Kaza ve kader bilgisini herkes anlayamaz
Koğacızâde Mehmed Efendi İstanbul evliyasından olup Fatih'in Sofular semtindeki Halvetî dergahının şeyhi idi. Mehmed Efendi bu tekkede yirmi yıl kadar irşad faaliyetinde bulunduktan sonra 1026'da (m. 1617) vefat etti. Bu mübarek zat, sohbetlerinde buyurdu ki:
Kaza ve kader bilgisini, çok kimseler anlayamamış, doğru yoldan ayrılmıştır. Bu bilgi üzerinde akıl yürütenler, vehim ve hayâllerine kapılmıştır. Bunlardan bir kısmı, insanların isteyerek yaptığı işlerinin cebir, zor ile olduğunu sanmış, çokları da, insanların her işi yaratarak yaptığını, isteyerek yapılan işlere, Allahü teâlânın karışmadığını söylemiştir. Ehl-i sünnet, kadere inanmış; kaderin hayırlısı, şerlisi, iyisi, kötüsü, tatlısı, acısı, hep Allahü teâlâdandır demiştir. Çünkü “Kader”, var etmek, yaratmak, demektir ve her şeyi yapan, yaratan, ancak Allahü teâlâdır. “Mu’tezile” yani Kaderiyye fırkası kaza ve kadere inanmadı, işlerin, yalnız kulun kudreti ile hâsıl olduğunu zannetti. Şerler, kötülükler, Allahü teâlânın kazası ile olsaydı, bunlar için azap yapmazdı. Bunlara azap yapması zulüm olur dedi. Böyle sözleri söylemek zulümdür. Câhilce sözdür. Çünkü, kaza ve kadere inanmakla, kulun ihtiyârı ve kudreti gitmez. “Kaza” demek, bir insanın, bir işi kendi ihtiyârı ile yapıp yapmayacağını, Allahü teâlânın, önceden bilmesi demektir ki, insanda ihtiyârın bulunduğunu göstermektedir.
Kazaya inanmak, irâdenin, ihtiyârın yok olmasına sebep olsaydı, Allahü teâlâ da, yaratmaya mecbur veya memnu’ olurdu. Çünkü ezelde, bir şeyin var olacağını bildi ise, onu yaratmaya mecbur olurdu. Yokluğunu bildi ise, yaratması memnu’ olurdu. Kazaya inanmak, kulda ihtiyârın bulunmasına inanmaya mâni olsaydı, Allahü teâlâ da irâde ve ihtiyârın bulunmasına inanmaya da mâni olurdu.
Allahü teâlânın yaratacağı şeyleri ezelde bilmesi, irâde sıfatını yok etmediği gibi, kullarının yapacağı şeyleri de ezelde bilmesi, kulların irâde ve ihtiyâr sahibi olmalarına mâni değildir. Evet, insanların kudreti azdır, işi yalnız insan kudreti yapar demek, pek akılsızlık olur ve düşüncesizliğin son derecesidir. Mu’tezilenin, burada da, doğru yoldan ayrılmış olduğunu, Mâverâünnehr âlimleri bildirmiş, bunların sözü, Mecûsîlerin (ateşe tapanların) sözünden daha fenâdır demişlerdir.
.
Korkutmaktan çok müjdeleyici olmalı
Azîzüddîn İsmâîl Mervezî hazretleri Hanefi fıkıh âlimidir. Hazret-i Hüseyin'in soyundandır. Türkistan’da Merv’de doğdu. Burada ve Buhara’da zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil etti ve çok talebe yetiştirdi. 626 (m. 1229)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Hem oruç tutup hem de günah işleyen kimse, oruç tutmakla hâsıl olan büyük sevaba kavuşamaz, fakat âhirette, niçin oruç tutmadın diye hesaba çekilmez. Oruç borcunu ödemiş olur, hatta orucun bereketiyle diğer günahlardan da kaçma imkânı olur. Namazın dinimizdeki yeri, oruca göre daha önemliyse de, bir kimseye namaz kılmadığı için, (oruç da tutma) denmez. Aksine, (Namaz kılamıyorsan, orucu bari terk etme) denir. Namaz kılmamakla büyük bir günaha giren kimse, oruç tutmazsa günah miktarı daha da çok artar. Birkaç günaha müptela olan kimse, birinden vazgeçmek isterse ona, (Diğerlerini bırakmadığına göre, bu günaha da devam et) denmez. Günah miktarı ne kadar azaltılırsa, o kadar iyi olur. Allah’tan korkup bir günahtan vazgeçmek iman alametidir. Hadis-i şerifte, (Ömründe bir defa Allah’ı anan veya Ondan korkan Müslüman, Cehennemden çıkar) buyuruldu.
Günah işleyen, oruç tutuyor veya zekât veriyorsa, (Aman bunları bari bırakma) demelidir! Bu ibadetleri de yapmazsa, dinden tamamen uzaklaşabilir. Korkutmaktan çok, müjdeleyici olmak gerekir. Peygamber efendimiz, (Allah’ın rahmetinden ümit kestirip, dinden nefret ettirenlere lanet olsun! Kolaylaştırın, güçleştirmeyin) buyurdu.
