kurtarmak zorunda kalır küçük İbrahim Hakkı... Bu esnada at da üzerine basıp testiyi kırar.

Ağlayarak dergâha gelir
Küçük İbrahim ağlayarak hocasının huzuruna gelir ve durumu anlatır. Hocası sorar:
-Testini kıran atlıya sen bir şey söyledin mi?
-Hayır, der, hiçbir şey söylemedim.
-Çabuk git ve o adama bir-iki laf söyle!
Zavallı İbrahim, gider ve çeşmenin başında atını tımar etmeye başlayan adamın yanına varıp bekler. Fakat bir türlü terbiyesini bozup da; “Benim testimi niye kırdın zâlim adam” diyemez.
Dönüp geldiğinde hocası Fakîrullah hazretleri sorar:
-Ona bir şeyler söyleyebildin mi evladım?
-Söyleyemedim efendim; niyetlendim, lâkin bir türlü ağır bir söz sarf edemedim! Hocası birden celallenir:
-Sana diyorum İbrahim! Çabuk git ve o adama bir şeyler söyle! Yoksa sonu felâket olacak!..

“Allahü teâlâ cezâlandırdı!”
İbrahim Hakkı bu defa kararlı olarak koşup çeşmenin başına gelir. Bir de bakar ki, testisini kıran adam, atının tekmeleriyle çeşmenin su dolu oluğuna yuvarlamış ve ölmüştür! Koşarak gelip, hocası İsmâil Fakîrullah hazretlerine bu vahim vaziyeti anlatır. Hocası bu hâle üzülür:
-Vah vah! Bir testiye bir adam! Üzüldüm buna doğrusu! der. Huzurundakiler bundan bir şey anlamadıklarını söyleyince, büyük velî şöyle îzah eder:
“O adam, İbrahim Hakkı’ya zulmetti. Zulme uğrayan da tek kelimeyle olsun mukabelede bulunmadı, zâlimi Allah’a havâle etti. Allahü teâlâ da onu cezâlandırdı. Şayet İbrahim Hakkı da onun zulmüne karşılık verip, ona bir şeyler söyleseydi, ödeşeceklerdi. Fakat İbrahim, büsbütün mazlum oldu. Bense ödeştirmek için uğraşıyordum, maalesef muvaffak olamadım!”

.

Abdülmü'min bin Abdülhak el-Bağdadî

Abdülmü’min bin Abdülhak el-Bağdadî, Irak evliyasındandır. Doğum ve vefat tarihleri hakkında bir bilgi yoktur. Bağdad’da Müslümanlara sohbet ederdi. Buyurdu ki:
“Havf, Allahü teâlânın azâbından korkmak ve recâ, Allahü teâlânın rahmetinden ümitli olmak, bir kuşun iki kanadı gibidir. İkisi birden bulunursa, hem kuş, hem de uçuş düzgün ve mükemmel olur. Kanatların birisi bulunmazsa, kuş da, uçuş da noksan olur. Kanatlarının ikisi de bulunmazsa kuş ölüme terk edilmiştir.”

Allah korkusunun alâmeti!
“Bir kimsenin Allahü teâlâdan korkmasının hakîkî olduğunun alâmeti, Allahü teâlâdan başka hiçbir şeyden korkmamasıdır.”
Tövbe husûsunda da şöyle buyurdu:
“Tövbe; pişmanlık ve günahı bırakmaktır.”
“Affa, mağfirete, müsâmahaya kavuşurum diyerek, günahlardan tövbe etmeyi terk etmek, o günahı işlemekten daha beterdir. Tövbe ve pişmanlıkta Allahü teâlânın hoşnutluğu vardır.”
“Tefekkür nedir?” diye soran birisine ise;
“Tefekkür dört türlü olur: Allahü teâlânın mahlûklarındaki güzel sanatları, faydaları düşünmek, O’na inanmaya ve sevmeye sebeb olur. O’nun vadettiği sevapları düşünmek, ibâdet yapmaya sebeb olur. O’nun haber verdiği azapları düşünmek, O’ndan korkmaya, kimseye kötülük yapmamaya sebeb olur. O’nun nîmetlerine, ihsânlarına karşılık, nefsine uyarak günah işlediğini, gaflet içinde yaşadığını düşünmek, Allah’tan hayâ etmeye, utanmaya sebeb olur” diye cevap verdi.
Sabır husûsunda buyurdu ki: “Sıkıntılara sabretmeyen kimsede rızâ yoktur. Nîmetlere şükretmeyen kimsede kemâl yoktur. Allahü teâlâya yemîn ederim ki, ârifler, Allahü teâlâya muhabbet, O’nun takdirine rızâ ve O’nun nîmetlerine şükür ederek vâsıl olmuşlardır.”

“Yâ Rabbi! Maksadım sensin”
Abdülmü’min bin Abdülhak el-Bağdadî hazretlerinin, vefatı anındaki son sözleri şunlar oldu:
“Yâ Rabbi! Maksadım sensin. Hakkındaki zannını iyi yaptım. Çünki (Kulum beni nasıl umarsa onu öyle karşılarım) buyurdun. Senin hakkındaki zannım iyidir. Yâ Rabbi! Günahlarımı affet. Kusurlarımı bağışla. İbadetlerimdeki kusurlarımı afv ve mağfiret eyle.”

.

Abdülmüheymin Hadramî

Abdülmüheymin Hadramî, Kuzey Afrika evliyasındandır. 1348 (H. 479) senesinde Tunus’un Zellac kasabasında vefat etti. Kıymetli nasihatleri vardır. İşte onlardan birkaç damla...
Abdülmüheymin Hadramî hazretleri buyurdu ki:
“Bir kulun, Allahü teâlânın beğendiği işleri kolayca yapabilmesi, sünnete göre hareket etmesi, sâlih kimseleri sevmesi, eş-dost ile güzel geçinmesi, Allah rızâsı için insanlara iyilik yapması, Müslümanların işini görmesi ve vakitlerini Allahü teâlânın dînine hizmetle geçirmesi, saâdet alâmetlerindendir.”

“İşin aslından habersizdirler”
“İnsanların çoğunun gafil dolaştıklarını gördüm. Bu yolda dayandıkları şey, bir zan ve tahminden ibârettir. Durumları bu iken, hakîkat üzere olduklarını anlatır ve kendilerine göre mükâşefeden (keşiften) bahsederler. Ne var ki, işin aslından habersizdirler.”
“Bir kulun ereceği saâdet, emredilen ibâdetleri ve tâatleri kolayca yapmasıdır. Bütün işlerinde sünnet üzere yürümeyi başarmasıdır. Sâlih kullara karşı içten sevgi beslemesi, hangi işte olursa olsun, ahlâkını değiştirmemesidir.”
“Bedbaht kişi, unutulmuş günahlarını açığa vuran kimsedir.”
“Ârif; tamamiyle gönlünü Allahü teâlâya, vücûdunu halka hizmete veren kişidir.”
“Allahü teâlâya ulaşan en emin yol; bütün iş, hareket ve ibâdetlerde Peygamber efendimizin sünnetine tâbi olmaktır.”
“Peygamber efendimizin sünnetine tâbi olmak, bid’atlerden kaçmak, İslâm âlimlerinin gittiği yoldan gitmekle olur.”
“Kişinin saâdetinin ve ibâdetlerin ona kolay gelmesinin alâmeti, bütün işlerinde sünnete uymak, sâlihlerle sohbet etmek, dostlarına karşı güzel ahlâklı olmak, ilâhî mârifet ve insanlara muhabbet ile bezenmek ve vakitlerini değerlendirmektir.”

“Senden rızanı istiyorum...”
Abdülmüheymin Hadramî, hasta idi. Son anlarını yaşıyordu. Ellerini açtı ve şöyle dua etti:
“Yâ Rabbi! (Gökyüzünde ve yeryüzünde kim varsa O’ndan ister. O her gün yaratmaktadır) buyurmaktasın. Bu sözünün hürmetine Senden rızanı istiyorum...”
Bunlar o mübareğin son sözleri oldu...

.

Anne duası ve Hazreti Alkame

Asr-ı saadette Alkame isminde gayretli çalışkan ve cömert bir genç vardı. Hastalandı ve rahatsızlığı şiddetlendi. Hanımı vaziyeti Resul-i Ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimize bildirdi:
“Ya Resûlallah, kocam çok hasta, ölüm halinde” dedi.
Resulullah efendimiz, vaziyeti öğrenmek için; Hazreti Ali, Selman-ı Farisi, Bilal-i Habeşî ve Ammar bin Yasir’i (radıyallahü anhüm) Alkame’nin evine gönderdi... Gittiler, Alkame ağır hasta idi. Lâ ilâhe illallah, Muhammedün Resûlullah demesini söylediler. Bir türlü söyleyemedi. Üzüldüler.

“Oğlum beni hep tersliyor!”
Vaziyeti bildirmesi için Bilal radıyallahü anhı Resulullah efendimize gönderdiler. Resul-i Ekrem efendimiz ana ve babasının hayatta olup olmadıklarını sordu. Babasının öldüğünü, ihtiyar anasının hayatta olduğunu öğrendiler.
Resulullah efendimiz, oğlu ile aralarının nasıl olduğunu sordurduğunda, ihtiyar kadın:
“O hep hanımını dinliyor, beni tersliyor, hiçbir isteğimi yerine getirmiyor” cevabını verdi.
Resul-i Ekrem, Bilal-i Habeşî radıyallahü anha:
“Git bir yığın odun topla, onu ateşte yakalım” buyurdu.
Bu sözleri duyan Alkame’nin annesi:
“Ya Resûlallah! O benim oğlum ve gönlümün meyvesidir. Onu benim gözlerimin önünde yakacak mısın? Buna yüreğim nasıl dayanır” dedi. Resulullah efendimiz şöyle buyurdu:
“Ey Alkame’nin annesi, Allah’ın azabı daha şiddetli ve daha devamlıdır. Sen içinden Allah’ın onu mağfiret etmesini diliyorsun. O halde ona kırgın olmadığını açıkla. Hakkını helal et. Varlığım Kudret elinde olan Allah’a yeminle söylerim ki, sen ona kırgın oldukça, onun ne namazı, ne orucu ne de diğer iyilikleri kendisine fayda vermez.”

“Ona hakkımı helal ettim”
Alkame’nin annesi ellerini açtı ve:
“Ya Resulallah! Ben oğlum Alkame’den razıyım, haklarımı ona helal ettim” dedi.
Resul-i Ekrem efendimiz:
“Ya Bilal! Git bak, Alkame Lâ ilahe illallah diyebiliyor mu?” buyurdu.
Bilal-i Habeşî hazretleri hemen gitti. Alkame’nin evine vardı. Daha kapıdan girerken onun, Lâ ilahe illallah Muhammedün Resulullah demekte olduğunu işitti.
Alkame radıyallahü anh o gün vefat etti... Yıkandı, kefenlendi. Resul-i Ekrem efendimiz namazını kıldırdı ve defnetti..

.

Bir garip derviş ve Abdullah-ı Ensârî

Abdullah-ı Ensârî, 1005 (H.396)’te Herat’ta doğdu, 1088 (H.481) senesinde aynı yerde vefat etti. Evliyânın meşhûrlarından ve Hanbelî mezhebinin büyük fıkıh âlimlerindendir. Nesebi, Hâlid bin Zeyd Ebû Eyyûb-i Ensârî’ye dayanır. Bu sebeple “Ensârî” nisbesiyle tanınmıştır. Hadîs ilminde yüksek derecede âlim idi. Üç yüz binden ziyâde hadîs-i şerîf ezberlemiştir. Ayrıca tefsîr, fıkıh, kelâm, târih, neseb ve diğer ilimlerde âlim idi. Bu mübarek zat, bir gün kendi yaşadığı bir hadiseyi şöyle anlatmıştır:

“Yarın vefât edeceğim!..”
Bir zaman bir arkadaş ile Basra’ya gittim. Altı gün geçtiği hâlde, hiçbir şey yemedik. Yedinci gün bir kimse gelip bize birer altın hediyye etti. Ben de o altını arkadaşıma verdim. Gidip yiyecek bir şeyler getirdi. Berâberce yedik. Sonra yolumuza devâm ettik. Deniz kıyısına geldik. Kalan bir altını gemiciye verip gemiye bindik. Gemide, köşede kendi hâlinde oturan biri vardı. Namaz vakitlerinde kalkar, namazdan sonra tekrar kendi hâlinde oturmaya devâm ederdi. Kendisine yaklaşıp, bir ihtiyâcı olursa yardımcı olabileceğimizi söyledik. “Olduğu zaman söylerim” dedi. Bir gün bize; “Ben, yarın öğle namazından sonra vefât edeceğim. Gemiciye, sizi sâhile çıkarmasını söyleyiniz. Elbiselerimden bir şey isterse veriniz. Dışarı çıktığınız zaman bir orman görürsünüz. Orada, büyük bir ağacın altında, benim kefenlenme ve defin işlerim için her şeyi hazırlanmış bulursunuz. İşlerimi tamamlayıp, beni oraya defnediniz. Benim bu yamalı elbisemi de kaybetmeyiniz. Hille’ye gittiğiniz zaman, zarîf bir genç, sizden bu yamalı elbiseyi ister. Ona veriniz” dedi.

“Bu olanlar nedir?”
Hakîkaten de ertesi günü öğle namazından sonra vefât etti. Bundan sonra biz dediklerini aynen yaptık. Her şey tam anlattığı gibi oluyordu. Hille’ye vardığımızda, târif ettiği genç karşımıza çıkıp; “Emâneti veriniz” dedi. Biz, yanımızdaki emâneti kendisine teslim ettik ve; “Allah rızâsı için bize izâh eder misin? O zât kimdi? Sen kimsin? Bu olanlar nedir?” dedik. “O bir derviş idi. Mirâs bırakacak bir malı vardı. Kendisine bir vâris taleb etti. Beni gösterdiler. Siz, biraz bekleyin. Ben hemen geliyorum” dedi. Gidip biraz sonra geldi. Kendi elbiselerini çıkarmış bizim getirdiğimiz elbiseleri giymiş idi. Kendi elbiselerini bize verip; “Bunlar sizindir” dedi ve gitti...

Mâlikî fıkıh âlimi Ziyâeddîn Halîl Cündî

Ziyâeddîn Halîl Cündî, Mısır’ın Mâlikî mezhebi fıkıh âlimi ve velîlerindendir. Doğum târihi ve yeri belli değildir. Küçük yaştan îtibâren, İmâm-ı Şâfiî, Ahmed-i Bedevî, Seyyidet Nefîse ve Şerâfeddîn Kürdî’den sonra Mısır’da yetişen evliyânın en büyüğü olan Abdullah Menûfî’nin terbiyesine verildi. Kâhire, Mekke ve Medîne gibi zamânın belli başlı ilim merkezlerindeki âlimlerden ilim öğrendi. Hadîs-i şerîf ilminde, fıkıh bilgilerinde âlim oldu. Tasavvufta yüksek derecelere kavuştu. Mâlikî mezhebine göre fetvâ verdi. Pekçok talebe yetiştirip, faydalı eserler yazdı. İbn-i Mezrûk, Tâcüddîn İshâkî gibi âlimler talebelerinden idi...

Ona en münâsip işçi benim”
Halîl Cündî hazretleri, lüzumsuz işlerle uğraşmaz, ibâdet ve ilimden başka şeyle meşgûl olmazdı. Yirmi sene Kâhire’de kaldı. Çok meşhûr olan Nil Nehri ve kıyılarını görmek için gittiği görülmedi. Müderrislik yaptığı sıralarda, bir gün hocası Abdullah Menûfî’nin ziyâretine gitti. Evinde bulamadı. Evin helâsında bir ârıza olduğunu, tâmir için işçi aramaya gittiğini söylediler. O da tereddüd etmeden; “Ona en münâsip işçi benim” deyip, helâyı temizlemeye başladı. Çevredeki insanlar başına toplanıp, böyle namlı ve şanlı bir kimsenin helâ temizliği yapmasını hayretle seyrediyorlardı. Bu sırada Abdullah Menûfî hazretleri geldi. Onu gördü. Çevredekilere; “Bu kim?” diye sordu. Onlar da; “Halîl!” diye cevap verdiler. O zaman, Mısır’ın en büyük beş evliyâsından beşincisi olduğu bildirilen Abdullah Menûfî hazretleri, öyle bir duâ etti ki, Halîl Cündî, bu duânın bereketiyle bir anda pek yüksek derecelere kavuştu. Allahü teâlâ ömrüne bereket ihsân etti ve İslâm dînine çok hizmetleri oldu...

Artık son anlarını yaşıyordu...
Halîl Cündî hazretleri vefat edeceği zaman buyurdu ki: “Velî olgunlaşınca kendisine Allahü teâlâ tarafından çeşitli şekillerde görünme kuvveti verilir. Bu da olmayacak bir şey değildir. Çünkü, başka başka görünen şekiller rûhâniyettir. Bedeni, cismi görünmemektedir. Rûhlar, madde değildirler, boşlukta yer kaplamazlar.
Allahü teâlâ, evliyânın rûhlarına öyle bir kuvvet verir ki, çeşitli şekillerde görünebilirler. Bedenleri mezardan çıkmaz. Rûhları şekil alıp görünürler.

.

Şâfiî fıkıh âlimi Zekeriyyâ Ensârî

Küçük yaştayken babası vefât eden Zekeriyyâ Ensârî, ilim öğrenmeye başladı. Doğum yeri olan Senîke’ye Rebî bin Abdullah isminde bir âlim gelmişti. Rebî bin Abdullah, kendisine yardım edilmesini isteyen bir kadın gördü. Kadının kocası ölmüş, çocuğu yetim kalmıştı. Şehrin vâlisi çocuğu saka kuşu avlamaya gönderiyordu...

Oğlu için çırpınan bir anne!..
Rebî bin Abdullah çocuğu ve kadını yanına çağırıp, kadına; “Eğer oğlunun böyle durumlara düşmekten kurtulmasını istiyorsan, oğlunu bırak Câmi-ül-Ezher’de okusun, ilimle meşgûl olsun” dedi. Oğlunun bu durumdan kurtulması için can atan kadın, onu Rebî bin Abdullah’a teslim etti. Rebî bin Abdullah küçük yaşta olan Zekeriyyâ Ensârî’yi alıp Câmi-ül-Ezher’e götürdü. Kısa zamanda Kur’ân-ı kerîmin tamâmını ezberleyen Zekeriyyâ Ensârî, zamanının büyük âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. Onların sohbetlerinde bulunup tasavvuf yolunda ilerledi. İlmi ve güzel ahlâkıyla insanlara ışık oldu. İnsanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatıp onların dünyâda ve âhirette saâdete, kurtuluşa kavuşmaları için çalışan Zekeriyyâ Ensârî hazretleri, herkesle iyi geçinip hizmet etti. Pek çok talebe yetiştirdi.
Zekeriyyâ Ensârî’nin vefatına yakın okuduğu şiirinin tercümesi şöyledir:
“İlâhî! Günahım çok. Senin kapından başka gidecek kapım yok.
İlâhî! Ben günahkâr kulunum, ne ilmim var, ne amelim. Senden başka yardımcım yok.
İlâhî! Hatâlarımı azaltmam için bana yardım eyle.
İlâhî! Ben hatâ ve kusurlarımdan dolayı senden çok hayâ ediyorum.
İlâhî! Günahlarım yedi deryâ gibi pekçoktur. Fakat senin affın yanında onlar azıcık bir damla gibi kalır.
İlâhî! Eğer senin affının genişliğine ve kerîm olduğuna dâir ümîdim olmasaydı, benden meydana gelen hiçbir hatâya sabır ve tahammül edemezdim.
İlâhî, Hâşimî kabîlesinden olan habîbin Muhammed aleyhisselâmın hürmeti için, beni azâbından kurtar! Çünkü ben senin azâbından çok korkuyorum.
Lütfunla ve güzel affınla bana muâmele eyle. Son nefeste bana lütuf ve ihsân eyle...”

.

Kendine has bir şair Yahya Kemal

Yahya Kemal Beyatlı, 1884 yılında Üsküp’te doğdu. Asıl adı Ahmed Agâh’tır. İlköğrenimini Üsküp’te gördü. İstanbul Vefa Lisesi mezunudur. Başlangıçta Sultan II. Abdülhamid yönetimine karşı muhaliflerin safında yer alarak Paris’e kaçtı. Fransa’da Siyasal Bilgiler okurken hocası Albert Sorrel’in etkisinde kalarak düşüncelerinde değişmeler oldu...

Fransızlardan etkilendi
Fransa’da dokuz yıl kalan Beyatlı, Fransız edebiyatını ve edebiyatçılarını yakından tanıma imkânı buldu. Onlardan etkilendi. Arapça ve Farsça’sını geliştirdi. Divan şiiri üzerinde yoğunlaştı. 1913 yılında İstanbul’a döndü. Darüşşafaka, Medresetü’l-Vâizin ve Darülfünûn’da Tarih ve Edebiyat dersleri okuttu. Gazete ve dergilerde yazılar yazdı. Lozan Konferansı’na katıldı. 1923’te Urfa Milletvekili seçildi. Çeşitli ülkelerde diplomatik görevler alarak Türkiye’yi temsil etti. Yozgat, Tekirdağ ve İstanbul Milletvekilliği de yapan Yahya Kemal, Pakistan Büyükelçiliği görevinde iken emekli oldu (1949) ve yurda döndü.
Yahya Kemal Beyatlı, tedavi için Paris’e gitti. Bir yıl sonra da öldü. (1 Kasım 1958)
Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin en büyük temsilcilerinden biridir. Aruzla yazdı. Klasik şiirimizin temel özelliklerine bağlı kalarak, kendine özgü bir şair oldu. Sanatta ve edebiyatta millî ve manevî değerlere bağlı kaldı.
Bazı edebiyatçılar onu Necip Fazıl Kısakürek’ten sonra şiiri en rahat söyleyen, hecelerde zorlanmayan bir şair olarak tanımlamaktadırlar. Edebiyat dünyasında Tevfik Fikret’le yaptığı “kalem kavgası” önemli yer tutar...

“Ölmek kaderde var...”
Yahya Kemal Beyatlı, şiirde mükemmelliği aradığı için olsa gerek, yaşadığı sürece şiirlerini kitap hâline getirmemiş; ancak ölümünden sonra kurulan Yahya Kemal Enstitüsü’nün yardımı ile şiirleri kitap halinde basılmış; bir çoğu da ünlü bestekârlar tarafından bestelenmiştir.
Yahya Kemal Beyatlı, ölümünden kısa bir süre önce “Ölmek kaderde var; yaşayıp köhnemek hazin/Buna bir çare yok mudur ya Rabbelâlemin? beyitini söylemiş ve son nefesini vermeden önce de şu mısrayı okumuştur:
“Allahadır tefekkürümüz, itikadımız.”

.

Mezarının başında ölümü bekleyen zat!

Veysel Karânî hazretleri, Peygamber efendimizin sağlığında Müslüman oldu. Fakat görmediği için Sahâbî olamadı. Peygamber efendimiz zamânında Medîne’ye gelmedi. Tâbiînin büyüklerinden olduğu hadîs-i şerîfte bildirildi. Hazret-i Ömer’in halîfeliği sırasında Medîne’ye geldi. Çok alâka ve hürmet gördü. Önceleri kendi memleketi Yemen’de yaşadı. Sonra Basra’ya gitti.

Her hâli insanlara ibret oldu
Veysel Karânî hazretleri, Yemen’de iken deve güder, geçimini onunla temin ederdi. Geçimi, yaşaması pek sâdeydi. Hasta, âmâ ve ihtiyar annesinden başka kimsesi yoktu. Güttüğü develer için belli bir ücret istemez, ne verirlerse kabul ederdi. Fakir olanlardan hiç ücret almazdı. Aldığının yarısını sadaka olarak fakirlere dağıtır, kalanını da kendi ihtiyaçlarına ve annesine harcardı.
Müslüman olduktan sonra bütün ömrü boyunca sevgili Peygamberimizin aşkı ile yanıp tutuştu. Bir an bile Rabbini unutmadı. Kulluğunda o dereceye yükseldi ki, her hâli, her hareketi ve her sözü insanlara ibret ve nasîhat oldu. Kimseden incinmemiş ve kimseyi incitmemiştir. Onun en önemli vasfı; Peygamber efendimize olan aşkı, ibâdete canla başla devâmı ve annesine saygısıdır...

Annesi izin vermeyince!..
Annesine çok hizmet edip, hayır duâsını aldı. Resûlullah efendimizi görmeyi çok arzu ediyordu. Defâlarca Peygamber efendimizi görmek için annesinden izin istedi. Annesi, kendisine bakacak kimsesi olmadığı için izin vermedi...
***
Veysel Karânî hazretlerine; “Şuracıkta bir adam var. Otuz senedir, bir mezar kazdı, kefenini giydi, o kabrin başında oturmuş ağlar, gecesi gündüzü yok” dediler. “Beni oraya götürün” buyurdu. Veysel Karânî’yi onun yanına götürdüler. Sararmış, zayıflamış, kurumuş, gözleri ağlamaktan çukurlaşmış halde idi. “Ey kişi, bu kabir ve kefen, seni otuz senedir, Allahü tealadan alıkoydu. Sen Allahü tealayı düşünecek, zikredecek yerde, hep kefeni ve kabri düşündün” buyurdu.
O kişi, onun nûruyla o tehlikeyi kendinde gördü. Feryâd ederek o kabre düşüp can verdi...

.

Hazreti Üftade'nin torunu Kutub İbrahim Efendi

Kutub İbrahim Efendi, Aziz Mahmud Hüdayi’nin şeyhi Üftade hazretlerinin torunudur. Aziz Mahmud Hüdayi Dergâhı’nda yetişmiş, Hüdayi hazretlerinden hilafet alarak Bursa’ya dönmüştür. Burada dedesi Üftade hazretlerinin zaviyesinde elli sene talebe yetiştirmekle meşgul olmuştur.

İki yaşında yetim kaldı...
İki yaşında iken yetim kalan İbrahim, eniştesi Şah Muhammed Efendi’nin himayesinde büyümüştü. İbrahim Efendi, eniştesinin yanında on sekiz yaşına kadar devrinin resmi ilimlerini tahsil etti. Daha sonra Aziz Mahmud Hüdayi’nin arzusu üzerine İstanbul’a gelerek, Hüdayi hazretlerinin yanında dört yıl riyazet ve mücahedeye devam edip seyr ü sülûkunu tamamladı ve halifesi oldu.
Üftade hazretlerinin talebesi Hüdayi’den hilafet alarak Bursa’ya dönen Halil İbrahim Efendi’nin halk arasında “Kutub” namıyla şöhret bulması, O’nun kemalat ve faziletine delil olarak gösterilmektedir. Mısri Dergahı Şeyhi Mehmed Şemseddin Efendi “Ruhaniyetlerinden istimdad edenler, emeline nail olur” diyerek bunu teyit eder...

Mehmed Han duasını aldı
Halil İbrahim, aynı zamanda şairdir. “Sadık” mahlasıyla şiirler yazmıştır. Halifelerinden Akbaba İmam Mehmed Zaifi, kendisinin birçok güftesini bestelemiştir. “Anlar bizi” kafiyeli şiiri de Niyazi Mısri tarafından tahmis edilmiştir. Bu zat Kutub İbrahim Efendi’ye gayet derin bir hürmet duyar, huzurunda ayakta bekler ve “teberrüken” hizmetinde bulunurdu.
Sultan IV. Mehmed Han 1069 (1658) tarihinde Bursa’ya gelerek Halil İbrahim hazretlerini ziyaret etmiş ve duasını almıştır.

Türbenin dışına defnedildi
Kutub İbrahim Efendi, vefatı yaklaştığında, etrafındakilere şöyle buyurdu:
-Ben vefat edince, naaşımı türbeye defnetmeyin. Dedemin huzurunda cesedimin dahi ayak uzatması, ruhumu rahatsız eder!..
29 Ekim 1678’de vefat eden Kutup İbrahim Efendiyi, bu vasiyeti gereği, dedesinin türbesinin dışına defnetmişlerdir.

.

Mecûsînin yaptırdığı köprünün değeri!..

Büyük velî Ferîdüddin Attâr hazretleri şöyle bir hadise nakleder: Vaktiyle bir Mecûsî vardı. Bu adam Mecusîlikte oldukça gayretliydi. İnancında büyük bir taassuba sahipti. Yolculara hizmet etmeyi çok severdi. Bir gün onlar için bir köprü yaptırdı. Sultan Mahmud, bir yolculuktan dönerken yol üstündeki o güzelim köprüyü gördü. Köprü, hem bir şaheserdi hem de tam yerindeydi.
“Bu büyük bir hayır!” dedi. “Acaba böyle bir köprüyü kim yaptırdı?”
Maiyetindekiler “Bir Mecûsî yaptırdı” dediler.

“Sana ne faydası olacak?”
Padişah, köprüyü yaptıran kişiyi görmek istedi ve huzuruna çağırttı. Mecûsî gelince;
-Sen sanırım iman ehline düşmansın. Gel bu köprüyü bana sat! Onun için ne kadar altın sarf ettiysen hepsini benden al! Çünkü sen bir Mecûsî’sin. Kalbinde hamd ve minnet yok. İnandığın gerçek bir din olmadıkça bu köprünün ne faydası olacak sana? Verdiğim parayı kabul etmezsen, benim elimden kurtulamazsın, dedi.
Mecûsî dedi ki:
-Beni paramparça etseniz bile bu köprüyü ne satarım, ne de karşılığında para alırım. Ben bu köprüyü inancım uğruna yaptırdım!
Bunun üzerine padişah onu hapse attırdı. Zindanda ona ne ekmek verdirdi, ne su... Sonunda Mecûsî pes etti. Bunu duyan padişah “Hemen yanıma gel! Köprüye tam bir değer biçmesi için bir de yanında üstat birini getir!” diye haber saldı.

Orada canına kıydı!
Padişah çok sevinçliydi. Maiyetiyle köprüye gitti. Padişah oraya varınca Mecûsî, köprünün üstünde durdu. Dedi ki:
-Padişahım, şimdi bu köprünün değerini sen, benden iste bakayım! Kendimi bu köprüden atarak helak edeyim de öbür köprüde karşılığını sana vereyim. Ey yüce padişah, bak da gör! İşte köprünün değeri!..
Bu sözleri söyler söylemez kendisini suya attı. Su onu aldı, götürdü. Mecûsî, canına kıydı da dinine kıymadı. Çünkü maksadı dindi, ötesine aldırış bile etmedi.
Bu kıssa, ibret alana faydalı olur, masal sanana ise masal gibi olur..

İngiliz subayın ibretlik sonu!..

Hindistan’da hüküm süren Müslüman Gürganiye Devleti, 1700 senesinden itibaren zayıflamaya başladı. Bilhassa bu tarihlerde Hindistan’da ticari koloniler kuran İngilizler, 1800’lerden itibaren Gürganiye Devletine hakim olmaya başladılar. 1837’de Gürganiye devletinin son hükümdarı tahta çıktı. İkinci Bahadır Şah, bu tarihte, resmen sözde hükümdar ilan edildi. 1857’de büyük bir ayaklanmada bulunan İkinci Bahadır Şah, bu hareketi ile, para kestirmeye ve hutbe okutmaya muvaffak oldu. Ancak İngilizler, bu duruma şiddetle tepki gösterdiler. İngiliz ordusu, Delhi’yi Babürlülerin elinden aldı...

Bu nasıl bir zulümdür?..
İngilizler, Delhi’de evleri, dükkânları basıp, malları, paraları yağma ettiler. Kadınları, çocukları dahi kılıçtan geçirdiler. Hümayun Şahın türbesine sığınmış olan yaşlı Şah’ı, çoluk-çocukları ile, elleri bağlı olarak, kale tarafına götürdüler. Patrik Hudson, Şah’ın üç oğlunu şehid etti. Cesetlerini kale kapısına astırdı. Sonra, başlarını suda kaynatıp Şah’a ve zevcesine çorba olarak gönderdi. Çok aç olduklarından, hemen ağızlarına koydular, fakat çiğneyemediler, yutamadılar. Ne eti olduğunu bilmedikleri halde, çıkarıp attılar...
Sonra, Sultanı, zevcesini ve diğer yakınlarını, Rangon şehrine sürüp hapsettiler. Sultan, 1862’de zindanda vefat etti. Delhi’de 3000 Müslümanı kurşunlayarak, 27.000 kişiyi de keserek şehid ettiler. Eşi bulunmayan, kıymet biçilmeyen ziynet eşyalarını gemilere doldurup, Londra’ya götürdüler...

Kıvrana kıvrana öldü!..
1857 senesinde Hindistan’da ayaklanma yatıştıktan sonra Kalyâr’da bulunan bir İngiliz subayı Alâeddîn Sâbir hazretlerinin dergâhına geldi. Yanında adamları ve polisler vardı. Ayakkabılarıyla dergâha girmek istedi. Hizmetçi Mansab Ali Han kendisini durdurarak;
“Burası Alâeddîn-i Sâbir hazretlerinin kabridir. Lütfen ayakkabılarınızı çıkarın” dedi. İngiliz subayı öfkesinden deliye döndü! Bütün hizmetçileri ve ziyâretçileri yakalamaları için adamlarına emir verdi. Hepsini isyân etmekle ithâm etti. Hizmetçilerden bâzıları Sâbir hazretlerinin kabrine gelip, İngiliz subayını şikâyet ettiler. Aynı anda İngiliz subayı, mîdesini tutarak inlemeye başladı ve bir müddet sonra da kıvrana kıvrana öldü!

.

Hazreti Ali'nin sırdaşı Kümeyl bin Ziyâd

Kümeyl bin Ziyâd el-Nehai, bâtın sırlarının ve velayet ışığının kaynağı olan büyük bir zattır. Hazreti Ali Medine’de bir medrese kurdu. Sarf ve Nahv öğretilmesini Ebu Esved ed-Düeli’ye, Kıraat öğretme işini Abdurrahman es-Sülemi’ye, Tabiî ilimler konusunda öğretmenlik görevini de Kümeyl bin Ziyâd’a verdi.
Hazreti Ali bir gün sırdaşı Kümeyl bin Ziyâd’ın elini tutup şehrin dışına çıkardılar. Sahraya varınca bir ah çektiler de buyurdular ki:

“Bu gönüller birer kaptır!”
“Ey Kümeyl, bu gönüller birer kaptır; en hayırlı kap da içindekini en iyi koruyandır. Benden duyduğun sözü aklında tut!
İlim maldan hayırlıdır; ilim seni korur, sense malı korursun. Mal, vermekle azalır, ilim öğretmekle çoğalır. Mal sâhipleri malın zevâliyle zevâl bulup giderler.
Ey Kümeyl, bilgiyi elde etmek, âdetâ dindir ki Allahü tealaya onunla yol bulunur. İnsan, yaşarken onunla tâat elde eder; ölümünden sonra da iyilikle, hayırla anılır. İlim hâkimdir, malsa hüküm altındadır, mağluptur.
Ey Kümeyl, malları hazînelerde biriktirenler, diriyken ölmüşlerdir; âlimlerse dünyâ durdukça yaşarlar. Kendileri ahirete gitmişlerdir, fakat eserleri mevcuttur. (Göğüslerine işâretle) Burada öylesine derin, öylesine geniş bir bilgi var ki ne olurdu, bunu anlayabilecek biri bulunsaydı. Evet, anlayan birini buluyorum, fakat ondan emin değilim; din hükümlerini dünyâya âlet edebilir; Allah’ın nimetleriyle Allah’ın kullarına, Allah’ın delilleriyle Allah’ın dostlarına karşı üstünlük dâvâsına girişebilir. İşte ilim, ilim ehlinin ölümüyle böylece ölür gider...”
Bir gün Haccâc-ı zâlim, Kümeyl bin Ziyâd radıyallahü anhı çağırdı. Kümeyl ondan kaçtı. Haccâc-ı zâlim, Kümeyl’in akrabalarının vazîfelerine son verdi. Kümeyl bunu işitti ve dedi ki: “Ben zâten yaşlandım. Benim sebebim ile kavmimin mahrûm olması lâyık değildir...”

“İsterim ki, seni öldüreyim!”
Bu düşüncelerle Haccâc’ın yanına vardı. Haccâc ona dedi ki:
-İsterim ki, seni öldüreyim! Kümeyl şöyle cevap verdi:
-Benim ömrüm az kalmıştır. Ne diler isen onu yap. Bizim vademiz yakındır. Benim ölümümden sonra hesâb vereceksin. Bana emîr-ül mü’minîn Alî “kerremallahü vecheh” haber vermiştir ki; “Seni Haccâc öldürse gerektir.”
Gerçekten de ölümü Haccâc-ı zâlimin eliyle oldu...

.

Ali bin Heytî'nin salih arkadaşı!

Irak evliyâsından Ali bin Heytî hazretleri, 1168 (H.564) senesinde Rezirân’da vefât ettiğinde yüz yaşını geçmişti. Küçük yaşta ilim öğrenmeye başlayan Ali bin Heytî, Allahü teâlânın ihsânlarına kavuştu. Tâc-ül-Ârifîn Ebü’l-Vefâ hazretlerinin talebesidir. Hocası, onu diğer talebelerinden önde tutar, üstünlüğünü bizzât kendisi söyler ve çok överdi.
Ali bin Heytî çok talebe yetiştirdi. Âlimler huzûruna gelir, ona talebe olmakla şereflenir, pek büyük makamlara kavuşurlardı. Allahü teâlâ insanların gönüllerine onun heybeti ve sevgiden doğan korkusunu, kalplerine de sevgisini yerleştirdi. İnsanlara rehber eyledi. Dînin emirlerini yapmak ve yasaklarından kaçmakta çok titiz olup, mütevâzı, alçak gönüllü idi...

Canı taze hurma istedi!
Ali bin Heytî’nin, Reyhâne isminde sâlih bir hizmetçisi vardı. Reyhâne bir gün hastalandı. Hastalığı ağırlaştı. Sekerât hâlinden önce, canının taze hurma istediğini bildirdi. O zaman Rezîrân beldesinde tâze hurma mevsimi değildi. Ali bin Heytî’nin, Ketfân taraflarında Abdüsselâm isminde sâlih bir arkadaşı vardı. Orada, o mevsimde tâze hurma bulunurdu. Ali bin Heytî, Ketfân beldesine doğru dönüp;
“Yâ Abdüsselâm! Bize biraz tâze hurma getir!” buyurdu.
Allahü teâlânın izni ile bu sesi, kilometrelerce uzakta olan Abdüsselâm işitti. Hemen tâze hurma toplayıp, yine Allahü teâlânın yardımı ile bir anda Rezîrân’a Ali bin Heytî’nin yanına geldi. Tâze hurmaları yiyen Reyhâne’ye, Abdüsselâm;
“Yâ Reyhâne! Şu ölüm ânınızda, niçin dünyâya meyledip hurma istediniz? Sabır etseydiniz, pekçok sevaplara kavuşurdunuz” dedi. O da;

“Sen dünyâya meyledeceksin!”
“Ben Ali bin Heytî hazretlerinin yıllarca hizmetiyle şereflendim. Son anda böyle ufak bir istekte bulunmamı çok mu görüyorsunuz? Öyle görüyorum ki, dünyâya asıl sen meyledecek ve Hristiyan olacaksın” dedi ve biraz sonra vefât etti.
Cenâze işlerinden sonra Abdüsselâm Bağdât’a gitmek üzere yola çıktı. Yolda bir Hristiyan kadın gördü. Onunla evlenmek istedi. Kadın Hristiyan olması şartı ile evlenme teklifini kabul edeceğini söyledi. Abdüsselâm, nefsine mağlûb olarak, Hristiyan oldu. Ancak son nefesinde Ali bin Heytî hazretleri imdadına yetişti ve Kelime-i şehâdet getirip Müslüman oldu.

.

İrem Bağları ve Şeddad bin Âd

Hazret-i Muâviye zamanında Abdullah bin Kilâbe adında bir şahsın devesi kaybolmuştu. Abdullah devesini ararken, olağanüstü bir bahçe gördü. Duvarları cevherlerden örülmüştü. Gözlerine ve gördüklerine inanamıyordu. O cevherlerden bir miktar aldı ve Hazret-i Muâviye’ye getirdi. Başından geçenleri de bir bir anlattı...

Cevherleri yaktılar!..
Hazret-i Muâviye, Abdullah’ın getirdiği cevherleri inceledi. Binlerce yılın tozunu toprağını üzerinde taşıyan cevherler işe yaramaz olmuşlardı. Ateşe koydular. Yandıkça misk ve amber kokusu geldi. Bu kokudan anladılar ki, cevherler İrem Bağına aittir. (İrem Bağı, Hûd Aleyhisselâm zamanında Âd Kavminin reisi olan ve Hûd aleyhisselâma inanmayan Şeddâd bin Âd’ın, “Yâ Hûd! Senin ilahın o dünyada yaptığı Cennetle öğünürse, ben de bu dünyada bir cennet yapayım ki, onun Cennetinden daha şâhâne olsun!” diyerek dünya servetini dökerek yaptırdığı bir bahçedir.)
Hazret-i Muâviye derhal Abdullah’ın yanına bir ekip verdi ve tekrar İrem Bağına gönderdi. Ne kadar cevher varsa alıp getirilmesini emretti. Fakat Abdullah ve arkadaşları ne kadar aradılarsa da, İrem Bağını bir daha bulamadılar. Bu sırada Hadramut şehrinin kadısı olan Gufl bin Azle, hazreti Muaviye’ye “Ben babamdan şöyle işittim ki, Hadramut şehrinin gün batısı tarafında bir mağara vardır. O mağaranın kapısı denize açılır. Şeddâd’ın kabri o mağaranın içindedir” dedi. Bu defa bahsedilen mağaraya bir grup gönderildi. Bunlar, mumlar yakarak bu mağaraya girdi. Burada taştan kesilmiş geniş ve yüksek bir ev vardı. Evin içine girdiler. Taştan bir taht üstünde bir adamın yattığını gördüler. Üstüne de altın yaldızlı bezden dikilmiş bir kaftan örtülmüştü. Anladılar ki, burası Şeddad’ın kabriydi. Yanında bir altın levha gördüler. Levhada şunlar yazıyordu:

“Benden ibret alasınız!”
“Ey ömür uzunluğuna mağrur olanlar! Ve ey şevketine ve kuvvetine inananlar! Ve ey mülk çokluğuna ve asker gücüne dayananlar! Bilesiniz ki ben Âd oğlu Şeddâd’ım! Kuvvetime ve malıma dayanırdım. Dünya mülkü benimdir sanırdım. Cihan padişahları benden korkularından emrime boyun eğerlerdi! Hûd aleyhisselâm geldi. Bizi azgınlık içinde buldu. Bizi dinine davet etti. Fakat biz kuvvetimize güvendik de, onun sözüne itibar etmedik. Ona asî olduk. Sonunda gökten bir hışım indi. Ordumu da, beni de helâk etti. Halimi göresiniz. Benden ibret alasınız!

.

Hadis âlimi Yezid-i Rekkaşi

Tabiinden, meşhur hadis âlimi Yezid-i Rekkaşi pek çok hadis-i şerif rivayet etmiştir. Biri şöyledir: “Allahü teala kıyamet günü, kulun yaptığı ve fakat karşılığını dünyadayken göremediği duaları önüne getirerek şöyle buyurur: ‘Kulum falan gün, bana şöyle bir dua yapmıştın da ben o duanın karşılığını bugüne saklamıştım. İşte şu sevap o duanın karşılığıdır.’ Kula bu yoldan o kadar çok sevap verilir ki, ‘keşke dünyadayken hiçbir duamın karşılığı verilmemiş olsaydı’ der.”

Kendilerine melekler gönderir”
Yezid-i Rekkaşi, Enes bin Malik’ten şöyle rivayet eder:
“... Sabah namazını kıldıkları zaman halka halka oturuyorlardı, Kur’anı okurlar ve farzları, sünnetleri öğreniyorlardı, Allah’ı zikrediyorlardı. Atiyye Ebu Said el-Hudri’den rivayet etti, o da Peygamber efendimizin şöyle buyurduğunu rivayet etti: (Hangi kavim sabah namazını kılar sonra namazgahlarında oturup Allah’ın kitabını alıp, ders yaparlarsa Allah kendilerine bağışlama dileyecek melekler gönderir, ta ki başka bir konuşmaya dalıncaya kadar (böyle olur).”
Yine Yezid-i Rekkaşi şu hadis-i şerifi nakletmiştir: “Kul kabre girince kılmış olduğu namazlar sağına, vermiş olduğu sadakalar soluna dikilir. Yapmış olduğu iyilikler onu gölgesi altına alırken, sabır; ona göğüs gererek, diğer korucularına; ‘Eğer onu koruyabilecekseniz mesele yok, eğer koruyamayacaksanız çekilip yerlerinizi bana bırakınız da onu azaptan koruyayım’ der.”

“Gençliğinize aldanmayınız!”
Yezid-i Rekkaşi hazretleri, Enes bin Mâlik’ten “radıyallahü teâlâ anh” şöyle haber verdi:
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: (Ben ümmetimden, Ebû Bekr’in ve Ömer’in muhabbetini, Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah kavli şerîfini istediğim gibi isterim!)
Yezid-i Rekkaşi ölüm döşeğine düşünce ağladı.
“Niye ağlıyorsun?” diye sorulunca da;
“Kaçırdığım gece namazlarına ve gündüz oruçlarına ağlıyorum” dedi ve şöyle devam etti:
“Ey Yezid! Senin yerine, kim namaz kılıp oruç tutacak ve Allah’a yaklaştırıcı ameller işleyecek? Yazıklar olsun size ey dostlarım! Gençliğinize aldanmayınız. Başıma gelenin başınıza da geleceğini görür gibiyim...”

.

Yüz kişiyi öldüren adamın tövbesi!..

Neccâr kabilesinden olan Ebû Saîd el-Hudrî radıyallahü anh, Eshâb-ı kirâmın fakihlerindendir. Resûlullah efendimizden bin yüz yetmiş hadis-i şerif rivâyet etmiştir. Bugün ibretli bir hadiseyi anlatan birini sunmak istiyoruz sizlere. Bu mübarek sahâbi, Peygamber aleyhisselâmdan şöyle naklediyor:
“Sizden önce geçen ümmetler arasında bir adam doksan dokuz kişiyi öldürmüştü. Bu yaptıklarından dolayı tövbesinin mümkün olup olmadığını öğrenmek üzere, yeryüzünün en âliminin kim olduğunu sordu. Kendisine bir rahibin çok bilgili olduğunu söylediler.

Rahibi de öldürdü!..
Adam, o rahibin yanına gelip kendisinin doksan dokuz kişiyi öldürdüğünü ve kendisi için tövbe imkânı olup olmadığını sordu. Rahib:
-Hayır, yoktur, diye cevap verdi. Bu defa, adam o rahibi de öldürdü. Böylece öldürdüklerinin sayısı yüze çıktı...
Sonra yine yeryüzünün en âliminin kim olduğunu sordu. Kendisine âlim olan bir kimseyi haber verdiler. Buradan âlimin yanına geldi ve yüz kişiyi öldürdüğünü, kendisi için tövbe imkânı bulunup bulunmadığını sordu. Âlim adam:
-Evet, vardır. Seninle tövben arasına bir şey giremez, tövben daima makbuldür. Ancak filan beldeye git, orada Allah’a ibadetle meşgul olan bir kısım insanlar vardır. Sen de onlarla beraber Allah’a ibadet etmeye başla ve tekrar kendi memleketine dönme. Zira orası kötü bir yerdir, dedi.
Adam oradan sevinerek ayrıldı. Ancak, yolda giderken ecel yakaladı ve orada ruhunu teslim etti. Bunun üzerine rahmet melekleri ile azab melekleri kendisini almak hususunda ihtilafa düştüler. Rahmet melekleri:
-Bu adam, tövbe etmiş ve Allah’a yönelmiş olarak geldi, dediler.

Rahmet melekleri götürdü...
Azab melekleri ise:
-Bu kimse, ömründe hayır işlememiş birisidir, diye ısrar ettiler...
Bu konuşmalar devam ederken insan suretinde bir melek (Cebrail aleyhisselâm) geldi. Onu aralarında hakem olarak seçtiler. Hakem olan melek:
-Adamın kendi memleketi ile gitmekte olduğu belde arasındaki mesafeyi ölçün. Şu anda bulunduğu yer, bu ikisinin hangisine daha yakın ise, bu o tarafa aittir, dedi.
Melekler ölçtüler ve gitmekte olduğu kasabaya daha yakın olduğu tesbit edildi. Bunun üzerine kendisini rahmet melekleri teslim aldılar.”

.

Tövbe eden genç ve Ebû Türab Nahşebî

Büyük velî Ebû Türab Nahşebi hazretleri, bizzat kendisi, şahit olduğu ibretlik bir hadiseyi şöyle anlatır: Bir gün caddede yürüyordum. Birtakım erkeklerin, bir kadınla münakaşa ettiklerini gördüm. Kadın beni görünce dedi ki:
-Ey Ebâ Türab! Fasık bir oğlum var. Dün gece şarap içmek istedi. Akşamdan sonra, Allahü teâlâ ona bir hastalık gönderdi. Şimdi yatıyor. Ancak oğlumu mahalleden atmak istiyorlar. Ne olur bize yardım edin!

“Hoş geldiniz efendim...”
Kalabalıktan rica ettim, hemen dağıldılar. Sonra gencin evine gittim. Genç beni görür görmez dedi ki:
-Hoş geldiniz yâ Ebâ Türab. Bugün, seher vaktinde; “Yâ Rabbi! Sabahleyin bana Ebû Türab hazretlerini görmeyi ve tövbe-i nasuh etmeyi nasip eyle!” diye dua ettim. Tövbem kabûl olur mu acaba?
-Ey genç! Allahü teâlâ ziyadesi ile tövbeleri kabul edici ve mağfiret edicidir.
Genç, gözyaşları içinde tövbe etti ve ben de oradan ayrıldım. Daha sonra genç, annesine demiş ki:
-Anneciğim sana vasiyetimdir. Beni bu yataktan, mezellet toprağına indir. Anlıyorum ki, benim ölümüm bu hastalıktan olacak.
Annesi, onu yere indirmiş. Genç de şöyle duâ etmiş: “Yâ Rabbi! Dertlilerin dayanağı, muhtaçların sığınağı sensin! Toprakla bir olmuş şu kuluna rahmet et!”
Genç, o gece vefât etmiş. Aynı gece Resûlullah Efendimizi rüyada gördüm. Yanında iki yaşlı kimse vardı. Onlarla beraber bir topluluk geldi. Birisi bana, “Bu Muhammed aleyhisselâmdır. Sağ tarafındaki İbrahim aleyhisselâmdır, diğer tarafındaki ise, Musa aleyhisselâmdır. Bu topluluk ise yüzyirmidört bin küsûr peygamberdir” dedi. Hemen selâm verdim. Resûlullah Efendimiz selâmıma cevap verip benimle müsafeha etti ve buyurdu ki:

“Cenazesinde hazır bulun!”
-Ey Ebâ Türab! Dün senin yanında tövbe eden genç, bu gece vefât etti. Hak teâlâ onu saâdete kavuşturdu. O gence izzet gözü ile bakın. Cenazesinde hazır bulunun!
Hemen uyandım ve kendi kendime dedim ki: “Yâ Rabbi! Ne kadar kerimsin ki, daha dün kötülüğü yüzünden, mahalleden çıkarmak istedikleri günahkârı hakiki bir tövbe ile bu dereceye kavuşturdun!”
Bütün şehir halkıyla gencin cenaze namazını kıldık. Meğer herkese rüyasında bu tövbekâr gencin vefat ettiği ve cenazeye katılanların affedileceği müjdesi verilmiş. Tam bir izzet ve ikram ile genci defnettik..

.

İyilerin hâmisi Hz. Zülkarneyn

Asıl adı İskender olan Hazreti Zülkarneyn, Kur’ân-ı kerîmde bildirilen, mübârek bir zâttır. Peygamber veya evliyâdandır. Doğuya ve batıya gittiği için “Zülkarneyn” denildi. Yâfes’in soyundandır. Hızır aleyhisselâm bunun kumandanlarından ve teyzesinin oğlu idi...
Bazı âlimlerin rivayetine göre Mekkeliler kitap ehli olan Yahudilere adam gönderip Peygamber Efendimizi çetin bir imtihandan geçirmek için, birkaç soru hazırlayıp göndermelerini istemişlerdi. Onlar da şu üç şeyden sormalarını tavsiye etmişler: Ruh, Eshab-ı Kehf ve Zülkarneyn... Bunun üzerine âyet-i kerime inmiştir. (Kehf 83-98)

Avrupa ve Asya’ya mâlikti...
Hazreti Zülkarneyn, üstün kabiliyetlere, geniş kudret ve imkânlara sahipti. Dünya coğrafyasının önemli bir kısmını bilen ve ilâhî yardıma mazhar olan bir zat idi. Zalimlere hadlerini bildirir, onları cezalandırır, ahiret gününe imân eden, ona göre hareket eden ve iyi ahlâklı dindar toplumları himâye ederdi. Hazret-i İbrâhîm ile görüşüp duâsını aldı. Avrupa ve Asya kıt’alarının bir kısmına mâlik oldu. Asya’nın şark şimâlindeki, yanî kuzey doğusundaki mümin Türklerin ricâsı üzerine Ye’cüc ve Me’cüc kavminden korunmak için büyük duvar yaptı. Bu sed, iki dağ arasında, altı kilometre uzunluğunda, yirmibeş metre genişlik ve yüz metre yükseklikte idi. Taş ve demirden yapıldı. Bugün, bilinen Çin Seddi başkadır. Ye’cüc ve Me’cüc sed arkasında kaldı. Sedden dışarı kalanlar, Türklerdir...
Bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (İsmini duyduğunuz kimselerden, yeryüzüne [yanî, o zamân bilinen memleketlerin çoğuna] dört kişi mâlik oldu. İkisi mümin, ikisi de kâfir idi. Mümin olan iki kişi, Zülkarneyn ile Süleymân (aleyhimesselâm) idi. Kâfir olan ikisi de, Nemrûd ile Buhtunnasar idi. Beşinci olarak, yeryüzüne, benim evlâdımdan biri, yanî Mehdî de, mâlik olacaktır.)

“Fânî dünyâya aldanmayın!”
Hazreti İskender-i Zülkarneyn ölmeden evvel şöyle vasiyet etmiştir:
“Beni yıkayın, kefenleyin, sonra da bir tabuta koyun! Yalnız, kollarımı dışarıya sarkıtın! Hizmetkârlarım arkamdan gelsin! Hazînelerimi de katırlara yükleyin! Halk, benim son derece ihtişamlı bir saltanat ve dünya mülküne rağmen eli boş gittiğimi, hizmetkârlarımın da, hazînelerimin de bu dünyâda kalarak benimle beraber gelmediğini görsün! Bu yalancı ve fânî dünyâya aldanmasın!..”

.

Şam Kadısı İshak Çelebi

İshak Çelebi, zamanının en ünlü ilim adamlarından ders alır. Şiir sanatında deneyimli olması ve bu konuda geniş bilgiye sahip olmasıyla da tanınır. İshak Çelebi, şiirlerine çok iyi tarih düşürmüştür. Onun, her dizesi tarih olan şiirleri vardır. Genelde, aşkı sanat haline getirmiş olan âşıkların; dostlarıyla olan ilişkilerini anlattığı için, şiirleri çok sevilmiştir. Hayatını, şiirlerine yansıttığı için de, yaşadığı dönem hakkında bize bilgi vermektedir.

Öğretmenlik imtihanına katılır
1529 yılında, İstanbul’daki Sahn-ı Seman medreselerine öğretmen alınması için imtihan yapılır. Bu imtihana; Edirne Hadis Okulu’ndan İshak Çelebi’nin yanı sıra; Edirne Üç Şerefeli Medrese öğretmeni Çivizade ve Bursa Sultan Medresesi öğretmeni İsrafilzade Fahreddin Çelebi de katılır. İmtihan heyeti, Rumeli Kazaskeri Muhyiddin Efendi ve Anadolu Kazaskeri Kadiri Efendi’dir. Üçüne de, Tavzih, Telvih, Hidaye ve Mevakıf’tan birer konu verilir ve bu konular hakkında, yazı yazmaları istenir. İmtihan sonunda her üçü de eşit puan alınca, kimse seçilemez ve medreselerine geri gönderilirler. Ancak, daha sonra, 1531 yılında, İshak Çelebi çağrılarak bu göreve atanır.

“Yöneldim Cenâb-ı Hakka...”
İshak Çelebi, Siroz’da öğretmenlik yaparken; arkadaşı, Serfiçe kadısı Amri, kendisine bir mektup yazar ve kadılık görevine gelmesini tavsiye eder. Kadıların, huzur, güven ortamında bulunduklarını ve mutlu olduklarını söyler. İshak Çelebi, halen bulunduğu görevde, Yeganzade Sinan Çelebi ile araları iyi olmadığı için, zaten huzursuzdur. Bu tavsiyeye uyar ve 1535 yılında, Şam Kadısı olur. Burası onun son görev yeridir. Orada 1542’de vefat eder.
İshak Çelebi, vefatından hemen önce şu beyti söylemiştir:
“Gelicek hâlet-i nez’a dedi târihini İshak
Yöneldim Cenâb-ı Hakka başım açık yalın ayak”

.

Kurra ve muhaddis Rufey bin Mihran

Ebu’l-Aliyye (Rufey bin Mihran), tâbiinden, büyük kurra ve muhaddislerdendir. İran’da doğdu ve orada büyüyüp yetişti. Müslümanlar İran’la savaşa başladığında Rufey hazretleri, Müslümanların ellerine düşen genç kölelerden biriydi. Çok geçmedi o ve beraberindekiler Müslüman oldular. Abdullah İbni Mesud, Übeyy İbn Ka’b, Ebu Eyyub el-Ensarî, Ebu Hüreyre, Abdullah İbn-i Abbas ve başka sahabîlerden hadis öğrendi...

Savaş meydanlarında...
Bu mübarek zat, zamanının bir kısmını mücahitlerle birlikte savaş meydanlarında veya nöbetçilerle birlikte düşman karargâhlarının karşısında nöbetçi olarak geçirirdi. Savaşlarda doğu ve batıya gitmeyi tercih etmiştir. Maveraünnehir’de İran ordularıyla savaştığı gibi Suriye’de Bizanslılarla da savaşmıştır. Bu diyarda ezanı yüksek sesle okuyanların ilki olmuştur...
İslam ordusu bir harbe hazırlanıyordu. Ebu’l-Aliyye de bu cihada katılmaya karar verdi. Bütün hazırlığını yapıp mücahitlerle birlikte gitmek için beklemeye başladı. Sabah olunca ayağına şiddetli bir ağrı girdi. Ağrı gittikçe artıyordu. Muayene eden tabip, ayağının “kangren” olduğunu ve hemen bacağının kesilmesi gerektiğini söyledi. Doktor neşteri ve testereyi getirdi. Sonra ona;
-Acı duymaman için bir yudum uyuşturucu ilaç ister misin? dedi. O mübarek de;
-Hayır bundan daha iyisi var, diye cevap verdi.
Doktor hayretle sordu;
-Peki daha iyi olan ilaç nedir?
Ebu’l-Aliyye şöyle cevap verdi:

Bacağını testereyle kestiler...
-Güzel sesli biri gelsin bana Kur’an-ı kerim okusun. Eğer beni, yüzüm kızarmış, göz bebeklerim büyümüş ve gözüm semaya dikilmiş bir halde görürseniz, bana o anda dilediğinizi yapınız...
Onun söylediğini aynen yapıp bacağını kestiler.
-Allah’ın Kitabından duyduklarımın tatlılığı testerenin sıcaklığını bana duyurmadı, dedi.
Daha sonra ayağını eline aldı ve ona bakıp şöyle dedi:
“Kıyamet gününde Rabbimle karşılaştığımda ve o bana: Kırk yıldan beri seni bir harama yürüttüm mü veya seni mubah olmayana dokundurdum mu diye sorduğunda, ben hayır diyeceğim ve inşallah söylediklerimde doğru olacağım...”
Ancak, bacağı kesildiği halde hastalık yine de ilerledi ve Hicretin 93. yılının şevval ayında Rabbine kavuştu...

Hindistan evliyasından Ebû Said Fârûkî

Ebû Said Fârûkî, Hindistan’da yaşamış olan evliyanın büyüklerindendir. İmam-ı Rabbânî hazretlerinin torunlarındandır. 1782 (H. 1196) senesinde Rampur şehrinde dünyaya geldi. Daha çocuk iken salih ve kıymetli bir zat olacağı alametleri yüzünden belli idi. On yaşında iken Kur’ân-ı kerimi eberledi. Daha sonra hacca gittiğinde Harem-i şerifte Kur’ân-ı kerim okudu. Dinleyenler hayran oldular. Memleketine döndüğünde Kadı Beydâvî tefsirini ve Sahih-i Müslim şerhini okudu...

Çok talebe yetiştirdi...
Ebû Said Fârûkî, Delhi’ye giderek Abdullah-ı Dehlevi hazretlerine intisâb etti. Kısa zamanda Müceddidiye yolunun büyüklerinden oldu. Hocasının vefatından sonra onun yerine geçerek talebe yetiştirdi.
1833 (H. 1249) senesinde hacca giden Ebû Said Fârûkî, oğlu Şâh Ahmed Saîd’i kendi yerine bıraktı. Her uğradığı şehir halkı, gelişini şeref, nîmet ve bereket bilip, huzur ve sohbetine koştu. Ramazân-ı şerîfte Bander Münebbî’de idiler. Burada terâvih namazında bir hatim okudu. Şevval’in başında gemiye binip Zilhicce’nin başında Cidde’ye ulaştılar. Mevlânâ Muhammed Cân hazretleri o zaman sanki Harem’in en büyük âlimi idi. Karşılamaya geldi. Zilhicce’nin ikisi veyâ üçünde Mekke’ye gitti.
Haremeyn halkı, kâdıları, müftîleri, ümerâ ve ulemâsı ile birlikte son derece tâzim ve hürmetle huzûruna geldiler. Şeyh Abdullah Sirâc, Şâfiî müftîsi Şeyh Ömer, Müftî Seyyid Abdullah Mirgânî Hanefî, amcası Şeyh Yâsîn Hanefî, Şeyh Muhammed Âbid Sindî ve diğer meşhûr zâtlar onunla görüşmeye geldiler.

Bayram günü vefât etti
Ebû Said Fârûkî hazretleri, Haremeyn-i şerîfeyni ziyâretten sonra, vatanına dönmek üzere yola çıktı. Yolda hastalığı gitgide şiddetlendi. Ramazân-ı şerîfin ilk günü oruç tuttu. “Zarar vermezse hepsini tutarım” buyurdu. Ramazanın yirmi ikisinde Tunk beldesine geldi. Nevvab Vezîrüddevle çok hürmet ve ikram gösterdi. Bayram günü sekarât ve ölüm hâli görüldü. Öğle namazından sonra, hâfızın Yâsîn-i şerîf okumasını emretti. Üç defâ dinledi. Sonra “Yeter” buyurdu. “Az kaldı” dedi ve; “Bugün Nevvâb eve gelmesin. Ümerânın gelmesinden zulmet hâsıl oluyor” buyurdu. 1834 (H.1250) senesinde elli üç yaşında iken Ramazan bayramı günü öğle ile ikindi arası vefât eyledi...

Hafız ve fakih İbn-i Receb

İbn-i Receb hazretleri, Suriye’de yaşamış olan hadis ve fıkıh âlimlerindendir. “Abdurrahman bin Receb es Selami, el-Bağdadi” ve “Dimeşk’li, Ebul Ferec, Zeynüddin, İbni Recebi Hanbeli” diye meşhurdur. 1336 (H.736) senesinde Bağdad’da dünyaya geldi. Küçük yaşta ailesi ile birlikte Şam’a göç ettiler. Burada tahsiline başlayan İbn-i Receb, daha sonra birçok âlimin dersine devam ederek hadis-i şerif öğrendi ve rivayet etti.

