 |
|
|
 |
|
| ABDULHAMİD HAN |
ABDÜLHAMİD HAN
Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı.
İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar:
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi.
Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur.
Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur.
Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı.
Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız.
Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar.
Rabbim Başbakanımızı korusunu2026 |
|
|
|
|
 |
.Dindarlığın zirvesindeki şair
04:004/01/2026, Pazar
İslam tarihinde şairliği ile öne çıkan ve kaliteli şiirleriyle büyük şöhret kazanan dindar ediplerin en önemlilerinden biri de -hiç şüphesiz- Mehmed Âkif Ersoy’dur. Diğer bir ifadeyle söylemek gerekirse, onun en takdire şâyân özelliği son derece mütedeyyin bir insan olmasıdır. Dolayısıyla Safahat’ına manzum bir Kur’an tefsiri, kendisine de coşkun bir Kur’an şairi diyebiliriz. Halkımızın ona duyduğu muhabbetin asıl sebebi de işte bu özelliğidir.
Merhumun, hayatının son yıllarında mağdur edilmesinin, zaruret içinde yaşamasının, peşine polis takılmasının, Mısır’a gitmek zorunda bırakılmasının, devlet ricalinden hiç kimsenin cenazesine katılmamasının, defninde konuşma yapanların takibe uğramasının ve daha birçok sıkıntılar yaşamasının asıl sebebi de Âkif’in bu sağlam dindarlığı ve sarsılmaz imanıdır. Esefle ifade etmek gerekirse, hakkında yazılan bazı kitaplarda bile onun Müslümanlığı hakkında ipe sapa gelmez cümleler kullanılmakta, böylece zihinler bulandırılmaktadır.
Âkif hakkında ilk defa kitap yazan müelliflerin isimlerini Süleyman Nazif, Eşref Edip Fergan, Hasan Basri Çantay, Mehmet Emin Erişirgil, Mithat Cemal Kuntay diye sıralayabiliriz. Âkif’in Müslümanlığını yanlış tevil eden, indi yorumlarda bulunan yazarlardan biri de listemizin sonundaki isim, Mithat Cemal Kuntay’dır.
Büyük şairimizi konu alan eserlerden biri de “Bütün Cepheleriyle Mehmet Âkif” adındaki kitaptır. Hilmi Yücebaş’ın 1958’de neşrettiği bu kitap, bir derleme olduğundan içinde muvafık, muhalif her türlü yazı bulunmaktadır. Adı geçen eserde “Mehmet Âkif’in Dindarlığı” başlıklı bir yazı var ki, şairimizin manevi dünyasını en çarpıcı ve isabetli ifadelerle dile getirmektedir. Bugün adı bile anılmayan merhum Mustafa Sabri Sözeri’nin, nasıl bir söz eri olduğunu gösteren yazısını, şairimizin dindarlığından rahatsız olan bedbahtların da okuması için aşağıya alıyorum:
“Onun dindarlığını dostları da, düşmanları da yanlış anladılar. Düşmanları Âkif’i softa, sadece şeriatçı sandılar. Âkif’in dindarlığını dar kafalılık diye vasıflandırdılar. Yârânından ve âşinalarından bazılarının da Âkif düşmanları kadar yanlış anlayışı çok acıklıdır. Dindarlığını şahsiyetinden ayrılabilir, iğreti bir karakter saydılar. Mesela Mithat Cemal, Âkif’e hasrettiği eserinde vapurda, tramvayda hoşça okunacak birçok hikâyelerde dindarlığını onun zaafı ve basit tarafı olarak tebarüz ettirmekle Âkif hakkında en hatalı hükme varmıştır. Bu zaaf ve bu basitlik ona, itikadı ve imanı sabit, ahlakı gayet mazbut olan Babanzâde Ahmed Naim’den intikal etmiş imiş. Âkif çocukken inandığı şeyleri, yaşıyla birlikte mâlûmâtı da arttıkça kendi muhakemesiyle yumuşatabilir; yeniye, değişene, başkaya ayak uydurabilir imiş. Lakin Şark’ı da, Garb’ı da layıkıyla tanıdığı halde yine beş vakit namazını kılan; ibadet ve taatinde kat’iyen kusur etmeyen Babanzâde buna imkân vermiş imiş.
Mehmed Âkif’in şahsiyetini yapan, onu bukalemun olmaktan kurtaran bu zat, ona bilmeyerek bu fenalıkları yapmış imiş. Yine bilmeyerek yaptığı birçok iyilikleri de varmış. Eserin esasını teşkil etmesi gereken ‘Âkif’in Müslümanlığı’ bahsinde, Âkif’i Arapça Müslümanlığa dahil ediyor. Müslümanlığın Türkçesi, Acemcesi de var imiş. Âkif’de ‘his mistisizmi’ değil, ‘fikir mistisizmi’ bulunduğu söyleniyor. Bu ne demek? Bu belirsiz ve delilsiz ifadelerde gizlenen nedir? Dindar Âkif’i, Müslüman Âkif’i unutturmak mıdır?
Âkif’e pek yakın olduğunu söyleyen adamın bu ibtidâi görüşleri, bizim inkılapçıların herkesi kendileri gibi görmek isteyişine bağlı softalıklarından başka bir şey değildir. Zira dini tarafını çıkarırsanız Âkif’de, Âkif kalmaz. Geçen sene Eminönü Halkevi›nde yapılan Âkif gününde de, İsmail Habip ve birçok gencin kabullendiği bu hatalı görüşün sebebi, bunların din sosyolojisini bilmeyişlerindendir. Dinin insanlık içinde bugüne kadar vicdanlara hâkim olarak yaşayışının sebebi, onun bir hayat ve kuvvet kaynağı oluşudur. Biz, Müslüman Âkif’in ruhunda, aramızda yaşayanların hepsine üstün bir kuvvet, bir hayat görüyoruz ve inanıyoruz. Âkif’in bütün yazılarında hâkim görünen iman ve ümit, merhametle beraber kaynağını Kur’an’da buldu. Ve edebi hayata, edebi vuslata din içinde kavuştu.
Âkif’in sadece bir dünya dini yaşamış olduğuna inanan dostları da vardır. Filhakika, her dindar gibi Âkif de dinin dünyadaki feyizlerine, Allah’ın sonsuz nimetlerine hayranlıkla başlamıştı. Safahat’ın birinci kitabında mürebbi vazifesini gören bir müftü gibidir. Hayatının her sahasına şeriatı tatbik etmek ister. İkinci kitapta milletimizin inkılabını din sınırları içinde yapmasını ister. Millet için kurtuluş çaresini burada bulduğunu söyler. Yani bu esnada henüz dindar bir ıslahatçıdır.
Hakkın Sesleri’nde şairin masasında Kur’an-ı Kerim açılmış bulunuyor. Sanatkâr ilhamını cemiyetten değil, artık doğrudan doğruya Mukaddes Kitap’tan almaya başlıyor. Kur’an-ı Kerim’in ümit ve azim telkin eden, sapıklıklardan, yolsuzluklardan meneden, beyinsizlerden ve bilgisizlerden uzaklaşmayı öğreten, iyiliği emreyleyen, kötülüğü nehyeden, Allah’a inanır bir millet olmayı tavsiye eden ayetlerinden aldığı ilhamlarla cemaatin imanını coşturmak azminde idi.
Fatih Kürsüsü’nde, Kur’an’ın rehberlik ettiği bir yoldan sahabelerin huzuruna çıkıyor ve Ehl-i Sünnet Mezhebi’nin samimi hayatına kavuşuyor. Hatıralar’da ise, aşk ve tarikatın ruhunda yer ettiğini görüyoruz. Necid Çölleri›nden Medine’ye başlıklı son parça bizi bu hususta aydınlatıcıdır. Vak’anın kahramanı olan Sudanlı, Sudan’dan Medine’ye aylarca yürüyerek ve çölü geçmek suretiyle gelmiştir. Ve bu çilesinin sonunda Peygamber’in kabrine kapanarak son nefesini vermiştir. Sudanlı’nın aşk rabıtası doğrudan doğruya Allah’a olmayıp, mutasavvıfların çoğunda olduğu gibi, Resulullah’ın vasıtasıyla yapılmaktadır. Âkif, bu hakiki hadisedeki rabıta aşkını kuvvetle duymuş olduğunu bu şiirinde ortaya koymuştur. Asım’da tekrar cemiyete dönüyor ve inkılabın yolunu gösteriyor:
‘Doğrudan doğruya Kur’an’dan alıp ilhamı / Asrın idrakine söyletmeliyiz İslam’ı’
Bunun tahakkuku için ilmi şart koşuyor. Çanakkale’nin muzaffer neslini, Avrupa’nın ilmi müesseselerine uğurluyor. Şair, aşk ve tasavvuf yoluna intisabını Gölgeler’de çıkan ‘Gece’ ve ‘Secde’ isimli şiirleri ile ifşa etti. Artık kırk yıllık çilesini doldurmuş olan Sofiyye-i Eflatun’un, Mevlânâ’nın ve Yunus’un yanında bulunuyoruz:
Ömürler geçti, sen yoksun, gel ey bir tanecik Mabud / Gel ey bir tanecik Gaib, gel ey bir tanecik Mevcud!”
Lakin coşkun kalbi, vuslat duydukça hasreti artıyor. Ezeli dosta yaklaştıkça ondan uzaklaştığını sanıyor. Sonsuzluğun içinde mest olurken aynı sonsuzluğun huzurunda kendinden geçerek hali, bir ebedi mazi olmuş sanıyor ve: ‘Henüz yâdımdadır bezminde medhûş olduğum demler’ diye yanıyor.
Daha sonra büyük mistiğin gözleri aydınlığa alışacak, ilahi şaraptan sarhoş olduğu halde kolay kolay yıkılmayacak: ‘Bütün dünya serilmiş sunduğun vahdet şarabından / Benim mest olmayan meczubun, Allah’ım, benim meydan!’ diyecektir.
Nâmütenâhi ile baş başa kalan bu sonsuz ferdiyet, sonsuz bir feryat çıkardıktan sonra Büyük Sahib’in önünde secdeye kapanacak; onunla birlikte ışıklar, karanlıklar, eşya, boşluk, şuur ve hayat, her şey, duran ve dolaşan bütün mevcudat hepsi birlikte secdeye kapanacaklar. Bu nâmütenâhi boşlukta secdeye kapanmamış tek bir zerre, bir ses dahi kalmayacaktır: ‘Kıyılmaz lakin, Allah’ım, bu gaşyolmuş, yatan vecde / Bırak hilkatle olsun varlığım yekpâre bir secde’ diyecektir.
Mehmed Âkif, bu dua ile Allah’ın huzuruna çıktı ve belki de O’nun vuslatına ulaştı. Ben, bundan sonra şair olabileceğim diyebildi. Lakin ruhunun bu alevlenişi, şahsiyetinin hudutlarını aşmadı. İlahi neşelerinin kırılmalarından bizi mahrum bıraktı. Dindarlığının zirvesinde eserlerini veremeden ezeli kânûnun hükmü gelip çattı.”
2026 yılı, Âkif’in vuslatının doksanıncı sene-i devriyesi olması dolayısıyla, anma toplantıları daha yoğun ve daha seviyeli icra edilmeli, basma kalıp konuşmalar yerine gerçek şahsiyetini ve tabii ki İslami hassasiyetini öne çıkaran programlar yapılmalıdır. Âkif, bunu hak ediyor.
Rahmetullahi Aleyh…
.
Ahmed Cevdet Paşa’nın kerimesi Fatma Âliye Hanım’ı ziyaret
04:0011/01/2026, Pazar
İstanbul’la ilgili olup da kütüphanemde yer alan bol miktarda değerli kitaplardan biri de “İstanbul Mektupları” adını taşıyor. Tatar Türklerinden biri olan Fatih Kerimi’nin bu eseri II. Meşrutiyet İstanbul’unu çeşitli yönleriyle konu alması bakımından büyük bir önem taşıyor. Türk dünyası ile Osmanlı Türkleri arasındaki ilişkileri öne çıkarması itibarıyla da dikkati çekiyor.
Bu kitapta benim en fazla ilgi duyduğum bölümü, Fatih Kerimi’nin kadın-erkek bazı Türk yazarlarıyla yaptığı mülâkatlar teşkil ediyor. Yazarın; Hakkı Paşa, Fatma Âliye Hanım, Nigâr Hanım, Ahmed Mithat Efendi, Şeyhülislam Musa Kâzım Efendi, Mahmud Esad Hoca, Abdülhak Hâmid gibi önemli şahsiyetler hakkında verdiği bilgiler alakayla okunuyor. “İstanbul Mektupları”nın diğer bir özelliği de kendilerinden bahsedilen şahsiyetlerin resimlerine de yer verilmiş olmasıdır. Ayrıca kitapta sözünü ettiğimiz kişilerin Arap harfleriyle el yazılarına ve imzalarına da rastlıyoruz.
Fatih Kerimof imzasıyla neşredilen “İstanbul Mektupları”nın Osmanlıca nüshasını ben daha önceden edinmiştim. 2001’de Çağrı Yayınları’nın Lâtin harfleriyle neşrettiği “İstanbul Mektupları”nı da alıp kütüphaneme kazandırdım.
Bir örnek olmak üzere, yazarımızın Ahmed Cevdet Paşa’nın âlime kızıyla yaptığı mülâkattan birkaç nakilde bulunmak istiyorum.
Fatih Kerimi, bir gün Yusuf Akçura ile birlikte Fatma Âliye Hanım’ın evine gidiyor. Bunlar önce kendilerini tanıtıyorlar ve fikirlerinizden istifade etmek için geldik diyorlar. Fatma Âliye Hanım da şu cevabı veriyor: “Çok memnun oldum. Sizleri ben merhum Mithat Efendi vasıtasıyla önceden tanıyordum. Sizlere husûsî hürmetim var. Sizleri kendime manevî kardeş kabul ediyorum. Bu yüzden kabul ettim. Yoksa ben yabancı erkeklerle hiç görüşmem ve erkek gazete muhabirlerini de huzuruma kabul etmem.”
Fatma Âliye Hanım bu girişten sonra Ahmet Mithat Efendi ile ilgili duygularını dile getiriyor; onun ilminden, fazlından yazılarından çok yararlandığını, kendisiyle epeyce sohbet ettiğini ve bütün ahvâl-i rûhiyesine vâkıf olduğunu söylüyor. Ayrıca ölümüne fevkalâde üzüldüğünü ve tam on beş gün hasta yattığını ilâve ediyor.
Fatma Âliye Hanım, daha sonra kimlerin rahle-i tedrisinde bulunduğunu anlatmaya başlıyor. Buna göre Türkçe ve Arapçayı daha küçük yaştan itibaren Vasfi Efendi adındaki bir hocadan okumuştur. Fen, felsefe ve Fransızcayı çeşitli muallimlerden elde etmiştir. Tarih hocası ise babası Ahmet Cevdet Paşa’dır. Avrupa’daki fikir cereyanları konusunda da Ahmet Mithat Efendi’den destek almıştır.
Ziyaretçileri, o sırada yeni bir eser yazıp yazmadığını sorunca Fatma Âliye Hanım, İslâm nokta-i nazarından kadınların hak ve vazifelerinin ne olduğunu konu alan bir eser hazırladığını söylüyor. İlâve olarak da, lâkin bunu Türkiye’de, Türkçe bastırmanın mümkün olmayacağını, çünkü çok serbest ve hür yazdığını dolayısıyla, önce Fransızca olarak Avrupa’da bastırmak istediğini dile getiriyor. Ona göre, eser Fransızca basılırsa bunu Türklerin yüksek tabakası da okuyup faydalanabilir, ayrıca Avrupa kamuoyunu ıslaha da sebep olur.
Fatma Âliye Hanım, yazmakta olduğu bu kitap hakkında tam yarım saat konuşup Fatih Kerimi ile Yusuf Akçura Beylere ayrıntılı bilgiler veriyor. Başlangıçtan son döneme kadar bu konuda eski Yunan ve Romalı bilginlerin nasıl baktıklarını, Avrupalı yazarların aynı mevzuda ne düşündüklerini uzun uzun anlatıyor. Brahmanizm, Yahudilik ve Hristiyanlığın aynı mesele ile ilgili görüşlerini bir bir sıralıyor.
Fatma Âliye Hanım, ben delilsiz, esassız konuşmam diyerek eski ve yeni birçok ilim adamını ve bunların yazdıkları kitapları sayıp döküyor. Âyetlerden, hadislerden ve İslâm ulemasının eserlerinden birçok iktibaslar yapıyor. O kadar ki, Sezar Kanto Tarihi’nin on sekizinci cildinin filanca sayfasındaki filan sözler muhtemelen sizin de hatırınızdadır, değil mi efendim sorusunu yöneltmekten de kendini alamıyor. Bu tarihi, ömründe bir kere bile eline almayan Fatih Kerimi, büyük bir mahcubiyetle -hem de böyle âlime bir kadının huzurunda- maalesef dediğiniz o eseri okuma imkânım olmadı cevabını veriyor. Fatma Âliye Hanım, bunun üzerine okumanızı tavsiye ederim, önemli bir eserdir deme ihtiyacını duyuyor.
Bitmedi, Cevdet Paşa’nın âlime kerimesi olan bu hanım, yine bu sohbet esnasında, İbn-i Batuta’nın Paris’te filanca yılda Arapça metniyle birlikte basılan nüshasının filanca sayfasındaki sözler, İngiliz bilginlerinden filanca yazarların sözleriyle muvâfık veya muhaliftir diyor. Hülâsa, Fatma Âliye Hanım ilim deryasında yüzüyor, hangi konu açılırsa açılsın, o konuyla ilgili uzun uzun bilgiler veriyordu. Konuşurken âdeta Ahmet Mithat Efendi gibi canlanıyor, karşısındakilerin dikkatlerini diri tutarak, latifeler edip güldürüyordu. Hatta bazı meselelerde, bu konuda sizin fikriniz nedir diye sorma ihtiyacı da duyuyordu.
