ehlisunnnetde - LATİF SALİH 25-26

M. Latif SALİHOĞLU

latif@yeniasya.com.tr

01 Eylül 2025, Pazartesi

GÜNÜN TARİHİ: 1 Eylül 1926

Yakın tarihin bir yalan da, meşhû “İzmir Sûikastı” diye resmî kayıtlara geçen hayalî vukat ile ilgilidir.

Evet hayalîdir; çünkü, 1926’da öyle bir hadise vuku bulmuş değildir. Ama, sanki bir sûikast planı varmış gibi yaygara kopartıldı.

Bundan maksat, Mustafa Kemal’e muhalif olan kimseleri ezmek, sindirmek ve bir kısmını da dârağacında sallandırarak işlerini kökten bitirmektir. Nitekim, ortaya çıkan sonuç aynen öyle olmuştur.

İstanbul’da derdest edilerek İzmir’deki mahkemeye getirtilen Karabekir Paşa, Günlükler’de hayretini şöylece ifade ediyor: Ne hayrettir ki, mahkemede hiç tanımadığım kimseleri karşıma çıkardılar. Güya ben onlarla birlikte bir teşkilat kurmuş ve burada bir sûikast plânı yapmışız.

Şimdi, o kumpaslı hadisenin genel seyrine şöyle kısaca bir bakmaya çalışalım.

Esas konuya “günün tarihi” perspektifinden bakınca şunları görüyoruz: 1 Eylül 1926’da “Giritli Kaçakçı Şevki" diye bilinen bir şahsa, devletin kesesinden servet değerinde büyük bir meblağ ikramiye olarak verildi.

Takdir edilen para 6500 TL. Bu miktar, o günün şartlarına göre haddinden fazla büyük bir meblağdır. O tarihte sadece 1000 liraya orta ölçekte bir çiftliğin satın alınabileceği düşünülürse, verilen miktarın büyüklüğü daha iyi anlaşılmış olur.

Kaçakçılıktan sabıkalı olan Giritli Şevki, güya İzmir'de Mustafa Kemal'e karşı hazırlandığı iddia edilen "sûikast planı"nı bir gün önceden tutup ihbar eden şaibeli bir kişidir. Daha sonraları kendisine "Motorcu Şevki" unvanı takılmıştır. Yani, kaçakçılıktan motorculuğa terfi ettirilmiştir.

Bu hadisenin başlangıcı, 15 Haziran 1926 gününe kadar uzanır. Giritli Kaçakçı Şevki, 15 Haziran günü İzmir Valisi Kâzım Dirik'e gider ve güya şu ihbarda bulunur: "Paşam, size mühim bir haberim var. Laziztan mebusu Ziya Hurşit ve adamları Mustafa Kemal'e karşı sûikast planladılar. Tatbikat yarın. Cinayetten sonra benim motorla kaçmayı düşünüyorlar. Benden söylemesi. Haberin olsun."

Vali Kâzım Dirik, Mustaafa Kemal'in çok eski bir arkadaşıdır. İttihat–Terakki'ye birlikte girmiş, birlikte ayrılmışlar; hatta, Samsun'a da birlikte gitmişler. Öyle biri yani…

Vali Paşa, derhal harekete geçer. Bir kaçakçı parçasının ihbariyle, Ziya Hurşit (saltanatın kaldırılmasına tek karşı çıkan kişi) ve arkadaşlarını derhal yakalatır.

Sûikastçı denilenler hakkında dava açılır. Yetmez, M. Kemal muhalifi durumunda ne kadar asker ve politikacı varsa, onlar da derdest edilerek İzmir'de kurulan İstiklâl Mahkemesine getirtilir.

Çoğu mebus yaklaşık 50 kadar maznun, en ağır cezalara çarptırılır. Birçok kişi idam edilir. Geri kalanlara da hem hapis cezası verilir, hem de siyasetten uzaklaştırılır.

Böylelikle, hem eski İttihatçılarla son hesaplaşma yapılmış, hem de siyasî muhaliflerin (TPCF) etkisi sıfırlanmaya çalışılmıştır.

Bu muhalifler arasında TCF kurucuları olan Dr. Adnan Adıvar, Kâzım Karabekir, Ali Fuat, Refet Bele, Cafer Tayyar ve Rüştü Paşalar da var.

Bunlardan İstiklâl Harbi kahramanlarından Karabekir Paşa, mahkemeye çıkartılıncaya kadar, penceresi kalın tahtalarla çivilenmiş kapalı, karanlık bir hücrede, üstelik yerde yatırılmış ve çok kötü muamele görmüş bir vaziyette tutuldu.

Kısaca, İstiklâl gazisi birçok vatanperverin ağır bir cendereden geçirildiği o karanlık günlerde, sâbıkalı bir kaçakçıya eşi benzeri görülmemiş lütuf ve ikramlarda bulunuldu.

.GÜNÜN TARİHİ 2 Eylül 1925

Yakın tarihte “inkılâplar uğruna” yapılan katliâmlar, asgarî on iki sene (1925-38) devam etti. Bu on iki sene zarfında yaklaşık “yüz bin baş” gitti. Bir devletin kendi vatandaşlarını bu oranda katletmesi, dünya ve insanlık tarihinde pek görülmüş bir durum değil.

1924 yılı başlarında Hilâfet lağvedilmiş ve medreseler kapatılmıştı. O tarihte aleyhte herhangi bir gösteri, yürüyüş, isyan, ayaklanma vs. olmadığı için, hadise kanlı bir çatışmaya dönüşmemiştir.

Ne var ki, Eylül 1925’de Bakanlar Kurulu kararıyla “sarığın yasak, şapkanın mecburi” hale getirilmesiyle, iş çığırından çıktı ve yurdun muhtelif yerlerinde vatandaş kanı dökülmeye başladı.

Şimdi, bundan yüz sene önce yaşanan vahim hadiselerin gelişme seyrine kısaca bakalım.

Millet Meclisi’ndeki tek partiye (CHP) dayalı durumdaki Bakanlar Kurulu, 2 Eylül 1925'te birtakım "şok kararlar" aldı. Referandum yapılmadan, yani bir emrivaki (defacto) ile alınan bu karar sebebiyle, koca bir milletin ve büyük bir memleketin dinî, tarihî ve kültürel değerleri âdeta altüst edildi.

Söz konusu şok kararlar, şu hususlara dairdir:

1. Müslüman Türklerin de yaklaşık bin yıldır kullandığı ve İslâmın artık bir şeairi, bir sembol kıyafeti haline gelen sarık, vatandaşlar için ülke genelinde yasaklandı.

2. Yine bin yıldır bu milletin hayatında yer alan tekke ve zaviyeler kapatıldı; türbe ziyaretleri yasaklandı. (Öyle ki, Ankara’daki Hacı Bayram, Kırşehir’deki Hacı Bektaş ve Konya’daki Mevlânâ Türbesinin kapısına kilit vuruldu.)

3. Devlet memurları için şapka giyme mecburiyeti getirildi. (Şapkayı ilk giyenlerin başında Diyanetin başındaki Rıfat Börekçi ile Askeriye’nin başındaki Fevzi Paşa geliyor.)

Bakanlar Kurulu kararının alındığı gün, yurdun muhtelif yerlerinde bir takım protesto gösterileri vuku buldu. Bunların üzerine kuvvetle, şiddetle ve kan dökülerek gidildi. Rize’de, Muş’ta, Erzurum’da, Sivas’ta, Bursa’da ve daha başka yerlerde ya idam sehpaları kuruldu, ya da silâh kullanılarak tepkiler bastırıldı. Öyle ki, protesto sonrası kaçıp camilere sığınan bazı vatandaşların üzerine caminin içinde dahi ateş edildi.

2 Eylül 1925 tarihli kararname, Dr. Refik Saydam ve bir grup partidaşının hazırladığı 677 sayılı kanun teklifi, 30 Kasım 1925’te kabul edilerek resmî olarak da yürürlüğe girmiş oldu.

Sarık yasağı ile şapka giyme mecburiyetinin kanun zoruyla uygulandığı o dikta döneminde, sarığını başından çıkarttırmayan tek şahsiyetin Bediüzzaman Said Nursî olduğunu bilvesile hatırlatmış olalım..

Üstad Nursî, dışarıda olsun, defalarca sevk edildiği mahkeme salonlarında olsun, hatta valilik gibi diğer resmî dairelerde olsun, başındaki sarığı hiçbir zaman çıkarmadı ve çıkarttırmadı. O bu ve sair İslâmî şeairi-sembolleri terk etmemekle, aslında bütün bir milleti-ümmetin manevî vebalden kurtulmasına vesile oldu.

Kapalı tutulan ecdat türbelerinin ziyaret edilmesi, bu millete yaklaşık 25 yıl süreyle yasaklandı. Memurların şapka giyme mecburiyeti ise, fiiliyatta yürürlükten kaldırıldı. Yani, bir zamanlar nice başları götüren şapkayı, bugün için “takan yok.”

Özetle, yüz yıl önce vatandaşın hayatını altüst eden kanlı inkılapların çoğu günümüz itibariyle kendileri altüst olmuş durumda.

.GÜNÜN TARİHİ: 3 Eylül 1939

İnsanlık âleminin en büyük ve en kanlı muharebesi 3 Eylül 1939’da başladı. Nazilerin Polonya’ya saldırmasından telâşa kapılan İngiltere ve Fransa, o gün itibariyle Almanya’ya savaş ilân etti.

Yaklaşık altı sene devam eden ve dünya genelinde yüz milyona yakın insanın kanına-canına mal olan bu İkinci Dünya Harbi’nin ilk başlardaki ismi “Alman Harbi” idi. Daha sonra İtalya ve Japonya'nın Almanya tarafında, Rusya ve ABD’nin İngiltere tarafında yer almasıyla birlikte, çatışma sahası alabildiğine genişledi ve Alman Harbinin ismi Dünya Harbine dönüşmüş oldu.

Savaş yılları boyunca dünya öyle bir kustu ki, yeryüzünü insan kanıyla kirli-mülevves bir hale getirdi.

Birinci Dünya Harbinin (1914–18) acıları henüz geçmeden, insanlık âlemi yirmi sene sonra tekrar bir dünya savaşının sancılarını çekmeye başladı.

Komünist, kapitalist, faşist, sömürgeci, ırkçı ve istilâcı devletler-milletler arasında dehşet uyandıran bir hâkimiyet davası baş gösterdi. Her biri kendi adına Avrupa'yı, dolayısıyla dünyayı idare etme hırsına kapıldı.

Yaşanan sancılanma had safhasına çıkınca, beklenen savaş da kaçınılmaz hale geldi. 1939 senesinin 3 Eylül günü büyük bir gürültü ile patlak veren İkinci Dünya Harbi, Birinci’nin aksine daha çok gayr-ı müslimler arasında cereyan etti. Birinci Harpte en çok Osmanlı ve Müslümanlar zarar görürken, bu İkinci Harbe iştirak eden, yahut etmek mecburiyetinde kalan bir İslâm ülkesi olmadı.

İtalya dışındaki hemen bütün Avrupa (Rusya dahil) devletleri Almanya’nın karşısında yer almasına rağmen, Alman Nazi orduları ilk başlarda başarılı ve galibâne gidiyordu.

Polonya'yı kısa sürede teslim alan Alman orduları, ardından Danimarka, Hollanda, Belçika, Yugoslavya, Bulgaristan, Yunanistan, Ukrayna (Kiev) ve Fransa'yı peşpeşe düzenledikleri saldırılar sonucu teslime mecbur etti.

Alman kuvvetleri karşısında en büyük direnişi gösteren ve teslim olmayı hiçbir şekilde kabul etmeyen devletler ise, İngiltere ve Rusya oldu. Ne var ki, bu iki ülke de Alman diktatör Adolf Hitlerin gazabından kurtulamadı. Havadan binlerce bomba yağdırarak İngiltere’nin başkenti Londra'yı yerle bir eden Alman kuvvetleri, ayrıca Rusya'nın Leningrad şehrini de işgal etti ve hatta Moskova'nın 30 km. yakınına kadar ilerledi.

Avrupa geneline yayılan muharebeler esnasında sadece askerî hedefler vurulmuyor ve sadece resmî üniformalılar öldürülmüyor. Bu, insanlık tarihinde ikinci bir örneği olmayan öyle bir savaştır ki, asker–sivil, küçük–büyük ayırt edilmeksizin karşı taraftaki bütün insanlar acımasız bir şekilde vurularak katlediliyor. Bunun yanı sıra, ekonomik, sosyal, kültürel, tarım, sınaî, enerji, lojistik, vb. bütün hedefler vurularak imha ediliyor.

Alman lider Adolf Hitler'in, savaşa tâ yıllar öncesinden hazırlandığı ve ülkesinde âdeta bir "savaş sanayiî" inşa ettiği de, savaşın başlamasıyla birlikte anlaşılmış oldu. Misâl: Hitler, bazan oluyordu ki, bir anda yüzlerce savaş uçağını havalandırıyor ve İngiltere, ya da Rusya'nın can damarını teşkil eden merkezlerine bomba yağdırarak şehirleri yerlebir ediyordu.

Yine, Hitler'in hava kuvvetlerinde ilk defa görülen bir başka farklılık ise, binlerce askerden müteşekkil paraşütçü birliklerin düşman mevzilerine havadan indirilmesi oldu. Bu derece geniş ve profesyonelce yapılan paraşütlü indirme harekâtı, daha evvelki savaşlarda hiç görülmüş değildi. Bu durum karşısında, insanlık âlemi büyük bir şaşkınlık ve tedirginlik yaşadı.

ABD'nin ileriki yıllarda savaşa müdahil olması ve Almanya'nın karşısındaki cephede yer alması, haliyle savaşın seyrini değiştirdi. Almanya, karşı tarafa daha ağır kayıplar verdirmesine rağmen “netice-i harbi” kaybetmiş oldu.

Bugünkü Birleşmiş Millet Teşkilatı (BM), savaşın bitmesinden hemen sonra kuruldu.

Bu savaşa Türkiye hükümeti de katılma kararı aldı. Lâkin, fiilî iştirak başlamadan savaş sona ermiş oldu.

.Günün Tarihi: 10 EYLÜL 1962

27 Mayıs Darbesinden sonra, 1960’lı yıllarda işlenen pekçok cinayet ve ihanet var. Bugün bunlardan sadece iki tanesine kısaca değinmeye çalışalım.

BİRİNCİSİ: “Darbe Cuntası”nın Sivas Kabakyazı’da kurdukları toplama kampında 485 “kanaat önderi” durumundaki insana zorbaca yapmış oldukları işkencelerle ilgilidir.

İKİNCİSİ: Yine aynı yıllarda kurulan dehşetli propagandalarla insanımızı iğfal etmeye çalışan “Nurculukla Mücadele Komitesi”nin faaliyetlerine dairdir.

Darbe Cuntasının en aktif adamlarından biri, sonradan Genelkurmay Başkanı da yapılacak olan Cemal Tural Paşa’dır. 27 Mayıs Darbesi esnasında Diyarbakır’daki 7. Kolordu Komutanı idi.

Darbeden sonra, cunta ile koordineli olarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki itibarlı zatların isimlerini tesbit ederek, onlara insanlık dışı plânları hazırladılar: İşkencelerle korkutma ve yıldırma kampları…

Darbe Cuntası tarafından belirlenen isim listesinde tam 485 masum vatandaş var. Sürgün cezasına çarptırılan ve Sivas’taki Kabakyazı toplama kampına sevk edilen şahsiyetlerin hüviyetleri de önemlidir. Listeyi incelediğimizde, bunların çoğunun Kürt kökenli olup, bulundukları bölgelerde nüfuz sahibi kimseler olduğunu görüyoruz. Bölge genelinde tanınan bazı isimler şöyle: Nur’un cesur zâbitlerinden biri olan emekli Yüzbaşı Mehmed Kayalar (Diyarbakır), Said Ensarioğlu (Diyarbakır), Mehmet Kırkıncıoğlu Hoca (Erzurum), Kinyas Kartal (Van), Faik Bucak (Urfa), Said Ramanlı (Batman), Ebubekir Ertaş, Şeyh Selahaddin Fırat, Cemil Küfrevî...

Bu mazlumlar, sürgün edildikleri toplama kampında aylarca ağır işkencelere maruz bırakıldılar. Söz konusu sürgün cezası, 10 Eylül 1962 tarihine kadar devam etti.