Yüz bin hadis ezberledi
İbn-i Receb hazretleri daha sonra ilim öğrenmek için Mısır’a gitti. Burada da hadis öğrenmeye devam ederek yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberledi ve “Hafız” unvanını aldı. Bu arada fıkıh derslerine devam ederek Hanbeli mezhebinde söz sahibi fakihlerden oldu...
Bu mübarek zat buyurdu ki: “İlah kendisinden sakınmak, saygı duymak, sevmek ve korkudan dolayı kendisine itaat edilip isyan edilmeyendir. Kim uluhiyyetin özelliklerinden olan böylesi hususlarda bir yaratılmışı Allahü tealaya ortak ederse bu, La ilahe illallah sözündeki ihlasında bir noksanlık yaptığı anlamına gelecektir ki; artık bu pisliklerden kendisinde ne kadar bulunursa onda söz konusu yaratılmışa o kadar kulluk var demektir.”
İbn-i Receb hazretlerinin naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Kıyâmet gününde Âdemoğlu, şu beş şeyden sorguya çekilmedikçe yerinden ayrılmaz: Ömrünü nerede tükettiğinden, gençliğini ne şekilde yıprattığından, malını (servetini) nereden kazanıp nerelere harcadığından, bildikleriyle amel edip etmediğinden ve vücudunu, sıhhatini nerede ve ne sûretle yıprattığından.”
“Her kim Ramazan-ı şerif ayında oruç tutar, sonra da ona Şevval’den altı gün ilâve ederse, bütün seneyi oruç tutmuş gibi olur.”
“Kişi haksız olarak bir şeye lânet ederse, o lânet kendine döner.”

“Benim için bir kabir kaz!”
İbn-i Receb hazretleri, vefatı yaklaşınca talebelerinden birine;
-Benim için filan yerde bir kabir kaz, buyurdu. O talebesi de kazdı. İbn-i Receb hazretleri kabri görünce içine girip yattı ve;
-Tamam, güzel olmuş, buyurdu. Kısa bir müddet sonra da vefat etti.
Bab-us-sagir kabristanından Ebul Ferec Abdul Vahid bin Muhammed Şirazi hazretlerinin yanına defnedildi.

Zühd ve takva denince Amir bin Abdikays

Tabiînin zâhidlerinden olan Amir bin Abdikays hazretleri, zühd ve takvada zamanının en önde gelenlerinden idi. Harama düşmek endişesiyle şüphelilerden de sakınırdı. Hatta bazı mubahları da kendisine yasaklamıştı. Günlerinin çoğunu oruçlu olarak geçirir, teheccüd namazı kılmadığı gece olmazdı...

İnsan kusurlarını düşünürse!..
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Şunu iyi bilmelidir ki, kul, Allahü teâlâdan bir şey isteyeceği zaman; O’nun kendisine ihsân ettiği nîmetlerini, emir ve nehiyleri (yasakları) husûsundaki kusurlarını düşünerek bir şey istemelidir.”
“Gözler bakmakla görür, kalblerin mükâşefesi, görüp açılması ise, her an cenâb-ı Hakk’ı zikredip onu bir an unutmamakla olur.”
“Evliyâlık derecelerine, ancak doğrulukla ulaşılır. Her hâlükârda doğruluktan başkası bâtıldır, boştur.” Sonra şu şiiri söyledi:
Yerinde doğruluk ne güzeldir.
Her yerde de doğruluk güzeldir.
“Allahü teâlânın öyle kulları vardır ki, Allahü teâlâyı doğru olarak tanıyıp her şeyi Allah rızâsı için yaparlar. Bu tanımaları sebebiyle, O’nun (Allahü teâlânın) hizmetinde bulundurulurlar. Yine öyle kullar vardır ki, Allahü teâlâyı doğru olarak bilemez ve her şeyde Allahü teâlânın rızâsını gözetmezler. Bu sebeple, onlar da bu hâlleri sebebiyle pekçok nîmetlerden mahrûm kalırlar.”
“Şunu iyi biliniz ki, insanın dışı (ne olursa olsun) içini değiştirmez.”

“Seni ağlatan nedir?”
Amir Bin Abdikays hazretlerine bir kimse gelerek “Benimle biraz sohbet eder misiniz?” diye sorar. Zamanın kıymetine dikkat çekmek için, adama şöyle cevap verir: “Güneşi yerinde tutabilirsen, seninle konuşayım!”
Amir bin Abdikays hazretleri vefat edeceği zaman ağladı. Kendisine “Seni ağlatan nedir?” diye sorulunca, cevap olarak “Ölümden korktuğum veya dünyayı sevdiğim için ağlamıyorum. Fakat elimden kaçan sıcak günlerin susuzluğu, kış gecelerinde yapılan ibadetler için ağlıyorum” buyurdu...

Büyük mutasavvıf Mansûr bin Ammâr

Mansûr bin Ammâr evliyanın büyüklerindendir. Bu mübarek zat kendisinin bizzat şahit olduğu ibretli bir hâdiseyi şöyle anlatmıştır:
“Tanıdığım bir kimse vardı. Beni ziyârete gelir, ibâdetini yapar, geceleri teheccüd namazı kılardı. Gözünden yaş eksik olmazdı. Epey bir zaman onu görememiştim. Araştırdığımda hasta olduğunu öğrendim. Evine gidip kapısını çaldım. İçeri girince, evin ortasında perişan bir halde yattığını gördüm. Yüzü siyahlaşmış, dudakları şişmiş, gözleri masmâvi olmuştu.

“Senin cenâzeni yıkamam!”
-Ey kardeşim! Lâ ilâhe illallah, de, dedim. Gözlerini bana dikip kızgın kızgın baktı. Sonra gene kapattı. Tekrar aynı sözü söyledim ve;
-Eğer Lâ ilâhe illallah demezsen, senin cenâzeni yıkamam, namazını kılmam, dedim... Tekrar gözlerini açıp;
-Ey kardeşim Mansûr, bu Kelime-i tevhîd ile benim arama bir engel kondu, dedi.
-Ey arkadaş! Sen namaz kılıyordun, oruç tutuyordun, geceleri teheccüd kılardın. Ne oldu bu ibâdetlerin? diye sorunca;
-Evet bunları yapıyordum. Fakat Allah için değil, insanlar görsün diye yapıyordum. Kendi başıma evime çekilince, şarap içerdim. Rabbime isyân edip, günâh işlerdim. Bir müddet bu hal üzere devâm ettim. Ben bu kötü halde iken bir hastalığa yakalandım. Ölmek üzere iken çocuklarıma; “Beni evin ortasına çıkarın ve elime Kur’ân-ı kerîmi verin” dedim. Mushafı açıp okuya okuya Yâsîn sûresine geldim ve; “Yâ Rabbî! Bu Kur’ân-ı kerîm hürmetine bana şifâ ver, bir daha günâh işlemeyeceğim” diye duâ ettim. Duâm kabûl olunup hastalıktan kurtuldum. Fakat iyileşince, tekrar eski hâlime dönüp yine günâhla ve isyânla vakit geçirmeye başladım...

İbret ve dehşet içinde...
Bir müddet sonra yine şiddetli bir hastalığa yakalandım. Neredeyse ölecektim. Yine evin ortasına çıkarmalarını ve Kur’ân-ı kerîmi elime vermelerini söyledim. Önceki gibi duâ ettim ve hastalıktan yine kurtuldum. Ama bir müddet sonra yine tövbemi bozdum, günâhlara daldım. Şiddetli hastalığa bir daha yakalandım. Duâ etmek için beni evin ortasına çıkarmalarını söyledim. Bu amansız hastalıktan kurtulmak için duâ edince gaibden bir ses defâlarca tövbemi bozduğumu ve artık kurtulamayacağımı söyledi...”
O bunları anlatınca, ibret ve dehşet içinde yanından ayrıldım. Evinden biraz uzaklaşınca, öldü haberini aldım...”

Son Sadrazam A. Tevfik Paşa

Kırımlı Ferik (şimdiki tâbirle Tümgeneral) İsmail Paşa’nın oğlu olan ve 1845 yılında İstanbul’da doğan Ahmed Tevfik Paşa evvelâ askerliğe intisab etmişse de, bilâhare Babıâli Tercüme Kalemi’ne geçmiş ve Sultan İkinci Abdülhamid Hân devrinde (1876-1909) Hariciye Nâzırı oluncaya dek, muhtelif sefâret kâtiplikleriyle sefirliklerde bulunmuştur.

“31 Mart Vak’ası”ndan sonra...
“31 Mart Vak’ası”nın hemen ertesi günü istifa eden Hüseyin Hilmi Paşa’nın yerine sadrâzam olan Ahmed Tevfik Paşa o tarihte altmış beş yaşının içinde bulunmasına rağmen o devrin keşmekeşi içinde devlet idaresine hâkim olabilmiş ve 31 Mart Vak’ası Hareket Ordusu’nun İstanbul’a girmesi, Sultan İkinci Abdülhamid Hân’ın tahttan indirilip Selânik’e sürgün edilmesi gibi yakın tarihimizin pek mühim olaylarının içinde bulunmuştur...
Ahmed Tevfik Paşa’nın 31 Mart Vak’ası dönemindeki ilk sadâreti 5 Mayıs Çarşamba gününe kadar yirmi bir gün devam etmiş ve ittihatçılarca istifaya zorlanan Paşa, istifasının dördüncü günü Londra Sefâretine tayinle İstanbul’dan uzaklaştırılmıştır! Tevfik Paşa’nın bu ilk sadaretinin bir kısmı Abdülhamid Hân’ın tahttan indirilmesi (27 Nisan 1909) üzerine Sultan Reşad’ın saltanatının (1909-1918) ilk günlerinde geçmiştir. Diğer üç sadareti Sultan Vahideddin (1918-1922) devrindedir. Birbiri ardındaki ikinci ve üçüncü sadâreti 1918 yılı sonlarıyla 1919 başlarındadır. İkinci sadâreti iki ay, bir gün; üçüncü sadâreti ise bir ay, yirmi bir gün devam etmiştir.

Çok acı hadiseler yaşandı...
21 Ekim 1920 Perşembe günü başlayan dördüncü ve son sadareti ise çok acı hadisat içinde geçmiş ve ihtiyar Ahmed Tevfik Paşa bu acı olaylar içinde Büyük Millet Meclisince saltanatın kaldırılmasından (1 Kasım 1922) üç gün sonraki istifasıyla Osmanlı tarihinin son sadrâzamı olmuştur.
Ahmed Tevfik Paşa, 69 yıl evvel 8 Ekim 1936 Perşembe günü vefat etmiş ve ertesi gün, Teşvikiye Camii’nde Cuma namazını müteâkib kılınan, cenaze namazından sonra Yahya Efendi Kabristanı’na defnedilmiştir.
Tevfik Paşa ölümünden biraz evvel, cenazesinin mütevazı bir şekilde kaldırılmasını vasiyyet eylemiş, hattâ herkesin gelip cenaze alayının kalabalık olmaması için gazetelere hiçbir şey yazdırılmamasını rica etmiştir...

Bağdâd velîlerinden Rüveym bin Ahmed

Rüveym bin Ahmed, Bağdâd velîlerindendir. Evliyânın büyüklerinden Cüneyd-i Bağdâdî hazretlerinin arkadaşı idi. İlim ve edeb üzere yetişti. İdrîs bin Abdülkerîm el-Haddâd’dan kırâat ilmini öğrendi. Dînimizin emir ve yasaklarını iyi bilen bir zât olarak tanındı. Himmet ve firâset sâhibi olup çok riyâzetler çekti. Nefsini terbiye ile uğraştı.

Gece uyuduğu görülmedi!
Rüveym bin Ahmed hazretlerinin geceleri uyuduğunu gören olmamıştır. Sabahlara kadar ibâdet ederdi. Ömrünün büyük bir kısmında yatsı abdestiyle sabah namazını kılmıştır. Gündüzleri devamlı oruç tutardı.
Rüveym bin Ahmed hazretlerinin hikmetli, nasîhat dolu sözleri pekçoktur. Buyurdu ki:
“Allahü teâlâ rızâsını tâatte, gazabını mâsiyette (O’na isyân etmede) saklamıştır.”
“Allahü teâlâdan râzı olmak demek, O’ndan gelen bütün belâ ve elemlerden zevk almaktır.”
“Allahü teâlâ, söz ve amel kuvvetini verdikten sonra, senden konuşma kuvvetini alsa, ameli bıraksa hiç üzülme! Çünkü bu senin için bir nîmettir. Zîrâ konuşmada âfet ve ziyan çok olur. Maksat, Allahü teâlânın istediği iş ve ibâdetleri yapmaktır. Eğer ameli alıp, sende konuşmayı bırakırsa, bağırarak ağla ki, senin için büyük bir musîbettir. Eğer ikisini birden alırsa; senin için dert, kötülük ve büyük bir yaradır.”
“Fütüvvet; din kardeşlerinden gördüğün eziyetlere sabır göstermen ve onları affetmendir.”
“İhlâs; ameline bakmamak, yâni hiçbir zaman amelini beğenmemektir.”
“Bir kimse âlimler ile oturup, onların bildiği bir şeye muhâlefet etse, Allahü teâlâ o kimsenin kalbinden îmân nûrunu alır.”
“Sırrını muhâfaza etmek, kalbini kötülüklerden korumak ve farzları edâ etmek, Allahü tealaya yakın olanların vasıflarındandır.”
“Zühd; dünyâyı küçük görüp, onun sevgisini kalbden silmektir.”

“La ilahe illallah de!..”
Rüveym hazretleri 915 (H.303) târihinde Bağdât’ta vefât etti.
Ölüm döşeğindeki Rüveym hazretlerine “La ilahe illallah de” dediler. O da “Ben zaten ondan başkasını güzel söyleyemem ki!..” dedi. Sonra da Kelime-i tevhidi söyleyerek ruhunu teslim etti.

Bir hikmet ehli Ebû Abdullah Nibacî

Ebû Abdullah Nibacî, evliyanın büyüklerindendir. Irak’ta Basra yakınlarındaki Nibac kasabasında dünyaya geldi.
Bu mübarek zat, gündüzleri hep oruçlu olur, gecelerini ibadetle geçirirdi. Şam, Mekke ve Medine’ye seyahatlerde bulundu. Daha sonra Basra’ya döndü. Ahmed bin Ebü’l-Havari gibi birçok meşhur veliyi yetiştirmişti. Kerametleri çok görülmüş ve Basra’da meşhur olmuştu.

“Niyetini düzelttiğin an!”
Bu zatın hikmetli sözleri pek çoktur. Buyurdu ki:
“Musa aleyhisselam; ‘Ya Rabbi! Ben seni nasıl bulurum?’ diye sual etti. Cevabında; ‘Niyetini düzelttiğin an beni bulursun’ buyuruldu.”
“Allahü teâlâdan gelen şeyleri, nîmetleri ve kendisinden Allahü teâlânın neyi istediğini bilmeyen kimse, kalbini perdelemiş olur. Kim nefsinin isteklerine kavuşmak için acele ederse, iyiliklere kavuşma yollarını keser. Kim nefsinin her istediğini yer ve bunların peşine düşerse, o kimsenin başına çeşitli belâlar gelir.”
“Allahü teâlâyı unutmak, O’ndan gâfil olmak, Cehennem’e girmekten daha şiddetli bir haldir. Allahü teâlâdan başka şeyleri anmak, onlardan bahsetmek kalpte kasvete, katılığa sebeb olur. Şeytan; ‘kim bana karşı kendini benim tuzağımdan kurtardığını zannederse, ben onu ucub ile yâni kendini beğenmekle tuzağıma düşürürüm’ der.”
“Fudayl bin İyâd hazretlerine; ‘nsan Allahü teâlânın muhabbetinde ne zaman son dereceye ulaşır?’ diye sorulunca; ‘Allahü teâlânın vermesi ile vermemesi o insan yanında müsâvî olduğu zaman’ (Her hâlükârda râzı olduğu zaman) diye cevap vermiştir.”

“Ey beni uğurlamaya gelenler!”
Ebû Abdullah Nibacî hazretleri, hicri üçüncü asrın ilk yarısında vefat etti. Son anlarında buyurdu ki:
“Ey beni ahiret yolculuğuna uğurlamaya gelenler! Biliniz ki, haşr ve ahiret hesabına inanıp da ecr ve sevap işlemekten yüz çevirenler insafsızlık etmiş olurlar. Hak âşıkları ve O’na itaatte kusur etmeyenler müstesna. Cennet bahçelerinde, rü’yetullah nurları altındadırlar.”

Büyük mutasavvıf Celâleddîn Tebrîzî

Celâleddîn Tebrîzî, Hindistan evliyâsının büyüklerindendir. Tebriz taraflarında doğduğu için “Tebrîzî” nisbesiyle meşhur oldu. “Celâleddîn” lakabı verildi. 1345 (H.746) yılında Bengal bölgesinde vefât etti.
Ferîdüddîn-i Attâr hazretlerinin nazarlarından istifâde eden Celâleddîn Tebrîzî, Hâce Muînüddîn-i Çeştî hazretlerinin vefâtından önce Hindistan taraflarına gitti. Onun sohbetleriyle de şereflendi. Kutbüddîn Bahtiyâr Kâkî ve Behâüddîn Zekeriyyâ ile sohbet etti.

Kerâmetleri meşhûr oldu
Şihâbüddîn Sühreverdî hazretlerinin yanında kemâl mertebesine kavuşan Celâleddîn Tebrîzî hazretlerinin kerâmetleri meşhûr oldu. Hülâgü’nün işgâl ettiği Bağdât’ta, halîfe olan Mu’tasım’ın katledileceğini, Allahü teâlânın izniyle, bir gün önceden işâretle haber verdi. Ertesi sabah halîfe hunharca katledildi...
Celâleddîn Tebrîzî, kırk sene gündüzleri hep oruç tuttu. On günde bir kendi ineğinden sağdığı sütten bir mikdâr içer, başka hiçbir şey yemezdi. Bütün gecelerini namazla geçirirdi. Gecede bin rekat namaz kıldığı olurdu...
Celâleddîn-i Tebrîzî hazretlerinin hikmetli sözleri çoktur. Buyurdu ki:
“Allahü teâlâdan başka şeye gönül bağlamak, dünyâya tapmak demektir...”

Vefâtını haber verdi!..
Bu mübarek zat, vefâtını haber verdi. Vefâtından bir gün önce yanına gelen talebelerine; “Yarın öğle vakti, inşâallah ebedî sefere çıkacağım, onun için vedâlaşmak isterim. Zîrâ, bu dünyâda bir daha birbirimizi görmeyeceğiz” buyurdu. Hakîkaten, ertesi gün öğle namazını kılarken, son rekatın son secdesinde rûhunu teslim etti.
Köylüler yanına geldiklerinde kaldığı mağaranın yanında kazılmış bir mezar, üzerinde de kefen ve cenâze için gerekli şeyler durduğunu gördüler. Hemen cenâze işlerini tamamlayıp, namazını kıldıktan sonra kazılmış olan mezara defnettiler.
Talebelerine vasiyetinde; “Benim size nasîhatim, Allahü teâlâdan korkarak, O’nun emir ve yasaklarına riâyet etmenizdir” buyurdu.

Fukahâ-i Seb'adan Urve bin Zübeyr

Hazreti Urve, Cennetle müjdelenen Eshâb-ı kirâmdan Zübeyr bin Avvam radıyallahü anhın oğludur. Annesi ise, Hazreti Ebû Bekir’in kızı Esma’dır...
Urve bin Zübeyr hazretleri, Medine’den Busra’ya ve oradan da Mısır’a gitti. Evlenerek oraya yerleşti. Yedi sene Mısır’da kaldı. Oradan da Şam’a geçti. Şam’da Velîd bin Abdülmelik’in yanında iken bir ayağında yara çıkıp, kangren oldu. Tâbiblerin kararı ile Velîd bin Abdülmelik’in yanında ayağı kesileceği zaman, bayıltacak ve uyuşturacak hiçbir ilâç almaya râzı olmamış, ameliyat esnasında hiç sesini çıkarmamıştı. Hatta o sırada, odanın içinde biriyle konuşmakta olan Velîd, ancak ayağının kesilmesinden sonra, ameliyatın bittiğinden haberi olan Urve hazretlerinin sabrına hayran olmuştu...

Bir atın tekmesiyle...
O günlerde de oğlu Muhammed, Velîd’in ahırında bir atın tekme vurmasıyla hayatını kaybetmişti. Bu hâdiseden sonra Medine’ye döndü ve vefatına kadar orada yaşadı...
Hazreti Urve, babası Zübeyr bin Avvam’dan, Zeyd bin Sâbit, Üsâme bin Zeyd, Hazreti Âişe, Ebû Hureyre (radıyallahü anhüm) ve başkalarından hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.
Urve hazretlerinin oğlu Hişam da “Babam, Ramazan ve Kurban Bayramlarının dışında daima oruç tutardı. Hatta oruçlu olarak vefât etti” demiştir. O, her gün, Kur’ân-ı kerîmin dörtte birini okurdu. Geceleri de ibâdetle geçirirdi.
Urve bin Zübeyr’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
“Ümmetimin en kötüleri, Eshâbıma dil uzatanlardır.”
“Kim yeryüzünden zulümle bir karış alırsa, Allahü teâlâ o bir karışı, yedi kattaki miktariyle kıyâmet gününde, onun boynuna asar.”
“Kim Allahü teâlânın rızası için bir mescid yaparsa, Allahü teâlâ da ona Cennette bir ev ihsan eder.”

Eceli geldiğinde oruçluydu
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Bir kimsede bir iyilik görürseniz, o iyiliği ona sevdiriniz. Biliniz ki, o kişinin yanında, o iyiliğin benzeri başka iyilikler de vardır. Aynı şekilde, bir kimsede bir kötülük görürseniz, onu sevdirmeyiniz. Çünkü, o kişinin yanında daha başka kötülükler de vardır.”
Urve bin Zübeyr, yetmiş bir yaşında iken vefat etti. Eceli geldiğinde oruçluydu. Ailesi orucunu bozması için ısrar etti ama o kabul etmedi. “Ben Rabbime oruçlu olarak kavuşmak isterim” buyurdu ve biraz sonra ruhunu teslim etti...

Farslı velî Yahya İstahri

Yahya İstahri hazretleri evliyanın büyüklerindendir. İran’daki Fars eyaletinin İstahr şehrinde yaşamıştır. Kabri oradadır. Doğum ve vefat tarihleri hakkında bir bilgi yoktur. Menkıbeleri o beldede uzun zaman dillerde söylenmiştir.
Yahya İstahri hazretleri, haram ve şüphelilerden son derece sakınır, zamanın çoğunu ibadetle geçirirdi. Kendisini insanlardan gizlerdi. Bu yüzden çok az kimse onun büyüklüğünü anlayabilmişti. Buna rağmen sohbetleri kalabalık olur, uzak beldelerden insanlar ondan istifade etmek için oraya koşarlardı.

Fakirlerle iftar ederdi...
Bu mübarek zat, gündüzleri taliplerine sohbet eder, geceleri ise ibadetle geçirirdi. Devlet adamlarından uzak dururdu. O beldenin valisi, Yahya İstahri hazretlerine hürmet eder ve kendisi ile görüşmek isterdi. Fakat o mübarek, bunu kabul etmez ve her görüşmek istediğinde “Fakirlerin kapısı yokluk kapısıdır. Buradan makam ve servet sahipleri sığmaz” buyururlardı...
Yahya İstahri hazretleri, Ramazan-ı şerif ayını dört gözle bekler, gelişini kokusundan anlardı. Her akşam iftar vakti fakirleri çağırır ve derviş sofrasında beraber iftar ederlerdi. Ramazan gecelerinin her saatini değerlendirir, boşa geçirmemeye dikkat ederdi.
Yahya İstahri hazretleri buyurdu ki:
“Hak teâlânın sevdiklerinin yolunda olmak ile dünyaya kıymet vermek, dünyâya düşkün olmak, bir arada bulunmaz. Bu yolda bulunan bir kimsenin kalbinde, dünyânın zerre kadar kıymeti bulunursa, yağdan kıl çıkması gibi, kolayca bu yoldan çıkar. Allahü teâlânın dostları, dünyâya hiç kıymet vermezler, onun için gam yemezler. Allahü teâlâ, dünyâyı eliniz ile terk etmeyi değil, kalbiniz ile terk etmeyi ister ve beğenir.”

Kelime-i şehadet getirdi ve...
Talebelerinden biri anlatıyor: “Yahya İstahri vefat edeceği zaman etrafında oturuyorduk, içimizden biri, ‘Eşhedü en lâ ilâhe illallah de’ dedi. Mübarek hocam, yattığı yerden kalkıp oturdu, birimizin elinden tuttu ve ona, ‘Eşhedü en lâ ilâhe illallah de’ diyerek Kelime-i şehadet getirtti. Sonra bir başkasının da elinden tutup aynı şeyi söyletti. Bu şekilde önce kendisi sonra da orada bulunanlara tekrarlatarak canını cananına teslim etti...”

Edîb ve şâir Behiştî

Osmanlılar zamânında Edirne’de doğup büyüyen Behiştî hazretleri, tasavvuf büyüklerinden olup aynı zamanda iyi bir edip ve şair idi. Merkez Efendinin sohbet ve hizmetinde kemâle gelmiştir...


Behiştî hazretleri, Osmanlılar zamânında yetişen İslâm âlimlerinden ve tasavvuf büyüklerindendir. Aynı zamanda büyük edîb ve şâir olan bu mübarek zatın asıl ismi Ramazan’dır. Ancak o “Behiştî” diye tanındı. Edirne vilâyetine bağlı Vize kasabasında doğup yetişti. Daha çok Çorlu’da ikâmet etti...

Merkez Efendi’nin talebesi...
Doğup yetiştiği şehirde, zamânın âlimlerinden ilim öğrenen Behiştî, bu maksatla çeşitli yerlere gitti. Zamânının büyük âlim ve fâdıllarından olan Muhaşşî Sinân Efendinin yanında dânişmend, yardımcı iken, İstanbul’daki evliyânın büyüklerinden Merkez Efendi hazretlerinin talebeleri arasına girerek, o büyük zâttan feyz almaya başladı.
Merkez Efendinin sohbet ve hizmetinde yetişerek kemâle geldikten sonra Çorlu’ya gidip yerleşti. Uzun seneler, imâmlık, vâizlik ve hatîblik yaptı. Fesâhat ve belâgatı çok kuvvetli idi. İfâdesi çok güzel olup, herkes onun tesirli vaaz ve sohbetlerinde bulunmak için can atardı. Şöhreti her tarafa yayıldı.
Behiştî, Çorlu’da kaldığı evin yanında bir tekke yaptırdı. Orada talebelere ders okuttu. Birçok kimse kendisinden istifâde etti. Vefâtına kadar, burada ilme ve ilim tâliplerine hizmet eden Behiştî, 1571 (H.979) senesinde vefât edince, tekkesinin avlusunda defnolundu...

“Ölümü hiç aklından çıkarma!”
Bu mübarek zat, son günlerinde buyurdu ki:
“İnsanların hayırlısı, şehveti kalbinden çıkararak Rabbine itaat yolunda nefsine isyan eden kimsedir. Allah dostlarına gelince, o, Allahü teâlânın zatını sever ve zatının nurları ile bereketlenir. Resulullah efendimizden başka kimseyi gözü görmez. Ölümü hiç aklından çıkarmaz fakat onu sever; çünkü ölüm, sevgiliyi sevgiliye kavuşturur.”
Sonra biraz sustu ve meali şerifi “Rableri, onları rahmet ve rızası ile, kendinde devamlı nimetler bulunan Cennetler ile müjdeler. Onlar Cennette ebedi kalırlar. Onlara Allah indinde büyük ecir vardır” olan ayet-i kerimeyi okudu ve son nefesini verdi.

Son devir âlimlerinden Yûsuf Nebhânî

Yûsuf Nebhânî, son devir İslâm âlimlerindendir. İsmi Yûsuf bin İsmâil’dir. Nebhânî nisbesiyle meşhûrdur. 1849 (H.1265) senesinde Hayfa’da doğdu. 1932 (H.1350) senesinde Beyrut’ta vefât etti...
Küçük yaşından îtibâren ilim tahsîline başlayan Yûsuf Nebhânî, 1866-1872 seneleri arasında Kâhire’deki meşhûr Câmiü’l-Ezher Üniversitesinde yüksek din ilimlerini tahsîl etti. Câmiü’l-Ezher’i bitirdikten sonra 1874 senesinde kâdı tâyin edildi...

Mahkeme Reisliği yaptı
Şam’da kâdılık, Beyrut’ta Hukuk Mahkemesi Reisliği yaptı. Beyrut’ta yerleşerek uzun yıllar kâdılık vazîfesinin yanında çok kıymetli eserler yazdı. Musul, Haleb, Diyarbakır, Şehrezûr, Bağdât, Samarra, Kudüs ve İstanbul gibi beldeleri gezdi. Gittiği yerlerdeki âlim ve velîlerle sohbetlerde bulundu.
Büyük velî Seyyid Fehim Arvâsî hazretleri hacca giderken yolu üzerine çıkıp elini öptü, duasını aldı. Bereketli sohbetinde bulunup istifâde etti.
Yûsuf Nebhânî hazretleri ilim ve fazîlette yüksek bir zât olduğu gibi, bütün gücüyle Ehl-i sünnet dışı zararlı ve reformcu cereyanlarla mücâdele etti. Hakîkî kurtuluş yolu olan Ehl-i sünnet vel-cemâati müdâfaa etti. Bu sebeple Vehhâbîler ve kendilerinin selefi olduğunu iddiâ eden reformcu çevreler, bu büyük zâtı sevmezler, isminden ve eserlerinden bahsetmezler.
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“El-Aliyy ism-i şerîfini söyleyen, işlerinde muvaffak olup ilerler.”
“Cumâ günü namazdan önce abdestli, elbisesi temiz ve kalbinden dünyâ düşüncelerini çıkarmış olarak iki yüz kerre ‘Yâ Allahü el-mahmûdü fî fiâlihi’ derse, Allahü teâlâ onun hastalığına şifâ verir.”

Beyrut’ta vefât etti...
Osmanlı Devletinin son zamanlarında yaşayan Yûsuf Nebhânî hazretleri, devletin parçalandığını ve yıkıldığını görmüş, İslâm düşmanlarının bilhassa İngilizlerin türlü hîleleriyle Türklerle Arapların birbirlerine düşman edildiklerine ve düşmanların maskarası durumuna düştüklerine şâhid olmuştu. Osmanlıların İslâmiyete yaptıkları hizmetleri takdir eden, ileri görüşlü bir zât olan Yûsuf Nebhânî hazretleri, 1932 (H.1350) senesi Ramazan ayında Beyrut’ta vefât etti...Yûsuf Nebhânî, son devir İslâm âlimlerindendir. İsmi Yûsuf bin İsmâil’dir. Nebhânî nisbesiyle meşhûrdur. 1849 (H.1265) senesinde Hayfa’da doğdu. 1932 (H.1350) senesinde Beyrut’ta vefât etti...
Küçük yaşından îtibâren ilim tahsîline başlayan Yûsuf Nebhânî, 1866-1872 seneleri arasında Kâhire’deki meşhûr Câmiü’l-Ezher Üniversitesinde yüksek din ilimlerini tahsîl etti. Câmiü’l-Ezher’i bitirdikten sonra 1874 senesinde kâdı tâyin edildi...

Mahkeme Reisliği yaptı
Şam’da kâdılık, Beyrut’ta Hukuk Mahkemesi Reisliği yaptı. Beyrut’ta yerleşerek uzun yıllar kâdılık vazîfesinin yanında çok kıymetli eserler yazdı. Musul, Haleb, Diyarbakır, Şehrezûr, Bağdât, Samarra, Kudüs ve İstanbul gibi beldeleri gezdi. Gittiği yerlerdeki âlim ve velîlerle sohbetlerde bulundu.
Büyük velî Seyyid Fehim Arvâsî hazretleri hacca giderken yolu üzerine çıkıp elini öptü, duasını aldı. Bereketli sohbetinde bulunup istifâde etti.
Yûsuf Nebhânî hazretleri ilim ve fazîlette yüksek bir zât olduğu gibi, bütün gücüyle Ehl-i sünnet dışı zararlı ve reformcu cereyanlarla mücâdele etti. Hakîkî kurtuluş yolu olan Ehl-i sünnet vel-cemâati müdâfaa etti. Bu sebeple Vehhâbîler ve kendilerinin selefi olduğunu iddiâ eden reformcu çevreler, bu büyük zâtı sevmezler, isminden ve eserlerinden bahsetmezler.
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“El-Aliyy ism-i şerîfini söyleyen, işlerinde muvaffak olup ilerler.”
“Cumâ günü namazdan önce abdestli, elbisesi temiz ve kalbinden dünyâ düşüncelerini çıkarmış olarak iki yüz kerre ‘Yâ Allahü el-mahmûdü fî fiâlihi’ derse, Allahü teâlâ onun hastalığına şifâ verir.”

Beyrut’ta vefât etti...
Osmanlı Devletinin son zamanlarında yaşayan Yûsuf Nebhânî hazretleri, devletin parçalandığını ve yıkıldığını görmüş, İslâm düşmanlarının bilhassa İngilizlerin türlü hîleleriyle Türklerle Arapların birbirlerine düşman edildiklerine ve düşmanların maskarası durumuna düştüklerine şâhid olmuştu. Osmanlıların İslâmiyete yaptıkları hizmetleri takdir eden, ileri görüşlü bir zât olan Yûsuf Nebhânî hazretleri, 1932 (H.1350) senesi Ramazan ayında Beyrut’ta vefât etti...

.

Hindistanlı velî Ömer Hadrami

Ömer Hadrami hazretleri, Hindistan’da yaşamış olan evliyanın büyüklerindendir. 1593 (H.1002) senesinde Yemen’de Zafar denilen yerde dünyaya geldi. İlk tahsilini babasından aldı. Daha sonra hacca giderek Mekke-i Mükerreme’deki büyük âlimlerin sohbetlerinde bulundu. Daha sonra Medine-i Münevvere’de bir müddet kaldı. Sonra Yemen’e döndü. Buradan da Hindistan’a gitti. Burada Seyyid Ebu Bekr bin Ömer haretlerine talebe oldu ve ondan icazet alıp Beycafur beldesine yerleşti ve burada talebe yetiştirmeye başladı.

“Sâlihlerle sohbet ediniz!”
Sohbetlerinde buyururlardı ki:
“Sâlihlerle sohbette berâber olup, onlarla sohbet ediniz. Onlar, dünyâ hazîneleridir. Onlarla berâber olmak, ebedî saâdetin anahtarıdır.”
“Allahü teâlâya itâatte tam kul ol ki, mahlûklar karşısında tam hür olasın. Allahü teâlâya ibâdet eden kimseye, mahlûklar itâat ve hizmet ederler.”
“Allahü teâlâdan gelen şeyleri, nîmetleri ve kendisinden Allahü teâlânın neyi istediğini bilmeyen kimse, kalbini perdelemiş olur. Kim nefsinin isteklerine kavuşmak için acele ederse, iyiliklere kavuşma yollarını keser. Kim nefsinin her istediğini yer ve bunların peşine düşerse, o kimsenin başına çeşitli belâlar gelir. Allahü teâlâyı unutmak, O’ndan gâfil olmak, Cehennem’e girmekten daha şiddetli bir haldir. Allahü teâlâdan başka şeyleri anmak, onlardan bahsetmek kalpte kasvete, katılığa sebeb olur. Şeytan; ‘kim bana karşı kendini benim tuzağımdan kurtardığını zannederse, ben onu ucub ile yâni kendini beğenmekle tuzağıma düşürürüm’ der.”

“Allahü teâlâya âşık olanlar...”
“Allahü teâlâya âşık olanlar, insanı O’ndan uzaklaştıran her şeyden uzak olup, alâkalarını keserler.”
“İntikam alıp da sonunda pişman olmaktansa, affedip de pişman olmak benim için daha sevimlidir...”
Ömer Hadrami hazretleri 1653 (H.1063) senesinde Beycafur beldesinde vefat etti. Vefat ettiği gece hizmetçisine;
“Bu gece bir şey görürsen, korkma!” buyurdu. O anda göğe doğru yükselen bir nur belirdi. Hizmetçi önce korktu, sonra da efendisinin yanına gitti. Onu, vefat etmiş gördü.

.

Herat'tan doğan güneş Semsüddin Muhammed

Mevlânâ Semsüddin Muhammed Ruci, Mevlânâ Sadeddîn Kaşgarî hazretlerinin talebelerindendir. 820 yılı Berat gecesinde Herat yakınlarında Ruc isimli köyde dünyaya geldi. Onun doğumu hakkında şöyle anlatılır:
Annesi beş yaşındaki bir oğlunu kaybeder. Çok hüzünlüdür. O gece rüyasında Resûlullah Efendimizi görür. Kadıncağıza şu müjdeyi verir: “Gam çekme! Gönlünü hoş tut ki, Allahü teala sana devlet sahibi ve uzun ömürlü bir oğul ihsan edecektir!”...Ve o gün gelir, bu mübarek hatun Mevlânâ Semsüddin Muhammed’i dünyaya getirir ve ona sık sık; “Bana rüyada müjdeledikleri oğul sensin!” derdi...

Talebe olmak arzusu...
Mevlânâ Semsüddin Muhammed, çocukluğunda bile yalnızlığa ve öbür çocuklardan çekingen bir mizaca malikti. Baba evinde kendisine mahsus bir hücre edinip zamanını orada geçiriyordu. Babası, ticaretle uğraşan, mal ve katar katar hayvan sahibiydi. Semsüddin Muhammed, bu mesleğe yanaşmadı. İçinde bir mürşide talebe olmak arzusu galip gelince, köyünden Herat şehrine giderek Şeyh Zeynüddin Hâfî halifelerinden Mevlânâ Sadeddîn Kaşgarî hazretlerine talebe oldu. Yıllarca Herat Camiinde isteklileri Hakka davet etti...
Bu mübarek zat, Hicri 904 senesi Ramazanın on altıncı günü son nefesini verdi. Vefatı sırasında yakınlardan biri sordu:
“Sizden sonra kime yönelmemiz lâzımdır?”
Buyurdu ki: “Kime meyliniz ve itikadınız varsa ona...”
Yine sordular: “Yine size teveccüh etmekte devam etsek nasıl olur?”
Buyurdu ki:
“Zararlı olmaz!” Ve devam ettiler:

Bir evden bir eve geçmiş gibi!
“O kimseler ki taayyün etmişlerdir, bir hâlden bir hâle, bir sıfattan bir sıfata intikâl ederler.”
Ben bu sözden şunu anladım ki, (o kimseler velayet ve irşâd makamında taayyün etmişlerdir; ahirete geçtikleri zaman da Allah’ın velîleri ölmez, bir evden bir eve intikâl ederler) ölçüsü gereğince hâl ve sıfat değiştirirler ve bu değişiklik onların feyiz vermekte devam etmelerine mâni değildir. Hattâ ahirete intikâl, onların feyiz verme kudretlerini arttırır. Zira beşeriyet vücudundan sıyrılmış olmaları o vücudun arıza ve engellerinden kendilerini uzaklaştırmış ve artık tesirlerine hiçbir mâni kalmamıştır!”

Büyük mutasavvıf Ebu Talib Mekkî

Mekke-i Mükerreme’de yaşayan ve evliyanın büyüklerinden olan Ebu Talib el-Mekkî, İran asıllı Cebel halkındandır. Mekke’de yetiştiği için el-Mekkî nisbesiyle anılmıştır. Doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir. Gençlik yıllarında hayatının büyük bölümünü nefs mücahedesi ve riyazetle geçiren şeyh Ebu Talib’in hadis dersi aldığı hocalar arasında Ali bin Ahmed el-Masisi ve Ebu Bekir el-Müfid’i görmekteyiz...

Pek çok âlimden ders aldı
Ebu Talib Mekki, Mekke’den ayrıldıktan sonra Basra’ya gitmiştir. Orada Salimiye mektebinde kalan bu mübarek zat, Hicri 386 yılında (M. 1006) Bağdat şehrinde vefat etmiş ve Malikiye mezarlığında defnedilmiştir.
Ebu Talib Mekki, pek çok âlimden ders almış; pek çok arif, salih, kamil insanla sohbet etmiş, feyz almıştır. Kendisine büyük hürmet gösterip sözlerini naklettiği önceki büyüklerin başında Hasan-ı Basrî hazretleri gelir. Çünkü onun hakkında şöyle der: “Bu ilmin metodunu ilk defa ortaya koyan Hasan-ı Basrî’dir.”
Şeyh Ebu Talib el-Mekkî’nin en iyi bilinen eseri “Kûtü’l-kulûb” (Kalplerin Azığı) adlı kitabı olup kendinden çok sonra yaşamış olan İmam Gazâlî hazretlerinin İhyâu Ulûmi’d-dîn adlı eserinin ana kaynağı olmuştur.
Ebu Talib Mekki hazretlerinin kıymetli nasihatleri vardır. İşte onlardan bir demet:
“Şükür, nîmete hakkıyla şükretmekten âciz olduğunu bilmektir.”
“Güzel ahlâk, Allahü teâlânın takdirine râzı olmaktır.”
“Tasavvuf yolunda bulunanın yapacağı ve dikkat edeceği en makbul şey; nefsini hesâba çekmektir.”
“Verânın, şüpheli şeylerden sakınmanın faydası, âhirette hesâbın kolay olmasıdır.”
“Bir kimse zenginlerle sohbeti, fakirlerle bulunmaya tercih ederse, kalbi ölür.”
“Başkalarının halleriyle meşgul olan, kendi hâlini kaybeder.”

“Şayet elini yakalarsam!..”
Ebu Kasım Serrat hazretleri anlatır:
“Vefatına yakın Ebu Talib el-Mekkî’nin yanına girdim. Bana; ‘Eğer sonum hayr olursa, cenazemin üzerine badem ve şeker serp’ dedi. Ben; ‘Sonunun nasıl olacağını bilemem ki’ dedim. ‘Yanıma otur, elin elimde olsun. Eğer elini yakalarsam, bil ki akıbetim iyidir’ dedi. Dediği gibi yaptım, elimi kuvvetlice yakaladı ve Kelime-i şehadeti söyleyerek ruhunu teslim etti.”

.

Büyük mutasavvıf Yûsuf bin Hüseyin

Yûsuf bin Hüseyin Râzî, büyük velîlerdendir. Künyesi Ebû Ya’kûb’dur. Haram ve şüphelilerden çok sakındığı gibi, dünyâya düşkün olmayıp, zâhir ve bâtın ilimlerinde âlimdi. Zünnûn-i Mısrî’nin talebesi olup, aynı zamanda; Ebû Türâb Nahşebî, Yahyâ bin Muâz ve başka âlimlerle görüşüp sohbet etti ve kendilerinden ilim öğrendi. Ebû Saîd Harrâz ile yol arkadaşlığı ve Cüneyd-i Bağdâdî ile mektuplaşmaları meşhûrdur...

İlim için yollara düştü...
Yûsuf bin Hüseyin Râzî, ilim öğrenmek için çok seyahat etti. Ömrü uzun olup, Allahü teâlânın dînine hizmet etmekle geçti. İnsanların İslâmiyeti doğru öğrenmeleri için çok gayret ederdi. Edebi çok fazla olup, kendisinden bile hayâ ederdi. Çok güzel konuşurdu. Nefsin kötü isteklerine tâbi olmamak ve ona muhâlefet etmekte çok ileriydi. Geceleri hiç uyumaz, hep ibâdetle meşgûl olurdu.
Bu mübarek zatın, fazla uykusuzluk sebebi ile gözlerinde hafif kırmızılık vardı. İnsanların fazla teveccühünden sakınır, kendisini olduğundan aşağı gösterirdi. Ebû Ya’lâ diyor ki:
“Yûsuf bin Hüseyin, zamanında, kelâm ve tasavvuf ilmini en iyi bilendi.”
İmâm-ı Şa’rânî diyor ki:
“O, Kur’ân-ı kerîm okunduğu zaman gözyaşlarını tutamaz çok ağlardı.”
Yûsuf bin Hüseyin buyurdu ki:
“Yapmacık olarak, riyâ ile yapılmış çok az bir amelle Allahü teâlânın huzûruna çıkacağıma, günâh yükü ile çıkmayı tercih ederim.”
“Dünyâda en kıymetli şey, ihlâstır.”

“İki türlü taşkınlık vardır!”
“Allah yolunda yürümek isteyen bir kimse için, en büyük tehlike; bu yolda olmayan kimselerle berâber olmaktır.”
“Dünyâda iki türlü taşkınlık ve azgınlık vardır. Bunlardan biri ilim sebebiyle yapılan azgınlık, diğeri de mal sebebiyle yapılandır. İlim sebebiyle olan taşkınlıktan kurtulmak, ancak ibâdetle olur. Mal sebebiyle olan taşkınlıktan kurtulmak ise, ona ehemmiyet vermeyip uzaklaşmakla mümkün olur.”
Yûsuf bin Hüseyin Râzî hazretleri 915 (H.304) senesinde vefât ederken; “Yâ Rabbî! Gücüm yettiği kadar insanları sana dâvet ettim. Kusurlarımı bağışla” diye dua etti.
Vefâtından sonra kendisini rüyâda görüp; “Hâlin nasıldır?” diye soranlara;
“Allahü teâlâ, vefât ederken söylediğim sözü tekrar söylememi emretti. Ben de söyledim. Sonra bana;
‘Seni, sana bağışladım’ buyurdu” dedi.

Bir gönül sultanı Abdullah bin Dînar

Abdullah bin Dînar, Tâbiînden, Medine-i münevverede yaşayan velîlerdendir. Künyesi Ebû Abdurrahmân’dır. Doğum yeri ve târihi bilinmemektedir. 744 (H.127) senesinde vefât etti.
Abdullah bin Dînar hazretleri, Abdullah ibni Ömer’in âzâdlı kölesi idi. İlim ve edeb üzere yetişti. Hadîs-i şerîf ilminde üstün bir dereceye yükselmiş olup müksirûndan yâni, çok hadîs-i şerîf rivâyet edenlerdendir...

Nasîhatleri ile yol gösterdi...
Abdullah bin Dînar, Eshâb-ı kirâmdan Abdullah ibni Ömer, Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anhümâ), ayrıca Süleymân bin Yesâr ve Ebû Sâlih bin Selmân’dan ilim öğrenip hadîs-i şerîf rivâyet etti. İmâm-ı Nesâî onu müksirûndan kabûl eder. Kendisinden, Mûsâ bin Ukbe, Mâlik oğlu Abdurrahmân, Nâfi el-Kureyşî, Süfyân bin Uyeyne, Muhammed bin Sûka gibi âlimler hadîs rivâyet ettiler. Hadîs âlimleri onu sika, güvenilir saydılar. Rivâyetleri meşhûr hadîs kitapları olan Kütüb-i Sitte’de bulunmaktadır. Nasîhatleri ile yol göstermiş ve insanların kalbinde taht kurmuş bir gönül sultanıdır...
Abdullah bin Dînar hazretleri, ahlâkça Tâbiînin en ileri gelenlerinden idi. Ebû Hamza bir gün kendisine;
“Allahü teâlâya yaklaşmak nasıl olur?” diyerek nasîhat isteyince;
“İnsanlardan uzak ve yalnız olduğunda kısaca her zaman Allah’tan kork. Beş vakit namazını cemâatle kıl. Yönünü harama çevirme, böylece, Allahü teâlâya yaklaşanlardan ol” buyurmuştur.

“Uyuduğun gibi öleceksin!”
Abdullah bin Dînar bir sohbetinde talebelerine ve sevdiklerine buyurdu ki:
“Lokman Hakîm oğluna şöyle dedi: Ey oğul! Ateş gelirken ondan nasıl emin olunur? Dünyadan ayrılmak muhakkak iken, ona nasıl meyledilir? Ölüm nasıl akıldan çıkar? Onun geleceğinden aslâ şüphe edilmez. Uyuduğun gibi öleceksin. Ey oğlum! İnsanın üç şeyi vardır: Rûhunu Azrâil aleyhisselâm alır. Hayır veya şer ne ise; ameli kendisine kalır. Bedenini de kurtlar yer ve toprak çürütür...”
Bu mübarek zat, vefat anında tövbe edip salevat-ı şerife söyledikten sonra Ahkaf suresinden şu ayet-i kerimeyi okudu:
“(Rabbimiz Allah’tır) deyip de sonra doğruluğu iltizam edenler için korku yoktur. Mahzun da olmayacaklardır. Onlar Cennetin yâranıdırlar. İşlemekte oldukları amellere mükafat olmak üzere, orada ebediyyen kalacaklardır.”
Sonra da Kelime-i şehadeti söyleyerek son nefesini verdi.

Mücâhid velîlerden İbn-i Ebî Zekeriyya

Abdullah bin ebi Zekeriyya, tâbiînin büyüklerindendir. Gazalara katılır, cihad ederdi. Bu mübarek zat, Şamlıların âlimlerinden olup, Mekhûl hazretlerinin akranıdır; yani ilim bakımından onun gibidir. Hadîs ilminde sika, güvenilir bir âlimdir. Ümm-üd-Derdâ, Recâ bin Hayve, Ubâde bin Sâmid’den (radıyallahü anhüm) hâdîs-i şerîf rivâyet etti. Ondan da Rebîa bin Yezîd, Saîd bin Abdülazîz, Evzâî, Yemân bin Adiy gibi âlimler, hadîs-i şerîf rivâyet edip, ilim öğrenmişlerdir.

“Şam’ın en fazîletlisi”
Âlimler onun hakkında buyurdular ki:
“O, hadîs ilminde sika bir âlim olup, rivâyet ettiği hadîs-i şerîfler azdır.”
Evzâî: “Zamanında, Şam’ın en fazîletli ve seçilmişlerinden idi.”
Yemân bin Adiy: “Şam’da çok ibâdet eden zâtlardan birisidir.”
Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
İbn-i Muhayriz’den rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdular ki:
“Allah yolunda iken hâsıl olan tozla, Cehennemin dumanı, bir Müslümanın üzerinde bir araya gelmez.”
Ebûdderdâ’dan rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdular ki:
“Siz, kıyâmet gününde, kendi isimleriniz ve babalarınızın isimleriyle çağırılacaksınız. Öyleyse, isimlerinizi güzel koyunuz.”
Ebû Cemile şöyle anlatır:
İbn-i Ebî Zekeriyya’dan duydum. Buyurdu ki: “Abdullah bin Ebû Zekeriyya’nın meclisinde hiç kimse konuşamazdı. O derdi ki: Allahü teâlâyı anıp, onun emir ve yasaklarından konuşursanız, sizinle ilgilenir, size kıymet veririm. Eğer, insanlardan ve onların dedikodu ve gıybetlerinden bahsederseniz, sizi terk eder, yanınızda durmam.”
Utbe bin Temim şöyle bildirdi. Ebî Zekeriyya dedi ki: “Çok konuşan kimsenin düşmesi, hata etmesi ve yanlışlara dalması çok olur. Bu durumda olan kimsenin verâsı (şüphelilerden sakınması) az olur. Vera’sı az olanın kalbi, ölü bir kalb gibidir.”

“Beni de onlardan kabul et!”
Abdullah bin Ebû Zekeriyya’nın, vefat anındaki son sözleri şunlar oldu:
“Yâ Rabbi! Senin Resulün “Allah yolunda hasıl olan tozla Cehennemin dumanı bir Müslüman üzerinde bir araya gelmez” buyurdu. Beni de onlardan kabul et! Senden başka ilah yoktur. Muhammed aleyhisselama ve diğer peygamberlere ve hepsinin getirdiği kitaplara ve içindekilerinin hepsine iman ettim.”

Bereketi Var mı?

Benî İsrail zamanında salih bir kimsenin üç tane oğlu varmış. Bir gün o zat ağır hastalanır ve artık hayatından ümid kesilince büyük oğlu, küçük kardeşlerini çağırır ve:
- Ey kardeşlerim, pederimizin epeyce malı var. Fakat bugün kendisinin hizmeti ise ağırdır. İsterseniz sizler malına varis olun ve hizmetini bana bırakın, der.

Kardeşleri malı alarak, babalarının hizmetini büyük biraderlerine bırakırlar. Büyük kardeşleri salih bir kimse olduğu için pederinin hizmetini kendisine nimet, ganimet ve ibadet bilir. Vefatına kadar bu hizmeti yapar. Fakat ailesinin bu işe hiç gönlü razı olmaz ve malı almadığı için O'nunla münakaşa eder. O ise ailesine:
- Ey hatun, ben babama miras için hizmet etmiyorum. Ancak Allah rızası için hizmet edip hayır duasını almak istiyorum. Hayır sizin bildiğinizin hilafınadır. Bir kimsenin dünya dolusu malı olsa da bereketi olmasa, onda hayır yoktur. Hayır ancak berekettedir, der. Bir gece rüyasında:
- Git, filan yerde yüz altun vardır. Onu al nafaka yap.
- Onda bereket var mıdır?
- Hayır yoktur.
- Bereket olmayan şey bana lâzım değildir, der.
Bu hali ailesine söyleyince, kadın yine almadığı için O'nunla münakaşa eder.
Ertesi gece rüyasında yine, «Filan yerde 10 altun vardır, git al.» denilir. O yine bereket olup olmadığını sorar. Bereket olmadığını anlayınca yine almaz.
Üçüncü gece ise yine «Filan yerde bir altun vardır, onu al da harçlık yap.» denilir. O da bereketi olup olmadığını sorunca «Çok bereketlidir.» cevabını alınca, hemen gider ve onu alır. Sabahleyin ise altun ile pazara gider ve iki tane balık alır. Evine getirip karınlarını yardığı zaman görür ki, balıkların karnında çok kıymetli ve iki dirhem ağırlığında kırmızı cevher var. Birisini hemen pazara götürüp satmak ister. Fakat hiç kimsenin almaya gücü yetmez. Nihayet 30 bin altun kıymeti ile padişaha satar. Eve gelir ve Cenabı Hak'ka şükürler eder.
Padişah o cevherin bir eşini daha araştırır fakat hiç kimsede bulamaz. Tekrar O'na soralım belki vardır diyerek gelirler. Bende vardır deyince, 70 bin altuna satar. Son derece zengin olur. Rüyasında: «Ey kişi, Cenabı Hak'kın sana bu kadar lütuf ve ihsanı ancak, pederine ihlas ile etmiş olduğun hizmet sebebi iledir. Âhirette olunacak ihsanı ise anlatmak mümkün değildir.

.

Kul hakkı

Bâyezîd-i Bistâmî yağmurlu bir havada Cumâ namazına gitmek için evinden çıktı. Sağnak hâlde yağan yağmur, yolu çamur hâline getirmişti. Yağmur bitinceye kadar bir evin ihâta duvarına dayandı. Çamurlu ayakkabılarını duvarın taşlarına sürerek temizledi. Yağmur yavaşlayınca câmiye doğru yürüdü. Bu sırada aklına bir mecûsînin duvarını kirlettiği geldi ve üzülerek;

"Onunla helâlleşmeden nasıl Cumâ namazı kılabilirsin? Başkasının duvarını kirletmiş olarak nasıl Allahü teâlânın huzûrunda durursun?" diye düşündü ve geri dönüp o mecûsînin kapısını çaldı. Kapıyı açan mecûsî;
"Buyrun bir arzunuz mu var?" diye sorunca;
"Sizden özür dilemeye geldim." dedi. Mecûsî hayretle;
"Ne özrü?" diye sordu. O da;
"Biraz önce duvarınızı elimde olmadan çamurlu ayakkabılarımı temizlemek maksadıyla kirlettim. Bu doğru bir hareket değil. Yağmurun şiddeti bu inceliği unutturdu." deyince, Mecûsî hayretle;
"Peki ama ne zararı var? Zâten duvarlarımız çamur içinde. Sizin ayağınızdan oraya sürülen çamur bir çirkinlik veya kabalık meydana getirmez." dedi.
Bâyezîd-i Bistâmî;
"Doğru ama, bu bir haktır ve sâhibinin rızâsını almak lâzımdır." dedi. Mecûsî;
"Size bu inceliği ve insan haklarına bu derece saygılı olmayı dîniniz mi öğretti?" diye sorunca;
"Evet dînimiz ve bu dînin peygamberi olan Muhammed aleyhisselâm öğretti." dedi. Mecûsî;
"O hâlde biz niçin bu dîne girmiyoruz?" diyerek kelime-i şehâdet getirip müslüman oldu.

Salavat-ı Şerifin bereketi

Devr-i Saadet'te bir Yahûdi, bir Müslüman'a iftira ederek Peygamber Efendimiz'e (sallallahü aleyhi ve sellem) şikâyette bulundu:
-Bu adam benim devemi çaldı. Bu deve benimdir, işte şahidlerim, diyerek iki de münâfıklardan yalancı şahid gösterdi.
Gerekli inceleme yapıldı, durum Müslüman'ın aleyhine tecelli ederek devenin Yahûdi'nin olduğuna hükmolundu ve deve Müslüman'dan alınarak Yahûdi'ye teslim edildi. Bununla kalsa iyi. Hırsızlık yaptığı için o Müslüman'ın ayrıca eli de kesilecekti. O sahabî ellerini açarak:

-Ya Rabbi! Sen her şeyi bilensin, görüyorsun ki Yahûdi yalancı şahidler göstererek devemi aldı. Şimdi de elim kesilecek. Her gece okuduğum Salavat-i Şerife'nin yüzü suyu hürmetine sen beni bu belâdan kurtar! Şu anda beni kurtaracak hiçbir merci yok, diyerek Allah'a hulûs-i kalb ile yalvardı.
Daha Huzur-u Saadet'ten ayrılmadan deveye Cenab-ı Allah lisan ihsan etti, deve konuşmaya ve hakikati olduğu gibi söylemeye başladı:
-Ya Resûlallah! Ben bu Yahûdi'nin değil Müslüman'in malıyım. Beni sahibime iade et ki, adalet tecelli etsin, diyerek sahibinin huzuruna varıp diz çöktü.
Deve sahibine verildikten sonra Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), orada bulunanlar da bilsin diye bu Sahabiye, ne ile bu dereceye eriştiğini sordu. O sahabî de:
-Ya Resûlallah! Ben her gece sana 10 defa salavat okumadan yatmam! Ne zaman başım sıkışsa, okuduğum salavat-i şerifeler imdadıma yetişir. Burada da o salavatın yüzü suyu hürmetine Allah'tan yardım diledim. Allah Celle Celalühü hamdolsun ki benim yüzümü kara çıkarmadı, dedi. Bunun üzerine Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem):
-Ne mutlu sana, salavat hürmetine dünyada elin kesilmekten kurtulduğun gibi, ahirette de cehennem azabından kurtulacaksın, buyurdular.

YİRMİ SANİYEDE

Şeytan hizmetçi kılığına girmiş ve yirmi sene Cüneyd-i Bağdadî Hazretleri'nin yanına gidip gelmişti. Bir türlü gönlüne vesvese vermeye, ona istediklerini yaptırmaya muvaffak olamamıştı. Birgün:
    - Ey Üstad! Yoksa siz benim kim olduğumu biliyor musunuz? dedi.
    Hazreti Cüneyd:
    - Sen lanetli İblissin. İlk geldiğin andan beri seni tanıyorum, buyurdu.
    Şeytan:
    - Ey Sultanü'l Muhakkikin! Sizin kadar yüksek dereceye ulaşan başka bir büyük zat tanımıyorum. Yirmi senedir size hiçbir isteğimi yaptırmaya muvaffak olamadım, dedi.
    - Defol mel'un! Şimdi de beni kendini beğenme hastalığına düşürerek mahvetmek mi istiyorsun! Yirmi senede yapamadığını yirmi saniyede mi yapacaksın? Yıkıl karşımdan! diye bağırdı.

Dinini Dünyalığa Alet Edenin sonu

Musa Aleyhisselam zamanında bir adam insanlara; "Benimle Kelimullah Musa konuşur. Ben, Safiyullah Musa'nın yakınlarındanım " diyerek böbürlenir, Musa aleyhisselam'ın ismini alet ederek  kendine menfaat temin ederdi. Bu sözlerin üzerinden uzun bir zaman geçti. Musa Aleyhisselam'ın yanına, adamın biri, siyah bir iple yularlanmış bir domuz getirdi ve Musa Aleyhisselam'a dedi ki:
- "Ey Allah'ın Peygamberi! Filan adamı biliyor musun?" Musa Aleyhisselam:
- "Onu işitirim" diye cevap verdi. Adam:
- "O adam, işte bu domuzdur" dedi.
Musa Aleyhisselam, adama niçin böyle olduğunu sormak için, Allahü Teâlâ'dan, onu eski haline döndürmesi için niyaz etti. Bunun üzerine Allahü Teala Musa Aleyhisselam'a şöyle buyurdu:
- "Ya Musa! Adem Aleyhisselam'ın ve ondan sonra gelen peygamberlerin dualarıyla dua etsen yine de bu adam hakkındaki duanı kabul etmem. Fakat ben sana onu niçin o hale soktuğumu bildireyim. O, senin adını kullanarak, sana olan yakınlığını alet ederek menfaat elde ettiği için, dinini dünya için satıp, din ile dünyayı yediği için ben onu o hale soktum".

Cünnetü'l-Esmâ

"Cünnetül-Esma, Esma-i Hüsnadan altısının bir arada okunmasıdır. Bunlar, "Ferdün, Hayyün, Kayyumün, Hakemün, Adlün, Kuddusün" isimleridir. Bunun okuma usulü, başında Besmele çekmek suretiyle –ihtiyaca göre sonuna ilave edilen bir ayetle birlikte–  sabah-akşam sık sık okumaktır. Mesela, veba ve taun gibi hastalıklardan emniyette olmak isteyenler, Cünnetül-Esmayı şöyle okurlar: "Bismillahirrahmanirrahim. Ferdün, Hayyün, Kayyumün, Hakemün, Adlün, Kuddusün, evemen kâne meyten fe ahyeynâhü."
Bir şiddet ve sıkıntıya maruz kalan ve zor işlerin kolaylaşmasını isteyenler, gene aynı usulle, "Bismillahirrahmanirrahim. Ferdün, Hayyün, Kayyumün, Hakemün, Adlün, Kuddusün, Ve yec'alüllahü bade usrin yüsrâ" şeklinde okurlar."

ADAM OLMAZSAN

Görünüşü düzeltmekle adam olunamayacağına dair, Bayezîd-i Bistamî hazretlerinden şu kıssa meşhurdur:

Bülbülün zikri

İbrahim aleyhisselamı ateşe attıkları zaman bütün melekler, vahşi hayvanlar ve kuşlar ağlaştılar ve etrafında toplanıp, İbrahim aleyhisselama bir yardım yapabilmenin çaresini aradılar. Bunların arasında zayıf bir bülbül vardı. "Madem elimden birşey gelmiyor, öyleyse ben de İbrahim aleyhisselam ile beraber yanayım" diye kendini ateşe atacağı sırada Hak teâlâ, Cebrail aleyhisselama emredip buyurdu ki:

- O kuşa ne dileği olduğunu sor. Cebrail aleyhisselam kuşu tutup istediğini sorunca, kuş dedi ki:
- Halilullahı ateşe atıyorlar. Madem ki kurtarmaya kâdir değilim, bari onunla beraber ben de yanayım. Hak teâlâ buyurdu ki:
- O kuşun benden dileği nedir? Bülbül şöyle arz etti.
-Benim dünyada, Hak teâlânın adını anmaktan başka arzum yoktur. Bin bir ismi olduğunu işittim. Yüz birini biliyorum. Dokuz yüz ism-i şerifini de bilmek isterim.

O kullarına çok merhametlidir

Zünnun-i Mısri'nin şöyle dediği rivayet edilmiştir :
Bir gün elbiselerimi yıkamak için Nil nehrinin kenarına gitmiştim. Nehrin kenarında dururken, bir de baktım ki, görülmemiş şekilde büyük bir akrep bana doğru geliyor. Çok korkmuştum. Beni onun şerrinden koruması için Cenab-ı Hak'ka sığındım. Akrep nehre geldiğinde, sudan büyük bir kurbağa çıkıp akrebe doğru geldi. Akrep kurbağanın sırtına binip suyun üzerinde yüzüp gittiler.