Daha sonra Fatma Âliye Hanım sözüne devam ederek, Ben bu eserimde hicab ve tesettür meselelerinden de ayrıntılı olarak bahsediyorum. Bu meseleleri şer’î, aklî, tarihî, örf ve âdet cihetlerini mufassalan göstererek izahat veriyorum diyor. Fatma Âliye Hanım, bunlar hakkında Fatih Kerimi ile Yusuf Akçura’ya biraz daha ayrıntılı bilgi vermek düşüncesiyle İhticabla tesettür arasında büyük bir fark bulunduğunu, ihticabın Peygamberimizin ailesine mahsus olarak, başka İslâm kadınları için tesettürün gerekli olduğunu, tesettürün bu günkü medeniyet ve usûl-ü maişete engel olmadığını beyan ediyor ve kendi kıyafetini göstererek, işte benim giyimim tam şer’î mânâsıyla tesettürdür. Bu şekilde giyinerek başını bir şeyle örten Müslüman kadın şer’an mestur sayılır. Mestur Müslüman kadının hukuk ve hürriyeti şer’an çok geniştir” diyor.
Nasılsa söz yine Ahmet Mithat Efendi’ye gelince Fatma Âliye Hanım, bir zamanlar o da dinsiz kalmıştı. İtikadı kaybolmuştu. Lâkin sonra gayet muhlis ve sadık bir dindar oldu. Dünya yıkılsa bozulmayacak derecede bir itikat sahibi haline geldi. Ben onun bütün ahvâl-i rûhiyesini bilirim diyor.
Sonra Fatma Âliye Hanım, Yusuf Akçura Bey’e Türklüğe ait ne gibi eserler, ne gibi kaynaklar bulunduğunu soruyor. Buna karşılık Yusuf Efendi, henüz keşfedilememiş olan Türk’ün eserlerinden başka, bilinen kaynakların bazılarını sayarak Prof. Barthold’u, Ebülgâzi Bahadır Han’ın Şecere-i Türk isimli kitabını, meşhur Leon Cahun’un eserini ve diğer bir kısmını zikrediyor ve yine bu hususta birçok söz söylüyor.
Halim Sabit Efendi’nin, Fatma Âliye Hanım, Ahmet Mithat Efendi’den daha âlim sayılmalıdır, çünkü Arabî ilimleri ondan daha fazla biliyor dediğini duymuştum cümlesini sarf eden Fatih Kerimi, sözlerini şöyle tamamlıyor: “Elbette karşılaştırma yapmak ve bu konuda bir şey söylemek benim haddim değildir. Lâkin Fatma Âliye Hanım’ın bu iki saatlik sohbette söylediği sözleri dinleyerek, mâlûmatının genişliğine, hafızasının bu kadar dolu oluşuna, birçok konuda gayet yeni ve makbul fikirler beyan etmesine hayran kaldım.”
Ayrılacakları sırada Fatih Kerimi, Fatma Âliye Hanım’dan bir ricada bulunuyor: Faziletinize ve kemalinize müştak olan Rusya’daki hemşirelerimize göstermek için resminizi lütfeder misiniz diyor. Fatma Âliye Hanım, hiç resim çektirmedim, cevabını veriyor ve arkasından da çekmeceyi çekip o sırada Paris’te bulunan hemşiresinin resmini gösteriyor.
İşte büyük tarihçimiz Ahmed Cevdet Paşa’nın kızı Fatma Âliye Hanım böyle bir âlimeydi. Allah’ın rahmeti üzerine olsun.
.
Miraç kandili dolayısıyla
04:0018/01/2026, Pazar
G: 18/01/2026, Pazar
16
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Rabbimize sonsuz şükürler olsun ki bir Miraç Kandili’ni daha idrak ettik. Kur’an-ı Kerimle, Hadis-i Şerifle ve tarihen de sabit olan Miraç hadisesi Peygamber Efendimizin en büyük mucizelerinden biridir. Böyle olduğu içindir ki, Mirac-ı Nebevi hakkında yazılan kitapların, söylenen şiirlerin, hazırlanan Miraciyelerin sayısı hayli kabarıktır. Ayrıca âşık-ı şeyda Süleyman Çelebi de Mevlidinde Mirac’a da yer vermiştir.
İtiraf edeyim ki, Mirac-ı Nebevi hakkında dini ve ilmi açıdan uzun uzun malumat vermek için gerekli müktesebata sahip değilim. Ben sadece konuyla ilgili bir iki makaleden bahsetmeyi, daha doğrusu onları nakletmeyi düşünmüştüm. Mesela “İslam Medeniyeti” dergisinin 3 Ekim 1967 tarihli sayısında Ömer Kirazoğlu imzasıyla yayınlanan yazı bunlardan biriydi. Diğer önemli bir yazı da son devrin büyük İslam âlimlerinden Prof. Kâmil Miras’ın “Ramazan Musahabeleri” adındaki kitabında yer alıyordu. Miraç hususunda en sağlam kaynaklardan biri de “Sahih-i Buhari Muhtasar-ı Tecrid-i Sarih Tercümesi ve Şerhi”dir. Bu külliyatın onuncu cildinde merhum Kâmil Miras Hoca, Miraç bahsini en yetkili bir kalem olarak ve bütün ayrıntılarıyla anlatıyor.
Yukarıda da belirttiğim gibi, Süleyman Çelebi hazretleri, Mevlid-i Şerifinde de Mirac-ı Nebevi’ye temas ediyor ve bu bölümde Ümmühânî isimli mübarek bir hanımın adı iki defa geçiyor. Ne mutlu Ümmühânî hazretlerine ki, Efendimizin kutlu Miraç yolculuğu onun hanesinde başladı. Resul-i Ekrem’in en yakınlarından olan bu hanımın ism-i şerifinin yer aldığı iki beyit şöyle:
Ümmühânî evine geldi hemin
Hakk’ın emriyle ol Sultan-ı din
Ol hümâyûn baht, ol kadri yüce
Ümmühânî evine vardı gece.
Bu mübarek kadın hakkında hangi kaynaktan ayrıntılı bilgi edinebilirim diye düşünürken birden aklıma Alasonyalı Hacı Cemal Efendi’nin eseri geldi. Merhum, 1950’de neşredilen bir risalesinde bize konuyla ilgili ayrıntılı ve ilgi çekici bilgiler veriyor.
Cemal Efendi, eserinin ilk bölümünde Süleyman Çelebi’den ve Mevlid-i Şerifi’nden bahsediyor, ikinci kısımda ise asıl konuya geçiyor. Merhum hocamızın verdiği malumatı biraz kısaltarak, nispeten sadeleştirerek ve bazı imla hatalarını düzelterek aşağıya alıyorum.
Ümmühânî hazretlerinin asıl ismi Fâhite’dir. Ümmühânî ise künyesidir. Bunun sebebi de ilk çocuğuyla ilgilidir. Bu ilk evladının adı Hânî’dir. Arapların âdetine göre, o çocuğun ismiyle nam ve şöhret kazanmıştır. Nitekim Peygamberimizin de ilk çocuğu Kasım olduğu için Efendimiz “Ebu’l Kasım” diye künyelenmiştir.
Ümmühânî isminde bir de Hz. Ali Efendimizin kızı vardır ki, kendi kızına hemşiresinin ismini koymuştu. Bu kızı, daha sonra Hz. Ali, kardeşi Âkil’in oğlu Abdurrahman ile evlendirmişti. Ümmühânî, bir de Ensar’dan muhterem bir kadının adıdır ki, Resul-ü Ekrem’den müteaddit hadis-i şerifler rivayet etmiştir. “Hânî” ünvanını taşıyan daha on iki sahabi vardır ki, bunların hayat hikâyeleri, İbn-i Hâcer el-Askalani’nin “El-İsâbe” isimli kitabında mevcuttur.
Ümmühâni’nin babası, Peygamberimizin amcası Ebu Talip’dir. Annesi, Resul-i Ekrem’in çok sevdiği yengesi Fatıma binti Esed’dir. Bu azize kadının imanı kadimdir. Yani ilk iman edenlerdendir. Bilahare, Efendimizle birlikte Medine’ye hicret etmişti. Fahr-i Âlem Efendimiz’e duyduğu muhabbet, gösterdiği hürmet o kadar büyüktü ki, kendi evlatlarından daha fazla Peygamberi severdi. Zevci Ebu Talib’den sonra Efendimizi en çok himâye eden, bu kadındır.
Efendimiz, annesi Âmine’nin sonra da dedesi Abdülmuttalib’in vefatından sonra Ebu Talib’in himayesine girdi. Ebu Talib, Peygamberimizi öz evladından fazla seviyordu. Yattığı zaman yanına alıyor, gittiği yere birlikte götürüyordu. Efendimiz, Ebu Talib’in ve yengesi Fatıma hazretlerinin himayesinde -yedi yaşında başlayarak- tam on sekiz sene kaldı. Onlar da Sultan-ı Enbiya’ya en büyük hürmeti gösterdiler, gönlünü incitecek hiçbir şey yapmadılar.
İbn-i Sa’d, Tabakat-ı Kübra’sında diyor ki, Muhammed Aleyhisselam’ın amcası Ebu Talib, zengin bir kimse değildi. Birkaç sağmal devesi vardı, onların sütleriyle idare ediyorlardı. Ne zaman ki Resulullah, onların evine yerleşti, evin içi dışı feyiz ve bereket ile doldu.
Medine’ye hicretten sonra Aleyhisselatü Vesselam Efendimiz, kerimesi Hz. Fatma’yı amcasının oğlu Hz. Ali ile evlendirince Hz. Ali’nin annesi Fatıma binti Esed de tabii ki Hz. Fatımayı Zehra’nın kayınvalidesi oldu. Gelin-kayınvalide çok güzel geçindiler. Birbirlerini hiç incitmediler. Derken Efendimizin yengesi Medine’de hastalandı. Peygamberimiz onun hastalığı ile çok ilgilendi. Lakin bu hastalıktan kurtulamayarak vefat etti. Başta Peygamberimiz olmak üzere bütün Talibiler ağlaştılar. Cenazenin gasli ve tekfini başladığı zaman Resulullah, üzerinden mübarek gömleğini çıkardı ve “Yengeme evvela benim gömleğimi giydirsinler, sonra kefene sarsınlar” buyurdu. Cenaze namazını bizzat Efendimiz kıldırdı. Cennetülbâkî Kabristan’ına getirildiğinde Resul-ü Ekrem kabre indi. Fatıma Hatun’a hayır duada bulundu. Ülfet ve ünsiyet için bir süre kabirde kaldı, sonra dışarı çıktı.
Adı geçen risalede Ümmühâni hazretlerinin evliliğinden de şöyle bahsediliyor:
Efendimizin amcası Ebu Talib, kızı Ümmühânî’yi isteyen Benimahzun kabilesinden Hübeyre ibn-i Ebivehib adındaki bir zata vermişti. Ümmühânî, bu adamla epey zaman evli kaldı. Çocukları dünyaya geldi. Peygamberimiz risaletini ve nübüvvetini ilan edince birtakım kimseler iman ettilerse de bazıları da muhalefette bulundular. Muhalefet edenlerin biri de Ümmühânî’nin kocası Hübeyre idi. Bu zat, Resul-i Ekrem’e büyük bir husumet duyuyor ve mücadele ediyordu. Halbuki Hübeyre’nin karısı Ümmühânî ilk iman edenlerdendi. Kocasının muhalefetinden ve şerrinden korkarak Müslüman olduğunu gizliyor, böylece neticeyi bekliyordu.
Hacı Cemal Efendi, Miraç ve Ümmühanî ilişkisi hakkında da şu izahatta bulunuyor:
Sultan-ı Enbiya Sallallahü Teâlâ Aleyhi Vesellem Efendimizin Miraç mucizesi hicretten on sekiz ay evvel vuku bulmuştu. Ümmühânî diyor ki: “Resul-i Ekrem hazretleri bir gece - Allahüalem Receb-i Şerif’in 27. Gecesi- benim evimi teşrif buyurmuşlardı” O zaman Ümmühânî’nin evi, Ebu Talib Mahallesi denilen yerde idi. Şimdi o yer Harem-i Şerif Mescidi’dir. Hazreti Resul, gece ibadetini yaptı. Namazını kıldı ve yattı. Biz de yatıp uyuduk.
Sabah olunca Resul-i Kibriya, bana hitaben, yâ Ümmühânî, ben bu gece Rabbime ibadet ettikten sonra yattım, uyudum. Gece yarısı beni uyandırdılar. Burak’a bindirildim. Kudüs-i Şerif’de Mescid-i Aksa’ya vardım. Ondan sonra ilâ maşallah, Semavat, Beyt-i Ma’mur, Levh-i Mahfuz, Sidre-i Müntehâ, Arşıâlâ, Kabekavseyni Evednâ’ya çıktım. Şimdi sabah ibadetini sizinle beraber eda ettim, diyerek Miraç mucizesini bana anlattı.
Sonra gidip, dışardakilere bunları, yani bana beyan ettiklerini ilan etmek üzere kalktı. Ben derhal Peygamberi beyaz ve güzel giyinmiş entarisinden çektim ve ey Allah’ın Nebisi, sakın bana bu söylediklerini herkese söyleme, sonra seni tekzip ederler. Sana eza, cefa ederler, dedim. (Bundan anlaşılıyor ki, Ümmühânî Peygamberin ifadesini kabul ve tasdik etmiştir.) Resul-i Ekrem, bana cevaben, ya Ümmühânî, Rabbime yemin ederim ki, ben bunları halka söyleyeceğim ben bunları açıklamakla, ilan etmekle mükellefim, buyurdu. Ben Peygamber hazretlerinin ahlakını, yani hiç kimseden perva etmediğini bildiğim için, Habeşi cariyeme emir verdim; git bak, Hz. Peygambere halk nasıl bir muamelede bulunacak dedim. Fahr-i Âlem Efendimiz çıktı, Miraç mucizesini herkese ilan etti. Kimisi kabul etti, kimisi reddetti.
Cemal Hoca’nın konuyla, özellikle Ümmihâniyle alakalı açıklamaları devam ediyor. Ama yerim kalmadığı için ben devam edemiyorum.
Hoşça kalınız.
.Osmanlı padişahlarının dini hassasiyetleri
04:0025/01/2026, Pazar
G: 25/01/2026, Pazar
19
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Eski gazetelerde ve birtakım dergilerde, yazılarını ilgiyle okuduğum kalem erbabından biri de merhum Hakkı Şinasi Çoruh’dur. Özellikle Şevket Rado’nun çıkardığı Tarih ve Edebiyat Mecmuası’nda neşredilen makalelerini defalarca gözden geçirdim. Hatta bunlardan bazılarını kesip sakladım. Bir gün Cağaloğlu’ndaki Diyanet Kitabevi’nde, Metin Mergen’in odasında kendisiyle tanışınca, şahsına duyduğum gıyabi muhabbet daha da ziyadeleşti.
Geçen gün eski dosyaları, evrak-ı perişanı karıştırırken merhumun işte böyle kesip sakladığım bir yazısıyla karşılaştım. “Tozlardan Yapılan Kerpiç” başlığını taşıyan ve 22 Eylül 1981 tarihli Dünyada ve Türkiye’de Sabah gazetesinde yayımlanan bu makaleyi bir kere daha ilgiyle okudum. Yıllar önce neşredilen bu yazının verdiği ilhamla toz, toprak ve çamur hakkında da bir-iki kelam etmek istiyorum. Daha doğrusu, Sultan İkinci Bayezid Han’ın vefatından sonra mezarına konulması için vasiyette bulunduğu tozlar ile oğlu Yavuz Sultan Selim Han Gazi Hazretleri’nin üzerine çamur sıçrayan ve türbesinde hâlâ muhafaza edilen kaftanını hatırlatacağım.
Evet, insan olarak hepimiz -temizlik namına- tozdan, topraktan, çamurdan uzak dururuz ve tabii ki böyle yapmakla doğru hareket etmiş oluruz. Ama unutmayalım ki, bazı önemli şahsiyetler bu nesneler vasıtasıyla, tarih sahnesini birtakım ibret tablolarıyla süslemişlerdir. İsterseniz önce tozdan başlayalım. Bu kelimenin Arapçası “Gubâr” olup “gayın” harfiyle yazılır. Tevâzuyu daha çok önemseyen bazı eski şairlerin “Gubârî” kelimesini mahlas olarak kullandıklarını biliyoruz. Yunus Emre’miz de bir şiirinde şöyle diyor:
“Hep gubâr olmuş tenleri, Hakk’a ulaşmış canları
Gördüm ölenleri Yunus, nevbet sana gelmiş yatur”
Hat sanatında nesih, rika gibi ince yazılmaya elverişli yazıların toz gibi gözle görülemeyecek kadar küçük küçük yazılmış şekline de “Gubârî” denildiğini bu arada hatırlatmış olalım. Hem ilmi eserleriyle, hem de nefis yazılarıyla tanınmış olan şair Gubârî Abdurrahman Efendi, bu yazı türünün önemli temsilcilerindendir. İbrahim Alâeddin Gövsa, “Türk Meşhurları”nda şöyle diyor: Kânûnî Sultan Süleyman zamanında, orduyla birlikte Irak seferine kâtip olarak katılmıştı. Bu sefer sırasında yazdığı bir manzumenin şu beyti pek güzeldir:
“Gubârî, makdem-i Şâhî’den istersen haber almak
Gubâr ol yollar üstünde, gelenden sor, gidenden sor”
Tozun anası olan toprağın aslen temiz olduğunu, ilk insan ve ilk Peygamber Hazret-i Âdem Aleyhisselâm’ın ondan yaratılması açıkça göstermektedir. Toprak temiz olmasaydı su yerine kullanılıp teyemmüm edilir miydi? Kastamonu ulemasının seçkin isimlerinden Mehmed Feyzi Efendi, toprağın bu özelliğine şu ilgi çekici cümlelerle işaret ediyor: “Mü’minlerin cesetleri toprakta çürümekle istihâle olur, yani hâlden hâle geçer. Kabirde çürümek tathir, yani temizlik içindir. Enbiyanın, şühedanın ve kibar-ı evliyanın cesetleri mutahhar olduğundan temizlenmeye lüzum yoktur. Dolayısıyla onların cesetlerini toprak yiyemez.”
Hakkı Şinasi Çoruh merhum, câlib-i dikkat yazısına şöyle devam ediyor:
“Benim bildiğim iki hükümdar, öldüklerinde başlarının altına bir kerpiç konulmasını vasiyet etmişlerdir. Biri Hamdânî hükümdarı Seyfüddevle, diğeri de Osmanlı Sultanı İkinci Bayezid Han’dır. Kerpiç konusunun dayandığı Hadis-i Şerif şudur:
“Hak yolunda ayakları tozlananı Allah, cehennem ateşinden kurtarır.”