Bir genç, Peygamber efendimize, (Şu üç günahı bırakamıyorum) dedi. O üç günah, yalan, zina ve içkidir. Resulullah efendimiz, (Bu üç günahtan yalanı benim için bırak) buyurdu. O genç, kabul edip gitti. Daha sonra, diğer iki günahı işlemek isteyince, (Bu günahları işleyip Resulullahın karşısına çıkınca, “Ben işlemedim” desem yalan söylemiş olurum. Eğer işlediğimi söylersem, beni cezalandırır) diye düşündü. Diğer iki günahtan da vazgeçti...
Kelime-i şehadeti dil ile söyleyip kalp ile de tasdik eden Müslümandır. Günah işleyen, Müslümanlıktan çıkmaz. Bir hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Cebrail aleyhisselam, “Ümmetine müjde ver ki, müşrik olarak ölmeyen Cennete girer” dedi. Ben, “Zina ve hırsızlık eden de mi Cennete girer” diye üç defa sordum. “Evet, zina ve hırsızlık eden de [Affa veya şefaate kavuştuktan sonra yahut sevapları günahlarından çoksa veyahut günahının cezasını çektikten sonra] Cennete girer” dedi. Daha sonra, “İçki içse de, yine sonunda Cennete girer” dedi.)
.
Güneş, mürşid-i kâmilin kalbidir
Tevfik Bosnevî Efendi İstanbul velîlerdendir. 1785 (H.1200)’de Bosna'da doğdu. 1866 (H.1283)’de İstanbul'da vefât etti. Kabri, Üsküdar'da Nalçacı Halîl Dergâhı bahçesindedir. İlk tahsilinden sonra İstanbul’a geldi. Burada Kuşadalı İbrâhim Halvetî’nin sohbetlerinde kemale geldi. Hocası vefât edince, yerine geçerek ölünceye kadar insanlara doğru yolu göstermeye çalıştı. Çok kerametleri görüldü. Muhyiddîn isimli bir zât şöyle anlatır:
"Bir kızım doğdu. Doğum olduğu gün elimde hiç para yoktu. Ebenin parasını dahî veremedik. Sıkıntılı bir hâlde Tevfik Efendi'nin yanına gittim. Tevfik Efendi bana dönerek; 'Sizin bugün bir ihtiyâcınız var. Sizin ihtiyâcınız, bizim ihtiyâcımızdır' dedi. Sonra elime bir miktar para koydu. Tevfik Efendi'nin verdiği o para, o gün bütün ihtiyâcımı karşıladı. Ayrıca yeni doğan kızıma da bir şeyler aldım."
Tevfîk Bosnevî Efendi, yazdığı bir mektupta buyuruyor ki: "Kur'ân-ı kerîmi, harflerin çıkış yerlerine, tecvîd kurallarına riâyet ederek ve elden geldiği kadar mânâ üzerinde düşünerek, her gün en az beş sayfa okumalıdır. Daha fazla olursa güzel olur. Kur'ân-ı kerîm okurken ağlamalıdır."
Tevfîk Bosnevî hazretleri, talebesi olan Erzurumlu Hüseyin Rûhî'ye yazdığı mektupta buyuruyor ki: "Allahü teâlânın dostu olan velîler bu makâmı şu dört şeyi yapmakla elde etmiştir. Dünyâyı terk, âhireti terk, varlığı terk ve kuru bilgiyi terk. Sülûk ilmi de dört esas üzere kurulmuştur: Birincisi Allahü teâlânın, kulu kendine çekmesidir. İkincisi, insanı doğru yola götürecek hocadır. Üçüncüsü, ilim ve irfândır. Dördüncüsü, nefis ile mücâdele etmektir. Mürşid-i kâmil, insanları Allahü teâlâya ulaştıran ve ilimde yüksek mertebelere yükselten kişidir. Ayın parlaması güneşten kaynaklanır. Gerçek ay, kalp ve rûhumuzdur. Güneş ise mürşid-i kâmilin kalbidir. Dünyâya çok rağbet ettiğimizden kalbimiz karardığı için, mürşid-i kâmili göremez olduk. Onlar bu âlemde her zaman vardır. Ey yavrum! Sen de bizim gibi durup dinlenmek bilmeyen bir yolculuğa koyulmuşsun. Bu dünyânın fâni ve basit hayâtı seni aldatıp azdırmasın. Mağrûr olma. Böyle yaparsan, hasret ve pişmanlık günü olan kıyâmet gününde mahzun, ürkek ve müflis olarak dolaşırsın."
.
Beni sâdık bir dost olarak bulacaksın
Ebû Abdullah Zeyleî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 787 (m. 1385)’de vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Kur’ân okunan eve, bereket, iyilik gelir. Melekler oraya toplanır. Şeytânlar oradan kaçar.) Kur’ân-ı kerîmi dinlemek de çok sevaptır. Hadîs-i şerîfte, (İnsanın dinlediği bir âyet, kıyâmetde kendine nûr olur) buyuruldu.