(Genel seçimlerden sonra kurulan CHP-AP koalisyon kabinesi, bu haksız cezaya son verme kararı aldı.)

Dokuz aydan fazla süren bu işkenceli kamp hayatında, maznunlar, ayrıca düzmece bir mahkemelerden geçirildiler. Kurulan uyduruk mahkeme neticesinde, 430 kişi serbest bırakılırken, tanınmış, halkın itibarını kazanmış 55 kişiye ise yeni bir sürgün cezası verildi. Şeyh, ağa ve Mehmet Kayalar gibi “kanaat önderi” olarak bilinen bu insanlar, “sakıncalı şahıslar” sıfatıyla Türkiye’nin bu kez Batı bölgelerine dağınık bir şekilde sürgün edildiler.

Gelelim “Nurculukla Mücadele Komitesi”nin yaptıklarına…

27 Mayıs Darbecileri, Diyanet İşleri Başkanlığına M. Tevfik Gerçeker’i getirtmişlerdi. Ankara İlâhiyat Fakültesi Dekanlığına da Neşet Çağatay isimli Kemalist bir akademisyeni atamışlardı.

İşte, söz konusu “Nurculukla Mücadele Komitesi” Çağatay’ın başkanlığında kuruldu. Komitenin içinde aktif şekilde görevlendirilen kimseler arasında şu şahısların ismini görüyoruz: Neda Armaner, Bahriye Uçok, Turan Dursun (“Zındık Müftü” diye bilinir), İ. Agah Çubukçu, H. Gazi Yurtaydın, Hamdi Kasapoğlu…

Eşref Edib, Sebilürreşad Yayınları arasında çıkan “Said Nursî” isimli eserinde, bu şahısların Anadolu’nun hemen her tarafında gezdirilip konuşmalar yaptırılarak Said Nursî ve Nurculuk aleyhinde propaganda yapıldığını anlatıyor. Hatta, bazı yerlerde dindar vatandaşlar tarafından bunların yuhalandığı ve protesto edildiğini de kaydediyor.

Prof. İsmail Kara’nın “Darbeler” isimli kitabında ise, Neda Armaner ile ilgili gayet dikkat çeken bazı bilgiler yer alıyor. Konuya dair kısmını aynen iktibas ederek nihayet verelim:

“Diyanet İşleri Başkanlığına atanan M. Tevfik Gerçeker döneminde, Ankara İlahiyat Fakültesi Dekanı Neşet Çağatay başkanlığında Nurculukla Mücadele Komitesi kuruldu. Komite içinde yer alan ve mustakil bir eser telif eden Neda Armaner, yıllar sonra şu açıklamayı yapacaktır: Benim ‘İslâm Dininden Ayrılan Cereyanlar: Nurculuk’ isimli kitabım 1964’te fakülte yayını olarak 20 bin adet basılacaktı. Diyanet Reisi Tevfik Gerçeker duymuş, haber gönderdi bana: ‘15 bin de biz sipariş verelim, bütün müftülüklere gönderelim’ diye. 40 bin kadar basıldı. Ne oldu biliyor musunuz? Nurcuların piyonları, o kitabı hangi kitaplıkta, kütüphanede, yayınevinde gördülerse bir bir alıyorlar. Hepsini aldılar ve yok ettiler. Cumhuriyet gazetesi, 1998’de o kitabı tekrar basarak promosyon olarak verdi.”

NOT: Bu yazıda 1960’lara ait konulardan söz ettik. Umarım, birileri çıkıp yine “Yahu, yüz yıl öncesine takılıp kalmışsın” demez. Böyle diyenlerin içinde “cellâdına âşık” öyle zavallılar var ki, onların teraneleri artık gına getirdi.

.GÜNÜN TARİHİ: 16 Eylül 1961

Meşhûr “Han Duvarları” isimli destansı şiirin sahibi olan Faruk Nafiz Çamlıbel’in bir de “Zindan Duvarları” isimli seri şiirleri var. Son derece içten ve etkileyici dörtlükler bunlar. Çünkü, şair, Yassıada’da bizzat kendisinin gördüğü ve yaşadığı acıları, elemleri ve darbeciler tarafından yapılan insanlık dışı muameleleri mısralaştırmış, o şiir serisinde.

“Zindan Duvarları” dörtlüklerinde, Haziran 1960-Eylül 1961 tarihleri arasında Yassıada’da yaşanan vahşetin boyutları anlatılıyor:

Gün doğar; sohbetimiz yalnız ölümdür adada;

Gün batar; uykuda rüyâmız ölümdür yalınız.

Dersiniz: Böyle cehennem mi olur dünyada?

Çok değil, bir gecelik bizde misafir kalınız!

Kerbelâ akşamında Marmara ufkunda tüten;

Çölü deryaya çevirmiş sel olan göz yaşımız.

Görerek kanlı bulutlarda Hüseyn’in yüzünü,

On Muharrem gibi mâtem tutuyor yılbaşımız.

Gece zindanda Yusuflar, sıralanmış yatıyor;

Yüzlerinden okurum sapsarı rü’yâlarını.

Kimi sehpâda görür kendini, çarmıhta kimi;

Ve ararlar yine zindandaki dünyalarını.

Bir avuçluk bir kara parçası olan meşhûr Yassıada, o kanlı mezalimden sonra ismi olmuş Yaslıada.

Marmara Denizini "bir mavi göz"e, Yassıada'yı ise, o gözdeki bir "elem ketresi"ne benzeten şair Faruk Nafiz Çamlıbel, Yassıada'nın o günkü hazin manzarasını şu unutulmaz mısralarla resmediyor âdeta:

Bilmiyor gülmeyi sâkinlerinin binde biri;

Bir vatan derdi birikmiş bir avuçluk karada.

Kuşu hicran getirir, dalgası hüsran götürür;

Mavi bir gözde elem katresidir Yassıada.

Hem orduya, hem hükümete darbe yapan 27 Mayıs Cuntası, ülkenin hemen her yerinden Demokrat kadroları toplayarak vahşiyane yöntemlerle Yassıada’ya sevk etti. Aralarında hemen her kademeden insan vardı. Zamanla sayıları 600’ü geçti.

1960’ın Haziran ayı ortalarına gelindiğinde, orada uyduruk bir mahkeme kuruldu ve duruşmalara geçildi. Birbirinden alçak ve aşağılık heriflerin içinde yer aldığı mahkemeye bir de “Yüksek Adalet Divanı” ismi takıldı. İşkenceli duruşmalar 14 ay kadar sürdü.

1961 senesi Eylül ayının ortalarına gelindiğinde, bir buçuk yıldır akan gözyaşları, âdeta sel olup taştı. Zira, 14 ayrı dâvâdan yargılandıkları halde, hukukî cezayı gerektirecek bir tek suçu tesbit edilemeyen Adnan Menderes ve yüzlerce dava arkadaşı, o uyduruk mahkeme tarafından en ağır cezalara çarptırıldı.

Mahkeme kararları arasında 13 kişi için de idam cezası vardı. Bunlardan üçünün infazı 16 ve 17 Eylül günlerinde yapıldı. Oysa ki, onların her üçü de hür irade ile seçilmiş güzide vatan evlâtlarıydı: Biri Maliye Bakanı Hasan Polatkan, biri Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu, biri de Başbakan Adnan Menderes idi.

Bu arada, Yaslıada’da Demokratlara uygulanan ağır mobbing (tahkir-tezyif-işkence) sebebiyle en az 9 kişi daha orada cân vererek şehâdet şerbetini içti. Allah, cümlesine rahmet eyleye.

Yazının sonunu yine “Zindan Duvarları”ndan seçmelerle bağlayalım:

Biz de Şeyhoğlu Satılmış gibi çizdik duvara;

Nice yıl dillere destân olacak nâmımızı.

Bu canım yurt, ona gurbet, bize zindân oldu;

Geçtiler yanyana tarihe serencâmımızı.

Vakit gecenin yalnızlığı, derin bir âlemdeyim

Hüzünlü zindan duvarının manalı seyrindeyim

Dalgalanmış şu yüreğim fırtınalı denizdeyim

Cismen burda ruhen şu anda bir sahra içindeyim

Baktım ki sahra ve denizlerde canavarlar bulunur

Kanlı iğrenç dudaklar mazlum kanına yumulur

Kimi diz çökmüş yalvarırken kimileri doğrulur

Aman ya Rabbim her taraftan feryad figan duyulur

Kimse cesaret etmezken, daldık bizler bu sahraya

Canavarlarla boğuştuk, yalnız dayandık Hüdâ’ya

Bedende çok yara aldık, uğradık her tür belaya

Tökezlendik, bedel verdik; imanla geldik buraya

.17 Eylül 2025, Çarşamba

GÜNÜN TARİHİ: 17 Eylül 1961

Vahşette sınır tanımayan darbe cuntası, 16 Eylül (1961) günü iki güzide bakanı (Zorlu ve Polatkan) dârağacına gönderirken, bir gün sonra, yani 17 Eylül günü de “İslâm Kahramanı” Başbakan Menderes’i astılar.

Darbe günü olan 27 Mayıs 1960’tan 17 Eylül 1961 tarihine kadar geçen süre içinde Demokratlara yönelik öyle vahşet ve dehşet tabloları sergilendi ki, bunu kelimelerle ifade edebilmek kabil değil. Değil insan soyu, vahşî canavar hayvanları dahi geride bırakacak gaddarlıklar sergilendi, o karanlık dönem içinde.

Demokratlarla birlikte Yassıada’da aynı muameleye mâruz kalan şair Faruk Nafiz Çamlıbel, görüp yaşadıklarını şu mısralarla anlatıyor:

Âdem evlâdı boğarken baba bir kardeşini,

Basıyor bağrına hemcinsini, müşfik canavar.

Beşerin zıddına, hayvan soyu insanlaşıyor,

Zalimin şefkati yok; lâkin, itin şefkati var.

Elhak doğrudur. İnsanın vahşîsi, canavarın vahşisinden daha tehlikeli, daha muzırdır. Zira, vahşî hayvanları dizginleyen Allah, insanların dizginini serbest bırakmıştır. Onun için beşer, vahşette sınır tanımayarak hayvandan bile yüz derece aşağı düşebiliyor.

Demokrat Partili Devlet Bakanı Mükerrem Sarol, darbeden sonra yaşananları ve 20 kişiyle birlikte Yassıada’ya götürülme hadisesini şöyle anlatıyor:

...Davutpaşa Kışlasından 20 kişilik bir kamyona bindirildik. Başımızdaki binbaşı başladı sataşmaya.

Önce bana “Söyle bakalım, bu milyonları nerede yiyeceksin” dedi. Ben “Benim milyonlarım yok” dedim. “Öyleyse sana yardım toplayalım da, evini barkını geçindirirsin” diye alay etti.

Sonra, diğer arkadaşlarımın yakasına yapıştı. Yakışıksız sözler söyledi. Ardından, yalanlar dizisi başladı: “Et Balık Kurumu ambarlarında üniversiteli gençlerin öldürülüp kıyma haline getirildiğini, Bayar'ın bankalarda milyonları çıktığını, Menderes'in altın külçeleri kaçırırken yakalandığını…” anlatıp durdu. Sonra da çok çirkin ve sapıkça konuşmalar yaptı.

Nihayet araba durdu, gemiye bindirileceğiz. Binbaşı eline listeyi aldı ve gemi komutanına “İşte size 20 büyükbaş hayvan getirdim” diye bağırarak söyledi.

Arabadan çıkıp gemiye atlayanın da yemediği tekme, küfür, hakaret yoktu.

Aynı bed muamele, Yassıada'ya çıkarken de tekrarlandı. Ada komutanı Tarık Güryay, aramızda eli sopayla dolaşır, önünde herkesin ayağa kalkmasını isterdi. Yine de, hakaret ve işkence yapmaktan geri durmazdı.

Bütün asker ve subayları dolduruşa getirmişlerdi. Hepsi bizi birer vatan haini gibi görüyordu. Gördüğümüz muamele de ona göre oluyordu.

"Hiç unutmam, yanımda arkadaşım Selahaddin Karayavuz vardı. Ona, “Ben bu şartlarda burada yaşayamam. Bu haysiyetsiz muamele karşısında, kafamı demirlere vura vura öleceğim” dedim.

.

Belli ki, öldürüleceği korkusuyla gizlenmişti. Dr. Refik Saydam, bu konuda onu daha evvel şu meâlde uyarmıştı: “Vasiyetini yazan Mustafa Kemal, kendinden sonra senin Cumhurbaşkanı olmanı istemiyor. Kendi adamlarına seni öldürtebilir. Onun için, mutlaka gözden kaybolman lâzım.”

Dr. Saydam, yapmış olduğu bu iyiliğin karşılığını fazlasıyla aldı. İlk fırsatta Başbakan olarak tayin edildi ve öldüğü tarih olan 8 Temmuz 1942’ye kadar da bu makamda kaldı.

Can Dündar, vaktiyle bu konuyu kendi web sitesinde bütün detaylarıyla yazdı. Bizim asıl konumuz başka olduğu için o detaylara girmiyoruz. Biz Mareşal Fevzi Paşa’nın bu dönemdeki rolü üzerinde durmaya çalışalım.

Mustafa Kemal öldüğünde, Genelkurmay Başkanı olan Mareşal Çakmak Ankara'da bulunuyordu. İstanbul’da cenaze izdihamları yaşanırken, Ankara’da da seçilecek yeni Cumhurbaşkanının kim olacağı telâşı vardı.

Mustafa Kemal, daha bir sene öncesinden İsmet Paşa’yı diskalifiye etmiş, onun siyasetin dışına itmişti. Yerine Celal Bayar’ı atamıştı. Yerine seçilecek kişiler olarak da Başbakan Bayar, Mareşal Çakmak, yahut Dahiliye Vekili Şükrü Kaya’dan birinin olmasını istediğini yakın çevresine ihsas ettirmiştir.

Ne var ki, İsmet Paşa ne yapıp edip askeriyenin başındaki Fevzi Paşa’yı kafa kola alarak kendi adaylığını ona kabul ettirmiş oldu.

İkisi kendi aralarında anlaştıktan sonra, buna karşı gelmeye kimse cesaret edemezdi ve nitekim etmedi de.

11 Kasım günü için yapılan plân tıkır tıkır işliyordu. Mareşal Çakmak, bir tabur askerle Millet Meclisini adeta kuşatma altına aldı. Böylelikle, İsmet dışında ikinci bir adayın çıkmasını dahi engellemiş oldu. Şüphesiz, bu cebrî tedbiri uygulamada kendisi için de yaptığı bir hesabı ve hevesi vardı. İsmet Paşa’dan sonra kendisi Cumhurbaşkanı olacaktı. Lâkin, onun bu hevesi her defasına kursağında kalacak ve bu dünyadan o hasret ile gidecekti.

Birincisi, 16 senedir ordunun başında bulunan Mareşal Çakmak istemeseydi ve ciddi manada destek vermeseydi, İsmet Paşa’ın Meclis’te Cumhurbaşkanı seçilmesi asla kolay olmayacaktı.

İkinci nokta şudur: Fevzi Paşa’nın da Cumhurbaşkanı olma hayali ve hevesi vardı. Hiç olmazsa, İsmet Paşa’dan bir dönem sonra kendisi o makama gelmek istiyordu. Bazı kimseler, tutup bunun aksini iddia etmeleri ve “Mareşal’in öyle bir beklentisi yoktu” demeleri mesnetsizdir. Nitekim, 1944’de bu beklentisini ihsas ettirmeye çalışırken, evdeki bulgurdan oldu. “Yaş haddinden” denilerek zoraki şekilde emekliye sevk edildi. Onu “yaş haddinden” emekliye sevk eden İsmet Paşa, kısa süre sonra parti kongresinde kendisi için alınan “Değişmez Başkan Millî Şef” kararını yan cebine koydu.

Bu vesile ile şu kesin bilgiyi de hatırlatmış olalım: Türkiye 1945’te çok partili sisteme geçmeye mecbur kaldı. Bir sene sonra da seçimlere gidildi.

İşte, seçimden sonra ortaya çıkan Cumhurbaşkanı adaylarından biri de Fevzi Çakmak oldu. Çakmak, Halk Partisinin adayı olan İsmet Paşa’nın rakibi idi.