Bu bana çok şaşırtıcı gelmişti. Ben de onların nehrin kenarında takip ettim. Nehrin karşı yakasına geçtiklerinde, akrep kurbağayı bırakıp dalları büyük, gölgesi çok olan bir ağacın yanına gitti. Bir de baktım ki, ağacın altında Allah'a asi bir genç mışıl mışıl uyuyor. Kendi kendime: "La ha'vle vela kuvvete illa billah. Bu akrep nehrin ötesinden buraya kadar, bu genci sokmak için geldi" dedim ve içimden, akrep gence yaklaştığı zaman hemen akrebi öldürmeğe karar verdim. Akrebe yakın bir yerde durdum. Bir de baktım ki karşıdan büyük bir yılan, genci öldürmek için, gence doğru geliyor. Bu sırada akrep yılanın üzerine hücum etti ve başını sokmaya başladı. Akrep yılanın ölmesine kadar başını sokmaya devam etti. Yılan öldükten sonra akrep nehre döndü.Kurbağa da onu orada bekliyordu. Akrep tekrar kurbağaya binip nehrin öte yanına geçti. Ben de arkalarında bakakaldım. Sonra gencin yanına geldim, o hala uyuyordu, akabinde baş ucunda kendi kendime şöyle dedim :
- Ey uyuyan genç; Allah seni, sen fark etmesen de karanlığın içindeki her türlü kötülükten korur. Sen uyusan bile Allah uyumaz. O kullarına çok merhametlidir. dedim. Genç benim bu sözlerim üzerine uyandı ve başından geçen olayları kendisine anlattım. Genç hemen tevbe etti. Bütün yapmış olduğu kötü davranışlarından vazgeçip, iyilerden oldu ve ölünceye kadar hayatı böyle devam etti. Allah ona rahmet etsin
 

Biz söze bakmayız, öze bakarız

"Vah vah! Sen sersemlemişsin. Bu ne saçma söz, bu ne küfür, bu ne olmayacak şey? Ağzını tıka. Sen bunları kime söylüyorsun? Amcana, dayına mı?" Çoban;
"Ya Musa, ağzımı bağladın, şimdi pişmanlıktan canımı yaktın," dedi. Elbisesini yırtıp yana yana bir ah çekti, başını alıp çöle doğru yola düştü.
Bu arada Allahü Teâlâ'dan Musa aleyhisselama şöyle bir vahiy geldi:
"Kulumuzu bizden ayırdın. Sen birleştirmeye mi geldin ayırmaya mı? Ben herkese bir karakter, bir yapı verdim. Onun için övmek olan sözler, sana kötülüktür. Ona göre baldır sana göre zehirdir. Bilmezmisinki biz söze bakmayız, gönüle bakarız, öze bakarız."

Misâfir istiyordun. Gönderdik, kovdun

Hâce Ali Şirgâhî, Şâh Şücâ Kirmânî'nin türbesinin yanında fakirleri davet eder, yemek verirdi. Böyle bir gün; "Yâ Rabbî! Bir misâfir gönder!" dedi. Âniden bir köpek geldi. Hâce Ali köpeği kovaladı. Köpek kaçtı. Sonra Şâh'ın kabrinden bir ses geldi:
"Misâfir istiyordun. Gönderdik, kovdun." dedi. Derhal kalktı, dışarı koştu. Köpeği aradı bulamadı. Şehrin dışına gitti. Köpeği orada bir ağacın altında yatıyor halde buldu. Yemeği onun önüne koydu. Köpek yemeğe dönüp bakmadı. Hâce Ali utandı ve istigfâra başladı. Tövbe etti. Köpek dile gelip;
"Ey Hâce Ali, şimdi iyi ettin. Misâfir çağırıp kovmak ne demektir. Dikkatli ol! Eğer Şâh Şücâ orada olmasaydı, göreceğini görmüştün, bütün haller senden alınırdı." dedi.

Sünnet Akçesi

Sultan Abdülmecid zamanında adamcağızın birisinin büyük miktarda borcu varmış. Elini neye atsa ters gidiyor. Zeyrek civarında, evine yakın bir dergaha gitmiş. Namazdan sonra Şeyh efendi, bu yabancıyı yanına çağırmış ve halini sormuş. O da:

"Efendi hazretleri, gırtlağa kadar borç içindeyim, neye elimi atsam kuruyor. Ne olur himmet!" demiş. Şeyh efendi:

"Evladım, sabah namazını 40 gün Yenicami'de kıl. Camiye gidip gelirken de 1000 adet istiğfar oku. Göreceksin, kırkıncı gün ne sıkıntın kalacak ne bir şey..."

Adam ertesi sabah başlamış. Tam 39 gün sabah erkenden Yenicami'ye namaza gitmiş. Kırkıncı gün sabah ezanı okunurken uyanmış, fakat Yenicami'ye nasıl yetişecek? "Eyvah. Bunu da mı berceremeyeceğim?" telaşıyla fırlamış. Abdest alıp, giyinip sokağa fırlamış. Koşturmaca esnasında biriyle çarpışmış. Başındaki fesi de yere düşmüş. Adamın gözü bir şeyi gördüğü yok. Karanlıkta kapmış yerden fesi, koşuşturmuş camiye. Ucu ucuna yetişmiş. Namazdan sonra da heyecanla, aşr-i şerifi de beklemeden çıkmış avluya. Kapı önüne oturmuş. Kendine kendine:
"40 namazı tamamladık. Bakalım denilen olacak ve ben rahatlayacak mıyım?" diye düşünmeye başlamış. Bir de ne görsün. Camiden çıkan insanlar büyük bir memnuniyet ifadesiyle bu adamcağızın önüne çil çil altınlar atmaya başlamazlar mı? Adam şaşkın. Altınları toplamış, saymış, tam borcuna yete cek kadar çıkmış. Kalkmaya hazırlanırken müezzin sokulmuş:
"Allah Müslümanlığını kabul etsin. Hak Dini seçmişsin. Sünnetliğini de topladın. Ancak bundan sonra bu başındakiyle namaza gelme. Başına fes giy" demiş. Adamcağız elini başına atmış ki... Bir de ne görsün? Başında papaz külahı.
Meğer namaza koştururken çarptığı bir papazmış. O esnada ikisinin de başındaki düşmüş. Bizimki kırkıncı sabahın hayaliyle acele edip, yerden eline geçirdiği papazın külahını kapmış yerden. Cami cemaati de, o adamcağızın başına bakıp bir papazın Müslüman olduğunu sanmışlar. O devirde adet, yeni müslüman olanlara teşvik için altın verilir ve buna "sünnet akçesi" denirmiş.

"Encümen-i Bîzebân"

Bir zamanlar bir grup alim ve şair, "Encümen-i Bîzebân" (Suskunlar cemiyeti-kulübü) adıyla bir cemiyet kurmuşlardı. Üye sayısı otuz kişiydi ve bunu arttırmıyorlardı. Üyeliğin ilk şartı çok düşünmek, çok yazmak ve çok az konuşmaktı. Molla Camî hazretleri de gençliğinde, bu  cemiyete girmek istiyordu. Günün birinde cemiyetin bir üyesinin öldüğünü duyunca, onun yerine aday olmak için cemiyete geldi. Kendisini karşılayan kapıcıya bir şey söylemeden, ismini bir kağıda yazarak o sırada toplantı halinde bulunan ulema heyetine  gönderdi. 

Ulema, bu teklifi görünce biraz üzüldüler. Çünki ölen üyenin yerine başka birini almışlardı. Yeni bir üye için yer yoktu. Cemiyet başkanı, bir bardağı tamamen suyla doldurduktan sonra Molla Camî'ye gönderdi.  Molla Camî hazretleri durumu anladı. Bir damla daha olsa bardak taşacaktı. Bunun üzerine o da hemen oracıktaki bir gül dalından küçük bir yaprak koparıp, nazikçe suyun üstüne koyuverdi. Bardak taşmamıştı. Bunu içeri gönderdi. C emiyettekiler bu kibar cevabın manasını anlamışlardı: Zarif insanların yeri başkaydı.
Üyeler, bu kıymetli zâtı da aralarına almaya karar verdiler. Başkan listeye Molla Camî'nin adını ekledi. Otuz sayısının önüne bir sıfır koyarak, 300 yazdı. Bununla Molla Camî sayesinde, cemiyetin değerinin on misli arttığını belirtiyordu.
Listenin son şekli Molla Camî'ye gelince, meseleyi anladı. Ancak sayının büyük gösterilmesinden hoşlanmadı. Sağdaki bir sıfırı silerek, otuz sayısının soluna koydu. Yani 030 yazdı. Alçak gönüllü Molla Camî, böylece kendisini solda sıfır sayıyor, bardağı taşırmadığı gibi, o  cemiyetin yapısını da etkilemeyeceğini söylemek istiyordu. Diğer üyeler bunu görünce, saygı ve hayranlıkları bir kat daha artmış olarak "Encümen-i Bîzebân" yeni üyesine "Hoşgeldiniz" dediler.

Kaldıramayacağın bir yükün altına girme

Adamın birisi Musa aleyhisselam'a gelerek:
- Ya Musa, ne olur dua et de hayvanların dilinden anlayayım. Bundan kendime dersler çıkarır, iyi insan olurum, dedi. Musa aleyhisselam:
- Git işine bak, bu halin senin için daha hayırlıdır, kaldıramayacağın bir
yükün altına girmeye çalışma, diye cevap verdi. Fakat adam dinlemedi ve
ısrar etti.
- Ya Musa, ne olur hiç değilse kapımdaki köpekle horozun dilinden anlayayım diyordu. Sonunda Musa aleyhisselam dua etti ve adam sevinerek evine gitti.

Ertesi sabah, hizmetçisi sofrayı kurarken bir parça ekmek fırlayıp düştü. Horoz
koşup hemen kaptı. Köpek:
- Be horoz, yaptığın doğru mu? Sen buğday da, arpa da yiyebilirsin. Bense ekmekten başka bir şey yiyemiyorum. Ne için benim rızkımı kapıyorsun"diyerek horoza kızdı. Horoz:
- Haklısın ama tasalanma, yarın bizim efendinin eşeği ölecek, sen de böylece bir güzel karnını doyurursun, dedi. Adam bunu duyunca hemen eşeğini sattı. Ertesi gün, ne konuşacaklar diye köpekle horozu dinlemeye koyuldu. Köpek horoza sitem ediyor:
- Hani eşek ölecekti, ben de karnımı doyuracaktım. Horoz:
- Eşek öldü ama başka yerde öldü. Fakat hiç merak etme yarın at ölecek, o zaman daha büyük bir ziyafete konacaksın, dedi. Adam hemen atını da sattı. Hayvanların dilini anlayabilmenin onun için çok karlı olduğunu düşünüyordu. Ertesi gün köpekle horozu dinlemeye gitti. Köpek horoza sitem ediyor, yalan söylemeye başladığından şüpheleniyordu. Horoz:
- Ben yalan söylemedim. At ölecekti, sahibimiz sattı. Fakat sen merak etme
yarın sahibimizin en çok değer verdiği kölesi ölecek, o zaman onun hayrına yemekler verilecek, hepimiz doyacağız dedi. Bunu duyan adam kölesini de sattı. Ertesi gün yine aynı konuşmalara kulak kabartmak için gitti. Bu sefer köpek çok
kızgındı. Günlerdir yalanlarla avutulduğunu söylüyordu. Horoz:
- Ben yalancı değilim ve yalan söylemem, diye itiraz etti. Köle de öldü, ama başka yerde... Çünkü sahibimiz onu da sattı. Fakat hiç iyi etmedi. Zira ilkin kaza eşeğe gelecekti, böylece sahibimiz kaza ve beladan kurtulacaktı. Onu sattı, ata geldi. Atı sattı, köleye geldi. Köleyi de sattı, şimdi bela kendisine gelecek. Sıra onda, yarın sahibimiz ölecek, böylece doyacağız dedi. Bunu duyan adam akılsız başını dövmeye başladı ama iş işten geçmişti.

Mü'mine ikram, affa sebebdir

Hazret-i Ömer (radıyallahü anh) bir gün evinde bir yastığa dayanmış oturuyordu. İçeriye Selman-i Farisi girdi. Hazret-i Ömer (radıyallahü anhümâ) , oturması için yastığığ ona uzattı. Selman-i Farisi (radıyallahü anh):
-Resulullah Efendimiz (sallallahü ne kadar dogru söylüyor, dedi. Hazret-i Ömer:
-Ya Eba Abdurrahman ! Nedir o?
-Bir gün Resulallah (sallallahü aleyhi ve sellem) Efendimizin huzuruna çıktım. O dayanmakta oldugu yastığı bana uzattı ve " Selman, evine gelen Müslüman kardeşinin altına ikram olarak bir minder uzatan müslümanı Allahü Teala mutlaka affeder" buyurdu.

.

Örümcek ağı

Günahkar adam bir müddet düşündü, bir ormanda yürürken önüne bir örümcek ağı çıkmıştı. Adam ağı bozmamak ve örümceği ezmemek için o gün yolunu değiştirmişti. Heyecan içinde meleğe anlattı. O anda gökten bir örümcek ağı indi. Adam bu ağa tutunarak cennete girebilecekti. Adam neşe içinde ağa tırmanırken, cehennemden bazıları da ağa tırmanarak kurtulmaya çalıştılar. Fakat adamın yine bencilliği tuttu, ağın o kadar çok insanı taşımayacağından korkarak onları itmeye başladı. Tam o sırada ağ gerçekten koptu ve diğerleri ile birlikte adam da cehenneme düştü. "Yazık" dedi melek. "Bencilliğin, hayatında işlediğin tek iyiliği de kötülüğe döndürdü. O insanlara şefkat gösterebilseydin eğer, ağın herkesi taşıyabileceğini de görecektin."

.

İmanı ona kafidir

Rüyamda iki meleğin gökten indiğini gördüm. Az önceki cenazenin kabrini açtılar. Biri onun yanına indi ve arkadaşına şöyle dedi:
- Onu cehennem halkından yaz. Bunda isyansız ve günahsız bir organ yok! Dışarıdaki arkadaşı ona dedi ki:
- Ey kardeşim, onun hakkında acele karar verme! Gözlerini bir yokla.
- Gözlerini yokladım. İki gözünü de haram bakışlarla dopdolu gördüm. Arkadaşı onun kulağını, dilini, ellerini ve ayaklarını yoklamasını söyledi. Şu cevabı aldı:
- Kulağını yokladım. Kötü ve çirkin şeyleri dinlemesiyle dolu gördüm. Dilini yokladım. Yasaklara dalması ve haramları dile getirmesiyle dolu olduğunu anladım. Ellerini kontrol ettim. İki elinin de haram olan lezzet ve nefsanî isteklerle dolu olduğunu farkettim. Ayaklarını da yokladım. Ayaklarını çirkinliklerde ve kötü işlerde yürümesiyle dopdolu buldum! Diğeri dedi ki:
- Ey kardeşim, sen yine acele etme. Bir de ben onun yanına ineyim. İkinci melek cenazenin yanına indi. Biraz bekleyip arkadaşına dedi ki:
- Ey kardeşim, ben bunun kalbini yokladım ve imanla dolu olduğunu öğrendim. Onu rahmete kavuşmuş bahtiyar kimse olarak yaz! Artık Allah'ın lütfu, onun günah ve hatalarını bütünüyle kuşatmaktadır.

Türkistânlı fakîh Ebû Bekr bin Mes'ûd

Ebû Bekr bin Mes’ûd Alâüddîn-i Şâşî (Kâşânî) Türkistân’da Kâşân’da tevellüd, 587 [m. 1191] senesinde Haleb’de vefât etti. Hocası Alâüddîn Muhammed bin Ahmed Semerkandî’nin, (Tuhfe-tül-fükahâ) fıkh kitâbını şerh ederek (Bedâyı-us-sanâyı’ fî-tertîb-iş-şerâyı’) adını vermiştir. Bu kitâbı 328 [m. 1910] senesinde Mısır’da basılmıştır.
Kâşânî hazretleri, burada birçok âlimden, bilhassa Alâüddîn Semerkandî’den fıkıh tahsil etti. Sonra da hocasının kızı Fatıma-i Fakihe ile evlenerek o büyük zatın damadı oldu.

Davud-i Kayserî’nin hocası
Bu mübarek zat, çok memleket gezdi. Bir ara Konya’da oturdu. Sonra Haleb’e giderek oraya yerleşti. Hanımı orada kendisinde evvel vefat etti. Birçok talebe yetiştirdi. Bunlardan en meşhuru, Selçuklu Devletinin büyük âlimlerinden Davud-i Kayserî’dir. (Büyük mutasavvıf Davud-i Kayserî, Orhan Gazi’nin yaptırdığı İznik Medresesinin ilk müderrisidir.)
Bedâyı-us-sanâyı’ fî-tertîb-iş-şerâyı’ isimli fıkıh kitabı, bilhassa bey’ ve şirâ’ (alışveriş) konularında kıymetli bilgiler ihtiva etmektedir. İşte bu kıymetli bilgilerden bir demet:
Îcâb ve kabûl, söz ile olduğu gibi, bir taraftan veya iki taraftan mektublaşma ile veya adam göndermekle de olur.
Îcâb, karşıdakinin anlayacağı bir lisan ile, sattım, hediye ettim gibi; kabûl ise, aynen kabûl ettim, râzı oldum gibi geçmiş zamân bildiren sözlerle olur.
Kadınlar nâ-mahrem erkek ile hacca gidemez. Giderse, haccı kabûl olur ise de haramdır. Hacca giden bir erkek ile muvakkat (geçici) nikâhlanmaları da câiz değildir...

Talebeleri başına toplandı...
Ebû Bekr bin Mes’ûd Alâüddîn-i Şâşî hazretleri, 1191 (H. 587) senesinde hastalandı. Talebeleri başında idiler. Kur’ân-ı Kerim okurken, “Allahü teâlâ, mü’minleri dünyada ve kabirde, kavl-i sabit olan Kelime-i şehadet üzere tesbit ve tahkim etti” ayet-i kerîmesini okuduğu sırada; “ve fi-l’âhireti” kelamını söylerken ruhunu teslim etti...
 

Hakikati görmek

Mevlana Celaleddin-i Rumi hazretleri Mesnevi'de şöyle bir hikaye anlatır: ıki atlı arkadaş yola çıkmışlar. Fakat birisi âmâ imiş. Giderlerken âmâ olan şahıs, kamçısını düşürmüş. Fakat arkadaşına itimad edemediği için, yerden almasını söylememiş, inmiş atından el yordamıyla kamçıyı aramış. Derken, kendi kamçısını bulamamış ama eline ondan daha güzel yumuşak bir şey geçmiş. Bu kamçı daha güzelmiş diyerek alıp atına binmiş. Fakat o kamçı diye bulup aldığı, gecenin soğuğundan hareketsiz duran bir yılanmış. Derken biraz sonra hayli ilerlemiş olan arkadaşına yetişmiş. Arkadaşı sormuş

-Yahu neredesin? diye… Âmâ cevap vermiş:

-Kamçımı düşürmüştüm, gerçi düşürdüğüm kamçıyı bulamadım ama, ondan daha güzel ipek kaplamalı bir kamçı buldum, işte demiş. Tabii gözleri gören adam anlamış onun yılan olduğunu ve arkadaşını ikaz etmiş:

-At o elindekini, o kamçı değil, soğuktan hareketsiz duran bir yılandır. Biraz sonra ısınırsa sokar seni, demişse de âmâ inanmamış ve:

-Sen yalan söylüyorsun, bana attırıp sen alacaksın değil mi, diyerek yılanı elinden bırakmamış. Biraz sonra, hava ısınınca harekete geçen yılan, adamı sokup zehirlemiş ve adam ölmüş. Yılan soktuktan sonra adamın aklı başına gelmiş ama, iş de işten geçmiş. ışte böyle, adamın hakikati görecek gözü yok, ama kendisine yol gösterenlere de inanmaz, tabii ki sonu hüsran olacak. Mürşid-i kamiller de insanları ikaz ederek helak olmalarını önler, fakat onlara itimad etmeyenler kendi bildiğine göre hareket ederek helak olurlar.

.

Es'ad bin ebî nasr el-mihenî

Es’ad bin ebî nasr el-mihenî, Hicrî 5. asrın en meşhur Şafii fıkıh âlimlerindendir. 1069 (H.461) senesinde Maveraünnehir’deki Mihene kasabasında dünyaya geldi. İlim tahsil etmek için Merv şehrine gitti. Burada birçok âlimden fıkıh ilmini öğrenerek icazet aldı ve emsallerinden üstün oldu.

Nizamiyye Medresesinde...
Es’ad bin ebî nasr el-mihenî, daha sonra Gazne’ye gitti. Orada bir müddet ders verdikten sonra Hindistan’ın Lahor şehrine gitti. Daha sonra da Bağdad’a davet edilmesi üzerine oraya giderek Nizamiyye Medresesinde ders vermeye başladı. Ömrünün sonlarına doğru İran’ın Hemedan şehrine gitti ve burada 1133 (H.527) senesinde vefat etti.
Kıymetli sohbetleri vardı. Buyurdular ki:
“Allahü teâlânın rahmeti, o kadar çok ki, bundan hiç şüphe etmiyorum. Lâkin ben, o rahmete kavuşanların arasında bulunabilecek miyim bilemiyorum. Hattâ benim yüzümden onların da rahmetten mahrum kalmalarından korkuyorum.”
Bir gün de buyurdu ki:
“Dışı, içine uymayan birini görmek isterseniz bana bakın!”
Kendisine;
“Niçin böyle söylüyorsun?” diyenlere şöyle cevap verdi:
“Ben, yüz kadar iyi huyun bulunduğunu sayıyorum, fakat onlardan bir tânesini kendimde göremiyorum. Kötü huyları sayıyorum. Hepsinin kendimde mevcud olduğunu görüyorum.”
Bir gün de şöyle buyurdu:
“Uygunsuz bir sözü terk etmek, nefse bir gün oruç tutmaktan daha ağır gelir. Ben, çok sıcak bir günde, insanları çekiştirmemeyi, insanlar hakkında uygunsuz sözler söylememeyi, o gün oruç tutmak ile mukâyese ettim. O sıcak havada oruç tutmanın dili tutmaktan daha kolay geldiğini gördüm.”

“Beni yalnız bırakınız!..”
Ebu Bekr bin Ali el-Hatib anlatır:
“Kazvinli bir fıkıh âliminden işittim ki: Vefatı yaklaştığında Es’ad miheni hazretlerinin odasında idim. Bize; ‘beni yalnız bırakınız’ dedi. Dışarı çıktık, fakat kapıdan içerisini dinliyordum. Es’ad miheni hazretleri: ‘Allahü teâlâ katında makbul olup da dünyada kaçırdığım şeylere...’ diyerek dövünüyor ve ağlıyordu. Bu şekilde ruhunu teslim etti...”

.

Ümmü Varaka (radıyallahü anha)

Ümmü Varaka (radıyallahü anha) hanım sahabelerdendir. Allah yolunda şehîd olmayı çok istiyordu... Bir Ramazan günüydü. Bedir Harbi hazırlıkları başlamıştı. Ümmü Varaka büyük bir heyecanla Fahr-i Kâinat Efendimizden şöyle bir ricada bulundu:
“Yâ Resûlallah! Bana müsaade etseniz de sizinle birlikte harbe katılsam! Yaralılarınızı tedâvî edip, hastalara baksam! Kim bilir belki de Allah yolunda şehîdlik de nasip olur...”

Resûl-i Ekremin müjdesi!..
Resûl-i Ekrem Efendimiz hiçbir hanımın Bedir Savaşına katılmasına izin vermedi. Bu sebepten Ümmü Varaka’ya da müsaade edemedi. Fakat onun yanık hasretini, ısrarlı arzusunu, şehîdlik özlemini teskîn edecek onu sevindirecek, onu huzura kavuşturacak bir müjde verdi:
“Ey Ümmü Varaka! Allah sana şehîdlik nasip edecektir...”
İki Cihan Güneşi Efendimiz onun bu kahramanca davranışından pek memnun kalmıştı. Ne zaman Ümmü Varaka’yı görse; kendisine “şehîde” diye hitab ederdi.
Resûl-i Ekrem Efendimiz zaman zaman Ümmü Varaka’yı evinde ziyaret ederdi. Hal hatırını sorardı. Eshab-ı kiram böylesi fırsatları ganîmet bilirdi. Böyle zamanları en iyi şekilde değerlendirmeye gayret ederlerdi. Efendimize ikramda bulunabilmek onu memnun edebilmek için âdeta yarışırcasına ellerinden gelen hizmeti yapmak isterlerdi. Bu arada zihinlerini meşgul eden konularda sorular sorarlardı.
Bir gün, ensarlı bir hanım vefat etmişti. Ümmü Varaka dînî konulara çok meraklı idi. Kendi kendine: “Acaba öldükten sonra birbirimizi görür müyüz?” diye zihninden geçirdi. Bu soruya cevap aradı. İki Cihan Güneşi Efendimizin evine geldiği bir sırada bu konuyu açtı ve: “Ya Resûlallah! Öldüğümüz zaman birbirimizi görür müyüz?” diye sordu. Resûl-i Ekrem Efendimiz şöyle cevap verdi: “Can, ağaca konmuş bir kuş gibidir. Öyle ki, kıyâmet günü geldiğinde her can cesedine girer.”

Onu şehit ettiler!..
Ümmü Varaka’nın biri erkek biri de kadın iki kölesi vardı. Vefatından sonra onların hürriyetlerine kavuşturulmalarını vasiyet etti. Ancak, köle ile câriye hırsa kapıldılar. Şeytana uydular. Bir an evvel hürriyetlerine kavuşma düşüncesiyle, aralarında anlaşıp Ümmü Varaka’ya sûikast hazırladılar. Odasına zorla girip öldürüp kaçtılar.
Bütün Müslümanları derinden üzen bu hâdise Hazreti Ömer devrinde oldu. Halife bu haberi duyar duymaz suçluların yakalanması için emir verdi. Suçlular hemen yakalandı ve idam edildiler...

.

Mâlikî fıkıh âlimi Abdullah Menûfî

Abdullah bin Muhammed Menûfî, evliyânın meşhûrlarından ve usûl, tefsîr, nahiv ve Mâlikî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 1287 (H.686) senesinde Mısır’ın Buhayra şehrinde doğdu. Sonra Menûf’a yerleşti. Mağribî ve Menûfî nisbesiyle meşhûr oldu. 1347 (H.748)’de Mısır’da vefât etti.

Kıymetli talebeler yetiştirdi
Abdullah bin Muhammed Menûfî, dokuz yaşında Süleymân Tenûhî Şâzilî’nin terbiyesine verildi. Henüz çocukken temel din bilgilerini öğrenip, Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Daha küçük yaşta evliyâlık hâlleri görüldü. Rükneddîn bin Kûbî, Şemsüddîn Tûnusî, Kâdi Nâsiruddîn’in babası, Şerâfüddîn Zevâvî, Şihâbüddîn Merhal, Celâlüddîn İmâm-ül-Fâdiliyyet-il-Mu’ber, Mecdüddîn Akfehsî gibi birçok âlimden ilim öğrendi. Süleymân Tenûhî Magribî Sâzilî’nin sohbetlerinde yetişip, vilâyet derecelerinde yükseldi. Mâlikî mezhebi fıkıh bilgilerinde, tefsîr ve Arabî ilimlerde âlim oldu. “İnsanlardan tamâmen kesilip, onlardan uzaklaşmak için Resûlullah efendimizden mânen izin istedim. İzin vermediler” buyurmuştur.
Abdullah bin Muhammed Menûfî’ye zamânın sultanı vazîfe vermek istedi. İlimle, insanlara Allahü teâlânın emir ve yasaklarını anlatmakla meşgul olduğundan kabul etmedi. Kıymetli talebeler yetiştirdi. Sâlih insanların yetişmesine sebeb oldu.
Abdullah Menûfî, Mâlikî mezhebine göre fetvâ verirdi. Yûsuf Nebhânî hazretleri Câmiu Kerâmât-il-Evliyâ’da diyor ki:
“Mısır’daki evliyâ arasında, İmâm-ı Şâfiî’den sonra en üstünü Ahmed-i Bedevî’dir. Ondan sonra Seyyidet Nefîse’dir. Sonra Şerâfeddîn-i Kürdî, sonra Abdullah Menûfî Şâzilî’dir.”

“Minnet yükü altına girme”
Vefat ederken son sözleri şunlar oldu:
“Kimsenin nimetine nail olmakla minnet yükü altına girme. İnsanların minnetlerinin kalbe tesiri, mızrakların tesirinden daha şiddetlidir. Sen daima Allahü teâlânın verdiğine razı olarak sabret. Çünkü sabır, büyük bir müdafaa siperidir. Yavrularım! Allahü teâlâ sevdiği kimselere iyi işler yapmak nasib eder. Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki; (Cenab-ı Hak bir kuluna hayır murad edince, iyiliğini vefalı kimselere sarf ettirir.) Allahü teâlâya dua edin. O, duaları kabul eden en hayırlı Rab’dır.”
Bu mübarek zat vefât ederken yanında bulunan herkes bedeninden etrafa güzel kokular yayıldığına şahit oldular...

.

Benî İsrâîl, Ba'lbek ve İlyâs aleyhisselâm...

İsrâîloğulları Filistin’i ele geçirince, kabîlelerden biri Ba’lbek’e yerleşmişti. Başlarında zâlim bir hükümdar vardı. Şehrin ismi önceleri “Bek” idi. Ancak bu zâlim kral, “Ba’l” adında bir put yaptırdı ve halkı bu puta tapmaya zorladı. Ve Ba’l ile Bek ismi birleşerek, bu şehre “Ba’lbek” denildi. İşte Hazret-i İlyâs, bu beldeye peygamber olarak gönderildi.
İlyâs aleyhisselâm İsrâîloğullarına buyurdu ki:
“Ba’l putuna tapmaktan vazgeçiniz! Her şeyin yaratıcısı olan Allah’a îman ve ibâdet ediniz!”

Nasihatlerini dinlemediler!..
İsrâîloğulları, İlyâs aleyhisselâmın nasihatlerini dinlemediler. Onu bulundukları beldeden dışarı çıkardılar. Bu sebeple başlarına türlü belâlar geldi. Nihâyet hakîkati anlayıp Hazret-i İlyâs’ı buldular. Kendisine îmân edip bütün sıkıntılardan kurtuldular...
Lâkin azgın bir kavim oldukları için dinde sebât etmeyerek tekrar isyâna sürüklendiler, doğru yoldan ayrıldılar. Hazret-i İlyâs, kendilerine tekrar tekrar nasihat etti ise de, dinlemediler. Bunun üzerine emr-i ilâhî ile İlyâs aleyhisselâm aralarından ayrıldı. Hepsi perişan oldular. Dünyâda da âhirette de cezâ ve azâba düçâr kılındılar.
İlyâs aleyhisselâm, Ba’lbek’ten ayrıldıktan sonra, bir köye uğradı. Oradaki insanları îmâna dâvet etti. Onlar da, bu ilâhî dâveti kabûl ederek kendisinin yanlarında kalmasını istediler. İlyâs aleyhisselâm, ihtiyar bir kadının evinde misâfir oldu. Kadının hasta bir oğlu vardı. Hazret-i İlyâs, iki rekat namaz kılarak çocuğun şifâ bulması için duâ etti. Çocuk iyileşti. Sonra İlyâs aleyhisselâmın yanından hiç ayrılmadı. O’ndan Tevrât’ı öğrendi. İsmi Elyesa’ idi...

Hazreti Azrâîl’i görünce!
İlyâs aleyhisselâm, bir gün hazreti Azrâîl’i gördü. Dehşet içinde ürperdi. Azrâîl aleyhisselâm da, bunun sebebini merak ederek:
“-Ey Allah’ın Peygamberi! Ölümden mi korktun?” diye sordu.
İlyâs aleyhisselâm şöyle cevap verdi:
“-Hayır! Ölümden korktuğum için değil, dünyâ hayâtına vedâ edeceğim için bu hâldeyim. Çünkü dünyâ hayâtında Rabbime kulluk yapmaya, iyilikleri emredip kötülüklerden men etmeye gayret ediyor, vaktimi ibâdet ve amel-i sâlihle geçiriyor, güzel ahlâk ile yaşamaya çalışıyordum. Bu hâl benim huzur kaynağım oluyor, gönlüm sürur ve mânevî neş’elerle doluyordu. Ölünce bu zevkleri ve lezzetleri yaşayamayacağım ve kıyâmete kadar mezarda rehin kalacağım için üzülmekteyim!”

.

Benî İsrâîl, Ba'lbek ve İlyâs aleyhisselâm...

İsrâîloğulları Filistin’i ele geçirince, kabîlelerden biri Ba’lbek’e yerleşmişti. Başlarında zâlim bir hükümdar vardı. Şehrin ismi önceleri “Bek” idi. Ancak bu zâlim kral, “Ba’l” adında bir put yaptırdı ve halkı bu puta tapmaya zorladı. Ve Ba’l ile Bek ismi birleşerek, bu şehre “Ba’lbek” denildi. İşte Hazret-i İlyâs, bu beldeye peygamber olarak gönderildi.
İlyâs aleyhisselâm İsrâîloğullarına buyurdu ki:
“Ba’l putuna tapmaktan vazgeçiniz! Her şeyin yaratıcısı olan Allah’a îman ve ibâdet ediniz!”

Nasihatlerini dinlemediler!..
İsrâîloğulları, İlyâs aleyhisselâmın nasihatlerini dinlemediler. Onu bulundukları beldeden dışarı çıkardılar. Bu sebeple başlarına türlü belâlar geldi. Nihâyet hakîkati anlayıp Hazret-i İlyâs’ı buldular. Kendisine îmân edip bütün sıkıntılardan kurtuldular...
Lâkin azgın bir kavim oldukları için dinde sebât etmeyerek tekrar isyâna sürüklendiler, doğru yoldan ayrıldılar. Hazret-i İlyâs, kendilerine tekrar tekrar nasihat etti ise de, dinlemediler. Bunun üzerine emr-i ilâhî ile İlyâs aleyhisselâm aralarından ayrıldı. Hepsi perişan oldular. Dünyâda da âhirette de cezâ ve azâba düçâr kılındılar.
İlyâs aleyhisselâm, Ba’lbek’ten ayrıldıktan sonra, bir köye uğradı. Oradaki insanları îmâna dâvet etti. Onlar da, bu ilâhî dâveti kabûl ederek kendisinin yanlarında kalmasını istediler. İlyâs aleyhisselâm, ihtiyar bir kadının evinde misâfir oldu. Kadının hasta bir oğlu vardı. Hazret-i İlyâs, iki rekat namaz kılarak çocuğun şifâ bulması için duâ etti. Çocuk iyileşti. Sonra İlyâs aleyhisselâmın yanından hiç ayrılmadı. O’ndan Tevrât’ı öğrendi. İsmi Elyesa’ idi...

Hazreti Azrâîl’i görünce!
İlyâs aleyhisselâm, bir gün hazreti Azrâîl’i gördü. Dehşet içinde ürperdi. Azrâîl aleyhisselâm da, bunun sebebini merak ederek:
“-Ey Allah’ın Peygamberi! Ölümden mi korktun?” diye sordu.
İlyâs aleyhisselâm şöyle cevap verdi:
“-Hayır! Ölümden korktuğum için değil, dünyâ hayâtına vedâ edeceğim için bu hâldeyim. Çünkü dünyâ hayâtında Rabbime kulluk yapmaya, iyilikleri emredip kötülüklerden men etmeye gayret ediyor, vaktimi ibâdet ve amel-i sâlihle geçiriyor, güzel ahlâk ile yaşamaya çalışıyordum. Bu hâl benim huzur kaynağım oluyor, gönlüm sürur ve mânevî neş’elerle doluyordu. Ölünce bu zevkleri ve lezzetleri yaşayamayacağım ve kıyâmete kadar mezarda rehin kalacağım için üzülmekteyim!”

.

Bir gayri müslimin güzel sonu...

Bir Müslüman inançlarının gereğini tam yapamıyorsa en azından bundan üzüntü duyması ve başkalarının ibadetlerine saygı göstermesi gerekir. Mesela şimdi mübarek ramazan ayındayız. Bu aya saygılı olmak, hürmet göstermek, şartlarına uygun olarak oruç tutmakla, namaz kılmakla ve dinin diğer emir ve yasaklarına uymakla olur.
Herhangi bir özür ile oruç tutamayanların, bu aya hürmet için, oruç tutamadıkları günlerde, gizli yemeleri ile olur. Çünkü, bu aya, oruç tutana hürmetsizlik imanı tehlikeye sokar.

Oruca hürmet önemlidir...
Ramazan-ı şerifte, oruç tutmak çok sevaptır. Özürsüz oruç tutmamak büyük günahtır. Hadis-i şerifte, (Özürsüz, Ramazanda bir gün oruç tutmayan, bunun yerine bütün yıl boyu oruç tutsa, Ramazandaki o bir günkü sevaba kavuşamaz) buyuruldu.
Oruca hürmet çok önemlidir. Eskiden, bugünkü gibi değildi. Bırakın Müslümanları, gayri müslimler bile Müslümanların orucuna hürmet ederler, açıktan yemezlerdi...
Geçmiş zamanlarda yine böyle bir ramazanda, gayri müslim bir kimse, evine geldiğinde, çocuğunu, evin önünde açıktan yemek yerken görür. Hemen oğlunu azarlar:
- Evladım bilmiyor musun, bugün Müslümanların oruç tutma günü. Nasıl böyle onların gözü önünde açıktan karnını doyuruyorsun. Çabuk gir içeri. Bir daha böyle açıktan yediğini görmeyeyim, dedi.
Aradan bir zaman geçtikten sonra, bu kimse vefat etti. Müslüman komşusu onu bir gece rüyada gördü. Kendisini çok güzel yerlerde, rahat bir şekilde görünce merak edip kendisine sordu:

“Cennette nimetler içindeyim”
- Senin bulunduğun bu yer neresidir?
- Cennettir.
- Peki dünyada iken, İslâm dinine sen inanmazdın, nasıl oldu da Cennete girdin?
- Doğru, son zamanlarıma kadar Müslüman değildim. Fakat, vefatıma yakın, îmân edip, Müslüman oldum.
- Bu nasıl oldu?
- Bu büyük nimete kavuşmama sebep şu: Bir gün ramazanda çocuğumu açıkta yemek yediği için azarlayıp, oruca hürmet etmesini istemiştim. Cenab-ı Hakkın, beni bu hürmet sebebiyle ahir ömrümde, îmân ile şereflendirdiği bildirildi. Gördüğün gibi Cennette nimetler içindeyim.

.

Menderes'in bakanı Fatin Rüştü Zorlu

Fatin Rüştü Zorlu, Türkiye Cumhuriyetinin idam edilen tek dışişleri bakanıdır. 1912 senesinde İstanbul’da dünyaya geldi. Galatasaray Lisesi, Paris Siyasi İlimler Mektebi ve Cenevre Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra 1932’de Siyaset Dairesi II. Şubesinde Aday Meslek Memuru olarak göreve başlamış, sonra çeşitli memleketlerde büyükelçilik vazifelerinde bulunmuştur...

Görevden göreve koştu...
Fatin Rüştü Zorlu; 1935’te Siyaset Dairesi Genel Müdürlüğünde, 1936’da Hukuk Müşavirliğinde Müşavir Muavini, 1937’de Ticaret ve İktisat Dairesinde II. Şube Şefi, 1938’de Siyaset Dairesinde I. Şube Şefi ve aynı sene Bern Büyükelçiliğinde Başkatip, 1939’da Paris Büyükelçiliğinde Başkatip, 1941’de Siyaset Planlama Dairesinde Müdür, 1942’de Moskova Büyükelçiliğinde Başkatip, Ortaelçilik Müsteşarı, 1943’te Beyrut Başkonsolosluğunda Başkonsolos, 1946’da Ticaret ve İktisat Dairesinde Umum Müdür, 1949’da Ticaret ve İktisat Dairesinde Daire Reisi, 1950’de Umumi Katiplik İktisadi İşler Muavini, 1951’de Devlet Bakanlığında Milletlerarası İktisadi İşbirliği Teşkilatında Genel Sekreter, 1952’de Kuzey Atlantik Paktı Paris Türkiye Daimi Temsilciliğinde Büyükelçi Daimi Temsilci olarak görev almıştır...
1954’te Çanakkale Milletvekili seçilen merhum Zorlu 1957-1960 tarihleri arasında Dışişleri Bakanı olarak görev yapmıştır. Başbakan Adnan Menderes’in Dışişleri Bakanı Zorlu’nun, gözkamaştırıcı ikbal ve başarı günleri olmuş, bir dönem Türk Dış Politikasına damgasını vurmuştur. Zürih ve Londra Anlaşmalarının baş mimarı Zorlu’dur. Fakat, rahmetli, çok ıstıraplı günler de yaşamıştır.

Yassıada’da yargılandı...
1960 ihtilalinde idama mahkum edilen Zorlu, DP yöneticileriyle birlikte tutuklanarak Yüksek Adalet Divanı’nca Yassıada’da yargılandı. Yargılama sonunda 14 sanıkla birlikte ölüm cezasına çarptırıldı. Cezası, Adnan Menderes ve Hasan Polatkan’ınki ile birlikte, askerî müdahaleyi gerçekleştiren MBK (Millî Birlik Komitesi) tarafından onaylandı. 16 Eylül 1961’de idam edildi.
Zorlu’nun idam sehpasındaki son sözü şu oldu:
“Allah millete zeval vermesin!”
Kabri, Adnan Menderes ve Hasan Polatkan’la birlikte (ölümlerinden 29 yıl sonra) 17 Eylül 1990’da İmralı Adasından alınarak İstanbul’da yaptırılan Anıtmezar’a “Devlet Töreni”yle nakledildi. Yani iade-i itibar edildi.

.

Tâbiînin büyüklerinden Alkame bin Kays

Tâbiînin büyüklerinden olan Alkame bin Kays, Kur’ân-ı kerîmi ve fıkıh ilmini Eshâb-ı kirâmdan Abdullah ibni Mes’ûd’dan öğrendi. Onun derslerinde çok üstün bir seviyede yetişti. Nitekim hocası Abdullah ibni Mes’ûd; “Benim okuduğum her şeyi okur ve bildiklerimi bilir” buyurmuştur.
İbrâhim Nehâî anlatır: “Alkame bin Kays, Abdullah ibni Mes’ûd’un huzûrunda Kur’ân-ı kerîm okurdu. Abdullah ibni Mes’ûd onu dinledikçe; “Oku! Anam babam sana fedâ olsun!” derdi.

Resûlullah seninle ferahlardı”
A’rac dedi ki: “Kur’ân-ı kerîm okumada, ses bakımından, insanların en güzeli idi. İbn-i Mes’ûd ne zaman onun kırâatini dinlese, kendinden geçer ve; “Eğer Resûlullah seni görseydi, seninle mesrûr olurdu ferahlardı” derdi.
Ebû İshak, Esved bin Yezîd’in şöyle dediğini nakleder: Abdullah ibni Mes’ûd’u Alkame bin Kays’a ilim öğretirken gördüm. Kur’ân-ı kerîm sûrelerini öğrettiği gibi teşehhüdü de öğretiyordu.
Alkame bin Kays tefsîr ilminin büyük imâmlarındandır. Âyet-i kerîmeleri tefsîr ederken hadîs-i şerîflere mürâcaat ederdi. En’âm sûresi seksen ikinci âyet-i kerîmesinin tefsîri hakkında İbn-i Mes’ûd’dan şöyle rivâyet etmiştir: Meâlen; “Îmân edip de, îmânlarını bir zulm ile karıştırmayan kimseler yok mu? İşte korkudan emin olmak onlara mahsustur, hidâyete erenler de onlardır” âyet-i kerîmesi nâzil olunca Eshâb-ı kirâm; “Hangimiz zulüm etmiş bulunuyoruz?” diye Resûlullah’a sordular.

“Bu sizin hakkınızda değildir”
Resûl-i ekrem; “Bu sizin hakkınızda değildir” buyurdu ve sonra; “Hani Lokman da oğluna nasîhat ederek demişti ki: “Oğlum, Allah’a şirk koşma! Şüphe yok ki bu şirk pek büyük bir zulümdür.” (Lokman sûresi: 13) meâlindeki âyetini okudular. Bu âyet-i kerîme ile En’âm sûresi 82. âyetindeki zulmün, Allah’a ortak koşmak olduğunu bildirmiştir.
İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfenin senelerce derslerine devâm ettiği hocası Hammad bin Süleymân, Alkame bin Kays’ın en meşhûr talebelerinden İbrâhim en-Nehâî’nin ve Şa’bî’nin talebesidir.
Alkame bin Kays, vefat ederken şunları söyledi:
“Bana Kelime-i tevhidi telkin ediniz. Mezarıma çabuk götürünüz ve cahiliye devrinde olduğu gibi, arkamdan ağlamayınız.”

.

Topal Koyun

İran'a açtığı seferde Sivas'a doğru yol almakta iken, yaşlı bir çoban koşarak Yavuz'un huzuruna geldi ve:
- Sulağımıza hoş geldin Sultanım! Görüyorum ki yorgunsun, açsın. Bu fakire misafir olursan gönül alırsın, dedi

.

ABDESTSİZ NÖBET TUTMAM

Sultan İkinci Abdülhamid Han zamanında, Sarayda gece gündüz nöbet tutan hassa askerleri vardı. Bu nöbetçilerin geleneksel olarak geceleyin bir seslenişleri yankılanırdı etrafta:
- Kimdir o?
- Kim var orda?..

Hiç kimse yoktur ama onlar sanki birilerini görüyormuş gibi, belli aralıklarla hep seslenirlermiş... Böylece devamlı uyanık durduklarını ve vazife başında olduklarını duyururlarmış. Ayrıca bu askerler her saat başı nöbeti başka arkadaşlarına devrederlermiş. Bir gece, yine nöbet yerinden sesler duyar Padişah:
- Kimdir o?
- Kim var orda?..
Aradan 1 saat geçmesine rağmen, yine aynı ses bağırır:
- Kimdir o?
- Kimdir var orda?..
Padişah'ın dikkatini çeker. Bu ses, bir saat geçtiği halde değişmemiştir. Halbuki her saat başı nöbetçi değişmelidir. Bir müddet bekler ve tekrar sese dikkat kesilir. Hayret, ses önceki sestir. Nöbetçi niçin değişmemiştir? Sultan Abdülhamid Han, hemen ilgilileri çağırtır ve durumu öğrenmek istediğini söyler. Çünkü kendisine karşı düzenlenmiş müthiş bir bombalı suikasttan kıl payı kurtulmuştur. Ve bu olay daha çok yenidir. Acaba yine bir Ermeni oyunu mu tezgâhlanıyor?
Biraz sonra saatinde değişmeyen nöbetçi, Padişah'ın huzurundadır. Heyecan ve korku ile yüzü yerde beklemektedir. Padişah sorar:
- Sen kaç saattir nöbettesin?
- Bir buçuk saate yaklaştı, Hünkârım.
- Niçin saat başında vazifeni devretmedin?
- Hünkârım, benden sonraki arkadaş rica etti, onun yerine de nöbet tutuyorum.
- Niçin? Neden usulü çiğniyorsun?
O yiğit Mehmetçik utançla indirir mübarek başını. Ürkekliği iyice artar, söylemek istemez. Fakat Padişah'ın ısrarı üzerine şöyle konuşur:
- Padişah'ım, benden sonraki nöbetçi ihtilâm olmuş. "Ben bu halde iken Halife-i Müslimîn'in korunmasında vazife alamam. N'olur, sen benim yerime de nöbet tut, sonra da ben senin yerine tutarım" dedi. Ben de kabûl ettim.

Mehmetçiğin bu inceliği Sultan Abdülhamid Han'ın çok hoşuna gider. Sabahleyin hemen gusülsüz nöbet tutmayan askeri huzuruna getirtir. Geceki davranışından duyduğu memnuniyetini ifade eder

.

Şehid âlim Abdullah el-Mısrî

Abdullah el-Mısrî hazretleri, Mısır’da yaşamış Maliki âlimlerinin büyüklerindendir. 772 (H.155) senesinde İskenderiye’de dünyaya geldi. Hazreti Osman’ın azadlı kölelerinden Abdülhakem’in oğludur. İlk tahsilini babasından aldıktan sonra Mısır’ın en büyük âlimlerinin derslerine devam etti. Daha sonra İmam-ı Malik hazretlerine talebe oldu. Onun en mümtaz talebeleri arasında yer aldı.

Mısır’a imam oldu...
İmam-ı Malik’ten ‘Muvatta’yı işiterek rivayet eden Abdullah el-Mısrî hazretleri, Maliki mezhebinin inceliklerine vâkıf olduğu için, Mısır’daki Malikilerin reisi Eşheb’in vefatından sonra Mısır’a imam oldu.
Abdullah el-Mısrî hazretleri, vera ve takva sahibi bir âlimdi. Harama düşmek korkusuyla şüphelilerden da sakınır, hatta mubah olanların bazılarını bile terk ederdi. Buyururdu ki:
“Dünyâda, Allahü teâlâdan en çok korkan kimse, kıyâmet günü insanların en emîni olur.”
“İnsanı Allahü teâlâdan uzaklaştıran şeyleri aramakta, kişiler için zillet, âhireti aramakta ise izzet vardır. Yok olacak şeylerin peşlerinde koşarak zillete düşmek, ebedî olanı terk edip, kendisini izzete ulaştıracak şeyleri terk edene ne kadar çok şaşılır.”
Bir gün de şöyle buyurdu:
“Kardeşlerim! Allahü teâlânın rahmetinden öyle ümitli olunuz ki, bu ümidiniz sizi, Allahü teâlânın mekrinden emin kılmasın. Eğer bundan emin olursanız, günâhları işler, Allahü teâlânın gazâbına uğrarsınız... Yine Allahü teâlâdan öyle korkun ki, bu korku O’nun rahmetinden ümidinizi kestirmesin. Ne kadar günahkâr olursanız olun, yine de Allahü teâlânın rahmet ve merhametinden ümidli olun. Tövbe ederek Allah’a dönün...”

Kahire’de zindana atıldı!
Abbasilerin Mısır’daki valisi olan Yezid, itikadı bozuk birisiydi. Abdullah el-Mısrî’ye, Kur’ân-ı Kerîmin mahluk olduğuna dair fetva vermesini istedi. O da bunun yanlış olduğunu ve böyle bir fetva vermeyeceğini söyleyince Kahire’de zindana atıldı. Bir müddet sonra da 829 (H.214) senesi Ramazan ayında zindanda şehid edildi. Vefat ederken son sözü şu oldu:

“Yâ Rabbi! Senden razı olarak sana geliyorum. Beni affet. Senden başka ilah yoktur. Muhammed aleyhisselam senin kulun ve Resulündür.

.

Abdullah-ı Dehlevî ve Hakîm Nâmdâr Han

Abdullah-ı Dehlevî hazretlerinin büyüklüğüne inanan kimseler gelir duasını alırlardı. Bilhassa bir sıkıntısı veya hastası olan o mübareğin hâne-i saâdetini doldururlardı...
Bu mübarek zat, Kur’ân-ı kerîmi okumaktan ve dinlemekten çok hoşlanır şevk hâlinin gâlib olduğu zamanlar dinleyince kendinden geçer ve; “Daha okumayınız, dayanamıyorum” buyururdu. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî’sini de çok okutup, dinlerdi. Bu esnâda vecd hâli hâsıl olur, coşar, ilâhî muhabbete gark olurdu. Fakat bazı kimselerin yaptığı gibi dînin emir ve yasaklarına uymayan halleri görülmezdi. Her hâli dine uygun olurdu...

Bahâdır Han, talebesi oldu
Abdullah-ı Dehlevî hazretleri, her fırsatta insanlara Allahü teâlânın emirlerini hatırlatır, yasaklarından sakınmalarını emrederdi. Bir kerre Şimşîr Bahâdır Han papazlara mahsus bir şeyi giyerek huzuruna geldi. Onu o hâlde görünce darılıp bu vaziyette yanında oturmamasını istedi. Bahadır Han, “Bu kadarına müsaade etmezseniz, bir daha yanınıza gelmem” dedi. “Allahü teâlâ sizin bir daha böyle buraya gelmenizi nasîb etmesin” buyurdu.
Huzûrundan kızarak ayrılan Bahadır Hanın içi rahat etmeyip, üzerindeki o şeyi çıkarıp, huzuruna gelerek affını istedi ve talebesi oldu...
Delhi Câmii’nin imâmı Mevlevî Fadl Ahmed’in çocuğu uzun zamandır hasta yatıyordu. Bir gece rüyâda, Abdullah-ı Dehlevî hazretleri kendi evine gelip, hasta oğluna bir şey içirdi. Sabah olunca oğlunun tamâmen iyileştiğini gördü. Çok sevindi. Sıdk ve hâlis bir niyet ile biraz altın alıp, huzûruna geldi ve;

“Bu altınları kabûl ediniz!”
-Bunları kabûl ediniz, diye arz etti. Abdullah-ı Dehlevî tebessüm edip;
-Bu bizim geceki hizmetimizin ücreti midir? diyerek keşf-i kerâmet buyurduğunda, Mevlevî Fadl Ahmed;
-Hayır efendim, bunlar, bu geceki, lütuf ve inâyetinize şükür bile olamaz, dedi.
Abdullah-ı Dehlevî, bir gün hasta yatan Hakîm Nâmdâr Han’ı ziyârete gitti. Onu sekerât hâlinde, gözlerini kapamış ve şuûru gitmiş buldu. Yakınları;

-Hastalığının gitmesi için Allahü teâlâya teveccüh ediniz, dedi. O da, hastaya bir baktı. O anda hastanın şuûru yerine geldi, gözlerini açtı. Bir müddet onunla konuştu. Abdullah-ı Dehlevî kapıdan dışarı çıkar çıkmaz hasta hemen vefât etti...

.

Kerâmetler menbâı Abdullah bin Hıdır

Abdullah bin Hıdır ez-Zağbî hazretleri, kerâmetleriyle meşhûr velîlerdendir. Doğum târihi bilinmemektedir. 1900 (H.1318) senesinde vefât etti. Beyrut ve Trablus’ta yaşamıştır. Trablusşam’ın beldelerinden Akka’nın Hayzuk köyündendir. Nesebi Seyyid Abdülkâdir Geylânî hazretlerine dayanır. Tasavvufta da onun yolu olan Kâdirî tarîkatında yetişip kemâle ermiştir...

Halk çaresiz kalmıştı!..
Abdullah bin Hıdır ez-Zağbî hazretlerinin bulunduğu köyün ahâlisi su ihtiyâcını büyük bir ağacın altındaki pınardan karşılardı. Pınarın başında bulunan ağaca büyük bir yılan yerleşmişti. Ahâli su almaya yaklaşırken bu korkunç yılan hücum ediyor su alamıyorlardı. Köy halkı çâresiz kalıp durumu Şeyh Abdullah bin Hıdır hazretlerine arz ettiler. Bunun üzerine ahâliyi toplayıp pınara gitti. Herkesin korku ile seyrettiği koca yılana ağaçtan inip gitmesi için bağırdı. Yılan ağaçtan indi ve oradan uzaklaştı. Bir daha da oralarda görünmedi. Ahâlî o günden sonra suyunu rahatça aldı...
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Kabre yılanlar dışarıdan gelir sanmayınız. Sizin kötü amelleriniz kabirde sizin için engerek yılanıdır. Dünyâda iken yediğiniz haramlar da kabre yılan olarak gelir.”
Abdullah bin Hıdır ez-Zağbî hazretleri ağır hasta idi. Son günlerini yaşıyordu. Talebeleri ve dostları etrâfında toplanmıştı. Ancak yerinden kıpırdayacak onlarla sohbet edecek takati yoktu. Gelenler çok mahzûn ve üzgün idiler. Talebeleri zikre başlayınca birdenbire yerinden kalkıp onlara katıldı. Üzerinde hiç hastalık eseri kalmamıştı.

Hem hasta hem sıhhatli!
Sevenlerinden Şeyh Abdülfettah Efendi şöyle demiştir:
“Onda yürüyemeyeceği derecede ağır bir rahatsızlık görmüştüm. Bir müddet sonra üzerinde bu hastalıktan hiç eser göremedim. Merak edip sordum;

-Ceddim Abdülkâdir Geylânî hazretlerinin hürmetine bu hastalığın kalkması için duâ ettim. Hastalıktan eser kalmadı, buyurdu. Ders ve sohbet bitince tekrar yatağına yattı. Şiddetli hâli geri döndü. Vefâtına kadar talebeleri gelince ağır hastalığı birdenbire kalkar, sohbet bitince dönerdi...”

.

Mücâhid velîlerden Abdullah bin Gâlib

Abdullah bin Gâlib, evliyânın tanınmışlarından ve Tâbiîndendir. Zühd ve verâ sâhibi olup, din bilgilerini öğrenmek ve bunlara göre yaşamak zevkini tadan bir velî idi. Tasavvufta üstün derecelere kavuştu. Sâde ve basit bir hayât yaşardı.
Evinin iki odası vardı. Bunlardan birini âilesinin ikâmetine, diğerini de ibâdet için ayırmıştı. İbâdetlerini bu odada yapardı.

“İbâdet etmek için yaratıldık!”
Bu mübareğin, kendine has gündüz ve gece okuduğu duâları vardı. Yüz rekat kuşluk namazı kılar; “Biz Allahü teâlâya kulluk için, ibâdet etmek için yaratıldık” derdi. Hattâ kendisine;
-Dostlarına ve sana tâbi olanlara çok ibâdet ettiriyorsun, onları sıkıntıya sokuyorsun? diyen birine;
-Onların ibâdet etmekten ne gözleri görmez oldu ne de belleri büküldü. Allahü teâlâ kendisini çok zikretmemizi istiyor. Sen ise az zikretmemizi söylüyorsun! cevabını vermişti.

“Rabbinin nîmetlerini söyle!”
Abdullah bin Gâlib hazretleri, bâzan yaptığı amelleri insanlara anlatır ve insanları teşvik maksadıyla;
-Allahü teâlâ bu gece bana şu kadar rekat namaz kılmayı, şöyle zikretmeyi, şunları okumayı nasîb etti... derdi. Bu sözlerini dinleyenlerden bâzıları;
-Senin gibi bir zât ibâdetleriyle böyle övünür mü? dediklerinde, Kur’ân-ı kerîmden; “Rabbinin nîmetlerini söyle!”(Duhâ sûresi: 11) meâlindeki âyet-i kerîmeyi okudu ve;
-Rabbim üzerimdeki nîmetlerini söylememi emrediyor, sizler ise gizlememi istiyorsunuz, buyurdu.

“Bu harbden dönüş yoktur!”
Abdullah bin Gâlib hazretleri, Zâviye Harbi denilen bir savaşa katılmıştı. Bu sırada oruçlu idi. Düşman saflarına hücum edeceği sırada başına biraz su döktü. Sonra kılıcını sıyırıp kınını kırdı ve;
-Şehîd düşünceye kadar savaşacağım. Bu harbden dönüş yoktur. Beni şehid düştüğüm yere defnedin! buyurdu.

Bu mübarek zatın son sözleri bunlar oldu. Sonra düşman saflarına daldı. Savaşa savaşa şehîd düştü...

.

Müşfik bir asker H. Hayri Aytepe

Millet, dîn ve vatan sevgisiyle dolu bir asker olan Hasan Hayri Aytepe, ömrü boyunca hoş sohbetleri ve nasihatleriyle insanlara faydalı olmaya çalıştı. Kızına yaptığı nasihatleri çok ibretlidir. Bir nasihatinde şöyle diyordu:
“Ey kızım! Dünyâdaki bütün insanlar mesûd olmak ister. Fekat, mesûd olan, pek azdır. Neden bu böyledir? Çünkü, saadetin neden ibâret olduğu bilinmiyor. Asıl iş, saadetin ne olduğunu bilmektedir. Müslümânlık, dünyâ ve âhiret saadetini sağlayan tek yoldur.

Dünyâdaki en zor imtihân!
Dünyâdaki kısa ömrümüz içinde, en zor imtihân iffet imtihânıdır. Bu imtihânda kazanan bir insan, dünyâ ve âhiretin kahramânıdır. İnsanların kemâli (yanî kusûrsuz olması) veyâ insanın düşüklüğü, dahâ ziyâde iffet işinde belli olur. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmin birçok yerinde, iffetini muhâfaza edenlere, büyük mükâfâtlar vadetmiş ve müjdeler vermiştir. İnsan günâhlarının belki de yüzde doksanı, iffet mevzuu içindedir...”
Hayri Aytepe, ömrünün son günlerinde şu duayı yapmıştır:
“Yâ Rabbî! Senin lutûf ve kerem ve inâyetinle, büyük sıkıntılar görmeden, uzun bir ömür yaşadım. Bu hayâtın içinde, sana karşı, pekçok günâh işledim. İrâde-i cüz’iyyemi, senin râzı olmadığın şeylere sarf ettim. Artık sana rücû’ etmek zamânım pek yakın. Bundan sonraki, dünyâ ve âhiret hayâtımın safhaları şu olacak: Dünyâ elemleri, sekerât-ül-mevt, kabir hayâtı, haşr âlemi, mükâfât ve mücâzât ihtimâlleri... Büyük günâhlarımla, bu tehlikeli geçitlerden, nasıl geçeceğimi bilmiyorum. Affına kavuşamazsam, hâlim ne olacak? İstigfâr ve duâlarım, kabûle lâyık olacak mı bilmiyorum. Senin afv ve magfiret sıfatın, tek ümîdim! Senden başka kime sığınabilirim?

“Pişmânlık duygularımı eksiltme!”
Yâ Rabbî! Sana inanıyorum. Kitâbında bildirdiğin gibi inanıyorum. Günâhlarımın, afv ve magfiret deryân içinde, bir damla bile olmadığını biliyorum. İşlediğim günâhlardan pişmânlık duyuyorum. Pişmânlık duygularımı eksiltme! Bu duygularımı, elem derecesine çıkart yâ Rabbî! Yâ Rabbî! Sen afv etmeği seviyorsun. Beni de, afv ettiğin kulların içine al! Sen Gafûrürrahîmsin yâ Rabbî!”

1966 yılı Eylül’ün ikinci Cumartesi günü vefât eden Hayri Aytepe, Edirnekapı Kabristanında medfûndur.

.

Hemedan Güneşi Abdullah bin Abdân

Abdullah bin Abdân Hemedânî, İslam âlimlerinin büyüklerindendir. Gazneli devleti zamanında yaşayan bu mübarek zat 1041 (H.433) senesinde Hemedan’da vefat etmiştir. Hadis ilminde sened olduğu gibi, Şafii fıkhında da Hemedan şehrinin en büyük âlimiydi. Pek çok talebe yetiştirdi. Fetvaları, talebeleri tarafından kitap haline getirildi. Hemedan halkının meselelerini o hallederdi.

Anadolu’ya İslamiyeti yaydılar

Abdullah bin Abdân Hemedânî hazretlerinin talebelerinden birçoğu, Malazgirt Savaşına katılarak Türk askerine manevi önderlik ettiler. Daha sonra Anadolu’ya dağılarak, buralarda İslamiyeti yaydılar. O devirde Anadolu’da uzun seneler devam eden savaşlar sonunda halk fakir düşmüş, hatta açlıkla pençeleşiyordu. Burayı fetheden Selçuklu Türkleri, onlara medeniyet ve refah getirdi. Örnek yaşayışları ve insanca davranışları, onların kalblerini fethetti. Halbuki daha önce idaresi altında yaşadıkları Bizanslılar, Anadolu halkına hayvan muamelesini bile çok görüyordu. Bu sebeple kısa zamanda, hiçbir baskı olmadan kendi istekleriyle Müslümanlığı kabul ettiler...
Haçlıları durdurmak için!..
Tarihçiler Bizans’ın çöküşünün Malazgirt Savaşı sonrasında başladığı konusunda hemfikirdirler. Türkler için ise Malazgirt bu savaş ‘Türklere Anadolu kapılarını açan savaş’ olarak tarihe geçmiştir. Ayrıca Malazgirt Savaşı “Haçlı Seferleri”nin temel nedenlerinden biri olarak görülür. Batı, Bizanslılar’ın doğudaki Hristiyanlığı artık koruyamadığını bu savaş sonrasında anlamıştır. İşte bu savaş Türkler’in Anadolu’da yaşayış sürecini başlatmıştır. Bunun şuurunda olan Abdullah bin Abdân Hemedânî hazretlerinin talebeleri bu sebeple Malazgirt Savaşına katılmışlardı...

“Sana hüsnü zan ediyorum”
Böyle şuurlu mücahidler yetiştiren Abdullah bin Abdân Hemedânî hazretleri, Hemedan’da vefat etti. Bu mübareğin son sözleri şunlar olmuştur:

“Allahü tealaya hüsnü zan ibadettir. Yâ Rabbi! Sana hüsnü zan besliyorum. Merhametinin sonsuz olduğuna ve senden başka Ulûhiyyet sıfatlarına sahip bir ilah olmadığına, Muhammed aleyhisselamın Senin kulun ve Resûlün olduğuna inanıyorum..

Faziletli Kadıköy Müftüsü Ahmed Mekkî Efendi

Ahmed Mekkî Üçışık 1896 (H.1314) yılında Van’ın Başkale kazâsında doğdu. Küçük yaştan îtibâren fazîletli babasından ve amcası Seyyid Tâhâ Efendiden ilim tahsîline başladı. Medrese tahsîlini bitirdikten sonra yine babasından zâhirî ilimlerin inceliklerini alarak icâzetle şereflendi. Yüksek teveccühlerine ve himmetlerine mazhar olarak evliyâlık yolunda kemâl mertebelere ulaştı.