Devamlı Kur’ân-ı kerîm okuyan mümine ölüm gelince, Kur’ân-ı kerîm onun yanına gelir ve baş ucunda durur. Bu sırada o yıkanmaktadır. Yıkanma işi bittikten sonra, göğsü ile kefeni arasına girer. Kabrine konduğu zaman, ona Münker ve Nekîr ismindeki iki suâl meleği gelir. O zaman Kur’ân-ı kerîm, meyyitin göğsü ile kefeni arasından çıkıp, meyyit ile Münker ve Nekîr isimli meleklerin arasına girer. Münker ve Nekîr, Kur’ân-ı kerîme; “Sen önümüzden çekil, biz ona suâl soracağız” derler. O zaman Kur’ân-ı kerîm onlara; “Vallahi ben ondan ayrılmam. Eğer onun hakkında bir şey ile emrolundu iseniz, siz bilirsiniz” der. Sonra meyyite bakar ve; “Beni tanıyor musun?” diye sorar. Meyyit; “Hayır” cevâbını verince, Kur’ân-ı kerîm ona; “Ben senin, okumak için gecelerini uykusuz, gündüzlerini susuz geçirdiğin, şehvetlerine uymadığın, gözlerini başka şeye bakmaktan, kulaklarını başka şeyleri dinlemekten menettiğin Kur’ân-ı kerîmim. Beni sâdık bir dost olarak bulacaksın. Seni müjdelerim. Sana Münker ve Nekîrin suâlinden sonra, artık bir düşünce ve hüzün yoktur” der.
Sonra Münker ve Nekîr isimli melekler meyyitin yanından çıkar. Kur’ân-ı kerîm ise, Rabbinin huzûruna varır. Allahü teâlâdan, döşek ve yaygı diler. Allahü teâlâ, Cennetten döşek, yaygı, kandil ve yasemin verilmesini emreder. Onları bin tane melek taşır. Kur’ân-ı kerîm, o meleklerden önce meyyitin yanına gelir. Ona; “Benden sonra yalnızlık duydun mu? Ben Rabbimin huzûrunda idim. Rabbim senin için Cennetten döşek, yaygı, bir kandil ve yasemin verilmesini emir buyurdu” der. Bu sırada melekler, onun yanına girerler. Getirdikleri döşeği altına sererler. Yaygıyı ayaklarının altına, yasemini de göğsünün üstüne koyarlar. Kandili de meyyitin sağ tarafına koyarlar. Kabri, Allahü teâlânın dilediği kadar genişletilir.”
.
Herkesin yükünü çekmek gerçek dervişliktir
İsâmüddîn İbrâhîm İsferâyînî hazretleri evliyanın büyüklerindendir. 873'te (1468) Horasan'ın Nîşâbur şehri yakınındaki İsferâyin'de doğdu. Medrese tahsilinden sonra Silsile-i aliyye büyüklerinden Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin sohbetlerine devam ederek Nakşibendî icazet aldı. Semerkant'ta 945 (m.1538) vefat etti ve şeyhin kabri yakınına defnedildi. Şöyle anlatır:
Üstadım Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri sohbetlerinde buyurdu ki: “İnsanların amelleri, işleri ve ahlâkı, cansız şeylere de tesir eder. Muhyiddîn-i Arabî hazretlerinin bu hususta çok keşfi vardır. Bu bakımdan, kötü işlerin işlendiği bir yerde yapılan ibâdet ile iyi işlerin işlendiği yerde yapılan ibâdet birbirinden kıymetçe farklıdır. Bunun içindir ki, Kâbe’de kılınan iki rekat, başka yerlerde kılınan namazın bin rekatına bedeldir.”
“Dervişlik; herkesin yükünü çekmek ve kimseye kendi yükünü çektirmemektir.”
“Allahü teâlâdan gelen belâlara sabırlı, hattâ şükredici olmak lâzımdır. Zîrâ, Allahü teâlânın birbirinden acı belâları çoktur.”
“İnsanın kıymeti; idrâkinin, zekâsının, bu yolun büyüklerinin hakîkatlerini anladığı kadardır.”
“Sizden hanginizin yirmi kerre, belki daha fazla tasarruf edildiği hâlde ve nisbet sahibi kılındığı hâlde, her dışarı çıktığında kaybetmemiş olsun? Size verilen veriliyor. Fakat siz onu muhafaza edemiyorsunuz. Eline bir nûr teslim edilen kişi, onu en kıymetli şeyi bilsin. Fâni varlığını tasfiye etsin, o nûr ile kendini karanlıkta aydınlatsın.”
“Benim birkaç günlük hayâtımı fırsat bilip Allahü teâlâya bağlanmayan sizler, ya benden sonra ne yapacaksınız? Bu fırsatı ganîmet bilin, bu nimet elden giderse pişman olursunuz. Son pişmanlığın faydası olmaz.”
“Zikir bir kazma gibidir ki, onunla gönülden yabancı duygu dikenleri temizlenir.”
“İbâdet; emirlere uyup, amel etmek, nehyedilen şeylerden sakınmaktan ibârettir. Ubûdiyyet, kulluk da bu şekilde Allahü teâlâya yönelmektir.”
“İnsanın yaratılmasından murâd, kulluk yapmasıdır. Kulluğun özü de, her halükârda Allahü teâlâyı unutmamaktır.”
“İlim iki çeşittir: Biri veraset ilmi, bin de ledün ilmidir. Veraset ilmi çalışarak elde edilir. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); Kim bildikleriyle amel ederse, Allahü teâlâ ona bilmediklerini öğretir” buyurdu. "İlm-i ledün ise Allahü teâlânın ihsânıdır. Çalışmadan elde edilir, ilâhî bir mevhibedir. Kullarından dilediğine verir.”
.