Demek ki, o makama gelmek gibi bir niyet ve heves içinde varmış ki aday oldu. Ne var ki, yine seçilemedi. 1948’de kurulan Millet Partisinin başına geçti. Demokratları bölerek Meclis’te grup kurdurdu. Niyeti 1950 seçimlerinden sonra Cumhurbaşkanı olmaktı. Ancak, ömrü vefâ etmedi ve seçimden 35 gün önce kalp krizi sonucu öldü.

.

M. Latif SALİHOĞLU

latif@yeniasya.com.tr

12 Kasım 2025, Çarşamba

Bu sene hem devlet bürokrasisinde, hem siyasî partiler cenâhında ayyuka çıkan “Mustafa Kemal’e camilerde mevlid okutulması” meselesi tıpkı bir müsamereye dönüştü.

Evet, bu meselede adeta bir yaranma, yahut bir işgüzârlık patlaması yaşandı.

Mustafa Kemal için mevlid okutma işgüzârlığı yeni bir şey değil. Ne var ki, mevcut iktidar döneminde hem Anıtkabir ziyaretleri, hem mevlid okutma meselesi eski dönemlerle kıyaslanamayacak kadar büyük artış gösterdi. Üstelik, bu meyandaki artış, dinden uzak Kemalistler tarafından değil, daha çok “Dindar Kemalist” profilini benimseyen mütedeyyin görünümlü kesimler tarafından sağlandı.

Bu tesbitlerden sonra, şimdi gelelim meselenin can alıcı noktalarına ve işin asıl mahiyetine…

Bir: Mustafa Kemal’in vasiyetnâmesinde dine dair bir tek ifade var mı? Yani, ölümünden sonra kendisi için mevlid, dua, Kur’ân okunması ile ilgili olarak en ufak bir işarette dahi bulunmuş mudur?

İki: 7 Şubat 1923’te Balıkesir Zağnos Paşa Camiindeki “Çarşamba Hutbesi”nden sonra ibadet etmek, dua okumak, mevlid okutmak, yahut konuşmada bulunmak için dahi olsa herhangi bir camiye gitmiş midir?

Üç: Bilhassa Reisicumhur seçildikten sonra İslâmiyet hakkında sarf etmiş olduğu müsbet manada bir tek sözü var mıdır?

Dört: Kur’ân’ı Allah kelâmı olarak düşünmediği, hatta bunu reddettiğini dair kendi el yazısıyla kaleme aldığı ve Medenî Bilgiler Kitabına da giren şu ifadeler ona ait değil midir: 1) “Türkler, İslâm’ı kabul etmeden evvel de büyük milletti. İslâmın kabulü, bizim millî hislerimizi uyuşturdu. Millî bağlarımızı gevşetti.” 2) "Arabistan yarımadasının kumsal çöllerinden ‘İkra bismi rabbike…’ safsatasını esas alan Araplar…."

Benzer mahiyetteki maddeler daha da sıralanabilir.

Netice itibariyle, Mustafa Kemal, özellikle 1923’ten sonra İslâmiyet ile olan hemen bütün bağlarını kestiği ve Anayasanın 2 maddesindeki “Devletin dini din-i İslâmdır” maddesini de çıkarıp attığı halde, şu “Dindar-milliyetçi karması Kemalistler”e ne oluyor ki, illâ da bütün camilerde onun için mevlid okunmasında ısrar edip duruyorlar.

Öyle anlaşılıyor ki, bunlar ya istismarcı, ya yalancı, ya da yaranmacı bazı şahıs ve kadrolardır.

Bizim fikrimiz ve muradımız şudur: İstiyoruz ki, toplumu ve ülkeyi derinden etkileyen herkes olduğu gibi tanınsın ve öyle de tanıtılsın. Şahısları, liderleri başka türlü anlama ve anlatmalar artık son bulsun.

Bu noktadan hareketle şunu rahatlıkla diyebiliriz ki: Mustafa Kemal’in mahiyetini en iyi anlayanların başında Bediüzzaman Said Nursî gelir. Onun mahiyetinin ne olduğunu ise, risalelerinde ve muhtelif lâhikalarda gayet net bir şekilde ortaya koymuştur.

Ve, bu nokta son derece önemli bir meseledir. Nitekim, o şahsın mahiyetinin ne olduğunun Risale-i Nur mizanları ile anlaşılması için Şualar’da şu iddialı ifadeyi kullanıyor Üstad Bediüzzaman: "Şimdi ihtiyarımızın haricinde, onun mahiyeti ne olduğunu, en başta ve en ziyade alâkadar ve en son ondan vazgeçecek adamların ellerine katî hüccetler gösteren ve ispat eden Risale–i Nur geçmesi, kemâl–i merak ve dikkatle okunması öyle bir hadisedir ki, bizler gibi binler adam hapse girse, hattâ idam olsalar, din–i İslâm cihetiyle yine ucuzdur."

Son bir not: Kemalist geçinenler şayet samimi Atatürkçü iseler, dinî mevlid yerine gitsinler vaktiyle Behçet Kemal Çağlar’ın yazmış olduğu “Ata’ya Mevlid”ini okusunlar, okutsunlar. Zira, bu, Kemalizmin zirvede olduğu bir devirde yazılmıştır.

.13 Kasım 2025, Perşembe

Her çağda, her devirde birbirine zıt şahsiyetler bulunmuştur. Hem de öyle böyle değil, aralarında çok yönlü olarak aykırılıklara rastlanmıştır.

Yirminci yüzyıla damgasını vurmuş ve tesirleri günümüzde de devam eden bu iki zıt şahsiyetin hem itikadları, hem amelleri, hem dünya görüşleri, hem gelecek nesillere bakışları ve de onlara hitapları arasında hakikaten “küllî bir muhalefet” durumu söz konusu.

Ama, gelin görün ki, bunca zıtlıklara ve küllî muhalefete rağmen, o iki zıt şahsiyeti, hatta temsil ettikleri davayı tutup birbirine yakınlaştırmaya heveslenen, ikisini aynı pota içinde göstermeye çalışan, dahası ikisini de seviyormuş gibi rol yapan kimseler olmuş ve hâlen de oluyor, maalesef.

Geçmişteki çarpıcı örneklerden biri olarak, “tarihçi“ diye geçinen Cemal Kutay’ı hatırlıyorum. Peki,kaskatı bir “Atatürkçü” olan Kutay aslında kimdir?

Kutay, 1840’lı yıllarda Cizre havalisinde terör estiren, milleti haraca kesen, astığı astık kestiği kestik şekilde hareket eden, sonunda Osmanlıya isyan bayrağını açtıktan sonra derdest edilerek maiyetiyle birlikte sürgüne gönderilen Bedirhan Paşa'nın torunudur.

Zaman içinde, yurt içinde ve yurt dışında birçok Bedirhanî ile görüşme, konuşma fırsatını bulduk. Göremediklerimizin de kitaplarını, hatıra notlarını okuduk. Sonuçta şu kanaate vardik ki, bu şöhretli hanedandan her çeşit adam çıkmış: Dindar, dinsiz, mütedeyyin, seküler, mason, Kürtçü, Türkçü, cemiyetçi (1918 Kürt Teâli Cemiyeti), Atatürkçü, isyankâr, itaatkâr, vesâire. Adeta ne ararsan var.

İşte, böyle bir aileden çıkmış olan Cemal Kutay, Mustafa Kemal’e taparcasına yazılar yazar, konuşmalar yapardı.

Kutay’ın 12 Eylül Darbesinden önce Yeni Asya’da tefrika edildikten sonra yayınlanan kitabının ismi ise “Çağımızda Bir Asr-ı Saadet Müslümanı Bediüzzaman Said Nursî” idi.

Bu kitabın orjinali aslında iki cilt halinde yayına hazırlanmıştı. Birinci cildi, yalan ve doğrular iç içe yoğrulmuş halde yayınlandı. İkinci ciltte ise, baştan sonra “Said Nursî ile Mustafa Kemal”i tekellüflü teviller barıştırma, aynı konularda onları yakınlaştırma çabası vardı.

O günlerin şahitlerinden biri olduğum için net bir şekilde ifade edeyim ki, Mehmet Kutlular’ın direnmesi ve güçlü dirayeti sayesinde, tek nüsha olarak kaleme alınan ve ücreti de peşin ödenen ikinci cildin basımı evvelâ reddedildi, ardından imha edildi.

Aradan daha bir sene geçmeden 12 Eylül Cuntası darbe yaptı. Aynı cunta, Yeni Asya’yı keyfî bir şekilde kapattırdı. Tam da o hengâmede Cemal Kutay Cağaloğlu’daki gazete idarehanesine geldi. Mehmet Kutlular’ın odasına çıktı ve hoş-beşten sonra içine dert olan konuya geçti. Şunu söyledi: “Mehmet Bey, siz beni anlamadınız. Beni anlasaydınız, Said Nursî ile ilgili dosyamın tamamını basardınız. Onu aynen basmış olsaydınız, darbeciler gazetenizi kapatmazdı. Hatta diyebilirim ki, sizi ihyâ ederlerdi.”

Bu konuşmasıyla, Kutlular Ağabey, onun hangi misyona hizmet ettiğini tam görmüş ve anlamış olmanın huzuru içinde ona gereken net cevaplar verdi. Kutay, aldığı cevaptan o derece rahatsız oldu ki, teessür içinde çekip gitti ve bir daha da gelmedi.

Elhasıl: Kutay’ın sinsice oynamış olduğu aynı rolü günümüzde de sürdürenler var. Onlara karşı son derece dikkatli olmalı, müteyakkız davranmalı. Tâ ki, hevesleri kursaklarında kalsın ve bizden de ümitlerini keserek çekip gitsinler kendi dünyalarına

18 Kasım 2025, Salı

İslâm dairesi içinde iki türlü “milliyet” fikri var: Biri müsbet, diğeri menfî milliyet.

Müsbet olanı, tam bir fedailikle milliyetini din ve mukaddesat için kale yapar, kalkan olarak kullanır. Milliyeti din gibi görmez ve dinin yerine ikame etmez.

Menfi olanı ise, üstün ırk iddiasındadır. İslâmiyeti geri plâna iter. Milliyeti mâbut ittihaz eder. Dinî argümanları malzeme olarak kullanır. Başkasını yutmakla beslenir. Kuvvet kullanmayı, kan dökmeyi, can yakmayı mübah sayar.

Siz insan olarak ve Müslüman kalarak böyleleriyle anlaşamaz ve geçinemezsiniz: Onlarla fikren mutabakata varamazsınız. Ne yaparsanız yapın, onlar gibi olmadıkça ve saflarına katılmadıkça onları memnun edemezsiniz. Ufukları dardır. İkna olmak gibi meziyetleri yoktur. Muhakeme yeteneğini kaybetmişlerdir.

Menfî milliyet fikri, İslâm literatüründe “unsuriyet”, yahut “asabiyet-i milliye” tabirleriyle ifade edilir. Cahillik olarak görülür.

Onun içindir ki, “ırkçılık” fikri, Saadet Asrında bir “asabiyet-i cahiliye” olarak tesmiye edilir. Nitekim, Resûl-i Ekrem (asm), cahiliye devrine dayanan ırkçılığın İslâmiyetçe reddedildiğini buyurmuştur.

Bu hassasiyet, Emevî Saltanatına kadar titizlikle korundu. Ne var ki, yönetim şekli monarşiye dönünce ve idarî sistem “babadan oğula” geçince, bir cahiliye âdeti olan unsuriyet damarı yeniden hortlamaya başladı.

Yetmiş-seksen yıl saltanat süren Emevilerin, bu cihette azim bir günahları var. Onlar, ırkçılık yapmakla hem âlem-i İslâmı küstürdüler, hem de kötü bir örnek olarak tarihe geçtiler. Onun içindir ki, İslâm tarihinden övgüyle söz edenler, Emevilere dair sunulacak herhangi bir iftihar tablosunu bulup aktaramıyorlar. (Tabiî, Endülüs Emevileri müstesna.)

Önemli bir diğer nokta da şudur: Türkler, Emevî saltanatı döneminde Müslüman olmadılar. Ne zaman ki yönetim Abbasilere geçti, Türkler öbek öbek İslâmiyete dahil oldular.

İnsanlık tarihinde ırkçılığın en kanlı ve en dehşetli olanı Avrupa’da yaşandı. Bilhassa “Büyük Fransız İnkılâbı”ndan (1789-99) sonra, Avrupa toplulukları arasında hem sömürgecilik iştihası, hem menfi millet damarı kabarmaya başladı.

Bu milliyetçilik cereyanı, bir süre sonra Balkanlara da sirayet etti. Sırplar, Yunanlar ve Makedonya’daki sair unsurlar, kanlı isyanlarla Osmanlı’dan ayrılmaya yöneldi.

Osmanlı coğrafyasına sıçrayan ırkçılık illeti, zamanla İslâm dinine mensup olanları da fenâ hâlde etkilemeye başladı. 1909’dan itibaren Türkçülük-Turancılık fikri hortladı. 1912’de Türk Ocakları kuruldu. (Türkçülüğün öncüleri ve reisleri hakiki Türk değil.)

Ne var ki, söz konusu Türkçülük cereyanı, Kürtleri, Arapları, Ermenileri, Arnavutları menfi yönde tahrik etti. Bilhassa Türkçülük ve Kürtçülük yapanlar, “aksülamel”lerle yekdiğerini beslediği için birbirinin âdeta velinîmeti oldular.

Gariptir ki, demokrasi tarihimizde de, her biri diğerinin yapıp söylediklerini nazara vererek oy devşirmeye ve taraftar toplamaya çalıştılar. Yüz küsûr sene sonra geldikleri nokta ise, bir taraftan ibretle seyredilirken, bundan sonrası için bu cereyanların nasıl bir seyir takip edeceğini kestiremiyorsunuz.

Ülkemizde ve dünyada ırkçılık illeti var mı, var. Bu illet sebebiyle, en dehşetlisi II. Dünya Harbi olmak üzere, sair savaşlarla milyonlarca insanın kanı heder edildi mi, edildi. Demek ki, kan dökmeye ve can yakmaya doymuyor şu pis ırkçılık.

Her millet, cüzî-küllî bu illetin tesiri altına girmiş ve girebiliyor. Siz hak ve hakikat nâmına ne yaparsanız yapın, ne yazarsanız yazın, ne söylerseniz söyleyin, kanlı boğuşmalara taraf olmadığınız takdirde, ırkçılık illetine mâruz kalanları memnun edemezsiniz.

Oysa ki, İslâmiyet, hem ırkçılığı, hem dahilde kan dökmeyi reddediyor. O halde, yaşasın mukaddes olan İslâmiyet milliyeti!

.19 Kasım 2025, Çarşamba

Yakın tarihimizin 19 Kasım günlerinde keskin, unutulmaz ve de unutulmaması gereken gelişmeler olmuş, hadiseler yaşanmış. Bunların bir kısmını kronolojik bir sıralama ile burada günümüz ve gelecek nesillerin dikkatine sunmak istiyoruz.

Tarih 19 Kasım 1923:

Tek parti dönemi hem resmen, hem de fiilen başladı.

İsmi "tek parti döneminin dikta rejimi" ile birlikte anılan M. İsmet Paşa, M. Kemal Paşa’nın emriyle Halk Fırkasının (CHP) başına geçti.

Partinin kurucu ve değişmez genel başkanı CB M. Kemal olduğu için, İsmet Paşa “Genel Başkan Vekili” sıfatıyla partinin başına getirilmiş oldu.

Parti işlerini 19 Kasım'dan itibaren İsmet Paşaya devreden M. Kemal'in İsmet Paşa'ya gönderdiği yazının metni şöyledir: "Halk Fırkası Umumî Reisliği ile fiilen meşgul omaya bugünkü vazifem müsait olmadığından, zât–ı devletlerini vekil tayin ediyorum." 1

O yıllarda Mustafa Kemal’in bir dediği iki etmeyen İsmet Paşa'nın bu makamdaki icraate yönelik ilk emri şu oldu: Anadolu ve Trakya dahil olmak üzere vatanın her tarafında önceden kurulmuş olan bütün Müdafaa–i Hukuk Cemiyetleri, re’sen Halk Fırkasına dönüştürüldü. Paşanın yazılı emrinde şu ifadeler var: "Bütün vatana kurtuluş ve bağımsızlığı getiren Anadolu ve Rumeli Müdafaa–i Hukuk Cemiyetleri, bugünden itibaren Halk Fırkasına dönüşecek ve cemiyetin bütün idare kurulları Halk Fırkası idare kurulları olarak vazifeye devam edeceklerdir." 2

Tarih 19 Kasım 1937:

Cumhurreisi Mustafa Kemal, Başvekil Celâl Bayar, kadın pilot Sabiha Gökçen ve beraberindeki heyetle birlikte teftiş için geldikleri Dersim “isyan bölgesi”nde.