Sultan İkinci Bayezid’in böyle bir vasiyeti diğer bazı kaynaklarda da yer alıyor. Mesela Namık Kemal’in, Yavuz Sultan Selim’le ilgili kitabında bu kaydı görüyoruz. Yavuz Sultan Selim’in babası Sultan İkinci Bayezid’le alakalı bir ilavede bulunan merhum Ahmet Ersin Yücel, nâmıdiğer Zaptiye Ahmed, yazısının bir bölümünde diyor ki:
“Sultan Bayezid’in yaratılışı sulha meyyal olmakla beraber, dini fikirleri dolayısıyla cihad sevabını çok aziz bildiğinden, muharebelerde elbisesine ve ayakkabılarına isabet eden tozları ve çamurları, büyük bir dikkatle toplattırır, bunları vefat ettiği zaman yanaklarının altına konmasını vasiyet etmiştir.
Ta ki, Tacüttevarih sahibi Hoca Sadeddin Efendi’nin tabiriyle ‘Bûy-i lâtif-i gazâ, kabrini mis gibi muattar ve bermûcib-i Hadis-i Şerif âteş-i câhimi ondan dûr olsun.’ ”
Şimdi gelelim Yavuz Sultan Selim Han’a...
Bu cihangir hükümdar, Mısır seferi sırasında Halep’ten Şam’a geliyordu. Büyük âlim ve Şeyhülislam İbn-i Kemal de beraberindeydi. Hocasının atının ayağından sıçrayan bir çamur parçası Padişah’ın cübbesine yapıştı. Manzarayı görenler, İbn-i Kemal’in başına gelecekleri düşünerek büyük bir korkuya kapıldılar. Nasıl korkmasınlar ki Yavuz’un “gazâb-ı şâhâne”si de şâhâneydi. Lakin korkulan olmadı. Yavuz, peşinden gelenlerden birini çağırdı ve:
“Bize yeni bir cübbe verin. Çamur bulaşan bu cübbeyi de ölünce mezarımdaki sandukamın üstüne örtün. Hakiki âlimlerin irşadları padişahlara lazımdır. Bu sebeple onların atlarının ayağından sıçrayan çamurun bile bir kıymet olduğunu, bizden sonra gelenler bilsinler!” dedi.
Bu konuyla ilgili diğer bir menkıbe de şöyle:
Sultan Selim Han, yine Mısır seferinden gelirken yanındaki vezirlerden birine ait atın ağzından köpük sıçradı ve padişahın üstünü berbat etti. Haliyle vezir de fena halde korktu. Ancak padişahın yakınlarının araya girmesiyle canını kurtarabildi. Ertesi gün de yukarıda anlatılan çamur sıçrama hadisesi meydana geldi. Tabii ki Şeyhülislam İbn-i Kemal’in de canı başına sıçradı. Ve padişahın öfkelenmesine fırsat vermeden hemen şöyle dedi:
- Padişahım! Abbasi Halifelerinden Nasır, ölüm hastalığı esnasında yakınlarına “Hazinedeki filan sandığın içinde bir kerpiç var. Ben ölünce onu yastık gibi başımın altına koyup öyle defnedin. Belki onun bereketiyle kabir azabından kurtulurum.” Vefatında dediği gibi yaparlar. Merak edenler yakınlarından sorup öğrenirler. Meğer Halife saraya gelen âlimlerin pabuçlarından çıkan çamurları zayi ettirmeyip bir yere toplamış. Sonra o çamurlardan bir kerpiç yaptırmış. Padişah, bu fıkrayı dinledikten sonra gülerek şöyle demiş:
- Ha bakalım Molla! Sen de çamurunu, mühürlenmiş çamur yapaydın!
Daha sonraki Osmanlı padişahlarından Sultan Abdülaziz Han da, bu konuda aynı hassasiyeti gösteriyor, o da ecdad-ı ızamı gibi hareket ediyordu. Hüseyin Avni Paşa’nın başını çektiği bir cunta tarafından tahtından indirilen ve akıl almaz işkencelerle şehit edilen bu hükümdarımız da tam bir Peygamber âşığıydı. Resul-i Ekrem Efendimize duyduğu muhabbet kendinden önceki hükümdarlardan hiç de aşağı değildi. O kadar ki, Medine-i Münevvere’den kendisine bir mektup geldiği zaman, önce bir güzel abdest tazeliyor, bunlarda kutlu şehir Medine-i Münevvere’nin tozu var diyor, öpüp başına koyduktan sonra okutuyordu.
Bu bahsi yine Yunus Emre’mizin şu beytiyle bitirelim:
Araya araya bulsam izini
İzinin tozuna sürsem yüzümü
Hak nasip eylese görsem yüzünü
Yâ Muhammed canım arzular seni
.İlim Yayma Cemiyeti ve imam hatip okullarının kuruluşu
04:001/02/2026, Pazar
G: 1/02/2026, Pazar
20
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Memleketimizde hayırlı işlere imza atmak, ilim ve irfan dünyamıza hizmet etmek, ecdadına saygılı ve donanımlı gençler yetiştirmek maksadıyla kurulan birtakım müesseseler olduğunu biliyoruz. İlim Yayma Cemiyeti, Aydınlar Ocağı, Türkiye Milli Kültür Vakfı, İbnülemin Mahmud Kemal İnal Vakfı, Türk Edebiyatı Vakfı bunlardan bazılarını teşkil etmektedir. Şurasını da belirtmek isterim ki, bütün bu kuruluşlar hakkında ayrıntılı bilgiler almak için kaynak sıkıntısı çekilmektedir. Durum böyle olunca, biz ancak o kurumlarda görev yapan bazı kişilerin hatıralarından -eksik de olsa- birtakım mâlûmat elde etmekle yetiniyoruz.
Aynı durum, câmiamızın en eski ve en köklü kuruluşlarından olan İlim Yayma Cemiyeti için de söz konusuydu. Memnuniyetle belirtmek isterim ki, Mart 2023’de “İlim Yayma Vakfı-Elli Yılda Elli Vâkıf İnsan” ismiyle yayımladığı kitap ile bu boşluğu gidermiş oldu. Büyük boy, bol resimli 599 sayfalık bu eserde İlim Yayma Cemiyeti’ne -şu veya bu şekilde destek veren- elli güzel insanın hayat hikâyesi ve yaptığı hizmetler dile getiriliyor. İçlerinde kimler yok ki… Sabri Ülker’den Sabahaddin Zaim’e, Yusuf Türel’den Nazif Çelebi’ye, Mahmud Celaleddin Ökten’den İbnülemin Mahmud Kemal İnal’a, Nevzat Yalçıntaş’tan İbrahim Bodur’a, Münevver Ayaşlı’dan Süleyman Yalçın’a, Sabri Özpala’dan Abdullah Tivnikli’ye kadar say sayabilirsen…
Eserin baş tarafında İlim Yayma Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı Necmeddin Bilal Erdoğan Bey’in “Takdim”iyle, editör Dr. Âlim Kahraman’ın “Bu Kitap” başlıklı yazısı yer alıyor. Adı geçen kitap İlim Yayma Cemiyeti’ni ziyaret ettiğim bir gün bana da hediye edilmişti.
Yukarıda, adlarını verdiğim ve vermediğim kuruluşlar hakkında bazı kısa bilgileri biz ancak oralarda vazife yapan zevatın kırık dökük hatıralarından öğreniyoruz demiştim. Bunun bir istisnası var ki, o da merhum Prof. Dr. Sabahaddin Zaim’in hatıratıdır. “Bir Ömrün Hikâyesi” isimli bu hatıratta, İlim Yayma Cemiyeti, İlim Yayma Vakfı hakkında verilen bilgiler hayli kabarık. Ayrıca ilgi çekici anekdotlar da yakın tarihimizin bazı sır perdelerini aralıyor. Ben bu yazımda, merhum hocamızın İlim Yayma Cemiyeti ve imam hatip okullarının ilk açılışıyla alakalı bölümden bazı nakillerde bulunacağım.
Sabahaddin Hoca’nın anlattığına göre, İlim Yayma Cemiyeti, Demokrat Parti’nin iktidara gelişinden hemen sonra 11 Ekim 1951’de kuruldu. 68 güzel insanın birlikte tesis ettiği bu cemiyetin asıl gayesi, geniş kapsamlı dini eğitim verecek bir eğitim müessesinin açılmasıydı. Bu da tabii ki imam-hatip okullarıydı. Daha Halk Partisi döneminde, Başbakan Şemseddin Günaltay zamanında imam-hatip liselerinin açılması düşünülmüştü. Çünkü memlekette cenazeleri kaldıracak imam bulmakta bile zorluk çekiliyordu. Dinini bilen, Kur’an okuyan gençlik kalmamıştı. 1950 seçimlerini Demokrat Parti kazanınca mecburiyetten kaynaklanan bu proje de suya düştü.
1950’den sonra İlim Yayma Cemiyeti, ilk imam-hatip okulunu 18 kişi ile bir binada açtı. Sonra, Vefa’da Zeyrek Ortaokulu binasına taşındı. Bu okulların açılmasında baş rolü oynayan iki isim vardır ki, bunlardan biri Yusuf Türel, diğeri de Senüyyüddin Başak’tır.
Yusuf Türel, kendisiyle yapılan röportajın bir bölümünde imam-hatip okullarının nasıl açıldığını şöyle anlatıyor:
“Şemseddin Günaltay’ın CHP döneminin sonuna doğru, Nihat Erim’den önceki son başbakan olmasına yakın bir dönemde, bir mayıs günü rahmetli Şemseddin Günaltay’la beraber Edebiyat Fakültesinden çıktık, oradan Beyazıt Kütüphanesi’ne uğradık. Saim Bey, bu kütüphanenin müdürü idi. Çok muhterem bir zattı. Hoş beş edip bir müddet sohbet ettikten sonra Şemseddin Bey, Kur’an-ı Kerim’i tefsir ettiği ‘Zulmetten Nura’ adlı kendi eserinin kütüphanede bulunup bulunmadığını sordu. O da, ‘Evet, var’ diye cevap verince, bu sefer ‘Acaba okuyan var mı?’ diye ekledi. Saim Bey, baktı sonra da fazla okuyan olmadığını söyledi. Ben, haddim olmayarak ‘Nasıl okusunlar beyefendi, çünkü eski harfleri bilmedikleri gibi mânâyı da herhalde bu yüzden anlamıyorlar’ diye araya girdim. Hafifçe bir gülümseme oldu. Yarım veya bir saat kadar oturduktan sonra Şemseddin Bey ile kütüphaneden çıktık, Sahaflar Çarşısı’na gittik. Şemseddin Bey bir iki yere daha uğradı, bazı kitaplar sordu. Sonra tekrar yürümeye başladık. Yol boyunca kütüphane müdüründen aldığımız cevabı düşünüyor, bunun onun zihnini de meşgul ettiğini hissediyordum. Mebus olduğunu da hesaba katarak ona dedim ki:
- Bir zaman gelecek ki, Kur’an-ı Kerim okunamayacak, okunsa da okuyan onu anlamayacak. Size tamamen hükümetin icrası olacak bir şey söyleyeyim. Siz gayret gösterirseniz dini bugünkü gençlere öğretmek yine mümkün olacaktır. Sordu:
- Nasıl?
Cevap verdim:
- Mektepler ile olur.
Tevhid-i Tedrisat Kânûnu’ndan bahsederek, umumi olarak mekteplere bu dersin konulmasının mümkün olmadığını söyledi. O zaman birdenbire aklıma bir çare geldi ve dedim ki:
- Eski imam-hatip mekteplerini ihya etsek! Çünkü 1930’larda Şer’iye ve Evkaf Vekâleti ile beraber medreseler de kapatılınca yerini imam-hatip okulları açılmıştı. Fakat sonra bu okulların önce alt kısmını ilga ettiler, sonra da lise kısmına devam edecek talebe bulunmadığı gerekçesiyle tamamen kapattılar. Hatırıma bu geliyor. Hiç olmazsa birkaç vilayette bu eski imam- hatip mekteplerini ihya etsek! Bana cevaben ‘Bu, en çıkar yoldur’ dedi.
Şemseddin Bey, bu konuşmamızdan bir müddet sonra Başvekil oldu. Ankara’da, Senüyyiddin Başak, Celal Ökten ve Hasan Basri Çantay beylerle beraber kendisini ziyaret ettiğimiz zaman mevzuyu tekrar hatırlatarak vazifemizi ifa ettik. Bize bu mevzudaki düşüncesini anlattı. Hazırlık için zemin aradığını belirterek bir müracaat başlarsa bunun Meclis’e kadar getirileceğini vadetti. Oradan sevinç ile ayrıldık. Tam hazırlıklarımızı yaparken çok partili hayata geçildi ve 1950 seçimleri yapıldı. Demokrat Parti iktidarı aldı ve Şemseddin Bey de siyasetten ayrıldı. Böylece onun hazırlık çalışmalarını yürüttüğü imam-hatip okullarını açma hareketi Demokrat Parti iktidarına intikal etti. 1951’de çıkarılan bir kanun ile imam-hatip okullarının Türkiye’de yeniden açılması neticesi hasıl oldu. Okullar açılacak, fakat devlet hiçbir yardımda bulunmayacak, sadece öğretmenlerini tayin edecekti. Bunun üzerine biz de İlim Yayma Cemiyeti’ni kurduk. Diğer sahadaki çalışmalarımıza da başlamış durumda iken Diyanet İşleri Başkanı Hayri Bey, bizi İstanbul’da bir görüşmeye davet etti. Bize ‘Bu imkânı elde ettik, fakat eğer siz sahip çıkarsanız bu okulu derhal burada açarız’ dedi. Teklifini hemen kabul ettik. Böylece ilk imam-hatip okulu İstanbul’da açıldı. Tedrisata 18 talebe ile küçük bir binada başlandı.
İbnülemin Mahmud Kemal İnal merhum şöyle derdi: ‘Bu vatanın hak ettiği evlatlar, Din-i Mübin ile müftehir olan ve onun ferâizine itina eden bir gençliktir. Ancak ve ancak onlar bu vatana ve insanlığa hizmet edebilirler. Devlet de ancak bu gençliğin bayrağı ile ayakta kalabilir.”
İşte imam-hatip okullarının temeli, böyle güzel ve gayretli insanların üstün çabalarıyla ve tabii ki -lütf-u İlahi- olarak atıldı. Allah’ın rahmeti hepsinin üzerine olsun.
Not:
-Yukarıda, Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin müdüründen “Saim” diye bahsediliyor. Bu yanlıştır, doğrusu “Sâib”dir. Yani İsmail Saib Sencer merhumdur.
-Ayrıca Şemseddin Günaltay’ın “Zulmetten Nura” isimli eseri için de “tefsir” deniliyor. Halbuki bu kitap tefsir değildir. Müellif, okuyucularını bunalım çağından İslam’ın aydınlığına çıkarmak için çeşitli dini, tarihi, edebi makaleler şeklinde kaleme almıştır. Osmanlı Türkçesiyle hazırlanan bu kitap daha sonra Marifet Yayınları tarafından Latin harfleriyle de neşredilmiştir.
.Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş’a rahmet niyazıyla
04:008/02/2026, Pazar
Türk dilinin ve Türk edebiyatının en seçkin şahsiyetlerinden biri olan merhum Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş hocayı yetmişli yılların başında yakından tanımıştım. Edebiyat Fakültesine girmeye kesin karar veren bir genç olarak İstanbul’a gelmiştim. Şair Nedim’in bir sengine (taşına) bütün Acem mülkünü feda ettiği bu büyük şehirde ilk işim İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin yerini bulmak oldu ve buldum. Tarihi binanın merdivenlerini tırmanırken son derece heyecanlıydım. Sora sora Faruk Kadri Timurtaş Hoca’nın odasını da buldum. İçeri girip selam verdikten sonra meramımı anlatmaya başladım. Ve dedim ki:
- Hocam, ben Edebiyat Fakültesinin Türkoloji Bölümüne girmek istiyorum. Bunun için gerekli puanı tutturdum. Ancak imam-hatip okulu mezunu olduğum için kayıt yapmıyorlar. Duyduğuma göre, siz öğrencilere bu konuda yardımcı oluyormuşsunuz!
Merhum hocamız gülümseyerek yüzüme baktı ve karşı koltuğa oturmamı söyledi. Ve dedi ki: Senin hemen yapman gereken iş, düz liseden de diploma almaktır. Derhal Gaziosmanpaşa Lisesine git, imtihana gir. Düz liseden de diploma al. Başmüdür yardımcısına benden de selam söyle.
Emri derhal yerine getirdim. Altı dersten imtihana girip lise diploması da aldım. Ama bu benim bir yılıma mâl oldu. Üstelik de Edebiyat Fakültesine değil, Eğitim Enstitüsüne kayıt yaptırdım. Böylece Faruk Kadri Timurtaş gibi bir ilim adamının, bir ahlak ve fazilet timsalinin doğrudan öğrencisi olma bahtiyarlığına eremedim. Fakat çeşitli gazetelerde ve dergilerde yayınladığı yazıları okumak, konferanslarını ve sohbetlerini dinlemek ve zaman zaman fakültesindeki odasında bizzat ziyaret etmek suretiyle direkt değilse de endirekt talebesi oldum. Ve hocaya duyduğum muhabbet daha da ziyadeleşti.
Faruk Kadri Timurtaş, son derece usta ve velûd bir kalem sahibiydi, yazılarından bilgi derinliği ve samimiyeti hemen belli oluyordu. Diğer bir ifadeyle onun elindeki kalem, kelamı güzelleştiriyordu. Türk diliyle, Türk edebiyatıyla, Türk büyükleriyle ilgili neşrettiği bütün yazıları derin bir araştırmanın, kılı kırk yaran bir hassasiyetin ve vukûfiyetin en çarpıcı örnekleriydi.