En üstün tazim şekli secdeye kapanmaktır
Şah Kelîmullâh Cihânâbâdî hazretleri Çeştiyye tarikatına mensup velilerdendir. 1060'ta (m. 1650) Hindistan’da Şahcihanâbâd'da doğdu. Şah Veliyyullah Dehlevî'nin amcası Ebü'r-Rızâ Muhammed'in sohbetlerinde kemale geldi. 1142 (m. 1729)’de Delhi’de vefat etti. Buyurdu ki:
Namaz şu üç şeyden ibârettir, 1- Allahü teâlânın azametini ve büyüklüğünü düşünerek kalbin hudû ve huşû hâlinde olması, 2- Dilin, Allahü teâlânın azamet ve kibriyâsını (büyüklüğünü) söylemesi. Kulun hudû ve huşû üzere olması, Allahü teâlânın azamet ve kibriyâsını, celâlini, ifâde etmesi hâlinde en yüksek şeklidir. 3- Âzâları, bu huşû ve hudû hâline göre bulundurmak, ona göre hareket etmek.
Allahü teâlâya tazim ifâde eden işlerden bazısı şunlardır: Allahü teâlânın huzûrunda yalvarıp yakarırcasına durmak. Bütün varlığı ile ona yönelmek. Bundan daha üstün tazim şekli ise, Allahü teâlânın huzurunda en aşağı ve muhtaç bu hâlde durmak, başını öne eğmektir. Çünkü başı yukarıya kaldırmak, tekebbür, kibirlenmek alâmetidir. Bu, insanların yaratılışında, tekebbürü ifâde eden bir harekettir. Başı yukarıya kaldırmamak yani başını önüne eğmek ise hudû ve itaat manasını ifâde eder. Bundan da daha üstün tazim şekli, insanın en şerefli âzâsı olan yüzünü yere sürmesi yani Allahü teâlâya secde etmesidir. En faziletli namaz bu üç tazim şekliyle kılınan namazdır.
Namaz, kulu Allahü teâlâya yaklaştıran amellerin en kıymetlisidir. Rükû ve secde de, tazim ifâde eden fiillerdendir. Bunlardan her biri diğerini takviye eder. Namaz müminin mirâcıdır. Mümini uhrevî tecellîlere hazırlar.
Namaz, Allahü teâlânın sevgisini, muhabbetini ve rahmetini kazanmaya büyük vesiledir. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “Çok secde etmem lâzımdır” buyurdu.
Namaz kılmak lezzeti bir müminde yerleşince, artık o kimse Allahü teâlânın nûruna dalar. Namaz o kimsenin hatâ ve günahlarına keffâret olur. Çünkü iyilikler, kötülükleri yok eder. Allahü teâlâyı tanımak için namazdan daha faydalı bir şey yoktur. Bilhassa namaz, kalb huzuru ve ihlâsla kılınırsa çok kıymetli olur. Nefsin akl-ı selime itaat etmesi hususunda, namazdan daha faydalı bir şey yoktur.
.
Söz verdiğiniz zaman sözünüzde durun
Süleyman bin Mûsâ el-Kelâî hazretleri hadis âlimidir. 565'te (m. 1170) Endülüs'te (İspanya) Mürsiye (Murcia)’da doğdu. Belensiye'ye (Valencia) gitti ve orada hadis tahsiline başladı. Kelâî, düşmana karşı çarpışırken 634'te (m. 1237) Belensiye yakınlarındaki Enîşe'de (el-Puig) şehid oldu. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Benim için altı şeye kefalet edin, ben de sizin Cennete girmenize kefalet edeyim: Konuştuğunuz zaman yalan söylemeyin. Söz verdiğiniz zaman sözünüzde durun. İtimat edildiğiniz zaman emânete hıyânet etmeyin. Gözünüzü haramdan çekin. Edeb yerinizi koruyun. Elinizi haramdan çekin.”
“Dört haslet sende bulunduğu takdîrde, diğer ayıpların sana zarar vermez. Bunlar: Doğru konuşmak, emâneti korumak, güzel huy ve haramdan sakınmaktır.”
“Mûsâ aleyhisselâm Allahü teâlâya (Yâ Rabbi! Senin katında en azîz kulun kimdir?) diye sordu. Allahü teâlâ da, (İntikama gücü yeterken affeden kimsedir) buyurdu.”
“Beş vakit namazı kıldıktan sonra çalışıp helâl kazanmak, her Müslümana farzdır.”
“Cennette öyle köşkler vardır ki, içindeki dışındakini, dışındaki içindekini görür. Bunlar, sözü hoş, selâmı çok olana, yemeği çok yedirenlere, oruca devam edenlere ve gece namaz kılanlara verilir.”
“Allahü teâlâ sertliğe vermediklerini, yumuşaklığı verir. Bir kulunu sevdiği zaman, ona yumuşaklığı nasip eder. Yumuşaklıktan mahrum bir aile, Allah sevgisinden mahrûm demektir.”
“Bir kimse bir bidat çıkarsa veya bir bidati işlese, Allâhü teâlânın ve meleklerin ve bütün insanların laneti onun üzerine olsun. Onun ne farzları, ne de nafile ibâdetleri kabul olmaz.”
“Benim bildiğimi bilseydiniz, az güler çok ağlardınız.”
“Kim ki kalbinden sadakat ve ihlâs ile (Lâ ilahe illallah) derse, ona Cennet vâcib olur.”
“Deveni bağla, sonra tevekkül et.”
“Allahü teâlânın verdiği nimetlerin de düşmanları vardır. Bunlar da; Allahü teâlânın kendi fadlından verdiği kimselere haset eden, onları çekemeyenlerdir.”