Binlerce vatandaşın katledildiği Dersim ve çevresinde incelemelerde bulunacak olan Mustafa Kemal, 15-17 Kasım günlerinde üç önemli gelişmeye imza attıktan sonra bölgedeki seyahatine devam etti:

1) Diyarbekir’in ismi Diyarbakır olarak değiştirildi. Ardından trenle Elaziz’e hareket edildi. Heyet, geceyi Yolçatı İstasyonu’nda geçirdi.

2) Elaziz’de uyduruk bir mahkemede yargılanan Seyyit Rıza, oğlu Hüseyin ve beş arkadaşı, aynı o gecenin zifiri karanlığında (araba farları ışığında) Buğday Meydanı’nda hazırlanan dârağaçlarına asılarak idam edildi.

3) Diyarbekir’den sonra El-aziz’in ismi de değiştirildi; yeni isim “El-azık” diye konuldu. (Bir ay kadar sonra da bu isim yumuşatılarak hiçbir anlamı olmayan “Elazığ”a çevrilmiş oldu.)

Tarih 19 Kasım 1938:

Mustafa Kemal’in Dolmabahçe Sarayı’nda “tekbirsiz” olarak kılınan cenaze namazının ardından, naaşının bulunduğu katafalk İstanbul’dan yola çıkarılarak Ankara’ya nakledildi.

O tarihte “Allah” demek ve “Allahu Ekber” diye tekbir getirmek yasak olduğundan, cenaze namazları da “Tanrı uludur” denilerek kılınıyordu. Sonradan 2. Diyanet Başkanı olacak Şerafettin Yaltkaya da o şekilde kıldırdı. 3

18 sene boyunca (1932-50 yılları arasında) açıktan kılınan cenaze namazlarının tamamı, aynı şekilde tekbirsiz icrâ edilmiştir. Oysa ki tekbir, cenaze namazının “olmazsa olmaz” şartlarındandır.

Cenaze, Dolmabahçe Sarayı’nda 9 gün bekletildi. Bu zaman zarfında yapılan ziyaretlerde izdiham oldu. En büyük izdiham 16 Kasım günü yaşandı. Tam da katafalkın önünde vuku bulan bu izdihamda 4’ü erkek, 7’si kadın olmak üzere toplam 11 vatandaş ezilerek öldü. Yaralıların sayısı ise açıklanmadı.

Dipnotlar:

1- İslâm Ansiklopedisi, s. 770

2- Tarık Zafer Tunaya, Türkiye'de Siyasî Partiler, s. 582

3- Murat Bardakçı'nın 10 Kasım 1998 tarihli Hürriyet'teki yazısı; Anadolu Ajansı'nın 10 Kasım 2004 tarihli haber bülteni.

.

27 Kasım 2025, Perşembe

Kemalistler çeşit çeşittir gerçi. Ama, hemen hepsinin ortak bazı özellikleri var.

Şöyle ki: Kendilerini “ilke ve inkılâplar”ın bekçisi olarak görürler. Laikliğe lâf ettirmezler. Harf inkılâbını hararetle savunurlar. Nice başları götüren şapka devriminin gerekliliğini kuyruklu yalanlarla tevil ederler. Avrupa'dan olduğu gibi ithal edilen ticaret (İtalya), ceza (Almanya) ve medenî (İsviçre) kanunların yeni Türkiye için hayatî öneme sahip olduğunu anlatmak için bin dereden su getirirler.

Yaklaşık yüz senedir, söz konusu “ilke ve inkılâplar”ın hem bekçiliğini üstlenen, hem de gönüllü avukatlığını yapan aynı Kemalistler, bir taraftan da Avrupa Birliği’ne (AB) şiddetle karşı gelirler. Türkiye’nin AB üyesi olmasını katiyen istemezler. Elli senedir “İstemezuuk” deyip dururlar.

Bunlar, sözüm ona “Haçlılar”a karşıdırlar. Avrupalıları “Türkiye’nin ezelî-ebedî düşmanı” olarak görürler. “Batı emperyalizmi”ni de güya yerden yere vururlar. Vesaire…

İşte, Kemalistlerin yaman çelişkisi tam da bu noktada kendini gösterip ayyuka çıkıyor.

Zira, Kemalistlerin “Zinhar dokundurtmayız” dedikleri o “ilke ve inkılâplar”ın istisnasız tamamı Avrupa menşelidir. Onların hiçbiri yerli ve millî değildir. Bilâistisna hepsinin de patenti Batı’ya aittir.

Hakikaten de yaman çelişki değil mi? Adamlar, hem topyekûn Avrupa’ya karşı geliyor gibi davranıyor, hem de yüz yıl önce Avrupa’dan ithal edilen Batı patentli ürünleri cansiperâne savunmaya çalışıyorlar.

Avrupa’yı en doğru, en rasyonel şekilde analiz eden münevverlerin başında Bediüzzaman Said Nursî geliyor.

Üstad Bediüzzaman, meşhûr “Notalar”ında Avrupa’yı iki kısma ayırıyor. Kendi ifadesiyle “Yanlış anlaşılmasın, Avrupa ikidir” diyor.

Hakikî İsevilik dinine bağlı olan “Birinci Avrupa”yı insanlığa güzel, hayırlı, faydalı hizmetler sunmaya çalışan kısım olarak görürken, “insî şeytan” gibi davran “İkinci Avrupa”yı ise, nesilleri bozan, gençleri baştan çıkaran, dünyayı fesada veren ve insanlığın başına belâ olan her türlü küfür ve küfranı âleme yaymaya çalışan kısım olarak görüyor.

İşte, dine muarız olan Kemalistlerin bir çelişkisi de burada görünüyor. Onlar, insanlığa faydalı hizmetler üretip sunan; dahası, demokrasiye, insan temel hak ve hürriyetlerine öncelik veren Birinci Avrupa'dan hiç hazzetmezler. Buna mukabil, şeytanın vekili gibi çalışan İkinci Avrupa’nın ülkemize boca ettiği asırlık demode ürünlere, tapon mallara canhıraş bir şekilde sahip çıkmaya çalışırlar.

Yazının sonunu yine Batı’dan ithal edilen “laiklik” meselesiyle bağlayalım.

Önce şu “yerli ve millî” vurgusunu dillerine pelesenk eden Kemalistlere şunu soralım:

Laiklik dediğiniz şey, yerli ve millî midir? Asgarî 16 devlet kuran Türkler, hangi dönemde laiklik prensibini kabul etmişlerdir?

Dahası, laiklik, 1914’ten tâ 1922’ye kadar ölüm-kalım savaşı verdiğimiz Avrupa’dan ithal edilmedi mi? Sizin bugün de “düşman kampta” gördüğünüz, yahut öyle gösterdiğiniz Avrupa’nın malı değil mi laiklik? Yani patent onlara ait değil mi?

Siz farkındasınız, yahut değilsiniz; ama, şu açık bir gerçek ki, yaman, hem de çok yayan bir çelişkinin içindesiniz: Bir taraftan, yerlilikten-millilikten dem vurursunuz, bir taraftan da Latin harflerini, Roma rakamlarını, Panama şapkasını, Fransız laikliğini, Alman-İtalyan-İsviçre kanunlarını savunup durursunuz.

Sizin içinde düşmüş olduğunuz bütün bu çelişki ve tenakuzların ağına-tuzağına düşmekten her daim Allah’a sığınırız.

.01 Aralık 2025, Pazartesi

Papa’nın Türkiye ziyareti ile ilgili olarak yine türlü yorum ve değerlendirmeler yapıldı. Aynen, daha önceki Papa ziyaretlerinde olduğu gibi.

Ne var ki, bu kez durum öncekilerden farklı oldu. Zira, ekstrem bazı gelişmeler söz konusu. Bunların bir kısmına değinmeye çalışalım.

Bir önceki Papa Françesko, Nisan 2025'te öldü. Yaşasaydı, Leo yerine o gelecekti. Hem de Haziran’da. Zira, meşhûr İznik Konsili 19 Haziran 325 tarihinde yapıldı. O hadisenin 1700. yıl dönümüdür.

Yeni Papa Leo, Haziran ayında seçilebildi. Türkiye ziyareti de ancak Kasım’da mümkün olabildi. Ki, bu yeni Papa’nın ilk yurt dışı seyahati oldu.

Papa 14. Leo’nun gerek Ankara ziyareti ve resmî karşılanma biçimi, gerekse İznik’teki ayine katılma sebebi ve yapmış olduğu diğer bazı görüşmelerin mahiyeti, daha evvelki ziyaretlere nazaran bazı farklılıklar gösteriyor.

Benzer bir durum, Hıristiyanlık âleminde de var: Milyarlarca insan, Papa’nın Ankara ziyareti ile İznik’te katılmış olduğu tarihî ayine odaklandı. Aynı şekilde, milyonlarca insan “Telâ‘a’l-bedru ‘aleyna” ilâhîsini dinleyip manasını anlamaya ve tam 1700 yıl önce yapılan “İznik Konsili”nin hikâyesini araştırmaya yöneldi.

Bütün bu gelişmelere herkes kendi penceresinden baktı. Herkes kendi bakış açısına göre yorumlar yaptı. Burada önemli olan, hadiseye objektif ve peşin hükümsüz şekilde yaklaşarak, müsbet-menfî taraflarıyla resmin tamamını görmeye-göstermeye çalışmaktır.

1700 yıl önce toplanan İznik Konsili'nin bir tasviri

Papa 14. Leo, hem BM üyesi olan Vatikan'ın Devlet Başkanı, hem de sayıları yüz milyonlarla ifade edilebilecek Katolik dünyasının ruhanî lideridir. Onun Türkiye'yi ziyaret etmesi, iki devletin kabulü ve zamanlama olarak Türkiye’nin izin vermesiyle mümkün olmuştur. Dahası, bu tür ziyaretler, uzun diplomatik temas ve görüşmeler neticesinde kararlaştırılıyor.

Bu işler, resmî prosedür ve protokole göre yürütülmeye çalışıldığı için, bildiğimiz kadarıyla ortada skandal addedilecek herhangi bir durum olmadı. Yani, devletler arası münasebetler itibariyle her şey normal seyrinde cereyan etti.

Bazı kimselerin anormal ve kabul edilemez diye gördüğü bir-iki husus şudur: Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılan “Hoşâmedî merasimi”nde “Telâal bedru aleynâ” ilâhîsinin icrâsı ve ilâhî korosunda yer alanların kıyafetlerinde “Papavârî” renk ve motiflerin bulunması. Diğer husus ise, İznik’teki ayinin Müslümanları rahatsız edecek derecede önemsenmesi ve büyütülerek nazara verilmesi.

Birinci hususta, bir tolerans, ya da bir “karşılıklı jest” halini okumak mümkün. Bunun fıkhî izahını, Diyanet yetkilileri tarafından yapılması yerinde olur.

İznik’teki ayin meselesi ise, tarihî önemi itibariyle geniş ve uzun izâhlar gerektiren bir konu. Şimdi o uzun hikâyenin kısacık bir hülâsasını anlatmaya çalışalım.

İznik Konsili diye bilinen hadisenin aslı şudur: İsevilik âleminde bilhassa “Sahih İncil”e dair yaşanan karmaşayı sona erdirmek için, 19 Haziran 325’te antik şehir İznik’te bir toplantı yapıldı. Bu tarihî toplantı, Doğu Roma (Bizans) İmparatoru Konstantin’in teşebbüsü ve dâveti ile gerçekleşti. Toplantıya, ülke genelinden yüzlerce patrik ve piskopos katıldı.

Siyasî otoritenin beklentisi doğrultusunda yapılan ve haftalarca süren güdümlü toplantılar neticesinde, yekûnu tam olarak bilinemeyen İncillerin sayısı dörde indirildi. Birbirini tutmayan bu 4 İncil’in ismi şöyledir: Luka, Matta, Yuhanna, Markos.

Son bir not: İznik Konsili’nin aldığı kararların kayda değer en önemli yönü şudur: Tevhide dayalı İsevîlik dini, bu tarihten sonra siyasî Hıristiyanlığa inkılâp etti. Vâhid-Ehad olan Allah'a imanın yerini “teslis akidesi” almaya başladı. Nasraniyet, böylelikle sis perdesi arkasında hurafeleştirildi ve dinî değerlerin siyasî-dünyevî maksatlara âlet edilmesi kolaylaştırılmış oldu.

.3 Aralık 2025, Çarşamba

Ülkede ve içinde de yer aldığımız bölge genelinde liste başı iki gündem maddesi var: Papa’nın Türkiye ziyareti ve kırk yıl devam eden terörü sonlandırma çabası.

Bu konuları herkes kendi çapında konuşuyor, konuşabilir. Fakat, her konuşan ahkâm kesmemeli. Demokrasilerde fikir ve kanaat hürriyet var. Bu koridor ardına kadar açık tutulmalı.

Bununla beraber, herkes bilgi ve tecrübesi dahilinde konuşmalı. Bilgi ve tecrübesi yetersiz ise, konuştuğu mesele hakkında ahkâm kesmemeli.

Dikkate alınması gereken bir nokta da şudur: Gündemdeki her iki konu da haricî, yani dış dünyadaki gelişmelerle doğrudan bağlantılıdır. Dolayısıyla, bu meselelere iç siyasetin dışında, daha doğrusu “siyaset üstü” bir nazarla bakmaklı. Hele, uluslararası desteklerle palazlanan ve bölgedeki dengeleri bıçak sırtına getiren terör ile ilgili gelişmelerden siyasî menfaat devşirmeye çalışmak, kabul edilebilir değil.

Evet, gündemdeki bu konular hakkında bilgisi olan da konuşuyor, olmayan da. Hatta, bazen konu cahili kimseler, vukûfiyetli olanların sesini bastıracak derecede üstün geliyor. İşte bu doğru değil ve buna prim vermemeli.

Şimdi, birinci konuyu ele alalım: Papa’nın Türkiye’ye gelmesine şiddetle muhalefet edenler var. Açık açık “Papa ülkemize gelmesin; istemiyoruz” diyorlar. Aynı şekilde, Papa ve heyetinin katılmış olduğu her programı eleştirip duruyorlar. Dahası, ona bu fırsatı veren devlet protokolünü de yerden yere vuruyorlar.

Şimdi, bu tür tavırları sergileyenleri daha mâkul düşünmeye sevk edecek bazı soru cümlelerini yöneltelim:

1. Sizin “Papa gelmesin!” demenizin bir kıymet-i harbiyesi var mı? Bu tür reaksiyonlar, aynı zamanda bir devlet başkanı olan Papa’nın gelip gelmesine tesir eder mi?

2. Şimdiki yönetimin başında olanlar da bir zamanlar Papa için, yahut Vatikan’daki toplantılar hakkında demediklerini bırakmadılar. Ama, sadece bu hükûmet zamanında üç ayrı Papa, ayrı ayrı tarihlerde Türkiye’ye geldi. Hem de, onları tenkit eden mevcut siyasîler tarafından âlâ-yı vâlâ ile karşılandılar. Demek ki, sadece vatandaş değil, devleti idare edenler dahi “devletler hukuku” ve “devletler arası münasebetler” noktasında, istemeseler de bazı şeylere mecbur kalıyorlar.

3. Papa’nın İznik’teki ayine katılmasına ahkâm keserek şiddetle karşı çıkanlara da şunu sormalı: İznik’in Hıristiyanlık dünyasında ne anlama geldiğini ve 325 tarihli İznik Konsili’nin nasıl bir mahiyet arz ettiğini biliyor musunuz? O tarihten önce ve sonraki İsevîliğin durumuna ve nasıl bir şekil aldığına dair yeterli bilgiye sahip misiniz?