Sağlam fetvâlar verdi...
Ahmed Mekkî Efendi uzun yıllar Üsküdar ve Kadıköy Müftülüklerinde bulunup, sağlam fetvâlar verdi. Bu vazîfeleri sırasında temiz ruhlu yüzlerce genci ilim ve fazîletle süsledi. Cenâb-ı Hak, İstanbul halkını bu feyz ve bereket kaynağından yıllarca faydalandırdı. İlim öğretmek için ekseri zamanlarda talebelerine kendisi giderdi. Şâyet talebesi okumak istemezse, tatlı dili ile onu iknâ edip okuturdu.
Ahmed Mekkî Efendi, cumartesi ve pazar günleri Fâtih Câmiinde vaaz verirdi. Kendisine suâl sormaya gelenlere, Ehl-i sünnetin göz bebeği İslâm âlimlerinin eserlerine bakmadan cevap vermezdi. Hattâ bâzan aynı suâli sormak için değişik zamanlarda farklı kimseler geldiğinde, hepsinde de; “Hele bir kitaba bakalım” der ve kitaptan okuyarak cevâbını verirdi.
Mübarek, çok cömert idi. Gece-gündüz kapısı sevenlerine, gelenlerine açıktı. Misâfirlerine karşı her zaman ikrâm edilecek bir şeyler de bulurdu. Kendisi de çağırılan, dâvet edilen yere gider ve gittiği yerlerde büyüklerin hallerinden, yaşayışlarından bahsederdi.

“Mala mülke olma mağrûr!..”
Mekkî Efendi, devamlı abdestli olurdu. Dünyâ malına, mülküne değer vermezdi. Bâzı sevdiklerine sık sık şu sözü tekrar ederdi:
“Mala mülke olma mağrûr, deme var mı ben gibi?/Bir muhâlif yel eser, savurur harman gibi...”
Ahmed Mekkî Efendi 71 yaşında iken 1967 (H.1387)’de âhirete irtihâl eyledi. Son sözü “Elhamdülillah” oldu. Cenâze namazına binlerce kişi katıldı. O zamâna kadar İstanbul böyle bir cemâati az görmüştü. Edirnekapı Kabristanına defnedildi.

Ancak, kabri üç yıl kadar sonra çevre yolu yapılması sebebiyle Ankara, Bağlum’a babalarının yanına nakledildi. Bu üç sene içinde cesedi aynen duruyordu. Kefeninin de kabre konduğu gündeki gibi bozulmamış olduğu görüldü...

.

Büyük mutasavvıf Ahmed et-Ticânî

Ebü’l-Abbâs Ahmed bin Muhammed et-Ticânî hazretleri, “Tîcâniyye” yolunun kurucusudur. 1737 (H.1150) senesinde Cezâyir’in güneyinde Ayn-ı Mâdî denilen yerde doğdu. Seyyid, yani Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) mübârek soyundandır.
Ahmed et-Ticânî hazretleri 1815 (H.1230)’de Fas’ta vefât etti. Soyu, oğulları Muhammed Kebîr ve Muhammed Habîb ile devam etti. Mâlikî mezhebindeydi.

Parlak bir zekâya sahipti
Dindâr bir âile ocağında yetişen Ahmed et-Ticânî’ye, Allahü teâlâ, parlak bir zekâ, zihin açıklığı ve din gayreti ihsân etmişti. Yedi yaşında Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Yirmi yaşına varmadan dînî ve edebî ilimleri öğrendi. Yirmi yaşına gelince ihlâsa (her şeyi Allah rızası için yapma) kavuşma yollarını öğreten tasavvufa meyletti. Bu arada, talebelere ders okutur, sorulan suallere doyurucu cevaplar verirdi. İlimde olduğu gibi ibâdetlerde, Allahü teâlânın beğendiği işleri yapmakta, O’nu anıp, hatırlamakta da pek gayretli idi. Genç yaşta yüksek hallere ulaşma nîmetine kavuştu...
Ahmed et-Ticânî hazretleri Halvetiyye tarîkatına göre insanları terbiye ve irşâd etti. Bu irşâd kendine mahsus olduğundan Halvetiyye’nin Ticânîyye kolu ortaya çıktı ve bu tarîkatın Afrika’da İslâmiyet’in yayılmasına büyük hizmeti oldu.

Şam’a gitmekten vazgeçti!
Ahmed et-Ticânî hazretleri Fas’ta uzun müddet kaldıktan sonra çoluk çocuğu ile beraber Şam’a yerleşmeye karar vermişti. Faslılara bu haber ağır geldi. Sanki içlerinden ciğerleri sökülüyordu! Bütün hazırlıklar tamam olup sadece yola çıkmak kalmıştı. Faslılar, Ahmed et-Ticânî hazretlerinin aralarında kalması için Resûlullah efendimizin rûhâniyetinden yardım istediler!.. Peygamber efendimizin muvâfakatı ile Şam’a gitmekten vazgeçince halk çok sevindi.

Ahmed et-Ticânî hazretleri, artık 80 yaşındaydı. Bereketli ömrünün son anlarına gelmişti. Gece boyunca; “Allah Allah! Bir nûr kalbimi yaktı” sözünü tekrarladı. Sabaha yakın yanında bulunanlara dönüp; “İşte Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem halîfeleri ile beraber geldi, hepiniz kalkınız” buyurdu. Birkaç kişi hâriç diğerleri çıktılar. Bir müddet sonra rûhunu teslim etti.

.

Hanefî fıkıh âlimi Ebü'l-Hasen-i Kerhî

Ebü’l-Hasen-i Kerhî, hadîs ve Hanefî fıkıh âlimidir. 260 (m. 874) yılında Irak’ın Kerh bölgesinde doğdu. Bundan dolayı “Kerhî” nisbesiyle anılmıştır. Ömrünün büyük kısmını Bağdâd’da geçirdi. 340 (m. 952) yılında yine orada vefât etti.
Ebü’l-Hasen-i Kerhî’nin fıkıh ilminde en meşhûr hocası; İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe hazretlerinin torunu İsmâil bin Hammâd’dan ilim öğrenmiş olan Ebû Sa’îd Ahmed bin Hüseyn Bürdeî’dir...

“Mes’elede müctehid” oldu
Bu mübarek zat, dîn-i İslâm’ın inceliklerine vâkıf olabilmek için çok çalıştı. Daha önce yapılmış bütün ictihâdları öğrendi. Verilen bütün fetvaları ezberledi Hanefî mezhebinin tafsili delillerinin hepsini öğrendi. Ahmed İbni Kemal Paşa hazretlerine göre “Mes’elede müctehid” oldu. Müctehidlerin üçüncü tabakasından olan bu âlimler, mezheb imamının bildirmediği mes’eleler için, mezhebin usûl ve kaidelerine göre ahkâm çıkarırlarsa da, imâma uygun çıkarmaları şarttır.
Ebü’l-Hasen-i Kerhî hazretleri, hocası Ebû Sa’îd Bürdeî ve kadı Ebû Hazm’dan sonra Abbasî devletinin başşehri Bağdâd’da Hanefî âlimlerinin reisi oldu. Müslüman devlet adamlarına nasîhatlerde bulunur, onların İslâmiyete uygun hareket etmelerini tenbih ederdi. Böylece bu devlet adamlarının âdilâne idareleri altında, insanların huzur içinde yaşamalarına vesîle oldu. Yetiştirdiği âlimlerden çeşitli bölgelere gönderdiği kadılar da, verdikleri âdil hükümler ve güzel nasîhatlerle, insanların dünyâ ve âhirette mes’ûd olmalarına sebeb oldular.
Ebü’l-Hasen-i Kerhî hazretleri, o kadar hürmet görüp insanlar tarafından çok sevildiği halde, dünyâ malına hiç itibar etmez, zaruret miktarı dünyâlığı kendisi için yeterli bulurdu. Gündüzleri oruç tutar, geceleri hep ibâdet ederdi. Ömrünün sonuna
doğru felç oldu. Çok sıkıntı çekti. Sabrı ve tevekkülü çok fazlaydı.

Validen yardım istediler
Talebeleri, son günlerini şöyle anlatır:

“Vefatına yakın felç oldu ve ilaçları için çok paraya ihtiyaç vardı. Başka çare kalmayınca Vali Seyfüddevle bin Hamdan’a haber gönderip para istediler. Hocamız Ebü’l-Hasen-i Kerhî hazretleri bunu haber alınca ağlayarak; ‘Yâ Rabbi! Beni kendinden başkasına muhtaç etme! Gelecek para bana ulaşmadan canımı al!’ diye dua etti. Mübarek, biraz sonra valinin gönderdiği on bin altın oraya ulaşmadan son nefesini verdi.

.

İmam-ı Şafii'nin talebesi Ebû Yakub el-Buveytî

Ebû Yakub el-Buveytî, Bağdad’da yaşamış olan kelam âlimlerindendir. İmam-ı Şafii hazretlerinin talebesidir. Mu’tezileye karşı Ehl-i sünnet itikadını canla başla müdafaa ederdi...
İmam-ı Şafii hazretlerinin, Muhammed bin Abdulhakem adında bir talebesi vardı. İlimde ileri derecedeydi. Mısır halkının hiç şüphesi yoktu ki, İmam-ı Şafii hazretlerinin vefâtından sonra yerine bu talebesi geçecektir!..
Son hastalığında İmam-ı Şafii hazretlerine bu mesele soruldu:

“Makamınıza kim oturacak?”
-Efendim, sizden sonra makamınıza kim oturacak? Ders halkasının başına kim geçecek?
Soranlar, talebesi Muhammed’i işaret ede?cek sanıyorlardı. Hattâ o esnada baş ucunda oturmakta olan Muhammed uzanıp kendini gösterdi. İmam-ı Şafii hazretleri buyurdu ki:
-Sübhânallah, bunda şüpheye ne hacet, Ebû Yâkûb Buveytî yerime geçecektir!
Bu soruyu soranlar şaşırmışlardı. Çünkü Muhammed bin Abdulhakem’in ilmini biliyorlardı. Ancak İmam-ı Şafii hazretleri zâhid, daha mütteki talebesi Ebû Yakub el-Buveytî’yi yerine halife bırakmıştı...
Abbasi halifesi Me’mun, mutezile fırkasından idi. Kur’ân-ı Kerim’e mahluk diyordu. Mu’tezilenin bütün İslam âleminde yayılması için çalışıyordu. Hatta kendisine bu hususta karşı gelen âlimleri hiç acımadan cezalandırıyordu. 845 senesinde o mübareği sarayına çağırdı ve;
“Kur’ân-ı Kerim mahluktur diye fetva ver, bunu her tarafa yayacağım” dedi. Fakat Buveyti hazretleri;
“Kur’ân-ı Kerim mahluk değil, Allah kelamıdır” diye ısrar etti.

Zincire vurularak dolaştırıldı!
Bunu üzerine zincirlere vurularak bir hayvana bindirildi ve bütün şehirde dolaştırıldı. Bu esnada kendisini görmeye gelenlere şunları söylüyordu:
“Allahü teâlâ kâinatı ‘kün’ sözüyle yaratmıştır. ‘Kün’ sözü Kur’ân-ı Kerim’de vardır ve eğer mahluk ise, mahluk mahluku yaratmış olur. Allaha yemin ederim ki, ben bu demirler altında öleceğim. Tâ ki benden sonra gelenler, bu uğurda demirler altında ölenlerin bulunduğunu bilsinler...”

Bu onun son sözleri oldu ve biraz sonra şehid ettiler.

.

Hadis ve fıkıh âlimi Kays bin Âsım

Kays bin Âsım, Tebe-i tabiindendir. Hadis ve fıkıh âlimidir. Kendisinden, bazı hadis âlimleri hadis-i şerif rivayet etmişlerdir. Emevi halifesi Ömer bin Abdülaziz hazretlerinin dayısıdır. İlim sahibi olmasının yanında, Bizans ile yapılan savaşlara da katılarak büyük kahramanlıklar göstermiştir.
Bu mübarek zatın hikmetli sözleri pek çoktur. Buyurdu ki:

En kötü hastalık!..
“Size, sıkıntısı ve zorluğu olmayan, övülecek bir şey söyleyeyim mi? Güzel ahlâk, çirkin ve beğenilmeyen şeyi terk etmek. En kötü hastalık da; alçak ve düşük ahlâk, çirkin sözleri söylemekdir.”
“Edebin başı akıllıca hareket etmektir. Yapılmayan, yerine getirilmeyen sözde hayır yoktur. Cömertlik olmayınca malın, vefâ olmayınca arkadaşın hayrı yoktur.”
“Arkadaşlık çok ince bir şeydir. Onu korumazsan zarar gelebilir. Dâimâ kızgınlığın zamânında kendine sâhip olarak onu koru ki, sana haksızlık eden gelip, senden özür dilesin. Olan ile yetin. Fazlasını arama. Akadaşının kusuruna bakma.”
“Başına gelen musîbeti hiçbir kula şikâyet etme. Çünkü şikâyet ettiğin kişi, bunu söylemekle kendisini üzeceğin bir dost veya kendisini sevindireceğin bir düşmanın olabilir.”
Kays bin Âsım’ın vefatı yaklaştığında oğullarını çağırdı ve buyurdu ki:

“İstemekten sizi sakındırırım!”

“Oğullarım, beni iyi dinleyin! Zira size benden iyi nasihat eden olmaz. Ben öldüğüm zaman büyüğünüzü öne geçirin. Küçüğünüzü öne geçirmeyin ki insanlar büyüğünüzü ahmak ve cahillikle suçlamasın. Onlara karşı hakir duruma düşmeyin. Mali durumunuzu ıslah sadedinde malı iyi kullanın. Çünkü mal, kerim kişilerin anlaşılması ve bilinmesi için bir vasıtadır. Onunla aşağılık kişilerden korunulur. İstemekten sizi sakındırırım. Zira bu, kişinin kazancının en son ihtimalidir. (Yani istemeye başladığında çalışmayı terk eder.) Ben öldüğüm zaman beni namaz kıldığım ve oruç tuttuğum elbisemle defnedin. Sakın arkamdan bağırıp çağırıp yas tutmayın. Beni kimsenin bilemeyeceği bir yere gömün. Zira bu mahalde Bikr bin Vail ile cahiliyye zamanında bir kan davası vardı. Sizin aranıza bunu tekrar sokmasından ve dininizi ifsat etmesinden korkarım!”

.

Azılı müşrik Amr bin Abdûd

Mekkeli müşrikler Bedir’in intikamını almak için Medine önlerine gelmişlerdi. Fakat o da ne? Karşılarında bir hendek görerek şaşkına döndüler! Resûlullah efendimiz şehrin etrafına çepeçevre hendek kazdırmıştı... Müşrik ordusunun bu hendeği aşması mümkün görünmüyordu. Medîne kuşatması bu şekilde bir ay devâm etti...
Düşman ordusu, bütün gücüyle şiddetli bir saldırıya geçti. Muharebenin iyice şiddetlendiği yirmi ikinci gün, müşriklerin en azılılarından Amr bin Abdûd, hendek kenarlarına gelip meydana er istedi. Müslümanlardan hiç kimse Amr’ın davetine cevap vermedi. Amr, bir daha meydan okudu. Yine cevap alamadı. Yedi kere böyle oldu.

“Yâ Ali! Benim atıma bin!”
Yedincide Resûlullah efendimiz, Hazreti Ali’yi çağırdı, huzuruna oturttu:
-Yâ Ali! Benim atıma bin, kılıcımı al, Amr bin Abdûd’un önüne yiğitçe, cesaretle var. Onun heybetinden, uzun boyundan endişe etme. Ben Hak teâlâdan sana yardım etmesi için, senin elinle Müslümanların, bunun şerrinden kurtulmaları için duâ ediyorum, buyurdu.
Hazreti Ali atına bindi. Kılıcını kuşandı. Avını gözetleyerek giden bir arslan gibi, Amr’ın önüne vardı ve aralarında şu konuşma geçti:
-Yâ Amr! Duydum ki sen Kâbe’nin karşısında ahd etmişsin! Kureyş’ten bir kişi senden iki şey istese birini yaparmışsın, öyle mi?
-Evet öyle söz verdim.
-Biliyorsun ben Kureyş’tenim. Senden iki şey isteyeceğim. Hiç olmazsa birini kabul et!
-Neymiş o isteklerin?
-Birinci isteğim, Allah’ın birliğini kabul edip, Resûlünün Hazreti Muhammed olduğunu ikrâr ve tasdîk etmendir.
-Bunu kabul etmiyorum, diğer isteğin nedir?
-İkinci isteğim bu iki kuvveti kendi hallerine bırakıp, Mekke-i Mükerreme’ye dönmendir.
-Bunu kabul ederim, ancak Ebû Bekr, Ömer ve Osman’ın başlarını keserim.
-Ey ahmak! Benim başımı kesmeden onların başını nasıl kesersin?
-Yâ Ali! Sen henüz gençsin, dünyânın tadını almamışsın, ben senin başını kesmek istemem.
-Ben Allahü teâlânın yardımı ve Resûlünün duâsı ile senin başını kesmek isterim!
Hazreti Ali’nin bu sözü üzerine Amr, atından indi. Hazreti Ali de indi. Birbirlerine hamle ettiler. Hazreti Ali bir fırsatını bulup, Amr’ın uyluğunu bir kılıç darbesiyle kopardı. Artık işi bitti, diyerek geriye dönüp gelirken, Amr, kendi kopmuş bacağını Hazreti Ali’ye fırlattı. Hazreti Ali hemen dönüp Amr’ın başını kesti. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) tekbir getirip şöyle buyurdu:

-Ali’nin Amr bin Abdûd ile bir kere karşılaşması, ümmetimin kıyâmete kadar olan ibâdetinden hayırlıdır.

.

Dul bir kadın ve cömert Yahudi...

Bir Kurban Bayramı arefesinde, dul bir kadın yanında yetim çocuğu ile zengin bir Müslümanın giyim eşyası satan mağazasına girerek, Allah rızası için yardım istedi. Adam fakir kadına yardım etmediği gibi, hakaretler ederek kovdu. Kapı dışarı edilen kadıncağız, mahzun bir hâlde oradan ayrılıp giderken, o Müslümanın karşısında, aynı şeyleri satan bir dükkanın sahibi olan Yahudi olanları gördü ve kadını ısrarla dükkana çağırıp, ne isterse almasını, kendisine ve çocuğuna olacak elbisenin kendisinde bulunduğunu söyledi...

“Cennet elbiseleri giyesin!”
Naçar kalan zavallı kadın ve çocuğu, Yahudinin dükkanından beğendikleri elbiseyi giydiler. Kadın;
-Allahü teala sana iman nasip etsin. Sen bizi giydirdiğin gibi Allah da sana Cennette köşkler verip Cennet elbiseleri giydirsin, diye dua etti...
Dul ve yetimi dükkanından kovan adam, o gece bir rüya gördü... Kıyamet kopmuş ve kendisi cennete girmişti. Cennette gezerken gözleri kamaştıran bir köşk gördü. Kapısında da kendisinin ismi yazılı idi. İçeri girmek istedi. Fakat kapıdaki melekler adamı içeri almadılar.
-Dur bakalım nereye gidiyorsun? dediler. Adam durdu:
-Niye giremiyorum, bu köşk benim değil mi? diye sordu. Melekler şöyle cevap verdiler:
-Düne kadar senindi ama, dün başkasına verildi. Senin isminin yerine, verilen adamın adı yazılacak.
Adam heyecan içinde uyandı ki, yatakta yatıyor. Kendi kendine; “Eyvah ben ne yaptım!.. Demek ki köşk, benden sonra onları giydiren Avram Efendinin olmuş” dedi.
Sabah Avram Efendinin dükkanına gitti:
-Avram Efendi, dünkü dul kadına sen kaç liralık elbise verdiysen onların parasını sana ben vereceğim, dedi.
Avram Efendi bir altın değerinde elbise verdiğini söyledi. Adam:
-Madem o kadarmış al sana onun iki misli, dedi.
Fakat Avram Efendi “olmaz” dedi...

“Ben Müslüman oldum!..”
Adam değerini yükseltti ve yükselttikçe Avram Efendi olmaz diyordu... Ve adam yüz altın, iki yüz altın vermeğe başladı ama, artık Avram Efendi’nin de sabrı taşmıştı:
-Olmaz komşu olmaz, o köşk yüz altınla bin altınla satın alınmaz... O senin gördüğün rüyayı ben de gördüm ve işte Müslüman oldum. O köşk düne kadar senindi, sen daha evvel yaptığın hayır-hasenatla o köşkü yaptırmıştın ama, dün bana sattın! Ben onu tekrar sana satmaya niyetli değilim...

Müslüman olan Avram Efendi, bu hadiseden kısa bir zaman sonra da vefat etti...

.

Yuva yıkan ocak söndüren fitneci!

Köle pazarında müthiş pazarlıklar yapılıyordu... Adamın birinin, güçlü kuvvetli bir köleyi gözü tutmuş ve onu ne pahasına olursa olsun almak istiyordu. Sahibine:
-Bu köleyi bana sat, dedi. Adam;
-Satayım, ama bunun bir kusuru var, onu da bildireyim. Bu köle fitnecinin biridir, dedi. Adam:
-Amaaan canım. Bunun fitneciliğinden ne olacak. Güçlü kuvvetli, diyerek köleyi satın aldı...

“Kocanız üstünüze evlenecek!”
Köle yeni sahibinin evine geldi. Efendisi çalışmasından memnundu... Günler böyle geçerken, fitneci kölenin, cibilliyetini ortaya koyması zamanı gelmişti! Önce evin hanımına gitti:
-Sizin için çok üzülüyorum, kocanız sizin üzerinize evlenecek, dedi.
Duyduklarına inanarak telaşa kapılan kadın;
-Peki, onu bu işten nasıl vazgeçiririz? deyince, köle;
-Ben onun çaresini biliyorum. Sen onu öğle uykusuna yatır. Uyurken usturayla çenesinin altından bir tek kıl kes getir, gerisine karışma!..
Kadın denileni yapmak için düşüne dursun, köle bu arada kadının kocasına gitti. Üzüntülü bir vaziyette yaklaştı;
-Efendim kötü bir durumla karşı karşıyasınız, diye söze başladıktan sonra, karısının kendisini kesmek istediğini söyledi. Adam inanmak istemeyince ona şöyle dedi:
-İsterseniz öğleyin uyumuş gibi yapın. Göreceksiniz ki, sizi kesmek için elinde usturayla gelecek!
Adam, çaresiz inandı ve hemen karısına;
-Uykum var, ben biraz uzanıyorum, dedi. Adam, bir müddet sonra da yalancıktan horlamaya başladı...
Bu arada köle hemen kadına gitti:
-Hanımefendi tam zamanı. Kocanız uyudu, dedi.

Usturayla yaklaşmıştı ki!..
Zavallı kadın saf saf, elinde usturayla kocasına yaklaştı. Adam aniden kalktı ve daha kadının cevap vermesine bile fırsat vermeden, elindeki usturayla kadıncağızı oracıkta doğradı!..
Fitneci bununla yetinir mi?.. Doğruca kadının akrabalarına gitti ve;
-Benim efendim hanımını kesti! dedi.
Kadının akrabaları da adamı öldürdüler...
Bu sefer efendisinin akrabalarına giden köle, onlara da:

-Oğlunuzu öldürdüler, dedi. Onlar da kadının akrabalarına saldırdılar, iki taraf arasında büyük bir çatışma çıktı. Nice insanlar öldü... Bir fitneci sebebiyle birçok insan canından oldu. Bu arada fitneci köle de cezasını çekti tabii. Gerçek anlaşılınca o da öldürüldü...

.

Dört şehîd anası Hansa Hatun

Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) zamanında, Amr’ın kızı meşhûr şâire Hansa Hatun, çok güzel kahramanlık şiirleri söylerdi. Müslüman olduktan sonra, İslâmiyet onu, üstün bir ferâgât ve fedâkârlık timsâli yapmış ve îmânda kemâle erdirmişti. Dört çocuğu Kadisiye Harbi’nde şehîd olduğu halde, cesâret ve sebâtında aslâ bir sarsılma olmamıştı.

Coşturan târihî sözler!..
Hansa Hatun, muhârebe meydanına giderek çocuklarını şu târihî sözleriyle coşturmuştur:
“Benim kahraman evlâdlarım! Yemin ederim ki, siz aynı ananın ve aynı babanın çocuklarısınız. Ben kocama ihânet etmiş bir kadın olmadığım gibi, babanız da mâzîsi lekeli bir insan değildir. Hem de ben, zorla değil de kendi isteğimle İslâmiyeti kabûl ettim. Ve yine kendi arzumla hicret ettim. Sizler işte böyle tertemiz bir mâzîye sâhipsiniz. Sizden; gireceğiniz savaşta bu asâletinize uygun bir cesâret ve celâdet bekliyorum... Din düşmanlarına ilk hücûm eden sizler olmalısınız. Sizlerin arkada değil, dâimâ en ön safta çarpıştığınızı görmeliyim. Çünkü bu harp, eski savaşlarımız gibi âdî menfaatler uğruna yapılan çapulculuk ve yağmacılık hareketi değildir. Elleriyle yaptıkları putlara tapan, kız çocuklarını diri diri toprağa gömecek kadar vahşete devam eden putperestlere, doğruyu ve hakkı gösterme hareketidir... Ya İslâm’ın zafer bayrağını Kadisiye’de dalgalandıracaksınız; yahut da dîn uğruna cihâd ederek şehîd olduğunuzu duyacağım!..”

“Zafer, Müslümanların!”
Nitekim öyle de olmuştur. Hansa Hatun, hasta yatağında yatarken dört oğlunun da şehâdet haberi getirilince;
-Yâni ben, şehîd anası mı oldum şimdi? diye soruyor.
-Evet, hem de dört şehîd anası, diyorlar. Tekrar soruyor:
-Zafer kimlerde?
-Zafer, Müslümanlarda. Şimdi Kadisiye’de İslâm’ın bayrağı dalgalanıyor!..
-İslâm’ın bir zaferi için dört oğlum da fedâ olsun, diyen Hansa Hatun, ellerini açarak şöyle yalvarıyor:
“Yâ Rabbî! Bana emânet ettiğin dört kahramanı yine senin dînin uğrunda fedâ etmiş bulunuyorum. Artık beni şehîd anaları defterine kaydeyle! Benim için şehîd anası olmak kâfî ikrâmdır...”

Hansa (radıyallahü anha) bu son hastalığından kurtulamadı ve kısa bir zaman sonra da vefat etti...

.

Çıldır Zaferi ve Derviş Paşa

İran Şahı, Erzurum üzerine ordusunu gönderince savaş kaçınılmaz olmuştu... Sadrazam Lala Mustafa Paşa, bu iş için Erzurum Beylerbeyi Özdemiroğlu Osman Paşa’yı görevlendirdi. O da hemen Derviş Paşa’yı düşman kuvvetleri hakkında istihbarat yapması için küçük bir öncü kuvvetle, İranlıların karargâh kurduğu Çıldır civarına gönderdi. Yanında üç yüz kadar asker bulunuyordu...

Askerleri hızla eriyordu!..
Derviş Paşa, İran ordugâhına yaklaştığı zaman, onların gayet dağınık vaziyette olduğunu gördü ve aniden içlerine daldı. O kadar şiddetli saldırmıştı ki, bu üç yüz kişi ile düşmanın iki alayını bozdu. Diğerlerini de yüzgeri etti. Fakat İranlılar çabuk toparlandılar. Geriden aldıkları taze kuvvetlerle karşı hücuma geçtiler. Müthiş bir çarpışma başladı...
Derviş Paşa’nın askerleri hızla eriyordu. Ağalardan otuzu şehid olmuştu... Nihayet Paşa’yı da atından yere düşürdüler. Derviş Paşa, o sırada yetişen ağalardan ikisinin yardımı ile atına tekrar bindi ve bu sırada da zaten Özdemiroğlu Osman Paşa esas kuvvetlerle yardıma yetişmiş ve duruma hakim olmuştu...
Derviş Paşa bir kenarda duruyordu. Atının üzerine yatmış gibi eğilmişti. Osman Paşa, gayrete getirme için bağırdı:
-Ne durursun Derviş’im, haykır da dağlar taşlar inlesin!
Derviş Paşa atının üzerinde hemen doğruldu ve;
-Yürüyün bahadırlarım, vurun aslanlarım! diye bağırdı.
Narası ile atını düşmana doğru sürdü. O zaman mesele anlaşıldı. Göğsü al kanlar içindeydi. Osman Paşa’nın gözleri doldu. Yanında bulunan ağalara;
-Tiz peşinden gidin, alın getirin, emrini verdi.
O gün savaş akşama kadar sürdü... Beş bine yakın asker kaybeden İranlılar mağlup olmuşlardı. Tarihimize “Çıldır Zaferi” olarak geçen bu savaşın galibi Osman Paşa idi. Fakat hiç şüphesiz Derviş Paşa’nın payı da büyüktü...

“Cenk bitti mi Paşam?”
Akşam olmuş hava kararmıştı. Meşalelerin aydınlığında zafer kutlanıyordu. Özdemiroğlu Osman Paşa, Derviş Paşa’yı çadırında ziyaret etti. Güçlükle konuştu:
-Paşam, cenk bitti mi?
-Gazan mübarek olsun Derviş’im, kazandık...

Derviş Paşa’nın yüzünde bir gülümseme dolaştı, sonra da ağzından “Allah” sözü çıktı ve bir daha açılmamak üzere gözlerini kapadı. Kahraman Paşa şehid olmuştu...

.

Kazan Hanlığı ve Süyüm Bike Hatun

Kazan şehri Ruslar tarafından ikinci kez kuşatılmıştı... Kazan Hanı Süyüm Bike Hatun, bir yandan Ruslarla savaşırken, diğer yandan tahtı ele geçirmek isteyen, hatta bunun için Ruslarla iş birliği yapan “Mirza”larla mücadele etmektedir. Yapayalnızdır. İmdadına yetişecek hiç kimsesi yoktur...
Rus ablukası sürerken, Kazan’ın ileri gelenleri, Süyüm Bike’yi Korkunç İvan’a teslim etmeye karar verirler. Çünkü Tatar beyleri, Süyüm Bike’yi teslim ederlerse, Ruslarla aralarının iyileşeceğine ve rahat yaşayacaklarına inanırlar. Çünkü, 1551 yaz ayında Kazan’a 60 km uzaklıkta Korkunç İvan tarafından yaptırılan Züye Kalesinin desteğinde başlatılan Kazan kuşatmasıyla birlikte, Kazan’da ticaret durmuştur...

Ruslara teslim edilir!..
Nihayet Süyüm Bike Hatun ve oğlu Ötemiş, Ruslara teslim edilir. Oysa Kazan beyleri, mirzaları yanılmıştır. Süyüm Bike Hatun’un teslim edilmesi, Kazan Hanlığı’nın Hatun’un teslim tarihinden yaklaşık bir yıl iki ay sonra Ruslar tarafından zaptedilmesine mani olamamıştır...
Süyüm Bike Hatun, İdil Irmağında kendisini bekleyen Rus gemisine götürülürken, son bir kere kocasının mezarını ziyaret etmek için izin ister. Kocası Safa Giray Han’ın türbesine vardığında, kabrinin başına çöker... Gözyaşları içinde dua eder. Mezarına yığılıp kalan, yürümeye mecali kalmayan Süyüm Bike Hatun, bir araba ile gemiye götürülür. Gemi hareket ettiğinde, ağlamaktan gözlerine kan oturan Hatun, Kazan’a son bir kez daha bakar. Artık ağlamaya gücü yoktur. Kazan gittikçe uzaklaşmaktadır. Esaret yılları başlamıştır...

“Nerede senin beylerin?!.”
Süyüm Bike Hatun, şu sözlerle Kazan’a veda eder:
“Ey Kazan! Bahtsız şehir, kanlı şehir. Başından tacın düştü. Sen şimdi bir dul kadın gibi ortada kaldın. Nerede senin beylerin, mirzaların? Nerede senin genç ve güzel kadınların, onların şen sesleri? Hepsi bitti artık. O günleri hatırla ve ağla. Kazan’da bana bir mezar yeri verselerdi. Moskova’da Rus yurtlarında esir yaşamaktansa, Kazan’da ölseydim ve erimin kabrinin yanı başında yatsaydım...”

Dillere destan güzellikteki Süyüm Bike Hatun, Moskova’ya götürülür ancak, günden güne erir ve bir deri bir kemik kalır. Çok geçmeden de vefat eder...


.

Übey bin Halef'le Ebû Bekir'in bahsi

Rumlar ile İran arasında bir harp olmuş ve İran galip gelmişti. Müşrikler buna çok sevindiler. Daha sonra Rum sûresi nazil olarak, Rumların yakın zamanda galip gelecekleri bildirildi. Bunun üzerine Ebû Bekir radıyallahü anh “Rumlar, birkaç sene sonra İranlılara muhakkak galebe çalacaklar” dedi. Müşrikler şaşırdılar. Büyük bir hezimete uğramış, âdetâ yerle bir olmuş bir imparatorluk bir daha nasıl canlanacak ve İranlılara galebe çalacaktı!..

“Seninle bahse girelim!”
Bu durumu havsalalarına sığdıramadıklarından içlerinden Übey bin Halef, “Yalan söylüyorsun! Haydi aramızda bir müddet tayin et, seninle bahse girelim!” dedi.
Hazreti Ebu Bekir kabul etti. On deve üzerinde bahse girip üç sene müddet tayin ettiler. Hazreti Ebu Bekir gelip durumu Peygamber Efendimize haber verdi. Resûl-i Kibriyâ “Âyetteki ‘bid’den (yani birkaç seneden) maksat, üçten dokuza kadar olan seneler demektir. Develerin sayısını artır. Müddeti de uzat” buyurdu. Bunun üzerine Hazreti Ebu Bekir dışarı çıktı. Übey’le karşılaştı. Übey, “Galiba pişman oldun” dedi. Hazreti Ebu Bekir “Hayır” dedi. “Gel seninle bahsi artıralım. Müddeti de uzatalım. Haydi dokuz seneye kadar yüz deve yapalım!..” Übey de, “Haydi yapalım” diyerek kabul etti.
Ebû Bekir radıyallahü anh, Mekke’den ayrılacağı sıralarda, Übey bin Halef yakasına yapıştı ve “Sen, Mekke’den ayrılırsan, bahiste kazanacağım develeri ödemeyeceğinden endişe ediyorum. Bana bir kefil göster” dedi. Hazreti Ebû Bekir de oğlu Abdurrahman’ı kefil gösterdi. Übey bin Halef de Uhud Harbine çıkmak istediği zaman Abdurrahman radıyallahü anh, gidip onun yakasına yapıştı ve “Vallahi, bana bir kefil göstermedikçe, seni bırakmam” dedi.

Uhud Savaşında öldürüldü!
Übey bin Halef de kefil gösterdikten sonra yola çıktı ve Uhud Savaşında, bizzat Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” mızrağıyla cehennemi boyladı...
Hazreti Ebu Bekir ile Übey bin Halef’in bahsinin arasından 9 yıl geçmişti ki, Rumlar, hiç beklenmedik ve umulmadık bir saldırışla İranlıları dehşetli bir bozguna uğrattılar. Hazreti Ebû Bekir de gidip 100 deveyi Übey bin Halef`in kefilinden ve mirasçılarından alıp Peygamber Efendimize getirdi. Resûlullah Efendimiz;

“Onları sadaka olarak dağıt” buyurdu. Hazreti Ebu Bekir de öyle yaptı..

.

Nasipli Yahûdî İbni Heyyebân

İslâmiyetten önce Şâm’da İbni Heyyebân adında bir Yahûdî vardı. Bu Yahûdî, Medîne’ye gelip yerleşti. Benî Kureyzâ kabîlesinin arasında kalırdı. O kabîleden biri şöyle demiştir: Aslâ onun gibi edeb ve şartlarını gözeterek namâz kılan kimse görmedim. Ne zamân kıtlık olsa, yağmur duâsı için onun yanına giderdik. Bize sadaka vermemizi söylerdi. Sadakadan sonra duâ ederdi. Biz henüz yanından ayrılmadan yağmur yağmağa başlardı.
İbni Heyyebân vefâtı yaklaşıp yakında öleceğini anlayınca, bize şöyle vasiyet etti:

“Medine’ye niçin yerleştim?”
-Ey Yahûdî cemâati! Biliyor musunuz ben niçin ni’meti bol olan Şâm’ı terk edip de, kıtlık bulunan bu Medîne şehrine gelip, burayı kendime vatan edindim!
Onlar; “Allah bilir” dediler.
Bunun üzerine dedi ki:
-Ben buraya şu sebeble geldim. İlâhî kitâblarda okudum ve anladım ki, âhir zamân Peygamberinin gelmesi yaklaşmıştır. Bu şehir Onun hicret yeri olacaktır. Dîni burada kuvvet bulacaktır. Ümit ediyordum ki, Ona hizmetle ve tâbi olmakla şerefleneyim. Ona îmân ederek dalâletten hidâyete kavuşayım. Fakat kesin olarak anladım ki, fırsat elvermedi! Ömrüm o zamâna yetmedi! Sakın, sakın! Gaflet etmeyiniz! Câhillik ve inâd yoluna gitmeyiniz. O Peygamberin zuhûru zamânı yaklaştı. Ona îmân etmekte yarışanlardan olmağa çalışınız. Ona îmân edip tâbi olarak, hidâyete erip, dalâletten kurtulunuz. O kendisine muhâlefet edenleri öldürecek, kadınlarını ve çocuklarını esîr alacaktır. Bu durum Ona tâbi olmanıza engel olmasın. Zîrâ O bu işle emr olunmuştur!

Benî Kureyza kuşatılmıştı!..
Ve o zamân geldi... Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” Benî Kureyza kabîlesinin bulunduğu kaleyi kuşattı. Aralarından İbni Heyyebân’ın vasiyetini işitenler:
-Ey Kureyza oğulları! Bu İbni Heyyebân’ın haber verdiği peygamberdir, dediler.

Diğerleri “bu o değildir” dediler. Fakat vasiyeti işiten insaflılar, “Vallahi Odur” diyerek hemen kaleden aşağı inip îmân ettiler. Cânlarını, mâllarını ve âilelerini kurtardılar...

.

Cüneyd-i Bağdadi ve Tûr-i Sînâ'daki râhib

Cüneyd-i Bağdadi hazretlerinin bir talebesi anlatır: Hocam Cüneyd-i Bağdâdî hazretleri ile Hicâz’a gidiyorduk. Tûr-i Sînâ dağına varınca, hocam dağa çıktı. Biz de onunla birlikte çıktık. Mûsâ aleyhisselâmın durduğu makâmda durdu. Üzerimizi o makâmın heybeti kapladı. Hepimizi vecd hâli kapladı ve kendimizden geçtik. Bulunduğumuz yerin yakınında bir kilise vardı. Kilisedeki râhib bize;
-Ey ümmet-i Muhammed “sallallahü aleyhi ve sellem”! Bana cevâb veriniz, diye bağırdı.

“Bana cevâb veriniz!..”
Biz öyle bir tatlı hâlde idik ki, hiçbirimiz ona iltifât etmedik. Râhib tekrâr seslenip “temiz dîniniz için cevâb veriniz” dedi. Yine hiç cevâb veren olmadı. Üçüncü defa seslenip, “Ma’bûdunuz hakkı için cevâb veriniz” dedi. Vecd hâlinde olduğumuz için kimse cevâb vermedi. O hâl bitirince, Cüneyd-i Bağdâdî hazretleri Tûr Dağından aşağı inmek istedi. Kilisedeki râhibin “bana cevâb veriniz” diye yemîn verdiğini söyledik. “Öyleyse onunla konuşalım. Belki Allahü teâlâ hidâyet verir de Müslümân olur” dedi.
Râhibi çağırdık. Yanımıza gelip, selâm verdi. Sonra bize “içinizden hanginiz üstâddır” dedi. Biz Cüneyd-i Bağdâdî hazretlerini göstererek, “büyüğümüz bu zâttır” dedik. Râhib, Cüneyd-i Bağdâdî hazretlerine, “bu yapdığınız iş (vecd) dîninizde umûmî midir, husûsî midir” dedi. Cüneyd-i Bağdâdî “husûsîdir” cevâbını verdi. Râhib, “ne niyyetle böyle vecde gelirsiniz” dedi. Cüneyd-i Bağdâdî hazretleri, “Rabbimize kulluğumuzun kabûlü için” dedi. Sonra da, “nitekim Allahü teâlâ rûhlara (Ben sizin Rabbiniz değil miyim) buyurduğunda rûhlar, “Evet Rabbimizsin” demişlerdi, dedi. Râhib “o ses nedir” deyince, “ebedî nidâdır” dedi. Râhib “ne niyyetle oturursunuz” diye sorunca, “Allahü teâlâdan havf (korkmak) niyyetiyle otururuz” dedi. Râhib “doğru söylüyorsun” deyip, Kelime-i şehâdeti söyledi ve Müslümân oldu.

“Devamlı Onu isterler...”
Cüneyd-i Bağdâdî hazretleri râhibe, “bizim doğru söylediğimizi nereden bildin” dedi. Râhib dedi ki: “Ben Mesîh bin Meryem’e inen İncîl’de şöyle okudum: (Muhammed’in “aleyhisselâm” ümmetinin havâssının [seçilmişlerinin] elbiseleri hırka, yemekleri ekmek parçaları ve meskenleri bir odadır. Onlar Allahü teâlâya âşıktırlar ve ancak Onunla ferâhlık ve râhatlık bulurlar. Devamlı Onu isterler.)

O râhib Müslümân olduktan üç gün sonra vefât etti...

.

Hadîs ve fıkıh âlimi Abdurrahman-ı Şebrîsî

Ebü’l-Feth (Abdurrahman-ı Şebrîsî), ilimde çok yüksek bir zat idi. Küçük yaşta ilim öğrenmeye başladı. Çok ilim tahsîl etti. Birçok âlimden hadîs ve fıkıh ilimlerini okudu. Bunların ilki, babasının dedesi Kâdı Nûreddîn Ebü’l-Hasan Ali’dir. İbn-i Hacer, Takıyyüddîn Ressâm, İzzeddîn Ebû Muhammed ibni Furat el-Hanefî ve daha başka âlimlerden hadîs-i şerîf okudu.

Birçok âlimden icâzet aldı
Hâfız Şemseddîn Ebü’l-Hayr el-Makdisî’den de, evinde ve Câmi-i Kâf’da Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Müslim ile Sühreverdî’nin Avârif-ül-Me’ârif kitabını, Kutbüddîn-i Kastalânî’nin giyim ve sohbet hakkındaki İrtifâ’-ür-Rütbe kitabını, İbn-i Hişâm’ın Siyer’ini, Sünen-i İbn-i Mâce, Müsned-i Dârimî ve Câmi-i Tirmizî adındaki hadîs kitaplarını, Muvattâ ve Sünen-i Ebî Dâvûd ve daha başka kitaplardan bâzı bölümleri okudu. Birçok âlim ona icâzet verdi ve hil’at giydirdi.
Ebü’l-Feth (Abdurrahman-ı Şebrîsî hazretleri, bir sohbetinde;
“Bâzı insanlar, Cennete hesapsız gireceklerdir, buyurdu.
- Onlar kimlerdir? diye sual edince;
- Şu üç şeyi yapanlardır: Kul hakkından sakınanlar, namazlardan sonra onbir ihlâs okuyanlar ve katilini bile affedenler, buyurdu.
Muhammed Avfî şöyle anlatır:
“Gençliğimde Şeyh Abdurrahmân’ı gördüm. Yanına yaklaşınca alnımdan öptü ve şefkatle bana baktı. Sonra zikir etmemi, Allahü teâlâyı çok hatırlayıp anmamı telkin etti. Bu hususta benden söz aldı. Sonra bana;

“Bizim günlerimiz sona erdi”
-Allahü teâlânın emânetinde olarak yaşa, Allahü teâlâya sığın. Allah, her işini kolaylaştırsın. Seni, kendisinin dışındaki şeylerden fânî kılıp, kendisi ile bâkî eylesin. Sen, asrının imâmı, zamânının bir tânesi, akranlarının en üstünü, din kardeşlerinin arasında mübârek bir kimsesin! Allah, seni koruyup gözetsin! Fazl-u keremi ile ihsân ettiği şeylerle sevinç ve neşeni artırsın! dedi.
Daha sonra kıymeti ve mânevî değeri çok yüksek bir elbise giydirdi. Sonra;

-Artık bizim günlerimiz sona erdi, saatlerimiz tükendi, dedi ve biraz sonra da vefat etti...

.

Şehid padişah Sultan İbrahim

Onsekizinci Osmanlı Sultanı İbrahim Han’ın babası I. Ahmed Hân, annesi Mahpeyker Kösem Sultan’dır. Ağabeyi IV. Murad’dan sonra tahta geçen İbrahim Han’ın yaptığı ilk icraatlarından biri, Emir-Gûne adlı İran asıllı bir Şii’yi öldürtmek oldu. Çünkü bu adam, Osmanlı Sarayına içki, kumar, eğlence gibi kötülükleri sokmaya çalışıyordu. İşte bu adamın taraftarları Sultan İbrahim Han’a “Deli” adını taktılar. Ne yazık ki, bugün bile bazıları, Sultan İbrahim’e “Deli” diyor. Halbuki ondan yüzlerce yıl sonra yaşamış Rus Çarı Petro, gerçekten deli idi. Yaptığı hizmetlerden dolayı, milleti ona “Büyük Petro” demiştir...

 Ayasofya Camii’nde medfun
Sultan İbrahim Han, gerçekten çok akıllı bir padişahtı. İlk saltanat yıllarında, milletin kıtlık çekmemesi için, maliyeyi düzeltti. İsrafın önlenmesi için, fermanlar çıkarttı. İzinsiz yıktırılan kiliseler bile, yeni baştan onarıldı. Azak Kalesi geri alındı. Kaptan-ı Deryâ, Hanya Kalesini aldı. Sonra Girit Serdârı, Deli Hüseyin Paşa oldu. Büyük zaferler kazandı...
Sultan İbrahim Han, 8 ağustos 1648 tarihinde tahttan indirildi. On gün sonra da “mazlum İbrahim Han’ı boğarak şehit ettiler”. Evliyâ Çelebi, böyle yazar. 32 yaşını 9 ay 3 gün geçmiş idi. Ayasofya Camii’nde, amcası Sultan Mustafa’nın yanında medfundur...
Cellad Kara Ali, Sultan İbrahim’i idam etmek için odasına girince padişahın şaşkın bakışlarla;
-Beni göz göre göre öldürüyorlar, benim iyiliğimi görenlerden bana acıyanınız yok mu? dedi.
Cellad Kara Ali bile bu yalvarma karşısında insafa gelmiş ve oradan kaçmıştır.
Sadrazam Sofu Mehmet Paşa, Kara Ali’yi saklandığı yerden bulup çıkarmış ve döve döve Sultan İbrahim’i boğdurtmaya götürmüştür.

“Takdir-i ilahi böyleymiş...”
Bu arada Sultanı tahttan indirmek için fetva veren Şeyhülislam Abdurrahim Efendi de, Sultan İbrahim’in öldürülmesini isteyenler arasında idi. Padişah Şeyhülislama acı acı bakıp şöyle dedi:
-Yusuf Paşa bana senin için fettan derdi de inanmazdım. Seni öldürtmemi kaç defa istedi ise de ben öldürtmedim. Takdir-i ilahi, meğer sen beni öldürtecekmişsin. Beni ne hüküm ile öldürtürsünüz zalimler?..

Bunlar Sultanın son sözleri oldu, Cellad Kara Ali üzerine çullanarak onu şehid etti...

.

Temim Kabilesinden Eksem bin Sayfî

Muhammed aleyhisselamın İslâmiyeti cihâna yaymak için kullandığı tebliğ vasıtalarından biri de çevre ülkelerin devlet başkanlarına yazdığı mektuplar ve gönderdiği elçilerdir. Bizzat gitmeye imkân bulamadığı bölgelerin insanlarına mektuplar ve elçiler göndererek tebliğ vazifesini noksansız bir şekilde îfâ etmiştir.

Sevilen bir kimse idi...
Resûlullah Efendimiz, Mekke döneminde de bir kısım mektuplar göndermiştir. Temim Kabilesinden yaşlı bir zat olan Eksem bin Sayfi, Araplar arasında sevilen bir kimse idi. Resûlullahın davet ettiği şeylerin mahiyetini öğrenmek istiyordu. Bu maksatla Resûlullah’tan İslâmiyet hakkında mektupla bilgi istemiştir. Peygamber efendimiz de onun mektubuna şöyle cevap vermiştir:
“Allah’ın Resûlü Muhammed’den Eksem bin Sayfî’ye...
Allah’ın selâmı üzerine olsun. Allah’a olan hamdimi sana bildiririm. Allah bana, “Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh” dememi ve insanlara bu sözü tebliğ etmemi emrediyor. Bütün mahlûkât ve hükümranlık Allah’a âittir. Her şey O’nundur. Allah onları yaratır, öldürür ve âhirette tekrar diriltir. Şüphesiz dönüş O’nadır. Peygamberlerin mesajını size ilettim. Büyük haberden elbette sorulacaksınız. Bir süre sonra onun haberini elbette öğreneceksiniz...”

“Kavminden iki kişi gönder”
Mektubu okuyunca kalbine Resûlullahın sevgisi düşen Eksem bin Sayfî, Muhammed aleyhisselamı bizzat, gidip görmek istedi. Kavmi onun gideceğini duyunca, “sen bizim büyüğümüzsün, hafîflik yapma. Kavminden iki kişi gönder, gidip o Resûlün ahlâkını, sözlerini, hâllerini görüp gelsinler” dediler.
O da öyle yaptı. Kavminden iki kişiyi gönderdi. Onlar gidip dönünce, Resûlullahın hâllerini bir bir anlattılar. Bunun üzerine kavmine, şöyle vasiyet etti:
“Ona îmân etmekte önce davranan dünyâda ve âhirette azîz ve muhterem olur!..”

Kendisi bunları söyledikten kısa bir süre sonra vefât etti..

.

İslâm târihçilerinden Ahmed bin Abdülcebbar

Ahmed bin Abdülcebbar el-Utâridî, fazîletler sahibi bir kimse idi. Bağdâd’da İslâm târihçisi İbni İshâk’tan gazalar, harbler hususunda rivâyetlerde bulundu. Bağdâd’ta oturduğu zaman Abdullah bin İdris el-Odî, Ebû Bekir bin İyâs, Hafs bin Gıyâs, Muhammed bin Fudayl, Vekî’ bin Cerrâh, Ebû Muâviye, Yûnus bin Bükeyr ve Muhammed bin İshâk’tan rivâyette bulunmuştur.

“Güvenilir bir râvidir...”
Ahmed bin Abdülcebbâr’ın hadîs rivâyet ettiği kitapları, babasının hadîs âlimlerinden duyarak, işiterek yazdığı hadîs-i şerîflerdir. Bununla beraber bu hadîs-i şerîfleri babasından ayrıca işittiği de haber verilmiştir. Yahyâ bin Ebî Hünnâd’a ondan sorulmuş, cevâbında; “Sika (sağlam ve güvenilir) bir râvidir” buyurdu.
Hamza bin Yûsuf, onun rivâyetlerinde herhangi bir beis olmadığını söylemektedir.
Muhammed bin Hüseyin bin Humeyd bin er-Rebî’ diyor ki:
“Babam anlattı. Ebû Kureyb Muhammed bin el-Alâ, bize Yûnus bin Bükeyr’in kitabından Peygamberimizin harbleri hakkında rivâyetler okuyordu. Bazıları gürültü yaptı. Buna çok üzülen Ebû Kureyb kırâati bıraktı. Okumaya devam etmesi için çok ısrar ettik. Fakat okumadı ve; ‘Abdülcebbâr el-Utâridî’ye gidiniz. Çünkü Yûnus bin Bükeyr bize okurken, o da orada olup bizimle beraberdi’ dedi. Biz ‘Ya o öldü ise’ dedik. ‘Onun oğlundan dinleyiniz. Çünkü o da orada beraberdi’ buyurdu...” Ahmed bin Abdülcebbâr bin Muhammed, Yûnus bin Bükeyr, Mis’ar bin Kedâm, Eş’as bin Ebîş-şa’şa’ Kinâneoğullarından bir zâttan rivâyetle;
Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), “Ey insanlar! Lâ ilâhe illallah deyiniz ki, felah bulasınız” buyurdu.
“Kim bilerek ve kasten benim üzerime yalan söylerse, Cehennemdeki yerine hazırlansın” hadîs-i şerîfi de onun rivâyetlerindendir.

“Ne mutlu bana ki!..”
Ahmed bin Abdülcebbar el-Utâridî’nin son sözleri şunlar oldu:

“Yâ Rabbi! Ne mutlu bana ve hamd olsun Sana ki, senden başka ulûhiyyet sıfatlarıyla muttasıf hiçbir ilahın olmadığına ve Muhammed aleyhisselamın senin kulun ve Resulün olduğuna iman etmiş olduğum halde sana kavuşmak üzereyim. Kavuşmamı böylece çabuklaştır Yâ Rabbi!..”

.

Horasanlı velî Feth bin Şahref

Feth bin Şahref, Horasan’da yaşamış olan büyük velilerdendir. Abdullah bin Ahmed bin Hanbel onun için, “Horasan toprağında Feth gibisi yetişmemiştir” buyurmuştur.
Feth bin Şahref, zühdü, takvası ile meşhurdu. Kendisine küçük günahlardan soruldu. O zaman;
“Günah kişinin yanında ne kadar küçük görülürse, Allahü teâlâ katında o derece büyük olur. Günah kişinin yanında ne kadar büyük görülürse, Allahü teâlânın katında da o derece küçük olur” buyurdu.

“Bid’at sâhiplerinden kaç!”
Feth bin Şahref, bid’atten ve bid’at sâhiplerinden nefret eder, insanları bunun zararlarından sakındırırdı. Bu hususta;
“Bid’at sâhibi ile oturan onunla görüşen kimseden sakınınız. Bid’at sâhibini seven kimsenin amellerini Allahü teâlâ kabûl etmez, kalbinden İslâmın nûrunu çıkarır. Müslüman, Müslümanın yüzüne bakınca, kalbi parlar. Müslümanın bid’at sâhiplerinin yüzüne bakması ise, kalbini karartır. Yolda bid’at sâhibine rastlarsan, yolunu değiştir. Bid’at sâhibine iltifat edip yükseltme. Bid’at sâhibine yardım eden, İslâmın yıkılmasına yardım etmiş olur” buyurdu.
Feth bin Şahref, insanlara dünyânın fâni geçici ve değersiz, âhiretin bâki, kalıcı ve paha biçilmez olduğunu anlatırdı ve;
“Dünyânın tamâmı altından olsaydı, yine yok olurdu. Âhiret ise, çanak-çömlek gibi topraktan olsaydı, yine bâkî olurdu. Akıllı kimse, geçici olan dünyâyı, altın da olsa reddeder. Bâkî olan âhireti, çanak çömlek gibi topraktan da olsa kabûl eder. İşin aslı, âhiret bâkî ve altın gibi kıymetlidir. Dünyâ ise, fâni ve çanak-çömlek gibi kıymetsizdir” buyurdu.

“Dergahına almakta acele et!”
Feth bin Şahref’e içinde elli dirhem bulunan bir kese gönderdiler. Resûlullah efendimizin buyurduğu şu hadîs-i şerîfi nakletti:
“Kim istemeden kendisine bir rızık gelir, o rızkı geri çevirirse, onu Allaha geri çevirip veriyor demektir. (Bu da Allah’ın ikramını kabul etmemek olur!)” Keseyi açtı, içinden bir dirhemini aldı, gerisini hediye etti...
Feth bin Şahref hazretleri, hicri 273 senesi şaban ayında vefat etti. Son anlarında şu sözleri söylüyordu:

“Ya Rabbi! Sana olan şevkim fazlalaştı. Beni dergahına almakta acele et!”

.

Zû-Şefer'in kızı Tâce

Yûsuf aleyhisselam, Hazret-i Yakub’un oğludur. Dedesi Hazret-i İshak, babasının amcası Hazret-i İsmail, büyük dedesi ise Hazret-i İbrahim’dir. Hem kendisi, hem de ataları Resûlullah Efendimizin bir hadis-i şeriflerinde (el Kerîm-keremli) sıfatı ile yâd edilmişlerdir. Bugün sizlere, o devirde yaşanan ibretli bir hadiseyi anlatmak istiyoruz...

Şiddetli kıtlık yaşandı...
Yûsuf aleyhisselam zamanında Yemen’de bir ara çok şiddetli bir kıtlık yaşandı. O devirdeki Hamirî (Hımyerî) hükümdarlarından Zu Şefer’in kızı olan Tâce, bu devletin Melîkesi idi. Kıtlıkta o da öldü. Son nefesinde söyledikleri, bir Arapça levhaya yazılarak, baş tarafında da çok kıymetli eşya doldurulmuş hazine gibi olan tabutuna konuldu! Bu tabutun üstündeki kitabede şunlar yazıyordu:
“Ben Zu Şefer’in kızı Tâce’yim. Memleketimizde müthiş bir kıtlık çıktığı için, zahîre getirmek üzere Mısır Mâliye Nâzırı olan Yûsuf aleyhisselâma adam yolladım. Hayli zaman geçtiği halde gönderdiğim adam gelmeyince, maiyetimden bazı kimselere bir kantar gümüş verip, herhangi bir yerden bununla bir kantar un alıp getirmelerini istedim. Onlar da bulamadılar. Nihâyet bir kantar altın verip tekrar gönderdimse de yine bulamadıkları için, inci öğüttürüp yemekten başka çare bulamadım. Fakat o da beni besleyemediği için, büyük bir servet içinde açlıktan ölüyorum. Benim hikâyemi işitenler halime acısınlar! Acaba dünyada benden başka hangi kadın bu kadar muhteşem ziynetler içinde açlıktan ölmüştür...”

Altın da işe yaramıyormuş!..
Sel sularının ortaya çıkardığı kabirde ibretle görüldü ki, Melîke Tace’nin boynunda yedi inci gerdanlık, kollarında yedişer tane paha biçilmez altın bilezik, ayaklarında mücevherli yedişer halhal (ayak bileziği) ve on parmağında da muhteşem mücevher yüzükler bulunmaktadır. Ayrıca baş tarafında çok kıymetli eşya ile doldurulmuş hazine gibi bir tabut da dikkatlerden kaçmıyordu...

Evet, tarihte altının, incinin de işe yaramadığı zamanlar olmuştur. Bizlere düşen, bu gibi olaylardan ibret almaktır...

.

Ümmi velî Ali Havvâs Berlisi

Ali Havvâs Berlisi, Mısır’da yaşamış olan evliyanın büyüklerindendir. Ümmi bir zat idi, yani okuma yazma bilmezdi. Buna rağmen, Kur’ân-ı kerim ve hadis-i şerifler hakkında âlimleri hayrete düşüren kıymetli bilgiler verirdi. İşleri hakkında ona danışmaya gelenlere, daha ne için geldiklerini söylemeden, onlara ne iş için geldiklerini söylerdi.
Ali Havvâs, önceleri dolaşarak, sabun ve temizlik malzemeleri satardı. Sonra zeytin satmaya başladı ve birkaç sene zeytincilik yaptı. Sonra bu işi de bırakıp, sepet örmeye başladı. Vefâtına kadar bu işle meşgûl oldu...

Sanat sâhiplerini severdi
Ali Havvâs, faydalı sanat sâhiplerine çok hürmet ederdi. Âlimlere ve devlet ileri gelenlerine hürmet eder, âlimler gelince ayağa kalkar ve ellerini öperdi: “Bu bizim onlara karşı dünyâdaki edebimizdir. Âhirete varınca, oradaki edebimizi Allahü teâlâ bize öğretecektir” buyururdu.
Zamânın büyüklerinden Muhammed bin Anân’a, sultan veya daha başka devlet kademelerinde işi olan birisi geldiği zaman, onu Ali Havvâs’a gönderir ve;
“Buralarda onun tasarrufu vardır. Bizim tasarrufumuz yoktur. Senin ihtiyâcını ancak o giderir” derdi.
Ali Havvâs hazretleri, talebelerine şöyle nasîhat ederdi: “Din âlimlerine dil uzatmaktan sakının. Çünkü onlar, Allahü teâlânın isim ve sıfatlarının kapıcılarıdır. Velîleri inkârdan sakının. Zîrâ onlar, Allahü teâlânın zâtının kapıcılarıdır.”
Ali Havvâs’ın bir gün gözleri şişmişti. Buna rağmen, yine sepet örmeğe devâm etti. Onu sevenlerden birisi kendisine biraz para getirip;
“Efendim, buyurun bunları harcarsınız, gözleriniz iyileşinceye kadar istirahat edersiniz” dedi. Ali Havvâs bu paraları almadı ve;
“Şu hâlimle kendi kazancıma güvenemiyorum, başkasının kazancına nasıl güvenebilirim?” buyurdu.

Hastaları tedavi ederdi!..
Ali Havvâs Berlisi hazretleri cüzzam, felç ve bazı hastalıkları tedavi için garip usuller uygulardı. Tavsiye ettiği şeyleri kullananlar hemen şifa bulurlardı.
Ali Havvâs Berlisi hazretleri, 1534 (H. 941) senesinde Kahire’de vefat etti. Vefatından önce şunları söyledi:

“Allahü teâlâya inandığım, O’nu ve O’nun sevdiklerini sevdiğim, O’nun rızasından başkasını arzulamadığım için bahtiyarım...”

.

Sır vermeyen Server Baba

Vaktiyle Horasan hükümdarlarından biri, saraydan bir hizmetçisini çağırır ve ona şöyle bir görev verir: -Al şu bir kese altını. Karşıda bir tekke var. Git onlara karış ve bir müddet aralarında kal. O tekkenin esrarını bana rapor et!
O hizmetçi gider ve dergâha varır. Bir müddet kalacaktır ama dergâhlarda misafirler üç günden fazla kalamazlar. Onun da fazla kalması lâzım. Fazla kalabilmesi için de derviş olmalıdır. Derviş de olmuştur. Ancak derviş olmak için derviş olmamış; fazla kalabilmek ve rapor alabilmek için derviş olmuştur...

“Aşk, bir mıknatıstır!”
Hükümdarın görevlendirdiği hizmetçinin günleri dervişlerle beraber geçerken, bakmış ki, gönlüne aşk sinmiş! Sinesine aşk ateşi düşmüş. Aşkın bulaşıcılığı onu da kendine çekmiş. Büyükler buyurmuşlar ki: “Aşk, çok kuvvetli bir mıknatıstır.”
O görevli, dergâhta yedi sene kalmış, tam bir derviş, kâmil bir mümin olmuş. Fakat hükümdara rapor götürmesi gerekmektedir! Yedi sene sonra dergâhtan çıkıp hünkârın huzuruna varmış ve şöyle demiş:
-Sultanım, bu kulunuzu yedi sene evvel bir kese altınla şu dergâha görevli gönderdiniz. Bana rapor getirin, demiştiniz. Bu kulunuz, görevini yaptı!
Hünkâr;
-Eee! Söyle bakalım, deyince;
-Hünkârım, bu bir sırdır ve dilimin altında yazılıdır. Fakat size daha önce daha başka bir şey söylemek istiyorum, demiş.
-Nedir o?
-Böyle süslü püslü, bin bir türlü tecessüsün, hasetlerin bulunduğu dünya çarkının içindeki üç beş günlük dünya sultanlığı size gurur vermesin. Eğer gerçekten sultan olmak istiyorsanız siz oraya gidin, derviş olun. Onlarınki, öyle üç beş günlük babadan intikal eden bir hükümdarlık değil. Oradakilerin hepsi gerçek sultan.
Bu sözler üzerine hükümdar “Cellaaat!..” diye seslenir!

“Gerçek sultanlık orada!”
Hizmetçi ise;
-Tamam, ben Rabbimin huzuruna gitmeye hazırım. Fakat sen değilsin. Ne olur hünkârım, gelin bu üç günlük yaldızlı elbiselerin altından, binlerce etrafınızda sizden bir şeyler bekleyen müraî insanların içinde kendinizi sultan zannetmeyin, demiş.
Cellât, bu arada zavallının başını gövdesinden ayırır. Çenesi gevşeyince bakarlar ki dilinin altından bir kâğıt var! Üzerinde şunlar yazılıdır:
“Ser verip sır vermeyen Server Baba.

Eyvah ser de gitti, onunla, sır da...”

.