“İnsanoğlunun üç dostu vardır. Bunlardan biri, ölünceye kadar kendisine arkadaş olur; ikincisi, mezara gidinceye kadar; üçüncüsü, mahşere kadar kendisinden ayrılmaz. Ölünceye kadar kendisine arkadaşlık eden servettir. Mezara kadar gelen aile efradı ve diğer ahbablarıdır. Mahşere kadar kendisine arkadaşlık edecek olan, amelidir.”
“İktisâd eden sıkıntı çekmez.”
.
Bilmemek özür değil günâh olur
Kemâhlı Hâcı Feyzullah Efendi Erzincan'ın Kemâh beldesindendir. Erzincan’da Terzi Baba diye meşhûr Hayyât Vehbî hazretlerinin sohbetlerinde yetişti. Terzi Baba, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin “kuddise sirruh” yolunu oralarda yaymakta idi. Feyzullah Efendi sonra medrese tahsilini tamamlayıp uzun seneler Aydın-Söke’de müderrislik yapmış, 1323 [m. 1905] de vefât etmişdir. Kemâhlı Hâcı Feyzullah Efendi birçok kitap yazdı. Bunlardan en meşhuru, “Ferâid-ül-fevâid”dir. Bu eseri, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî hazretlerinin “İ’tikâdnâme” kitâbından tercüme etmiştir. Bu eserinde şöyle nakleder:
İslâm âlimleri buyurdu ki: (Mükellef) olan, yanî âkıl ve bâliğ olan, kadın, erkek her Müslümânın, [Allahü teâlâyı tanıması, bilmesi, yanî] Allahü teâlânın sıfât-ı zâtiyyesini ve sıfât-ı sübûtiyyesini, doğru bilmesi ve inanması lâzımdır. Herkese ilk farz olan şey budur. Bilmemek özür olmaz. Bilmemek günâh olur. Ahmed oğlu Hâlid-i Bağdâdî’nin bu kitâbı yazması, başkalarına üstünlük ve bilgi satmak ve şöhret sâhibi olmak için değildir. Bir yâdigâr, bir hizmet bırakmak içindir. Allahü teâlâ, bu âciz olan Hâlid’e ve bütün Müslümânlara kendi kuvveti ile ve Resûlünün mubârek rûhunun yardımı ile imdâd eylesin! Âmîn.
Allahü teâlânın (Sıfât-ı zâtiyyesi) altıdır. Bunlar: Vücûd, Kıdem, Bekâ, Vahdâniyyet, Muhâlefet-ün lil-havâdis ve Kıyâm-ü bi-nefsihî’dir. Vücûd, kendiliğinden var olmak demekdir. Kıdem, varlığının öncesi, başlangıcı olmamaktır. Bekâ, varlığı sonsuz olmaktır, hiç yok olmamaktır. Vahdâniyyet, hiçbir bakımdan şerîki, nazîri, benzeri olmamaktır. Muhâlefet-ün lil-havâdis, hiçbir şeyinde, hiçbir mahlûka, hiçbir bakımdan benzemez demektir. Kıyâm-ü bi-nefsihî, varlığı kendindendir, hep var olması için, hiçbir şeye muhtâç değildir, demektir. Bu altı sıfatın hiçbiri, mahlûkların hiçbirinde yoktur. Bunların, mahlûklara hiçbir sûrette teallukları, bağlantıları da yoktur. Bazı âlimler, Vahdâniyyet ve Muhâlefet-ün lil-havâdisin aynı olduklarını söyleyerek, (sıfât-ı zâtiyye beştir) demişlerdir.
Allahü teâlâdan başka olan her şeye, (Mâ-sivâ) veyâ (Âlem) denir. Âlemlerin hepsi yok idi. Hepsini Allahü teâlâ yarattı. Âlemlerin hepsi, mümkindir ve hâdisdir. Yani, yok iken var olabilir ve var iken yok olabilirler ve yok iken var olmuşlardır. (Allahü teâlâ var idi. Hiçbir şey yok idi) hadîs-i şerîfi, bunu bildirmektedir.
.
Bana nasıl namaz kılacağımı öğret
İbrâhîm el-Keccî hazretleri hadis hafızıdır. 192 (808)’de Basra'da doğdu. İlk tahsilinden sonra Bağdat'ta hadis ilmi üzerinde âlim oldu ve çok talebe yetiştirdi. 392 (m. 904)’de Bağdat'ta vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) mescide girdi. Bu sırada bir şahıs da mescide girip namaz kıldı. Sonra Resûlullaha selâm verdi. Resûlullah onun selâmını aldı. Sonra o şahsa; “Dön namazını kıl. Çünkü sen namaz kılmadın” diye buyurup, bunu üç defa tekrar etti. Bunun üzerine o şahıs; “Seni hak Peygamber olarak gönderen Allahü teâlâya yemîn ederim ki, bundan daha iyisini yapamıyorum. Bana nasıl kılacağımı öğret” deyince, Resûlullah namazı ona şöyle tarif buyurdular: “Namaz kılmak istediğin zaman tekbîr al. Sonra Kur’ân-ı kerîmden kolayına gelen (bildiğin) bir şeyi oku. Sonra rükû’a git. Âzâlarında hareketsizlik oluncaya kadar dur. Sonra rükû’dan kalk, ayakta dosdoğru dur. Sonra secdeye git. Secdede de tumânînet (âzâların hareketsizliği) hâsıl olsun. Sonra secdeden kalk, buradaki oturuşunda da tumânînet hâsıl olsun. Bütün namazlarını böyle kıl.”