Faruk Kadri Hoca, 57 yıllık kısa hayatında büyük başarılara imza attığı gibi, etrafında da kendini seven insanlardan bir hâle oluşturdu. Unutmayalım ki, kişiyi olgunlaştıran, ilim irfan sahibi yapan unsurların başında çevresi gelmektedir. Merhum hocamız bu yönden de şanslıydı. İlk gençlik döneminden vefatına kadar bütün bir ömrünü âlimlerin, şairlerin ve ünlü ediplerin arasında geçirdi. Gerek memleketinde gerekse İstanbul’da kendini sürekli kültürel faaliyetlerin içinde buldu. Niçin belirtmeyelim, bütün bu imkânları ve fırsatları çok iyi değerlendirip her çiçekten bal almasını bildi.
Gaziantep’te sorgu hâkimliği, Kilis’te avukatlık yapan babası Kadri Bey’den ilk feyzini aldı. Kendisi de iyi bir âlim olan ve çevresinde çok sevilip sayılan Kara Timurtaş Paşa’nın torunlarından Kadri Bey’den sonra onu en çok etkileyen zatların başında Kilisli Şeyh Vâkıf Efendi gelmektedir. Merhum hocamız, daha lise yıllarında bu büyük şahsiyetten Farsça öğrendi. Din ve tasavvuf dersleri aldı. Bostan ve Gülistan okudu. Faruk Nafiz Çamlıbel, Nihat Sami Banarlı gibi edebiyat otoritelerinin öğrencisi oldu. Özellikle Faruk Nafiz Çamlıbel’den çok etkilendi.
Fakülte hayatında ise, ömrünün en verimli ve feyizli yıllarını yaşadı. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Kilisli Rıfat Bilge, Rıfkı Melûl Meriç, İsmail Hikmet Ertaylan, Ali Nihat Tarlan, Reşid Rahmeti Arat, Ahmed Caferoğlu, Ahmed Hamdi Tanpınar gibi her birisi sahasında uzman ilim adamlarından ders aldı. Gerek üniversite yıllarında gerekse daha sonraki dönemlerde o devrin en büyük bilginleri, en renkli şahsiyetleri İbnülemin Mahmud Kemal İnal, İsmail Hâmi Dânişmend, Hilmi Ziya Ülken, Ziyâeddin Fahri Fındıkoğlu, Nihal Atsız, Nureddin Topçu, Ali Fuad Başgil, Mükrimin Halil Yınanç gibi otoritelerin meclisinde bulundu ve sohbetlerinden istifade etti.
Türk milliyetçiliğini en belirgin çizgilerle vuzuha kavuşturan, manevi dünyamızın ruh mimarlarını gençliğe tanıtan, taşıdığı ünvânın ve işgal ettiği makamın hakkını veren, arkasında cilt cilt eserler bırakan, çok sayıda talebe yetiştiren Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş, 4 Temmuz 1982’de Hakk’ın rahmetine kavuştu. Edirnekapı Sakızağacı Şehitliğinde toprağa verildi. Prof. Dr. Mehmed Çavuşoğlu, hocamızın vefatına şu tarihi düşürdü:
Yâ Rabbi bihakkın ism-i Mennân
Fâruk’unu eyle afva şâyân
Âhlakı numûne bir kişiydi
Zâhirdi yüzünde nûr-ı îmân
İncinmedi kimse kendisinden
Sîrette melekti sûrette imân
İlmiyle amel de rehberiydi
Yoldaş ola âhirette imân
Leyl-i Ramazanda rıhlet etti
Tarihi dedim leyâl-i gufrân.
Not: Şiirin sonundaki “leyâl-i gufran” terkibi merhumun vefat tarihini belirtmektedir. Hicri 1402 (1982). Hoca hakkında daha ayrıntılı bilgileri almak isteyenler, hayrü’l-halefi Mustafa Özkan’ın eserlerini okumalıdırlar.
Merhum hocamızın, “Peygamberimizin Medhinde Kaside” isimli enfes şiirini de -teberrüken- aşağıya alıyorum:
Nûrun ki etti âlemi Rahşân Efendimiz
Yoktur cihânda zulmete imkân Efendimiz
Bî-şek yegâne râh-ı hakikat Şeriatin
Ettik hulûs-ı kalbile iman Efendimiz
İslam’dır tefahürümüz hem gurûrumuz
Âlemde var mı böyle şeref şân Efendimiz
Kisrâ’nın oldu tâkı zuhûrunda hâksâr
Sönmüştü ol dem âteş-i İrân Efendimiz
Kemter kulundu hepsi o gün bağlamış kemer
Fağfur ü şâh ü Kayser ü Hâkan Efendimiz
Çehren tulû edince Arabdan kemâl ile
Söndü cemâl-i Yûsuf-i Ken’an Efendimiz
Mâ’zur tut bu âcizi kim cür’et eyledi
Zerreyken oldu şemse senâhân Efendimiz
Mümkün mü “ve-dduhâ” var iken medhin eylemek
Çün eylemiş “Leamruke” Rahman Efendimiz
Bildim dü âlemin sebebi zât-ı pâkini
“Levlâke” oldu kadrine mizan Efendimiz
Dürr-i yetimsin ki sana Mustafa denir
Ey on sekiz bin âleme sultan Efendimiz
Doldurdu bunca âlemi rahmet senin için
Sensin pişvây-ı Resûlân Efendimiz
Hulkun senâsın etmeğe bulmaz mecâl, dil
Çünki azimdir dedi Yezdân, Efendimiz
Ta’lim eden Hüdâ idi ümmi isen ne var
Oldun ukûle menba-ı irfân Efendimiz
Etmişti ol haberle şehâdet şecer, sütür
Taşlardı dâvetinle hürûşân Efendimiz
Bir tek işâretin bize rahmet için yeter
Ey bahr-i feyzi katresi ummân Efendimiz
Saklardı cism-i pâkini hep âftâbdan
Sensin Cenab-ı Hakk’a çü cânân Efendimiz
Gamzen o dem ki erdi, kamer pâre pâredir
Tutmuş onun da gönlünü hicrân Efendimiz
Âb-ı zülâl akıttın elinden gâza günü
İ’câzın etti Hızrı da hayrân Efendimiz
Mi’râcının demek şeb-i “esrâ”da pâyesin
Olmuş değil zebân için âşân Efendimiz
Naz uykusundan aldı götürmek için seni
Cibril bu dâvetile bulup cân Efendimiz
Kalbin gözüyle gördün o Hallâk-ı Â’zamı
Sensin “ev ednâ”ya şâyân Efendimiz
Çün buldu nûr sûre-i “ven necm”den gönül
Olmaz mı “Kâbe”ye kurbân Efendimiz
Fahr etse şol kadar ne aceb kim bu gökyüzü
Bulmuş mu hiç senin gibi mihmân Efendimiz
Hayrü’l – beşersin, aldın o şeb afv bizlere
Senden erişdi ümmete gufrân Efendimiz
Bir bir beyâna var mı sebep mû’cizâtını
Yetmez mi ol makamda Kur’an Efendimiz
Vermez çehâr yâr-ı güzinin misâlini
Beyhûdedir ki devr ede devrân Efendimiz
Onlardı dört esası Şeriat binâsının
Sıddıkile Ali, Ömer, Osman Efendimiz
Çıkmaz gönülden Hasenler muhabbeti
Taht urdu dilde şâh-ı şehidân Efendimiz
Her kim ki hâk-i Âl-i abâdan şeref umar
Olsun cihanda şânı firâvân Efendimiz
Cûdün ol bahrdır ki bulunmaz nihâyeti
Yokdur atân için dahi pâyân Efendimiz
Senden gelirdi lutf ü inâyet sehâ senin
Sensin kerim sâhib-i ihsân Efendimiz
Azdır ne söylesem seni medheylemek için
Yazmak gerekti defter ü divân Efendimiz
Senden şefâat isteyi Fârûk geldi kim
Göz yaşlarında derdi nümâyân Efendimiz
Hiçbir zaman beni eşiğinden ayırma kim
Yalnız kapında var bana dermân Efendimiz
Billah “Elest”ten beri var iştiyâkımız
Diller bu âh ü zâr ile giryân Efendimiz
Yâ Mustafa, bırakma bizi böyle bînevâ
Bitsin şefaatin ile hüsrân Efendimiz
Medh ü senâ sipâs ü selât ü selâm sana
Olsun hezâr kere hezârân Efendimiz
(Kilis, 24 Ramazan 1367)
.Ramazan hilâli görününce…
04:0015/02/2026, Pazar
G: 15/02/2026, Pazar
14
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Son devrin büyük İslam âlimlerinden biri de Prof. Kâmil Miras Efendi’dir. Sahih-i Buhari mütercimi olarak da tanınan merhum hocamızın daha birçok değerli esere imza attığı biliniyor. İşte onlardan biri de “Ramazan Musahabeleri” adlı kitaptır.
Kâmil Miras Hoca da emsali olan bazı ulema gibi, dini konuları anlatırken fıkralara, şiirlere, hatta hikâyelere de yer verir. Bu da okuyucunun merakını celbetmesi bakımından elbette ki faydalı olmaktadır. Onun, adını verdiğimiz eseri de bu tarzda kaleme alındığından okuyucularının ilgisine mazhar olmuştur. Biz de aynı minval üzere hareket edip, daha doğrusu merhumun gösterdiği istikametten gidip konuyu Ramazan hilali ile başlayalım.
Kâmil Miras Hoca, mübarek ayın başlangıcı olan Ramazan hilalini, kitabının ilk bölümünde şöyle anlatıyor:
Hilal, İslam hukukunda kameri ayın ilk günlerindeki bir, iki, üç gecelik Ay’a denmektedir. Bundan sonraki gecelerde bu parlak kürenin bize karşı görünüşünün adı Kamer, yani Ay’dır.
Hilal, Türk bayrağı kavsinin (yayının) iki ucu arasındaki yıldızla birlikte Türk devletinin şerefli bir remzidir. Hilal aslında Arapça bir kelime olmasına rağmen enikonu Türkçeleşmiş ve Araplardan ziyade Türkler arasında kullanılmıştır. Hele merhum Âkif bu sevimli kelimeyi tarihimizin en karanlık günlerinde ümit nûru ve irade huzmeleri serpen bir eda ile İstiklal Marşımızda terennüm ettikten sonra artık hilal kelimesi Türk devletinin ve mukaddes istiklalinin haşmetli bir sembolü olmuştur.
Mübarek Ramazan’a nispetle hilal, en ziyade bir gecelik Ay’a denir. Farsça mâh-i nev, yani yeni ay demektir ki, bu yeni ay görülmekle o zamanda Ramazan’ın hululü (girişi) gerçekleşmiş olur ve o geceden itibaren teravih namazı kılınmaya, gündüzleri de oruç tutulmaya başlanır. İşte bundan dolayı hilal adının üzerimizde hem milli hem dini çok önemli bir hatırası vardır.
Ramazan ayının girdiği, hilalin görülmesiyle sabit olduğu gibi, astronomi ilminde müspet riyazi hesaplarla da anlaşılır. Asr-ı Saadet’te ne astronomi ilmi malum ne de geceyle gündüzün taksimini inceleyen saat mevcut bulunmadığından Peygamber Efendimiz “Ramazan ayını görünce oruç tutunuz, Şevval ayını görünce de orucunuzu bozunuz!” buyurdu (Buhari 2/211).
Asr-ı Saadet’in bu iptidai vaziyetini Resul-i Ekrem Efendimiz’in kendileri de: “Biz Araplar ne yazı yazmasını biliriz ne de yıldızların seyrini ve ecramın hareketlerini riyazi (matematik) hesaplarla anlarız. Bize Ramazan konusunda gerekli olan bilgi, bu ayın kâh yirmi dokuz, kâh otuz olması derecesindedir” buyurmuştur (Buhari 2/212).
Bu hakikat Kur’an-ı Kerimde de, “Allahü Teâlâ ümmilere kendilerinden peygamber gönderdi ki o, kavmine Allah’ın âyetlerini okuyor, onları hurafelerden, batıl inançlardan temizleyip kötü huylardan arıtıyor ve onlara Kur’an okumasını öğretip akli ilimler talim ediyor” mealindeki âyetle bildirmiştir.
Asr-ı Saadet’te Araplar böyle ümmi bir ümmet olduklarından oruç, hac gibi ibadetlerin günlerinin, hilalin görülmesiyle belirlenmesine müsaade olunarak, üzerlerinden büyük bir güçlük kaldırılmıştı.
Fakat Asr-ı Saadet’ten bir buçuk asır geçtikten sonra Abbasi halifelerinden Harun Reşid ve Me’mun devirlerinde Müslümanların arasında ilmin her dalı geliştiği gibi, astronomi ilmi de şahikalara yükselmişti. Bu tarihlerde artık ibadet aylarının, günlerinin, hatta saat ve dakikalarının en ince hesaplarla tayin edilme imkânı ortaya çıkmıştı. Bu sebeple fukaha dediğimiz İslam hukukçuları arasında Arabi ayların hilallerini belirlemede astronomik hesaplara itibar edilip edilmemesi söz konusu olmaya başladı. Ve genellikle menfi bir yol tutuldu (Umdetü’l-Kâri c.5, s.199).
Fakat zaman geçtikçe ve astronominin kıymeti ve hiç şaşmayan isabeti İslam hukukçuları tarafından takdir edilmeye başlayınca Subkî gibi bir kısım âlimler, İbn-i Mukâtil’den gelen müspet bir içtihada dayanarak, vakitlere dair şer’î meselelerin astronomi bilginlerinden sorulması ve bunların verecekleri cevaba itimat edilmesi tezini savunmuşlardır (İbn-i Âbidin c.2, s.126). Daha sonra ayın ve diğer gök cisimlerinin yörüngeleri ve menzilleri hakkındaki bilgiler yayılmaya başlayınca muvakkitlerin namaz vakitleri hakkındaki hesapları kânun haline geldi, bütün camilerin yanında birer muvakkithane kuruldu ve kameri ayların hilallerini bildiren gurrenâmeler düzenlenmeye başladı.
Ne gariptir ki, yalnız Ramazan ve Şevval hilallerini belirleme hususunda matematik hesaplar göz ardı edildi, gözetlemeyle ispat konusunda ısrar edildi. Cumhuriyet devrine kadar devam eden bu sürede, Ramazan hilalini gözetlemeyle belirlenmesine, devletçe üzerinde durulması gereken meseleler arasında yer verildi. Bu vazife merkezde şeyhülislamların, vilayetlerde ise kadıların uhdesindeydi. Ramazan’dan bir gün önce İstanbul’da tedbirler alınırdı. Çamlıca gibi en yüksek yerlere keskin gözlü, düzgün görüşlü gözlemciler gönderilirdi. Ayrıca halktan görenlerin şahitlikleri de kabul edilirdi.
Fakat bu yolda uzun bir merasimle Ramazan’ın ilanı her zaman akşamla yatsı arasında mümkün olamazdı. Yatsıdan, hatta güneş doğduktan sonra da ilan edildiği vâki idi. Daha da garibi, bir vilayette ay görülür ve Ramazan ilan edilirdi. Öbür vilayette görülmeyip yemeye, içmeye devam edilirdi. Bazen de ayın başında ay görülmeyerek, bir orucun yenildiği ve bu Ramazan’ın 29 olarak bir orucun daha eksilip, o Ramazan’ın 28 güne indiği olurdu. Böyle bir durumla ben de karşılaştım. Şeyhülislam Musa Kâzım Efendi’nin, bir Ramazan’ın son gününde davetinde bulunmuştum. Yemekten sonra İstanbul kadısıyla fetva emini gelerek, bir şahidin Şevval’in hilali hakkında şahitlik ettiğini söylediler. Bu hesaba göre Ramazan 29 oluyordu. Bir oruç da başında yenilmişti. Bunun üzerine Şeyhülislam hiddetlenerek “Bu adamın şahitliğini kabul etmeyin. Sonra tarih, Musa Kâzım şeyhülislamlığında Ramazan’ı 28’e indirdi” demiş ve ertesi günde oruç tutturmuştu.
Dini ilimlerle tarihi ve edebi ilimleri mezceden merhum Tahirü’l-Mevlevi de bu konuyla ilgili olarak şunları söylüyor:
“Şâbân ve Ramazan aylarının yirmi dokuzuncu günleri gurub vaktinde garp ufku tarassut edilir, hilal görüldüğü takdirde kadı huzurunda şehadet edilerek hükm-i vâki üzerine Ramazan ve bayram olduğu davul çalınarak ahaliye bildirilirdi.
Mahalle bekçileri davul çalarak Ramazan’ı ve bayramı ilan ederken çocukların onu takip etmeleri ve:
Ramazan geldi, hoş geldi
Baklava tepsisi boş geldi
diye bir ağızdan terennüm eylemeleri seyrine doyulmayacak mâsûmâne bir levha teşkil ederdi. Muharrir Ahmed Rasim Bey merhum, ‘Menâkıb-i İslam’ ünvanlı eserinde diyor ki:
‘Vaktiyle Cerrahpaşa Camii’nin bir imamı varmış. Bu zat hilalin zamanını ve doğuş yönünü pek güzel hesap ve tahmin ettiği için genellikle ispat-ı hilale muvaffak olur ve yevm-i şek (1) akşamında hilali görünce kunduralarını koynuna koyup koşa koşa Şeyhülislamlık binasına gidermiş. Hatta o zamanlar Cerrahpaşa, Sinekli Bakkal ve Aksaray ahalisi merhumu gözetler, onun hızla geldiğini görünce Ramazan’ın başladığına kesinlikle inanırlarmış’
Hacı Zihni Efendi’nin, El- Hakâik isimli kitabında ve Enes bin Malik hazretlerinin hal tercümesinde yazılıdır ki:
‘Basra’da bir cemaat hilali görmek için bakışırlarken Hz. Enes de yüz yaşına yakın olduğu halde onların içinde bulunup, ben hilali gördüm işte diye işaret etmiş. Gören olmayınca Kadı İyas, Hz. Enes’in yüzüne dikkat edip bakmış ki, ağarmış olan kaşlarından bir kıl kıvrılıp gözünün üzerine gelmiş. İyas, onu eliyle düzelttikten sonra: Yâ Eba Hamza, hilalin yerini bize göster, demiş. Hz. Enes bakınca ‘Göremiyorum’ demiş.
Hilali görmek için toplanan bir cemaatin, toplanış sebebini öğrenen bir safdilin de, ne tuhaf memleket! Tırnak parçası kadar bir ay parçası için bakışıp duruyorlar, bizim oralarda araba tekerleği kadar olur da kimse başını kaldırıp bakmaz, dediği meşhurdur.