Salih bir babanın kabul olan duâsı

İmâm-ı Gazâlî hazretlerinin babası fakir ve sâlih bir zâttı. Âlimlerin sohbetlerinden hiç ayrılmazdı. Elinden geldiği kadar, onlara yardım ve iyilik eder, hizmetlerinde bulunurdu. Âlimlerin nasîhatini dinleyince ağlar ve Allahü teâlâdan kendisine âlim bir evlât vermesini yalvararak isterdi. Allahü teâlâ onun duâsını kabûl edip, Muhammed ve Ahmed isminde iki oğul ihsân etti...

Yün eğirip satardı...
Yün eğirip dükkanında satan bu sâlih zât, vefâtının yaklaştığını anlayınca, oğlu Muhammed ve Ahmed’i hayır sâhibi ve zamânın sâlihlerinden bir arkadaşına bıraktı. Bir miktâr mal vererek ona şöyle vasiyet etti:
“Kendim, âlim olamadım. Maksadım, benim kaçırdığım kemâl mertebelerinin, bu oğullarımda hâsıl olması için yardımcı olmanızdır. Bıraktığım bütün para ve erzâkı, onların tahsîline sarf edersin!..”
Bu sözleri söyledikten biraz sonra vefat etti. Arkadaşı vasiyeti aynen yerine getirdi. Babalarının bıraktığı para ve mal bitinceye kadar, yetişip olgunlaşmaları için çalıştı. Sonra onlara; “Babanızın, sizin için bıraktığı para bitti. Ben fakirim, size yardım edemeyeceğim. Sizin için en iyi çâreyi diğer ilim talebeleri gibi medreseye devâm etmenizde görüyorum” dedi.
Bunun üzerine iki kardeş bu doğru söze uyup, medreseye gittiler ve yüksek âlimlerden olmak saâdetine kavuştular. Bilhassa Muhammed Gazâlî, ilimde o kadar ilerledi ki, zamanının bir tanesi oldu. “Hüccet’ül İslam” diye anılmaya başlandı.
Büyük bir ilim ve edebiyât hâmisi olan Selçuklu vezîri üstün devlet adamı Nizâmülmülk’ün dâveti üzerine Bağdat’a gitti...

Bid’at ehlini perişan etti!
Zamânın âlimleri, onun ilminin derinliğine ve meseleleri îzâh etmekteki üstün kâbiliyetine hayran kaldıklarını îtirâf ettiler. Ortaya çıkan sapık fırkaların mensupları, onun yüksek ilmi ve en zor, en ince mevzuları en açık bir şekilde anlatması, hitâbet ve îzâh etme kâbiliyetinin yüksekliği, zekâsının parlaklığı karşısında perişân oluyorlardı.

Nizâmülmülk, şimdiki tâbirle, onu Nizâmiye Üniversitesi Rektörlüğüne tâyin etti. İmâm-ı Gazâlî hazretleri, bir müddet sonra buradaki görevini kardeşi Ahmed Gazâlî’ye bırakarak Bağdat’tan ayrıldı. Çeşitli ilmî çalışmalar ve seyâhatler yaptı. Şam’da kaldığı iki yıl içinde en kıymetli eseri “İhyâ-ul-ulûm’u” yazdı. Daha nice eserler verdi. İşte bu şaheserler, ihlaslı bir babanın duası neticesinde meydana gelmiştir.

.

Baş tâcı köle Atâ bin Yesâr

Atâ bin Yesâr, Tâbiîn devrinde Medîne’de yetişen büyük âlimlerdendir. Peygamber efendimizin, sallallahü aleyhi ve sellem mübârek hanımlarından hazret-i Meymûne’nin kölesidir. Kendisi gibi yüksek âlimlerden olan Süleymân, Abdülmelik ve Abdullah bin Yesâr’ın kardeşidir.
Atâ bin Yesâr hazretleri 659 (H.39) târihinde doğdu. Hazret-i Osmân’ın zamânında yaşı küçüktü. 84 yaşında 721 (H.102 veya 103) tarihinde vefât etti.

Pek çok hadîs rivâyet etti
Atâ bin Yesâr, Eshâb-ı kirâmdan birçok zât ile görüşüp onlardan ilim aldı. Kendisi hazret-i Meymûne, Muâz bin Cebel, Ebû Zer-i Gıfârî, Ebüdderdâ, Ubâde bin Sâmit, Zeyd bin Sâbit, Muâviye bin Hakem-i Selemî, Ebû Katâde, Ebû Hüreyre, Zeyd bin Hâlid-i Cuhnî, Abdullah bin Amr, Abdullah bin Ömer, Abdullah bin Abbâs, Peygamberimizin kölesi Ebî Râfî, hazret-i Âişe ve daha pekçok sahâbîden hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Büyük hadîs âlimi İmâm-ı Buhârî, İbn-i Saîd ve Ebû Dâvud onun, Abdullah ibni Mes’ûd’dan da hadîs rivâyet ettiğini bildirmişlerdir. Rivâyetleri Kütüb-i Sitte denilen altı sahîh hadîs kitabında yer almıştır...
Atâ bin Yesâr’ın Resûlullah efendimizden bildirdiği hadîs-i şerîfte buyruldu ki:
“Kırk dirhemi veya bu değerde malı olduğu hâlde, dilencilik eden kimse, dilenmekte ısrar etmiş, günâha girmiş olur.”
Atâ bin Yesâr buyurdu ki:
“Şâban ayının on beşinde, yâni Berât gecesinde o yıl içinde ölecek olanların listesi Azrâil aleyhisselâma verilir. Bu arada ev yapan, su akıtıp ağaç diken ve yeni evlenen nice kimseler vardır ve isimleri bu listededir. Fakat onlar bunu bilmezler.”

“Seni ağlatan nedir?”
Bu mübarek zat, Allahü teâlâya en çok yaklaşanların, güzel ahlâkta Peygamber efendimize en çok benzeyenler olduğuna işâret ederek; “Yükselenler hep güzel ahlâkları sâyesinde yükselmişlerdir. Ahlâkın kemâl mertebesine ancak Muhammed aleyhisselâm yükselmiştir” buyurdu.
Ata bin Yesar hazretleri vefât edeceği an ağladı. “Seni ağlatan nedir?” diye sorulunca: “Allahü tealanın kitabındaki şu âyeti kerîme beni ağlattı” dedi.
“Allah sadece müttekîlerin ibâdetini kabul eder!” (Maide, 27).

Bunları söyleyip ruhunu teslim etti.

.

Kuşlara yem veren mecûsî

Cüneyd-i Bağdadî hazretleri, evliyânın büyüklerindendir. Tasavvuf ehlinin çok tanınmışlarından olup, “Seyyid-üt-Tâife” denmekle meşhûrdur. Künyesi, Ebü’l-Kâsım’dır. Cüneyd bin Muhammed 822 (H.207)’de Nehâvend’de doğdu. Bağdat’ta büyüdü ve orada yaşadı. 911 (H.298) senesinde vefât etti.
Cüneyd-i Bağdadî, tasavvufu, dayısı Sırrî-yi Sekatî hazretlerinden öğrendi. Asrının kutbu idi. Binlerce velî yetiştirdi. Kerâmetleri, nasîhatları, hikmetli sözleri ve ihlâslı amelleri ile meşhûr oldu...

“Haramdan nasıl korunurum?”
Bir gün birisi, bu mübarek zata; “Gözümü yabancı kadınlara bakmaktan nasıl koruyabilirim?” diye sordu. Cüneyd-i Bağdâdî de; “Yabancı kadını gördüğün zaman, Allahü teâlânın seni, senin o kadını görmenden daha iyi gördüğünü hatırla” buyurdu.
Cüneyd-i Bağdadî hazretleri bir kış gününde Bağdad camilerinin önünde bir mecûsînin kuşlara yem attığını görüp ona şöyle dedi:
-Sen hayır yapıyorum diye kendini boşuna aldatıyorsun. Allahü teala, evvelâ îmanı farz kılmış, geri kalan hayır hasenatı ondan sonra emretmiştir, îman etmedikçe senin bu yaptığın iyilik Allah indinde makbul değildir.
Cüneyd-i Bağdadî hazretlerinin bu sözlerine mecûsînin cevabı şöyle oldu:
-Ben de biliyorum kabul olunmayacağını. Fakat Allah bu yaptığımı görmez, bilmez mi?
Cüneyd-i Bağdadî de;
-Elbette görür ve bilir, deyince, mecûsî;
-Öyleyse o da bana yeter, deyip kendi bildiğine devam etti...
Cüneyd-i Bağdadî hazretleri bundan sonrasını kendisi şöyle anlatıyor:

“O beni arzu etti ve kavuştu”
“Aradan hayli zaman geçti. Kâbe-i Muazzama’yı çok arzulamıştım. Hac mevsiminde Mescid-i Haram’a gelip tavaf yapmakta idim. Bu esnada bir adamın ellerini açmış Allaha yalvarmakta olduğunu, hatta gözlerinden sel gibi yaşlar akıttığını gördüm, iyice dikkat ettim, o zat karlı bir havada kuşlara yem veren mecûsî idi. Tavaftan sonra yanına yaklaşıp hemen kollarından yakaladım. Beni tanımıştı.
-İşte Allah gördü ve bildi, deyip hayretle yüzüme bakarak Kelime-i şehâdeti getirdi ve ruhunu gözümün önünde orada teslim etti.
O anda bana gaibden şöyle hitap olundu:

“Ya Cüneyd! Sen Beytimi arzu ederek geldin ona kavuştun. O ise beni arzu ederek geldi bana kavuştu.”

.

Âmâ hadîs âlimi Yûnus bin Meysere

Yûnus bin Meysere, Tâbiînden, hadîs âlimidir. Şam’da yaşamıştır. Âmâ idi. Birçok Sahâbîden (radıyallahü anhüm) hadîs rivâyet etmiştir.
Yûnus bin Meysere’nin Hz. Muâviye’den rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte;
“Hayr kalbe sükûnet verici, şer ise çarpıntı doğurucudur” buyurulmuştur.
Vasile bin el-Eska’dan (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte;

Bir hastayı ziyaret etmek...
“Ey benim Allahım, muhakkak filân oğlu filan senin koruman altındadır. Kabir fitnesini ve Cehennem azâbını anladı. Sen vefâ ve hak sahibisin. Ey Allahım onu mağfiret et ve ona rahmet et. Şüphesiz sen Gafur ve Rahimsin” buyuruldu.
Kendisinin Ebû İdris Havlânî’den, onun da Ebüdderdâ’dan (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte;
“Kişi evinden çıkıp bir hasta kardeşini ziyâret ettiği zaman, Allahü teâlânın rahmetine dalar. Hasta bir kardeşinin yanında oturunca, Allahü teâlânın rahmeti onu kaplar” buyuruldu.
Muâz bin Cebel’den (radıyallahü anh) şu hadîs-i şerîfi rivâyet etmiştir:
“Rabbim putlara ibadeti men ettikten sonra, şarap içmeyi ve insanlarla münâkaşa etmeği de men etti.”

Onu şehîd edenler ağladı!
Heysem bin îmran diyor ki:
“Yûnus bin Meysere bir gün güneş batarken şöyle duâ ediyordu: ‘Yâ Rabbi! Bana senin yolunda şehîd olmayı nasîb et!’
Onun bu duâsına çok şaşırırdım. Çünkü nasıl şehîd olacaktı. Zira âmâ idi. Bir müddet sonra işittim ki, 132 (m. 749) senesinde Abdullah bin Ali’nin Şam’a girdiği sırada şehîd edilmişti. Onu şehîd edenler daha sonra onun için ağlamışlardı.”

Yüz yirmi yaşında vefât etti
Yûnus bin Meysere’nin, vefât ettiğinde 120 yaşında olduğu rivâyet edilmektedir.
Abdurrahmân bin Velîd diyor ki:
-Yûnus bin Meysere’den işittim, ölüm sırasında şu beyitleri söylüyordu:

“Sâlih insanlar gitti. Geriye bu pis zamanın insanlarının kötü kokusu kaldı.”

.

Kadın velîlerden Âişe el-Mennubiyye

Âişe el-Mennubiyye, Tunusludur. Kadın evliyadandır. Amcasının oğlu ile evlendirilmek istenince red etti. Ebül Hasen-i Şazili hazretlerine intisap etti. Kendi elinin emeği ile geçindi ve kazancının tamamını fakirlere ayırdı.
Bu mübarek kadının, kıymetli nasihatleri vardır. Buyurdu ki:

Resûlullah hep hüzünlüydü
“Her şeyin bir zekâtı vardır, aklın zekâtı da uzun uzadıya hüzünlenmek ve derin derin düşünmektir. Bu yüzdendir ki, Resûlullah efendimizin hüznü aralıksız ve kesintisizdi.”
“Amellerin en iyisi, en gizli yapılanıdır.”
“Allah korkusu, dilin lüzumsuz şey söylemesine mâni olur. Allahü teâlâdan korkanın dili söylemez olur.”
“Allahü teâlâdan korkandan, her şey korkar olur. Allah’tan korkmayan, her şeyden korkar.”
“Tevekkül, Allahü teâlâdan başkasına güvenmemek ve O’ndan başkasından korkmamaktır.”
“Akıllılarla kavga etmek, akılsızlarla oturup tatlı yemekten kolaydır.”
“Bir kimsenin kalbine Allah korkusu yerleşti mi, dilinde işe yaramaz bir söz bulunmaz. Bu korku dünyâ sevgisini ve arzusunu yakar, dünyâya rağbet etme hâlini gönülden dışarı atar.”

“Kim dünyâyı dost edinirse...”
“Her kim dünyâyı dost edinse, iki cihânın şerrini, kötülüğünü başına alır. Zîrâ iki cihânın saâdeti dünyâyı sevmemekte, felâketi de dünyâyı sevip tapmaktadır.”
“İnsanın, yanında bulunanlarla tatlı tatlı sohbet etmesi, onlara güzel ahlâk ile davranması, geceleri sabaha kadar ibâdet ile, gündüzleri hep oruçlu geçirmesinden hayırlıdır.”
“Duâmın kabûl olacağını bilsem, yalnız devlet başkanı için duâ ederdim. Çünkü, devlet başkanı iyi olursa, şehirler ve insanlar kötülüklerden ve belâlardan emin olur.”
Bu mübarek hâtun, 4 Ağustos 1257’de vefat etti. Son sözleri, Nahl suresinin 126. Ayetiydi:

“Allahü teala şüphesiz, takva sahipleri ve iyilik yapanlar ile beraberdir.”

.

Basralı hâfız Abbâd bin Abbâd

Abbâd bin Abbâd, meşhûr hadîs âlimlerindendir. Tam ismi, “Abbâd bin Abbâd bin Habîb bin Mühelleb bin Ebî Sufre”dir. Künyesi “Ebû Muâviye”dir. “Atakî”, “Ezdî”, “Mühellebî” ve “Basrî” nisbetleri ile de tanınmaktadır. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. Hicrî 181 (m. 797) târihinde recep ayının 18’inde Bağdâd’da vefât etmiştir...

Hadîs ilminde üstâd idi
Abbâd bin Abbâd, hadîs hâfızlarından olup, Basra’da yetişen meşhûr âlimlerdendir. Yüzbin hadîs-i şerîfi senetleri ile birlikte ezberlemiştir. Zamanının âlimleri arasında şerefli, üstün bir yeri vardı. Fazîlet sahibi, hadîs-i şerîf rivâyetinde sika, yani güvenilir bir kimseydi. Çok sayıda âlim, onu hadîste senet kabul etmişlerdir.
Ebû Cemre-i Dabi’î, Yunus bin Habbâb, Muhammed bin Amr, Avf el-A’rabî, Ebû Uyeyne’nin kölesi Vâsıl, Hişâm bin Urve, Âsım el-Ahvâl gibi birçok kimselerden ilim öğrenip, hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Yahyâ bin Muîn, onun hakkında dedi ki:
“O, hadîs rivâyetiyle meşhûr olan Hammâd bin Avvâm’dan daha güvenilir ve ondan daha çok hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.” Ahmed bin Hanbel, Küteybe, Müsedded, Yahyâ bin Muin, Ahmed bin Meni’, Hasen bin Arefe ve başkaları Ondan hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.

“Öyle bir zaman gelecek ki!..”
Vefat etmeden önce şöyle buyurdu:
“Yavrularım! Kalbinizde daima Allahü teâlâyı taşıyınız. Öyle bir zaman gelecek ki, İslamiyet ateşten bir gömlek olacak ve giyeni yakacaktır. Müslümanlar garib kalacaktır. Resulullah (sallalahü aleyhi ve sellem) efendimiz buyurdular ki; (İslamiyet garib, kimsesiz olarak başladı. Son zamanlarda, başladığı gibi garib olarak geri döner. Bu devirdeki garib Müslümanlara müjdeler olsun)”

Sonra öyle bir hal aldı ki, sanki ona Cennetten bir şerbet içiriyorlardı. Gözlerinden iki damla yaş döküldü ve Kelime-i şehadet söyleyerek ruhunu teslim etti.

.

Ankaralı gelin Karyağdı Hatun

Evlendiği adam, yağız yakışıklı bir delikanlı, kadir-kıymet bilir bir kimseymiş. Birbirlerini pek sevmişler, pek anlaşmışlar. Gel zaman git zaman, gelin kızın al duvağı solmadan kayınpeder, kayınvalide başlamışlar tazenin yüzüne bakmaya... Bir torun istiyorlar, gelin gibi elâ gözlü, oğul gibi yağız, koçyiğit, nurtopu bir torun!..

Ağustos ayında kar ister!
Günün birinde evin yaşlıları gelin kızın betine benzine bakmışlar da işi anlayıvermişler; gelin hanım hamileymiş meğer!
O günlerde gelin hanım aş eriyormuş... Fakat öyle bir şeye aş erer ki bulup buluşturmak müşkülün müşkülü. Çünkü taze gelin, ağustos ayında kar ister!.. Herkes yayla güneşinde buram buram terlerken o, ortalığa yağan lapa lapa kar rüyaları görür!.. Gecenin ortasında içini bir ateş basar dudakları suya hasret kalan bozkır toprağı gibi yarılır. Kızcağız kâh ağlar sızıldanır, kâh utanır, susar. Ama onunla birlikte kocası da yanar, yakılır... Elinden gelen bir şey olsa esirgemeyecek, dağları devirecek...
Kadıncağız, gündüz hayalinde kar helvaları yiye yiye; gece düşünde kardan adamlarla güreşe boğuşa günlerini geçirirken, artık bir an gelmiş dayanamaz olmuş. Herkesin mışıl mışıl uykuya vardığı bir sıra bahçeye çıkıp açmış ellerini, hem ağlamış hem istemiş:
“Allahım! Sen, ol deyince gökyüzünden kar da yağar, nur da yağar! Sevdiğin kullar hürmetine ver Allahım! Lâpa lâpa kar ver, avuç avuç kar yiyeyim, içimin şu bitmez yangını sönsün!..”
İşte o an, ne olmuşsa olmuş, lâpa lâpa kar yağmaya başlamış. Tam gelinin rüyasında gördüğü gibi!
Yerler bembeyaz olmuş “Kar geliyor, nur geliyor” diye sevinçten iki gözü iki çeşme sel sel ağlayan kadıncağız, avuçlarını açıp ığıl ığıl inen karları kavrulan dudaklarına götürmüş.

Gün ağarıncaya kadar!

Kar yağmış, gelin yemiş, ta ki, gün ağarıncaya kadar... Ertesi sabah her tarafı bembeyaz karlar içinde görenler büyük bir şaşkınlığa uğramışlar ama, gelinin hikâyesi de çabucak ortalığa yayılıvermiş. Hikâyesi diyoruz çünkü gelinimiz hastadır. O ağustos sıcağında yediği kar dokunmuş, yatağa düşmüştür... Kayınvalidesi, kenarı pullu duvağı torununun beşiğine örtmeyi arzularken gelininin tabutuna örtmüş... Ve oracığa defnetmişler taze gelini... İşte bunlar anlatılır Ankara’daki “Karyağdı Türbesi” için...

.

Şehit âlim El-Buveytî

Büyük âlim ve velî Buveytî, İmâm-ı Şâfiî hazretlerinin vefâtından sonra, onun yerine geçerek, birçok âlim yetiştirmiş ve devlet adamlarının da i’timâdını kazanmıştır. Ancak bu mübarek zatı çekemeyen hased eden kimseler, onu Irak’taki İbn-i Ebî Dâvûd’a mektûb yazıp şikâyet ettiler. İbn-i Ebî Dâvûd da Mısır Valisine mektûb yazıp, Buveytî’yi imtihan etmesini istedi. O da imtihan etti ve herhangi bir cevap yazmadı. Çünkü onun Buveytî hazretleri hakkındaki görüşü müsbetti.

Mısır’dan Bağdâd’a götürüldü...
Bunun üzerine vali Buveytî’ye, “Benimle senin aranda bir şey mi oldu?” diye sordu. Buveytî: “Bana yüz bin kimse uyuyor” dedi. Başka bir cevap vermeden oradan ayrıldı. Bu sözüyle neyi kasdettiği anlaşılamadı. Bu şikâyetler çoğalınca, boynuna ve ayaklarına zincirler vurularak, Mısır’dan Bağdâd’a götürüldü.
Buveytî’ye bozuk inançlı Mu’tezilî kimselerin yaptıkları eza ve işkence, anlatılmak ve yazılmaktan çok uzaktı. Bütün gece sabaha kadar namaz kılan, her gece Kur’ân-ı kerîmi hatmeden Buveytî zincirlerle ellerinden, ayaklarından ve boynundan bağlanıp, duvara gerildi. Hareket etme, yatma, bir şey yeme, hattâ taharet yapma imkânı dahi yoktu. Namaz kılmasına müsâade etmiyorlardı. Kendisine yapılan işkence bununla da kalmayıp, her gün kırbaçlıyorlardı.
Ebû Amr el-Müstemlî diyor ki: “Biz Muhammed bin Yahyâ ez-Zühlî’nin meclisinde bulunuyorduk. Buveytî’den Muhammed bin Yahyâ’ya bir mektûb gelmişti. Okudu dinledik, mektubunda, ‘Sizden, hâlimi hadîs âlimlerine bildirmenizi istiyorum. Umulur ki, Allahü teâlâ, onların duâları bereketiyle beni bu zindandan kurtarır. Ben zincirlerle bağlıyım. Farzları eda etmekten, taharet yapmaktan, hattâ namaz kılmaktan âciz kaldım’diyordu. Orada bulunanların hepsi, yapılan işkenceler karşısında titrediler ve ağlamaya başladılar Onun kurtulması için duâ ettiler.

Onun üzüntüsü başkaydı!..
Buveytî zindanda bulunduğuna, zincirlere vurulduğuna zerre kadar üzülmüyordu. Onun üzüntüsü, farzları eda edememekten ileri geliyor ve bu hâlden kurtulması için de kendisine duâ edilmesini istiyordu. Fakat o: “Allahü teâlâ ne güzel vekildir” diye tekrarlıyordu.

Nihayet Buveytî zindanda zincirlere bağlanmış olduğu hâlde 231 (m. 845) yılının receb ayında şehid olup, Allahü teâlâya kavuştu...

..

Anadolu velîlerinden Cemâl Halîfe

Büyük velî Cemâl Halîfe, Aksaray’da doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 1526 (H.933) senesinde İstanbul’da vefât etti.
Cemâl Halîfe, Habîb-i Ömer Karamânî’nin hizmetinde ve sohbetinde bulundu. Tasavvuf yolunda yükseldi. Hocası, ona insanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatmak ve talebe yetiştirmek husûsunda icâzet verdi. O da, Aksaray’dan İstanbul’a geldi. Hemşehrisi ve akrabâsı Sadrâzam Pîrî Mehmed Paşa kendisine bir dergâh yaptırdı. Bu dergâhta talebe yetiştirmekle meşgûl olan Cemâl Halîfe, insanlara İslâm dîninin emir ve yasaklarını anlatıp onların saâdete ve Allahü teâlânın rızâsına kavuşmaları için gayret etti...

Sözleri çok tesirliydi...
Bu mübarek zatın vaaz ve sohbetlerine uzaktan yakından çok kimse gelerek istifâde etti. Kuvvetli bir hatîb olan Cemâl Halîfe konuşmalarıyla müminleri coşturur, onlara mârifet deryâsından inciler dağıtırdı. Vaaz esnâsında bâzan coşar ve ağlardı. Ağlamaktan konuşamadığı zamanlar olurdu. Onun bu tesirli sözlerini duyanlar kendilerinden geçer, yaptıklarına pişman olurlardı. Nice günahkâr kimse onun nasihatlerini dinleyerek tövbe etmişti. Onun bu husustaki şöhretini duyup gelen Hristiyanlar vaaz ve nasihatlerini dinleyip Müslüman olurlardı...
Cemâl Halîfe 1526 (H.933) senesinde vazîfe yaptığı Koruklu Dergâhında vefât etti. Eyüp Sultan hazretlerinin karşısındaki Sütlüce Kabristanına defnedildi, kabri daha sonra, Çapa civârında Molla Gürânî Câmiinin karşısındaki Pîrî Mehmed Paşanın yaptırdığı Koruklu Dergâhının yanına nakledildi.

Taşköprülüzâde talebesidir
Birçok âlim ve devlet adamı, Cemâl Halîfe’nin sevenleri ve talebeleri arasında yer aldı. Şakâyık-ı Nu’mâniyye adlı eserin müellifi Taşköprülüzâde Ahmed Efendi onun talebelerindendi.
Cemâl Halîfe’nin vefatı sırasında, talebesi Taşköprülüzade yanındaydı. Ona şu nasihatlerde bulundu:
“İrfan ehli kimsenin, zamanımızdaki tasavvufu bilmeyen sûfilere tabi olmaması lazımdır. Bu devirde ise tasavvufu ve tasavvuf hallerini bilen kimse kalmamıştır. Eğer kalbinde tasavvufa meyil artarsa, dinin hududunu gözeten, ahkamı şer’iyyeyi iyi bilen bir tasavvuf ehli ara. Çünkü tarikatin esası, dinin emir ve yasaklarına, bütün edeblerine tam uymaktır.”

.

Yahyâ Efendi ve bir fakir imam...

Beşiktaşlı Yahyâ Efendi büyük velilerdendir. Yalova’da, kendisini çok seven bir imam efendi vardı. Onu sık sık ziyaret eder duasını alırdı. Yine bir gün ziyâretine gitti. Selâm verip huzûrunda oturdu. O sırada dergâh tenhâ olup, kimseler yoktu. Yahyâ Efendi ona;
-Ey temiz kardeşim, gel seninle bahçede biraz dolaşalım, buyurdu.
Berâberce çıktılar. Bir yere geldiklerinde, Yahyâ Efendi;
-Sen bize candan bağlısın. Şimdi sana Allahü teâlânın lütfuyla bir iş göstereceğim. Böylece fakirlik ateşini söndürmüş ve seni sevindirmiş olacağız, buyurdu.
Sonra yere asasını vurdu ve;
-Burasını kaz! dedi.

“Bu sırrı kimseye söyleme!”
İmâm Efendi orasını açtığında, içinden bir küp altın çıktı. Ona;
-Ne durursun, fakirlik hastalığına çâredir. Bunları sana sonsuz hazîneler sâhibi Allahü teâlâ gönderdi, buyurdu.
İmâm Efendi bunları heybesine doldurdu. Yahyâ Efendi ona;
-Dünyâ üzüntüsünü gönlüne sakın koyma. Bunları hayırlı işlere sarf edersin. Yalnız bu sırrı kimseye söyleme, buyurdu.
İmâm efendi de;
-Efendim, ben bu işe çok şaştım! Bu kadar altınla memleketime nasıl dönerim. Yollarda eşkıyâlar var, dedi.
Bunun üzerine Yahyâ Efendi;
-Sana kimse zarar veremez. Bu senin nasîbindir. Var selâmetle git, buyurdu.
İmâm efendi vedâ edip yola çıktı. Hakîkaten başına hiçbir şey gelmeden Yalova’ya vardı. Kendisini hanımı karşıladı.

“Bunları nereden buldun?”
Heybedeki altınları görünce, hayretler içinde kaldı ve;
-Bunları nereden buldun? diye sordu. O da;
-Bu işi sana açıklayamam. Sâdece Allahü teâlânın ihsânı olarak bil, dedi...
İmâm efendi bundan sonra etrâfına yardım etmeye başladı. Ömrü hayır yapmakla geçti. İnsanlar onun hakkında; “Nereden buluyor bunları?” demeye başladı. Kimisi de “Defîne bulmuş galiba” diye söylendiler...
Ve aradan yıllar geçti... Bir gün imâm efendi hastalandı. Hastalığı ilerleyince, komşularını başına çağırdı ve onlara;
-Size bu malı nereden bulduğumu açıklamak istedim. Bunun elime girmesine sebep, Yahyâ Efendi hazretleridir. Bugüne kadar kimseye söylemedim. Zîrâ bana, bu sırrı gizle demişti. Artık ömrümün son anlarını yaşadığım için söylüyorum, dedi ve Kelime-i şehâdet getirerek vefât etti...

.

Bir lokma ekmek bir kase çorba...

Muhammed Harirî hazretlerinin yakınlarından biri bir gün kendisinden, yaşadığı ilginç bir vakayı anlatmasını rica eder. O mübarek de şu hadiseyi anlatır:
-Bir gün tekkede otururken yalın ayak, saçları darmadağın solgun ve üzgün yüzlü genç bir fakir çıkageldi. Abdestini aldı, iki rekat namaz kıldıktan sonra ceketiyle başını örterek uykuya daldı. Akşam ezanı okununca yeniden abdestini alarak bizimle birlikte namazını kıldı.

Vali yemeğe davet etti...
O gece bizi Bağdat Valisi yemeğe davet etmişti. Onun da çağırdım. Böyle bir davete ihtiyacı olmadığını, fakat kendisine bir kase sıcak çorba verirsem çok makbule geçeceğini ifade etti. Kendi kendime, “Adam davete gelmiyor da benden bir kase çorba istiyor” diye düşünerek çekip gittim. Çorba da vermedim...
Davetten dönüp geldiğimde genci bir köşede uyurken gördüm. Ben de yatağıma uzanıp uykuya daldım. O gece bir rüya gördüm. Rüyada Peygamber efendimiz, sağında İbrahim aleyhisselam, solunda Musa aleyhisselam arkasında da bütün peygamberler yer almışlar...
Sevinç içinde sevgili Peygamberimizin elini öpmek için huzuruna koştum. Fakat benden yüz çevirdi. Acaba sebebi neydi? Büyük bir üzüntüye düştüm. Sebebini öğrenmeli ve hatamı düzeltmeliydim. Dayanamayıp sordum;
-Yâ Resulallah!.. Neden benden yüzünüzü çeviriyorsunuz? Size karşı ne gibi bir kusur işledim?
Sevgili Peygamberimiz yüzünü bana döndü. Öfkesinden yüzü kırmızı yakut gibi kızarmıştı. Buyurdu ki: “Bu gece büyük bir kusur işledin. Fakirlerimizden biri senden bir kase sıcak çorba istedi de vermedin. Üstelik de aç bırakarak valinin davetine gittin. Hangi yüzle sana bakabilirim, söyler misin?”

“Korkudan tir tir titriyordum!”
Sabah uyandığımda her tarafımı korku kaplamış, tir tir titriyordum. Gerçekten büyük bir suç işlemiştim. Gözlerimle hemen genci aradım. Fakat yoktu. Hızla tekkeden çıkarak yola düştüm. Baktım ki genç gidiyordu.
-Ey genç Allah aşkına bir dakika dur! Şimdi sana çorba getiriyorum, deyince, gülümseyen nazarlarla beni süzdü ve ardından da;
-Üstadım! dedi: Senden bir lokma ekmek bir kase sıcak çorba alabilmek için peygamberlerin aracılığına ihtiyaç var. Herkes bunları nereden bulsun?
Bunları söyledikten sonra da gözden kayboldu. Birkaç gün sonra duyduk ki vefat etmiş!..

Tebe-i tâbiînden Zâhid İsfehânî

Zâhid İsfehânî, Tebe-i tâbiînin âlim ve velîlerindendir. İsmi, Muhammed bin Yûsuf’tur. Künyesi Ebû Abdullah’dır. “Ez-Zâhid”, “el-Âbid” lakabları ile tanınırdı. Aslen İsfehanlıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. İlim tahsili için uzun zaman Mekke’de bulundu. Basra’da ve değişik yerlerde ikâmet etti...
Bu mübarek zat, tanındığı yerden kaçmanın yollarını arardı. Geceleri hiç uyumazdı. Devamlı ibâdet ederdi. İnsanlardan bir şey istemez, hâcetini Allahü teâlâdan dilerdi. 804 (H.188)’de otuz yaşlarında vefât etti.

Pek çok hadîs rivâyet etti
Yûnus bin Ubeyd, Hammâd bin Seleme, Hammâd bin Zeyd, Süleymân bin Mihrân, el-A’meş, Süfyân-ı Sevrî ve Sâlih el-Müzenî’den (rahmetullahialeyhim) hadîs rivâyet etti. Kendisinden ise; İmâm-ı Evzâî, Âmir bin Hammâd İsfehânî ve Zübeyr bin Abbâd (rahmetullahi aleyhim) ilim tahsil edip, hadîs-i şerîf rivâyet ettiler...
Yahyâ bin Saîd el-Kettân hazretleri; “Birçok âlimin sohbetinde bulundum. Fakat, Muhammed bin Yûsuf İsfehânî’den daha fazîletli birini görmedim. Benim nazarımda o, Süfyân-ı Sevrî’den daha üstündür” deyince, Ahmed bin Hanbel; “İlim ve fazîletteki üstünlüğünü mü kastediyorsun?” diye sordu. O da; “Evet ilim ve fazîletteki üstünlüğünü kastediyorum” dedi.
Abdurrahmân bin Mehdî; “Muhammed bin Yûsuf’un benzerine rastlamadım” buyurdu.
Züheyr el-Benânî; “Onun gibi çok ibâdet edip, dünyâya rağbet etmeyen bir daha gelmez” buyurdu.

“Burası ne güzel kabir olur”
Ali bin Ezher anlatır:
Muhammed bin Yûsuf hazretleri bir ara Mesise’ye geldi. O sıralarda Ebû İshâk hazretleri vefât etmişti. Bizden onun kabrini sordu. Kabrin başına gittik. Kur’ân-ı kerîm okuyup duâ ettikten sonra, Ebû İshâk el-Fezârî hazretlerinin kabrinin bitişiğindeki boş yeri göstererek “Burası bir Müslümana ne güzel kabir olur” buyurdu.
Biz burasını kendisi için temennî ettiğini anladık. Mesise’ye geri döndük. Kısa bir müddet sonra hastalandı ve vefât etti. Biz de işâret ettiği gibi kendisini Ebû İshak hazretlerinin yanındaki boş yere defnettik...

.

Bahtiyâr evlad Sultan Veled

Sultan Veled, Konya’da yetişen velîlerin büyüklerindendir. Mevlânâ Celâleddîn Muhammed Rûmî’nin ortanca oğludur. 1226 (H.623) senesinde Karaman’da dünyâya geldi.
Mevlânâ hazretleri, Sultan Veled’e küçük yaşından îtibâren ilim öğretmeye başladı. Onu zâhirî ve bâtınî ilimlerde yetiştirdi. Tasavvuf yolunda mârifet, Allahü teâlânın zâtı ve sıfatlarına âit bilgiler sâhibi eyledi...
Sultan Veled gençliğinde, her ilimde pek yüksek derecelere kavuştu. Bununla ilgili olarak Mevlânâ hazretleri, oğluna buyurdu ki:

“Dünyâya gelmemin sebebi!”
“Ey oğlum Sultan Veled! Benim dünyâya gelmemin sebebi, senin dünyâya gelmen içindir. Kalbim mârifetler, Allahü teâlânın zâtı ve sıfatlarıyla ilgili bilgilerle doludur. Bu bilgilerin cümlesini sana öğretmekle vazifeliyim.”
Bir defâ da şöyle buyurdu:
“Oğlum Sultan Veled, çok tâlihli ve bahtiyâr biridir. Ömrünün, hep rahat ve huzûr içinde geçeceğini ümîd ediyorum.”
Hüsâmeddîn Çelebi, babasının vefatından sonra 1284 senesine kadar talebeleri irşâd eyledi. Onlara doğru yolu gösterdi. Ehl-i sünnet îtikâdını her tarafa yaydı. 1284 (H.683) senesinde vefât edince, yerine Sultan Veled halîfe, vekîl olup, bu vazifeyi üstlendi. Hayâtının sonuna kadar sünnet-i şerîfi yayıp, bid’atleri ortadan kaldırmaya çalıştı.

Yedi gün deprem oldu!..
Sultan Veled, 1312 (H.712) senesinde seksen dokuz yaşında iken ölüm hastalığına yakalandı. Hastalığı sırasında, yedi gün Konya’da zelzele oldu. Herkesin telâşa düştüğünü görünce onlara şöyle buyurdu:
“Üzülmeyiniz ve telâş etmeyiniz. Bu, benim vefât edeceğimin haberidir. Zâhiren aranızdan ayrılacağım fakat bâtınen sizinle berâber olacağımdan hiç şüpheniz olmasın. Allahü teâlânın velî kulları, vefât ettikleri hâlde, rûhları ile izin verilen her tarafı dolaşır, darda kalanlara, dost ve yakınlarına yardımda bulunur...”
Bu mübarek zat, receb ayının onuna rastlayan cumartesi gecesi, Kelime-i şehâdet getirerek fânî hayâta vedâ etti...

.

Ebül-Abbâs ve ihlaslı bir hanım

Ebü’l-Abbâs Dîneverî büyük velîlerdendir. 951 (H.340) senesinde Semerkand’da vefât etti. Allahü teâlâdan başka her şeyi unutmuş ve muhabbet deryâsına gark olmuştu. Her türlü ilimde üstâd, fazîletler sâhibi, gâyet fasîh, güzel ve düzgün konuşan, hikmetli sözler söyleyen, İslâmiyet’e son derece bağlı mübârek bir zât idi. O, zamânındaki câhil kimselerden sakınır, ilimden haberi olmayan câhil tarîkatçılardan da son derece müşteki idi. Onların yaptıkları şeylerin din ile bir ilgisi olmadığını, şu sözleriyle beyân etmiştir:

“Evliyânın yolu bu mudur?”
“Bu kimseler tasavvuf yolunu değiştirdiler, büyüklerin doğru yolunu bozdular. Kendilerine göre bâzı isimler uydurup, bunlara da yanlış mânâlar vererek tasavvufun asıl mânâsını bozdular. Meselâ: Tamah kelimesine ziyâde, edepsizliğe ihlâs, boş arzular peşinde koşmaya selâmet, kötü (kerih) işlerle meşgûl olmaya lezzet, dünyâya dalmaya vuslat ismini verdiler. Allahü teâlânın râzı olduğu yoldan ayrılıp, sapık yollara dalmak, onlara göre şenliktir. Kötü huylar, onlar için kuvvettir. Evliyânın yolu bu mudur? Halbuki bu büyüklerin yolu; edepli olmak ve dünyâya ehemmiyet vermemek üzerine kurulmuştur. Allahü teâlâ o büyüklerden râzı olsun...”

Sözleri çok tesirli idi...
Ebü’l-Abbâs Dîneverî, sözü özüne, ilmi ameline uygun bir zât olup, sözleri ve hâlleri hep doğru idi. O, Allahü teâlâya muhabbetten, Allahü teâlâyı sevmekten bahsetmeye başlayınca kendinden geçer, O’nu tefekkür etmeğe başladığı zaman ise kendini bir hâl kaplardı.
Ebû Abdurrahmân Sülemî şöyle anlatır:
“Bir gün Allah sevgisinden bahsediyordu. Anlatılanlar o kadar tesirli idi ki, oradan geçmekte olan bir ihtiyar kadıncağız bu sözleri duyarak kendinden geçti. Allah diye feryâd etti. Dîneverî; ‘Eğer bu hâlinde sâdık isen kendini göster’ buyurdu.
Kadıncağız ayağa kalktı, birkaç adım attı, dönüp Dîneverî hazretlerine baktı ve orada canını sevdiğine (Allahü teâlâya) teslim etti..

.

Bir gönül sultanı... Abdullah el-Harrâz

Abdullah el-Harrâz, evliyânın büyüklerindendir. Rey şehrinde doğup büyüdü. Doğum târihi bilinmemektedir. Hicrî 922 (H.310) târihinde vefât etti. Rey ve Bağdâd’da ilim tahsîl etti. Çok hadîs-i şerîf ezberledi. Mâlik bin Enes’den hadîs-i şerîf rivâyet etti. Kendisinden de Ebû Zür’a Ahmed bin Hanbel ve oğlu ile İmâm-ı Begavî ve Müslîm hadîs-i şerîf rivâyetinde bulundular...
Abdullah el-Harrâz hazretleri evliyânın büyüklerinden Ebû İmrân Kebir’in sohbetlerinde mânevî olgunluğa kavuşup, kemâle geldi. Ebû Hafs Haddad ile görüştü. İlim ve irfanı ziyâdeleşti. Bâyezîd-i Bistâmî hazretlerinin talebeleri ona çok hürmet ederlerdi...

Bir hac yolculuğunda...
Abdullah el-Harrâz harâm ve şüphelilerden çok sakınan bir zât idi. Kimseden çekinmez dâimâ hakkı söylerdi. Bir defâsında talebelerinden yirmi sekiz kişi ile birlikte hac yolculuğuna çıkmıştı. Mekke’ye yakın bir yerde konakladılar. Orada; “Yavrularım şimdi sizi Allahü teâlâya emânet ediyorum” buyurdu. Talebeleri; “Efendim! siz nereye gidiyorsunuz?” diye sordular. O; “Ben Rey’den buraya kadar sizinle sohbet ederek ve sizi gözeterek geldim. Gönlümü size vermiştim. Şimdi ise tekrar Rey’den tarafa gidiyorum. Hac niyetimi oradan yapacağım. İnşallah yine sizlere kavuşurum” buyurdu ve geri döndü. Nasihatlerinden bazıları şunlardır:
“Kulluğun en güzeli, kulun Allahü teâlânın verdiği nîmetler karşısında, şükürden âciz olduğunu bilmesidir.”
“Sabrın alâmeti şikâyeti terk, musîbet ve sıkıntıları gizlemektir.”
“Açlık zâhidlerin, dünyaya düşkün olmayanların; zikir âriflerin gıdâsıdır.”
“Ağyâra yâni yâr ve dost olmayana iltifât etmemek, ona sırrı açıklamamak, yüzünü hakka dönmüş olmanın alâmetlerindendir.”

Herkesi gözeten bir zât idi...
Yûsuf bin Hüseyin der ki:
“Abdullah el-Harrâz gibi bir kimse görmedim. O da kendisi gibi kimse görmedi. Çok mürüvvet sâhibi, herkesi görüp gözeten bir zât idi.”
Muhammed bin Dâvûd Dîneverî anlatır:
“Abdullah el-Harrâz Mekke-i mükerremede iken bir defâsında sohbetine gittim. Dört gündür bir şey yememiştim. Sohbete başladığında; ‘içimizden biri dört gündür aç. Açlıktan feryâd ediyor. Yâni ben açım der gibi bir hâli var’ dedi. Sonra da; ‘Dünyâya gelen bir canlı Allahü teâlâdan ümid ettiği şeye kavuşunca hayâtını vermiş ne ehemmiyeti var?’ buyurdu. Bunları söyledikten kısa bir zaman sonra da vefat etti..

.

Mâlikî fıkıh âlimi Abdullah MenûfîMâlikî fıkıh âlimi Abdullah Menûfî

Abdullah Menûfî, usûl, tefsîr, nahiv ve Mâlikî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 1287 (H.686) senesinde Mısır’ın Buhayra şehrinde doğdu. Sonra Menûf’a yerleşti. 1347 (H.748)’de Mısır’da vefât etti.
Abdullah Menûfî hazretleri, Süleymân Şâzilî’nin sohbetlerinde yetişip, vilâyet derecelerinde yükseldi. Mâlikî mezhebi fıkıh bilgilerinde, tefsîr ve Arabî ilimlerde âlim oldu. Birçok talebe yetiştirdi. Mısır’da onun ilminden istifâde etmeyen yok gibiydi...

Yakışıklı ve edepli talebe...
Talebeleri arasında yüzü ve hâlinin güzelliği ile meşhûr olan bir genç vardı. Bir kadın, ona âşık oldu. Hîle ile, o talebenin kaldığı eve girdi. Kadını görür görmez hocası Abdullah Menûfî’den imdâd istedi. O anda duvar yarılıp, Abdullah Menûfî hazretleri içeri girdi. Kadın korkup bayıldı. Ayılınca tövbe edip, güzel ahlâk sâhibi hanımlardan oldu...
Bir gün hırsızlar, Abdullah Menûfî hazretlerinin talebelerinin kaldığı yere gidip, ambardan buğdayları yükleyip gittiler. Hırsızlara haber gönderip; “O, fakîrlerin hakkıdır, aldığınız gibi geri getirin!” dedi.
Onlar çaldıklarını inkâr ettiler. Aynı gün, hırsızların bütün merkepleri öldü. Bunun, o büyük zâtı üzmelerinin cezâsı olduğunu anlayıp, günahlarına tövbe ettiler. Ellerindekini getirip sâhiplerine geri verdiler...

Etrafa güzel kokular yayıldı...
Bu mübareğin evinden, sultanların bile âciz kalacağı derecede yiyecek dağıtılırdı. Bâzan elini sarığına uzatıp altın ve gümüş alır fakirlere verirdi. Ellerini yıkayıp dışarı çıktığı zaman parmakları arasından su damlaları ile birlikte gümüş çıkardı. Bu gümüşleri ilk karşılaştığı kimseye verirdi. Bir örtünün üzerine oturduğu zaman örtünün altında hiçbir şey olmadığı halde elini örtünün altına sokar, altın ve gümüş çıkarırdı. Kısa zamanda bir yerden bir yere gitmesi meşhurdur. Hocası Süleymân Tenûhî Şâzilî’nin Menûf’de vefâtında, oraya gidip cenâzesinde bulundu. Cenâze namazını kıldı. Aynı gün tekrar Kâhire’ye döndü.
Abdullah Menûfî hazretleri vefât ederken bedeninden etrafa güzel kokular yayıldı ve orada bulunanların hepsi bunu hissettiler...

.

Firavun ve sihirbazlar

Musa aleyhisselam, Allahın dinini tebliğe başlamıştı. Firavun, Hazreti Mûsa’nın tevhid mücadelesinden, saltanatını kaybetme endişesi ile korktu, ürktü ve şaşkınlık içinde Mısır’ın en meşhur sihirbazlarını topladı. Musa aleyhisselam ile sihirbazları müsabakaya çıkardı... Sihirbazlar, elinde asası ile gelen Musa aleyhisselama, hürmet ve nezaket göstererek sordular:
-Ya Mûsa, sen mi önce asanı atarsın, yoksa biz mi atalım?
Mûsa aleyhisselam ise onlara;
-Siz atacağınızı atın! dedi. (A’raf, 115-116)

Asa, ejderha olmuştu!..
Sihirbazlar, Firavun ve Mısır halkının önünde yere birkaç değnek ve ip attılar. Onlar da kıvrılıp yılan gibi görülmeye başladılar. Sonra emr-i ilahi ile Mûsa aleyhisselam asasını attı. Asa, kocaman bir ejderha olup meydandaki bütün sihir aletlerini yuttu.
Sihirbazlar, bu halin beşeri bir san’at ve marifet değil, bir mucize olduğunu anladılar. Çünkü sihir olsaydı atılan değnek ve ipler, sihir bozulduğunda yerinde kalırdı. Halbuki, sihirbazların sihirleri bozulup iptal edildiği gibi, aynı zamanda değnek ve ipler de tamamen ortadan kaldırılmıştı. İşte bu mucizeyi gören sihirbazlar;
-Biz, Mûsa ve Harûn’un Rabbine iman ettik! diyerek secdeye kapandılar ve şöyle dua ettiler:
-Ey Rabbimiz, üzerimize sabır yağdır ve Müslüman olarak bizim canımızı al!

“İşkence bize zarar vermez!”
Firavun buna çok öfkelendi ve;
-Benden izin almadan nasıl iman edersiniz? Demek ki, Mûsa sizin üstadınız imiş! Siz bu işi ondan öğrenmişsiniz! O halde el ve ayaklarınızı çapraz kestirerek sizi ölüme mahkum ediyorum! dedi.
Sihirbazlar da Firavun’a tavır koyarak:
-Seni, bize gelen apaçık bir mucizeyi tercih edemeyiz!.. Sen fiilinde serbestsin. Dilediğin zulmü yapabilirisin! İşkencen bize zarar vermez! Hükmünse, yalnız bu dünya hayatında geçerlidir. Oysa biz, Allah’a döndürüleceğiz, dediler.
Bunlar, iman eden sihirbazların son sözleri oldu. Firavun, hepsini de idam ettirdi.

.

Saray vaizlerinden Ünsî Hasan Efendi

Ünsî Hasan Efendi, İstanbul’da yetişen büyük velîlerden. İsmi Hasan bin Recep bin Şehîd Muhammed, lakabı Ünsî’dir. 1645 (H.1055) senesi Taşköprü’de doğdu. 1723 (H.1136) senesi İstanbul’da Bâbıâli yakınında Salkım Söğüd’de Aydınoğlu Dergâhında vefât etti. Örtülü taş türbede medfûndur...
Ünsî Hasan Efendi önce Bayramiyye yolu büyüklerinden olan babası Recep Efendiden okudu. İlim ve edeb üzere yetişti. Henüz yirmi yaşlarında iken Ayasofya Câmii’nde ders okutmaya başladı. Tefsîr-i Beydâvî ve Mesnevî okur, kendisine mahsus odasında ikâmet eder, ilimle meşgûl olurdu.

“O, hakîkatlere âşinâdır”
Ünsî Hasan Efendi, hazret-i Şeyh Karabaş Ali Efendinin dergâhında mücâhede ile, nefse zor gelen ve nefsin istemediği şeyleri yapmakla meşgûl oldu. Şeyh Karabaş Ali Efendi onun bu husustaki gayretini görünce; “Otuz iki bin kişi bizim elimizde tövbe edip yolumuza girdi. Altı yüz seksen beş halîfem, önde gelen talebem var. Lâkin Hasan Efendi gibisi yok. O, Allahü teâlâyı bilir ve hakîkatlere âşinâdır” buyurdu...
Ünsî Hasan Efendi iki sene sarayda vaaz etti. Sarayda kim varsa, Enderûn ağaları dâhil hepsi Hasan Efendinin talebesi oldular. Sonraları bunların da birçok talebe ve vekilleri oldu.
Ünsî Hasan Efendi’nin pek çok kerâmeti görüldü. Sâdık talebelerini çok sever, sıkıntılı anlarında onların imdatlarına, yardımlarına koşardı...

“İki elim yakanızda olur!”
Ünsî Hasan Efendi hazretleri vefâtına yakın talebelerini toplayıp onlarla helalleşti ve birtakım nasîhatlerde bulundu. “Sizler yolumuza aykırı hareket eder, İslâmiyetin emirlerinin dışına çıkar, haram ve mekruhlara meylederseniz, âhiret gününde iki elim yakanızdadır. Bu Halvetiyye yolu cümlemize Allahü teâlânın bir emânetidir. Bunu koruyun. Bu sebeple peygamberler ve evliyâ sizlerden hoşnud olur” buyurdular.
Techiz ve tekfinleri için gerekli siparişleri verip aldırdı. Sonra yerine vekil bıraktığı Mehmed Efendi, Kur’ân-ı kerîm okurken vefât etti. Talebelerinden Seyyid Mustafa Efendi gasledip yıkadı. Arkasından hemen yetmiş bin kelime-i tevhîd okunup mübârek rûhuna gönderildi. Ayasofya Câmiinde Kara Mustafa Paşa Dergâhı şeyhi olan Şeyh Seyyid Nûreddîn Efendi namazını kıldırdı. Cenâzesinde âlimler, sâlihler hazır olmuşlardı.

.

Kerîmüddîn Bâbâ Hasan Ebdâlî

Kerîmüddîn Bâbâ Hasan Ebdâlî, Hindistan’ın büyük velîlerindendir. Müceddid-i elf-i sâni İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin talebesidir. Bu mübarek zattan icâzet ile şereflendikten sonra memleketine dönen Kerîmüddîn Bâbâ Hasan, o memleketin halkından nice kimselerin dünya ve âhiret saadetlerine vesîle olmuştur...

Enteresan bir rüya gördü!..
Kerîmüddîn Bâbâ Hasan Ebdâlî, Kâbil ile Lâhor arasında, Keşmîr’e ayrılan yol üzerinde bulunan, Bâbâ Hasan Ebdâl kasabasına yakın Osman-pûr beldesindendir. Bâbâ Hasan Ebdâl kasabasına nisbetle “Bâbâ Hasan Ebdâlî” diye nisbet edilmiştir. Doğum târihi belli olmayan bu zat, 1640 (H.1050) senesinde vefât etti...
Kerîmüddîn Bâbâ Hasan Ebdâlî’nin talebelerinden biri hastaydı. Durumunu bildirdiler. Bunun üzerine Kerîmüddîn hazretleri gelip o hasta talebenin yanında başka bir yatakta yattı. Allahü teâlâya yalvardı. Rüyâsında o talebesinin yaşayıp yaşamayacağını göstermesini diledi. Uykuya vardı ve rüyâsında siyahlar giyinmiş düşman askerleri ile kendi talebelerinin muhârebe ettiklerini, hasta olan talebenin ise, diğer askerlerden önde at koşturduğunu, kahramanca çarpışarak düşmana çok zâyiat verdirdiğini, yaralanıp attan düştüğünü ve atının onu bırakıp kalabalığa karıştığını gördü...
Uykudan uyandığında o talebesinin vefâtının yaklaştığını haber verip, eshâbına techiz, tekfin ve defin için hazırlık yapılmasını söyledi. Talebenin hastalığı ise ölüm şiddetinde görünmüyordu. Orada bulunan talebelerin hepsi hayret ettiler.

Hastanın durumu ağırlaşmıştı!
Az bir zaman geçince, hastanın durumu ağırlaştı. Nefesi sıklaştı. Bu sırada orada bulunan ve tasavvuf ehlinin hâlini inkâr eden bâzı kimseler kendi kendilerine; “Hocalığın ve talebeliğin şu anda (ölüm ânında) ne işe yaradığını görelim” dediler. Onların bu düşüncelerini kalb yoluyla anlayan Kerîmüddîn hazretleri, açıktan;
“Ey Allahım! Vefât etmek üzere olan bu hastanın hakîkî tasavvuf büyüklerine bağlanması hürmetine, seni zikrettiğini bunlara da duyur!” diye duâ etti.
Bu sözü daha bitmeden, o ölüm hastasının açıktan açığa “Allah! Allah!..” demeye başladığı duyuldu. Rûhunu teslim edinceye kadar böyle devâm etti. Bu apaçık kerâmete şâhid olan yabancılar inkârlarından vazgeçip, Kerîmüddîn hazretlerine bağlanıp talebelerinden oldular.

.

“Şeyh-ül-Fukaha” Ahmed bin Muhammed

Ahmed bin Muhammed el-Berkânî, fıkıh ve hadis âlimlerinin büyüklerindendir. 944 (H.333) senesinde Harezm’in Berkan köyünde dünyaya geldi. İlim öğrenmeye, önce fıkıh ilmi ile başladı. Şafii fıkhında zamanının en âlimi oldu. Bu sebeple ona “Şeyh-ül-Fukaha” (fakihlerin şeyhi) unvanı verildi.

Çok talebe yetiştirdi...
Ahmed bin Muhammed el-Berkânî hazretleri, memleketinden çıkarak hadis öğrenmek için çok memleket gezdi. Harezm, Nişapur, Cürcan gibi Maveraünnehir şehirlerinden sonra Bağdad’a geldi. Burada birçok âlimden hadis-i şerif öğrendi. Sonra da Mısır’a giderek oradaki âlimlerden ders aldı. Tekrar Bağdad’a döndü ve ömrünün sonuna kadar orada talebe yetiştirdi. Kitabında naklettiği hadis-i şeriflerden biri şöyledir:
Selmân-ı Fârisî radıyallahu anhdan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
“Çarşı-pazara ilk giren ve oradan en son çıkan sen olma! Şeytan orada yumurtlar ve orada yavru çıkarır.”
Resulullah efendimiz başka bir hadîs-i şerîfte de şöyle buyurdu:
“Allah teâlânın bir beldede en beğendiği yer oranın mescitleri, bir beldede en sevmediği yer de oranın çarşı-pazarıdır.”
Allahü teâlânın en fazla sevdiği yerlerin mescidler olmasının sebebi, bu mübarek yerlerin sırf O’nun rızâsını kazanmak için ihlasla yapılan binalar olmasıdır. Çarşı-pazarların Cenâb-ı Hakk’ın beğenmediği yerler olmasının en önemli sebebi ise oraların birtakım insanlara hep dünyayı hatırlatması, dünyayı ön plana çıkarması ve âhireti unutturmasıdır...

Bağdad’da vefat etti...
Ahmed bin Muhammed el-Berkânî 894 (H. 280) senesi receb ayında Bağdad’da vefat etti. Kabri, Cami-i Mensur’dadır. Vefat ederken buyurdu ki:
“Allahü teâlânın sırrı Güneş, insanın sırrı da Ay’dır. Nasıl ki Ay, ışığını Güneş’ten alıp nurlanırsa, insanın sırrı da Allahü teâlânın sırrından hayat ve bereket nurlarını alır. Allahü teâlâ dilediğini yapandır. Sonunda dönülecek olan O’dur.”

.

Buhârâlı velî Ârif-i Dikgerânî

Ârif-i Dikgerânî, on dördüncü yüzyılda, Buhârâ’da yetişen velîlerdendir. Kendilerine “Silsile-i aliyye” adı verilen büyük âlim ve velîlerden Seyyid Emir Külâl (Gilâl) hazretlerinin dört halîfesinden ikincisidir. İsmi, Ârif’tir. Buhârâ civârındaki Dikgerân köyünde doğduğu için “Dikgerânî” nisbesiyle meşhûr oldu. Doğum ve vefât târihleri bilinmemektedir. Dikgerân’da vefât etti...

“Âhirete göçmek üzereyiz!”
Ârif-i Dikgerânî, ömrünün son günlerinde, hac dönüşünde Merv’de kalan ve insanları irşâd edip, doğru yolu gösteren Şâh-ı Nakşibend Behâeddîn Buhârî hazretlerine haberci göndererek; “Çabucak yetişiniz. Âhirete göç etmemiz yakınlaştı. Size vasiyetlerim var” buyurdu.
Şâh-ı Nakşibend hazretleri haberi alır almaz, Merv’den süratle ayrılıp Buhârâ yollarına düştü. Dikgerân köyüne geldiğinde, Ârif-i Dikgerânî’nin yanında yakınlarından ve talebelerinden bir topluluk bulunuyordu. Mevlânâ Ârif, Şâh-ı Nakşibend hazretlerini saygıyla karşıladı. Yanındaki topluluğa kendilerini baş başa bırakmalarını istedi ve; “Hace Behâeddîn ile aramızda bir sır var. Bu sırrı görüşmek için ikimiz tenhâ bir yere gideceğiz, yoksa siz buradan çekilmeği tercih eder misiniz?” buyurdu.
Topluluk uzaklaşınca, Şâh-ı Nakşibend Buhârî hazretlerine dönerekşöyle buyurdu:

“İşte vakit sona erişti!”
“Aramızda mânâda büyük birlik ve berâberlik hâsıl oldu. Şimdi de bu birlik ve berâberlik üzereyiz. İşte vakit sona erişti. Kendi yakınlarıma ve sizinkilere nazar ettim. Bu tarîkatte ehliyeti ve yokluk sıfatını en ziyâde Hâce Muhammed Pârisâ’da buldum. Tarîkatte elime geçen her lütfu ihsânı ve mânâyı ona havâle ettim. Yakınlarıma ona bağlanmalarını emrettim. Sizin de bu hususta yardımınızı esirgemeyeceğinizden emin olmak isterim. Zâten Muhammed Pârisâ sizin de bağlılarınızdandır. Şimdi sizden isteğim; kendi elinizle su kaplarını yıkayın, iki diziniz üzerine oturup elinizle ateş yakın ve suyumu ısıtın. Techiz ve tekfin için lâzım olan şeyleri yerine getirin. Vefâtımdan üç gün sonra da yerinize dönün!”
Yakınları ve talebeleriyle görüşüp helâlleştikten sonra Dikgerân’da vefât eden Ârif-i Dikgerânî hazretlerinin cenâzesini Şâh-ı Nakşibend Buhârî yıkadı ve namazını kıldırdı. Onu defnettikten sonra tekrar Merv’e döndü

.

Mısır evliyâsından Ali bin Şihâb

Ali bin Şihâb Mısır evliyâsındandır. Doğum târihi belli değildir. 1486 (H.891) senesinde vefât etti. Nesebi dördüncü dedede Tilmsan Sultânı Ebû Abdullah’a, sonra da Seyyid Muhammed bin Hanefiyye’ye ulaşır. Büyük âlim İmâm-ı Şa’rânî hazretlerinin dedesidir. Seyyid idi ancak, Resûlullah efendimizin soyundan olduğunu açıklamazdı. “Neseble öğünmek doğru değildir. Kişi, iyi amel sâhibi olmalıdır. Önceleri bir köle olan Selmân-ı Fârisî ve Bilâl-i Habeşî (radıyallahü anhümâ) Resûlullah’ın emrine girince, O’nun sohbetinde şanları ne kadar üstün oldu” buyurdu...

“Bizden yana helâl olsun”
Ali bin Şihâb hazretleri, birine bir şey satıp da alacağı parada şüpheye düştüğünde, o parayı almaz, müşterinin istediği şeyi ona verir, ihtiyâcını karşılar; “Al, dilediğin gibi kullan, bizden yana helâl olsun” derdi. Müşteri malı alır, bunu kendisini sevdiği için yapıyor zannederdi.
Ali bin Şihâb buyururdu ki: “Ben, birinin çok ibâdetine değil, Allahü teâlâdan korkusunun çokluğuna ve bir de nefsi ile olan mücâdelede onu hesâba çekişine bakarım.”
Ali bin Şihâb, verâ sâhibi idi. Şüphelilerden çok sakınırdı. Değirmene gittiğinde, kendisinden önce un öğütülmüş ise, taşı kaldırır, başkalarının un kalıntılarını temizler, bunları toplayıp hamur yapar, sonra hayvanlara verirdi.
Bu mübarek zat, zâlimlere yardımcı olduklarını tahmîn ettiği kimselerin hiçbir şeyini alıp yemezdi. Bir gün kendisine, birisi yemek getirdi. Getirilen yemeği yemedi. Getiren kişi; “Efendim bu helâldir. Alnımın teri ile kazandım” deyince; “Ben terâzisini tutanın, hangi tarafın ağır bastığını ihlâsla gözetmeyenin yemeğini yemem” buyurdu.

Vasiyetini yerine getirdiler
Ali bin Şihâb hazretleri, vefâtı yaklaştığında Abdülazîz ed-Dîrînî’nin Tehâret-ül-Kulûb kitabında yazılı zâtların vefât ediş hâllerinin okunmasını istedi. Bir müddet dinledikten sonra derin ve hüzünlü nefes aldı ve; “Onlar, kâfileler hâlinde atlarla geçip gittiler. Biz ise, topal bir merkep ile onları tâkibe çalışıyoruz” buyurdu.
Vefâtından az önce; “Kabrimi belli etmek için bir nişan koymayınız. Beni, şu kubbeli yerin arkasına defnediniz” diye vasiyette bulundu. Vefat edince vasiyetini yerine getirdiler...

.

Gözü yaşlı mutasavvıf Ahmed bin Abdurrahmân

Ahmed bin Abdurrahmân, İslâm âlimlerinin ve evliyânın büyüklerindendir. Evliyânın büyüklerinden Abdurrahmân es-Sekkaf hazretlerinin oğludur. Doğum târihi tesbit edilememiştir. 1425 (H.829) senesinde vefât etti. Zamânında bulunan büyük velîlerin sohbetlerine devâm ederek ve çok gayret ederek, tasavvuf yolunda ilerledi. Kısa zamanda yetişerek, büyük âlimlerden ve evliyâdan oldu. Dünyâya düşkün olmayan, gönlünü Allahü tealâya vermiş bir velîydi. Fazîletler, kerâmetler sâhibi bir zât olup, pek çok üstünlükler kendinde toplanmış idi...