Ebû Bekr-i Sıddîk (radıyallahü anh), Resûlullaha gelip; “Yâ Resûlallah, bana namazlarımdan sonra edeceğim bir duâ öğret” dedi. Resûlullah efendimiz ona şöyle duâ etmesini buyurdu:
“Allahım, ben kendime çok zulmettim. Günahları ancak sen af ve mağfiret edersin. Benim günahlarımı af ve mağfiret eyle. Bana merhamet eyle. Çünkü sen, Gafûr’sun ve Rahim’sin.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah; “Evimle minberim arasındaki saha, Cennet bahçelerinden bir bahçedir. Minberim de, (bana bahşedilen Kevser) havuzumun üzerindedir” buyurdu.
Âişe (radıyallahü anha) rivâyet etti: Resûlullah buyurdu ki: “Bir kadın kocasının evinden bir şeyi makul ölçüde infak ederse, o kadına infak ettiği şeyin ecri verilir. Kocası için de, o şeyi kazanmış olduğu için ecir vardır. Veren hizmetçi ise, ona da benzer ecir vardır. Birine verilen ecir sebebiyle, diğerlerinin ecrinde bir noksanlık olmaz.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah “Sizden biriniz, konuşmadan, namaz kıldığı yerde bulunduğu müddetçe, melekler kendisine; (Allahım onu af ve mağfiret eyle. Allahım ona rahmet eyle) diye duâ ederler” buyurdu.
.
Medîne görülünce salevat getirilir
Bedrüddîn Karâfî hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. 939'da (m. 1533) Kahire'nin Karâfe semtinde doğdu. Zamanın büyük âlimlerinin derslerine devam ederek fıkıh âlimi oldu ve kadılık mesleğine girdi. Mısır'ın en meşhur kadılarındandır. 1008'de (m. 1600) vefat etti. Şöyle buyurdu:
Farz olan hac önce yapılmalı, sonra Medîne ziyâret edilmelidir. Medîne şehri uzaktan görülünce, salât ve selâm getirilir. Sonra, (Allahümme hâzâ harem-ü Nebiyyike ve mehbit-ü vahyike femnin aleyye biddühûl-i fîhi vec’alhü vikâyeten lî minennâr ve emânen minel azâb vec’alnî minelfâizîne bi-şefâ-atil-Mustafâ yevmelmeâb) denir.
Şehre veyâ mescide girmeden önce gusül abdesti alınır. Güzel koku sürünülür. Yeni, temiz elbise giyilir. O yerlerin kıymetini ve yüksekliğini düşünerek, boynu bükük, kalbi kırık olarak; (Bismillah ve alâ Milleti Resûlillah) der ve hicret gecesi gelmiş olan (İsrâ) sûresinin sekseninci âyetini ve namâzda okunan salevât-ı şerîfleri okuyarak ve (Vagfir lî-zünûbî veftah lî ebvâbe rahmetike ve fadlike) diyerek mescide gelir. Bâb-ı selâmdan veyâ bâb-ı Cibrîlden mescide girip, minber yanında iki rek’at (Tehıyyetül-mescid) namâzı kılar. Minberin direği sağ omuzu hizâsına gelmelidir. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” burada kılardı. İki rek’at da şükür namâzı kılar.
Duâdan sonra, kalkıp edeple Hucre-i se’âdete gelir. Muvâcehe-i se’âdet dıvarına karşı, arkasını kıbleye dönerek, Resûlullahın mübârek yüzüne karşı edeple durur. Resûlullahın kendisini gördüğünü, selâmını, duâlarını işittiğini ve cevap verdiğini, âmîn dediğini düşünür. Emânet olan selâmları söyler. Sonra salevât okuyup, dilediği duâyı yapar. Sonra sağa gelip, (Esselâmü aleyke yâ halîfete Resûlillah...) diye başlayan duâyı okuyarak hazret-i Ebû Bekr’e (radıyallahü anh) selâm verir. Sonra, sağa gidip, hazret-i Ömer’e (radıyallahü anh) de duâyı okuyarak selâm verir. Sonra kendine ve ana babasına ve duâ etmesini istemiş olanlara ve bütün Müslümânlara duâ eder. Sonra yine Resûlullahın mübârek yüzü karşısına gelir. Dilediği duâları da yapar.
Sonra Ebû Lübâbe hazretlerinin kendini bağlayarak tövbe etmiş olduğu direğe gelir. Burada ve Ravza-i mutahharada nâfile, kazâ kılar. Tövbe ve duâ eder. Dilediği zamânlarda (Mescid-i Kubâ) ve (Mescid-i kıbleteyn), Uhud şehîdleri ve Bakî’deki mezârları ve birçok meşhur mübârek yerleri de ziyâret etmelidir.
.