Gelelim, gündemdeki diğer konuyla ilgili konuşanların ufkunu genişletmeye matuf sorulara:

1. İç odakların çanak tutması ve dış mihrakların yardım etmesiyle ülkenin başına belâ olan terör örgütü, kırk yıl müddetle kırk binden fazla insanın kanına girdi. Bugün şekillenen soru şudur: Şimdiye kadar olduğu gibi, bundan sonra da kan akmaya devam etsin mi, etmesin mi? İşte, bu iki şıktan biri galip gelecek, yahut tercih edilecek.

2. Bu konu hakkında bilip bilmeden ahkâm kesenleri düşünmeye sevk edecek bir soru da şudur: Bazı hataların veya ihmallerin neticesi olan terörün asıl sebebini ve mahiyetini biliyor musunuz? Kemalist Türkçülüğün bölge halkı üzerinde nasıl tahrikkâr ve de tahripkâr bir tesir meydana getirdiğini araştırdınız mı? Terör bölgesini ne kadar biliyorsunuz? Terör mağduru olan bölge halkının derdini dinlediniz mi hiç? Onlarla görüşüyor, konuşuyor musunuz? Beklentileri hakkında ne derece bilgi sahibisiniz?

3. Terörün ülkeye maddî-mânevî maliyetini biliyor musunuz? Terör biterse neler olur; devam ederse şayet, muhtemel gelişmeler nasıl bir seyir takip eder?

.18 Aralık 2025, Perşembe

Bahsini edeceğimiz hadiselerin üzerinden tam yüz senelik (1925-2025) bir zaman dilimi geçti.

Buna rağmen, Şeyh Said ile Said Nursî’yi hâlâ birbirine karıştıran, iki şahsiyeti birbirine temas ettiren ve sanki birlikte hareket etmişler gibi hikâye uyduran cahiller var.

Hatta, son zamanlarda cahillikte terfi almış olmalılar ki, listeye Seyyid Rıza’yı da dahil ettiler.

Oysa, bu üç şahsiyet arasında müşterek bir hareket vaki değildir. Dinî inanç ve itikadları aynı olmakla beraber, isimlerinin karıştığı, yahut karıştırıldığı hadiseler birbirinden tamamen farklıdır: Zaman olarak farklı, mekân olarak farklı, sevk edildikleri mahkemeler farklı, nihayet vefat ettikleri yer ve tarihler farklı olmuştur.

Misâl: Şeyh Said, 1925 yılı ortalarında Diyarbakır’da idam edildi. Seyyid Rıza, 1937 yılı sonlarında Elazığ’da idam edildi. Said Nursî, Mart 1960’da Urfa’da vefat etti. Yani, vefat tarihleri arasında bile onlarca yıl fâsıla var.

Ama gelin görün ki, cehaletin “Sözcü”leri, zikrettiğimiz bütün o farklılıkları göremediği gibi, ismi geçen zâtları da tutup müşterek bir fiil ve hareket içinde bulunmuşlar gibi lanse etmeye çalışıyor.

Dahası, bazı elemanları cahillikte çizgi altına düşmüş olmalılar ki, önlerine konulan metinlerin doğruluk derecesini anlamaktan âciz bir şekilde “Devlete isyan eden bu kişiler, İstiklâl Mahkemeleri tarafından yargılanarak idam edildiler” diye, yıldızlı cehâlet pâyesini hak etmiş oldular.

Halbuki, meselâ Said Nursî, İstiklâl Mahkemelerine hiç sevk edilmediği gibi, Şeyh Said ile birlikte hiç yargılanmadı. Kezâ, yıllar sonra başka sebeplerle çıkarıldığı mahkemelerde, Said Nursî’ye Şeyh Said Hareketi ile herhangi bir bağlantısının olup olmadığı hususu bile sorulmadı. Ama işte cehalet, yer yer diz boyu maalesef.

Evet, cehaletin sözcülerine lâf anlatmak, bu tür konuları onlara izah etmek hiç kolay görünmüyor.

Bu sebeple, onlara anlatmak yerine, konuyu merak edenler ve bilhassa yeni nesiller için yakın tarihimizin ilgili sayfalarını tek tek bakmaya çalışalım.

BİR: Şeyh Said Hadisesinin tarihi Şubat 1925. Olay, eski adı Piran, yeni ismi Dicle olan beldede patlak verdi. Çatışma, kısa süre içinde Diyarbakır ve çevresine yayıldı. Bilâhare yakalanarak İstiklâl Mahkemesinde yargılanan Şeyh Said, idam edilen 47 arkadaşıyla birlikte meçhûl bir araziye defnedildi.

İKİ: Seyyid Rıza, 1937 yılı başlarında yaşanan Dersim Hadisesi sebebiyle Elazığ’da kurulan uyduruk bir mahkeme tarafından ve insanlık dışı bir yöntemle oğlu ve bir grup arkadaşı ile birlikte gece karanlığında idam edildiler.

ÜÇ: Said Nursî, Şeyh Said Hadisesi zamanında Van’daydı. Yanına gelenlere, dahilde silâhlı mücadelenin doğru olmadığını, böyle bir teşebbüse şeriatın izin vermediğini söyleyerek, mümkün olduğunca yatıştırıcı rol oynadı. Öyle olmasaydı, kıyam/isyan hareketine Bitlis, Muş, Van, Ağrı, Hakkâri gibi vilayetlerin de katılması, yahut destek vermesi kuvvetle muhtemeldi.

Ama buna rağmen, kuşku ve evham sebebiyle Van’daki ikâmetgâhından alınarak Batı Anadolu’ya sürgün edildi. Hiç sabıkası olmadığı ve hiçbir vukuatı tesbit edilemediği halde, 1935’te Eskişehir, 1944’te Denizli, 1948’de Afyon Ağır Ceza Mahkemesine sevk edildi. Neticede, hem kendisi, hem talebeleri, hem de eserleri bütün mahkemelerde temyiz kararıyla beraat etti.

Lâkin, hayatta iken ona rahatlık verdirmeyen gizli din düşmanları, mezarında dahi onu rahat bırakmadılar; mezarını parçaladılar, cesedini alıp bir meçhûle götürdüler.

Evet, bunların tamamı yaşanmış olan acı gerçekler. Ama, cehaletin “Sözcü”leri bunları bir türlü öğrenemedi gitti

23 Aralık 2025, Salı

GÜNÜN TARİHİ: 23 Aralık 1876

Yüz yıllarca ağalık, beylik, krallık, hakanlık, sultanlık, şahlık, padişahlık tarzındaki sistemlerle idare edilmeye alışmış bir milletin kısa süre içinde meşrûtî/demokratik sisteme geçmesi kolay değil.

Toplumların demokrasiye geçiş yapması ve bu sistemi köklü, yerleşik hale getirmesi, genellikle tedricî ve kademeli olmuştur.

Bu sebeple, demokratik nizama ne kadar erken geçiş yapılır ve ne kadar çok tecrübe yaşanırsa, toplumun geleceği açısından o derece bir kazanç sayılır.

Aynı durum, üç kıtaya yayılmış olan Osmanlı toplumu için de geçerlidir.

Osmanlıdailkdemokrasitecrübesi 23 Aralık 1876’da I. Meşrûtiyetin ilânıyla başladı. Ne var ki, bundan tam 150 sene evvel yaşanan bu tecrübe, maalesef defalarca kesintiye uğradı.

Demokrasi-meşrûtiyet dediğimiz “çok partili sistem”in bizde kesintiye uğraması, bazen savaş gerekçesiyle, bazen işgal zarûretiyle, bazen tek adamcılık hevesiyle, bazen zümre hâkimiyetini kurma keyfîliğiyle ve daha çok askerî darbe sebebiyle olmuştur.

Meşrûtiyet, şartlara, kural ve kaidelere bağlı olarak işleyen bir “anayasal sistem”dir. Ayrıca, çok partili hayatı ve parlamentoyu da gerekli görüyor.

Şimdi, 150 senelik süre içinde yaşanan mühim gelişmeleri özetlemeye çalışalım.

Evet, ilk meşrûtiyet 1876 senesinin sonlarında kabul ve ilân edildi. Ardından, ilk Anayasa (Kànun-i Esâsî) hazırlandı. Bu anayasa, iki meclisli bir parlamentoyu esas alıyordu: Âyân ve Mebûsân Meclisi. İkisine birlikte “Meclis-i Millî” denildi.

Birinci Meşrûtiyet, henüz altı ayını doldurmadan Osmanlı-Rus Harbi (18 Nisan 1877) patlak verdi. İngilizlerin Rusları kışkırtmasıyla vukû bulan bu savaşta, hem toprak, hem insan gücü itibariyle Osmanlı çok büyük kayıplar verdi.

Genç padişah Sultan Abdülhamid, savaşta yaşanan mağlubiyeti gerekçe göstererek, 1878 yılı başlarında önce Mebûsan Meclisi'ni feshetti. Ardından da Kànun-i Esâsîyi yürürlükten kaldırdı. Yani, I. Meşrûtiyeti askıya almış oldu. (Bu arada, padişahın tayin ettiği üyelerden oluşan Âyân Meclisi göstermelik olarak devam etti.)

Netice itibariyle, ilk demokrasi denemesi 1878'de kesintiye uğradı. Kesinti 30 sene devam etti. Meşrûtiyetin yeniden ve ikinci kez ilânı, ancak Temmuz 1908’de mümkün olabildi.

Sultan Abdülhamid’den sonra Meşrutiyetin canına okuyanların başında İttihatçılar gelir. Onlar da on yıl müddetle iktidarda kaldıkları halde, muhalefete hayat hakkı tanımadılar. Hem tetikçiler eliyle muhalif sesleri susturmaya, hem de darbelerle rakip siyasîlere hayatı zindan ettiler.

Yurt dışına kaçmayan eski İttihatçılar, Osmanlı hükümetinden sonra Anadolu’da yeni kurulan Ankara hükümeti döneminde Mustafa Kemal’in etrafında toplandılar. Kısa süre sonra bunlar “Kemalistler” olarak boy gösterdiler. Kendilerine göre bir zümre hâkimiyeti kurduar. 1923’de Cumhurî sisteme geçildiği ve “Halkçı” diye göründükleri halde, halka ve cumhurun iradesine hiç değer vermediler.

Bizdeki demokrasi, 1950-60 arasında azıcık bir nefes almaya başlamıştı ki, 27 Mayıs Dar- besiniyapanbiraskerîcuntaonuesaslışekilde boğmaya çalıştı.

Darbecilik sıtması, onyılsonra 12 Mart Muh- tırası (1971) ve yine on yıl sonra 12 Eylül Dar- besiyle yeniden nüksetti.

Ama, bütünbunlara ve her şeye rağmen, ilk meşrutiyetle birlikte demokrasi serüveninin erken başlaması ve kesintilere rağmen devam ediyor olması, hem tecrübe açısından, hem de vazgeçilmez bir sistem haline gelmesinden dolayı ülke ve millet olarak kazançlı sayılırız. Zira, demokrasi tecrübesine bize nisbeten geç başlayan Mısır, İran, Pakistan, Bangladeş gibi büyük İslâm ülkelerine nazaran biz daha avantajlı durumdayız. Her ne kadar son zamanlarda bir gerileme söz konusu olsa da…

.

24 Aralık 2025, Çarşamba

Vicdanî huzur için, her daim hakkı aramak ve hakka dayanmak gerektir.

Yerine göre kuvvet de lâzım. Fakat, o kuvvet hem aklın elinde olmalı, hem de hakkı tutmak ve hakkı galip getirmek için kullanılmalı.

Kuvvetin başka türlü istimâli, meselâ tahakküm âleti gibi kullanılması, zamanla “güç zehirlenmesi” denen bir vaziyete inkılâp eder. Hatta, bumerang gibi döner, sahibini örselemeye başlar.

Onun için, kimse elinde bulunan, yahut bir şekilde ele etmiş olduğu kuvvete güvenmemeli. Onu tahakküm vasıtası olarak kullanmamalı.

Çünkü, kuvvet denilen şey muvakkattir. Kimsenin elinde daimî bir sûrette durmuyor. Dünya ve insanlık tarihinde kuvvetin daimî olduğuna dair bir örnek yoktur.

Bu mesele, mevsimlerin değişmesi gibidir. Yani, tarih boyunca şahıslar, zümreler, şirketler, aşiretler, partiler, hanedanlar, hatta devletlerin kuvvet dengesi hep değişe gelmiştir ve bu değişim kıyamete kadar da devam edecek.

Asya Hunları, bir zamanlar Çinlilerin korkulu rüyâsıydı. Sıklıkla saldırıya geçiyorlardı. Nitekim, koca Çin Seddi, yaşanan o korku belâsı ve ikide bir nükseden saldırı tehlikesini önlemek için inşa edildi. İki taraf arasındaki kuvvet dengesi, zaman içinde tamamen tersine döndü. Asya Hunlarından geriye, sadece tarihin kalıntıları-buluntuları kaldı.

Moğollar, bir zamanlar etrafa korku ve dehşet saçıyordu. Defalarca yenildikleri Harzemşah ülkesini tarumar ettikten sonra gelip Anadolu Selçuklularına komşu oldular. Kısa süre sonra Selçuklu Devletini de yıkarak Bağdat’a yöneldiler. Abbasî Devletini ortadan kaldırarak hem orada, hem gittikleri her yerde katliâm yaptılar. Gaddar-hünhar Cengiz ve Hülâgü’dan geriye sadece “zulmün hikâyesi” kaldı.

Sovyet Rusya’nın Kızıl Ordusu, 1979 senesinin tam da Aralık ayı sonlarında bütün kuvvetiyle yüklendiği Afganistan’ı işgale başladı. Elindeki o gün için her türlü modern silâhı kullanarak sayısız masumun kanını döktü. Dünyanın belki de en ilkel, en fakir halkının direnişi karşısında nihayet geri çekilmek zorunda kaldı. Kızıl ejderha, orada diş ve pençesinden oldu. Kısa süre sonra, komünizmle birlikte Kızıl Ordu da dağıldı.

Osmanlı Hanedanına, dünya tarihinin en uzun ömürlü devleti nasip oldu. Zamanla dünyanın süper gücü haline geldi. Üzerinde güneşin batmadığı bir saltanat kurdu. Sonunda kendi paşalarıyla karşı karşıya geldi. Yaşanan iç ihanetler sebebiyle, altı asırlık ata toprağını terk etmeye mecbur kaldı. En güçlü konumdan en zayıf hale düşmenin kahrını yaşadı. Gücünü kaybetmekle beraber, hakka inanan bir neseb-hanedan olduğu için, yine rahmetle anılıyor, minnetle yâd ediliyor. Özetle, Osmanlı, kuvvet yönü itibariyle öldü, ama hak tarafı itibariyle gönüllerde yaşamaya devam ediyor.

Bozuk İttihatçılar gibi, Halkçı Kemalistler de muhaliflerini hep vurmakla, kırmakla, türlü bahanelerle katliâm yapmakla, istediklerini hapse atıp işkenceden geçirmekle iş gördüler. Çeyrek asır boyunca tek parti diktatöryasının kuvvetiyle ülkeyi-milleti hep bu şekilde yönetmeye çalıştılar.

Sonunda bir kırıldılar (1950), pir kırıldılar. Genelde hep ana muhalefet partisi konumunda olduğu halde, yetmiş beş senedir tek başına iktidar yüzü görmediler. Üstad Bediüzzaman’ın “Kalbe gelen ihtar” ile ifade ettiğine göre, “Bu asil Türk milleti onları katiyen iktidara getirmeyecek.”

Mevcut siyasî iktidar, tarihte yaşanan hak-kuvvet dengesinden kendine iyi bir ders çıkarmalı. Devlet kuvvetinin elinde daimî kalacağı zehabına kapılmamalı.

Dolayısıyla, senelerdir yaptığı keyfî uygulamalardan vazgeçmeli. Baskıcı ve muhaliflerini susturucu politikalara son vermeli. Elindeki siyasî kuvvete değil, hakkın ve adâletin kuvvetine yaslanmalı. Aksi halde, başkasına yaptığı aynı muameleye kendisi de bir şekilde maruz kalacak; bunu unutmamalı.

.

25 Aralık 2025, Perşembe

Birbiriyle bağlantılı iki önemli değişimden söz ediyoruz:

Birincisi: Bazı şehirlerde ve hatta ülkelerde yaşanan demografik değişim.

İkincisi: Yine şehirlerde ve bazı ülkelerde yaşanan yönetimlerin el değiştirmesi.