“İş budur bundan başkası hiçtir”
Ahmed bin Abdurrahmân hazretleri, gündüz oruç tutar, gecenin son üçte birinde uyanık olurdu. Allah korkusundan çok ağlardı. Çok zikredip devamlı Allah der ve buyururdu ki: “İş budur bundan başkası hiçtir.”
Bu mübarek zat, dünyâya hiç değer vermez eline geçen malı fakirlere dağıtırdı. Fazla bir geliri de yoktu. Birkaç hurma ağacı vardı. O ağaçların hurmalarını satıp, parası ile çocuklarına giyecek alır, kalanı ile de geçimini temin ederdi. Görünüş itibâri ile bu az para, hiç yetmeyecek zannedilirdi. Fakat o paranın bereketi çok olurdu ve o para, bir sene boyunca yeterdi.
Bir sene âfet oldu. Meyvelerin büyük bir kısmı telef oldu. Çok az kısmı kaldı. Ahmed bin Abdurrahmân’ın amcasının oğullarından biri; “O, zâten az meyve alıyordu. Parası zor yetiyordu. Bu sene âfet oldu. Bu seneki aldığı ona hiç yetmez” diye düşünüp, onun için başkalarından yardım toplamayı istedi ve bu hâli ona bildirdi. O da; “Lüzum yok, kalan bize kafi gelir” buyurdu. Hakîkaten o az gelir, o sene de yetti.

Sağ yanı üzerine yattı ve...
Vefâtına yakın hastalanan Ahmed bin Abdurrahmân hazretlerine, hâlinin nasıl olduğu sual edildiğinde; “Dünyâya düşkün olanlar, dünyâ nîmetlerinden lezzet aldıkları gibi, sâlihler de, Allahü teâlâdan gelen belâ ve musîbetlerden öyle lezzet alırlar” buyurdu.
Bundan sonra abdest aldı. Öğle namazını kıldı. Namazdan sonra kıbleye karşı sağ yanı üzerine yattı. Allahü teâlâyı zikir ve tesbîh etmeye başladı. Rûhunu teslim edinceye kadar böyle devâm etti...
Ahmed bin Abdurrahmân’ın bu hâline şâhid olanlar, ona ziyâdesiyle gıpta ettiler. Kendi ölümlerinin de böyle hayırlı ve kolay olması için Allahü teâlâya duâ ettiler...

.

Türkistanlı velî Hâce İbrâhim

Ahmed Yesevî’nin babası Hâce İbrâhim son anlarını yaşıyordu... Gevher Şehnaz ismindeki kızına şu vasiyeti yaptı: “Ey benim kızım! Kardeşin bu dünyâya ender gönderilen mübârek bir kişi olacaktır. Ona göz kulak ol. Benim dergâhımda, bağlı bir sofra durur. Ahmed o sofrayı kendi başına açtığı zaman onun cihan mülkünde görünme vaktinin geldiğini bilmelisin. Zamânı gelmeyince, bu sırrı kimseye açma...”

Türbedeki ekmek sofrası!..
O devirde Türkistan’da Yesevî adında bir hükümdâr saltanat sürmektedir. Ceylan avından çok hoşlanan bu hükümdâr, bir defâsında ceylan peşinde koşarken, yolu Karaçuk Dağına çıktı. Karaçuk Dağının yamaçları sarp, kayaları yalçındı. Avını kaçırdı. Buna ziyâdesiyle üzülen hükümdâr; “Bu dağı ortadan kaldırmak gerek” diye söylendi. Nitekim ülkesindeki velîleri toplayıp, duâlarının bereketi ile bu dağı ortadan kaldırmayı düşündü. Toplanan velîler, duâ ve niyâzda bulundular. Ancak istenilen netice elde edilemedi. Bunun üzerine oraya gelmeyen bir velînin olup olmadığı araştırıldı. Neticede, Hâce İbrâhim’in oğlu Ahmed küçük olduğundan kimsenin aklına gelip de çağrılmadığı anlaşıldı...
Nihâyet, haberci gönderildi ve gelmesi istendi. Çocuk, dâveti ablasına danışınca, ablası; “Babamızın vasiyeti var, senin tanınma zamânının gelip gelmediğini, türbedeki ekmek sofrası tâyin edecektir. Eğer o sofrayı açabilirsen, tanınma zamânın geldi demektir, var git!” dedi.
Babasının türbesine giden Ahmed, sofrayı bulup açınca, dosdoğru hükümdârın istediği yere geldi. Kendisini bekleyen velîlere sofradaki bir parça ekmeği gösterip duâ etmelerini isteyince, velîler Fâtiha okudular. O da ekmeği oradakilere taksim etti ve hepsine kâfi geldi...

Karaçuk Dağı yok oldu!..
Hâce Ahmed, sırtındaki babasından kalma hırkaya bürünerek, duâsının neticesini bekliyordu. Birdenbire gökyüzünden yağmur boşanarak, her yer suya garkolunca, velîlerin seccâdeleri su üstünde yüzmeye başladı. Sonunda Ahmed hırkasından başını çıkarınca, yağmur durdu ve güneş çıktı. Oradakiler baktıklarında, Karaçuk Dağının ortadan kalktığını gördüler. Bu kerâmete şâhid olan hükümdar, Hâce Ahmed’den, kendi adının kıyâmete kadar bâkî kalması için niyâzda bulunmasını diledi. Hâce Ahmed hazretleri de; “Âlemde her kim bizi severse, senin adınla bizi yâd eylesin” dedi. Bundan dolayı o günden beri ikisinin ismi birlikte, “Ahmed Yesevî” şeklinde anılır oldu...

.

Evliya Çelebi’ye baba nasihati!..

Evliya Çelebi, 1640 yılında babasından habersiz Bursa’ya gider. Eve dönüşünde babası, ona bazı nasihatler verir. İşte “Seyahatname”den alınan nasihatler:
-O gün, üzüntü içindeki evimize varıp babam ile annemin mübarek ellerinden öptüm, huzurlarında el bağlayıp durduğumda aziz babam;
-Safa geldin, Bursa seyyahı! Safa geldin, dedi.

“Sana seyahat göründü!”
Halbuki ne tarafa gittiğimden kimsenin haberi yoktu. Babama;
-Sultanım, hakirin Bursa’da olduğunu nereden bildiniz? dedim. Buyurdu ki:
-Sen, 1050 Muharrem’inin (Mayıs 1640) Aşuresinde kaybolduğun mübarek gecede dua okudum. O gece rüyamda seni gördüm: Bursa’da Emir Sultan hazretlerini ziyaretle seyahat rica edip ağlıyordun. O gece benden nice evliyalar rica edip seyahate gitmen için izin talep ettiler. Ben dahi o gece cümlenin rızasıyla sana izin verdim. Gel imdi oğul! Bundan sonra sana seyahat göründü. Allah mübarek eyleye! Ama sana bir nasihatim var!
Babam elimden yapışıp huzurunda diz çöktürdü, sağ eliyle sol kulağıma sıkıca yapışıp şu nasihatte bulundu:
-Ey oğul!.. İyi adını keme takma ve keme arkadaş olma, zararını çekersin. İleri yürü, geri kalma, alay bozma. Dost malına göz dikme. Koymadığın yere el uzatma. İki kişi söyleşirken dinleme. Ekmekle tuz hakkını gözet. Davetsiz bir yere varma. Sır sakla. Bir mecliste dinlediğin sözleri sakla. Evden eve söz taşıma. Kimseyi kınama, çekiştirme. Herkesle iyi geçin. Kimseye dil uzatma. İhtiyarlara hürmet et. Daima temiz ol. Haram ve yasak olan şeylere karşı perhizkâr ol.

“Yürü, akıbetin hayrola!”
Ey oğul! Arkadaşlık ettiğin vezirlere, vükelaya, ayana ve kibarlara varıp, her an, dünya için bir şey ricasında olma ki, senden nefret etmesinler, sana soğuk davranmasınlar. Eline giren malı israf etme. Kanaatle geçin. Dünyalık akçayı yiyecek, içecek için muhafaza edip namerde muhtaç olma. Cümle ziyaretgâhları ve her diyarın konak yerlerinden olan çöl ve ovaları, yüksek dağları, ağaçları ve acayip kayaları, ibretle seyredilecek eserlerini, kalelerini, ulularını yazarak ‘Seyahatname’ namıyla bir tomar telif eyle. Sonun ve akıbetin hayrola, öğütlerimi kulağına küpe yap!
Babam bunları söyleyip,”Yürü, akıbetin hayrola!” dedi. Bundan sonra tekrar seyahate çıktım ve babamı bir daha göremedim. Sonra vefat haberini aldım. Bana vasiyeti, ondan duyduğum son sözler oldu.

.

Fıkıh âlimi İbrâhim Ca'berî

İbrâhim Ca’berî, evliyânın büyüklerinden ve fıkıh âlimidir. Künyesi Ebû İshâk, ismi, İbrâhim, babasınınki Mudâd’dır. 1200 (H.597) yılında Ertuğrul Bey’in babası Süleymân Şah’ın kabrinin bulunduğu Suriye’deki Ca’ber kalesinde doğdu. Doğduğu yere nisbetle Ca’berî denildi.
İbrâhim Ca’berî hazretlerine, dîn-i İslâma hizmetlerinden dolayı “Takıyyüddîn” ve “Burhânüddîn” lakabları verildi. Şâfiî mezhebi fıkıh bilgilerini öğrendi. Şam’da Ebü’l-Hasan Sehâvî’den hadîs ilimleri tahsîl etti. Kâhire’ye gitti. İlim öğretip ders verdi. Ebü’l-Hasan Şâzilî hazretleriyle görüştü. Onun ölü kalbleri dirilten feyzlerinden istifâde etti.

Çok cömert bir zat idi...
İbrâhim Ca’berî’nin kalbi aşkla dolup, Allahü teâlânın nîmetlerinden ve onlar için nasıl şükredeceğinden başka bir şey düşünmez oldu. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına riâyet ettiği gibi, Resûlullah efendimizin ve Selef-i sâlihînin hâllerine aynen uymağa çalışırdı. Allahü teâlânın rızası olmayan hiçbir sözü söylemez, hiçbir işe kalkışmazdı.
İbrâhim Ca’berî, vakitlerini ilim öğrenmek ve öğretmek, Allahü teâlâya ibâdet edip zikretmekle geçirirdi. Tatlı dilli, güler yüzlü ve çok cömert bir zat idi. İnsanlara merhameti çok fazlaydı.
Bu mübarek zat, haram ve şüphelileri terk eder, mubahları zarûret miktarı kullanırdı. İnsanlar tarafından çok sevilirdi. Kâhire’de vaaz ettiği zaman, herkes onun dersine koşardı. Vaazını dinleyenler çok istifâde ederlerdi.
Talebeleri arasında Ebû Hayyân Muhammed bin Yûsuf Nahvî ve Kemâleddîn Abdüzzâhir gibi âlimler de hazır bulunurdu.

Hep emr-i mârûf yapardı
İbrâhim Ca’berî, yeri geldiğinde hakkı söylemekten çekinmezdi. Kalbi bozuk olanlar, onun celâllenmesinden çok korkarlardı. Allahü teâlânın râzı olmadığı bir işi yapanı, onun emrine muhâlefet edeni gördüğü zaman, hemen emr-i mârûf yapardı. Allahü teâlânın yasak ettiğini yapmaktan men eder, emrettiğinin yapılmasını nasîhat ederdi.
Bu mübarek zat, ölüm hastalığında, yanındakilere Bâb-ün-Nâsır’da Hüseyniye Türbesine götürmelerini ricâ etti. Orada defnedileceği yeri gösterip vasiyette bulundu ve kabrine şöyle hitab etti:
“Ey kabircik! Senin eksiğin burada!..”
Çok geçmeden 1288 (H.687) senesinde vefât etti ve denilen yere defnedildi.

.

Veliye Rastlamak İstiyorsan

Şeyh Sadi-i Şirazi, Bostan ve Gülistan kitabında şöyle nakleder: Bir yere konmuş kervandan birisinin bir çocuğu kayboldu. Adamcağız geceleyin kafile içinde döndü, dolaştı. Her çadırdan sordu, her tarafa koştu. Nihayet gecenin karanlığı içinde, gözünün nurunu buldu. Çocuğu aldı, getirdi. Kervan halkı ile konuşmağa başladı.
- Çocuğu nasıl oldu da, buldun?
- Önüme kim çıktı ise, kime rastgeldimse çocuğum budur diye onu tetkike başladım. İşte bu surette buldum.
Ey aziz, işte bundan dolayıdır ki, velilere rastgelmek isteyen gönül sahipleri, herkesi veli kabul ederler. Bunlar bir gönül için birçok yükleri götürür. Bir gül için birçok diken acısını çekerler.

.

Meşayihın kadrini bilmezsen

Ebû'l-Kasım Kuşeyrî Hazretlerinden rivayet edilmiştir: Merhum Sultan Mahmud'un, Ulvî isminde bir adamı olup, O'nu bir iş için Bağdad'a gönderir. O kimse Bağdad’a gelince, önce Şeyh Şiblî Hazretlerinin halifelerinden bir Şeyhin sohbetinde bulunmak ister. Semiz bir tavuk satın alır ve o zat ile beraber yeriz diye niyetlenir. Fakat tavuğu pişirdiği zaman, tamah ederek yalnızca yemek arzusu ile kendi odasına götürür ve şeyhin yanına gitmektense vazgeçer.

Tavuğu önüne koyup yemek üzere iken, tencerede kalan bir miktar eti almak için yerinden kalktığı sırada bir kedi görür. O kediyi kovalamak için arkasına düşer. Tam o esnada bir köpek gelir ve tavuğu aldığı gibi kaçar. O da arkasından bakakalır. O zaman, evvelki niyeti ile amel etmediğine çok pişman olur. Ertesi gün Şeyhin yanına gider ve utanarak hadiseyi anlatır. Şeyh de: — Bir kimse, meşâyih ve ulemânın kadrini ve hürmetini bilmezse Cenabı Hak O'na bir köpek musallat edip, O'na eza eder, buyurur. Bu bakımdan bir kimse dünya ve âhirette izzet ve hürmet istese, meşâyihe ve ulemâya tazîm edip, onların rızalarını tahsil etme gayreti göstermelidir.

.

Kum ve Kaya

Mesnevi’de şöyle bir hikaye anlatılır:Çölde yolculuk eden iki arkadaş, yolculuk esnasında bir sebepten tartışırlar, biri ötekine bir tokat aşk eder. Tokadı yiyenin canı çok yanar; ama tek kelime etmez ve kum üzerine şu sözleri yazar:
“BUGÜN EN İYİ ARKADAŞIM BANA BİR TOKAT ATTI.”

Yolculuklarına devam ederler ve nihayet bir nehir kenarına gelirler. Susuzluktan bunalmış haldeki yolcular hemen serinlemek ve susuzluklarının gidermek için nehre uzanırlar. Tokadı yiyen su içerken suya düşer, boğulmak üzereyken, daha önce tokat atan arkadaşı tarafından kurtarılır. Boğulmak üzere olan arkadaş tam selamete çıktıktan sonra, nehir kenarındaki bir kaya parçası üzerine şu sözleri kazır:
“BUGÜN EN İYİ ARKADAŞIM BENİM HAYATIMI KURTARDI.”
Tokadı vuran ve sonra en iyi arkadaşının hayatını kurtaran kişi ona şöyle der:
“Senin canını yaktığımda bunu kum üzerine yazdın; ama şimdi kayaya kazıyorsun, neden?” Diğeri ona şöyle cevap verir.
“Biri bizi incittiğinde bunu kum üzerine yazmalıyız ki bağışlama rüzgarı estiğinde onu silebilsin. Ama biri bize iyi bir şey yaparsa onu kayaya kazımalı ki onu hiçbir rüzgar yok etmesin.”

.

Karşılık beklemiyorum

Mevlânâ Sadeddîn Kaşgarî hazretlerinin talebelerinden Şemsüddin Muhammed Ruci hazretleri anlatır:Pirimiz Mevlânâ Sadeddin Kaşgarî Hazretlerinin halka­larında bir genç vardı ki, riyazet, hâl ve aşk ifadesinde en ileri derecedeydi. O da benim gibi bir güzele tutulmuştu. Böylece bâ­tınında biriktirdiği kıymeti bir lâhzada o tarafa devretmişti. Al­tından ve neceften hediyemsi bir şey alıp o güzelin geçeceği yola bırakmış ve onu geçenlerden birinin almaması için de bir kenara gizlenmişti. Fikrince sevgilisi oradan geçecek ve hediyeyi görüp alacaktı. Fakat kimden ve nasıl geldiğini bilemeyecekti. Ben va­ziyeti öğrenince ona dedim ki :

«Ne garip bir iş işlemektesin! Tür­lü zahmetlerle elde ettiğin şeyi onun yolu üstüne bırakıyorsun!. Bulsa, görse, alsa bile kimden ve niçin olduğunu bilmeyecek... Bari bir şey yap ki, senden geldiğini bilsin!.» Gözyaşlariyle sarsı­larak cevap verdi : «Sen ne diyorsun?. Yaptığım işin tuhaflığını bilmiyor muyum ben? Bu işi yaparken karşılık beklemiyorum ve o hediyeden bana karşı minnet yükü altına girmesini istemiyo­rum! Eğer bu işimden bir karşılık varsa, onu Allahü Teâlâ elbette bana verecektir. Sevgilim bunu bilmese de olur.» Bu cevaptan titredim ve böyle bir muhabbetin ancak zatî muhabbetten bir işaret olduğunu anladım.

.

Kadı Iyâd hazretleri ve dürüst genç

Bir tüccar sahrada bir yerden bir yere giderken, içinde 800 altın olan, altın torbası heybeden düşer kaybolur. Aramalara rağmen bulamaz. Şu özellikte torba kaybolmuştur, bulup getirene 100 altın hediye vereceğim diye ilan eder. Salih bir genç bu torbayı bulur. Özel dikilmiş torbayı hiç açmadan tüccara götürür verir ve 100 altın hediyesini bekler. Tüccar kendi elleriyle diktiği torbanın hiç açılmadığını görür, kendi elleriyle dikişleri çözer ve içindeki altınları saymaya başlar. Tam tamına 800 altın, yani kaybettiği gibi tam olduğunu görür. Ama bu arada 100 altın hediyeyi vermemek için fesatlık düşünür, gence der ki:

“Bu kesenin içinde 900 altın vardı, şimdi ise 800 altın var, yani sen 100 altınını içinden zaten almışsın.” Genç, “Ben içinde altın olduğunu dahi bilmiyordum, hiç açmadan olduğu gibi size getirdim” dediyse de tüccar kabul etmez, sen 100 altını almışsın, daha başka şey vermem der.
Bunun üzerine genç, Kadı  Iyâd hazretlerine gider ve olayı anlatır, kendisine hırsızlık ithamında bulunduğu için davacı olduğunu söyler. Kadı Iyâd hazretleri tüccarı söz konusu torbayla beraber yanına gelmesi için çağırtır. Tüccar gelir. Kadı Iyâd’ın, olayı anlat demesi üzerine, gence yalan söylediği gibi, Kadı’ya da yine aynı şekilde anlatır. Torba da önceden 900 altın bulunduğunu, şimdi ise 800 altın olduğunu, dolayısıyla gencin içinden 100 altını almış olduğunu söyler. Kadı, tüccara, (Genç, torbayı açılmamış şekilde mi sana getirdi? Senin diktiğin şekilde mi dikili idi?) diye sorunca, tüccar, (Evet, özel dikmiştim, ama bana gelen torba açıktı) der. Bunun üzerine Kadı Iyâd hazretleri kararını şöyle açıklar:“Gencin ve tüccarın beyanlarından, bulunan torbanın tüccarın kaybettiği torba olmadığı, gencin bulduğu torbanın başkasına ait bir torba olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla torbanın içindeki 800 altınla gence iade edilmesine, ikinci bir iddia sahibi çıkana kadar gençte kalmasına, böyle birisi çıkmazsa torbanın gence verilmesine karar verilmiştir.”
Tüccar kıpkırmızı olur ve:“Kadı efendi, suçlu benim, olay gencin anlattığı gibiydi, 100 altını vermemek için şeytana uyup bu fesatlığı yaptım, yalan söyledim” der. Tüccarın itirafı üzerine Kadı son kararını açıklar:
”Torbadaki 800 altının gence verilmesine karar verilmiştir. Bunun 100 altını vaad edilen hediyedir. 700 altını da, kendisine yapılan iftira ve hırsızlık ithamından dolayı tazminattır.”
Torba salih gence teslim edilir. Fakat genç, ben hakkımdan vazgeçiyorum, hediyemi alsam yeter der.

.

Hayat kurtaran yalan

Şeyh Sa’di-i Şirazi, Bostan ve Gülistan kitabında şöyle bir hadise anlatır;

Bir Padişah, kölelerinden birinin, huzurunda iken yanlış bir işinden dolayı hemen kellesinin uçurulmasını emreder. Zavallı köle, ümitsizlik içinde, kendi dilince padişaha sövüp saymağa, uygunsuz sözler söylemeğe başlar. “Canından el çeken, gönlünde ne varsa döker” demişler ya. Padişah, vezirlerine esirin ne dediğini sorar. İyi kalpli vezirlerden birisi;

-Öfkelerini yenenler, insanları affedenler, Rablerinin katında büyük ihsanlara kavuşacaktır diyor, padişahım! Cevabını verir. Hükümdar, köleye acıyarak, onun kanını dökmekten vazgeçer. Ama bir başka vezir atılır;

-Bizim gibi kimselere padişah huzurunda sözün doğrusunu söylemekten gayrısı yakışmaz. Bu köle padişahımıza sövdü, uygunsuz laflar söyledi, der. Padişahın canı sıkılır, yüzünü buruşturur ve ikinci vezire dönerek;

-Bana bu vezirin yalanı, senin şu gerçek sözlerinden daha hoştur. Çünkü o yalan, bir iyilik içindi. Oysa senin söylediğin bu gerçek, kötülüğe dayanıyor. Nasıl ki büyüklerimiz, ‘iyilik için söylenen yalan, fitne koparan doğrudan iyidir’ demişler.

Sonra da, iyi kalpli vezirini mükafatlandırır, diğerini de azleder.

Gül Yaprağı

Vaktiyle, yol üzerinde bulunan bir dergahın dervişleri, yoldan geçen herkesi misafir kabul ediyordu. Burada hiç konuşulmuyordu. Dervişler anlatmak istediklerini kalben ifade ediyorlardı. Bir gün dergahın kapısına bir yolcu geldi. Yolcu kapıda öylece durdu ve bekledi. Burada, misafir geldiğini dervişler firaset yoluyla anlıyorlardı, o yüzden kapıda tokmak yoktu. Bir süre sonra kapı açıldı, içerdeki derviş, kapıda duran yolcuya baktı. Bir selamlaşmadan sonra söz’süz konuşmaları başladı. Gelen yolcu, dergahta kalmak istiyordu. Derviş  içeri girdi, sonra elinde ağzına kadar suyla dolu bir kapla döndü ve bu kabı yolcuya uzattı. Bu, yeni bir misafiri kabul edemeyecek kadar doluyuz demekti. Yolcu dergahın bahçesine girdi, aldığı bir gül yaprağını kabın içindeki suyun üstüne bıraktı. Gül yaprağı suyun üstünde yüzüyordu ve su taşmamıştı. Derviş kapıyı açarak yabancıyı içeriye aldı. Suyu taşırmayan bir gül yaprağına her zaman yer vardı

.

Geç gelen kurtarıcı

Vaktiyle, Şam çarşısında, bezzazlık yapan bir adam vardı. Müşterileri çoktu. Dükkanda işlerinin çokluğunu bahane ederek, namazlarını hep son vaktine bırakırdı. Dükkanın yakınındaki camide, vaktin çıkması az zaman kala namazlarını yetiştirirdi. Caminin imamı onu bu hususta devamlı ikaz ederdi, fakat o yine bildiğini yapardı.

Bir gece, kan ter içinde uyandı. Bir kâbus görmüştü. Rüyasında öldüğünü gördü. Hesabını görmek üzere mizan başına getirdiler. “Hayatımda ibadetlerimi hep yaptım, haram işlemedim, mekruhlara dahi dönüp bakmadım, benim hesabım kolay geçer” diye ümit ediyordu. Melekler önce “İman ve doğru itikad” aradılar, hemen önlerine geldi. Sonra “Namaz”a sıra geldi. Fakat aradılar, bir türlü bulamadılar. “Ben hiçbir namazımı kazaya bırakmadım, mutlaka bulmanız lazım” diye feryad ediyordu. Nihayet Melekler, “Kusura bakma, sana ait bir tek namaz bulamadık, bu imtihanı veremedin. Şimdi doğru Cehenneme göndereceğiz” dediler. Adam çırpınıyor, “Hayır, bunda bir yanlışlık var, ben hiç namazlarımı bırakmadım” dediyse de dinlemediler, cehennem doğru sürüklemeye başladılar. O şiddetli korku ile dizlerinin bağı çözülmüş, sürüklenirken birden karşılarına nur yüzlü bir genç çıktı. “Ben bu adamın kıldığı namazlarım” dedi. Bunun üzerine onu tekrar mizan önüne getirdiler. Adam heyecanla: “Ben burada perişan halde iken sen neredeydin” diye genç suretindeki kıldığı namazlara sordu. O da şu cevabı verdi:“Sen beni hep son vakte bırakırdın, kıyamet gününde de ben son vakitte gelirim”Adam o günden sonra namaz vakti girer girmez namazlarını kılmaya başladı.

.

DÖRT ŞEY MÜHİMDİR

Muinüddin-i Çeşti hazretleri vefat ederken talebelerine şu nasihatleri yaptı: Biliniz ki, şu dört şey tasavvufun esâslarındandır: 1- Bu yolda yürümek arzusunda bulunan bir sâlik, aç ve fakir olsa da, hâlinden şikâyetçi olmamalı, dışarıdan tok ve hâli vakti yerinde görünmelidir. 2- Fakirleri maddî ve mânevî olarak doyurmalıdır. 3- Allahü teâlânın ihsân ettiği nîmetlere şükredemediği, O’na lâyık ibâdet yapamadığı ve âkıbetinin nasıl olacağını bilemediği için, dâimâ üzgün bir hâlde bulunmalı, fakat başkalarını üzmemek için dışarıdan çok neşeli, mesûd ve memnun görünmelidir. 4- Kendisine eziyet ve sıkıntı verenleri affetmeli; insanlara karşı lüzumlu olan nezâket ve sevgiyi her zaman göstermelidir...

.

Delik Kova

Mesnevi’de şöyle bir hikaye anlatılır:Bir zamanlar efendisinin evine her gün nehirden su taşıyan bir köle vardı. Köle boynunda taşıdığı bir sopanın iki ucuna birer kova asar, bu kovaları nehirden aldığı su ile doldurur ve eve getirirdi. Ancak kovalardan birisi birkaç yerinden delinmiş eski bir kovaydı. Dolayısıyla, nehirde ağzına kadar doldurulan suyun ancak yarısını tutabilirdi eve kadar. Diğeri ise yepyeni ve sağlam bir kovaydı. Suyu hiç sızdırmadan taşırdı. Tam iki yıl bu böylece devam etti.

Sucu köle nehirde iki tam kova dolduruyor, efendisinin evine geldiğinde ise geriye sadece bir buçuk kova su kalıyordu. Deliksiz kova bu başarısıyla gurur duyuyor ve “Ben işimi tam görüyorum” diyerek böbürleniyordu. Zavallı delik kova kusurundan dolayı utanıyor ve kendisinden beklenenin sadece yarısını yapabildiği için hep üzülüyordu. İki yıl boyunca deliğinden su sızdırmayı içine sindiremediği için, bir gün dile gelip nehir kenarında sucuya şöyle dedi: -Ey sucu insan! Kendimden utanıyorum ve senden özür dilemek istiyorum. İki yıl boyunca, yan tarafımdaki çatlaklar yüzünden sular akıp gitti ve yükümün sadece yarısını efendinin evine götürebildim.  Sucu eski delik kovaya acıdı ve şefkatli bir sesle şöyle dedi:-Efendinin evine dönerken, yol kenarındaki çiçeklere bir dikkat ettin mi? Senin delik yerlerinden akan sular yolun kenarındaki çiçekleri suladı ve onlar bu sayede yeşerdi. Bütün çiçekler sana minnettar. Yolun sadece senin tarafında çiçekler açtığını, diğer tarafında hiç çiçek olmadığını farketmedin mi? İşte, başarılarından dolayı kibirlenenlerin başkalarına hiç faydası olmaz. Fakat kendi kusurlarının farkında olanlar, bilmeden başkalarına faydalı olur ve başkaları tarafından sevilir ve takdir edilir.

.

Değişen sizin kalbiniz

Bir padişah, bir iki vezirini ve diğer erkandan birkaçını yanına alarak payitahta yakın köylerde bir gezintiye çıkmıştı Payitahttan ayrılıp bir kaç saatlik bir yol katettikten sonra yolları üzerindeki bir nar bahçesinin kenarında oturdular. Bahçede çalışan bir ihtiyar onları fark edince hemen bahçeye davet etti ve hemen gidip bahçe içindeki kulübeden kalaylı, tertemiz bir tas getirdi. En yakındaki ağaçtan iki nar kopardı ve sıktı. Padişah nar şerbetini içti ve çok beğendi. Bütün vücuduna bir zindelik ve ferahlık yayılmıştı. İhtiyar çiftçi padişahın beraberindeki herkese sırayla nar şerbeti ikram etti.

Padişah yaşlı adama sordu:
- Bu güzel nar bahçesi kimin?
- Bu nar bahçesi benimdir efendim, babamdan miras kaldı.
- Oğlun, uşağın var mı?
- ALLAH bize oğul uşak vermedi efendim, bir karı kocadan ibaret iki kişilik bir aileyiz.
Padişah ve vezirler ihtiyara veda edip yola koyuldular. Yolda şeytan padişahın kafasını karıştırmaya başladı "Madem birer ayakları çukurda olan bu yaşlı karı-kocanın mirasçıları yok, ne yapacaklar böyle güzel nar bahçesini, karşılığında bir kaç kuruş verip de bu bahçeyi ellerinden alayım" diye düşündü. Padişah ve adamları akşama doğru geri dönerlerken aynı bahçenin yanında yine konakladılar. İhtiyar sabahki kadar candan ve gönülden olmasa da bir tas nar şerbeti yapıp sundu. Fakat padişah bu defa nar şerbetinin tadını pek beğenmedi Sabahkine hiç benzemiyordu. Sordu:
- Baba ne oldu böyle, bu nar şerbeti sabahki ile aynı nardan değil mi? Bunun tadı hiç de hoş değil.
- Aynı nardan padişahım, narın tadı değişmedi, değişen sizin kalbiniz. Sabahleyin misafir olarak geldiniz, kalbiniz temizdi. Şimdi ise kalbinizi dünya hırsı kapladı, bu güzelim bahçeye göz koydunuz, bunun için de narların tadı değişti.

.

BİR ÇUVAL TOPRAK VE ARSA

Eski Endülüs Hükümdarlarından biri fakir bir kadının arsasına yeni bir saray yapılmasını emretti. Arsa hükümdarın sarayına alındı ve hükümdar arsanın bedelini de ödemiyordu. Müşkül durumda kalan kadın, çareyi, hükümdarı, kadıya şikâyet etmekle buldu. Zamanın Şeyhülislâmı, kadını dinleyip haklı olduğuna hükmettikten sonra, hükümdara hiç bir şey söylemeden bir çuval ve bir de kazma kürek alıp kadının arsasından toprak doldurmaya başladı.

Padişah sarayından Şeyhü'l îslâmı seyrediyor kendi kendine: — Herhalde Şeyhülislâm aklını oynatmış olsa gerek, diyordu. Şeyhülislâm çuvala bir miktar toprak doldurdu ve sırtına alıp götürmek istedi. Fakat ihtiyar olduğundan ve toprak da ağır olduğundan kaldıramamıştı. Biraz daha toprak koyup çuvalı ağzına kadar doldurdu. Tekrar kaldırmak istediğinde tabi ki, kaldıramaz! Şeyhü'l İslâmın bu acaip halini seyreden hükümdar daha fazla sabredemeyip huzuruna çağırdı ve: — Hocam, sen bu zayıf halinle bu çuvalı nasıl kaldıracaksın? Bir de çuvalı boşaltacağına habire dolduruyorsun. Bunu kaldıramayacağını nasıl düşünemiyorsun? diye sordu. Şeyhülislâmın istediği olmuştu: — Peki Sultanım, siz benim omuzlarımın o çuvalı kaldıramayacağını biliyorsunuz da yarın huzur-u İlâhîde o arsayı kaldıracak güce sahip olamayacağınızı neye düşünemiyorsunuz? Sizin omuzunuz benim omuzlarımdan çok mu kuvvetli? diye konuşmaya başlayınca hükümdar hata ettiğini, hocanın kendisini ikaz için böyle yaptığını anladı ve kadının arsasını gasbetmekten vazgeçti.

.

Bana delil getir

Vaktiyle, Horasan’da Seyyidlerden biri ölür ve geride Seyyide bir hanımı ile birkaç kız çocuğu kalır. Bir müddet sonra iyice fakir duruma düşerler, bu yüzden çevrenin hakaretlerine maruz kalmamak için yurtlarından göçerler. Yolda bakımsız bir mescide sığınırlar. Dul hanım, çocuklarını burada bırakıp yiyecek bir şey bulmaya çıkar. Şehirde dindarlığı ile tanınan bir zengine gider. Durumunu anlatır, fakat adam "Seyyid olduğunuzu nereden bilelim, elinizde delil var mı?" diyerek kadını eli boş çevirir.

Kadın üzgün bir vaziyette giderken, onu yolda gören bir Mecusi, ona acır ve durumunu sorar. Seyide hanım anlatınca, Mecusi, kadına inanır ve yetim yavruları ile o kadını evine getirtir, onlara gayet iyi bakar. Gece yarısı olunca Müslüman zengin, rüyasında kıyamet koptuğunu görür. Peygamber'imiz (sallallahü aleyhi ve sellem) muazzam bir köşkün karşısında duruyor. Adam Peygamber'imize (sallallahü aleyhi ve sellem): "Bu köşk kimin içindir, Yâ Resulallah" diye sorar. Peygamber'imiz "bir Müslümanındır" diye cevap verir. Adam "Ya Resulallah; ben tevhid akidesinden hiç ayrılmamış bir müslümanım" der. Peygamber'imiz ona "Buna dair bana delil getir" der, adam şaşırıp kalır. Peygamber'imiz ona yetim anası Seyyide hanımın durumunu hatırlatır, adam bu sırada üzüntü ve pişmanlık içinde uyanır. Derhal kadının peşine düşer, sıkı bir araştırmadan sonra, kadının bir Mecusinin evinde olduğunu öğrenir, onları alıp evine götürmek ister. Fakat Mecûsi "onlar sayesinde evime bereket geldi" diyerek reddeder. Adam Mecûsiye "Yüz altın vereyim de onları bana teslim et" der, Mecûsi yine reddeder. Bu sefer misafirleri Mecûsiden zorla almaya kalkışınca Mecûsi ona der ki, "Senin peşinde koştuğun şeye ben senden daha layığım. Rüyanda gördüğün köşk benim için yaratılmıştır. Senin gördüğün rüyanın aynısını ben de gördüm. Peygamber'iniz bana "Benim evladımdan, dul hanım ile yetim kızlar yanında mı?" diye sordu. "Evet " dedim. Bunun üzerine Peygamber'imiz "O halde bu köşk senin ve ev halkınındır" dedi. Sen bana karşı Müslümanım diye mi üstünlük taslıyorsun? Allah adına yemin ederim ki, ben ve ev halkım, bu Seyide hanımın hürmetine, sabah uyanınca  Müslüman olduk.

.

9 Evi dolaşan kelle

Eshab-ı Kiramdan birinin evine bir yerden bir koyun başı gelmişti. Evde başka yiyecekleri de yoktu. Hanımına onu hazırlamasını söyledi. Pişirdiler, hazırladılar; tam yiyecekleri zaman bir komşu gelip: — Günlerden beri açız. Bize verecek bir şeyiniz yok mu? dedi. Onlar yemeye hazırlandıkları kelleyi verdiler. Kelleyi alan sahabi eve götürdü, sevinç içinde çocukları ile yiyeceği bir sırada başka bir komşu bu sefer onlara gelip: — Günlerden beri açız, bize verecek bir şeyiniz yok mu? dedi

Onlar da komşudan aldıkları kelleyi, tadına bile bakmadan verdiler. Bu arada kelleyi ilk veren zat, komşudan bir şeyler almak için başka bir sahabinin evini çaldığında, onlar da önlerine koymuş bir kelle yemeye hazırlanıyorlardı. O gelip de: — Günlerden beri açız, bize verecek bir şeyiniz yok mu? deyince, önlerindeki kelleyi hiç tereddüt etmeden komşularına verdiler. Kelleyi ilk veren eve getirip de baktığında, kendisine verilen kellenin, kendisinin verdiği kelle olduğunu anladı. Daha sonra soruşturup öğrendi ki, o koyun kellesi kendisine geri gelinceye kadar dokuz ev dolaşmış.

.

Süfyân-ı Sevrî ve ihlaslı bir genç...

Evliyanın büyüklerinden olan Süfyân-ı Sevrî hazretleri, 778 (H.161)’de Basra’da vefât etti. Tebe-i tâbiînin büyüklerindendir. Basra’da yaşamıştır. Birçok defa yaya olarak hacca gitmiştir. Mekke-i mükerremeye gittiği zaman halk başına toplanır, bilmedikleri ve anlayamadıkları hususları sorarlardı. Hepsine teker teker cevap verir, müşkillerini hallederdi. Hâfızası çok kuvvetli ve fevkalâde idi. “Hâfızam, kendisine tevdi ettiğim hiçbir şeyde bana ihânet etmedi” buyurdu. Yâni öğrendiğim hiçbir şeyi unutmadım demek istedi.

Geceleri hiç uyumadı!..
Bu mübarek zat, yirmi yıl geceleri uyumadı ve hiç abdestsiz gezmedi. Ölümü hatırladığında kendinden geçerdi. Kime rastlasa; “Ölüm gelmeden önce ona hazırlan!” derdi...
Bir gün elinde bulunan bir ekmekten hem kendisinin yediğini, hem de yanında bulunan bir köpeğe yedirdiğini gördüler. “Niçin böyle yapıyorsunuz?” diye soranlara; “Sabaha kadar beni bekliyor, ben de namaz kılıyorum” cevâbını verdi.
Bu mübarek zat sâde yaşamayı sever, aza kanâat eder, fakirlere çok îtibâr gösterirdi...
Süfyân-ı Sevrî hazretleri bir zaman yanında biri olduğu halde Mekke’ye gidiyorlardı. Süfyân hazretleri yolda hep ağlıyordu.
Yanındaki; “Günahların sebebi ile mi ağlıyorsun?” dedi.
Hazret-i Süfyân; “Günahlarım çoktur. Lâkin beni en fazla endişelendiren ve ağlatan şey acabâ îmânımı muhâfaza edebilecek miyim? korkusudur” buyurdu...

“Allah” dedi ve vefât etti!
Mekke’ye vardılar. Hac esnâsında bir genç, Allah korkusuyla öyle bir “Allah” dedi ki, dayanamadı düşüp vefât etti. Süfyân-ı Sevrî hazretleri bu hâli görünce, gencin cesedinin yanına geldi ve;
“Dört defa hac yaptım. Bunların sevâbını senin rûhuna hediye ettim. Sen de bu söylediğin ‘Allah’ sözünden hasıl olan sevâbı bana verir misin?” deyince, gencin cesedinden; “Verdim” sesi duyuldu...
Süfyân-ı Sevrî hazretlerine o gece rüyâsında;
“Sen çok kâr ettin. Eğer bu aldığını bütün Arafat’ta bulunanlara dağıtsan hepsi zengin olurlardı” denildi.

.

Harputlu Hacı Ali Efendi

Hacı Ali Efendi, Harput’ta yetişen büyük velîlerdendir. 1784 (H. 1198) senesinde Harput’ta doğdu. Babası Hacı Mahmûd Efendi nâmında bir zâttır.
Küçük yaşta ilim öğrenmeye başlayan Hacı Ali Efendi, Zahriye Medresesinde ders gördü ve Müftü Hacı Yûnus Efendiden icâzet aldı. Sonra Malatya’ya giderek meşhur Müderris Süleymân Efendiden, daha sonra Antep’te Mustafa Sağir’den, daha sonra da İstanbul’a gelerek Harputlu Hacı Abdurahmân Efendiden ilim öğrenerek icâzet aldı...

Müderrisliğe tâyin edildi...
Hacı Ali Efendi, ayrıca hocası Abdurrahmân Efendiden Şâzilî tarîkatında da icâzet alarak kemâle geldi.
Bu mübarek zat, ilim tahsîlini tamamladıktan sonra Harput’a döndü. Ömeriye Medresesi müderrisliğine tâyin edildi. Burada yüzlerce talebe yetiştirdi. Tanzimatın ilânından sonra çıkarılan kânun ve nizamların doğu vilâyetlerinde tatbikine başlanıldığı sıralarda bir vergi meselesinden dolayı 1845 (H. 1261) senesinde Harput’un bâzı ileri gelen âileleri ile berâber Konya’ya sürgün edildi. Ancak, kısa bir zaman sonra Meclis kararıyla tekrar memleketlerine döndüler.
Büyük Hacı Ali Efendi Harput’un yetiştirdiği büyük mutasavvıflardandır. Bu mübarek zat, tasavvufta yüksek makamlara kavuşmuştur. Yine o bölgenin büyüklerinden olan Dellalzade Müftü Mehmet Efendi ve Bey?zade Hacı Ali Efendi, ondan tasavvuf dersleri almışlardır.

Memleketine çok hizmet etti...
Harput’a maddi ve manevi önemli hizmetlerde bulunan Büyük Hacı Ali Efendi, 1874 (H. 1291) târihinde vefât etti. Cenâzesinde büyük bir kalabalık bulundu. Vefâtından önce;
“Benim için kazılan kabirden yuvarlak bir taş çıkacak, bu taşı mezar taşı yerine baş ucuma koyunuz” diye vasiyette bulundu.
Gerçekten de Hacı Ali Efendi’nin ölümünden sonra mezar kazılırken böyle bir taş çıktı ve vasiyeti üzerine baş ucuna konuldu. Kabri Harput Akyol Mezarlığındadır...

.

Kırâat imamlarından Abdullah bin İdris

Abdullah bin İdris, Tebe-i Tâbiîn’in fıkıh, hadîs ve kırâat imamlarındandır. Hicretin 120 (m. 737) yılında Kûfe’de doğdu. 192 (m. 807) yılında orada vefât etti.
Abdullah bin İdris hazretleri ilmin her dalında geniş bilgi sahibiydi. Hârun Reşîd, kendisini kadı yapmak istedi. Ancak bazı sebeplerle, Abdullah bin İdris bunu kabul etmedi. Bunun üzerine Hârûn Reşîd oğluna hadîs okutmasını istemiş, O da oğlu cemaate gelirse, ona hadîs okutabileceğini söylemiştir.

Hadîs ilminde de...
Abdullah bin İdris, hadîs âlimlerinin de ileri gelenlerinden idi.
Ubâde İbn-i Sâmit radıyallahü anhdan şöyle rivâyet etti: “Biz Resûlullah’a zorlukta, kolaylıkta, neşede, kederde ve başkalarını bizim üzerimize tercih edilmesi hallerinde itâat eylemek, âmir olan kimselerle emirlik hususunda nizâlaşmamak, her nerede bulunursak bulunalım, muhakkak hakkı söylemek, Allah yolunda hiçbir kimsenin kınamasından ve kötülemesinden korkmamak üzere bîat edip söz verdik...”
Hazreti Âişe validemize Peygamberimizin okuduğu bir duâ sorulduğunda; Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem),
“Allahım! Ben bütün yaptıklarımın ve yapmadıklarımın şerrinden sana sığınırım” diye duâ ettiğini buyurdu.
Abdullah bin İdris hazretleri kırâat ilminde de büyük âlimlerden idi. İmâm-ı Kisâî hazretlerine “Kur’ân-ı kerîmi en iyi okuyan kimdir” diye sorulduğunda “Abdullah bin İdris, ondan sonra Hüseyin el-Câfî’dir” diye cevap verdi.
Bu mübarek zat, kırâat ilmini, İmâm-ı A’meş ve Nâfi bin Ebî Nuaym’dan okumuştur.

“Ağlama yavrucuğum!..”
Abdullah bin İdris, hocası A’meş hazretlerinin şöyle buyurduğunu nakleder: “İçinizde Allahü teâlâya âsi olanlar, işledikleri o çirkin işlerin isli bir duman olup yüzlerine çökeceğinden, mahşer günü halkın önünde başlarına böyle bir hâl geleceğinden niçin korkmuyorlar?”
Abdullah bin İdris hazretleri Kur’ân-ı kerîm’i çok okurdu. Vefât edeceği esnada başucunda ağlayan kızına “Yavrucuğum! Ağlama. Ben bu evde dört bin hatim okudum” diye buyurdu.

.

Büyük mutasavvıf Câfer Huzâ

Câfer Huzâ, onuncu yüzyılda yaşamış evliyâdandır. İsmi Câfer, künyesi Ebû Muhammed’dir. Doğum târihi ve yeri bilinmemektedir. 952 (H.341) senesinde Şîrâz’da vefât etti...
İran-Irak taraflarında yaşamış olan Câfer Huzâ hazretleri, zamânının usûlüne göre birçok âlimden ders aldı. Cüneyd-i Bağdâdî hazretlerinin ve onun asrında yaşamış velîlerin sohbetlerinde bulundu. Tasavvuf yolunda ilerledi. Zamânında yaşayan âlim ve velîler onun ilim ve mârifetteki üstünlüğünü kabûl ettiler.

“Ondan yükseğini görmedim”
İmâm-ı Şiblî hazretleri onun üstün hâllerini ve menkıbelerini anlatırdı. Bendâr bin Hüseyin de onun üstünlüğü hakkında; “Hal ve yaşayışta Câfer Huzâ’dan daha yüksek kimse görmedim” derdi...
Câfer Huzâ hazretleri, güzel ahlâk sâhibi olup, dünyâya meyletmezdi. Türlü nîmetler içinde bulunduğu hâlde, Allahü teâlâyı anmaktan bir an geri kalmazdı. Hattâ onu nîmetler içinde görenler hâl sâhibi bir velî olduğuna ihtimâl vermezlerdi...
Bir gün Müemmil-i Hasas, Ebû Abdullah Hanîf’e dedi ki:
-Yürü git. Câfer Huzâ ne hâldedir bir öğren!
Ebû Abdullah Hanîf gidip Câfer Huzâ’yı buldu. O, bir halı üzerinde oturmuş, etrâfı yastıklarla döşenmiş, sırtında Şîraz kumaşından elbise, başında takkesi olduğu halde güzel bir saraydaydı. Ebû Abdullah Hanîf içeri girip selâm verdi. Onun selâmına cevap veren Câfer Huzâ, hâlini hâtırını sordu. Biraz sonra mutfak vazîfelisi içeriye üzerinde türlü yiyecekler olan bir sini getirdi. Ebû Abdullah Hanîf gitmek üzere müsaade istedi. Câfer Huzâ;
-Oturun birlikte yemek yiyelim, dedi.

Müemmil hayretini belirtti!
Ebû Abdullah Hanîf oruçlu olduğunu bildirerek yanından ayrıldı. Müemmil’in yanına gidince ona;
-Câfer ne hâldedir? diye sordu.
Ebû Abdullah Hanîf gördüklerini anlattı. Câfer Huzâ’nın böyle hâl içerisinde bulunacağına ihtimâl vermeyen Müemmil;
-Yâ Rabbî! Bize selâmet ve âfiyet ver, diyerek hayretini belirtti.
Câfer Huzâ’nın vefâtına yakın, yanına sûfî, derviş elbisesi giymiş biri geldi. O kimseye bakıp; “Bu tâifenin yâni tasavvuf ehlinin bâtını harâb olduğu zaman, zâhiri süslüdür. Zâhiri harâb olanların ise bâtınları güzeldir” buyurdu. 952 (H.341) senesinde vefât etti. Şîrâz’da defnedildi.

.

Numune Mektebi ve Mehmed Reşad Han

1900’lü yılların başındayız... Devlet idaresine tamamen hakim olan İttihatçılar istedikleri kabineyi iş başına getiriyorlar, istemediklerini ise baskı ve tehditle görevden uzaklaştırıyorlardı. Sultan Abdülhamid tarafdarı diyerek pek çok kişiyi idam ettirdiler. Memlekette can, mal ve namus emniyeti kalmadı. Devlet düşmanlığı, küfr ve dinden dönme moda olmağa yüz tuttu. Her vilayette zalimler, asiler ve zorbalar türedi. Bunun neticesi olarak Arnavutluk’ta isyan hareketleri başladı. Sultan Reşad 16 Haziran 1911’de Kosova’ya gitti. Yüz bin Arnavud ile cuma namazı kıldı. Huzur’u temin etti.

İttihatçıların gafletleri sürüyordu!
Ancak ittihatçıların ihanet derecesine varan gafletleri devam ediyordu. Sultan Abdülhamid Han’ın bizzat körüklediği kiliseler ihtilafını, 3 Temmuz 1910’da neşrettikleri bir kanunla hallettiler. Böylece Balkan milletleri arasında ihtilaf kalmadığından, Osmanlı Devleti aleyhine kolayca birleştiler. Bu birleşme bir süre sonra (8 Ekim 1912) Balkan Harbinin başlamasına sebep oldu. Siyaset yapmaktan memleket müdafaasına vakit bulamayan komutanların elinde kalan Osmanlı Orduları, Karadağ, Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan karşısında bozguna uğradılar.
İttihad ve Terakki’nin gafil, cahil, fırkacı, bölücü idaresi neticesinde Osmanlı Devleti, Padişah’ın haberi bile olmadan bu defa da dünyanın süper güçlerine karşı Almanya safında Birinci Cihan Harbine katıldı (11 Kasım 1914). Dört sene süren savaş sonunda koca Osmanlı İmparatorluğu yağma olundu. Bir milyon kilometrekareden fazla toprak kaybedildi. Asker zayiatının yekünü ise beş yüzelli bini şehid diğerleri yaralı, kayıp ve esir olmak üzere bir milyonun üzerinde idi.

Çocukları çok severdi...
Sultan Mehmed Reşad’ın kalbi, memleketin içinde bulunduğu durumun ıstırabına dayanamadı ve 3 Temmuz 1918’de vefat etti...
Mehmed Reşad Han, çocukları çok severdi. Haliç kıyısında, Eyüp Camiinin arka kısmında onlar için “Reşadiye Numune Mektebi” adında bir okul yaptırmıştı. Vefatından önce şöyle vasiyet etti:
“Ben öldüğümde cenazemi, yaptırdığım mektebe çok yakın bir yere defnedin. Böylece yattığım yerden onların seslerini duyabileyim...”
Vasiyetini aynen yerine getirdiler... Bu şefkatli padişahı, “Reşadiye Numune Mektebi”nin bahçesine defnettiler.

.

Büyük fıkıh âlimi Abdullah-ı Ensârî

Abdullah-ı Ensârî, evliyânın meşhûrlarından ve Hanbelî mezhebinin büyük fıkıh âlimlerindendir. İsmi Abdullah bin Muhammed bin Ali el-Ensârî el-Hirevî’dir. Künyesi Ebû İsmâil olup nesebi; İstanbul’da medfun bulunan ve Eshâb-ı kirâmın meşhûrlarından olan Hâlid bin Zeyd Ebû Eyyûb-i Ensârî’ye dayanır. Bu sebeple “Ensârî” nisbesiyle tanınmıştır. 1005 (H.396)’te Herat’ta doğdu. 1088 (H.481) senesinde Herat’ta vefât etti. Türbesi çok ziyâret edilen yerlerden biridir...

Bid’atlerin kötülüğünü anlattı...
Abdullah-ı Ensârî, hadîs ilminde yüksek derecede âlim idi. Üç yüz binden ziyâde hadîs-i şerîf ezberlemiştir. Ayrıca tefsîr, fıkıh, kelâm, târih, neseb ve diğer ilimlerde âlim idi. Üç yüz âlimden hadîs-i şerîf öğrendi. Bunların hepsi büyük hadîs âlimleri olup, hepsi de Ehl-i sünnet idi. Hiçbiri bid’at sâhibi değildi. Tefsîr ilmini Hâce Yahyâ İmârî’den öğrendi. Tasavvuf ilmini ise zamanının büyük âlimi ve rehberi Ebü’l-Hasan Harkânî hazretlerinden öğrenip kemâle erdi.
İlim tahsîlini tamamladıktan sonra insanların, Allahü teâlânın emrine uymaları, yasakladıklarından sakınmaları için gayret eden Abdullah-ı Ensârî, ömrünü insanların saâdete kavuşmaları, Allahü teâlânın rızâsını kazanmaları için harcadı. Dünyâya düşkünlük göstermedi.
Abdullah-ı Ensârî, şeyhülislâm idi. Hanbelî mezhebinin büyük âlimlerinden olup, çok yüksek bir velî idi. Kerâmetleri pek çoktur. Vaazlarında Ehl-i sünneti müdâfaa eder, mezhebsizlik ve bid’atlerin kötülüğünü anlatırdı.

“Asıl vatanına kavuşuyorsun!”
Abdullah-ı Ensârî hazretleri, vefat edeceği zaman yanındakilere buyurdu ki:
-Kendisinden başka ilâh olmayan Allahü teâlânın kıymetli bir kulu vefât edeceği zaman, Azrâil aleyhisselâm gelerek; “Korkma! Erhamürrâhimîne gidiyorsun. Asıl vatanına kavuşuyorsun. Büyük bayrama vâsıl oluyorsun. Bu cihan bir konaktır. Bu konak mü’minin zindanıdır. Ödünç olarak sana verilen bu varlık bir bahânedir. Bu sebepten, bu bahâne gider ve uzaklaşır. Hakîkat meydana çıkarak, kişi devamlı diri olan Allaha kavuşur” der. O kul için, dünyâda bundan daha tatlı, daha hoş ve daha rahat bir gün olmaz.”

.

Hat üstâdı Hâfız Osman

Hâfız Osman Efendi, Osmanlı Devletinde yetişen âlim, velî ve büyük hattatlardandır. 1642 (H.1052) senesinde İstanbul’da doğdu. Zamânının hat üstâdı olması sebebiyle, ilmî yönden çok hattatlığı ile meşhûr oldu. Osmanlı Devletinin en meşhûr hattâdı Şeyh Hamdullah Efendiden yüz sene sonra gelip, onun gibi yeni bir çığır açtığı için; “Şeyh-i sânî” (İkinci şeyh) nâmıyla anıldı...

Genç yaşta icâzet aldı
Osman Efendi, küçük yaşta, Allahü teâlânın yüce kitabı Kur’ân-ı kerîmi ezberledi ve “Hâfız Osman” nâmıyla anılmaya başlandı. Suyolcuzade Eyyubi Mustafa Efendi’den, aklâm-ı sitte adı verilen; sülüs, nesih, muhakkak, reyhânî, tevkî ve rik’a adındaki altı çeşit yazı şeklini öğrendiğine dâir icâzet aldı. Bu sırada on sekiz yaşındaydı. 1659 (H.1070) senesinde Şeyh Hamdullah’ın yazı stilini zamânında en iyi bilen hattat Nefeszâde İsmâil Efendiye talebe oldu. Yeniden “Elif-be”den başladı. Şeyh Hamdullah’ın yazı üslûbunun bütün inceliklerine vâkıf oldu...
Sünbül Efendi dergâhı şeyhlerinden Seyyid Alâeddîn Efendiden aldığı ilim ve feyzle, kalbini tasfiye ve nefsini tezkiye eden Hâfız Osman Efendi, ilim ve ibâdette zühd ve takvâda çok ilerlemişti...
Zamânında hattan bahsedilen her yerde Hâfız Osman akla gelirdi. Devrin pâdişâhı Sultan İkinci Mustafa Hana hat dersleri verdi. Hâfız Osman Efendi yazı yazarken, pâdişâh, hokkasını tutardı. Sultan Üçüncü Ahmed Han da, hat dersi verdiği talebeleri arasındaydı.
Hâfız Osman Efendi, 1698 (H.1110) senesinde İstanbul’da vefât edip, müdâvimi olduğu Kocamustafapaşa’daki Sünbül Efendi Dergâhı bahçesinde defnedildi.

Son dersini verdi ve...
Vefât etmeden önce, en son dersini Yedikuleli Emîr Efendiye verdi. Emîr Efendinin İmâm-ı Zeynelâbidîn hazretlerinin bir şiirinden; “Ve eykane ennehû yevm-el-firâk” (O, onun ayrılık günü olduğunu kat’î olarak bildi) mısra’ı üzerindeki hat çalışmasını tashîh edip, düzeltti. İki saat sonra vefât eyledi.
Sünbül Efendi Dergâhı bahçesinde defnine müteâkib imâm efendi telkîn vermek için kalkınca, orada bulunan zamânın evliyâsından Sipâhi Mehmed Dede, hemen müdâhale edip; “Hacı Efendi, zahmet çekme! Merhûmun işi çoktan tamam oldu. Rûhu illiyyîne yükseldi. Hak teâlâ şefâatini müyesser eyleye!” dedi.

.

Taşköprülüzade Ahmed Efendi

Taşköprülüzade Ahmed Efendi, Osmanlı âlimlerinin büyüklerindendir. Kendi asrının bir tanesi idi. 1495 (H.901) senesinde Bursa’da dünyaya geldi. İlk tahsilini babasından aldıktan sonra Bursa’da, o zamanın büyük medreselerine devam etti. İlk önce Arabi ilimlerini öğrendi. Daha sonra mantık, akaid, kelam okudu. Haşiye-i Tecrid ve Mevakıf Şerhi’ni büyük âlimlerden bizzat öğrendi. Sonra hadis ilmine başladı...

Mezun olduktan sonra...
Taşköprülüzade Ahmed Efendi, Medreseden mezun olduktan sonra Dimetoka Medresesine müderris oldu. Daha sonra İstanbul’da, Üsküp’te, tekrar İstanbul’da, Edirne’de çeşitli medreselerde müderrislik yaptıktan sonra Bursa kadılığına tayin edildi. Buradan İstanbul kadılığına getirildi. 1554 senesinde gözleri zayıfladığı ve kitap yazmaktan halsiz düştüğü için emekliye ayrıldı.
Taşköprülüzâde; Kanuni Sultan Süleyman devri ulemasından olduğu halde, Osmanlı devletinin kuruluşundan itibaren her padişahın dönemini bir “tabaka” olarak ele alarak, Osmanlı uleması ve eserleri ile ilgili ulaşıp kaydedebildiği bütün bilgileri derlemeyi başarmıştır. Yazdığı “Şakayık-ı Nu’mâniyye, Miftâh-üs-Se’âde” gibi eserler, Osmanlı devrinin en büyük ilmi kitapları sayılmaktadır...

Vefat edeceğini anlayınca...
Taşköprülüzade Ahmed Efendi, 1561 (H.968) senesinde İstanbul’daki evinde hastalandı. Vefat edeceğini anlayınca, evlatlarını yanına çağırdı ve onların yanında duaya başladı;
“Âlemlerin Rabbine hamd ve O’nun Resûlüne ve âline ve eshabına salât ve selam olsun. Müctehid din imamlarımıza, tefsir ve hadis âlimlerimize, zahidlere, evliya-i kirama, ulema-i amiline, ağniya-i şakirine, fukara-i sabirine kıyamete kadar iyilikler ve hayırlar dilerim...
Yâ Rabbi! İslam dini ve Ehl-i Sünnet üzere yaşadığımı ve bid’atlerden sakındığımı sen biliyorsun...
Yüce Rabbim, evladım ve akrabam, üzerlerinde bulunan hakkım olduğunu söyleyip, benden helallik isterler. Üzerlerinde bulunan haklarımı onlara helal ettim. Vesselamü alâ Seyyid-il-enâm ve Sâhib-il-Kiram” dedikten sonra ruhunu teslim etti.

.

Fıkıh ve hadîs âlimi Takıyyüddîn Sübkî

Takıyyüddîn Sübkî hazretleri, daha küçük yaşta, babasının yanından ayrılmadan âlim oldu. Bir ara, Kâhire’ye giden bu mübarek zat, ezberlediği Tenbîh ile diğer kitapları, oradaki meşhûr âlim İbn-i bint-il-Eaz’a ve diğer âlimlere okudu. Zamanın meşhur âlimlerinden fıkıh, hadîs, usûl, mantık, tefsîr, ferâiz, nahiv ilimlerini ve tasavvuf yolunu öğrendi...

İlim ve vekâr sâhibiydi...
Takıyyüddîn Sübkî, dînin emir ve yasaklarına uyan, tevâzu sâhibi, seçkin bir zât idi. İlim ve vekâr sâhibiydi. Fıkıh ve hadîs ilimlerini çok iyi bilir ve ders olarak okuturdu. Usûl ve Arabî ilimlerde derin âlimdi. Şam’da kadılık yaptı. Verdiği hükümlerden herkes memnun olurdu. Dört mezhep içinde huccet, hepsinin müftîsi, hadîs âlimlerinin rehberi, kıymetli eserler sâhibi bir âlim idi.
Takıyyüddîn Sübkî, kıyısı olmayan bir deniz, kibir bulunmayan gönül sâhibi, ölçüye sığmayan geniş bir ufuktu. Bozuk îtikâd sâhiblerine karşı, Resûl-i ekremin ve Eshâb-ı kirâmın mübârek yolunu müdâfaa etti. Tevessül, istigâse ve Resûlullah efendimizin kabr-i şerîflerinin ziyâretini kabûl etmeyen İbn-i Teymiyye’nin karşısına çıkarak, ona delîl ve vesîkalarla cevap verdi ve;
“Heyhât! Mescid-i Nebî ziyâret edilir de, o mescidin sâhibi nasıl ziyâret edilmez? Zâten Resûlullah efendimiz olmasaydı, bu mescidin fazîleti bilinmezdi. Eğer Resûlullah efendimiz olmasaydı, o yer mukaddes olmazdı. Orada takvâ üzere yapılmış bir mescid bulunmazdı” buyurdu.
Takıyyüddîn Sübkî hazretleri, oğluna şöyle nasîhat etti: “Ey oğul! Vaktini boş yere geçirsen bile, seher vaktinde uyanık olup, ibâdet ve tâatle meşgûl olmayı kendine âdet edin. Seher vaktinde uyuyan kimseye yazık, çok yazık!..”

“Ben Mısır’da vefât ederim”
Takıyyüddîn Sübkî, 1354 (H.755) senesinde zâfiyete yakalandı. Vefât edinceye kadar bu hastalık devâm etti. Kendisi dâimâ;
“Ben Mısır’da vefât ederim” derdi.
Mısır’a gidince, orada birkaç gün hasta kaldı. 1355 (H.756) senesinde Kâhire’nin dışında bir yerde vefât etti..

.

Bir garip velî Şâh Haydar...

İstanbul’un büyük velîlerinden olan Muhammed Nasûhî Efendi, Halvetiyye yoluna mensuptur. Kastamonulu Şeyh Şâbân-ı Velî hazretlerinin torunlarındandır. 1718 (H.1130) senesinde İstanbul’da vefât etti. Kabri Üsküdar, Doğancılar’da Nasûhî Dergâhı bahçesindedir. Sevenleri tarafından ziyâret edilmektedir...

“Bize gitmek göründü!..”
Nasûhî Efendi, bir ara üç gün müddetle sevenlerinden birinin dâveti üzerine hava değişikliği için Çamlıca civârındaki Bulgurlu’ya gitti. Bulgurlu’ya gelişlerinin ilk gecesi, gece yarısından sonra teheccüd namazını kıldıktan sonra yanında bulunanlara;
-Bize bugün Üsküdar’a gitmek göründü... Hizmeti yerine getirdikten sonra inşâallah yine geliriz. Arzu eden bizimle gelebilir, buyurdu.
Sabah namazını kıldıktan sonra Üsküdar’a gitmek üzere yola çıktı. Yolda karşısından derviş kıyâfetli biri geldi ve;
-Ben duâcınız da efendime (size) gidiyordum. Dergâhınıza vardım. Sizin Bulgurlu’da olduğunuzu söylediler. Çok şükür size burada kavuştum...
Gelişimin sebebi şudur ki; Üsküdar’da Bülbülderesi denilen yerdeki bir mağarada, Şâh Haydar adında bir mübarek zât vardı. Bu zât kimsenin işine karışmayan, haram işlememek için insanlardan uzak yaşamaya gayret eden biriydi. Ömrünün sonuna doğru bana;

“Bu gece vefât etti!..”
“Artık dünyâ hayâtım bitmek üzeredir. Vefât ettiğimde cenâzemi yıkamak, namazımı kılmak, kabre koymak ve telkînimi vermek üzere Nasûhî hazretlerinin vekil olmasını istirhâm ediyorum. Bu vasiyetimi unutma ve başkaları yapmak isterlerse mâni ol. Vefâtımı ve vasiyetimi ona bildirmene lüzum yok. Ona Allahü teâlâ bildirir” buyurdu. Lâkin duâcınız işgüzârlık yapıp kendiliğimden geldim. Bu gecenin son üçte birinde vefât etti, dedi.
Nasûhî hazretlerinin yanında bulunan talebeleri, onun bir kerâmetini daha gördüler. Vefât eden zâtın dediği gibi oldu. Nasûhî hazretleri talebeleriyle birlikte Bülbülderesi’ne geldi. Kabrini kazdırdı. Cenâzesini yıkadı. Namazını kılıp, kabre koydu ve telkînini verdi..