Ramazan-ı şerifiniz mübarek olsun efendim.
(1) Yevm-i şek: Havanın kapalı olması dolayısıyla hilal görülemediği için Ramazan’ın başlayıp başlamadığı şüpheli olan Şaban ayının 30. Günü.
Laiklik neden din düşmanlığı oldu?
04:0022/02/2026, Pazar
G: 22/02/2026, Pazar
23
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Kafa karıştırmaktan ve kafa karıştırıcı sözler söylemekten ve dinlemekten hiç hoşlanmam. Karıştırma kelimesinin Osmanlı Türkçesindeki karşılığı da halt etmektir. Fakat bu karıştırmak kelimesinin bir de müspet yönü vardır. Mesela rahmetli Prof. Dr. Ahmed Süheyl Ünver arada bir, ömür kısa, kitap çok, hepsini okumaya vakit yok. Öyleyse en iyi iş kitap karıştırmaktır. Hangi konunun, hangi kitapta olduğunu böylece öğrenmiş olursunuz, bu da size kapıları açacak bir anahtarı verir.
Ben de merhum Süheyl Hoca gibi hareket ediyor, kitap, gazete ve dergi karıştırmaktan büyük bir zevk alıyorum. Bu karıştırmalar esnasında beni çok şaşırtan yahut son derece heyecanlandıran birtakım yazılara rastladığımı da bu arada belirteyim.
Mübarek Ramazan ayına bir iki gün kalmıştı ki, yine bir akşam böyle karıştırma operasyonuna başlamıştım. Sayfalarını tecessüsle çevirdiğim mevkûtenin adı Yeni İstiklal’di. Bu haftalık gazetenin 4 Ocak 1967 tarihli nüshasını gözden geçirirken “Laiklik Neden Din Düşmanlığı Oldu?” başlıklı bir yazı ile karşılaştım. Önce bu yazının başındaki şu kısa açıklamayı kaydedeyim:
“Bu yazı, Cihad Baban’ın 1948’de Tasvir gazetesi başmuharriri iken kaleme aldığı bir makaledir. Hazret, o zamanlar din hürriyetine, Diyanet’e ve Müslümanlara muhtariyet verilmesine taraftarmış. Şimdi ise azılı bir din ve vicdan hürriyeti düşmanı kesilmiştir. İbret olsun diye aynen neşrediyor ve bu bukalemun meşrepli Ulus başmuharririni teşhir ediyoruz.”
Kısa bir açıklama yapmak gerekirse, bu Babanzâde ailesi köklü bir ailedir. Bir numaralı temsilcisi de Babanzâde Zihni Paşa’dır. 1850-1929 tarihleri arasında yaşayan Zihni Paşa’nın Adana, Yanya ve Hicaz valiliklerinde bulunduğunu, ayrıca İlim ve İslam, Mikyâsü’l-Ahlak, Kuvây-ı Mâneviye, İslam’da Hilafet isimleriyle kitaplar yayınladığını biliyoruz. Babanzâde Ahmed Naim, Babanzâde İsmail Hakkı, Prof. Şükrü Baban bu zatın oğullarıdır. Bunların içinde dini ve manevi olgunluğu en yüksek olan Ahmed Naim Bey’dir. Hem İslamî ilimlere hem Batı kültürüne büyük bir vukûfiyeti vardır. Sahih-i Buhari tercümesine 500 sayfaya yakın harika bir mukaddime yazmıştır. Fatih türbedarı Ahmed Amiş Efendi’nin damadı idi. Edirnekapı Mezarlığında, Mehmed Âkif’in yanı başında yatıyor.
Şimdi gelelim, Ulus gazetesi başyazarı Cihad Baban’ın bizi şaşırtan “Laiklik” yazısına…
“Cumhuriyet hükümeti lâik olduğu halde laisizmin icap ettirdiği tarzda din işlerini cemiyete ve Türk cemaatine mâl etmemiş bulunuyor. Hükümet olarak da işi eline almayınca bizde lâiklik bir nev’i din aleyhtarlığı şeklinde tecelli ediyordu. Halbuki ne Türk milleti ne de Türk hükümeti din aleyhtarı değildir. Her inkılapta olduğu gibi, bir zamanlar taassubu baltalarken bazı lüzumsuz ve vicdan üzerine tazyik yapan münferit hareketler olmamış değildir. Fakat artık vatandaşların dini ve felsefi kanâatleri bizim için müdahaleden masun olmuştur. Öyle zannediyoruz ki laisizmin mânâsı, yani bu ana fikir iyi anlaşılmaya ve anlatılmaya muhtaçtır.
Lâisizm yalnız bize has bir şey değildir. Yanılmıyorsak büyük Fransız ihtilalinden sonra lâisizm Fransa da kabul etmişti. Fransa’da kiliseler evvela millete mâl edildi. Kendi memleketlerinde papazların tedrisat yapmalarına müsaade etmeyen Fransa, kendi lisan ve kültürünü yaymak için frerleri, sörleri ve papazları dünyanın her tarafına misyoner olarak yolladı. Kabul etmek lazımdır ki, bundan çok büyük faydalar da temin etti.
İsviçre, lâiktir. Belçika lâiktir. Fransa lâiktir. Amerika Birleşik Devletleri lâiktir. Bir de bunların yanında tamamıyla din düşmanı iken eski dini müesseselerini ihya eden bir Rusya vardır.
Şimdi Fransa’ya bakalım. Paris’te bir Universite Catholique mevcuttur. Bu üniversitenin seminerlerinde yetişenler dini tedrisatı yapacak insanlar olarak meydana çıkarlar. Fransız ruhbanının mektebi budur. Bu üniversite dünyanın her tarafına Fransız kültürünü yayacak unsurları gönderir.
Yanılmıyorsak Belçika’da da Louven’de bir Katolik üniversitesi mevcuttur. Belçika’dan bahsederken burada üç tane din cemaatinin meydanda olduğu da bir hakikattir. Protestan, Katolik ve Musevi… Bu cemaatlere, Belçika devletinin zaman zaman müsavi (eşit) tarzda yardım ettiği de görülmüştür.
Amerika daha şâyân-ı dikkat bir manzara arz eder. Burada 305 ilahiyat fakültesi mevcuttur. Bunların doksanı Katolik, beşi Musevi dininin tedrisatını yapar. Bu yetişmez, bunun yanında Bible House ve Genç Hıristiyanlar Cemiyeti’nin faaliyeti de malumdur. Her ikisi de Hıristiyan dinini neşrederken Amerikan dâvâsına insan kazanırlar. İbtidai cemiyetlerin içine, din yoluyla hulûl ederek onları kendi milletleri namına teshir ederler.
Gerek Bible House’ın ve gerek Genç Hıristiyanlar Cemiyeti’nin İstanbul’daki faaliyetlerini cümlemiz biliriz.
Amerika’dan sonra da nazarlarımızı Rusya’ya çevirelim. 1917 Rus ihtilali, Fransız ihtilalinden fazla din müesseselerine karşı husumet göstermişken, İkinci Cihan Harbinden biraz evvel Sovyet idarecileri dine doğru yeni bir hareket yaptılar. Milyonlarca insanın kalbinde boş kalan bir hissi doldurmak istediler. Patrikhane ihya edildi. Kiliseler açıldı. Tahrip edilenler tamir gördü ve binlerce genç, yeniden ihya edilen seminerlere devam etmeye başladılar. Dikkat ederseniz şunu da müşahede edersiniz. Din düşmanı Rusya’da Ortodoksluk politika oldu ve Çarlar zamanında olduğu gibi, Kızıl Rus İhtilali de şimdi Ortodoksluk dâvâsını ele aldı. Halbuki bizde gayesi dini işlere yönelik cemiyetler kurmak yasak olduğu ve esasen bu istikamete müteveccih gayretler, bir nev’i din aleyhtarlığı taassubu ile hoş görülmediği için Türk cemaati, din işlerini tanzim edebilecek bir yola giremedi. Buna mukabil Türkiye’de ikamet eden ekalliyetler, cemaat teşkilatından istifade ediyorlar. Hatta kendi mekteplerinde ruhban yetiştiriyorlardı. Heybeliada’da olduğu gibi…
Yani, Türkiye’de oturan ekalliyet (azınlık), kendi dini müesseselerini teçhiz edebilirken, Türk vatandaşı kendi vatanında bu hakkından mahrum kalıyordu. Laisizmi kabul ettiğimize göre, Türk vatandaşına da dini müesseselerini yaşatmanın imkânını vermek doğru olur kanaatindeyiz.
Diyanet işlerimiz, devlet bünyesinden ayrılabilir, dini müesseselere Evkafın (vakıfların) vâridatı da (gelirleri de) eklenebilir. Bu suretle hiç zahmet çekmeden, bu cemaat teşkilatı kurulur.
Yazımızı bitirmeden şu esas nokta üzerinde tekrar durmak lüzumunu hissediyoruz. Maksadımız, lâisizmi izah etmek ve lâisizmi din aleyhtarlığının baskısından kurtarmaktır. Din derken de irticaı ve memleketin inkişafına mâni olan taassubu, hurafeyi elbette ki kastetmiyoruz. Vatandaşların kalbinde yaşayan içtimai bir vâkıanın mevcudiyetini kabul ederek, bu beşeri ihtiyaca cevap verelim ve dini temayülleri de bu memleketin, hayrı, ahlaki terbiyesi, memlekette vazife ahlakının teşekkülü, milli dâvâların billurlaşması uğrunda kullanalım diyoruz. Kim bilir, bir gün, bu memleketten ihraç edeceğimiz münevver din adamlarımız Türkiye’nin kuvvet ve satvetini İslam âleminde yükseltirken, Fransızların, Amerikalıların yaptıkları kadar kendi memleketlerine milli hizmetler ifa ederlerse bundan da cümleten iftihar duyacağız.”
Cihad Baban’ın bu yazısını, lâiklik bildirisi yayınlayarak yine kafaları karıştırmak ve mübarek Ramazan ayının manevi havasını ihlal etmek isteyen çığırtkanlara ithaf ediyorum. Bizde genellikle dinsizlik anlamında kullanılan laikliğin gerçek anlamını -samimi bir şekilde öğrenmek isteyenlere de- merhum Ord. Prof. Ali Fuat Başgil ile rahmetli Prof. Osman Turan’ın aynı adla yayınladıkları “Din ve Laiklik” isimli kitapları okumalarını tavsiye ediyorum.
Ramazan-ı şerifiniz mübarek olsun.
Ramazan hasbihali ve Ayasofya vaizi
04:001/03/2026, Pazar
G: 1/03/2026, Pazar
17
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Ramazan maneviyatı, Ramazan medeniyeti ve Ramazan edebiyatı diye söze başlayacak olursak, bu mübarek ayın özelliklerini belirtmiş oluruz. Ulemamız, Ramazan maneviyatı hakkında birbirinden değerli kitaplar yazdıkları gibi, ediplerimiz ve şairlerimiz de bu gönül ikliminin ruhları okşayan âhengini terennüm etmiş olurlar.
İsimlerini teker teker saymaya ve kendileri hakkında kısa kısa da olsa bilgiler vermeye sütunumuz müsait olmadığı için sadece bir edebiyatçımızın adını anacağım ki, o da merhum Cenap Şehabeddin’dir. Bu zatın bir üslup üstadı olduğunu, kalemini bir neşter gibi kullandığını bütün meslektaşları bilir. Sözü onun Ramazan’la ilgili yazılarına getirecek olursak, karşımıza şaheser bir tablo çıkıyor. İşte bu tablodan göz alıcı bir manzara olmak üzere kendisinin “Ramazan Hasbihali” başlıklı yazısını takdim ediyorum. Daha çok Ayasofya Cami-i Şerifini ve bu ulu mabedin kürsüsünü işgal eden bir vâizin, vaazını konu alan bu yazısını – üslubunu ihlal edeceği için – hiçbir sadeleştirme yapmadan aşağıya alıyorum. Biraz yavaş ve dikkatli okumanız ricasıyla…Osmanlıca sözlük kullanmak tavsiyesiyle…
“Bugün değilse yarın Ramazan’a kavuşuyoruz. Bu mübarek ay bir ibadet devridir. Haydi birlikte Ayasofya’ya girelim. Ayasofya! Niçin bu büyük İslam mabedinde hâlâ bu Bizans adı? Fakat tarihi münakaşaları ibadethanelerin kapısı önünde bırakmalıyız. Oralara girerken hayattan biraz çıkmak lazımdır.
Ayasofya her saat biraz gölge ile örtünür. Ve oradaki simalara akşam, sonbahar ve rüya uçukluğu gelir. Çünkü hakiki ibadet loşluğa bürünmek ve mümkün olduğu kadar az görünmek ister. İşte şimdi hariçteki maişet kavgasının gürültülerinden uzak, sanki dünya ile âhiretin arasında, faniyi ebediyete yaklaştıran bir atebe üzerindesiniz. Her somaki sütun nazarlarınızı kubbeye davet eder ve burada nazarınız için sema o muka’ar (derin) nısf küre-i sükûtuyla semt-i re’sinizi (başınızı) dolduran kubbedir; bu kubbe gökyüzü gibi mânây-ı azameti ile ‘Küllü men tahtî fan’ (Benim altımda olan her şey fanidir) der.
Burada dizleri büken ve cepheleri yere eğen gizli bir kudret hissolunur. Artık her baş kendi göğsü üstüne eğilmeli ve bir murakabe-i ihlas ile yalnız kalbini dinlemeli ve düşünmeli ki, er geç o göğüs ve kalbi soğumuş oldukları halde halkına uzatmaya mecbur olacak. Buraya girdiğiniz anda bilmem nereden gelen nâfiz bir ses kulağınıza emreder: ‘Kalbini ve göğsünü fena rüyalardan boşalt!’ Burada günahkâr ağlamasa bile, günahları ağlar. Onun için her tarafta iyi ve müessir bir göz yaşı rutubeti duyarız. Ey hayatın ezen günahlarıyla ağlayanlar, biliniz ki burası afv ile kucaklamak için açılmış bir ana kucağıdır, burada hakikaten senli benli hitap edebilirsiniz ve Hak önünde istiğfar ile ne kadar haykırsanız boğazınız kurumaz. Bu âbidenin taş kanatları semanın ukûbetleri (cezaları) ile bizim aramızda birer merhamet siperidir, onlar isyanımızı örtmek için başımız üstünde kabarıyor. Ve bu siper gökyüzü gibi sağır ve dilsiz değildir. Her sesinize, sizin sesinizden daha uğultulu bir sesle cevap verir; elemle içinizi çekiniz, o da etrafınızda göğüs geçirecektir. Tannâniyeti ile size anlatır ki, sizi dinliyor, hissediyor ve anlıyor. Onun her penceresi sizin yüreğiniz üstüne açılmış bir gözdür. İçinizdeki hakikatleri onun nazarlarına karşı süsleyemezsiniz, gizleyemezsiniz. Ooh, burada hayatınızın hatiâlı, parçalarından temiz bir mağfiret köprüsü bina edebilirsiniz ve bunun için ihlas-ı tam ile pişmanlık kâfidir; bu loş mahfilde nedâmetin göz yaşları birer müstesna elmas gibi parlar.
Bir kere bu kubbenin gözleriyle etrafa bakalım: Önünde şehrin bütün binaları hürmetle diz çökmüş gibidir. Ve bütün kapılar sanki dua kanatlarını yan yana getirmiş avuçlardır. Sokakların boş gürültüsü buraya kadar çıkamaz. Buradan yalnız iki ses işitilir: İçeriden gelen iman uğultusu ve minareden müezzinin dağıttığı davet nidası… Çınar gölgesinde güvercinleri seyrederek ezan saatini bekleyenler işte müezzinin tekbir mûsıkisini işitince bir kat daha temizlenmek için şadırvana koşuyor ve biraz sonra top kandilin altında toplanacaklar. Bu kubbe çok yüksektir, fakat hiç mağrur olmaksızın. Biz girerken eşiğini ayaklarımızın altına serdiği gibi, gölgesini de şimdi cemaatimizin cephesine seccade yapar.
Ooh, din bu irtifada bir akıl ve mantık meselesi değil, bizi özlediğimiz yüksekliğe çıkaracak bir kanat, kalbimizi üstüne yatırabileceğimiz bir yumuşak his, bir şiirdir ve şiir ile yaşar. Âh yazıktır vâiz efendi, onu dünyaya indirmeyiniz. O daima hafif kül rengi bulutlara sarılı bir ‘hicr-i muallak’ manzara-i icazıyla yer ve gök arasında dursun; ona uzanmak için kollarımız birer dua gibi yıldızlara doğru yükselmeli insan cemiyetinin hadiseleri arasına karışan din er geç dirseklenir, itilir, kakılır. O arş ve kürsüden akan saf şiir değil midir? Arzın üstünde tozlanır, eskir ve bir gün bakarsınız ki beşerin büyük gürültüsü içinde o da bir gürültü parçası olmuş… Yeryüzüne ve yeryüzünde bizim hayat-ı münâzaamıza temas etmedikçe eb’ad ve ezmine (boyutlar ve zamanlar) onundur.
Din ile ilim arasındaki uzun ve abes çekişme ancak her birinin kendi hıtta-i vazifesine çekilmesiyle nihayet bulabilir. Ve her birinin ülkesi o kadar ayrıdır ki… Biri hayatı tahlile çalışır ve serhaddi mezarın kapağıdır, ondan öteye geçmez. Din ise ölümden sonrası ile içinde yaşadığımız masalın ma’badi ile (arkası, devamı ile) gözlerimizi ebediyyen yumunca göreceğimiz manzaralarla meşgul olur. Mezarın mâverasına müdahale edince, ilim ve ölümden beriye gelince din kuvvetini kaybeder. Din öyle şeyleri bilmek ve bildirmekle memurdur ki, ilmin mantığı onları çoktan beri ‘Ebedi meçhuller’ ünvanıyla tasnif etmiştir. Dini hususları hiçbir tecrübe mihengine vuramayız. Onun için ilmin bugünkü malikânesi haricinde kalırlar. Vâkıa her din uzak bir mazide ilim ve fen mahiyeti ile doğdu. ‘Zend’ lisanında ilim ve din aynı kelime ile ifade olunur. Şüphe yok ki ilmin sütninesi dindi; fakat bir gün geldi ki, ilim emziğini kırdı ve artık kendi sahasında müstakil yaşayacaktı. Zaman öyle bir âmildir ki, ondan müteessir olmamak iddiası mühliktir. İlmi, hâlâ zir-i iradesinde yaşatmak için ısrar eden din ‘engizisyon’ tesisine ihtiyaç hisseder ve kan dereleri boşandırır ve netice-i müsademede görür ki, fakrü’d – deme (kansızlığa) düşen kendisi olmuş.