Bu değişimler, daha çok mecburî göçler, ekonomik sebepler, terör eylemleri ile lokal savaş halleri, sığınmacı politikaları, nüfus artışı ve yer yer tersine gözlemlenen nüfustaki gerileme hareketi gibi sebeplerden dolayı yaşanıyor.

Şimdi, söz konusu mecburî değişimlerin dar daireden (ilçe) geniş daireye (şehir-ülke) doğru nasıl bir seyir takip ettiğine dair bazı müşahhas (somut) misâlleri verelim.

Henüz çocuk denecek yaşlarda olduğum 1970’li yılları gayet iyi hatırlıyorum. Köyümüz, Batman’a bağlı Kozluk ile Sason ilçesinin ortasındaki dağlık bir bölgede yer alıyordu. İlçe merkezinde oturan şehirliler, biz köylülere “ikinci sınıf vatandaş” nazarıyla bakıyor ve öyle de muamele ediyorlardı. O zamanlar vilâyet olarak bağlı olduğumuz Siirt’in yerleşik nüfusu olan “şehirliler”den de beterin beteri bir muamele görüyorduk.

Meselâ, bilhassa il merkezindekiler, köylü vatandaşları rahatlıkla dövüp darp edebiliyorlardı. Onlara zorla mal satıp paralarını adeta gasp edebiliyorlardı. Dahası, köy kökenli vatandaşlar, belediye başkan adayı, yahut milletvekili adayı olamazlardı. Belediye başkanları gibi, milletvekillerinin de hemen tamamı Siirt’in, Mardin’in şehirli Araplarından seçilirlerdi.

Gel zaman-git zaman, 1980’li-90’lı yıllardan itibaren demografik değişim yaşanmaya başladı. Hem ekonomik sebepler, hem de terör belâsından dolayı köylerden şehirlere doğru giderek hızlanan bir göç hareketi vakası ile karşı karşıya gelindi. İsmi geçen şehirlerin nüfusu kısa süre içinde üçe-beşe katlandı.

Söz konusu demografik değişimle birlikte, bilhassa 2000’li yılların başından itibaren adı geçen il ve ilçelerdeki yönetimler de el değiştirdi. Eski şehirli nüfus azınlıkta kaldığı için, bilhassa son yirmi-otuz yıldır belediye başkanları ile milletvekillerinin hemen tamamı köy kökenli vatandaşlardan seçiliyor.

Mâlum sebeplere dayalı olarak yaşanan göçler ve nüfus artış hızı sebebiyle, Mersin, Antalya, İzmir, İstanbul gibi büyük şehirlerdeki demografik yapı ve yönetimlerde de bariz değişimler meydana geldi.

Türkiye’de yaşanan söz konusu değişimlerin dünyada da çarpıcı örnekleri var. Önce tarihten, sonra da günümüzden ikişer örnek vererek konuyu toparlamaya çalışalım.

Birinci örnek İran: Burası daha çok Perslerin, Farsların, Acemlerin ülkesi olarak biliniyor. Ne var ki, Malazgirt Zaferinin (1071) kazanıldığı devirde burayı uzun müddet Selçuklular yönetti. Devletin başkenti Rey’di.

1500’lü yıllara gelindiğinde ise, İran’ı yine uzun yıllar Avşar Türkleri (Safevîler) yönetmeye başladı: Şâh İsmail, Şâh Tahmasb, vd…

İkinci örnek Mısır: 1800’lü yılların başında Mısır Valisi olarak atanan Kavalalı M. Ali Paşa, bir müddet sonra merkezden bağını kopararak burayı kendi hanedan mensuplarıyla yönetmeye başladı. Yaklaşık 150 sene boyunca (tâ 1950’lerdeki Nasır darbesine kadar) koca Mısır’ı Türk asıllı olan Kavalalı hanedanı yönetti.

Aktüel birinci örnek İngiltere’den: 2016’da yapılan seçimde Londra Belediye Başkanlığını Hint kökenli Müslüman Sadık Han kazandı. 25 Ekim 2022’de Kral Charles tarafından Başbakan olarak atanan kişi, yine Asya kökenli Hindu Sunak oldu.

Aktüel ikinci örnek ABD’den: Barack Obama, ilk siyahî Devlet Başkanı (2009-2017) olarak seçildi. 2026 yılı başında göreve başlaması beklenen New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani de, burada ilk seçilen Müslüman kişi olarak tarihin kayıtlarına geçti.

İşte, bütün bunlar karşı konulmaz değişimlerdir. Bundan sonra da devam edecek. Dünya, Yahudîler dahil kimsenin ve hiçbir kavmin tapulu mülkü değil. Zaman içinde mecburiyetle el değiştirmeler oluyor.

.

29 Aralık 2025, Pazartesi

Küçüldükçe büyük konuşan bağnaz tarafgirler var.

Taraftar kaybettikçe, dünyevî bir cereyana yanaşan sadâkatsizler var.

Umduğu desteği bulamayınca, içinde göründüğü cemaatin şahs-ı manevîsini küçümsemeye yönelen “kifayetsiz muhterisler” var.

Maksadına nail olamayınca, yıllarca birlikte yürüdüğü yol arkadaşlarını tahkir-tezyif etmeye başlayan benciller var.

Var oğlu var…

Zaman içinde bunların hepsini gördük. Hatta, tuhaflaşan hâl ve hareketlerine yakînen şahit olduk.

Araştırıp okuduğumuz kadarıyla, tarihte de bu türden kimselerin çokça örneği varmış.

Yani, küçüldükçe kabaran, kaybettikçe yüksekten atan, yalnızlaştıkça kendini dev aynasında gören-gösteren, değer verip teveccüh gösterenlerin sayısı azaldıkça, aslında ne kadar büyük bir dava adamı olduğunu yansıtmaya çalışan bir nevî müflisler mezarlığı…

Hem tarihî, hem de aktüel yönleriyle cevabı merak edilen bir soru şudur: On dört asırlık zaman zarfında kimler niçin Alevî oldu ve kimler niçin Ehl-i Sünnet dairesine dahil oldu?

Bu mühim meseleye muhtelif cephelerden bakarak türlü cevaplar verilebilir. Biz de o cevaplardan birini aktarmaya çalışalım inşallah.

Alevîler bir yana, Ehl-i Sünnet cemaatine mensup olanların dahi mutlak ekseriyeti, Hz. Ali ve taraftarlarını haklı, Hz. Muaviye ve taraftarlarını haksız görür.

Nüfusu milyarlarla ifade edilebilecek bu büyük kitlenin mensupları, 1400 senedir çocuklarına Ali, Hasan, Hüseyin, Fatma ismini tereddütsüz veriyorlar. Buna mukabil, onlardan hiç kimse çocuğuna tutup Yezid (hatta Muaviye) ismini verdiği görülmüş-duyulmuş değil.

Hakikat-i hâl bu merkezde olmasına rağmen, Hz. Ali’ye tarafmış gibi görünenlerde zaman içinde büyük bir değişim ve başkalaşım hâlinin yaşandığı bilinen bir vakıadır.

Hz. Ali’yi sever görünenler, Râşid Halifelerin diğer üçünü sevmezler. Çocuklarına da onların isimlerini vermezler. İran’ın Şiâ kesiminde Bekir, Ömer, Osman isimlerine rastlayamazsınız. Bir ayrışma ve ayrımcılık var onlarda.

Bir soru da şudur: Bu ayrışma ne zaman başladı?

Hz. Hüseyin’in şehid edildiği Kerbelâ Hadisesinden sonra.

Peki, o elim hadise zamanında Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman hayatta mıydılar? Elbette ki hayır.

O halde, o mübarek zâtlara niçin buğzediyorlar?

Sadece ve sadece Hz. Ali’yi sever göründükleri için. Hz. Ali sevgisini, diğerlerine buğzetmek için bir nevi perde yapıyorlar ve paravan olarak kullanıyorlar. Dolayısıyla hakikî bir “Ali sevgisi” yoktur onlarda. Ne yazık ki “Ömer’in buğzu” daha ağır basıyor.

İşte, zaman içinde “Alevî Müslümanlar” İslâm âleminden ve ümmetin ekseriyetinden uzaklaşmaya, hatta yer yer kopmaya başladılar. Araplara, Selçukîlere, Osmanlılara karşı gayr-ı müslimlerle işbirliği yapmaya dahi yöneldikleri görülmüştür. Adeta, onlar için asıl düşman “küffar tarafı” değil, Ehl-i Sünnetten olanlardır. Tarihî vakıalar bu gerçeği tescil ediyor.

Demek ki, ümmetin ekseriyetinden ayrılmamak lâzım geliyor. Aksi halde, itidalini kaybederek ümmete zarar veren bir unsur haline geliniyor.

Bu yazıyı, Risale-i Nur’da yer alan hikmetli bir hakikatin ifadesi ile bağlayalım.

Mektubat’ın sonuna derc edilen “Hakikat Çekirdekleri”nde veciz şöyle bir ifade var: "Sevâd-ı âzama ittiba edilmeli. Ekseriyete ve sevâd-ı âzama dayandığı zaman, lâkayt Emevîlik, en nihayet Ehl-i Sünnet cemaatine girdi. Adetçe ekalliyette kalan salâbetli A-levîlik, en nihayet az bir kısmı Rafızîliğe dayandı."

Bir ciddiyet ifadesi olan “salâbet” ile ciddiyetsizlik ifadesi olan “lâkayt” tabiri, birbirine zıt hükümler ihtiva eder. “Alevîlik” ile “Ehl-i Sünnet” arasında da birbirine zıt bazı manalar, hatta hüküm ve ameller var.

Ne mutlu, dalâlette karar kılmayan cemaatin-ümmetin ekseriyeti ile birlikte hareket edenlere.

.30 Aralık 2025, Salı

Merhum Süleyman Demirel, tekrâren şu sözü söylerdi: “Demokrasilerde çare tükenmez” diye.

Hakikaten tam yerinde ve mahzâ hakikat bir sözdür bu.

Bu sözden hoşlanmayanlar, demokrasiyi hazmedemeyenler, Demirel’den nefret edenler, Demirel’e karşı duyduğu nefreti gizli-açık “demokrasiye nefret” raddesine çıkaranlar, çare ve çözümü daima başka yerde aramışlardır. Ve, tabiî ki bulamamışlardır. Bundan sonra da bulamazlar.

Esasen, şahsî veya ideolojik menfaat hesabıyla hareket edenlerin, demokrasi içinde kalarak çare-çözüm üretmelerini de beklememek lâzım.

Bu arada, “ileri demokrasi”nin olmazsa olmaz şartlarının başında “fikir hürriyeti” ve “şeffaf yönetim”in geldiğini de hatırlatarak, konuya öyle devam edelim.

Seksen yıl önce demokrasiye (kerhen) geçiş yapan Türkiye’de içtimaî-siyasî (sosyo-politik) manada hangi mesele halledildiyse, hangi sorun çözüme kavuşturulduysa, hangi konuda ilerleme sağlandıysa, büyük ölçüde “demokratik erdem” sayesinde olmuştur. Bütün o erdemli hizmetlerin yeri ve adresi de daima Millet Meclisi olmuştur.

Aynı şekilde, ülkede hangi mesele halledilemediyse, hangi sorun kronik hâle geldiyse, hangi konuda yerinde sayıldıysa veya geriye gidildiyse, hiç tereddütsüz “demokrasi dışı” yol ve yöntemler sebebiyle olmuştur.

Demokrasi dışı yol ve yöntemlerin başında ise, darbe ve muhtıralar geliyor. Aynı şekilde, tek parti yahut tek adam yapılanması geliyor. Kezâ, millî iradenin tecelligâhı olan Meclis’i dışlayan Köşk ve Saray entrikaları geliyor. (Bugün için Meclis yerine İmralı'yı adres gösterenlerin kulakları çınlasın.)

Yakın tarihten birkaç misâl vererek devam edelim.

1925’te yapılan ve kanlı hadiselere sebebiyet veren Şapka Kanunu veya Kılık-Kıyafet İnkılâbı, yüzde yüz kat’iyetinde demokrasi dışı bir vakıadır. O tarihte demokratik nizam işliyor olsaydı, bütün milleti alâkadar eden o kanun maddesinin tatbik edilmesi için hiç olmazsa bir referandum yapılırdı.

Oysa ki, demokrasinin canına okunduğu o tarihlerde yapılan hiçbir inkılâp (Ezan-Kurân yasağı, alfabe değişikliği, Anayasa değişikliği, Avrupaî kanunlar, laiklik, v.s.) için referandum yapılmadı. Bunların tamamı cebren ve hile ile millete dayatıldı.

İster anarşi ve terör, isterse ekonomi ve sosyal adâlet meselesi olsun, bunların hangisinde kriz yaşanıyor ve uzun müddet çare-çözüm yolu bulunamıyorsa, mutlaka bilinsin ki, etkili ve yetkili makamlar, Meclis’i baypas ederek hürriyet, şeffafiyet ve demokrasi dışı formül ve yöntem arayışı içine girmişlerdir.

Bundan 105 sene evvel, Fransızlarla birlikte hareket eden “Avrupa zalimleri”, Paris’te bir Kürt-Ermeni Konferansı düzenlediler. Ermeni grubunun başında Boğos Nûbar, Kürt grubunun başında da Kürt Şerif Paşa bulunuyordu. Sözde Şarkî Anadolu’da hem Kürdistan, hem de Ermenistan kurulacaktı.

O tarihte İstanbul’da bulunan Bediüzzaman Hazretleri, ecnebîlerin himayesinde yapılan bu entrikayı boşa çıkartacak teşebbüslerde bulundu ve Mart 1920 sayısında Sebilürreşad’ta uzunca bir yazı neşretti. Özetle, kendi iç meselemiz olan hususların halli için yegâne adres olarak Mebûsân Meclisi’nin gösterdi.

Hz. Üstadın ilgili husus hakkındaki şu ifadeleriyle nihayet verelim:

“Kürtler’i Müslümanlıktan ayırmak isteyenler, esâsât-ı İslâmiyye’ye muhâlif hareket ediyorlar. Hakikî Kürtler, kimseyi kendilerine vekil-i müdâfi‘ olarak kabûl etmiyor. Onların vekili ve Kürtlük nâmına söz söyleyecek, ancak Meclis-i Mebûsân-ı Osmaniyedeki mebuslar olabilir.

“Kürdistan’a verilecek muhtâriyyetden bahsediliyor. Kürtler, ecnebî himâyesinde bir muhtâriyeti kabûl etmektense ölümü tercih ederler. Eğer, Kürtlerin serbestiyyet-i inkişâfını düşünmek lâzım gelirse, bunu Boğos Nûbar ile Şerif Paşa değil, Devlet-i Aliyye düşünür.

“Hülâsa: Kürtler, bu hususta kimsenin tavassut ve müdâhalesine muhtaç değildirler.”

.

Dalkavukluk kotasını dolduranlar

M. Latif SALİHOĞLU

latif@yeniasya.com.tr

31 Aralık 2025, Çarşamba

Demokrasilerde yönetime talip olanlar, milletin hür iradesiyle seçilirler.

Seçildikten sonra da milletin emrinde olarak kitleleri memnun etmeye çalışırlar. Milletin teveccühünü kaybedenler, ülkenin idaresini yeni kadrolara bırakarak çekilirler.

İleri demokrasinin normal işleyişi böyledir.

Ne var ki, bu normal işleyişi içine sindirmeyenler, meşrûiyet dışı yollara başvurarak entrika siyasetiyle iktidarda kalmaya çalışırlar.

Son yıllarda, maalesef tam da bu tarz üzere giden bir entrika siyasetiyle karşı karşıya bulunmaktayız.

Siyasî iktidar, halkın teveccühünü kaybettikçe, meşrûiyet dışı kullanmış olduğu aparatların hem sayısını, hem çeşitlerini çoğaltmaya başladı.

Misâl: Daha evvel hiç görülmemiş ölçüde, paralı bir troll ordusunu devreye soktu. Basın-yayın dünyasında “ana akım” diye bilinen gazeteleri ve sözde gazetecileri bir nevî satın almış oldu. Değişik konularda “uzman yorumcu” diye lanse edilen bir sürü dalkavuğu, sırf meddahlık için “ekran yüzü” haline getirdi. Bazı basın-yayın kuruluşları, hatta Youtube kanalları serâpa arpalık haline getirildi.