.

Yenilikçi Sultan Abdülmecid Han

Abdülmecid Han, Osmanlı sultanlarının otuz birincisi ve İslam halifelerinin doksan altıncısıdır. Sultan İkinci Mahmud Hanın oğludur. Şehzadeliğinde iyi bir tahsil gördü. Avrupa’da yayınlanan neşriyatı yakından takip eden Abdülmecid Han, yenilik taraftarıydı. Babasının
1 Temmuz 1839’da vefatı üzerine on yedi yaşında tahta çıktı.
Abdülmecid Hanın devlet idaresinde yeterli tecrübesi yoktu. Devlet adamı boşluğu vardı ve uzun yıllar devam eden savaşlar sonunda çok toprak kaybedilmişti.

“Tanzimat Fermanı”nı yayınladı...
Sultan Abdülmecid Han, devleti bu zor durumdan kurtarmak için çareler aradı. Bu sırada Avrupa’dan yeni dönen Mustafa Reşid Paşa Sultan’a Avrupa’nın yardımını sağlamak gibi bir bahaneyle “Gülhane Hatt-ı Hümayunu” adı ile meşhur olan “Tanzimat Fermanı”nı yayınlatmaya muvaffak oldu.
Kutsal yerler meselesi ve Romanya’nın işgali dolayısıyla Rusya’ya savaş açan Osmanlı Devleti, batılı devletlerin yardımını temin etti. Böylece Rusya ile vuku bulan 1853-55 “Kırım Harbi” görünüşte parlak bir zaferle neticelendi. Ancak cephedeki zafer, içeride Osmanlı Devletine pek pahalıya mal oldu! Batılı devletler yaptıkları yardımların karşılığı olarak Osmanlı ülkesinde Hristiyanlara yeni haklar verilmesi için 1856 “Islahat Fermanı”nı yayınlattılar.
Abdülmecid Hanın genç yaşta tahta çıkışı ile saf ve temiz kalpli olması onun, saltanatının hemen başında büyük bir hata yapmasına sebep oldu. Bu hata, Osmanlı tarihinde korkunç bir dönüm noktası olmuş ve bu muhteşem devlette bir yok olma devrinin başlamasına yol açmıştır. Bu hata; azılı ve sinsi Türk ve İslam düşmanı olan İngilizlerin tatlı dillerine aldanarak, İskoç masonlarının yetiştirdikleri cahilleri iş başına getirmesidir.

Padişah verem olmuştu!..
Devletin başına gelen gaileler ve sinsi düşmanların tuzaklarına düşmesi neticesinde Sultan hastalandı. Hastalığı veremdi!.. 1861 Kurban Bayramı’nı pek halsiz idrak etti. Bayram merasiminde (muayede) ayakta zor duruyordu. Herkese “Son muayedemizdir ve vedadır” dedi.
Saraya dönünce, komaya girdi. Yahya Efendi türbedarı meşhur Hacı Nuri Efendi getirildi. Kur’an-ı kerim okundu ve Kelime-i şehadet telkin ederken ruhunu teslim etti. (25 Haziran 1861). Kabri, “Yavuz Selim Camii” bahçesindedir.
 

Hadîs ve fıkıh âlimi Cübeyr bin Nüfeyr

Cübeyr bin Nüfeyr, Tâbiînin büyüklerindendir. Hadîs âlimi idi. Künyesi Ebû Abdurrahmân Hadramî’dir. Doğum târihi bilinmemektedir. 699 (H. 80) senesinde vefât etti. Bâzı kaynaklar, Emevî Halîfesi Abdülmelik bin Mervan zamânında hayatta olduğunu kaydederler. Buna göre hicrî 80 târihinden daha sonra vefât ettiği de anlaşılmaktadır. Humus ve Şam’da yaşamıştır.

Fıkıh ilminde de âlim idi...
Cübeyr bin Nüfeyr, Peygamber efendimiz hayatta iken henüz Müslüman olmamıştı. Hazret-i Ebû Bekir’in halîfeliği sırasında Müslüman olmakla şereflendi. Eshâb-ı kirâmı görüp onlardan ilim öğrendi. Hazret-i Ebû Bekir’den, hazret-i Ömer’den, Ebû Zer Gıfârî’den, Ebüdderdâ’dan, Muaz bin Cebel, Ubâde bin Sâmit, Avf bin Mâlik, Ka’b bin İyad, Sevbân, Abdullah bin Amr bin Âs, Abdullah bin Ömer, Ukbe bin Âmir, Ebû Hüreyre, Enes bin Mâlik (radıyallahü anhüm) ve diğer Eshâb-ı kirâmdan hadîs-i şerîf dinleyip, rivâyet etmiştir. Kendisinden ise, oğlu Abdurrahmân bin Cübeyr, Hâlid bin Ma’den, Ebû Osman, Selîm bin Âmir ve diğer hadîs âlimleri, hadîs-i şerîf rivâyet etmişlerdir.
Bu mübarak zatın, Taberî tarafından fıkıh ilminde de âlim olduğu bildirilmiştir. Hadîs ilminde sika, (sağlam, güvenilir) bir âlim olduğu bildirilmiştir.
Cübeyr bin Nüfeyr’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfler, Sahîh-i Müslim’de ve meşhur dört Sünen kitabında kayd edilmiştir.

“Ben Rabbime dönüyorum”
Cübeyr bin Nüfeyr, Muâz bin Cebel’den rivâyetle Resûlullah efendimiz şöyle buyurdu:
“Bir kimseyi severseniz onunla münâkaşa etmeyiniz, birbirinize kızmayınız ve zulmetmeyiniz ve ondan bir şey istemeyiniz. Belki onun bir düşmanına rastlarsınız da, o; sana onda olmayan bir şey söyler ve seninle o dostunun arası açılabilir.”
Cübeyr bin Nüfeyr hazretlerinin pek çok hikmetli sözü vardır. Bir gün kendisine; “Kibirler içerisinde en kötüsü hangisidir?” diye sordular. Cevabında şöyle buyurdu: “İbâdet edenlerin kibri.”
Vefatı sırasında son olarak şunları söyledi:
“Müminlerden yumuşacık ruh çıkaran, Mevla’nın taat ve ibadetinde yüzen, hayır ve sevabda birbirleri ile yarışan, Allah’ın emri ile işleri tedvir eden melekler hakkı için, ben Rabbime dönüyorum.”

.

Cemâl Halvetî" Çelebi Halîfe

Amasya’da doğan büyük velî Cemâl Halvetî, halk arasında “Çelebi Halîfe” diye meşhûr olmuştur. Dedelerinin memleketi olan Aksaray’a nisbetle “Aksarâyî”, dedesi Cemâleddîn Aksarâyî’ye nisbetle “Cemâlî” denildi.
Çelebi Halîfe’nin doğum târihi bilinmemektedir. 1493 (H. 899) senesinde hac yolculuğu esnâsında vefât etti. Kabri, Hisa veya Tebük korusu denilen, hacıların uğrak yeri olan bir yerdedir...

Büyük zelzeleden sonra...
Sultan İkinci Bâyezîd Hanın pâdişâhlığı sırasında İstanbul’da büyük bir zelzele olmuş, yüzlerce kişi ölmüş, vebâ salgını baş göstermişti...
Çelebi Halîfe’nin büyüklüğünü kabûl eden Sultan İkinci Bâyezîd Han onu sık sık ziyâret ederek, duâsını almaya çalışırdı. Ona ve talebelerine iltifât ve ihsânlarda bulunurdu. Hattâ ilim ve fazîleti ile duâsının kabûl olduğuna inandığı Çelebi Halîfe’yi kırk talebesi ile birlikte Medîne-i münevvereye gönderdi. Onların yola çıkmasından hemen sonra İstanbul’daki vebâ salgını son buldu. Vebâ salgınının Allahü teâlânın izniyle âniden durması başta pâdişâh olmak üzere bütün devlet adamlarında ve halkta büyük sevince yol açtı.
Sultan İkinci Bâyezîd Han, Çelebi Halîfe’ye haber gönderip; “Gitmenize lüzûm kalmamıştır. İsterseniz geri dönebilirsiniz” dedi. Fakat gönlü mukaddes topraklara ulaşmak aşkıyla dolu olan Çelebî Halîfe; “Mâdemki bu hayırlı yolculuğa niyet ettik. Hac vazîfemizi ifâ ile, iki cihânın efendisini ziyâret edip, Devlet-i Aliyye-i Osmâniye’nin selâmeti için duâ ve niyazda bulunalım. Allahü teâlânın sultanımıza hayırlı uzun ömürler ihsân etmesi için yalvaralım” dedi.

Büyük âlimlerin sünneti...
Sultandan müsaade alarak yoluna devâm etti. Mekke-i mükerremeye varmadan Şam’dan sonra dokuz konak mesâfede bulunan Hisa veya Tebük Korusu denilen yerde vefât etti. Yanındaki talebelerine son olarak şunları söyledi:
“Ey oğul, bilmediğin şeyler hakkında bilenler gibi söz söylemekten kaçınmak bir nevi ilimdir ki, büyük âlimlerin sünnetidir.”

.

Nüktedan velî Nasreddin Hoca

Nasreddin Hoca, Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinin Hortu köyünde 1208 yılında doğdu. 1284 yılında Akşehir’de öldü. Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi, annesi aynı köyden Sıdıka Hatun’dur... Önce Sivrihisar’da medrese öğrenimi gören hoca, babasının ölümü üzerine Hortu’ya dönerek köy imamı oldu. 1237’de Akşehir’e yerleşerek, Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim’in derslerini dinledi, medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine “Nasuriddin Hâce” adı verilmiş, sonradan bu ad “Nasreddin Hoca” biçimini almıştır...

Kendine has bir yol tutmuştu...
Nasreddin Hoca, ömrünü insanlara doğru yolu göstermeye hasreden, iyilikleri bildiren, doğruya sevk eden ve kötülüklerden sakındıran bir velî idi. Bu işi yaparken tabiatı icabı kendisine has bir yol tutmuştur. Böylece hakkın anlatılması ve cemiyetteki bozuk yönlerin düzeltilmesi için, meseleyi halkın anlayacağı bir dil ve üslub ile, gayet manidar latifeler halinde kısa ve öz olarak dile getirmiştir. Latifeleri hikmet ve ibret dolu birer darb-ı mesel gibidir. Bu bakımdan adına uydurulan edep dışı ve nükteden uzak birtakım fıkraların onunla ilgisi yoktur.
Yapılan ilmi çalışmalar, onun ilim ve edeb sahibi bir veli olması, söz konusu sıradan basit fıkraları söylemediğini açıkça göstermektedir. Ayrıca, Nasreddin Hoca’nın efsanevi bir kişi değil, on üçüncü asırda Anadolu Selçukluları zamanında yaşamış salih bir mümin olduğu anlaşılmıştır. Çünkü onun nükteleri, bir insanın başından geçen gülünç hadiselerin ifadesi değil, görünüşte güldürücü aslında ince hikmetleri dile getiren, düşündürücü latifelerdir. Ayrıca Türk milletinin zekâ inceliğini, nükte gücünü en iyi şekilde yansıtan bu nüktelerin belirli vasfı; Allahü tealanın emir ve yasaklarını bir latife üslubu ile bildirmesidir...

“Bize bir vasiyetin var mıdır?”
Nasreddin Hoca ömrünün sonunda hastalandı. Hastalık günden güne daha da ağırlaştı. Durumu haber alan sevenleri, dostları ziyarete koştular. Lakin onu çok fazla, sevmiş olduklarından, bir türlü kalkmasını bilemezler. Ama bu hal hocanın pek de hoşuna gitmez, lakin üzüldüğünü yine de belli etmez. Nihayet geç vakitte kalkarlar. Utanıp sıkılarak hocaya şöyle derler:
-Hocam, Hak teala uzun ömürler versin. Olur ya, bir emr-i Hak vaki olursa, bize bir vasiyetin var mıdır?
Hoca merhum, “evet, var” der: “Hasta ziyaretine gittiğiniz zaman yanında pek fazla oturmayın!”

.

Çanakkale kahramanı Yüzbaşı Kemal Bey

Savaş yıllarındayız... Bir Kurmay Yüzbaşı olan Kemal Bey, Çanakkale cephesinde ağır yaralanmıştır... Doktorlar derhal ameliyat edilmesini isterler. Kemal Bey, askerlerinin kollarında ameliyat mahalline götürülürken kendine gelir ve hemen şu emri verir:
-Beni hemen tümen karargâhına götürünüz!
O sırada karargâh çadırında şiddetli bir tartışma yaşanıyordu. Yüzbaşı Kemal Bey çadıra getirildiği sedye içerisinde âdeta yaralarının acısını unutmuş, bu şiddetli tartışmanın sonucuna kulak kesilmişti...

“Aman geri çekilmeyin!”
Derken subaylardan biri ilk hattaki siperlerin boşaltılmasını teklif etti. Bu teklif çadırda yankılanır yankılanmaz yaralarından oluk gibi kan akan ve bunun tesiriyle yüzü gözü sararmış ve solmuş olan ve adım adım ölüme yaklaşan Kemal Bey başını sedyeden kaldırdı ve şöyle haykırdı:
-Aman geri çekilmeyin!
Tartışma devam ediyordu. Yanında bulunan neferlerden birine;
-Bir ezan okur musun, dedi.
Kemal Beyin bu emri üzerine asker yüksek sesle ezan okumaya başladı. O anda çadırın içindeki hava daha bir ulvileşiyor ve çadırdakilerin gözlerinin kenarlarında damlacıklar birikiyordu. Arkadaşlarına döndü ve;
-Bu ezanların susmasını ister misiniz? Ey aziz kardeşlerim, diye sordu.
-Hayır elbette hayır, diye cevap verilince;
-Öyleyse hazırlanın ve sakın cepheyi geriye çekmeyin, dedi.
Karargâh çadırında karar verilmişti. Hiçbir siperde geri çekilme harekâtına girişilmeyecek, eldeki topraklar son askerimize kadar savunulacaktı. Yüzbaşı Kemal Bey, bu karar sonrasında başını huzur içinde yeniden sedyesine indirdi. Az önce vatan müdafaası ve buraları düşmana kaptırma endişesi ile iri iri açılan gözler şimdi yeniden kapanmıştı. Çevresindeki askerler telaşla sedyeyi sırtlandılar ve sargı yerine doğru yollandılar...

“Salihler arasına dahil eyle”
Yüzbaşı Kemal Bey çok kan kaybetmişti. Her geçen saniye sanki bu dünyadan biraz daha kopuyordu. Soğanlı Dere’nin üstünden Behramlı köyüne gelmişlerdi ki Kemal Bey işaretle bir yudum su istedi. Az önce ezan ve vatan sevgisiyle haykıran bu mübarek dudaklardan şimdi son sözler dökülüyordu;
“Ey Rabbim beni Müslüman olarak öldür ve salih insanların arasına dahil eyle...”
Bunları söyledikten sonra ruhunu teslim etti...

.

Büyük mutasavvıf Câfer-i Huldî

Büyük velî Câfer-i Huldî hazretleri, 867 (H.253) senesinde Bağdât’ta doğdu. 959 (H.348)’de aynı yerde vefât etti. Kabri Şünûziyye’de, Sırrî-yi Sekatî ve Cüneyd-i Bağdâdî’nin kabirlerinin yanındadır. Cüneyd-i Bağdâdî’nin talebelerinin en büyüklerindendir.
Bu mübarek zat, haram ve şüpheli şeylerden çok sakınır, dünyâya meyletmezdi. Hasır dokuyarak geçimini temin ederdi. Tasavvuf büyükleri arasında zamânın en önde gelenlerinden (en büyüklerinden) olup, kerâmetler ve fazîletler sâhibi, emîn, sâdık ve sika, güvenilir bir zât idi.

Tasavvufun inceliklerine vâkıftı
Câfer-i Huldî hazretleri, tasavvufun inceliklerini ve bu yolun büyüklerinin hayat ve menkıbelerini çok iyi bilirdi. Bu yolun büyüklerinden birçoğunu hâfızasında tutar; “Yanımda, tasavvufu ve tasavvuf büyüklerini anlatan yüz otuz tane kitap var” buyururdu.
Diğer bütün ilimlerde de söz sâhibi olan Câfer-i Huldî hazretleri, ince hakîkatlere vâkıf idi. Çok ibâdet ederdi. Altmış defâ hacca gittiği rivâyet edilmektedir.
Câfer-i Huldî hazretleri, hâlini gizler, husûsî hâllerini, başkalarına nisbet ederek, menkıbe şeklinde herhangi bir zâtın başından geçmiş bir hâdise gibi anlatırdı. Bir gün şöyle anlattı: “Evliyâdan birisi Harem-i şerîfte bulunuyordu. Bir ara çok acıktı. Hicr-i İsmâil denilen yere gelip duâ etti. Allahü teâlânın bir ihsânı olarak, o anda, yemek hazır oldu. O yemeği yeyip, Allahü teâlâya şükretti...” Bu “birisi” diye, menkıbe gibi anlattığı hâdise, aslında kendi başından geçmişti. O ise kendini gizliyordu.

“Lüzumlu ilimleri öğren!”
Bu mübarek zatın hikmetli sözleri pek çoktur. Bir gün şöyle buyurdu:
“Kendine lâzım olan ilimleri öğrenmeli ve bu ilimlerle amel etmeyi de ihmal etmemelidir.”
Câfer-i Huldî hazretleri, 959 (H.348) senesinde Bağdad’da vefat etti. Sırrî Sekati ve Cüneyd-i Bağdadi’nin yanına defnedildi. Vefatından önce hocası Cüneyd-i Bağdadi’nin şu sözünü tekrar etti:
“Bir kimse ibadetleri ihlas ile yaparsa, Allahü teâlâ o kimseye, boş hallerden, lüzumsuz heveslerden halas olmak nimetini, rahatını ihsan eder.”

.

Bizanslı General Yorgi'nin imânı!

Halid bin Velid kumandasındaki Müslümanlar, güçlü bir Hristiyan merkezi olan Şam’ı kuşatmışlardır... Aylar süren kuşatmadan bir netice alınamayınca Halid bin Velid saldırıları seyrekleştirir, havayı soğutmaya bakar. O günlerde Patriğin bir oğlu olur ve büyük şenlik yaparlar. Papazlar Şam’ın elden çıkmasını hazmedemez, Diyar-ı Ruma (Anadolu’ya) geçer, kapı kapı dolanırlar. Tam 240 bin asker ve gönüllüyle Yermük’te toplanırlar...
Vaziyet gerçekten vahimdir! Halid bin Velid bugüne kadar komuta ettiği en büyük ordunun önüne geçer lakin yine de 6 Hristiyana bir Müslüman düşer. Sayı dengesini kuramadıklarına göre yapılacak tek şey vardır, daha iyi savaşmalıdırlar...

“Bunlar fevkalbeşer olmalılar!”
Muharebe öncesi Rumlar bir bedeviyi İslam ordusu içine sokarlar. Geri dönen casus “Bunlar, gündüz talim yapıyor, geceleri ibadet ediyorlar. Uykudan filan haberleri yok, fevkalbeşer olmalılar” der...
Saflar dizilirken Bizans ordusunun komutanlarından General Corce (Yorgi) öne çıkar, Halid bin Velid’in yanına yaklaşıp sorar:
-Ey Halid! Allah’ın, Peygamberinize bir kılıç indirdiği, onun da bu kılıcı sana verdiği doğru mu?
-Hayır öyle bir kılıç yok.
-Peki bu Seyfullah (Allahın kılıcı) adı nereden geliyor?
-Bu bir lakaptır o kadar; ama şu var ki Allah’ın resulü bize dua buyurdular.
-Peki sizin Peygamberiniz insanları neye davet ediyor?
Hazret-i Halid ona kısaca Efendimizi ve tebliğ ettiği dini anlatır. General çok hislenir ve “öyleyse” der, “benim de sizin saflarınızda bulunmam gerekiyor!” Bunlar onun son sözleri olur.
General bir çadırda gusledip iki rekat namaz kılar ve ak sarıkla meydana çıkar. Hâlid bin Velid ordusunu biner biner ayırır, her bölüğe bir kumandan tâyin edip onları yetkilerle donatır...

Şehadet şerbetini içer...
Çarpışma o kadar sert ve kanlıdır ki öğle ve ikindi namazlarını îmâ ile kılarlar. Bu arada Bizanslılar Yorgi’ye çok kızar, hakaretler ederek üstüne çullanırlar. Nitekim onu sıkıştırmaya muvaffak olur ve hiç acımazlar!..
Kısmete bakın... Böyle bir orduda şehadete kavuşmak herkese nasip olmaz.
Halid bin Velid 240 bin kişiyi karşısına almaz, usta manevralarla merkeze yüklenip komuta kademesini dağıtmaya bakar. Düzensiz kalabalıklar ipi kopmuş gerdanlık gibi dağılırlar. Bu savaşta 100 binden ziyade Haçlı öldürülür, 3 bin Müslüman şehadet şerbetini yudumlar

.

Yemenli fakih İbnü’l-Hatîb

Büyük velî İbnü’l-Hatîb hazretleri aslen Yemen’in Ebîn Vâdisinde bulunan Turbe köyündendir. Doğum târihi bilinmemektedir. 1298 (H.697) senesinde vefât etti. Turbe köyünde dünyâya gelen İbnü’l-Hatîb aynı köyde yetişti. Babası bu köyün hatîbi olduğundan ondan ilk öğrenimini gördü. Şeyh İsmâil Hadrâmî’den ilim tahsîl etti. Böylece zâhirî ve mânevî ilimleri ondan öğrendi. Kendini ibâdet ve tâate verip Allahü teâlânın rızâsına kavuşturan tasavvuf yolunda ilerledi. Büyük bir velî olup, kerâmetleri görüldü.

“Senin borcunu ödediler!..”
İbnü’l-Hatîb, gençliğinde bir ara Medîne-i münevverede ikâmet etti. Bir ihtiyâcı olduğunda, çarşıda bulunan bir kimseden ihtiyâcı kadar borç alırdı. Eline para geçtiğinde, borcunu ödemek üzere o kimsenin yanına varınca, o kimse kendisine;
-Borcun olan dirhemleri bir kimse ile göndermişsin. O kimse bana gelip borcunu ödedi, derdi.
Hâlbuki bu zât, hiç kimseyi göndermiyordu. Borç alma ve borcunun ödenmesi işi uzun bir müddet bu hâl üzere böyle devâm etti...
Allahü teâlâ, kullarından dilediği kimselerin ihtiyaçlarını bu zât vâsıtasıyla gönderdi. Kerâmet sâhibi, çok bereketli bir zât idi. Çok defâ Resûlullah efendimizi görür, müşkil bir mesele olunca kendilerine arz ederdi. Peygamber efendimiz de o meseleyi ona îzâh ederlerdi.
İbnü’l-Hatîb hazretleri, vefâtı yaklaştığında bir cumartesi günü talebelerine;
-Salı günü büyük bir gürültü olacak. O ne büyük bir gürültüdür, dedi.

Vefât edeceğini haber verdi!
Dinleyenler bu sözden pek bir şey anlayamadılar. 1298 (H.697) senesinde, söylediğinden üç gün sonra salı günü İbnü’l-Hatîb hazretleri Mevzî’ şehrinde vefât etti. Talebeleri hocalarının üç gün önce vefâtını haber verdiğini gördüler. Böylece son kerâmetine de şâhid oldular...
İbnü’l-Hatîb hazretleri, vefât etmiş olduğu Mevzî’ şehrinde defnedildi. Kabri sevenleri tarafından ziyâret edilmektedir. Onun neslinden ilim ehli ve güzel ahlâk sâhibi kimseler yetişip İslâmiyete ve Müslümanlara hizmet etmişlerdir...

.

Anadolu velîlerinden Muhammed Aynî

Şeyh Muhammed Aynî, memleketinde ilim tahsîli sırasında bir gün Şeyh Sâlih Sübkî’yi ziyâret için Basret köyüne gitti. Şeyh Sâlih hazretleri onun mürşid olmaya istidâtlı ve kâbiliyetli bir kimse olduğunu görerek onu yetiştirip kendine vekil olarak insanların irşâdı ile vazîfelendirdi. Bu emir üzerine bir hafta Aynî, bir hafta da Basret köyünde kalmak sûretiyle insanların irşâdı ile meşgûl oldu...

Halîfesi ve dâmâdı...
Hâlid Zibârî, Şeyh Muhammed Aynî’nin halîfesi ve dâmâdıdır. Dâmâdı olunca onu kendine vekil etmek istedi. Ancak o bunu kabûl etmeyip medrese hocalığı yapmak istediğini bildirdi. Bu hususta uzun müddet ısrar etti. Kabul ettiremedi...
Bir gün talebelerine;
-Hazırlık yapınız. Yarın oradaki ve çevresindeki insanları irşâd için Basret köyüne gideceğiz, dedi. Âdeti üzere bir hafta Aynî köyünde bir hafta da Basret köyünde ikâmet ederdi. İhtiyarlayıp gidip gelemeyecek hale gelinceye kadar bu âdetine devâm etti. Bu sebeple o havâlinin irşâd işini Hâlid Zibârî’ye vermek istiyordu.
Pekçok talebesinin de bulunduğu bu yolculukları sırasında, namaz kılmak ve istirahat için bir akarsuyun başında durdular. Bu sırada şeyhlerinin ve Peygamber efendimizin rûhâniyetinden yardım isteyerek Şeyh Hâlid Zibârî’nin kalb gözünün açılması ve halîfelik teklifini kabûl etmesi için duâ etti. Şeyh Hâlid Zibârî bu sırada bir ağaç altında uyuyordu. Uyandığında yüzünde bir nûr parlıyordu. Şeyh Muhammed Aynî, onun güzel bir rüyâ gördüğünü anlayıp ne gördüğünü sordu. O da;
- Rüyâmda Şeyh Hâlid Cezerî’yi gördüm. Bana hırka giydirdi kalb gözüm açıldı. Sizin emrinize uymamı, râzı olmamı söyledi, dedi.

“Kabrimin üstü açık olsun!”
Sonra Şeyh Muhammed Aynî, beraberindekilerle Basret köyüne gittiler. Orada kendi yerine damadı Hâlid Zibârî’yi halîfe tâyin etti. İnsanlara İslâmiyeti anlatmakla vazîfelendirdi. Bunun üzerine o da Basret köyüne yerleşti. İrşâdı o havâlide, Siirt ve Mardin çevresine kadar yayıldı.
Şeyh Muhammed Aynî hazretleri, vefâtı yaklaşınca, evladlarına ve talebelerine;
-Vefat edince beni, Aynî köyünün garbındaki tepenin üzerine defnediniz. Kabrimin üzerine üstü açık, kubbesiz türbe yapınız ve kubbe yerine türbenin ortasına (o bölgede meşhur olan) bıtım ağacı dikiniz, dedikten sonra vefat etti...

.

Edep timsali kâtip İsmâil Enarânî

Büyük velî İsmâil Enarânî, ilim tahsîline Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî hazretlerinin yanında başladı. İleri gelen hizmetçilerinden oldu. Vefât edinceye kadar Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin hizmetlerine devâm etti. Ayrıca yazısı da güzel olduğundan, hocası Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin eserlerini ve gerekli yazılarını yazardı. Mevlânâ Hâlid onu çok sever ve kendisinden “Kardeşimiz Şeyh İsmâil” diye bahsederdi...

Sabır ve edep denince...
İsmâil Enarânî çok sabırlı ve edepli bir zat idi. Hiçbir zaman kendisini halîfe olarak kabûl etmedi. Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin vefâtından sonra yerine geçti.
İsmâil Enarânî’nin iki çocuğu vardı. Kendisi Süleymâniye’de bulunduğu bir sırada eski Bağdât Vâlisi Muhammed Necib Paşa, bir gece hükûmet konağında büyük bir toplantı tertib etti. Kapıcıların kapıyı kapattığı sırada bir izdiham meydana geldi. İsmâil Enarânî’nin iki çocuğu ayaklar altında kalarak öldü. Bu elîm vakayı duyan vâli kapıcıları hapsettirdi. On gün sonra İsmâil Enarânî Bağdât’a döndü. Bütün talebeleri ve sevenleri onları ziyârete gitti. Hüzün ve keder sebebiyle kimse konuşmuyordu. İsmâil Enarânî onlara şöyle buyurdu:

“İki evlâdım da vefât eyledi!”
-Niçin konuşmuyorsunuz? Yanınızda bir olay mı meydana geldi? Biliyorum ki, benim iki evlâdım birden vefât eyledi. Ama onlar bana hocam Mevlânâ Hâlid’den daha kıymetli değildiler. Ben, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî hazretlerini kaybettim. Onun dışındakilerin kaybı beni onunkinden daha fazla üzmez!
Orada bulunanlar, bu sözler karşısında ağlamaya başladılar. İsmâil Enarânî onlara sabretmelerini işâret etti.
Bu mübarek zat, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin vefâtından kısa zaman sonra tâûn hastalığına yakalandı ve vefât etti. Hasta yatağında iken son sözleri şunlar oldu:
“Benim yerime Abdullah Hirevî’yi halîfe bırakıyorum. Malımın dörtte birinin fakirlere dağıtılmasını vasiyet ediyorum...”

.

Hocaların hocası Ebü’l-Fadl Serahsi

Ebü’l-Fadl Serahsi, evliyanın büyüklerindendir. Hicri dördüncü asırda İran’ın Serahs şehrinde dünyaya geldi. Kendi zamanındakiler içinde vera ve takvada en ileri olanlardandı.
Ebü’l-Fadl Serahsi hazretleri; Ebu Said Ebülhayr gibi birçok evliyanın hocası idi. Herkesin kendisine hürmet ettiği, herkese karşı merhametli, çok cömert, latif, tatlı bir zat olup, kıymetli sözleri ve kerametleri ile meşhur olmuştu.
Bu mübarek zat, çok talebe yetiştirdi. Bunlardan en meşhuru Ebu Said Miheni’dir...

Kaftanını yamayan zat!
Ebu Said Merv şehrinde ilim öğrenmek için on sene kaldıktan sonra, Serahs şehrine gelmişti. Yüksekçe bir tepe üzerinde Lokmân-ı Mecnûn’u gördü. Yanına gitti, kaftanını yamıyordu. Ebû Saîd onu seyrederken kendi gölgesi, Lokmân’ın kaftanının üzerine düşüyordu. Lokmân-ı Mecnûn, yamayı dikince buyurdu ki:
-Ey Ebû Saîd! Biz seni bu yama ile bu kaftana diktik. Sonra elinden tutup, Ebü’l-Fadl-ı Serahsî hazretlerinin huzûruna götürdü. Ona;
-Ey Ebü’l-Fadl! Bunu sakla, bu sizdendir, dedi.
Ebü’l-Fadl-ı Serahsî, Ebû Saîd’in elinden tutup yanına oturttu ve; “Maksadımız, insanlara Allahü teâlânın yolunu göstermektir. İnsanlara gönderilen yüz yirmi dörtbinden ziyâde peygamber, onlara ‘Allah’ dedirtmek ve O’na ibâdet ettirmek için geldiler” buyurdu.
Ebû Saîd, Ebü’l-Fadl’ın kalblere hayat veren bu güzel sözlerini, kendinden geçmiş bir hâlde dinledi. Ebü’l-Fadl, kendisini talebeliğe kabûl etti ve;
“Kendinden geçerek geri kalma amelden/Bu büyük devleti, sakın çıkarma elden” buyurdu.

“Beni oraya defnetmeyin!”
Ebü’l-Fadl Serahsi hazretleri, sıkıntılara sabreder, hiç kimseye şikâyette bulunmazdı. Halini Allahü teâlâya arz eder, her duası kabul olurdu.
Nakledilir ki, Ebül Fadl’ın vefatı sırasında kendisine;
“Sizi, evliyadan birçoğunun bulunduğu falan kabristana defnedelim” dediklerinde:
“Beni oraya defnetmeyin. Orada büyük zatlar bulunmaktadır. Kendimi onlara layık görmüyorum. Şu tepede, günahı, isyanı açık olanların bulunduğu bir kabristan vardır. Ben kendimi oraya layık görüyorum” diyerek son nefesini verdi...

Abdülazîz bin ebû Revvâd

Abdülazîz bin ebû Revvâd, meşhûr hadîs âlimlerindendir. Doğum târihi bilinmemektedir. 775 (H.159) târihinde vefât etti. Aslen Horasanlıdır. Sonra Mekke-i mükerreme ye yerleşmiş, burada vefât etmiştir. Mugîre bin Mühelleb bin Ebî Sufre’nin âzâdlısıdır. Babasının ismi Meymûn’dur.

“O çok ibâdet ederdi...”
Bu mübarek zat; Nâfî, İkrime (İbn-i Abbâs’ın âzâdlısı), Muhammed bin Ziyâd gibi birçok âlimden hadîs-i şerîf rivâyet etti. Ondan da oğlu Abdullah, Süfyân-ı Sevrî, Hüseyin el-Ca’fî, Ebû Âsım en-Nebîl ve daha başka âlimler hadîs-i şerîf bildirmişlerdir. Buhârî onun rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfi almıştır.
İbn-i Mübârek onun için şöyle demiştir:
“O çok ibâdet ederdi. Hadîs ilminde sözüne güvenilir bir zâttır.”
Süfyân bin Uyeyne de şöyle anlatmıştır:
“Mekke-i mükerremeye şiddetli yağmur yağıp, evler yıkılmıştı. Fakat Abdülazîz hazretleri bu âfetten sağ sâlim kurtulmuştu.
Allahü teâlânın bu ihsân ve lütfuna şükür olarak bir köleyi âzâd etti.”


Yirmi sene hiç görmedi!
Şakîk-i Belhî hazretleri anlattı:
“Yirmi sene gözleri görmemişti. Onun için, bu kadar sene çoluk çocuğunu göremedi. Bir gün oğlu kendi kendine düşünüp, bu duruma içerleyerek; ‘Babacığım! Senin gözlerinin görmemesine çok üzülüyorum’ deyince, Abdülazîz hazretleri; ‘Oğlum! Ben Allahü teâlâdan gelene râzıyım’ cevabını vermiştir.”
Bir gün şöyle buyurdu:
“İslâmdan, Kur’ân-ı kerîmden ve saçının beyazlığından öğüt almayan, nasîhat kabûl etmez.”


“Ecel, süratle geliyor!..”
Abdülazîz bin ebû Revvâd hastalanmıştı. Hasta yatağında ona;
-Nasıl sabahladın? diye sorulunca, ağladı.
-Niçin ağladın? dediler. Bunun üzerine şöyle buyurdu:
-Ölümü unutmuş, üstelik günahları da çok olan kimsenin hâli nasıl olur. Ecel, süratle geliyor, ömür her gün eksiliyor. Akıbetin Cennet mi, Cehennem mi, ne olacağı bilinmiyor. Ya Cehennem olursa, hâlimiz ne olur?..

.

Tabiinin büyüklerinden Mugire bin Hakî

Mugire bin Hakî, Mekke-i Mükerreme’de yaşamış olan evliyanın büyüklerindendir. Tabiindendir. Eshab-ı Kiramdan birkaçını görmüş ve onlardan hadis-i şerif rivayet etmiştir. Hicri ikinci asırda yaşamıştır...
Mugire bin Hakî, Cehennem’den çok korkardı. Gözyaşları içinde secdeye kapanır ve şöyle duâ ederdi:
“Yâ Rabbi! Düşmanlarının nefretini artırdığın gibi senin için olan huşûmuzu, korkumuzu artır. Sana secde eden yüzümüzü Cehennem’de ateş ile örtme!..”

“Büyük gaflet içindesiniz...”
Bu mübarek zat, sohbetlerinde mâlâyânîden uzak olup boşuna konuşmazdı. Buyurdu ki:
“İnsanlar bir araya gelseler ve Allahü teâlâdan, Cennet’ten, Cehennem’den konuşmadan ayrılsalar melekler derler ki: Ey insanlar büyük gaflet içindesiniz...”
Yine bir gün buyurdu ki:
“Cennet ve Cehennem, Âdemoğlundan bir şeyler duymak için ona yaklaşırlar. Şayet insan Cennet’i isterse, Cennet; ‘Yâ Rabbî! Onu isteğine kavuştur!’ der. Şayet Cehennem’den sakınırsa, Cehennem de; ‘Yâ Rabbî! Onu ateşten muhâfaza et!’ diye duâ eder...”

Ölümü hatırlayınca titrerdi!
Mugire bin Hakî hazretleri ölümü çok hatırlar ve titrerdi. Buyururdu ki:
“İki şey var ki beni dünyâ zevklerine dalmaktan alıkoyuyor. Bunlar ölümü hatırlamak ve Allahü teâlânın dâima huzurunda bulunmaktır.”
Yine; “Hiçbir fert yoktur ki, ölüm meleği günde iki defâ kapısını çalmasın” buyurmuştur.

“Bana nasîhat et”
Abdülazîz bin Ebû Revvâd buyurur ki:
“Ölüm hastalığında, Mugire bin Hakî’nin yanına gittim. ‘Bana nasîhat et’ dedim. ‘Bu yatak için sâlih amel yap... İçinizi, kalblerinizi düzeltirseniz, dışınız da iyi olur. Âzâlarınız, gözünüz, kulağınız, elleriniz, ayaklarınız, hayır işler, Allahü teâlânın beğendiği şeylerle meşgûl olur. Âhiretiniz için sâlih ameller işleyiniz. Böylece dünyânızı da korumuş olursunuz” dedi, sonra da vefat etti...

.

Hadis âlimi Abdullah bin Avn

Abdullah bin Avn hazretleri Basra’da doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. Hadîs-i şerîf mütehassısı olarak Basra’da şöhret buldu. 768 (H.151) senesinde vefât etti...
Bu mübarek zat, devrinin büyük âlimlerinden okudu. Hadîs-i şerîf ilminde zamânın önde gelen âlimleri arasına girdi. Semâme bin Abdullah bin Enes, Muhammed ibni Sîrîn, İbrâhim en-Nehaî, Ziyâd bin Cübeyr bin Hayve, Kâsım bin Muhammed, Hasan-ı Basrî, Şa’bî, Mücâhid ve daha birçok âlimden hadîs-i şerîf rivâyet etti...

Güneş doğana kadar...
Abdullah bin Avn hazretleri her gün sabah namazını talebeleri ile kılar, kimseyle konuşmadan, kıbleye karşı oturur, Allahü teâlâyı zikrederdi. Bu hal güneşin doğmasına kadar sürerdi. Talebeleri de aynı şekilde yapardı. Güneş doğduktan sonra onlara dönüp, derse başlar ve nasîhat ederdi.
Bir defâsında; “Akıllı bir kimse bir hatâ işlediğinde ne yapalım?” diye kendisine soruldu. Buyurdu ki:
“Akıllı bir kimseyi, işlediği hatâ için azarlamak yakışmaz. Şu zamânımızda da durum budur. Kim birini incitirse, daha şiddetli azarı bir başkasından kendisi duyar.”
Abdullah bin Avn, boş ve faydasız şeyler konuşmaz, insanların hayrına olan şeyleri anlatırdı. Bulunduğu yerde kendisinden çok güzel koku yayılırdı. Temiz ve güzel giyinirdi. Belli zamanlarda evine kapanır, sükût ve tefekkürle vakit geçirirdi. İyi işlerini gizler, belli etmezdi. Ana ve babasına iyiliği çoktu. Onların yediği kaptan hiç yemek yemezdi. Bu sebeple kendisine;
-Ey Allahın sevgili kulu niçin böyle yapıyorsun? diye sorduklarında, şöyle cevap verdi:
-Korkarım, yediğim kaptaki bir lokmada, onların gözü olur da farkına varmadan alıp yiyebilirim!..

“Sizin için üç şeyi seviyorum!”
Yahyâ el-Kattân onun için şöyle buyurdu: “Abdullah bin Avn’ın üstünlüğü, insanlar arasında dünyâyı en fazla terk etmiş olması bakımından değil, diline sâhib olması bakımındandır. O, insanlar arasında diline en fazla sâhib olanlardandır.”
Abdullah ibni Avn, vefat edeceği zaman yaynındakilere buyurdu ki:
“Ey kardeşlerim! Sizin için üç şeyi seviyorum. Kur’ân-ı kerîmi gece-gündüz okumanızı, cemâate devâmınızı ve kötü işlere mâni olmanızı.

.

ABİDE BİR KADINLA HİBAL'İN KONUŞMASI

Abdullah bin Avn hazretleri Basra’da doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. Hadîs-i şerîf mütehassısı olarak Basra’da şöhret buldu. 768 (H.151) senesinde vefât etti...
Bu mübarek zat, devrinin büyük âlimlerinden okudu. Hadîs-i şerîf ilminde zamânın önde gelen âlimleri arasına girdi. Semâme bin Abdullah bin Enes, Muhammed ibni Sîrîn, İbrâhim en-Nehaî, Ziyâd bin Cübeyr bin Hayve, Kâsım bin Muhammed, Hasan-ı Basrî, Şa’bî, Mücâhid ve daha birçok âlimden hadîs-i şerîf rivâyet etti...

Güneş doğana kadar...
Abdullah bin Avn hazretleri her gün sabah namazını talebeleri ile kılar, kimseyle konuşmadan, kıbleye karşı oturur, Allahü teâlâyı zikrederdi. Bu hal güneşin doğmasına kadar sürerdi. Talebeleri de aynı şekilde yapardı. Güneş doğduktan sonra onlara dönüp, derse başlar ve nasîhat ederdi.
Bir defâsında; “Akıllı bir kimse bir hatâ işlediğinde ne yapalım?” diye kendisine soruldu. Buyurdu ki:
“Akıllı bir kimseyi, işlediği hatâ için azarlamak yakışmaz. Şu zamânımızda da durum budur. Kim birini incitirse, daha şiddetli azarı bir başkasından kendisi duyar.”
Abdullah bin Avn, boş ve faydasız şeyler konuşmaz, insanların hayrına olan şeyleri anlatırdı. Bulunduğu yerde kendisinden çok güzel koku yayılırdı. Temiz ve güzel giyinirdi. Belli zamanlarda evine kapanır, sükût ve tefekkürle vakit geçirirdi. İyi işlerini gizler, belli etmezdi. Ana ve babasına iyiliği çoktu. Onların yediği kaptan hiç yemek yemezdi. Bu sebeple kendisine;
-Ey Allahın sevgili kulu niçin böyle yapıyorsun? diye sorduklarında, şöyle cevap verdi:
-Korkarım, yediğim kaptaki bir lokmada, onların gözü olur da farkına varmadan alıp yiyebilirim!..

“Sizin için üç şeyi seviyorum!”
Yahyâ el-Kattân onun için şöyle buyurdu: “Abdullah bin Avn’ın üstünlüğü, insanlar arasında dünyâyı en fazla terk etmiş olması bakımından değil, diline sâhib olması bakımındandır. O, insanlar arasında diline en fazla sâhib olanlardandır.”
Abdullah ibni Avn, vefat edeceği zaman yaynındakilere buyurdu ki:
“Ey kardeşlerim! Sizin için üç şeyi seviyorum. Kur’ân-ı kerîmi gece-gündüz okumanızı, cemâate devâmınızı ve kötü işlere mâni olmanızı...”

.

Hadramutlu mutasavvıf Ebû Abdullah Hadramî

Büyük velî Ebû Abdullah Hadramî aslen Hadramutlu olup doğum târihi bilinmemektedir. 1253 (H.651) senesi Yemen’de Tihâme taraflarında, Dıhhî köyünde vefât etti. Kabri ziyâret mahallidir...
Ebû Abdullah Hadramî hazretleri, birçok âlimden ilim tahsîl edip hadîs, fıkıh ilimlerinde büyük bir âlim oldu. Bunun yanında Allahü teâlânın sevgili kullarıyla görüşüp tasavvuf yolunda ilerledi. Devamlı onlarla bulunmayı arzu eder, onlardan bir an ayrı kalmamaya çalışırdı...

Herkes tarafından sevilirdi...
Bu mübarek zat, vaktini Allahü teâlânın râzı olduğu işlerde geçirir, ilim öğretir, talebe yetiştirir, emr-i mârufta bulunmakla meşgûl olurdu. Ahlâkının güzelliği, ilminin çokluğu, dînine ve ibâdetine düşkünlüğü, cömertliği, tatlı dili ve güler yüzü, insanlar tarafından çok sevilmesine vesîle oldu. Kendisini çok seven insanlar, gittiği yolu daha iyi öğrenmek için, nasîhatlerini can kulağı ile dinlediler. Birçok kerâmetlerini gördüler. Bu durum, ihlâslarının ve hocalarına karşı sevgilerinin artmasına sebeb oldu.
Ebû Abdullah Hadramî, Yemen’de Tihâme taraflarında Dıhhî köyünde yerleşti. Kendisine bir dergâh yaptı ve dersler vererek ilim öğretti. Ölü kalpleri diriltip, insanlara huzur ve saâdet hazînelerinin kapılarını açtı. Pek çok talebe yetiştirip kıymetli eserler yazdı. Talebeleri arasında oğulları İsmâil ve İbrâhim, babalarına lâyık evlâd olmaya gayret ettiler. Bu mübârek evlâdlarının hâlleri, kendisine doğmadan önce müjdelendi. Gâibten bir nida; “Ey Muhammed! Senin iki oğlun olacak. Biri fıkıh, diğeri de hadîs ve fıkıh âlimi olacak” diye onları haber vermişti.


“Ölüm çobanı seni güdüyor!”
Ebû Abdullah Hadramî hazretleri vefatı sırasında buyurdu ki:
“Göç eden kimsenin ameli gibi amel et! Sen de göç etmiyor musun? Ölüm çobanı seni güdüyor. Bir gün olacak ki, seni mahşere doğru sürüp götürecektir. Öyle ise ey nefsim, ibret alma zamanı gelmedi mi? Bu gaflet yoksa mahşere kadar mı? İşte her şeyi ve seni yaratan Allahü teâlâ, işte emirleri ve işte sevgilisi Muhammed aleyhisselam! Haydi! Haydi! Onlara kavuş haydi!”

.

Fıkıh ve hadis âlimi Ebu Abdullah

Ebu Abdullah Esba bin Ferec, Hadis ilminde hafızdır. Yani yüz binden ziyade hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezbere biliyordu. Mısır’da birçok âlimden hadis öğrendi. Sonra Malik bin Enes hazretlerinden hadis öğrenmek için Medine-i Münevvere’ye gittiyse de, oraya gittiğinde Malik bin Enes hazretleri vefat etmişti. Orada Eşheb ile sohbet etti. Tekrar Mısır’a döndü ve kadılık vazifesine getirildi.

Âbid ve zâhid bir zat idi...
Mısır’da kadılık yaptığı da rivâyet edilen Esba bin Ferec, birçok değerli âlimin yetişmesine emek şarf etti. İmâm-ı Zehebî, İmâm-ı Buhârî, Ebû Hâtem Râzî, Muhammed bin Esed el-Huşerî, İbn-i Vaddah, Sa’îd bin Hasan ve daha birçok âlim kendisinden ilim tahsil edip, hadîs-i şerîf rivâyet etti. Hadîs ve fıkıhta âlim, mes’eleleri çözmede mahir, görüş belirtme ve kıyasta keskin, dili tatlı, dünyâdan uzak, âbid ve zâhid olan Esba bin Ferec hakkında âlimlerden birçoğu görüşlerini belirtmişlerdir.
Hadîs-i şerîf ilminde “hâfız” olan, rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden, bir kısmı ‘Kütüb-i sitte’den; Tirmizî, Nesâî, Buhârî ve Ebû Dâvûd’un hadîs kitaplarında nakledilen Esba bin Ferec’den, hadîs âlimleri sika (güvenilir) olarak bahsederler. Iclî “O, sikadır” derken, Ebû Hâtem “Sadûk” demiş, İbn-i Hibbân, İbn-i Mevaz, İbn-i Habîb, Ebû Zeyd Kurtubî, İbn-i Müzeyyen ve Ebû Ali bin Seken gibi hadîs âlimleri de “sika” olduğunu söz birliği ile bildirmişlerdir.

Pek çok eser vermiştir...
İlmini talebelerine ve soranlara öğrettiği gibi kitaplara da yazan Esba bin Ferec’in meşhûr olan eserleri arasında; onbeş cüzden ibaret olan “Kitâbül-usûl”, “Tefsîr-i garîbü’l-Muvattâ”, “Kitâbü âdâbi’üssıyâm”, “Kitâbü’l-muzâraa”, “Kitâbü’l-âdâbül-kazâ”, “Kitabü’r-reddi âlâ ehlil-ehvâ ve gayrihâ” adlı kitapları vardır. Bunlardan başka, hocası Abdurrahmân bin Kâsım’dan öğrendiği fıkıh mes’elelerini de kitap hâline getirmiştir.
Ebu Abdullah Esba’ bin Ferec hazretleri 840 (H.255) senesinde vefat etti. Son anlarında buyurdu ki:
“Her Allah dostu bir tabibdir. Fakat tabib mahzuru kaldırmaya gücü yetmezse, elbette mazur sayılır. Gücün yetmediği nedir? Allahü teâlânın dilediğidir. Anlayın artık, ben sevgilime gidiyorum!..

.

İsa aleyhisselamın Yahudi yol arkadaşı

İsa aleyhisselam bir Yahudi ile yolculuğa çıkar. Yanında üç ekmeği olan Yahudi, göstermeden ekmeğin birini yer. İsa aleyhisselam “Senin üç ekmeğin vardı, biri ne oldu?” diye sorunca Yahudi, “benim ekmeğim iki idi” diyerek yalan söyler...
Yollarına devam ederken bir cüzzamlı hastaya rastlarlar. İsa aleyhisselam asası ile dokununca hasta iyileşir. İsa aleyhisselam yine ekmeğinin kaç olduğunu sorar. Yahudi “iki” diye cevap verir...
Bu minval üzere giderken, İsa aleyhisselamın yolda nice mucizelerine şahit olan Yahudi iman etmemekte ısrar eder...

Valinin hasta kızı...
Bir müddet sonra İsa aleyhisselam bir ağacın gölgesinde uyumaya başlar. O bölgenin valisinin hasta bir kızı vardır. Ölüleri dirilten, hastalara şifa veren zatın kendi memleketine geldiğini duyup aratmaya başlar. Ağacın altında uyumakta olan İsa aleyhisselamın yanına varırlar. Ancak, Yahudi gelenlere “O sizin aradığınız benim, getirin hastayı iyileştireyim” der.
Hastayı getirdiklerinde asayı vurunca çocuk ölür. Yahudiyi idama mahkum ederler.
Bu sırada İsa aleyhisselam uykusundan uyanıp asasının kaybolduğunu görür ve biraz sonra da meseleyi öğrenir. Yahudinin asılmak üzere olduğunu görünce:
-Bu arkadaşımı serbest bırakırsanız, çocuğunuzu biiznillah diriltirim, der.
Kabul ederler. İsa aleyhisselam ölen çocuğun başına varıp: “Kum bi-iznillah” deyince çocuk hem de hastalıktan kurtulmuş olarak ayağa kalkar.
Bu mucizeyi de gören Yahudi’de hâlâ iman alameti yoktur...
Yollarına devam ederler. Bir müddet gittikten sonra beş parça külçe altına rastlarlar. Altınları taksim etmek mümkün olmadığından İsa aleyhisselam:
-Kimin ekmeği üçse o üç parçasını alsın, iki ekmeği olan da iki parça alsın, der.
Bu zamana kadar ekmeğinin iki olduğunu ısrarla söyleyen Yahudi:
-Benim üç ekmeğim vardı. Birisini senden gizli olarak yedim. Ben üç parça almam lazım, der.
İsa aleyhisselam “beşi de senin olsun” diyerek Yahudi ile olan yol arkadaşlığını bitirir ve oradan gider.

Dünya hırsının sonu!..
Yahudi sevinç içindeyken yanına iki kişi gelir. Onlar da altınlara ortak olmak isterler. Yahudi bakar ki, kurtulmanın imkânı yok:
-Siz bekleyin, ben eve gidip, bir araba ve altınları kesmek için de bir testere getireyim, der ve gider.
Eve varır, karısına zehirli bir börek yaptırıp döner. O iki kişi anlaşıp Yahudiyi öldürürler ve onun getirdiği zehirli böreği de yerler. Yani üçü de dünya hırsıyla son nefeslerini verirler...

.

Anadolu velîlerinden Fethullah Verkânisî

Fethullah Verkânisî hazretleri Siirt’in Minar nâhiyesine bağlı Verkanis köyünde doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 1899 (H.1317) senesinde Bitlis’te vefât etti. Kabri Bitlis vilâyet merkezindeki türbesindedir...
Fethullah Verkânisî vefât edeceği gün oğlu Alâeddîn ve talebeleri yanına geldiler. Ona yönelerek oturup ağladılar. Fethullah-ı Verkânisî onlara baktı ve yüzlerinde üzüntü belirtilerini gördü. Onlara;

“Hiçbir sünneti terk etmeyiniz!”
-Ağlamayınız! Allahü teâlâ benim hastalığıma şifâ verirse, sizin babanızım. Eğer şifâ bulamazsam, babanız yâni size sâhip çıkacak olan Muhammed Ziyâüddîn’dir. Çünkü onun insâfı diğer insanların insafından fazladır, buyurdu.
Sözlerine şöyle devam etti:
-Ölüm serhoşluğu olan bu son ânımda, gasl ânımda ve defnedilmem esnâsında benimle ilgili hiçbir sünneti terk etmeyiniz!
Fethullah Verkânisî vefât edeceği günün sabahı ebedî yolculuk için gerekli hazırlıkları yaptı. Rabbinin huzûruna temiz çıkmak için gusül abdesti aldırıldı. Sağ tarafının üzerine kıbleye karşı yatırılmasını istedi. Bir an evvel Allahü teâlâya kavuşmayı arzuluyordu. Zaman zaman diğer yanı üzerine de çevriliyordu. Bâtın hâliyle Allahü teâlâyı zikrediyordu. Yâni sesli olarak herhangi bir tesbih veya kelime söylemiyordu...

Misvakının verilmesini söyledi
Bu mübarek zat, vefâtı yaklaştığı sırada misvakının yıkanarak kendisine verilmesini söyledi. Misvakını yıkayıp getirdiler. Bir defâ dişlerini misvakladı. Fakat kollarını oynatacak tâkati kalmadığı için talebelerinden birisi misvakı alıp, onun dişlerini misvaklamaya devâm etti. Ayrıca hocasının halîfelerinden Molla Reşîd’e; Yâsîn sûresini okumasını söyledi. Yâsin-i şerîf bitince, Şeyh Fethullah-ı Verkânisî; “Lâ ilâhe illallah...” dedi ve yüzünün su ile mesh edilmesini istedi. Allahü teâlâya kavuşma vaktine yaklaştıkça yüzü güzelleşiyordu...
Nihâyet 1899 (H.1317) senesi Cemâziyelevvel ayının 21. Salı günü Bitlis’te vefât etti...

.

Anadolu velîlerinden Fethullah Verkânisî

Fethullah Verkânisî hazretleri Siirt’in Minar nâhiyesine bağlı Verkanis köyünde doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 1899 (H.1317) senesinde Bitlis’te vefât etti. Kabri Bitlis vilâyet merkezindeki türbesindedir...
Fethullah Verkânisî vefât edeceği gün oğlu Alâeddîn ve talebeleri yanına geldiler. Ona yönelerek oturup ağladılar. Fethullah-ı Verkânisî onlara baktı ve yüzlerinde üzüntü belirtilerini gördü. Onlara;

“Hiçbir sünneti terk etmeyiniz!”
-Ağlamayınız! Allahü teâlâ benim hastalığıma şifâ verirse, sizin babanızım. Eğer şifâ bulamazsam, babanız yâni size sâhip çıkacak olan Muhammed Ziyâüddîn’dir. Çünkü onun insâfı diğer insanların insafından fazladır, buyurdu.
Sözlerine şöyle devam etti:
-Ölüm serhoşluğu olan bu son ânımda, gasl ânımda ve defnedilmem esnâsında benimle ilgili hiçbir sünneti terk etmeyiniz!
Fethullah Verkânisî vefât edeceği günün sabahı ebedî yolculuk için gerekli hazırlıkları yaptı. Rabbinin huzûruna temiz çıkmak için gusül abdesti aldırıldı. Sağ tarafının üzerine kıbleye karşı yatırılmasını istedi. Bir an evvel Allahü teâlâya kavuşmayı arzuluyordu. Zaman zaman diğer yanı üzerine de çevriliyordu. Bâtın hâliyle Allahü teâlâyı zikrediyordu. Yâni sesli olarak herhangi bir tesbih veya kelime söylemiyordu...

Misvakının verilmesini söyledi
Bu mübarek zat, vefâtı yaklaştığı sırada misvakının yıkanarak kendisine verilmesini söyledi. Misvakını yıkayıp getirdiler. Bir defâ dişlerini misvakladı. Fakat kollarını oynatacak tâkati kalmadığı için talebelerinden birisi misvakı alıp, onun dişlerini misvaklamaya devâm etti. Ayrıca hocasının halîfelerinden Molla Reşîd’e; Yâsîn sûresini okumasını söyledi. Yâsin-i şerîf bitince, Şeyh Fethullah-ı Verkânisî; “Lâ ilâhe illallah...” dedi ve yüzünün su ile mesh edilmesini istedi. Allahü teâlâya kavuşma vaktine yaklaştıkça yüzü güzelleşiyordu...
Nihâyet 1899 (H.1317) senesi Cemâziyelevvel ayının 21. Salı günü Bitlis’te vefât etti...

.

Büyük fıkıh âlimi Ebû Abdullah el-Mehâî

Büyük velî Ebû Abdullah el-Mehâî hazretleriyle ilgili şu ibretli hadise anlatılır: “Ebû Abdullah hazretlerinin bulunduğu köye bir gün düşman askerleri saldırdı. Köylüleri öldürmek için evlerine hücûm ettiler. Kime kılıçla vursalar, ona hiçbir şey olmuyor ve kan bile akmıyordu. Köy halkı ve Ebû Abdullah’ın talebeleri bu duruma çok şaşırdı. Bu sırada talebelerinden biri kendi kendine;
“Burada harb var. Ben kaçıp memleketime gideyim, harb bitince geri dönerim” diye düşündü.

İzinsiz yola çıkmanın sonu!..
Bu talebe, hocasından izin almadan memleketine gitmek için yola çıktı. Köyden biraz uzaklaştıktan sonra, düşman askerleri onu yakalayıp öldürdüler. Düşman askerleri, buna kılıç darbelerinin nasıl işlediğini, köyde bulunanlara ise neden işlemediğini merak ettiler. Bunun sebebini araştırmaya başladılar. Köylülere, bunun sebebini sorduklarında, onlar; “Burada şöyle büyük bir zât vardır. İsmi, Câfer bin Abdürrahîm el-Mehâî’dir. Onun yüzü suyu hürmetine Allahü teâlânın izni ile kılıç darbeleriniz bize tesir etmez” dediler.
Bunun üzerine düşman askerleri, Ebû Abdullah hazretlerinin evine gittiler. Onu yakalayarak, kılıçla vurmaya başladılar. Ebû Abdullah hazretleri darbelerle yere düştü. Düşman askerleri onu öldü zannederek, öylece bırakıp evi terk ettiler...
Onların arkasından Ebû Abdullah’ın talebeleri, hocalarının evine girdiklerinde, onu namaz kılarken buldular. Namazı bitince talebeleri ona; “Hocam! Size bu kadar kılıç darbesi vurdukları halde hiçbir şey olmadı ve vücûdunuzdan bir damla bile kan akmadı. Bu nasıl oldu?” diye sordular. Ebû Abdullah; “Allahü teâlâ her şeye kâdirdir. Ben onların bana vurduklarının farkında bile değildim” deyince, talebeleri; “Hocam! O anda ne ile meşgûl idiniz?” diye suâl ettiler.

“Yâsîn sûresini okuyordum!”
Ebû Abdullah bunun üzerine; “Ben o anda Yâsîn sûresini okuyordum. Onlar gittikten sonra namaz kılmaya başladım” dedi.
Düşman askerleri, bir şey yapamayacaklarını anlayınca çekilip gittiler. Ebû Abdullah, talebelerine ilim öğretmeye ve insanlara Allahü teâlânın emir ve yasaklarını anlatmaya, feyz vermeye devâm etti...
Bu mübarek zat, vefatından önce Yasin suresini okudu. Sonra da; “Sevgiliye kavuşmak ne tatlı! Sevgiliye kavuşana ne mutlu!” diyerek ruhunu teslim etti...

.

Bir merhamet deryası Ebû Abdullah el-Basrî

Ebû Abdullah el-Basrî, büyük velî Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî’nin talebesidir. Uzun müddet o büyük zatın hizmetinde ve sohbetinde bulundu. Tasavvuf yolunda ilerleyip yüksek mânevî derecelere kavuştu. Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî’den sonra da başka bir zâta talebe olmadı...
Hocasının tasavvuftaki yolunu devâm ettiren Ebû Abdullah el-Basrî, Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî’nin söz ve hallerini talebelerine anlattı.

İctihâd derecesinde idi...
Pek çok kimse Ebû Abdullah el-Basrî hazretlerinin sohbetlerinde bulunup, istifâde etti. Zâhirî ilimlerde ictihâd derecesinde olan Ebû Abdullah el-Basrî, insanların müşkillerini ve meselelerini halletmeye çalıştı.
Her işinde tevekkül sâhibi olan, Allahü teâlâya güvenen Ebû Abdullah el-Basrî rahmetullahi aleyh, her işini Allahü teâlâya havâle eder, yalnız O’na güvenir, her şeyi O’ndan beklerdi. O tevekkülü, bâzı câhillerin söylediği gibi hiçbir sebebe yapışmadan, her şeyi Allahü teâlâdan beklemek olarak değil, sebeplere en güzel şekilde yapışıp, sebepleri yaratanın Allahü teâlâ olduğunu bilmek ve O’na tam güvenmek olarak kabûl ederdi.
Bu mübarek zat bir gün buyurdu ki:
“Bir kimse, ayıplarının örtülmesini ve gizlilik perdesinin yırtılmamasını isterse; kendisine âsî ve kaba davranana hilm ve yumuşaklık göstersin. Elinde olan şeylerle insanlara ihsân ve ikrâmda bulunsun...”

Tatlı sözlü bir zat idi...
Ebû Abdullah el-Basrî hazretleri gayet yumuşak huylu ve tatlı sözlü bir zat idi. Herkesin özrünü kabul eder, kimseyi kırmazdı. En küçük mahluklara bile merhamet eder, yolda yürürken bir karıncayı bile ezmemeye çok dikkat ederdi. İnsanı Allahü teâlâdan uzaklaştıran her şeyin dünya olduğunu beyan buyururdu.
Ebû Abdullah el-Basrî, hicri dördüncü asrın başlarında Basra’da vefat etti. Vefat etmeden evvel şunları söyledi:
“Allahü teâlâyı severek yaşadım ve bu sevgide ona kimseyi ortak etmeden inşaallah ona kavuşuyorum.”

.

Bir merhamet deryası Ebû Abdullah el-Basrî

Ebû Abdullah el-Basrî, büyük velî Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî’nin talebesidir. Uzun müddet o büyük zatın hizmetinde ve sohbetinde bulundu. Tasavvuf yolunda ilerleyip yüksek mânevî derecelere kavuştu. Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî’den sonra da başka bir zâta talebe olmadı...
Hocasının tasavvuftaki yolunu devâm ettiren Ebû Abdullah el-Basrî, Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî’nin söz ve hallerini talebelerine anlattı.