Din bir hakikat-i mahza ve hakikat-i kâmile sıfatlarıyla doğar; beşer aklının eremeyeceği meselelere kadar her şeyi kat’iyetle bilmek iddiasındadır. Tahavvül ve tekâmül kabul etmez. Nasıl doğdu ise öyle yaşar. Yalnız kendi bilgilerinde kıymet görür ve zaman mekân kayıtlarına mültefit değildir. Eğer din nisbiyyeti tanısa ve tahavvül, tekâmül kabul etseydi bir nazariyye-i ilmiye mâhiyeti alırdı. O zaman arza inebilirdi; fakat sema ile alakasını kesmesi lazım gelir ve yazık olurdu.
Dine hizmet etmek istiyorsanız vâiz efendi, onu bizim karışık işlerimize karıştırmayınız ve beşer aklının ihata edemeyeceği esrardan bize bahsetmeyiniz. Mesela Marifetullah bu cümledendir. Cenab-ı Hakkı teklifsizce tarif eden vâizi ben tebessümsüz dinleyemem. Zira itikadımca hiç kimse arşa merdiven kuramaz. El ile tutulamayacak ve göz ile görülemeyecek nihayetsiz ve müebbed kuvveti dil ile nasıl tarif edebilirsiniz? Evsâf-ı lâhutiye, beşerin fakir ve hakir lehçesine hiç sığar mı? Ne kadar âlim olsanız, vâiz efendi, siz de bizim gibi nâmütenâhilikler içinde ezilen saniyelersiniz; ebediyeti tanımak dâvâsını ebediyete bırakalım. Dudaklarımızın lâfza-i celale temas ile huşu’dan titremesi. İşte yanılmayan Marifetullah yalnız budur.
Diğer cihetten vâiz efendi, âhiret nâmına bize bi-hudut, bir işkence çölü teşhir etmeyiniz. Beşeriyeti hayat kâfi derecede titretiyor. Sizin belagatiniz de karşımıza hayattan daha korkunç bir simâ-yı gazap koymasın. Biz size ruhumuzda bir gece ile geliyoruz, oradan kalbimizde penbe bir fecr ile ayrılmalıyız. Bize kudret-i bî-nihâyesi, beşerin nihayetsiz za’fına merhametle bakan Zülcelal’den bahsediniz. Biz O’nun arşından uzanan dest-i affını cephemizde hissedelim. Biz cahillere merhamet-i ilahiyye o müstesna kapıdır ki, dehalet edenler çoğaldıkça genişler. Bir ma’bedin ulu güzelliği içinde biz o âlih-i rahimi bulmak dileriz ki, kuşların terânelerini birer sûre-i tahmid telakki eder ve benim günahımdan evvel ruhumdaki cerihayı ve nazarımdan ziyade gözyaşlarımı görür. Onun bir elinde af ve bir elinde saadet vardır. Arzı yaratmıştır ki üzerinde sa’yin necâbetini öğrenelim. Semayı yaratmıştır ki, yüksekliğini görelim ve saadeti yaratmıştır ki hayatı tanıyalım. Ve bize bütün mükevvenatın lisanıyla ‘Çalış, yüksel ve mes’ud ol: İşte bütün ibadetlerin fevkinde, büyük ibadet! der. Biz cahillere dünya, tavanı güneşli ve yıldızlı bir mahbes değildir. Cenab-ı Hakk, hayatı sürursuz yaratmadı, diyoruz. Diyoruz ki beşerin burada hakk-ı günahı bile vardır.
İki cümle ile bir faniyi cehenneme kakıvermek: Âh vâiz efendi, bu çok kolaydır. Fakat ben bir mescidi her ziyaretimde huzû ile ürpermiş saçlarımı okşayan bir müşfik kanat hissetmeliyim. Cephemde korkuların getirdiği soğuk terle oradan çıkarken nasıl diyebilirim ki: ‘Girdiğim yer Allah’ın evi idi!’ Biz cahiller için hikmetin başı Allah’tan korkmak ise, neticesi de Allah’ı sevmektir. Muhterem vâiz, senin gür ve beliğ sesinde isterim ki, Rabb’in sesi bana desin: ‘Sa’y ve ismet yolunun nihayetinde şefkatle kollarımı açtım, seni bekliyorum!’
Bil vâiz efendi ki, bütün insaniyet Rabb-i müşfiki arayan bir nev’i Diyojen’dir, fakat feneri sönük… Sen mev’izenle ona bir parça aydınlık ver, işte o kadar! Ve lazımsa beni uyandır, fakat ateşin korkunç kızıllığıyla değil, beni irşad için demek ki: ‘Uyandığın zaman seni kucaklayacak bir kızgın ve ebedi kâbustur!’ Kanı kanla yıkamak beşerin za’fına yakışır. Rabb-i Kadir, kanı Kevserle yıkar. Tebşir, tebşir. Izdırap çölünde beşeriyet buna susamıştır. Hem de Erhamürrahimin nâmına korkuluk sallamanın ne lüzumu var? Kat’i mev’izeyi yarın hepimize topraktan dudaklarıyla mezar edecek, değil mi? O zamana kadar din ara sıra hayatın kapısını açarak önünde düşünmek için altın anahtarımız olsun.”
Ey Cenab Şehabeddin, bir kere daha kalemin altın suyu mürekkeple dolsun!..
Not: Dostumuz Abdullah Uçman, şairimizin bu mübarek ayla ilgili diğer yazılarını “İstanbul’da Bir Ramazan” adıyla kitaplaştırdı. Dergâh Yayınları. Meraklısına duyulur.
Minareleri şereflendiren müezzinler
04:008/03/2026, Pazar
G: 8/03/2026, Pazar
13
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Güzel sesleriyle okudukları Ezan-ı Muhammedilerle Müslümanları günde beş defa camiye davet eden müezzinler, hiç şüphe yok ki, dini açıdan en şerefli, en mukaddes bir görevi yerine getiriyorlar. Ezan deyince – bilindiği gibi – aklımıza ilk önce Bilâl-i Habeşi hazretlerinin mübarek ismi geliyor. Ve bu “siyah nur” bütün müezzinlerin piri kabul ediliyor. Camilerdeki müezzin mahfilleri “Yâ Hazreti Bilal-i Habeşi” levhalarıyla şeref kazanıyor. Niçin söylemeyelim, eskiden müezzinler bizzat çıkarak ezan okudukları için minarelerin kat kar şerefeleri de ayrıca müşerref oluyorlardı. Heyhat, şimdilerde şerefeleri müezzinler teşrif etmiyorlar.
Haklarını yemeyelim, Fahr-i Kâinat Efendimiz’in Bilâl-i hazretlerinden başka müezzinleri de vardı. Mesela Hz. Hatice vâlidemizin dayısının oğlu İbn-i Ümmü Mektum hazretleri bunlardan biriydi. Kaynakların verdiği bilgiye göre, Bilâl-i Habeşi hazretleri, Müslümanları teheccüd namazına da uyandırmak için fecirden önce ezan okuyordu. İbn-i Ümmü Mektum ise, sabah namazının tam kılınma vakti gelince bu aynı dini görevi yerine getiriyordu. Resul-i Ekrem Efendimiz bir tarafa çıktığı zaman, Bilâl-i Habeşi de birlikte gittiği için İbn-i Ümmü Mektum Peygamber mescidinde kalıyordu. Hz. Peygamber Aleyhisselam, İbn-i Ümmü Mektum’u defalarca Medine-i Münevvere’de vekil bırakmıştı.
Ünlü tarihçimiz Ahmet Cevdet Paşa’nın muhalled eseri “Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa” da verdiği bilgiye göre, Bilâl-i Habeşi hazretleri İslam ile ilk önce şereflenen bahtiyar sahabilerin arasında bulunuyordu. Köleyken Müslümanlığı kabul ettiğini ilan yoluyla bildirdi. Müşriklerin uyguladığı ağır cezayı ve cefayı büyük bir sabırla ve tahammülle karşıladı. Derecesi günden güne daha da artan işkenceler devam ettiği sırada Hz. Ebu Bekir, kendisini satın alıp hürriyetine kavuşturdu. Bilâl, İslam tarihinde ilk ezan okuma ve kamet getirme şerefini kazandı. Hicret’ten sonra sahabilerin büyük bir bölümü işleriyle güçleriyle uğraştıkları, ticaretle ve çiftçilikle meşgul oldukları için ancak fırsat buldukça Fahr-i Âlem Efendimiz’in huzuruna gelebiliyorlardı. Halbuki müezzinlerin piri, Efendimizin hizmetinden bir an bile ayrı kalmıyordu. Yukarıda da belirtildiği üzere, Aleyhisselatü Vesselam Efendimiz sefere çıktığı zaman Bilâl’i de birlikte götürüyordu. Cevdet Paşa bu Peygamber müezzinine duyduğu muhabbeti – bakınız- nasıl ifade ediyor:
“Bir müezzin düşününüz ki, ilk ezanı o okusun. İmamı da Fahr-i Âlem olsun. Ve hiçbir zaman yanından ayrılmasın. Onun diğer faziletlerinden, başka meziyetlerinden söz etmeye gerek var mı?”
Ezan-ı Muhammedi’yi dinleme konusuna gelince, onu da Ali Rıza Sağman’dan öğrenelim. Merhum 1950 yılında yayınladığı “Din Adamları Nasıl Yetiştirilmeli” isimli kitabındaki bir dipnotta şöyle diyor:
“Meşhur Hafız Sami, Meşrutiyeti takip eden yıllarda Karaköy’de, Kara Mustafa Paşa Camii’nde hatiplik yapıyor, Hafız Ali de minarede öğle ezanı okuyordu. Bilindiği gibi, orası İstanbul’un en kalabalık caddelerinden biridir. İşte bütün o kalabalığın kümeler halinde, o ezanı dinlediğini görmüş bulunuyorum. Kümelenen kalabalığın onda dokuzu şapkalıydı. O yıllarda şapkanın gayr-i müslimlere mahsus olduğunu unutmamak lazımdır.
Yine Hafız Sami ile bir Ramazan gecesi Beyoğlu’nda bir gezintiye çıkmıştık. Şimdiki Cumhuriyet Bahçesi’nin bulunduğu tepeden Haliç’i ve İstanbul’un kandillerle donatılmış minarelerini seyrediyorduk. Birden İngiliz Konsolosluğu’nun arkasındaki Kamer Hatun Camii’nin minaresinden Ezan-ı Muhammedi yükselmez mi?
Bu ezanı da adı geçen Hafız Ali okuyordu. O, ‘Allah’, o ‘Muhammed’ sesleri esrarengiz bir esintiyle İngiliz Konsolosluğu’nun duvarlarını ve etrafı bir güzel okşuyor, sonra Kasımpaşa koylarına doğru yayılıyordu. Fesli, şapkalı, çoluk, çocuk bu ilahi terennümü huşû içinde dinliyorlardı.”
Ne garip değil mi? O zamanlar Müslüman olmayan bazı kimseler bile Ezan-ı Muhammediyi huşû içinde dinledikleri halde bugün namaz kılanlar bile aynı dikkati ve rikkati göstermiyorlar. Şeâir-i İslamiyeden olan ezan okunurken kendilerine çekidüzen vermiyorlar. Bu konudaki gafletin ve vurdumduymazlığın boyutu o kadar büyük ki, birçok din görevlileri bile ezan okunurken susmanın dini bir hassasiyet olduğunu unutuyorlar, etrafındakileri ikaz etmeleri gerekirken -heyhat- kendileri laklakiyatlarına devam ediyorlar.
Ali Rıza Sağman Hoca’nın bahsettiği gayr-i müslimlerle ilgili örneklere bugün de rastlanıyor. Bu gayr-i müslimlerin ezanı dikkatle dinlediklerine zaman zaman bendeniz de şahit olmuşumdur. Sultanahmet çevresinde dolaşan bazı yabancı turistler, o muhteşem mabedin minarelerinden Ezan-ı Muhammedi sadaları yükselmeye başlayınca durup dinliyorlar, hatta ses kaydı bile yapıyorlar. Onlar kayıt yaparken, bizimkiler lâkayıt kalmayı tercih ediyorlar.
Söz Sultanahmed Camii’nden açılmışken bu konuya çarpıcı bir örnek daha vermek istiyorum.
Şârih-i Mesnevi, Tâhirü’l – Mevlevi merhum, “Müslümanlıkta İbadet Tarihi” isimli son derece kıymetli eserinde ezan konusunu anlatırken şöyle bir ibret tablosu sunuyor:
“Bir gün Sultanahmed Camii’nin karşısında bulunan Tapu Dairesi’nin üst katından iniyordum. Dâvûdî bir sesle okunan Ezan-ı Muhammedi daireyi çınlatıyordu. Birinci kata indiğim sırada, oda kapılarının birinin önünde çimento üstüne ve batıya doğru diz çökmüş, ellerini saygıyla bağlamış, başını eğmiş bir Hıristiyan kadının büyük bir huşû ile okunan ezanı dinlediğini gördüm. Onun bir Hıristiyan olmasına, böyle son derece saygı göstererek ezanı dinlemesine karşılık, benim gibilerin bu dini davete önem vermiyormuş gibi inip çıkması, gezip dolaşması beni utandırdı. Dinimin yabancısı olan bu kadını bana mücessem bir ikaz edici gibi gösterdi. Derhal vicdanımın beni kınayan sesine kulak verdim. Aman yâ Rabbi! Affet, diyebildim.”
Sağman Hocaya göre, Ezan-ı Muhammedi 15 cümleden meydana gelmiş olup, bunlardan ikisi namaza çağırıyor, diğer ikisi de kurtuluşa davet ediyor. Kalanlar da Cenab-ı Hakk’ın büyüklüğünü, Resul- Ekrem’in, Allah’ı resulü olduğunu, Allah’tan başka hiçbir ilah bulunmadığını tekrar ilan ediyor. Buna göre müezzin Allah’ın davetçisi, Peygamberin ise bülbülüdür. Müezzin, Tevhid gibi ezeli bir hakikati, her gün beş kere bütün hayatın ruhuna çivileyen kimsedir.
Bu konuyla ilgili olup da şahsen beni çok rahatsız eden hususlardan biri de, özellikle mahalle aralarındaki camilerde bir takım ehliyetsiz ve kerih sesli kimselerin müezzinlik yapmasıdır. Bunlar kulak tırmalayan sesleriyle, telaffuz hatalarıyla dinleyicileri tâciz ediyorlar.
Unutmayalım ki, müezzin mahfili, Bilâl-i Habeşi hazretlerini teşrif ettiği yüce bir makamdır. Dolayısıyla layık olmayan kimselerin orayı işgal etmemesi, ezan okumaması gerekir. Müezzinliğin ne kadar ulvi bir meslek, ne derece imrenilecek bir görev olduğu Hz. Ömer Radiyallahü Anh’ın “Mü’minlerin emiri (devlet başkanı) olmasaydım, müezzinlik yapardım” sözü – bakınız – ne güzel dile getiriyor.
Biz, kısık sesleriz… minareleri
Sen ezansız bırakma Allah’ım!
Ârif Nihat Asya
Kadir Gecesi ve Yenikapı Mevlevihanesi
04:0015/03/2026, Pazar
G: 15/03/2026, Pazar
15
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Müjdeler olsun, bin aydan daha hayırlı olan Kadir gecesini yarın idrak ediyoruz. Rabbim, hepimizi bu mübarek Kadir gecesinin kadrini, kıymetini hakkıyla bilen ve değerlendiren bahtiyar kullarının zümresine ilhak eylesin. Ve daha nice Kadir gecelerine ulaşmayı, onların da feyizleriyle feyizyâb olmayı cümlemize ihsan buyursun.
Aşağıya alacağım iki yazının biri, büyük İslam âlimlerinden birine, diğeri de değerli edebiyatçılarımızdan diğer bir zata ait olduğu için her ikisini de ilgiyle okuyacağınızı tahmin ediyorum. Sahih-i Buhari mütercimi olarak bilinen ve dini yazılarını da tarihi, edebi ve hikemi konularla süsleyen merhum Kâmil Miras Hoca, “Ramazan Musahabeleri” isimli kitabında Kadir gecesini bize şöyle anlatıyor:
Kadir gecesi İslam âleminde tes’id edilen (kutlanan) gecelerin en feyizlisidir. Kur’an-ı Kerim Peygamber Efendimize bu gece içinde gönderilmeye başlanmış olduğundan kudsi bir hususiyeti hâiz bulunuyor. Yine bu gece içinde yapılan ibadet, öbür gecelere nisbeten bin aylık ibadetten hayırlı olması dolayısıyla büyük bir önem arzediyor. Yine bu gece, müstakbel seneye kadar cereyan edecek her türlü mühim hadiseler hakkındaki Allah’ın ezeli kazası ve takdiri infaz ve meleklere tebliğ olunuyor. Kadir gecesinin bu şerefli özellikleri münasebetiyle hakkında müstakil bir sûre nâzil oldu ve şanı şerefi böylece tebcil edildi. Bu geceye Kadir gecesi denilmesinin sebebi bunlardır. Peygamber Efendimiz de şöyle buyurmuştur: Her kim Kadir gecesinde bu gecenin hâiz bulunduğu şerefe ve itibara inanarak ve Allah’ın inayet buyuracağı sevabı ve mükâfatı umarak geceyi ibadetle geçirirse, geçmiş küçük günahları mağfiret olunur. (Buhari, Kadir gecesi bâbı)
Kadir gecesinin, Ramazan’ın yirmi yedinci gecesi olduğu kesin değildir. Ancak Resul-ü Ekrem’in tesadüf ettiği Kadir geceleri hakkındaki rivayetler arasında 27. geceye ait olan rivayet tercih edilerek bu gece ibadetle değerlendirilmiştir. Ramazan’ın 1,17, 18, 21, 23, 25, 27, 29, 30’uncu gecelerinden her birisini iltizam eden haberler de vardır.