Zamanla, bol maaşlı vekiller-siyasîler geri plâna itilirlerken, meddah-yağcı-dalkavuk sürüsü iyiden iyiye meydan aldı.

Bir adım sonrasında ise, iktidarın borazanlığın yapan mezkûr fertler, gruplar, klikler arasında bu kez “Saray’a yaranma yarışı” başladı. Yarış hızlandıkça, iş, hem mide bulandırmaya, hem de medya-siyaset dengesini sarsmaya, bozmaya başladı.

Derken, ortalık bir ânda kaotik bir havaya büründü: Yıllardır koro halinde muhalif cepheye doğru sataşanlar bu kez dönüp birbirleriyle dalaşmaya başladılar. Hem müşterek programları terk ettiler, hem de birbirlerine demediklerini bırakmadılar.

Halk arasında bunlar için enva-i türlü tâbirler kullanılıyor: Besleme, dönek, meddah, borazan, fırıldak, yağcı, yaranmacı… Ve tabiî ki bazıları için yapılan “Yalakalık kotasını dolduranlar” tarifi.

Aslında, bütün bunlar raydan çıkmış bir siyaset ağacının zakkumu gibidir.

Evet, hürriyetçi demokrasiye inanmayan, demokrasiyi iktidara gelmek için sadece bir araç olarak telâkki eden ve bilhassa millî iradeye bihakkın güvenmeyen siyasiler, ne yazık ki, zamanla bu tür muzır aparatlara bel bağlamaya yönelirler.

Bakıyoruz da, kendilerinin çok zeki sanan bazıları şöyle bir çıkış yapıyor: Efendim herkes kendi işini yapsın. Siyaseti siyasetçiler, gazeteciliği gazeteciler yapsın. Siyasî iktidarı da gazeteciler ve ekran yorumcuları değil, bizzat siyasetçiler savunsun. Falan, filan…

Düz mantıkla bakıldığında, bu çıkış normal ve haklı gibi görünüyor. Ne var ki, demokrasinin ruhunu aykırı olan “tek adamcılık” sisteminde, siyasî iktidarı kim savunursa savunsun, değişen, fark eden hemen hiçbir şey olmaz ve olmuyor. Zira, kimin bakan olacağını da, kimin seçilerek Meclise gireceğini de, ekranlara kimin çıkacağını da, hatta kimlerin troll olacağını da yine “tek adam sistemi” belirliyor.

Evet, hemen bütün kararlar tek merkezden verildiği için “Kimin iktidar avukatlığını yapacağı fark etmez” diyoruz.

Kaldı ki, tabandan gelmeyen ve teşkilâtlar tarafından seçilmeyen vekillerin çoğu ya düzgün konuşmasını bilmiyorlar, ya da hür ve serbestçe konuşma cesaretini gösteremiyorlar. Dolayısıyla, tek adamcılık düzeninde meddahlık yaparak konuşmak, yine çenesi düşük, aklı kiralık olan lâf cambazlarına kalıyor.

Şirazeden çıkmış bir siyaset arenasında kaçınılmaz olarak yaşanan bir nokta daha var. O da şu vecizede ifadesini buluyor: “Menfaat üzerine dönen siyaset canavardır.” Dolayısıyla, şimdilerde medya-siyaset ilişkisinde yaşanan karmaşa ve kargaşanın bir sebebi, yüksek beklentiler içinde olanların birbirine karşı giriştikleri “menfaat boğuşması”dır. Evet, bazılarının canavar kesilmesinin asıl sebebi budur.

.

Ömür muhasebesi

M. Latif SALİHOĞLU

latif@yeniasya.com.tr

01 Ocak 2026, Perşembe

Miladî takvime göre, bir seneyi daha geride bıraktık. Bugün yeni yılın ilk gününü idrak ediyoruz. 2026 senesi vatana, millete, ümmete hayırlı uğurlu olsun.

Aklı başında olan insan, böylesi zamanlarda nisbeten daha fazla bir “ömür muhasebesi” yapmalı. Sadece seneyi değil, kendi âleminde aslında her günün muhasebesini yapması kendi menfaatine.

Meselâ, insan demeli ki: Geçen seneyi nasıl geçirdim? Bu seneyi nasıl değerlendirmem gerekiyor? Dünkü günü nasıl geçirdim? Yarın ne yapmam, günü nasıl geçirmem lâzım?

Şirketler, nasıl günden güne, aydan aya, yıldan yıla muhasebe yapıyorsa, insan da elindeki “ömür sermayesi” hakkında ciddi bir muhasebe yapmakla mükelleftir.

Hiç şüphe yok ki, “Âdem evlâdına yaşayıp geçirmiş olduğu her günün hesabı sorulacaktır.”

TRT’nin yaptığı en hayırlı hizmetlerin başında, kanaatimce “Ömür Dediğin” dizisi gelir. Yaşadığımız hayatla doğrudan bağlantılı sözler, şiirler, anlatımlar, çekimler var bu yerli-millî “iç yapım”da.

Jenerikte, Livaneli’nin bestelenmiş şu güftesi yer alıyor:

Bir insan ömrünü neye vermeli

Harcanıp gidiyor ömür dediğin

Yolda kalan da bir, yürüyen de bir

Harcanıp gidiyor ömür dediğin

Belgesel tadında hazırlanan yüzlerce bölümlük dizinin hemen her bölümünde, âdeta Haşir Risâlesi ile İhtiyarlar Risâlesinin ekrâna yansıtılmış hâlini görüyorsunuz.

Bu uzun soluklu hizmette fikren katkısı bulunan, çekimlerde ve sunumlarda emeği geçen herkesi tebrik ediyoruz.

Ömür muhasebesinden söz edip de Yunus Emre’yi, Niyaz–ı Mısrî'yi ve emsâlî hak aşıklarının şiirlerini, beyitlerini, mısralarını hatırlamamak olur mu hiç…

O hâlde Yunus Emre'den iki dörtlük aktararak devam edelim ömür yolculuğuna:

Geldi geçti ömrüm benim,

Şol yel esip geçmiş gibi,

Hele bana şöyle gelir,

Şol göz yumup açmış gibi.

İşbu söze Hak tanıktır,

Bu can gövdeye konuktur,

Bir gün ola çıka gide,

Kafesten kuş uçmuş gibi.

İkinci sırada Niyazî–ı Mısrî var. Onun beyitleri, mısraları da son derece etkili. Nitekim, Üstad Bediüzzaman da eserlerinde yer veriyor bazı beyitlerine. Meselâ, şunlar gibi:

Günde bir taşı bina–yı ömrümün düştü yere

Can yatar gafil, binası oldu viran bîhaber

Dil bekàsı, hak fenâsı istedi mülk û tenim

Bir devâsız derde düştüm,

âh ki Lokman bîhaber

Bir ticaret yapamadım,

nakd–i ömür oldu hebâ

Yola geldim lâkin,

göçmüş cümle kervan bîhaber

Ağlayıp nâlân edip düştüm yola tenhâ garip

Dîde giryân, sîne büryân, akıl hayrân bîhaber

Son şiiri, “nâzdan niyâza” dönen Erzurumlu Âşık Yaşar Reyhanî'den aktaralım:

Reyhanî'yim geçti ömrüm saz ile

Gıda aldık hayaldeki haz ile

Bir ömür devrettik cilve nâz ile

Nâz bitti, çevrildik niyâza şimdi

.14 Ocak 2026, Çarşamba
Her hükûmette ve her rejimde muhalefet kanadı olmayabilir.
Muhalefetin susturulduğu, yahut yer almadığı yönetimler, insan haysiyetine yakışmayan şu tarz isim ve tâbirlerle yâd edilir: Otoriter, totaliter, mutlakiyet, despotik, istibdat, diktatörlük...

Buna göre denilebilir ki: Bir yerde hürriyet ve demokrasi varsa, orada muhalefet vardır. Muhalefet varsa, orada demokrasi güçlüdür. Hürriyet ve demokrasinin güçlü olduğu yerde, iktidar potansiyeline sahip bir muhalefet, ciddi yönetimler için bir velinimet gibidir.

Şayet, iktidar kanadı karşısında güçlü bir muhalefet yoksa, yönetim kademesi ve bürokrasi zamanla ciddiyetini kaybederek laçkalaşır.

Dahası, muhalefetsiz bir rejim, zamanla içten içe çürümeye başlar. Bunun yanı sıra, ayrıca yıkıcı ve illegal bir muhalefet cephesinin teşkiline sebebiyet verir.

Demek ki, muhalefet, her halükârda bir müvazene-i adâlettir, bir vesile-i müsavattır ve bir sebeb-i terakkiyattır.

*

Devletin tepesinde hâkimiyet kurduktan sonra, demokrasinin canına okuyan ve muhalefeti ortadan kaldırmaya çalışan müstebid-diktacı yönetimlere dair yakın tarihten üç misâl:

1- Sultan Abdülhamid döneminin otuz yılında (1878-1908) mutlakiyet sistemi hükümfermâ olup, ülke bir “zayıf istibdat” ayarı ile yönetildi.

2- Sultan Abdülhamid’i devirerek iş başına gelen İttihatçılar, on yıl müddetle (1908-18) ülkeyi “şiddetli istibdat” dozajı ile idare etmeye çalıştı.

3- Yeni Türkiye 1923’te Cumhuriyet sistemine geçti. Kemalistler, kısa süre içinde bu ideal sistemi hem “zümre cumhuriyeti”ne çevirdiler, hem de 27 sene müddetle ülkeyi bir “mutlak istibdat” rejimi ile yönetmeye çalıştılar.

*

Sultan Abdülhamid’in yekûn 33 yıl süren saltanatı boyunca sadece 11 idam kararını imzaladı. Kendisine ve siyasetine muhalefet edenleri daha çok hapis ve sürgün ile cezası ile cezalandırma cihetine gitti. Bunun yanı sıra, parlamentoyu kapatması, anayasayı askıya alması ve henüz iki yaşını bile doldurmayan nâzenin Meşrutiyeti rafa kaldırarak Yıldız Sarayı merkezinde müstebidane bir idarî sistem kurması, niyeti ne olursa olsun, devletin selâmeti ve milletin istikbâli için hayırlı olmamış, faydadan çok zarar getirmiştir. En kötüsü de, Hareket Ordusu gibi yıkıcı ve illegal bir muhalefet cephesinin genişlemesine sebebiyet vermiştir.

*

Sultan Abdülhamid’i devirerek ülkenin idaresini “müstebid Selanikliler”e devreden “bozuk İttihatçılar”, sözüm ona mürtecilerin elinden Meşrutiyeti kurtarıp sağlama alacaklardı. Ne var ki, bunun tam tersini yaptılar. Meşrutiyetin canına okudular. Muhalefeti sokakta kurşunla ve uyduruk mahkemelerde idamla sindirip yok etmeye çalıştılar. “Büyük diktatör” dedikleri Sultan Abdülhamid’in en az on katı kadar mazlumu gaddarca katlettiler. Hiç tahammül edemedikleri muhalefeti tam susturduktan sonra, ülkeyi topyekûn olarak Dünya Harbine soktular. Dört senede (1914-18) dört milyon vatan evlâdının kanına girdiler.

*

Yeni Türkiye’nin idaresini türlü entrikalarla ele geçirenler de, ekseriyetle eski İttihatçılardı. Hem de en bozuk kısmından. Türlü kumpaslarla muhalefet cephesini defalarca biçmeye yöneldiler. Demokrasi varmış gibi göstermelik hareketlerle, muhalefetin ortaya çıkması için “muvazaa partileri”nin kurulmasına önce izin verdiler; hemen ardından, onlara dünyayı dar etmeye başladılar. Bir kısmını astılar, bir kısmını hapsettiler, bir kısmını da diskalifiye ederek siyaset yapamaz hale getirdiler. Kendince, şeflik tarzında muhalefetsiz bir rejim kurarak vatana millete hizmet ettiler. Oysa, mutlak bir istibdat ile milyonlara kan kusturdular. Hiçbirini referanduma götürmedikleri inkılâplarla, milletin dinine de, dünyasına da doğrudan müdahale ettiler ve muhalefet edenlere ölüm-idam-katliâm dahil en ağır cezaları revâ gördüler.

1950’ye kadar devam eden muhalefetsiz dikta rejimi, tarihimizin en utanç verici bir devresini teşkil ediyor.

.

15 Ocak 2026, Perşembe
İran’ın Türkiye’ye, Türkiye’nin de İran’a ihtiyacı var. Yaklaşık 400 senedir iyi komşuluk hâli içinde yaşıyorlar. Kasr-ı Şirin Antlaşmasından (1639) bu yana savaşmadıkları gibi, aralarında ciddi manada bir sınır ihlâli de olmadı.
Bölgenin en güçlü iki devleti olan İran ve Türkiye, aynı zamanda engin bir kültüre ve kadim bir tarihe sahiptirler. Küresel haydutlara karşı yekdiğerinin varlığına-dirliğine muhtaçtırlar. Birinin zaafa uğraması, yahut diz çökmesi halinde, diğerinin geleceği de tehlikeye girer. (Çarpıcı örnek aşağıda.)

«

Yüz seneyi aşkın bir süredir “harp belâsı”ndan mahfuz olan Türkiye’nin inayet altında olduğuna inanıyoruz. Bununla beraber, sebepler dünyasında ciddi tedbirlere başvurmak lâzım geliyor. O tedbirlerin başında, millet ve devlet olarak komşularıyla sulh içinde geçinmek geliyor. Bilhassa denge unsuru mahiyetini taşıyan İran, Mısır, Yunanistan ve Ermenistan gibi ülkelerle iyi ilişkiler içinde olmak, öncelikle Türkiye’nin menfaatinedir.

Aksi yönde gidilmesi halinde, zarar umumîleşir; çatışmadan kârlı çıkan olmaz. Dahası, pusuda fırsat kollayan saldırganların iştahı kabarır. Nitekim, tarihte bunun çok acı misâlleri var. İbret için anlatalım.

«

Cengiz Han’ın başında bulunduğu Moğol orduları, doğudan batıya hareketle, Asya’nın büyük bir kısmını yakıp yıkarak istilâ ettiler. O zamanki devlet-hükûmet kuvvetleri karşılarında duramıyor, dayanamıyordu. Bir çoğu onlara ya boyun eğerek teslim oldular ya da yıkılıp tarihe karıştılar.

İstilâcı Moğol ordularının karşısında çelikten bir irade gibi duran şahsiyetlerin başında, Harzemşah devletinin reisi Sultan Celâleddin geliyordu. Celâleddin Harzemşah, üzerine gelen Moğol ordularını defalarca vurup perişan etti. Kendisi hiç mağlup düşmedi.

«

Sultan Celâleddin, ağırlığı Kafkaslarda olan Harzemşah devletinin zirve şahsiyetidir. Eş zamanlı olarak, Alaeddin Keykubad da Anadolu Selçukluların zirvedeki sultanıdır. İki komşu ve Müslüman devlet aynı zamanda komşu olup, Doğu Anadolu’da sınırdaş idiler.

Kaderin acı bir tecellisi olarak, bu iki zirve şahsiyet 1200’lü yılların ilk çeyreğinde “hâkimiyet davası”nı gütmeye başladılar. Sınır ihlâlleri sebebiyle gerilim yükseldikçe yükseldi. Bir noktadan sonra savaş kaçınılmaz hale geldi. İki kardeş ve komşu devletin orduları Erzincan civarında (Yassıçemen, 1230) savaşa tutuştu. Harzemşah tehdidini kesin biçimde ortadan kaldırmayı hedeflemişti. Neticede, Harzemşahlar mağlup düşürek perişan oldu. Ordusu dağılan Sultan Celâleddin kayıplara karıştı. Başında bulunduğu devlet de tarihten silindi.

«

Harzemşah devleti, Moğollar ile Anadolu Selçukluları arasında bir tampon kuvvet hükmündeydi. Sultan Celâleddin’in tabiriyle “Bir Sedd-i İskender”, yani Çin Seddi gibiydi. Sed yıkılınca, Moğollara da gün doğmuş oldu.

Harzemşah ülkesini tarumar eden Moğol kuvvetleri, batıya doğru ilerleyerek kısa sürede Selçuklularla sınırdaş oldu. Zaten kavgacı ve istilâcı olan bu ordu, bazı bahanelerle Selçuklularla savaşa tutuştu. Bilhassa Kösedağ Savaşında (Sivas, 1243), bir süre önce kardeşi Harzemşah kuvvetini öldüren Selçuklular, Moğol karşısında benzer bir âkıbete uğradı.