İctihâd derecesinde idi...
Pek çok kimse Ebû Abdullah el-Basrî hazretlerinin sohbetlerinde bulunup, istifâde etti. Zâhirî ilimlerde ictihâd derecesinde olan Ebû Abdullah el-Basrî, insanların müşkillerini ve meselelerini halletmeye çalıştı.
Her işinde tevekkül sâhibi olan, Allahü teâlâya güvenen Ebû Abdullah el-Basrî rahmetullahi aleyh, her işini Allahü teâlâya havâle eder, yalnız O’na güvenir, her şeyi O’ndan beklerdi. O tevekkülü, bâzı câhillerin söylediği gibi hiçbir sebebe yapışmadan, her şeyi Allahü teâlâdan beklemek olarak değil, sebeplere en güzel şekilde yapışıp, sebepleri yaratanın Allahü teâlâ olduğunu bilmek ve O’na tam güvenmek olarak kabûl ederdi.
Bu mübarek zat bir gün buyurdu ki:
“Bir kimse, ayıplarının örtülmesini ve gizlilik perdesinin yırtılmamasını isterse; kendisine âsî ve kaba davranana hilm ve yumuşaklık göstersin. Elinde olan şeylerle insanlara ihsân ve ikrâmda bulunsun...”

Tatlı sözlü bir zat idi...
Ebû Abdullah el-Basrî hazretleri gayet yumuşak huylu ve tatlı sözlü bir zat idi. Herkesin özrünü kabul eder, kimseyi kırmazdı. En küçük mahluklara bile merhamet eder, yolda yürürken bir karıncayı bile ezmemeye çok dikkat ederdi. İnsanı Allahü teâlâdan uzaklaştıran her şeyin dünya olduğunu beyan buyururdu.
Ebû Abdullah el-Basrî, hicri dördüncü asrın başlarında Basra’da vefat etti. Vefat etmeden evvel şunları söyledi:
“Allahü teâlâyı severek yaşadım ve bu sevgide ona kimseyi ortak etmeden inşaallah ona kavuşuyorum.”

.

Büyük mutasavvıf Abdullah bin Muhammed

Büyük velî Abdullah bin Muhammed bin Abdurrahmân el-Eska, Mekke-i mükerremede yetişen âlimlerdendir. 1567 (H.974) senesinde, Cemâzil-evvel ayının on sekizinci günü orada vefât etti. Şebîke Kabristanında bulunan meşhûr türbesindedir...
Abdullah bin Muhammed, ilk temel bilgileri babasından okudu... Sonra zamânında bulunan büyük İslâm âlimlerinin derslerinde bulunarak yetişti. Bir taraftan da tasavvuf yolunda ilerledi. Babasından ve Abdullah bin Hakem bin Sehl Kuşeyr’den tasavvuf yolunda icâzet aldı...

Çok kerâmetleri görüldü...
Abdullah bin Muhammed, zâhirî ve bâtınî ilimlerde asrının imâmı, tasavvuf yolunda bulunanların da üstâdı oldu. Hocalarından Abdullah bin Ahmed bin Fadl ile birlikte Resûlullah efendimizi ziyâret için Medîne’ye gitti. Medîne’de bulunan birçok veliden icâzet aldı. Bunlardan biri de Ali Müttekî’dir...
Şeyhi Muhammed bin Irak’ın emriyle Zebîd’e gitti ve orada evlendi. Daha sonra Hadramut ve Terim’e gitti. İlim öğrendi ve öğretti. Sonra Mekke’ye döndü. Mekke-i mükerremede veya Medîne-i münevverede bulunurdu. Çok kerâmetleri görüldü ve pek çok talebe yetiştirdi. Nice kimse ondan istifâde etti.
Allahü teâlânın izni ile, yanına gelenlerin gönüllerindeki düşünceleri anlar ve haber verirdi. Kimi zaman dostlarına ve sevdiklerine, ileride başlarına gelecek bâzı şeyleri haber verir, bâzân da çok uzak beldelerde meydana gelen hâdiseleri bildirirdi.

“O da aynı gün vefât eder”
Rivayete göre; Abdullah bin Muhammed, talebelerinden bâzısına;
-Ben vefât ettikten uzun zaman sonra, kabrimin üzerine bir türbe yapılıp tamamlandığında, oğlum Ali’nin yakınlarına tâziyede, başsağlığı dileğinde bulununuz. Çünkü o da aynı günde vefât eder, dedi...
Nihâyet Abdullah bin Muhammed hazretleri 1567 (H.974) senesinde vefât etti. Yarım asra yakın bir zaman sonra, kabri üzerine türbe yapıldı. Bu türbenin tamamlandığı gün, Abdullah bin Muhammed bin Abdürrahmân’ın Ali ismindeki oğlu vefât etti.
O büyük zâtın yukarıdaki sözünü işitenler, Ali isimli bu zâtın vefâtının, babası tarafından kerâmet olarak kırk yedi sene evvel târihi ile birlikte bildirildiğini böylece anlamış oldular.

.

Abbasi halifesi El-Muktefi Billah

Abbasiler, Peygamber efendimizin amcası hazret-i Abbas’ın soyundan gelen ve Emeviler’in yerini alan halifeler sülalesidir. Bu hanedana ilk atalarına nisbetle “Haşimiler” de denilmektedir. Ebu Muhammed Ali el-Muktefi Billah, Abbasi halifelerinin otuzbeşincisidir. 902 senesinde halife oldu ve 907’de vefat etti. Abbasi hakimiyetindeki geniş topraklarda parçalanmalar başlamış ve eyalet valileri birer birer bağımsızlıklarını ilan etmeğe başlamışlardı. El-Muktefi, bu parçalanmayı durdurdu ve Abbasi hakimiyetini yeniden tesis etti...

Ordusu Türklerden oluşuyordu...
Onun devrinde Anadolu’ya arka arkaya yapılan seferlerle bütün güneydoğu şehirleri ele geçirilmişti. Bu devirde, Türklerin büyük bir kısmı Müslüman olmuş ve devlet hizmetlerinde mühim vazifeler almışlardı. Bilhassa ordu tamamen Türklerden meydana geliyordu.
El-Muktefi Billah, vefatına yakın ağır bir hastalığa yakalandı. Hasta yatağında kağıt kalem isteyip şu satırları yazdı:
“Korktuğumuz günlerde Allah’ı hatırlarız. Rahata kavuşunca ahdimizi bozarız. Bizim hangi amelimiz Allah içindir? Döşekte hasta yatıp ateşler içinde kıvranırken, birçok hayırlar yapmayı adarız. Şifa bulunca her şeyi unuturuz. Doktor kendini gösterince ne bilgi kalır, ne de ilacın değeri. İlahi emri redde kimin gücü yeter? Ne tabib, ne de hazık, geçmişte şifa sunduğu ilaçlarla ölüm hastalığına bir çare bulamaz. Evet, tedavi eden de, edilen de, ilacı imal eden de, onu alıp satan da ölüme teslim oldular...”

“Bu zayıf kuluna merhamet et!”
Sonra kendisi için hazırlanan kabrin yanına oturmalarını istedi. Orada gözyaşları ile şunları söyledi:
“Ey, mülk ve saltanatı hiçbir zaman zeval bulmayan Rabbim! Elinden mülk ve saltanatı giden bu zayıf kuluna merhamet et! Yâ Rabbi! Resulullah efendimizin huzuruna hangi yüzle çıkabilirim? Ondan utanıyorum.”
Bunları söyledikten sonra ruhunu teslim etti...

.

Büyük mutasavvıf Nizâmeddîn Hâmûş

Mevlânâ Nizâmeddîn Hâmûş, tasavvuf yolunda ilerlemeye çalışırdı. Riyâzet ve mücâhede ile nefsini terbiye etmek için çok gayret ederdi. O günlerde Şâh-ı Nakşibend Behâüddîn-i Buhârî hazretlerinin en yüksek talebesi ve halîfesi olan Hâce Alâüddîn-i Attâr, Buhârâ’ya gelmişti. Bunu haber alan Nizâmeddîn-i Hâmûş, onun sohbetlerinde bulunmak üzere huzûruna gitti. Zâten büyük bir arzu ve istekle gelen Nizâmeddîn, o mübareği görür görmez çok sevdi...

Kendini bir ‘hiç’ kabûl ederdi!
Nizâmeddîn-i Hâmûş, o büyük zâtın sohbetlerinde bulunmakla duyduğu lezzeti, başka şeylerde bulamıyordu. Bu sevgi ve teslîmiyetinin meyvelerini kısa zamanda toplayıp, Hâce hazretlerinin en yüksek talebelerinden oldu. Zamânın en büyük âlim ve velîlerinden biri olarak yetişti.
Hâce Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri şöyle anlatır: “Mevlânâ Nizâmeddîn Hâmûş, güzellik ve letâfette kemâl derecesindeydi. İnsanların hâllerinden, ahlâklarından çok müteessir olurdu. Sâde olmayı tercih eder, süslenmekten hoşlanmazdı. Kendini bir hiç kabûl ederdi. Kendisinden meydana gelen kerâmetlerin de, hocalarının ve diğer büyüklerimizin latîfe ve sıfatları olduğunu söylerdi. Çünkü bu büyüklerin âdetleri, gönüllerini benlik dâvâsından uzak tutmaktı.”
Ehl-i sünnet âlimlerinin büyüklerinden olan Seyyîd Şerîf Cürcânî hazretleri, Hâce Alâüddîn-i Attâr’ın sohbetlerinde bulunurdu. “Alâüddîn-i Attâr hazretlerinin sohbetine kavuşunca Rabbimi tanıyabildim” buyurmuştur. Seyyîd Şerîf Cürcânî hazretleri, bir gün Hâce Alâüddîn’e; “Efendim, bendenizi talebelerinizden birine havâle edin. Sizden sonra onun sohbetlerine devâm edeyim” diye arz etti. Bunun üzerine onu, Nizâmeddîn Hâmûş’a havâle ettiler. Seyyîd Şerîf Cürcânî, bundan sonra Mevlânâ Nizâmeddîn’in sohbetlerine devâm etti...

“Beni bu işte müflis bıraktılar!”
Mevlânâ Nizameddin hazretleri son hastalıkları esnasında pek çok ağlayıp buyurdular ki:
Hâce Ubeydullah-ı Ahrâr bizim ihtiyarlığımıza rastladılar ve ne hâsıl ettikse elimizden alıp götürdüler ve beni bu işte müflis bıraktılar. Gençliğimde, Hace Alâeddin hazretleri kemâl hâlindeki tasarruflarına rağmen bu fakiri tasarrufları altına alamamışlardı...

.

“Osmanlının ikinci kurucusu” Çelebi Sultan Mehmet

Çelebi Sultan Mehmet, Osmanlı Devletinin beşinci pâdişâhıdır. Doğum senesini ekseri târihçiler 1386 olarak kaydetmektedirler. Babası Yıldırım Bâyezid Han’dır... Birinci Mehmet Han, Ankara Savaşından sonra parçalanan Osmanlı topraklarını yeniden bir idare altında birleştirmek için “Fetret Devri”nde (1402-1413) kardeşleri Süleyman, İsa ve Musa Çelebiler ile mücadele etti...

Edirne’de tahta çıktı...
Çelebi Sultan Mehmet, nihayet 1413’te Çamurlu mevkiinde, Musa Çelebi kuvvetlerini bozguna uğrattıktan sonra, Edirne’de tahta çıktı. Böylece Osmanlı Devleti’ni karşılaştığı bu büyük bunalımdan kurtararak devletin birliğini sağlayan Çelebi Sultan Mehmet, ilk olarak elden çıkan toprakları geri almaya çalıştı. Tarihçiler kendisini “Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu” olarak kabul eder.
Çelebi Mehmed, İstanbul’u resmen ziyâret ederek İmparator tarafından karşılanmış ve Üsküdar’da İmparatora vedâ edip, İzmit üzerinden Bursa’ya gelmiş, bir müddet sonra da Gelibolu yoluyla Edirne’ye dönmüştür. Pâdişah Edirne’deyken, çıkmış olduğu avda rahatsızlandı. Nüzul (inme, felç) illetinden kurtulamayacağını anlayan Çelebi Mehmed, vezirleri Bâyezid, İbrâhim ve Hacı İvaz Paşaları dâvet ederek, gizlice görüşüp, büyük oğlu Amasya Vâlisi Murad’ın hemen dâvet edilmesini istedi. Kısa süren hastalıktan sonra Haziran 1421 (Cemazil-ahir 824)’de vefât etti.
Kardeş kavgasının devleti ne hale getirdiğini bildiği için, vefat ederken veziri Bayezid Paşa’yı yanına çağırdı ve şunları söyledi:
“Tiz ulu oğlum Murad’ı getürün! Ben hod bu döşekten kurtulamazam. Murad gelmeden ben ölürüm. Memleket birbirine tokuşur. Tedarik edin, vefatım duyulmasun!”

“Onlara ne mutlu!..”
Çelebi Sultan Mehmet, vefatı sırasında meâli şunlar olan ayetleri söyledi:
“O, gaybı bilen, çok yüce ve pek büyüktür. Onlar için, O’ndan başka bir veli ve dost yoktur. İman edip salih ameller işleyenler var ya, onlara ne mutlu!”
Çelebi Sultan Mehmet, cengâver bir padişahtı. Savaşlarda toplam 42 adet kılıç, ok ve mızrak yarası almıştır. Bursa’daki Yeşil Türbe’de medfundur. Yerine oğlu II. Murat Han geçmiştir.

.

“Ebû Kılâbe” Abdullah bin Zeyd

Abdullah bin Zeyd hazretleri, Tâbiînin büyüklerindendir. Hadîs ve fıkıh âlimidir. İsmi, Abdullah; Künyesi, “Ebû Kılâbe”dir. Basralı’dır. Doğum târihi bilinmemekteyse de vefâtı 104 veya 106, 107 târihleri olarak rivâyet edilir. Eshâb-ı kirâmdan Sâbit bin Kays, Enes bin Mâlik, Tâbiînden Ebû Eyyûb-i Sahtiyanî ve Katâde’den (radıyallahü anhüm) ders alıp, hadîs-i şerîf rivâyet etti. Hadîs ilminde sikadır (sağlam, güvenilir).

“Çarşıya git iş ara!”
Abdullah bin Zeyd hazretleri, bir hadîs-i şerîfi öğrenmek için seyahat ederdi. “Hiçbir işim olmadığı halde Medine’de, sırf bir hadîs-i şerîfi daha önce duymuş olan bir şahıstan dinlemek için üç gün kaldım” buyurdu. Hadîs-i şerîflerin toplanıp, yazılması için uğraşırdı.
Âlim ve fazıl bir zâttı. Hikmet dolu pek çok sözleri vardır. Devamlı helâl kazanmayı teşvik ederdi. Bunun için, Eyyüb-i Sahtiyânî’ye “Çarşıya git iş ara! Zira en büyük huzur, insanlara muhtaç olmamaktır” buyurdu.
Yine nasihat isteyen bir zâta “Seni, geçimini temin ederken görmek, câmi köşesinde görmemden daha sevimlidir” buyurdu...
Sohbetine devam eden bir talebesi vardı. O döküntü hurma satardı. O’na; “Ben, senin sohbet meclisinden faydalandığını zan ediyordum. Fakat şu bir hakikattir; Allahü teâlâ her düşük şeyden bereketini almıştır” buyurdu.
Bu mübarek zattan bir talebesi nasîhat istediğinde şu iki hadîs-i şerîfi bildirdi:

İmânın tadını bulmak!..
“Üç şey vardır ki, bunlar kimde bulunursa o kimse imânın tadını bulur. Birincisi, bir kimseye Allah ve Resûlü, başkalarından daha sevgili olmak. İkincisi, bir kimse sevdiğini Allah için sevmek. Üçüncüsü, bir kimseyi Allah küfürden kurtardıktan sonra tekrar küfre dönmekten, ateşe atılmaktan tiksindiği gibi tiksinmek.”
“İşlerin en hayırlısı, çok aşırı veya eksik olmayıp, orta mertebede olanıdır.”
Abdullah bin Zeyd hazretleri, vefâtından evvel; “Kitaplarımın Tâbiînin büyüklerinden, fıkıh âlimi ve evliyâdan Ebû Eyyûb-i Sahtiyanî’ye verilmesini istiyorum” buyurdu. Vasiyeti üzerine, bütün kitapları Ebû Eyyûb-i Sahtiyanî’ye verildi...

.

Hadîs âlimi Ali bin Fudayl

Ali bin Fudayl, hadîs âlimidir. Büyük velilerden Fudayl bin İyad’ın oğludur. Vera ve takvası çok fazlaydı... Bir gün ağlıyordu. Babası Fudayl bin İyad;
-Yavrucuğum, niçin ağlıyorsun? diye sordu. Şöyle cevap verdi:
-Ey babacığım! Eğer kıyâmet günü bir araya gelemezsek, hâlimiz nice olur? Onun için ağlıyorum!..
Bunun üzerine Fudayl hazretleri oğluna buyurdu ki:
-Yavrucuğum Abdullah bin Mübârek buyuruyor ki; Allahü teâlâ için dünyâdan kesilen kimsenin hali ne güzeldir...
Ali bin Fudayl bu sözleri duyunca düşüp bayıldı.

“Seni ağlatan nedir?”
Süfyân bin Uyeyne buyuruyor ki: “Fudayl bin İyâd ve oğlu kadar Allah korkusu olan kimse görmedim.”
Fudayl bin İyâd buyuruyor ki:
-Kûfe’de bir keçimiz vardı. Bir gün başkalarının arpalarından yemişti. Bundan sonra o keçinin sütünden içmedik.
İbn-i Mübârek buyuruyor ki:
-Zamanımızda insanların en üstünü, Fudayl ve oğlu Ali’dir.
Bu mübarek baba ile oğulun havf (Allahü teâlânın azabından korkmak) ve reca (Allahü teâlânın rahmetinden ümidli olmak) ve fazîletleri hakkında anlatılan kıssalar çoktur.
Bir gün Ali bin Fudayl bir kimsenin, “O gün insanlar, âlemlerin Rabbi için (Ona hesab vermek için kabirlerinden) kalkacaklar” (Mutaffifîn sûresi-6) âyet-i kerîmesini okumakta olduğunu duydu. Bunun tesiri ile bayıldı ve yere düştü. Bir gün de, Ali bin Fudayl ağlıyordu.
-Seni ağlatan nedir? diye sordular.
-Bana zulmedene, yârın Allahü teâlânın huzuruna çıkıp da, hiçbir sebep yokken niçin zulm ettiği kendisine sorulunca, hiçbir cevap veremeyecek olan kimseye acıyorum da onun için ağlıyorum, buyurdu.
Fudayl bin İyâd hazretlerine, oğlu Ali’nin “Yalnız başıma öyle bir yerde olsam ki, ben insanları görsem, ama insanlar görmeseler” dediğini söylediler. Fudayl hazretleri de “Keşke oğlum Ali sözünü tamamlasaydı ve; “Öyle bir yerde olsam ki, insanlar beni, ben de insanları görmesem” deseydi.

“El-Kâria” sûresi okunurken...
Bu nurlu oğul, babasından bir müddet önce vefât etti.
Vefât etmesine sebep şu idi ki, Ali bin Fudayl Kur’ân-ı kerîmden bir sûreyi sonuna kadar dinlemeye tahammül edemez düşüp bayılırdı. Bir defasında, birisi “El-Kâria” sûresini okuyordu. Ali bin Fudayl bunu dinlerken düşüp bayıldı. Baktılar ruhunu teslim etmiş.

.

Hadîs âlimi Er-Riyâşî

Abbas bin Ferec er-Riyâşî, hadîs âlimlerindendir. O, Esmâî ve Ebû Ma’mer el-Mek’ad ile buluşup onlardan ilim aldı. Esmâî, Ebû Dâvûd, Tayâlisî, Ubeydullah bin Muhammed, Amr bin Merzûk, Âlâ bin Fadl, Ebû Osmân-ı Mâzinî, Vehb bin Cerîr ve daha pek çok âlimden ilim alıp, hadîs-i şerîf rivâyet etti. Kendisinden de, Ebû Dâvûd, oğlu Muhammed bin Abbâs, Ebü’l-Abbâs el-Müberred, Abdullah bin Müslim ve daha birçok âlim ilim aldı ve hadîs-i şerîf rivâyet ettiler.

“Güvenilir bir râvi idi”
Onun hadîs-i şerîf rivâyeti çoktur ve sika (güvenilir sağlam) bir râvidir. İbn-i Hibbân, Kitâb-üssikâ’sında:
“O, Esmâî’den çok hadîs-i şerîf rivâyet etti” dedi. Ebû Sa’îd-i Sayrafî:
“O, lügat ilminde büyük bir âlimdi. Ebü’l-Abbâs Sa’leb O’nunla buluştu. O’nun fazîletini, üstünlüğünü takdir edip, O’nu herkese tercih etti” dedi. Hatîb-i Bağdâdî de dedi ki:
“O, Bağdâd’a geldi ve orada hadîs-i şerîf rivâyet edip ilim öğretti. Hadîste sika bir râvi idi. Edebiyat ve nahiv ilminde üstün bir yeri vardı. Ebû Zeyd’in ve Esmaî’nin kitaplarının hepsini ezbere biliyordu.”
Nahiv âlimi Ebû Osmân-ı Mâzinî’nin huzurunda, büyük nahivci Sibeveyh’in “el-Kitâb” adlı eserini okudu. Mâzinî der ki:
“Ben, Sibeveyh’in bu eserini büyük âlim er-Riyâşî’nin yanında okudum. Çünkü O, bu eseri benden daha iyi biliyordu.”
Nahiv âlimi Müberrid’in “Kâmil” adındaki eserinde birçok rivâyetleri vardır. O, Arap edebiyatını ve Arap târihini çok iyi biliyordu. Şiirleri meşhûrdur...

Vefâtı çok acıklı oldu!..
Bu mübarek zatın vefâtı çok acıklı oldu. Bunu Ali bin Ebî Ümeyye şöyle anlatıyor:
Basra, dışarıdan gelen yabancı askerler tarafından işgal edilmiş ve birçok Müslüman şehîd edilmişti. Bu sırada onlar, mescidde bulunan Riyâşî’nin yanına kılıçları ile birlikte girdiler. O, kuşluk namazı kılıyordu. Kılıçları ile ona vurup “Malını getir!” dediler. O da, “Hangi maldan bahsediyorsunuz?” dedi. Bunlar onun son sözleri oldu. Nihayet O’nu da şehîd ettiler...

.

Bayezîd Han ve “Yiğitbaşı”...

Sahte tarîkatler türediğini duyan İkinci Bayezîd Han, bir meclis kurdurdu. Bu mecliste şeyhlerin imtihana tâbi tutulmasını istedi. Kim hak yolda kim batıl yolda, bu düğümün çözülmesi için Ahmed Şemseddîn (Marmaravî) hazretlerini Manisa’dan İstanbul’a dâvet etti.
Ahmed Şemseddîn hazretleri derhal bu ulvî görevi kabûl edip İstanbul’da Sultan Bâyezîd-i Velî hazretlerinin huzûruna çıktı ve Osmanlı Sultânının da hazır bulunduğu imtihan heyetine reislik etti.

Hakikat süzgeci...
O gün Ahmed Şemseddîn hazretlerinin tuttuğu süzgeçten hak ve doğru yolda bulunan rehberler rahatlıkla geçerken sahteleri tutuldu. Bunlar mahcup ve perişan oldular. Tekkeleri kapatıldı ve yaptıkları işten men edildiler.
Ahmed Şemseddîn hazretlerine, imtihan sırasında gösterdiği kemâl, dirâyet ve olgunluk sebebiyle “Yiğitbaşı” lakabı verildi. Pâdişâh çok hoşnut kaldığı ve takdir ettiği bu büyük velîyi hediyelerle taltîf etti. O ise bu hediyelerin tamamını fakirlere dağıttı. İstanbul’da kalması tekliflerine rağmen, tekrar Manisa’ya döndü.

Manisa’ya akın ettiler...
Bu hâdise dilden dile, şehirden şehire yayıldı ve o mübareğin ilminden istifade etmek isteyenler Manisa’ya akın ettiler...
Ahmed Şemseddîn hazretleri arkasında yüzlerce talebe ve sekiz cilt eser bırakarak 1504 yılında sonsuzluk âlemine göçtü. Türbesi Manisa’da Seyyid Hoca Mahallesindedir. Zamanla yıkılan ve kaybolmak üzere bulunan dergahının yerine Yiğitbaşı vakfı tarafından adına bir mescid inşâ ettirilmiştir...

.

Padişahın gezinti teklifi!

Birinci Dünyâ Savaşı’nda İngilizler, İslâm dünyâsını parçalayıp yutmak için çok kesif bir câsusluk ve propaganda faâliyetlerine girişmişlerdi. Bu çalışmalar sonucunda Hint Müslümanlarının aşırı dostluk ve bağlılıklarına mukâbil Arap dünyâsında bâzı çözülmeler başlamıştı. Birçok Arap liderlerine Osmanlı Devletinin yıkılmasıyla kurulacak devletlerden taçlar vadedilerek ayrılık telkin edilmekteydi...

Birliğin tesisi için...
Sultan Reşâd Han sarsılan İslâm birliğini “Hilâfeti hâiz olan Türkler” etrâfında yeniden tesis ve takviye için Şeyh Senûsî hazretlerini huzûruna kabûl etti. Ondan Müslüman Âlemini dolaşarak Hilâfet etrafında bozulan birliği yeniden kurmasını ricâ etti. Gerçekten de o devirde Müslümanların en fazla sözünü dinleyecekleri şahsiyet gâyet haklı bir şöhrete mâlik olan Şeyh Senûsî hazretleri idi. Şeyh hazretleri derhâl muvâfakat ederek Sultana, Türk milletine hizmete hazır bulunduğunu bildirdi. Ancak tam İslâm Dünyâsını dolaşmaya çıkacağı sırada kendisini dâvet eden Sultan Reşâd Han vefât etti. Evet, kaderde olanlar başa gelecekti...

Hâlâ faaliyetteler mi?!.
İslam ülkeleri içinde ve dışında Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında çatışma ve kargaşa çıkartmak veya Müslüman fırkaları arasındaki İslam birliğini zayıflatmak, her asırda İngilizlerin vazgeçmediği hedeflerdir. Böylece Müslümanların gelişme ve ilerlemeleri engellenecek aralarında sürekli ihtilaf ve geçimsizlik oluşturarak esas meselelerle ilgilenmelerini önlenecek ve mevcut birlik ortadan kaldırılacak. Müslümanların fikrî güçlerini, millî servet ve mâlî hazinelerini boşa harcatarak, gençlerin vatana millete şevkle hizmet etmelerini önlemek için “yerli işbirlikçileri” ile çalışan “İngiliz casusları”nın hâlâ faaliyette oldukları anlaşılmıyor mu? Ne dersiniz?!.

.

İngiliz elçisi Sir Flip Küri’nin pişmanlığı!

Ermeni olaylarının cereyanı sırasında Sultan İkinci Abdülhamid’e şiddetle muarız olan ve hükûmetine yazdığı raporla İngiltere hariciye nazırı (dışişleri bakanı) Lord Salzbury’nin Türkiye aleyhinde icra ettiği teşebbüslerin ve nihayet parlâmentoda söylediği şiddetli nutkun âmillerinden bulunan İstanbul’daki İngiliz elçisi Sir Flip Küri’nin teşebbüsü neticesiz kalınca İstanbul’dan gönderilecekti... Vedânâmesini takdim için hariciye nezaretine tevdi ettiği huzura naliyet istidası padişah tarafından bilhassa uzatıldıktan ve binaenaleyh sefir epeyce kızdırıldıktan sonra nihayet huzura kabul olundu.

Padişahın gezinti teklifi!
Pedişah elçiyi yanında uzunca müddet tutabilmek için vedânâmesinin takdiminden sonra bahçede bir gezinti teklif etti. Bu gezinti sırasında sözü Ermeni olaylarına getirerek, cereyan eden hali sefire, anlayacağını tahmin ettiği bir şekilde samimî bir lisanla hikâye etti.
Saraydan doğruca Sirkeci Garı’na gelen elçi orada telâş ve teessür içinde bir aşağı bir yukarı dolaşırken sefaret ikinci tercümanı Mariniç’e dedi ki:
-Yazdığımız raporlarda, hata etmiş ve padişah hakkında âdeta iftiraya kadar gitmiş olduğumuzu kesinlikle anladım. O sebeple ziyade müteessirim. Teessüf ederim ki artık bu hatayı tamire imkân yok!

O, siyasî bir deha idi...
Evet, düşündürücü ve düşünülmesi gereken bir durum değil mi? Sultan Abdülhamid Han gibi siyasî deha sahipleri İngilizlere bile gerçeği anlatmasını biliyor ve onları yaptıklarına pişman kılabiliyordu. Ya şimdi?

.

Hristiyan tarihçinin kaleminden “hac”

18. yüzyılda Osmanlı ülkesine gelerek intibalarını yazan Hristiyan tarihçi M. A Ubucini, Müslümanların hac ibadetini araştırdıktan sonra kendi dini ile kıyaslamış. Ubucini, İslam’ın eşitlik anlayışına olan hayranlığını bakın nasıl ifade ediyor:

Eşitlik kavramı...
“Hac aslında sadece büyük Müslüman ailesinin dağınık fertlerini birbirine bağlamak hedefini gütmüyordu; hac bilhassa, bu ibadeti yapmakta olan Müslümanlara, aynı imanı taşıyan kimseler arasında hüküm sürmesi gereken eşitlik kavramını hatırlatmak için tesis edilmişti. Biz Hristiyanlar böyle bir eşitlik örneğini, bu yüce ahlaki eşitliği gösterebiliyor muyuz? Değil kilisenin içinde, mezarlarımızda bile bu ulu eşitlik kavramından tek eser yok. Buyurun bir camiye girelim... Orada Allah’ın şanına yakışmayan, lüzumsuz ve boş süslemeler, resimler, heykeller yok yalnızca şunlar var;

Müslüman mabetleri...
Duvarların üzerine işlenmiş bazı Kur’an ayetleri, bir mihrap, bir kürsü ve müminler için tertemiz sergiler. Hiçbir şeref kürsüsü hiçbir özel yer ve hiçbir derece farkı göremezsiniz Müslüman mabetlerinde... Sadece ibadet eden insanlar vardır ve ibadetten alıkoyacak veya ibadet edenleri rahatsız edecek hiçbir şeye rastlayamazsınız...

.

İhlaslı gence kurulan tuzak!

Hazreti Ömer’in halifeliği zamanında ibadet ehli, son derece takva sahibi, ihlaslı ve yakışıklı bir genç vardı. Vakit namazlarında cemaati kaçırmaz, namazdan çıkar çıkmaz evine döner ve ihtiyar babasının hizmetini görürdü...
Bu gencin evine giden yolu bir kadının kapısının önünden geçiyordu. Kadın her defasında gencin yoluna çıkarak çirkin tekliflerde bulunuyor, fakat genç, Allah korkusundan ona iltifat etmiyordu...

“Hemen gerçeği görürler”
Yine bir gün yatsı namazını kıldıktan sonra evine giderken, kadın tekrar karşısına çıktı. Bu sefer bütün kurnazlığını kullanarak genci kandırmayı başardı. Fakat genç, kadının ardı sıra eve girerken birden bire Allahü tealayı hatırladı ve korkuyla dilinden şu âyet-i kerîme döküldü:
“Takvaya erenler (var ya); onlara şeytandan herhangi bir vesvese iliştiği zaman (Allah’ın emir ve yasaklarını) hatırlayıp, hemen gerçeği görürler.” (A’raf/201)
Genç, hemen ardından da bayılarak düştü. Kadın, hizmetçisini çağırdı. Genci tutarak evinin önüne getirip koydular. Sonra da kapıyı çalarak babasına haber verdiler. Babası dışarı çıkınca, oğlunu baygın bir vaziyette kapının önünde buldu. Komşularının yardımıyla genci tutup eve taşıdılar. Uzun bir müddet baygın kalan genç kendine gelince, babası;
-Evladım neyin var ne oldu? diye sordu. Oğlu;
-Bir şeyim yok dedi. Babası;
-Allah aşkına söyle! deyince, oğlu başından geçenleri anlattı. Babası;
-Hangi âyeti okumuştun? diye sordu. Genç, âyeti okudu ve tekrar kendinden geçti. Bir de baktılar ki genç ruhunu teslim etmiş. Bunun üzerine genci yıkadılar ve gece vakti götürüp gözyaşlarıyla defnettiler...

“Niçin haber vermedin?”
Sabah olunca olay Hazreti Ömer’e bildirildi. Hazreti Ömer, gencin babasına gelerek başsağlığı diledi ve;
-Bana niye haber vermedin? diye sordu. Gencin babası;
-Ey Mü’minlerin Emiri, vakit geceydi, dedi. Hazreti Ömer;
-Bizi onun kabrine götürün, dedi. Hz. Ömer ve beraberindekiler gencin kabrine geldiler. Hazreti Ömer;
-Ey filan kişi! Rabbin makamında durmaktan korkanlara iki cennet var. (Rahman/46) dedi.
Kabirdeki genç;
-Ya Ömer! Rabbim Cennette bana onları iki defa verdi, diye cevap verdi.

.

Firkateyne bininiz

Abdülehad Efendiye bağlı en samîmi talebelerinden olan Hassa-ı Hümâyûndan Gürcübaşı Mûsâ Ağa şöyle anlattı:

Abdülehad Efendi hiç sebep yokken ve bir münâsebet de geçmeden bana; "Mûsâ Ağa! Mısır'dan dönüşte, kalyona binmeyip, sayıkaya veya firkateyne bininiz." buyurdu. Buna çok taaccüb ettim. Çünkü, Mısır'a gitmek hiç hatırımdan geçmemişti. Fakat Abdülehad Efendinin bunu söylemekten bir murâdları olmalı deyip, merakla bekliyordum. Bu sözün mânâsını bir türlü anlayamıyordum.

Abdülehad Efendinin vefâtlarından birkaç sene sonra Mısır'a gitmem icâb etti. Mısır'a gittim. Dönüşte yol arkadaşım Hacı Hasan ile, eşyâlarımı İskenderiye'ye gönderdim. Hacı Hasan İskenderiye'ye vardığında eşyâlarımı hazır bir kalyona yüklemiş. Oraya varıp, eşyâlarımın kalyona yüklenmiş olduğunu görünce, Abdülehad Efendinin bana yaptığı tenbihler hatırıma geldi. Bu yüzden eşyâlarımı o kalyonla götürmemek için çok gayret ettim. Fakat bütün gayretlerim boşa çıktı. Bunun üzerine kazâya rızâ gösterip, Allahü teâlâya tevekkül ederek kalyonla yola çıktık. Yelkenler açıldı, uygun bir rüzgâr ile bir gün bir gece yol aldık. Sonra büyük bir fırtına çıktı. Çok tehlikeli durumlarda karşı karşıya kaldık. Bir sâhile yanaşmak imkânı yoktu. Kalyon su almaya başladı. Suyu tulumbalarla dışarıya atmak mümkün olmadı. Yetmiş kadar kişi, kurtulmak için sandallarla denize indiler. Fakat alabora oldular. Kayıktakiler yardım çığlıkları ile bağırıyorlardı. Kalyon da batmak üzereydi ki, Abdülehad Efendi denizin üzerinde görünüp; "Korkma, kurtulacaksın." dedi. Benden başka üç kişiye de böyle göründü. İki gün iki gece deniz üzerinde hocamın rûhâniyeti bizimle berâber bulundu ve bizi teselli etti. Bu şekilde Suriye'nin Trablus'una ulaştık. Bu sırada Abdülehad Efendi; "Mûsâ Ağa, bundan sonrası selâmettir." deyip kayboldu. Fakat yanımızda hiç harçlığımız yoktu. Bu sırada tanıdıklarımızdan birisi hâlimizi öğrenip, İstanbul'a gittiğimizde ödemek üzere, bize harçlık ve elbise verdi. Hattâ bir müddet evinde misâfir etti. Böylece Abdülehad Efendinin kerâmetleri ile memleketimize ulaştık.

.

“Mâlik bin Dînâr bu kuluna kefildir”

Mâlik bin Dînâr, gençliğinde mal mülk sâhibi bir zengin idi. Hasan-ı Basrî hazretlerine talebe olunca, bütün mallarını ve parasını, fakir talebelere harcadı. Derecesi çok yüksek bir velî oldu...
Bu büyük zat bir gün şunları anlattı: Hacca gitmek üzere yola çıktım. Çölde giderken ağzında bir parça ekmek olan bir karga gördüm. “Bunda bir iş var”, deyip takip ettim. Bir mağara önünde durdu. İçeri girdi. Ben de öyle yaptım. İçeride elleri ayakları bağlı sırt üzerine yatmış birisi vardı. Karga getirdiği ekmekten parça parça gagasıyla onun ağzına veriyordu. Daha sonra uçup gitti. Bir daha da dönmedi. Adama “bu ne hal”, dedim. O da;

“İpe ve kovaya muhtacız”
-Hacca gidiyordum. Hırsızlar yolumuzu kesti ve bütün malımızı aldılar sonra gördüğünüz gibi bağladılar ve bu mağaraya attılar. Beş gün aç susuz bu halde kaldım. Sonra Rabbime duâ ettim. Bana bu kargayı gönderdi. Her gün yedirip içiriyordu dedi.
Sonra adamcağızın bağlarını çözdüm. Yola koyulduk. Yolda çok susadık. Yanımızda su yoktu. Çölde bir kuyu gördük. Orada ceylanlar vardı. Allahü teâlâya hamd ettik ve “işte bir kuyu bulduk” diye sevindik. Yaklaşınca, bu sırada kuyunun suyu dibe çöktü. Ceylanlar da uzaklaştılar. Yanımızda ip ve kova yoktu. Biz; “Yâ Rabbî! Ceylanlara ihsan ettin. Biz yüz zira’ uzunluğunda ipe ve kovaya muhtacız” dedik. O zaman bir ses duyuldu: “Ey Mâlik! Ceylanlar bize tevekkül etmiştir. Biz onları sularız. Siz ise ipe ve kovaya tevekkül etmişsiniz. Siz de onunla su içersiniz!..”
***
Câfer bin Süleymân anlatır: “Bir zaman Mâlik bin Dînâr hazretleri ile Basra’da dolaşırken, yeni yapılan bir köşk gördük. Köşkün mîmârı güler yüzlü bir gençti. Yanına varıp selâm verdik. O da selâmımıza cevap verdi. Mâlik bin Dînâr hazretleri ona;
-Ey genç! Bu köşkü Allah için versen de Allahü teâlâ da sana Cennet’te bundan daha iyisini ihsân etse, dedi.
Genç kabûl edip;
-Kefil olur musun? deyince, Mâlik hazretleri; “Evet” buyurdu ve bir kâğıda;


“Cennette bir köşk ihsân eyle!”
“Yâ Rabbî! Bu gence senin için verdiği bu köşke karşılık Cennet’te bir köşk ihsân eyle. Mâlik bin Dînâr bu kuluna kefildir” şeklinde yazdı ve mektubu gence verdi. Ondan aldığı malı da fakirlere dağıttı. Kısa bir zaman sonra genç vefât etti. Mâlik bin Dînâr hazretleri gencin vefât ettiği gece mihrabına konulmuş mânevî bir mektup buldu. Ona baktığında;
“Bu Mâlik bin Dînâr’a bir berâttır. Senin söylediğinden yetmiş kat fazlasıyla gencin köşkünü kendisine teslim ettik.” diye yazılı olduğunu gördü...

Toplam Görüntülenme: 1939

Yayın tarihi: Pazar, 27 Mayıs 2007

.

MİMAR SİNAN

"Bir Mimar Sinan eseri olan Şehzadebaşı Cami'nin 1990'li yıllarda
devam eden restorasyonunu yapan firma yetkililerinden bir inşaat
muhendisi, caminin restorasyonu sırasında yaşadıkları bir olayı tv'de
şöyle anlatmıştı.

Cami bahcesini çevreleyen havale duvarında bulunan kapıların
üzerindeki kemerleri oluşturan taşlarda yer yer çürümeler vardı.
Restorasyon programında bu kemerlerin yenilenmesi de yer alıyordu. Biz
inşaat fakültesinde teorik olarak kemerlerin nasıl inşaat edildiğini
öğrenmiştik fakat taş kemer inşaası ile ilgili pratiğimiz yoktu.
Kemerleri nasıl restore edeceğimiz konusunda ustalarla toplantı yaptık,
sonuç olarak kemeri alttan yalayan bir tahta kalip çakacaktık. Daha
sonra kemeri yavaş yavaş sokup yapım teknikleri ile ilgili notlar
alacaktık ve yeniden yaparken bu notlardan faydalanacaktık.

Kalıbı soktuk.
Sökmeye kemerin kilit taşindan başladık. Taşı yerinden
çıkardığımızda hayretle iki taşin birleşme noktasında olan silindirik
bir boşluğa yerleştirilmiş bir cam şişeye rastladık. Şişenin içinde
dürülmüş beyaz bir kağıt vardı. Şişeyi açıp kağıda baktık. Osmanlıca bir
şeyler yazıyordu. Hemen bir uzman bulup okuttuk. Bu bir mektup idi ve
Mimar Sinan tarafından yazılmıştı. Şunları söylüyordu.

“Bu kemeri oluşturan taşların ömrü yaklaşık 400 senedir. Bu müddet
zarfında bu taşlar çürümüş olacağından siz bu kemeri yenilemek
isteyeceksiniz. Büyük bir ihtimalle yapı teknikleri de değişeceğinden bu
kemeri nasıl yeniden inşaa edeceğinizi bilemeyeceksiniz. İşte bu mektubu
ben size, bu kemeri nasıl inşa edeceğinizi anlatmak için yazıyorum.”
Koca Sinan mektubunda böyle başladıktan sonra o kemeri inşa ettikleri
taşları Anadolunun neresinden getirttiklerini söylerek izahlarına devam
ediyor ve ayrıntılı bir biçimde kemerin inşaasını anlatıyordu.

Bu mektup bir insanın, yaptığı işin kalıcı olması için
gösterebileceği çabanın insan üstü bir örneğidir. Bu mektubun ihtişamı,
modern çağın insanlarının bile zorlanacağı taşın ömrünü bilmesi, yapı
tekniğinin değişeceğini bilmesi, 400 sene dayanacak kağıt ve mürekkep
kullanması gibi yüksek bilgi seviyesinden gelmektedir. Şüphesiz bu yüksek
bilgiler de o koca mimarın erişilmez özelliklerindendir. Ancak
erişilmesi gerçekten zor olan bu bilgilerden çok daha muhteşem olan 400
sene sonraya çözüm üreten sorumluluk duygusudur.

.

Fatih’in oğlu Sultan Bayezid

Sultan II. Bayezid Han, sekizinci padişah olarak Osmanlı tahtına çıktı. (1481-1512) yılları arasında Osmanlı Devleti’ni idare etti. Babası Fatih Sultan Mehmed Han 1481 tarihinde sefere giderken Gebze yakınlarında vefatı üzerine devlet ileri gelenleri tarafından iktidara getirilmiştir. Ancak, bu olay kardeşi Konya Valisi Cem’in Saltanat iddiasına sebep olmuştur...

Sade giyinmeyi severdi...
Saltanatının ilk yıllarında kardeşi Şehzade Cem ile uğraşmak zorunda kaldığından bu konunun halledilmesinden sonra ülke topraklarının genişletilmesi için o da ataları gibi savaşmak zorunda kalmıştır. Komşularıyla iyi ilişkiler kurulmaya çalışırken, ülkenin denizlerde de büyümesini sağlayacak denizcilik ile ilgili düzenlemeleri yapmıştır.
İkinci Bayezid Han, sakin ve kararlı bir kişiliğe sahipti. Etrafındakilere yardım yapmayı sever ve hayır işlerine zaman ayırmayı bilirdi. Davranışları zarif, göğsü geniş, kolu güçlü idi. Sade giyinmeyi severdi. Gelirinin bir kısmını da halka ve özellikle fakirlere dağıtmaktan zevk alırdı...
Bayezid Hanın âlimliği, şairliği, hat sanatkârlığı, ilim ve şiir erbabına gösterdiği saygı ve sevgi, Fatih Sultan Mehmed’in oğluna yakışır derecedeydi. “Adlî” mahlasıyla Türkçe ve Farsça şiirler de yazmıştır...

“Bu tozları kabrime koyun!”
Sultan II. Bayezid Han, her seferden dönüşünde elbisesine bulaşan tozları toplar ve bir kavanozda biriktirirdi. Bu tozların mezarına konulmasını vasiyet etti. Vefat edeceği zaman yanındakilere bu vasiyetini hatırlattı ve:
-Allahü teala, ayakları hak yolda tozlananları cehennem ateşinden koruyacağını buyurmaktadır. İşte Hak yolunda küffarla savaşırken üstümüze bulaşan tozları bu yüzden topluyoruz. Vasiyetimizdir; öldüğümüzde bu tozları kabrime koysunlar...
Bayezid Han, Dimetoka’daki saraya giderken, Abalar köyü mevkiinde hastalanarak 26 Mayıs 1512 günü vefat etti. Kabri İstanbul’da, Bayezid Camii’nin yanındaki türbededir...

.

“Sultânüş Şuara” Necip Fazıl Kısakürek

Şair, romancı, hikâyeci, piyes yazarı ve fikir adamı Üstâd Necip Fazıl Kısakürek, 26 Mayıs 1904’te, İstanbul’da büyük bir konakta doğdu. Alâüddevle devrinin Şeyhülislâmı Mevlâna Bektût Hazretlerine dayanan Dülkadiroğullarına bağlı “Kısakürekler” soyuna mensuptur...

Amerikan Koleji’nde okudu
Çeşitli okullarda, bu arada Amerikan Koleji’nde okudu ve orta öğrenimini Bahriye Mektebi’nde yaptı. Bu askeri okulda, din derslerini, Aksekili Ahmed Hamdi, tarih derslerini Yahya Kemal’den görmüş, ama asıl anlamda “edebiyat ve felsefeden riyaziyeye ve fiziğe kadar iç ve dış birçok ilimde derin ve mahrem mıntıkalara kadar nüfuz edebilmiş” dediği İbrahim Aşkî’nin etkisinde kalmıştır. Bahriye Mektebi’nin “namzet ve harp sınıflarını bitirdikten sonra” Darülfünun Felsefe Bölümü’ne girmiş ve oradan mezun olmuştur.
Necip Fazıl Kısakürek’in felsefedeki en yakın arkadaşlarından biri Hasan Ali Yücel’dir. Milli Eğitim Bakanlığı bursu ile bir yıl Paris’e gitmiştir. Yurda döndükten sonra Hollanda, Osmanlı ve İş Bankalarında memurluk ve müfettişlik gibi görevlerde bulunmuş, Ankara’da Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, Devlet Konservatuvarı ile İstanbul’da Güzel Sanatlar Akademisi’nde dersler vermiştir. Daha gençlik yıllarında basınla ilişkiye geçen Kısakürek, bu tarihten sonra memurlukla ilişkisini kesmiş, hayatını yazarlık ve dergicilikten kazanmaya başlamıştır.
Necip Fazıl’ın ilk gençlik yılları bohem bir yaşayış içinde geçer. O, hep bir arayış içindedir. İşte tam o günlerde, son devir âlimlerinden Abdülhakîm Arvâsî’yle tanışır. Bu tanışma onun hayatında dönüm noktası olur ve hayatı değişir...
O, hep gençlik için çırpınır ve yüze yakın eser verir... Anadolu’da verdiği konferansları büyük ilgi görür...

“Demek böyle ölünürmüş!”
“Şâirler Sultanı” Necip Fazıl artık yaşlanmıştır... Onun için daima sırlarla dolu mayıs ayında bir gece, yatağında doğrulup, elâ gözlerini pencereden dışarıya, derin karanlığa diker. Ne görür bilinmez; pembeden daha kırmızı dudakları son defa kıpırdar:
“Demek böyle ölünürmüş!..”
79 yıllık hayatı ve eserleriyle her dem, “hayal kanatları kan içinde” tek başına uçar gibi yaşadı. 25 Mayıs 1983’te, Eyüpsultan Kabristanında toprağa verildi.

.

PİŞMAN OLDULAR!

Bir defâsında, bâzı kimseler gemi ile bir yere gidiyorlardı. Yolcular arasında Abdurrahmân hazretlerinin talebelerinden birkaç kişi de vardı. Bir ara, geminin tabanından bir yer delindi. Ne yaptılarsa delinen yeri tıkayamadılar. Vazîfeliler çâresiz kalıp, geminin batmasından korktular. Onlardaki bu telaşı görüp, vaziyeti anlayan talebeler, hocaları Abdurrahmân bin Muhammed'den yardım istediler. O esnâda hocalarını gemide gördüler.

Ayağını, gemiye su giren yere koydu. Sonra bir şeyler ile o delik yeri kapadı. Su girmez oldu. Bu duruma yolcular çok sevindi. Herkes rahatlamıştı. Abdurrahmân hazretleri, birden gözden kayboldu. O büyük zâtın talebeleri hürmetine, diğerleri de kurtuldular ve yollarına devâm ettiler. Bu hâdiseyi işitenlerden bâzıları, onun bu kerâmetini inkâr ettiler. "Böyle şey olmaz." dediler. Îtirâzcılar, bir yolculuğa çıkmışlardı. Yollarını kaybettiler. Üç gün üç gece dolaştıkları hâlde yollarını bulamadılar. Ellerinde bulunan yiyecek ve suları da bitmişti. Başlarına gelen bu sıkıntının, o zâtın kerâmetini inkâr etmekten olduğunu anladılar. Îtirâzlarına tövbe ederek, bu sıkıntıdan kurtulmaları hâlinde mallarından belli mikdârını o zâta vermeyi ve hizmetinde bulunmayı adadılar. Tam bu sırada yanlarına, hiç tanımadıkları biri geldi. Bunlara tâze hurma ve su verdi ve yolu târif edip gitti. O kimseler, hurmalarla karınlarını doyurdular ve sudan içtiler. Târif edilen yere doğru gidince, yollarını kolayca buldular. Memleketlerine vardıkları zaman adaklarını yerine getirdiler.

.

ABDULLAH BİN MÜBÂREK

Merv'de bir yıl ticâretle uğraşır, kazancının hepsini fakirlere dağıtırdı. İkinci yıl İslâmiyet'i yaymak için cihâda, düşmanla harbe giderdi. O, medresede müderris, hoca; câmide vâiz, şehirde tüccâr; harbde büyük bir kahramandı. Kılıç ve kalem sâhibi idi. Kalemiyle cihâda dâir eser yazdı, kılıcıyla da dillere destan olan kahramanlıklar gösterdi.

Abbâsîler devrinde Bizanslılarla yapılan harplerden birine katılmıştı. Abbâsî ordusu sessiz, sâkin ve aydınlık bir gecede Tarsus'un kuzeyinde karargâh kurmuştu. Tarsus'un sırtlarında İslâm ve Bizans orduları görünüyordu. İki taraf da kendilerini kuvvetli göstermek için alevleri göklere yükselen ateşler yakmışlardı. Bu ateş ocaklarından birinin etrafında tepeden tırnağa silâhlı askerler hilâl şeklinde oturmuşlar, ortalarında ise ince yapılı, nûrânî yüzlü bir zat onlara ders anlatıyordu. Kimse vaktin nasıl geçtiğinin farkına varmamıştı. Sözü kesip, duâsını yapınca istirahate çekildiler.

Sabah namazı kılındıktan sonra, harp hazırlıkları başladı. İki ordu karşı karşıya geldi. Bizans ordusundan iri yapılı, kendisi ve atı zırhlara bürünmüş biri kılıç sallayarak ortaya çıktı. Döğüşmek için müslümanlardan er istedi. Müslüman saflarından bir kahraman onun karşısına çıktı. Fakat, şehîd düştü. Bu hâl müslümanların gayretine dokundu, ikinci bir yiğit daha çıktı. O da şehîd oldu. Sonra birkaç er daha şehîdlik şerbetini içti. Rum ordusunda sevinç çığlıkları yükselirken, müslüman ordusunda tekbir ve Allah Allah sesleri ortalığı çınlatıyordu. Bu sırada müslüman askerlerin arasından, atının üzerinde heybetli birinin meydana çıktığı görüldü. Tamâmen zırhlara bürünmüştü. Fakat kimse tanımıyordu. Rum'un karşısında dimdik durdu. Herkes son derece heyecanlı idi.Çarpışma başladığı gibi, çevik bir hareketle kılıcını Rum'un göğsüne sapladı. Müslüman saflarında tekbîr sadâları yükseliyordu. Rum tarafı ise şaşkına döndü. İkinci çıkan er de birincinin âkibetine uğradı. Sonra birkaç kişiyi daha öldürdü. Müslümanlar son derece sevinçliydi. Müslüman er yerine dönünce bu kahramanın Abdullah bin Mübârek hazretleri olduğunu görüp hayret ettiler.

.

AT HIRSIZI

Abdullah-ı İlâhî'nin sohbetleri çok tesirli ve faydalı olurdu. Sohbetlerinde ve diğer zamanlarda herkesin gönlünü almaya çok dikkat gösterirdi. Sohbette bulunanlardan birinin bir sıkıntısı, bir müşkülü olsa onun hâlini keşfeder sıkıntısını giderirdi. Sohbetiyle, tereddütleri ortadan kaldırırdı.

Yine bir gün sohbette, söz çalışmak ve gayretten açılmıştı ve; "İnsan çalışıp, gayret göstermedikçe olgunlaşamaz ve bir mertebeye ulaşamaz." buyurmuştu. Bu sırada sohbetinde bulunan bir âlim, bu sözleri işitince, "at hırsızı kıssası" diye bilinen bir hâdiseyi hatırladı. "Peki onun hâli nasıl oldu?" diye düşündü. Abdullah-ı İlâhî, o âlimin kalbinden geçen düşünceleri kerâmetiyle anlayıp, ona doğru dönerek; "Söylediğim söze, at hırsızlığı yapan kimsenin hâli ile karşı çıkmak hâtıra geldi değil mi? Fakat ona da cevap vardır." dedi. Sonra sohbetinde bulunanlara dönüp; "Hiç o hâdiseyi işiteniniz var mıdır?" diye sordu. Ve hâdiseyi şöyle anlattı:

Bir hırsız geceleri at çalıp satardı. Ömrünü böyle hebâ ederdi. Bir defâsında da, bulunduğu şehrin en büyük âlimi ve evliyâsının atını çalmak için ahırına girmişti. Tam atı çözüp götüreceği sırada, ahırın duvarı yarılıp, içeriye bir nûr yayıldı. Bu nûr içinde, iki nûr yüzlü zât gözüktü. Hırsız bu hali görünce, kendini hemen at gübrelerinin arasına atıp gizlendi. Korku ve telaş içinde boğazına kadar gübre içine gömüldü. Bu sırada yarılan ahırın diğer duvarından daha parlak bir nûr gözüktü. Bu nûr arasında da, o zamânın kutbu, en büyük velîsi olan ev sâhibi çıktı. Öncekiler onu görünce hürmet göstererek selâm verdiler. Ev sâhibi diğerlerine niçin geldiklerini sorunca; "Falan evliyâ arkadaşımız vefât etti. Onun yerine kimi tâyin edeceğiz? Size arzetmek istedik." dediler. Atların sâhibi olan zât; "Onun yerine, at hırsızını tayin ettik." dedi. Soran iki zât da evliyâ olup ricâl-ül-gayb denilen velîlerden idiler. At hırsızlığı yapmaya gelen kimsenin, gübreler arasına gömülüp saklandığını biliyorlardı. Hemen yanına varıp, onu gübreler arasından çıkardılar, gönlünü alıp, tebrik ederek kucakladılar. Atların sâhibi ve zamânın kutbu evliyâ zâtın da yanına gelip, elini öptüler. Sonra hep birlikte vefât eden arkadaşlarının cenâzesini kaldırmaya gittiler."

Abdullah-ı İlâhî, sohbetinde bulunanlara bunu anlattıktan sonra şöyle dedi:

"Şimdi at hırsızlığı yapmaya giden kimse, nasıl bir çalışma yaptı da ricâl-ül-gayb denilen evliya arasına girdi? diye bir sûal hâtıra gelmesin. Çünkü o zavallının gübreler arasında mahcûbiyetinden ne kadar zorluk ve ne kadar pişmanlık çektiği bellidir. Kurtuluş yolu kalmadığını kesinlikle anlayınca, at çalmak üzere harama yönelişinden dolayı bütün kalbiyle pişmân olup, o zamana kadar yaptığı işlere öyle bir tövbe etti ki, işlediği kötü işlerden gönlü temizleniverdi. Allahü teâlâya yönelip riyâzet çeken kimseler, onun o anda yaptığı tövbeyi nice seneler yapamaz."

Sohbetin başında kalbinde itirazlar bulunan o âlim, Abdullah-ı İlâhî hazretlerinin bu güzel îzâhını ve tatlı sözlerini dinleyince, içindeki şüphe ve yanlış düşünceler temizlendi. Abdullah-ı İlâhî hazretlerinin elini öpüp, özür diledi ve hâlis talebelerinden oldu


.

ÖLÜYÜ DİRİLTEMEM

Trablusşam Nakîb-ül-eşrâfı Şeyh Abdülfettâh Zağbî Efendi, Yûsuf Nebhânî hazretlerine şöyle anlatmıştır:

Bir defâsında bir arkadaşımız hastalanmıştı. Abdullah ibni Şeyh Hıdır ez-Zağbî'yi de yanımıza alıp ziyâretine gitmek istedik. Onu götürmekten maksadımız hastanın bereketlerinden istifâde ederek şifâya kavuşması idi. Ancak gitmek istemedi. Çok ısrar edince kabûl edip bizimle geldi. Hastanın yanına vardığımızda, şiddetli hastalığından hiç bir eser kalmadı. Ayağa kalkıp bizi karşıladı. "Hoş geldiniz." deyip konuştu. Ziyâreti yapıp yanından ayrıldık. Ayrılıp giderken yolda Şeyh Abdullah hazretleri; "Ben ölüyü diriltemem." dedi. Bu sözüyle ziyâretine gittiğimiz kişinin öleceğine işâret etmişti. Dedim ki:

"Onun yüzünde hiç ölüm işâreti yok."

Yine;

"Ben ölüyü diriltemem." buyurdu.

Sonra memleketine gitti. Hasta arkadaşımız iyileşti çarşıya pazara çıkıp dolaştı. Ben Şeyh Abdullah hazretlerinin işâretine ve diğer taraftan da hastanın sıhhate kavuşmasına hayret ediyordum. Çünkü o öleceğine işâret etmişti. Hasta ise sapasağlam olmuştu. Aradan on gün kadar geçti. Bir gün o arkadaşın evinin bulunduğu taraftan ağlama sesleri işittim. Merak edip sorunca, arkadaşımızın vefât ettiğini öğrendim. O zaman Şeyh Abdullah'ın kerâmetini anladım.

.

Büyük hadîs âlimi Mis’ar bin Kedâm

Mis’ar bin Kedâm, büyük hadîs âlimlerindendir. Künyesi “Ebû Seleme”dir. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde çok güvenilir olduğu için kendisine “mushaf” da denir. 155 (m. 772)’de Mekke-i mükerremede vefât etti...
Rivâyetlerinde çok güvenilir olan Mis’ar bin Kedâm, bin kadar hadîs-i şerîf rivâyet etti. İslâm âlimlerince senet kabul edilen ve “Kütüb-i sitte” adı verilen meşhûr hadîs kitabları onun rivâyetlerini almışlardır.

Onu rüyâda gördüler...
Mis’ar hazretlerini rüyâda gördüler, “en faydalı amel olarak neyi buldun?” dediler. “Allahü teâlâyı hatırlayıp, anmayı” cevâbını verdi.
Mis’ar hazretleri, hem hakkı ve doğruyu anlatır ve nasîhatte bulunur ve hem de Allahü teâlâya ibâdet hususunda da gayretli ve ısrarlı hareket ederdi. Namazdan sonra insanın nefsi, şöyle şöyledir diye onun kötülüklerini şiirle dile getirirdi...
Bu mübarek zat, her gece, Kur’ân-ı kerîmin yarısını okumadan uyumazdı. Bitirince hafifçe uyur, sonra değerli bir şeyini kaybedip, onu arayan kimse gibi korkarak yerinden kalkar, dişlerini misvaklar, abdestini alır, fecr doğuncaya (sabah oluncaya) kadar, kıbleye doğru dönüp tefekkür ederdi. Yaptığı işleri gizlemekte çok itina gösterirdi. Kıyâmet günü hatırına geldiği zaman ağlar, hattâ, orada bulunanlar onu teselli ederdi.
Mis’ar bin Kedâm hazretleri, annesine hizmet ederdi. Hatta buyurdu ki: “Eğer annem olmasaydı, zaruret olan ihtiyaçlar dışında mescidden ayrılmazdım...”
Bu mübarek zat, namaz kıldığında, oturduğunda, kısaca, her zaman ağlardı.

“Niçin ağlıyorsun ey Mis’ar?”
Süfyân-ı Sevrî hazretleri onun ölüm hastalığı zamanında yanına girdiği zaman, o yine ağlıyordu.
-Ey Mis’ar niçin ağlıyorsun? Vallahi ben şu anda ölmek isterdim, deyince Mis’ar hazretleri;
-O zaman sen ameline güveniyorsun. Fakat ben, sanki bir dağın tepesindeyim, nereye düşeceğimi bilmiyorum, dedi.
Bu söz üzerine, Süfyân-ı Sevrî hazretleri çok ağladı ve;
-Senin, Allahü teâlâdan korkman, benden daha fazla, ey kardeşim, dedi.
Süfyân-ı Servî hazretleri ondan bahsederken künyesiyle “Ebû Seleme” der, ismiyle (Mis’ar) demekten hayâ ederdi...

.

“Üç üstâdım imansız gitti!”

Salihlerden birisi şâhid olduğu bir hâdiseyi şöyle anlatıyor: Bir seher vakti zemzem kuyusunun yanında oturuyordum. Bir kimse geldi. Kuyudan bir kova doldurup çekti, içti. Kalanını bırakıp gitti. Yüzünde örtü olduğu için kim olduğunu da anlayamadım. Kovada kalan artığını içtim. Tadı bâdem ezmesi gibiydi. O âna kadar o lezzette bir şey içmemiştim...

“Ben Süfyân-ı Sevrî’yim”
Bir seher vakti yine aynı yerde oturuyordum. O zat yine geldi, kovayı doldurup kuyudan çekti ve içip gitti. Artığını içtim. Tadı bal şerbeti gibiydi... Başka bir sefer yine böyle oldu. Bu sefer tadı şekerli süt gibiydi. Elbisesinden sıkıca tuttum; “Allah için söyle kimsin?” dedim. O; “Ben hayatta olduğum müddetçe kimseye söylemeyeceğine söz ver” dedi. Ben de kabûl ettim. “Ben Süfyân-ı Sevrî’yim” dedi.
Evet, Süfyân-ı Sevrî, işte böyle büyük bir velîdir. Bu mübarek zat, Kûfe’de doğdu. Basra’da vefât etti. Tebe-i tâbiînin büyüklerindendir. Zamânındaki büyük âlimlerden ilim ve edeb öğrendi. Hadîs ve fıkıh ilminde müctehîd oldu. Meşhûr âlim ve velîlerden Cüneyd-i Bağdâdî, Hamdun Kassâr bunun mezhebinde idiler. Mezhebi zamanla unutuldu...
Süfyân-ı Sevri’nin gözleri daima yaşlı idi. “Günahlarınıza mı ağlıyorsunuz?” diye soranlara “Evet günahlarım da çoktur lâkin ben imansız gitmekten çok korkuyorum” buyururdu.
Bu mübarek zat son nefeste imansız gitmekten çok korkardı. Daha genç iken beli kamburlaşmıştı. Sebebini sordular. Sebebini şöyle açıkladı:
-Üç üstâda talebelik yaptım. Hepsi de zamânının en âlimleriydi. Ölüm zamanında üçü de dünyâdan îmânsız gittiler. Ben onların hâlini görünce, korkudan omurga kemiğim eğrildi. Hele üstâdımın birine uzun seneler hizmet ettim, talebelik yaptım. Hiçbir edebi terk ettiğini görmedim. Dünyâdan âhirete göçeceği zaman başucunda idim. Gözünü açıp;
-Ey Süfyân! Bana ne olduğunu görüyor musun? dedi. Ben de;
-Ey üstâdım, kendinizi nasıl buluyorsunuz? dedim. O da;
-Beni dergâhından kovuyorlar, kabûl etmiyorlar. Sen buradan git, bize lâyık değilsin diyorlar, dedi.
Sonra Süfyân hazretleri yanındakilerden Kur’ân-ı kerîm istedi. Mushafı eline aldı ve şöyle buyurdu:
-Şâhid olunuz ki o, bu mushaftan ve içinde bulunanlardan nasipsiz öldü. Yahûdî dînini seçti ve can verdi. Allahü teâlâ dilediğini yapar!..

.

ALLAHÜ TEALADAN BİR AN GAFİL OLMAYASIN