İmam Ebu Hanife ile Hanefilere göre Kadir gecesi yalnız Ramazan ayı gecelerine mahsus olmayıp, senenin diğer aylarının gecelerinden herhangi bir geceye rastlayabilir. Muhyiddin-i Arabi, “Fütûhât”ında, “Nas, Kadir gecesinin zamanını tayin hususunda ihtilaf etmişlerdir. Ben de bu mübarek geceye kâh Şaban’da, kâh Rebiülevvel ayında, kâh Ramazan’ın son on gününün bir gecesinde tesadüf ettim” demiştir. Şu halde, bir senenin her gecesinin Kadir gecesi ümidiyle feyizli ve ibadetli geçirilmesi lazımdır. Nasıl ki bir şair de: “Ey üstad! Sen bize Kadir gecesinin niçin bir takım nişânelerini sayıp döküyorsun. Eğer sen zaman denilen hayat ölçüsünün kıymetini biliyorsan her gece, Kadir gecesidir” demiştir.
İmam-ı Buhari’nin müteaddit rivayetlerine göre Kadir gecesinin Ramazan’ın son on gecesinden birisinde olması kuvvetle muhtemeldir. Çünkü Resul-ü Ekrem Ramazan’ın bu son on gününde aile hayatından çekilerek kendisini tamamen ibadete verirdi. Mescidde kurdurduğu küçük bir çadırın içinde tam bir münzevi hayat yaşardı.
Ebu Said Hudri’nin bir rivayetine göre, içinde itikâfa çekilip, münzevi halde ibadet ettiği bu çadır, bir Türk çadırı idi. (Müslim) Bunun keçeden yapılmış ufak ve yuvarlak bir çadır olduğu da bildirilmektedir. (Nevevi) Ali el- Kâri de adının “Harkan” olduğunu haber vermektedir. (Mir’kat, C.2 S.50)
Kadir gecesini Müslümanlar namaz kılmak, Kur’an okumak, Allah’a dua etmek, günahlarından tövbe ve istiğfarda bulunmak suretiyle tes’id ederler. Hazreti Âişe’den rivayet edildiğine göre, Peygamberimiz Ramazan gecelerini bu türlü ibadetlerle ihya ederdi. (Buhari) Namaz hususunda, üzerinde namaz borcu olan kimsenin hiç olmazsa beş vakit kaza namazı kılması, nâfile namaz kılmaktan daha faziletlidir.
Dua hususunda da Hazreti Âişe radiyallahü anha der ki: Resul-ü Ekrem’e:
- Yâ Resulallah! Kadir gecesine rastlarsam nasıl dua edeyim, diye sordum.
- Allahümme inneke afüvvün tuhibbül afve fa’fü anni / Allahım sen affedersin ve affetmeyi seversin. Benim günahlarımı da bağışla, diye dua et! Buyurdu.
İlahi âşıkların önderi İbn-i Farız hazretlerinin bir beytinin tercümesini naklederek bu musahabemize son verelim:
“Hak tecelli ederse bütün geceler, Kadir gecesidir. Vuslat ve mülakat günlerinin hepsi de birer Cuma günüdür!”
Şimdi de Ruşen Eşref Ünaydın’a kulak verelim. Bakalım, bu meşhur ve merhum edibimiz “Kadir Gecesi Mevleviler” başlıklı yazısında bizler neler söyleyecek:
Yenikapı Mevlevihanesi’ndeyiz. Teravih namazı kılındı. Fakat bu gece ibadet sabaha kadar devam edecek. Zira âyet-i celile: “Leyletül kadri hayrün min el fi şehrin” buyuruyor.
Semâhânede dervişler şeyhin karşısında diz çöktüler. Mürşidle müridleri İsm-i Celal zikrine başladılar. “Allah” diyen nefesleri, sikkelerini vakur bir ıttıratla (muntazam bir tarzla) harekete getirdi. Bir havuzu andıran yuvarlak meydanı yeşim taşının renkli parmaklıkları arkasına dizilmiş bir cemaat de hafif bir sarsıntıyla bu maneviyat dibâcesine iştirak ediyor. Yalnız kandillerin altında – yıldızlı bir feza ufkundaymış gibi – yarı görünen heybetli sandukalar cemaati ruh olmuş eski şeyhler kafilesi, karşıda hareketsiz duruyor. Bir kubbe gibi müdevver (dairevi) tavanın ortasındaki müzehhep (tezhipli) toptan sarkan âvize ne ruhani bir neşve dağıtıyor. Sandukaların boyunlarından sarkan çevrelerin sırmaları; kafeslerdeki yaldız nakışları ve duvarlara pervaz teşkil eden yeşil zeminli ta’liklerin Mesnevi beyitlerinin altınlarını yer yer parıldatıyor.
Ervah ve ecsad (ruhlar ve cesedler) hepimiz, bu tasavvuf meydanında rûhâni bir raksın seyrine hazırlanıyoruz.
Zikir gittikçe tizleşti, “Allah” adını anarak uğuldayan bir rüzgâra benzedi ve birden bire dindi. En derin bir sükût içinde kaldık. Fakat işte bu sessizlikten yeni bir nida, çok uzaklardan zamanların ve mesafelerin ötesinden kulağa çarpar gibi bir nida doğuyor. Şeyh, dua ediyor. Bir murakabenin lezzeti içindeyiz. Meydan sesten ve sikkeden boşaldı. Dervişler birer tayf gibi kenarlara süzüldüler. Yumrulmuş vücutlarla yere eğilen başlarından bir huşû halkası teşekkül etti.
Şimdi bu boş meydana mutribden dâvûdi bir ses dökülüyor. Elinde Mesnevi, süzgün bir derviş ayağa kalkmış, “Pir”in naatlarından birini okuyor. İnziva ve gurbet içinde rasttan en cûşâcûş birer aşk sayhasını andıran bu ledunnî hitaba Celaledddin-i Rûmi’nin Rabbani cezbelerini yâd ettiriyor.
Artık dünya kelamı nihayet buldu. “Ney” hafif ve mâveraî nağme gölgeleri halinde neşideye başladı.
Bu sesin ardı sıra ebediyet yoluna uruc ediyoruz! Birkaç “kudüm” damlası guya fani arzın son demlerine işaret etti. “Nefir” çalındı. Dervişler ellerini şiddetle semahane tahtalarına vurdular. Sanki kalbleri ve ruhları ayıldı, “ba’sü ba’del mevte mazhar” oldular. Peşrevle beraber “Sultan Veled” devrine kalktılar. Gûya ki bu tarikat kafilesi “arş-ı Hudâ”da mübarek makamları ziyaret ede ede postun önünde, “Makam-ı Muhammed”e baş eğerek semahaneyi üç defa döndü. Sırat yoluna düzüldü. Ve nihayet cinan ravzasına girdiler.
Zira âyin-i şerif başlayınca hepsi birer birer, omuzlarında bağlı kollarıyla şeyhin huzurunda baş kestiler, mürşidin ağzıyla sırra erince neşveden pervaz edecek gibi kollarını açtılar, semaa başladılar, meydan bir sikke ve tennûre bahçesine dönüştü. Her derviş dönen bir mahruttu (koni) idi. Bunlar, titreşen kandillerle küçücük küçücük mum alevleri hep birden neylerin rüzgârına tutulmuş uçuşuyorlardı!
Edebiyet âlemini resmeden bu nâsûtî cezbe manzarasını şu meydandan artık kenara çekilmiş selefleri de Mevlevi silsilesinin son neslini Kur’an’ın nâzil olduğu gecenin yüzü suyu hürmetine, o ilahi çerağ etrafında pervane gibi dönerken seyir için tekrar diziliyorlar sanılırdı. Zira ilk bânilerin burma kavukları ve son şeyhlerin yüksek sikkeleri de ihtizaza gelmiş gibiydi.
Âyin ilerledikçe gözler öyle kamaşıyordu ki âdeta menam âleminde gökde uçuşan bir küme ervâh-ı tayyibe görür gibi oluyorduk.
Bu “selam” manzarası dört defa tekrarlandı. Dört kitabı ve çehâryârı mı tanzim ediyordu. Zira efdal olan dördüncüsünde yalnız neyler inliyor ve şeyh de semavi cümbüşe karışıyordu. Nihayet murada erdiler. Tekrar kenarda pûşidelerine bürünüp sır oldular.
Şeyhin – sükût ortasında uhrevi bir ses gezintisini andıran – son kısa gülbangi üzerine huşû verici bir muazzam “hû” ruhları ürpertti! Dışarıdaki servistan geceleyin bir kıyamet rüzgârıyla inildedi sanılırdı!
Böylece dervişler bütün mâsivâdan boşaldılar. Hakk’a vâsıl oldular.
İşte Ruşen Eşref, Yenikapı Mevlevihanesi’ndeki Kadir gecesi Mevlevilerini böyle bir üslupla anlatarak rûşen (aydınlık) gönülleri daha da şenlendiriyor.
Paris’te bir bayram ziyareti
04:0022/03/2026, Pazar
G: 22/03/2026, Pazar
16
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Her yıl teşrif etmek suretiyle manevi dünyamıza renk katan ramazanlar ve bayramlar hakkında kaleme alınan yazıların, yayınlanan kitapların büyük bir yekûn tuttuğu öteden beri biliniyor. Bu konuda ben de aynı kervana katıldım ve “Dersaadet’te Bayram Sabahları”, “Dersaadet’te Ramazan Akşamları” adlarıyla iki kitap hazırladım. Her iki eserde de ramazanı ve bayramı konu alan dini, tarihi ve edebi bir hayli makale bulunuyor. İşte onlardan birini de merhum Refi Cevad Ulunay’ın 25.12.1963 tarihli Milliyet’te yayınladığı “Paris’te Bir Bayram Ziyareti” başlıklı yazı teşkil etmektedir. Yüz elliliklerden olması dolayısıyla bir süre yurt dışına gönderilen bu velûd yazarımız yaşadığı gurbet hayatındaki bayram duygularını şöyle anlatıyor:
“Ahmed Muhayyel’in not defterinden:
‘Gâh gurbettir vatan, gâh vatan gurbetlenir’ diyen şair hiç de doğru bir söz söylememiş. Gurbet, hiçbir zaman vatan olamıyor. Vatan sadece topraktan ibaret değil ki… Onun suyunun, buğdayının, havasının farkına varmadan teşekkülümüze sokulan bir kudreti var ki, bunların benliğimizde uyandırdığı hasret, marazi bir hal alıyor. Buna ‘Dâüssıla’, yani memlekete duyulan hasret diyorlar. Hekimi yok, ilacı yok. Tedavisi, ancak o hasreti gidermekle oluyor.
Ben, on altı sene bu marazın ateşlerinde yandım. Gurbetin en acı günleri, eşsiz, dostsuz, yapayalnız geçirilen bayramlardır.
İstekten mahrumiyet, insanda iştiyak artırıyor. Hatıraları, bilhassa bayramlarda yuvarlandıkça büyüyen bir çığ gibi benliğimi eziyor. Gönül, karşılıklı tebrikler, tebessümler, temenniler istiyor. O zaman yalnızlığın, kimsesizliğin omuzlarına yüklenen ağırlığı taşınmayacak hale geliyor, bunu muhit de telafi edemiyor.
İşte senelerden beri Avrupa’nın ve dünyanın en güzel şehrinde, Paris’teyim. Tabiat güzel, binalar güzel, yollar güzel, kadınlar güzel, her şey güzel! Ama neye yarar? Bir İran şairi hasretini daha da genişleterek ‘Âsuman kafesinden çıkamadığından’ şikâyet eder.
Gurbet bayramlarından biri idi, erkenden uyandım. Sokakta bayram için süslenmiş çocukların cıvıltılarını dinlemek istiyorum. Kulağım,
Bugün bayram günleri
Arşa çıkar ünleri
Ömürden mi sayarım
Sensiz geçen günleri
mânisi ile evlerden basma, çevre, bahşiş toplayan davulcunun gümbürtüsünü arıyor.
Gelecek, gidecek yok. Giyindim, hava da güzel. Acı bir tebessümle: ‘Bayram gezmesi yapayım’ dedim. Sokağa çıktım. Yavaş yavaş Etuval meydanına, oradan Bulonya ormanına giden ve iki tarafında asırlık ağaçlar bulunan geniş caddeye girdim. Burası Paris’in zarafet meşheridir. Lüks arabalar, güzel giyinmiş kadınlar, bağlarından tuttukları köpeklerle yürüyüş yapan gençler… İlerledim, ılık bir sabah güneşi ruhuma bir ciyâdet verdi. Ormandaki havuzlara kadar gitmeden, caddeden geleni geçeni seyretmek için büyük bir ağacın altındaki kanepeye oturdum. Servetle zarafetin yarışına bakıyorum.
Altında oturduğum ağacın yapraklarından süzülen güneş, kumlu yollarda nakışlar yapıyor. Ağacın yaprakları tatlı bir rüzgârla hışırdıyor. Başımın üstünden kalın bir dal yola doğru uzanmış. Belli ki ağaç yerini sevmiş. Birden aklıma geldi: bu heybetli ağaç ne olabilirdi? Orada her ağacın üzerinde cinsini, nev’ini belirten etiketler vardır. Kalktım, kalın gövdesine baktım: ‘Anadolu Çınarı’! Birden sarsıldım. Demek bayram günü bilmeyerek bir hemşehrimin ziyaretine gitmişim.
Yapraklar artık hışırdamıyor, fısıldaşıyordu.
-Merhaba hemşehrim. Bayramın mübarek olsun.
-Merhaba! Senin de bayramın mübarek olsun. Bundan sonrakileri inşallah memleketimizde kutlarsın!
-Allah duanı kabul etsin. Görüyorum ki sıhhatin, âfiyetin yerinde. Gövden azametli, feleklere baş çeken dalların kuvvetli, yaprakların oya gibi…
-- Evet, öyle. Çok şükür sıhhatim yerinde. Bize iyi bakıyorlar. Beni memleketten getirdikleri zaman çelimsiz bir fidandım. Bana öyle baktılar ki, günden güne geliştim ve bugün en azametli bir ağaç oldum. Zaten bizim mayamız kuvvetlidir, fakat bakım yoktur.
-Yalnız bakım mı yoktur?
-Evet, balta da var, ateş de var. Burada bizim en ufak dalımıza bile dokunmazlar. Bunu yapan öyle ağır cezalara çarptırılır ki, kendini satsa cezayı ödeyemez.
-O halde me’sutsun.
Hemşehrim birden cevap vermedi. Yaprakları titredi:
-Saadet yaratılışa göredir. Biz çınarlar böyle lüks şehirlerin parklarında geleni geçeni seyretmekten bir şey anlamayız. Biz daima suyu akan yalaklı bir çeşmenin başında namazgâh gölgelemekten zevk alırız. Tarih boyunca seferlerde kervanlar, kır serdarları, sipahiler bizim altımızda dinlenmişler; kılıçlarını, yaylarını, tirkeşlerini dallarımıza asmışlar. Onun hasretini çekiyorum. Hemşehrim, ‘Bu da geçer yâhû’ Sen bir gün gelir vatanına kavuşursun. Ben öyle miyim? Yerimden kımıldayamam. Kuruyup devrilinceye kadar burada kalacağım. Sen de ümit denilen bir teselli var. Ben de o da yok. Onun için şükret ve ümidini kesme, dedi.”
Paris’le başladık, Paris’le bitirelim. Son vak’anüvis Abdurrahman Şeref Efendi’nin “Tarih Musahabeleri” isimli kitabında anlattığına göre, Yeni Osmanlılara yahut Jöntürkler’e mensup bir grup genç, bir Ramazan bayramını kutlamak için Fransa’nın başkenti olan bu şehirde bir araya geliyor ve bir ziyafet hazırlıyorlar. Yenilikçi bazı Fransız gençlerini de bu toplantıya davet ediyorlar. İmparatorluğun istibdatından şikâyetçi olan Fransız hürriyetperverlerinden bazıları, tarihçi Leon Kahun da dahil olmak üzere, Yeni Osmanlılar ile tanışarak birlikte çalışıyorlardı. Sofrada yenilip içildikten sonra nutuklar atılmaya başlandı. Derken Fransızlar kendi milli marşlarını birlikte söylediler. Bizimkilere siz de milli marşınızı söyleyiniz de dinleyelim teklifinde bulundular. İyi ama bizimkiler ne söyleyeceklerini bilmiyorlardı. Bu konuda “Ey Gaziler” veya “Sivastopol Önünde Yatan Gemiler”den başka akıllarında bir şey yoktu. Derken aralarında bulunan Mehmet Bey, hemen birden ayağa kalkıp yüksek sesle tekbir getirmeye başladı. Orada bulunan diğer Müslüman gençler de tabii ki kendisine iştirak ettiler. Fransızların ricası üzerine, Itri’nin bu meşhur Tekbir’ini birkaç kere tekrar ettiler. Sofrada hazır bulunan Azaryan Efendi diyor ki: Bana da, sen de söyle diye işaret ettiler, bilir bilmez ben de karıştım. Tekbir’in insanı vecde getiren ve ruhları okşayan nağmelerinden Fransızlar son derece etkilendiler ve kendilerinden geçtiler. Tesiri hâlâ kalbimden çıkmıyor.
İşte, Paris’te vuku bulan böyle ilgi çekici iki bayram hatırasını biz de size nakletmiş olalım.
Bayramınız mübarek olsun.
Kadıköy ve Hızır Çelebi Camisi
04:005/04/2026, Pazar
G: 5/04/2026, Pazar
22
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Aziz İstanbul’un ne derece aziz ve leziz bir şehir olduğunu şâirâne ve nev’i şahsına münhasır üslubuyla anlatan Yahya Kemal Bey’in bu isimle kaleme alınan kitabı, İstanbul’la ilgili kitapların en önemlilerinden biridir dersek, bütün İstanbul muhipleri her halde bu hükmümüzü tasdik ederler. Defalarca okuduğum ve ihtiyaç duydukça yine okuyacağım bu eserde yer alan bütün konular önem arz etmekle beraber, beni daha çok, İstanbul Fethini Gören Üsküdar, Topkapı Sarayı’nda, Ezan ve Kur’an ama bilhassa Ezansız Semtler başlıklı mevzular cezbetmektedir.