Hadisenin devamını detaylandırmaya gerek yok: Anadolu’yu istilâ eden ve yüz binlerce insanı katleden Moğollar (Cengiz’in torunu Hülâgû), 1258’de bu kez güneye inerek Abbasîlerin devlet merkezi Bağdat’ı yakıp yıktı. 508 yıllık Abbasî devletine de son verdikten sonra, toplayabildiği bütün dinî kitapları Fırat Nehrine dökerek, bölgedeki bütün Müslümanlara bir nevi gözdağı vermiş oldu. Böylelikle, tâ Osmanlıya kadar sürecek olan kapkaranlık bir devrin yaşanmasına sebebiyet verdi.

Demek ki, komşu devletlerden birine diz çöktürüldüğü zaman, bu, diğeri için bir kazanç sağlamıyor; çoğu kez o da takattan düşerek benzer bir âkıbete düçâr oluyor. Bu

.27 Ocak 2026, Salı

Türkiye’de, İran’da, Irak’ta, Suriye’de bulunan “çatışmacı Kürtler,” ecnebiler tarafından defalarca aldatıldı.
Onları önce tahrik ediyorlar, sonra da dondurucu soğukta ayazda bekletiliyorlar. Onları “Kürdistan hayali” ile ayaklandırıyorlar, ardından orta yerde yüzüstü bırakıyorlar.

Bir önceki yazıda, tâ 1940’lı yıllarda İran ve Irak’ta “siyasî Kürt hareketi”ne öncülük eden Molla Mustafa’nın ABD Başkan Carter’a yazdığı sitem yüklü mektubundan bahsettik. O mektupta, “Bizi aldattınız, bizi yalnız bırakarak hezimete uğrattınız” diyerek, onlara güvenmenin feci âkıbetinden söz ediyor.

Yaşanan bunca tecrübeden ders almayanlar, maalesef ecnebilere güvenmeye devam ediyor. Ne diyelim; hakikat şu ki: Aynı tecrübeler, hep aynı neticeyi veriyor. Kürtlere baş olmaya, onları yönetmeye çalışanlara Allah akıl, fikir, basiret, feraset versin.

«

Birçok meselede olduğu gibi, Kürtlerin durumu ile ilgili hususlarda da en sağlam, en güvenilir fikir ve bilgi kaynağının Risâle-i Nur’da mevcut olduğuna inanıyoruz ve görüyoruz. Bu yazıda bilhassa onlardan bahsetmek istiyoruz.

Üstad Bediüzzaman, bilhassa Münazarat, Divan-ı Harb-i Örfî ve Hutbe-i Şâmiye isimli eserlerinde, içiçe yaşayan Türkler, Kürtler ve Arapların ittifakına, ittihadına, uhuvvet ve muhabbetine büyük tahşidat yapıyor. Düşmanlarının, eskiden bu kadar çok ve şedit olmadığına dikkat çekerek, şimdi eskisinden daha fazla birbirlerine yardımcı olmaları tavsiyesinde bulunuyor. Aksi halde, ardı sıra mahvolacaklarını ve sömürgeci ejderhalara birer lokma haline geleceklerini söylüyor.

Bunca azim tehlikeler karşısında birbiriyle ciddi manada kenetlenmeleri gerektiği yönünde dersler veren Üstad Bediüzzaman, bilhassa Kürtlere şu tavsiyede bulunuyor:

Hürriyete, meşrutiyete ve adâletin tesisine bütün kuvvetinizle çalışın ve sahip çıkın.

Sahip çıkın ki, bu nimetler elinizden kaçıp gitmesin.

Sahip çıkın ki, daha şedit bir istibdat yol bulup gelmesin.

Sahip çıkın ki, size pis ve çamurlu bir suyu içirmesinler.

Yani, Türkiye’den ve Türklerden ayrılmak için kullandıkları kuvvet ve enerjiyi, hürriyet ve meşrutiyetin, yani cumhurî demokrasinin tesis ve tahkimi için sarf etmelerini istiyor. Bunda herkes için sulh, huzur ve emniyetin var olacağına dikkat çekiyor.

Evet, başa geçen bir hükûmet, ya hürriyet ve adaleti, ya da istibdat ve kuvveti esas alacak. Tabiî, ona göre de hareket edecek. İstibdattan (darbe-muhtıra-entrika-tek adamcılık) ise, en ziyade Kürtlerin zarar gördüğünü ve göreceğini nazara veriyor, Üstad Bediüzzaman.

«

Lem’alar isimli eserin orta yerinde (16. Lema) iki meraklı suale iki muhteşem cevap faslı var. O iki izahlı cevabı, umum milletin, bahusus Kürtlerin pür dikkat okumaları ve kâmilen anlamaya çalışmaları gerektiğine inanıyoruz. Zira, o iki mesele, düz mantıkla anlaşılacak gibi değil. Onlar hakikaten derinlemesine mütalaa edilmesi icap eden hayatî hususlardır.

Son derece kritik bir dönemde (1934-35) kaleme alınan o iki meselenin birincisi şudur: İsparta’da bulunan Üstad Bediüzzaman’a hükûmet değişikliğiyle ilgili bir teklif geliyor. Öyle bir hükûmet değişikliği ki, “Bu, hem din için, hem sizin rahatınız için hayırlı olacak” deniliyor. Tabiî, seçim ve sandık sistemi mevcut olmadığına göre, o iş ya darbe, ya da entrikalı bir yöntemle yapılacak.

İkinci mesele ise, savaş haliyle ilgili: İngiliz ve İtalyan devletlerinin Türkiye ile savaşması ve bu suretle rejim değişikliğine gidilmesi kuvvetli ihtimal dahilinde görünüyor.

Bediüzzaman Hazretleri, hem darbe ve entrika ile hükûmet değişikliği teşebbüsüne, hem de rejimin “harp belâsı” ile yıkılması ihtimaline sıcak bakmayıp, gayet net bir tavırla karşı geliyor.

Bu meselenin geniş izahı, bir sonraki yazıda inşallah

.

Ümmeten vasatan” mûcizesi

M. Latif SALİHOĞLU
latif@yeniasya.com.tr

02 Şubat 2026, Pazartesi
Kur’ân-ı Azimüşşân’ın altı ciheti (sağ, sol, ön,arka, alt, üst) mûcizedir. Ayrıca, Kurân’ın kırk vech-i i’câzı vardır.
Bu hususlara dair detaylı bilgi, İşârâtü’l-İ’câz ve 25. Söz olan Mucizât-ı Kur’âniye Risalesinde mevcuttur.

Bu yazının ana konusu ise şudur: Kurân-ı Kerîm, Ümmet-i Muhammed’e “vasat,” yani “orta yol”u tavsiye ediyor.

Bu tavsiyenin en bâriz bir delili şudur ki: Bakara Suresindeki 143. ayetinin hemen başında “Ve kezâlike caalnâküm ümmeten vasatan” ifadesi yer alıyor.

Meal ve tefsirlerde de izah edildiği gibi, Cenab-ı Hak, Hz. Peygamberin (asm) izinden gitmesini istediği ümmete mu’cizâne bir sûrette şu mesajı veriyor: Aşırılıklardan kaçının. İfrata-tefrite düşmeyin. Doğru yoldan ayrılmayın; orta-vasat yoldan gidin.

Peki, buradaki mu’cize nedir?

O mu’cizevî meselenin izâhı şöyledir:

“Orta yer, orta yol” anlamına gelen “vasatan” kelimesi, 6666 ayetli Kur’ân’da sadece bir ayette geçiyor ve sadece bir defa zikrediliyor.

Peki, o kelime hangi surenin hangi âyetinde geçiyor?

İşte, mu’cize dediğimiz şey tam da burada karşımıza çıkıyor.

Kur’ân’da sadece bir defa zikredilen “vasatan” kelimesi, en uzun sûre olan Bakara Sûresinin tam tamına “orta âyet”inde geçiyor. Yani, 286 ayet olan bu sûrenin 143. âyetinde…

Bu da, Kurân’ın (hâşâ) beşer kelâmı olmayıp, doğrudan Allah kelâmı olduğunun yüzer delillerinden bir tanesidir. Çünkü beşer, bundan 1400 küsûr sene evvel böylesi bir ayarlamayı yapamaz. Yani, bir insan, Kurân’da sadece bir defa geçen “orta” kelimesini tutup en uzun sûrenin tam ortasına yerleştirmeyi düşünmez, tasarlamaz ve tasarlayamaz.

İşte, bu İlâhî buyruğa binâendir ki, başta Resûllah (asm) olmak üzere ümmetin bütün yıldızları “Hayru’l-umûr-u evsatuhâ,” yani “Hayırlı işler vasattadır” ölçüsü ile hareket etmeye âzami dikkat göstermişlerdir.

«

Demek ki, Kur’ân’ın o mû’cizevî mesajından kendimiz için, yani şahsî hayatımız, aile, cemiyet ve hatta devlet hayatımız için esaslı dersler çıkarmamız icap ediyor. Aksi halde, aşırılıklara kaçmak, ifrata-tefrite düşmek kaçınılmaz oluyor.

Madem öyle, o hâlde meselenin özüne inerek bize fayda sağlayacak bazı analizler yapmaya çalışalım.

Kurân’da meşveret ve şûrâ emredilmiştir. Bunu hiç kimse inkâr edemez. İşte iki âyetin ifadesi: “Veemrûhum şûrâ beynehum.” “Veşavirhum fil-emr.”

Bu emre göre, vahiy ile bildirilmeyen, yahut muğlak görülen hususlar-meselelerin halli için, meclis veya heyet halinde oturup istişare edilmeli. Kifayet-i müzakereden sonra, o heyet bir karara varmalı. İstişare ile alınan karar yanlış dahi olsa, (istişarenin hatırı ve bir sevap kazandırması cihetiyle) ona riayet etmeli. Yapılacak bir düzeltme işi varsa şayet, bilâhare onu yine aynı istişarî mekanizma içinde kalarak yapmalı. İsabet kaydedildiğinde, bu kez sevap iki misline çıkmış oluyor.

«

İşte, burada az bir kısmını tarif ettiğimiz meşveret ve şûrâ sistemi, Kur'ân’ın mu’cizâne bir sûrette hem işaret ettiği, hem de emir buyurduğu bir mekanizmadır. Ki, bunda giden pişman olmaz. Ayrıca, buna riayet eden manevî mesuliyetten kurtulur.

Buna riayet emeyen, yahut aksi istikamette gidenler ise, ekseriyetle şahısların ağzına bakarak hareket eder. Şahıs yanıldığı takdirde, arkasından gidenler de otomatikman yanılır. Ayrıca, şahıs merkezli yapılanmalarda “hatayı düzeltme mekanizması” da yoktur.

Netice itibariyle, “şûrâ”yı dışlayan şahıs, ya ifrata giderek, ya da tefrite düşürek ekseriyetle orta-vasat yolu kaybediyor.

Bu yazıyı şu kısacık duâ ile noktalayalım: Allah istikametten ayırmasın. Allah, âyetle buyurduğu şûrâ dairesi içinde kalmayı ve daima vasat çizgide gitmeyi bize nasip eylesin.

.

Derin yanılgılar ve ahkâm kesmeler

M. Latif SALİHOĞLU
latif@yeniasya.com.tr

04 Şubat 2026, Çarşamba
İnsan hatadan muaf değildir. Niyet ne kadar iyi olursa olsun, ne kadar dikkat edilirse edilsin, yanlış yapmak ve hataya düşmek yine de ihtimal dahilindedir.
Asıl önemli olan, fazilet göstererek yanlıştan dönmektir. Hatayı telâfi etmeye çalışmaktır. Bir daha aynı hatayı yapmamaya azamî dikkat göstermektir. Yani, aynı delikten ikinci-üçüncü defa ısırılmaktan kaçınarak kendini muhafaza etmektir.

Ama, maalesef pek çok insan var ki, aynı hatayı bir daha işliyor, aynı yanlışa bir daha düşüyor.

Bunun da en mühim bir sebebi, zamanın dehşetinden kaynaklanıyor. Zira, zamanımız “dehşetli âhirzaman”dır. Hem öyle bir dehşet ki, rivâyete göre de “Kimse nefsine hâkim olamıyor.”

Hem söylenen rivâyetlerin, hem yaşanan hakikatlerin sırrıyla anlaşılıyor ki, bu dehşetli çağı tarif ve tasvir eden daha başka ifadeler de var. Meselâ: Fazilet değil, enaniyet asrı. Helâket ve felâket asrı. Fesâd-ı ümmet zamanı. Hem, iki dehşetli hâlin birden yaşandığı zaman: 1) Bile-isteye dünyanın dine ve âhirete tercih edilmesi. 2) Fen ve felsefenin tasallutuyla dinsizliğin, küfr-ü mutlakın ve inkâr-ı ulûhiyet fikrinin meydan alması.

Maddeler daha da çoğaltılabilir. Fakat, biz burada bilhassa hata üstüne hataya düşenlerin ve hatada ısrar edenlerin hâl-i pürmelâline kısaca bakmaya çalışalım.

«

Yazının başlığında da işaret ettiğimiz gibi, derin yanılgılara düştükleri hâlde, yine de tutup ahkâm kesmeye devam eden kösele suratlılar var.

Kezâ, millet ve memleketin mukadderatıyla ilgili hadiseler (veya ekâbirler) hakkında fenâ halde yanıldıkları hâlde, hiç utanıp sıkılmadan hâlâ bağıra çağıra ahkâm kesmeye devam eden yüzsüzler var.

İşte, içinde bulunduğumuz devir, şayet enaniyet değil de fazilet asrı olsaydı, bu türden garabetler yaşanmazdı. İnsanlar fazilet gösterip hatadan dönerdi. Yahut, tevbe-nedâmet ederek, tekrâren ahkâm kesme kasıntısı içine girmezdi. İtidâl ve teenni ile bekler, tekrardan hataya düşmemek için dikkat ve itina gösterirdi.

«

Peki, insanları aldatan ve hataya düşmelerine sebebiyet veren vakıalar nelerdir? Satır başlarıyla bunlara da temas edelim.

Meselâ, cunta merkezli darbelerdir. Darbelerin meyvesi-neticesi olan siyasî aktörler ve politik organizasyonlardır. Kezâ, bu zamanda şahıs merkezli sosyal yapılanmalardır. Siyasetli cemaatlerdir. Kökü hariçte olan fikir ve cereyanlardır.

Peki, hem darbeci cuntalar, hem de şaibeli şahıslar hakkında fenâ hâlde yanılanlar var mı? Hiç tereddütsüz hem fertler-âileler bazında, hem de gruplar-sürüler halinde…

Peki, aradan geçen zaman, onların fenâ hâlde yanıldığını tefsir ve tasdik ettiği halde, bırakın tevbe-nedâmeti, hâlâ bağıra çağıra ahkâm keserek bilgiçlik taslayanlar var mı? Maalesef var. Hem de zibil gibi. Suratlarının köseleye dönmesi de cabası.

İnsan bir utanır-çekinir yâhû. Ciddi mânada yanıldıysan, hiç olmazsa ahkâm kesmeyi bırak da, biraz söz-fikir dinle bari.

«

Gelelim netice-i kelâma...

Ne demiş atalarımız: “Danışan kişi, yüce dağdan aşmış; danışmayan ise, düz ovada yolunu şaşırmış.”

Demek ki, başkasının veya bir tek şahsın ağzına bakmamalı. Demek ki, işi bilenlere, işe ehil olanlara danışmalı; ondan sonra yola çıkılmalı. Tâ ki, sâhil-i selâmete vâsıl olunabilsin.

İşin ehline danışmak demek, istişare etmek demektir. İstişare eden, biiznillah yanlış yapmaz ve pişman olmaz. Kaldı ki, meşveret ve şûrâ ile hareket edenler, (şûrâya uydukları için) hem bir sevap kazanıyorlar, hem de mânevî mesuliyetten kurtulmuş oluyorlar.

Kezâ, meşveret ve şûrâ nizamnâmesiyle gidenler, muhtemel hataları da düzeltme şansına, imkânına daima sahiptirler.

..

Hayalî sûikastın muhbirine ödüll

M. Kemal mevlid istemedi ki?

Dalkavukluk kotasını dolduranlar

Ömür muhasebesi