Niyetsiz sevap yoktur
Muhyiddîn Karabâğî hazretleri Osmanlı fıkıh âlimidir. Azerbaycan'ın Karabağ bölgesinde doğdu. Orada ilk tahsilinden sonra İstanbul'a geldi. Burada medrese tahsilinin tamamladıktan sonra İznik'teki Süleyman Paşa Medresesi'ne tayin edildi. 942 (m.1535)’de orada vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Cünüp kimse, bir akarsuya veya büyük havuza serinlemek için girse yahut yağmur altında kalıp bütün uzuvları ıslanmış olsa, cünüplükten çıkar, temiz olur. Zira maksat, yıkanmış olmaktır. Maksadın hâsıl olmasında, kasıtlı veya kasıtsız yapılması arasında bir fark yoktur. Yağmur altında kalan veya bir ırmağa düşen kimsenin, bütün vücudu ıslanırsa, abdesti de, guslü de sahih olur. Eğer ağzı ve burnu ıslanmamışsa sadece, ağzına ve burnuna su vermesi kâfi gelir.
Cünüp olduğunu unutarak yıkananın cünüplüğü kalkmış olur. Havuzda, nehirde, denizde, yağmur altında ıslanan, ağzını ve burnunu da yıkasa, abdest almış ve gusletmiş olur. Cünüp, denize dalıp çıkınca, sonra su içerse temiz olur. Yani, su içmesi ağzını yıkamak olur. Ama (Niyet edilmese de, abdest ve gusül sahih oluyormuş) diyerek niyeti terk etmemeli. Abdeste, gusle sevap alabilmek için niyet gerekir. Çünkü fıkıh kitaplarında buyuruluyor ki:
Herhangi bir kimse, gusle niyet etmeden yıkansa, cünüplükten temizlenirse de, guslü için, sevap hâsıl olmaz. Cünüp, gusle niyet etmezse, cünüplükten temizlenmiş olursa da, farz olan gusül sevabına kavuşamaz. Çünkü niyetsiz sevap yoktur. Abdestte ve gusülde niyet, Hanefî'de sünnetse de, diğer üç mezhepte farzdır. Mâlikî veya Şâfiî mezhebini, namazla ilgili bir iş için taklit eden Hanefî’nin de, gusülde ve abdestte niyet etmesi farzdır.
Gusülde, örülmemiş saçların her tarafını da yıkamak farzdır. Saçın uzun olması özür değildir. Sadece kadınların saçları örgülü ise, gusülde örgüyü çözmeleri gerekmez, ama örgülü değilse saçlarının her tarafını yıkamaları farzdır. Erkeğin saçları uzun olsa ve örse de, örgüsünü açması lazımdır. Kadınların saçlarını kazımaları yasak olduğu için, örgüyü çözmeleri affedildi. Erkeklerde ise, bu zaruret yoktur. Bunun için, erkeklerin örgülü saçı açıp yıkamaları lazımdır. Kadınların örgülü saçlarını açmamaları, erkeklerin örgüsünü açmamasına sebep olmuyor. Çünkü birincisinde zaruret ve harac birlikte vardır. Erkek saçında da harac varsa da, zaruret yoktur.
.
Namaz kıyâmet günü nûr ve burhan olur
Kabîsa bin Züeyb hazretleri tabiînin hadis ve fıkıh âlimlerindendir. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) hayatta iken 8 (m. 629) yılında Medine'de doğdu, fakat Resûlullah'ın vefatında yaşı küçük olduğu için sahâbî sayılmamıştır. Emevi halifesi Abdülmelik bin Mervân'ın davetiyle Şam’a gitti. 86 (m. 705)’de orada vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) anlattı: Bir gün Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem); “Ey Allahın Resûlü, senin yanında iken, ihlâsımız artıyor, dünyâdan el etek çekerek âhırete yöneliyoruz” dedim. Bana; “Eğer benim yanımdan ayrıldıktan sonra da, yanımdayken olduğunuz gibi olsanız, o zaman melekler sizi ziyâret eder ve yolda sizinle müsâfeha ederler. Siz günah işlemezseniz, Allah, yaptıkları günahlar gökteki bulutlara kadar yükselen ve kendisinden af dileyen bir kavim yaratır. Onların işledikleri günahları affeder” buyurdu.
Zeyd bin Hâlid Cühenî (radıyallahü anh) haber veriyor. Resûlullah buyurdu ki: “Bir Müslüman, doğru olarak ve huşû ile iki rekat namaz kılınca, geçmiş günahları af olur.”
Abdullah bin Amr İbni Âs (radıyallahü anhüma) haber veriyor. Resûlullah buyurdu ki: “Bir kimse, namazı eda ederse, bu namaz kıyâmet günü nûr ve burhan olur ve Cehennemden kurtulmasına sebep olur. Namazı muhafaza etmezse, nûr ve burhan olmaz ve necât bulmaz. Karun, Firavun, Hâmân ve Übey bin Halef ile birlikte bulunur.”
Ömer bin Ebû Seleme (radıyallahü anh) rivâyet etti: Bir gün Resûlullahın beraberinde yemek yemekle şereflenmiştim. Ben, tabağın orasından burasından yemeye başladım. Bunun üzerine Resûlullah; “Önünden ye!” buyurdular.
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” diyor ki: (Bir gazâda, kâfirlerin yok olması için duâ buyurmasını söyledik. (Ben, lanet etmek için, insanların azâb çekmesi için gönderilmedim. Ben, herkese iyilik etmek için, insanların huzûra kavuşması için gönderildim) buyurdu."
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte Resûlullah efendimiz; “Allahü teâlânın doksandokuz ismi vardır. Bu isimleri her kim (tamamen) sayarsa, Cennete girer” buyurdu.