“Ezansız Semtler” isimli bu yazı, ezansız seneleri de – anlam bakımından – içine almakla birlikte esas itibariyle ezan-ı Muhammediden mahrum kalan semtlerin ve bu semtlerde doğan çocukların nasıl bir mânevi kayıp içinde olduklarını dile getirmektedir. Şairimiz, bu mahrumiyeti en başında şöyle dile getiriyor:
“Kendi kendime diyorum ki, Şişli, Kadıköy, Moda gibi semtlerde doğan, büyüyen oynayan Türk çocukları milliyetlerinden tam bir derecede nasip alabiliyorlar mı? O semtlerdeki minareler görülmez, ezanlar işitilmez. Ramazan ve kandil günleri hissedilmez. Çocuklar, Müslümanlığın çocukluk rüyasını nasıl görürler?”
Yahya Kemal, bu başlangıç cümlelerinden sonra, Müslümanlığın çocukluk rüyasını izah sadedinde son derece ilgi çekici sözler söylüyor, ezcümle böyle kutlu bir rüyanın bizi kenetlenmiş bir millet halinde tuttuğunu belirtiyor. Ona göre Türk babaları, havası ve toprağı Müslümanlık rüyası ile dolu semtlerde doğdular. Doğarlarken kulaklarına ezan okundu. Evlerinin odalarında namaza durmuş ihtiyar nineler gördüler. Mübarek günlerin akşamlarında bir minderin köşesinde okunan Kur’an sesini işittiler. Bir raf üzerinde duran Kitabullah’ı indirdiler. Küçücük elleriyle açtılar. Gülyağı gibi bir ruh olan sarı sayfalarını kokladılar. İlk ders olarak besmeleyi öğrendiler. Kandil günlerinin kandilleri yanarken, ramazanların, bayramların topları atılırken sevindiler. Bayram namazlarına babalarının yanında gittiler. Camilerin içinde şafak sökerken Tekbirleri dinlediler. Dinin böyle bir merhalesinden geçtiler, hayata girdiler. Türk (Müslüman) oldular.
Şairimiz, Müslümanlığın çocukluk rüyasın böyle dile getirdikten sonra bir kıyaslama yapma ihtiyacını duyup şunları söylüyor:
“Bugünün çocukları büyük bir ekseriyetle yine Müslüman semtlerde doğuyorlar, büyüyorlar, eskisi kadar derin bir tahassüsle değilse bile yine Müslümanlığı hissediyorlar. Fakat fazla medenileşen üst tabakanın çocukları ezansız yeni semtlerde alafranga terbiye ile yetişirken Türk çocukluğunun en güzel rüyasını göremiyorlar. Bu çocukların sütü çok temiz, hilkatleri çok metin olmalı ki, ileride alafranga hayat Türklüğü büsbütün sardıktan sonra milliyetlerine bağlı kalabilsinler. Yoksa ne muhit, ne yeni yaşayış, ne semt, hiçbir şey bu yavrulara Türklüğü hissettiremez.”
Yahya Kemal, ecdadın frenk semtlerini İslam’ın nuruyla; camilerle, mescitlerle, minarelerle nasıl Müslümanlaştırdığını dile getirdikten sonra şöyle diyor: “Biz bugünün Türkleri bilakis Şişli, Nişantaşı, Kadıköy, Moda gibi küçücük bir şehri andıran yerlere yerleştik. Fakat o yerler, Müslüman ruhundan âri (mahrum), çorak ve kurudur. Bir Üsküdar’a bakınız, bir de Kadıköyü’ne…Üsküdar’ın yanında Kadıköy Tatavla’yı andırır.”
Yahya Kemal, yerden göğe kadar haklı. Üsküdar cami bakımından ne kadar zenginse, Kadıköy’de o derece fakir. Dolayısıyla bu semti böyle bir fakirlikten kurtarmak için ilave camiler yapmak gerekiyor. Nitekim, son zamanlarda böyle bir ihtiyaç duyulmuş olmalı ki, Kadıköy sahilinde muhteşem bir caminin yapımı için teşebbüse geçildi. Esefle ifade edelim ki cami hazımsızlığı yaşayan bir kesim de buna engel olmak için bağırıp çağırmaya, Müslüman kimlikli insanlara asla yakışmayacak çirkin hareketlerde bulunmaya başladılar. Heyhat, sular eninde sonunda mecrasını bulur.
Bu konuda söylenecek çok söz var ama onların hepsini göz ardı edip Kadıköy’e adını veren Kadı Efendi’den, asıl adıyla Hızır Çelebi’den ve eserlerinden kısaca söz etmek istiyorum. Bir kere bu zat, hem de cihan hükümdarı Fatih Sultan Mehmed tarafından görevlendirilen İstanbul’un ilk kadısıdır, ilk şehreminidir, ilk belediye başkanıdır. Ve Kadıköy semti bu padişah tarafından kendisine verilmiştir. Hızır Çelebi öyle büyük bir âlim, öyle güçlü bir şair ve öyle dört başı mâmur bir hukukşinastır ki, kendisini İstanbul belediye başkanı yapan Fatih’i bile, bir yanlış uygulamadan dolayı yargılamaktan, ceza vermekten çekinmemiştir ve hükümdar Rum mimarın dâvâsından vazgeçmesiyle cezadan kurtulmuştur. Durum böyle olunca “Berlin’de hâkimler var!” sözünden yüzyıllar önce, “İstanbul’da hâkimler var!” cümlesi İstanbul semalarında yankılanmıştır. Hukuk tarihimizin en parlak, en ibret verici bu yargılama işi Üsküdar’daki mahkeme binasında gerçekleşmiştir. Bu bina halen mevcuttur.
Şimdi Suriçi’ne gidelim ve rotayı Unkapanı’na çevirelim. İMC bloklarının hemen yanı başındaki küçük hazire, üç büyük Osmanlı âlimini misafir ediyor. Evet, bu hazirede divan edebiyatının gözde isimlerinden Necati Bey’in, ilim dağarcığı diye tesmiye edilen Kâtip Çelebi’nin yanı sıra Hızır Çelebi’yi de misafir ediyor. Bu küçük hazirenin yanında Voynuk Şücâeddin Mescidi adıyla bir de mescid vardı. Ne yazık ki 1950’li yılların sonunda, yıkım faaliyetlerinin olanca hızıyla devam ettiği bir sırada ortadan kaldırılmıştı. Rahmetli Semavi Eyice bu faciayı “İstanbul’dan Notlar” isimli kitabında ayrıntılarıyla anlatıyor. Bu arada “Voynuk” kelimesinin anlamını da söyleyelim. Voynuk, padişah ve vezir saraylarının atlarına, barış ve savaş zamanında da ordunun saman ve otlarını sağlayan, devşirmelerden yetiştirilmiş memleket içinde ve sınır boylarında kurulmuş bir Osmanlı teşkilatıdır.
Bu arada bir müjde vereyim, Voynuk Şücaeddin Mescidi şimdilerde “müceddeden” ve aynı yerinde tekrar ihya ediliyor. Geçenlerde oradan otobüsle geçerken minaresini görünce, duygulandım ve ziyaret etme ihtiyacı duydum. İnşaat, hemen hemen bitmiş ama etrafı halen çevrili. Hızır Çelebi’nin kabrini ve o güzel hatla süslü mezar taşını bir an göremeyince işkillendim. Her halde iç kısımda kalmıştır diye düşündüm. Yine de işkilimi giderme ihtiyacını duyduğum için kadim dostum Yusuf Kaya Bey’e telefon ettim. Ondan caminin ön tarafında kaldığını öğrenince rahatladım. Bu kardeşimiz tarihi camilerin ihyası konusuyla yakından ilgileniyor. Himmeti var olsun.
Bütün bu anlattıklarımızdan ortaya çıkan sonuç şu ki, ilk kadımız Hızır Çelebi İstanbul’un üç semtine mührünü vurmuştur. Bu bölgeleri Üsküdar, Kadıköy ve Unkapanı diye sıralayabiliriz.
Fatih’in değerli hocalarından biri olan ve Nasreddin Hoca’nın torunu diye bilinen Hızır Çelebi’nin oğlu Sinan Paşa’da ilmiye sınıfına mensup bir allâmedir. “Tazarrunâme” isimli eseri çok meşhurdur. Lakabı ise “Hoca Paşa”dır ve Sirkeci’de bir semte bu isim verilmiştir.
Hızır Çelebi hakkında biri Rakım Ziyaoğlu, diğeri Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver olmak üzere iki önemli eserin kaleme alındığını biliyoruz. Süheyl Bey’in 1945’te yayınladığı bu kitap, bu konuda en önemli kaynaklardan birini teşkil etmektedir. Eserin sonunda merhumun bir konferansı da yer alıyor. Hoca bu konuşmasında ilgi çekici cümlelere de yer veriyor. Mesela bir temennisini şöyle dile getiriyor:
Hızır Bey’in simasını bilmiyoruz. Onun için uydurma bir heykel dikmeye gerek yoktur. Onun heykeli ilim tarihimize bıraktığı eserleridir. Ona bundan başka âbide gerekmez. Kadıköy’ün eski tarihinden kalma bazı isimleri var: Osman Ağa, Cafer Ağa mahallesi gibi… Arada bazı tuhaf isimler de mevcut: Moda, Cevizlik, Yel değirmeni gibi… Bunların içinden bir semte pekâlâ Hızır Bey adı verilebilir. Mesela Cevizlik’te tek bir ceviz ağacı bile yoktur. Buraya Hızır Çelebi ismi yakışır. Kadıköy için hepimizin temennisi budur.
Süheyl Hoca’nın temennisi yerine getirilmeli ve yapılmakta olan mabede “Hızır Çelebi Camisi!” adı verilmelidir.
Yakışır efendim.
İstanbul’u camilerle süsleyen padişah
04:0012/04/2026, Pazar
G: 12/04/2026, Pazar
19
Sonraki haber
Dursun Gürlek
Şehir kültürüne az çok âşina olan herkesin bildiği bir gerçektir ki, İstanbul tam bir camiler şehridir. Osmanlı padişahları, hanım sultanlar ve ileri gelen devlet adamları bu tarihi şehri, yaptırdıkları birbirinden güzel mâbetlerle bir güzel süslemişlerdir. Özellikle selatin camileri bu tezyinatın en gözde eserleri olarak arz-ı endam etmektedir. Fazla söze ne hacet… Fatih, Bayezid, Süleymaniye, Sultan Ahmed Camii gibi diğer bütün ecdat eseri olan camileri ortadan kaldırsak, muhakkak ki İstanbul tarihi özelliğinin ve güzelliğinin hepsini değilse bile, büyük bölümünü kaybetmiş olur. Bu zâyiat ise, hiç şüphesiz ki, tam bir manevi deprem olarak karşımıza çıkar.
Bu mukaddimeden sonra sözü, İstanbul’a en fazla cami kazandıran Osmanlı padişahına, Sultan Üçüncü Mustafa Han’a getirmek istiyorum. Laleli’deki Laleli Camii’nin, Mercan’daki Mercan Camii’nin, Üsküdar’daki Ayazma Camii’nin, Kadıköy’deki İskele Camii’nin bânisi işte bu mütedeyyin hükümdardır.
Bitmedi. İstanbul’da 1766 yılında meydana gelen korkunç depremde Eyüp Sultan Camiiyle birlikte Fatih Camii de tamiri mümkün olmayacak şekilde yıkıldı ve bu padişah tarafından yeniden yaptırıldı. Yani adları geçen bu camiler, mimari özellikleriyle ve hacimleri itibariyle “Mustafa-yı Sâlis” devrinin eseridir. Yine bitmedi. Gülhane Parkı’nın karşısındaki Zeynep Sultan Camii’nin inşaatını da -keza- bu padişah tamamlattı.
Bizde güzel bir gelenektir. Genellikle selatin camileri başta olmak üzere, diğer birtakım tarihi mabetlerde onların bânilerine ve bâniyelerine de dua edilir. Mesela Üsküdar’daki Vâlide-i Cedit Camii’nin müezzinleri, farza durulmadan önce yaptıkları duaya, bir de “Bu caminin bâniyesi Gülnuş Emetullah Valide Sultanın da ruhi içün…” cümlesini eklerler. Bu valide sultan, ne kadar şanslıymış ki, hem “binâgerde”si olan camiinin yanı başındaki üstü açık türbesinde yatıyor, hem de her namazda kendisine böyle dua ediliyor.
Eh, mademki Üsküdar’dan misal verdik. Buna bir ilavede daha bulunalım. Yine aynı ilçemizdeki Mihrimah Sultan Camii’nde de Kânûnî Sultan Süleyman’ın ve Hürrem Sultan’ın kerimesi olan bu Osmanlı hanımefendisi de her namazda bu duadan hissedar oluyor. Mihrimah Sultan, Gülnuş Emetullah Valide Sultan’dan daha şanslı olmalı ki, ona Edirnekapı’daki Mihrimah Sultan Camii’nde de dua ediliyor. Yani bire karşı iki.
Yine Üsküdar’da Atik Valide Camii ile Çinili Cami de, fethi gören Üsküdar’ı, zarif minareleriyle biraz yükseklerden seyrediyorlar ve beş vakitte okunan ezan-ı Muhammedilerle bu “Kâbe Toprağı”nı ihya ediyorlar. İkinci Selim’in hanımı Nurbânu Sultan’ın, nâm-ı diğer Atik Valide’nin inşa ettirdiği bu camide ve Sultan Birinci Ahmed’in zevcesi, Dördüncü Murad’ın annesi Mahpeyker Kösem Sultan’ın yaptırdığı bu mabedde, kendilerine -isimleri zikredilerek- dua edilip edilmediğini, her ikisine de seyrek gittiğim için hatırlamıyorum. Gülfem Hatun’u gücendirmemek için onun da ilçenin merkezini süsleyen bir camisi olduğunu hatırlatalım. Kendisine dua edilip edilmediğini hep ben mi söyleyeceğim. Buyurun, gelin. Bir cuma namazını Aziz Mahmud Hüdayi külliyesinin eteğinde bir mücevher gibi parlayan bu zarif camide cuma namazını edâ edin. Hanımefendi’ye dua okunup okunmadığını, karşılaştığım bir yerde ben de sizden öğrenmiş olurum. Hatırlatayım. Gülfem Hatun da camisinin kıble duvarının dibinde yatıyor. Rahmetullahi aleyha…
Kusura bakmayınız efendim. Ben de Üsküdarlı olduğum için bu şirin ilçemizi süsleyen hanım sultan camilerini ve dua konusunu anlatırken sözü biraz uzattım. Gelin öyleyse, rotayı Suriçi’ne, yani asıl İstanbul’a çevirip mesela Fatih Camii’ne gidelim. Tabii ki bu camii tercih edişimin sebebi var. Yukarıda da belirttiğim gibi, bu tarihi mabet 1766 depreminde yıkılınca Sultan Üçüncü Mustafa yeniden yaptırdı.
Fatih Camii’nde kıldığım bir cuma namazı esnasında aklıma gelmişti. Müezzin efendi, müezzin mahfilinde “Camimizin bânisi Ebu’l-Feth, Fatih Sultan Mehmed Han hazretlerinin rûhiyçûn” cümlesini de içine alan duasını o güzel sesiyle terennüm ediyordu. Aklıma geldi, keşke müezzin efendi bu duasına bir cümle daha ekleyip, “Camimizin ikinci bânisi Sultan Üçüncü Mustafa Han hazretlerinin rûhiyçûn de Fatiha” dese diye içimden geçirdim. Bu durum, daha doğrusu bu temenni, tabii ki Eyüp Sultan Camii için de söz konusu…
Mevzuyu, bir arkadaş grubunda dile getirince onlardan biri, hocam Diyanet İşleri Başkanlığına hitaben bir yazı yazsanız dedi. Sarı Çizmeli Mehmet Ağa olduğum için kâle almazlar cevabını verme ihtiyacını duydum.
Her ne ise… Sitemi bırakıp sistemi anlatmayı sürdürelim. 16 yıl, üç ay, padişahlık tahtında oturan Sultan Üçüncü Mustafa 58 yaşında irtihal-i dâr-ı bekâ edince kendi camisinin, Laleli Camii’nin kurbündeki (bitişiğindeki) türbeye defnedildi. Hem de oğlu Sultan Üçüncü Selim de aynı türbede, babasının yanı başında bulunuyor. Türbenin caddeye bakan duvarında görülen ve taş işçiliğinin zarif bir örneğini teşkil eden kuşevi, bakanların, aslında görenlerin gözlerini ziynetlendiriyor.
Bu satırları okuduktan sonra adı geçen camiyi Sultan Üçüncü Mustafa yaptırdığı halde neden onun adıyla anılmıyor da “Laleli Camii” diye biliniyor, şeklinde bir soru yönelteceğinizi biliyorum. Cevabı uzun olacağı için onu başka bir zamana erteleyelim. Şu kadarını belirtmek gerekirse, bu camiye adını veren ve ermişlerden bir zat olduğu rivayet edilen Laleli Baba’nın kabri de 1950’li yıllara kadar hemen caminin bitişiğinde bulunuyordu. Yol genişletme gerekçesiyle ortadan kaldırılan tarihi eserler grubuna Laleli Baba’nın mezarı da dahil edildi, bulunduğu yerden alınarak Şehzadebaşı’na giden caddenin sol tarafında bulunan küçük bir caminin haziresine nakledildi. Kabir taşında da bir lale resmi mevcut.
Siz Laleli Baba’ya, Üçüncü Mustafa’ya, Üçüncü Selim’e bir Fatiha, üç İhlas okurken ben de İstanbul’a çok cami kazandıran bu padişahın dualı şiiriyle yazımı bitireyim:
Yâ Rab, beni bu mesned-i vâlâya getirdin
Envâ-ı inâyâtını kıldın bana ihsân
Ol şâh-ı rüsûl, fâhr-i cihân aşkına yâ Rab
Nimetlerinin şükrüne kıl beni şâyân
Ettin fukara kullarını bana emânet
Bu hizmetin ikmâlini kıl bendene ihsân
Ahkâm-ı hilâfette beni eyle muvaffak
Şeriat üzre metânetle fâik-i akrân
Dergâh-ı muallâna budur arz-ı niyâzım
Mâkbul-ü dua kıl beni ey Hâlık-ı ekvân
..
|
| Bugün 539 ziyaretçi (1106 klik) kişi burdaydı! |
|
 |
|
|