Hazreti Ali (radıyallahü anh) şöyle anlattı: “Resûl-i ekrem bana, bir sıkıntı ve güç bir durumla karşılaşınca, (La ilahe illallah el-Halîm el-Kerîm Sûbhânallahi ve tebârekallâhü Rabb-ül-arşilazîm vel-hamdü lillâhi Rabbilâlemîn) dememi emretti.”
.
İslâmın beşinci şartı hacdır
İsmail Şehîd hazretleri Hindistan'da yaşamış olan âlim ve velîlerdedir. Asıl adı Şâh Muhammed İsmâîl Dehlevî olup 1193'te (m. 1779) Muzaffernagar bölgesinin Phulat beldesinde doğdu. Şah Veliyyullah-ı Dehlevî'nin torunudur. Hindistan’ı işgal eden İngilizlere karşı savaşırken 1246 (m.1831)’de Peşâver'de şehid oldu. Buyurdu ki:
Dedem Şah Veliyyullah-ı Dehlevî şöyle anlatmıştı: İslâmın beşinci şartı hacdır. Yani, ömründe bir kerre, Kâbe-i muazzamaya gitmek farzdır. İkinci ve daha sonra yapılan haclar, nâfile olur. Hac, lügatta, kasdetmek, yapmak, istemek demektir. İslâmiyyette, belli bir yeri, belli bir zamanda, belli şeyleri yaparak ziyaret etmek demektir. Bu belli şeylere (menâsik) denir. Menâsikten herbirine (nüsük) denir. Nüsük, ibâdet demektir. Hac ve umreye de nüsük denir. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem”, hicretin onuncu yılında, Kusvâ adındaki devesine binerek hacca gitti...
Haccın hakîkati, Müslümanlardan büyük bir topluluğun bir araya gelmesidir. Onlar öyle bir vakitte bir araya gelirler ki, o vakitte peygamberler, sıddîklar, şehîdler ve sâlihler gibi, Allahü teâlânın nimetine kavuşmuş olanların hâllerini hatırlarlar. Onların toplandıkları bu yerler, Allahü teâlânın kudret ve azametinin, alâmet ve delîllerinin bulunduğu yerlerdir. Bütün din büyükleri buralara gelmişler, Allahü teâlâdan rahmetini istemişler, günahlarının bağışlanması için yalvarıp yakarmışlardır. Bütün himmet ve gayretler bu minval (şekil) üzere olunca, Allahü teâlânın rahmet ve mağfireti oraya iner. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuşlardır:
“Şeytan Arefe gününde olduğu kadar, başka hiçbir günde daha küçük, daha hakîr ve daha kızgın görülmemiştir.”
Kâbe-i muazzamada, Allahü teâlânın kudret ve büyüklüğünü gösteren alâmet ve delîller vardır. Onu, Allahü teâlânın emri ile İbrâhim aleyhisselâm bina etti. Kâbe-i muazzamada çok yüksek hâllere şâhid olunmuştur. Müslümanlar, Kâbe-i muazzamaya çok kıymet vermişler ve hürmet etmişler, orada Allahü teâlâyı zikretmek suretiyle orayı mamur etmişlerdir. Hac ibâdetinin yapıldığı mukaddes yerler görülünce Allahü teâlâ hatırlanır. Hac zamanı, Müslümanlar birbirlerinden istifâde eder. Aynı zamanda hac meşakkatli bir yolculuk olduğu için, büyük bir gayreti icap ettirir. Nasıl yeni îmânla şereflenen bir kimsenin daha önceki günahları siliniyorsa, ihlâsla yapılan ve kabul olan hac da günahlar için keffârettir.
.
Özür, yalnız abdesti bozan şeylerdir
Ahmed bin İshâk el-Enbârî hazretleri Hanefî kadılarındandır. 231 (m. 845)’de Irak’ta Enbâr'da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden fıkıh tahsil ettikten sonra çeşitli şehirlerde kadılık, sonra da Baş Kadılık vazifesi yaptı. 318'de (m. 930) Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Edası farz olan herhangi bir namaz vakti içinde, namaz vaktinin başından sonuna kadar, abdest alıp, yalnız farzı kılacak kadar bir zaman, abdestli kalamayan kimse, özrü gördüğü andan itibaren, özür sâhibi olur. Meselâ, istihâda kanı, idrar ve başka akıntılar, iç sürmesi, yel kaçması, yaradan kan, irin ve memeden, göbekten, burundan, gözden, kulaktan kan veya ağrı ile herhangi bir sıvı, irin akması gibi, abdesti bozan şeylerden biri, hep mevcut olur, yani bir namaz vaktinin başından sonuna kadar, bir abdest alıp, farzı kılacak kadar, durdurulamazsa, o kimse, özür sâhibi olur.
Bir namaz vakti girdikten, farzı kılacak kadar zaman sonra özür başlasa, vaktin sonu yaklaşıncaya kadar bekler, hiç durmadı ise, vaktin sonunda abdest alıp, o vaktin namazını kılar. Namaz vakti çıktıktan sonra, sonraki namaz vakti içinde durursa, önceki namazını iade eder. İkinci namaz vaktinin başından sonuna kadar hiç kesilmezse, özür sâhibi olduğu anlaşılır ve kılmış olduğu önceki vaktin namazını iade etmez.
Özür sâhibinin özrü, sonraki her namaz vaktinde, bir kere, biraz akınca, özrü devam ediyor sayılır. Bir farz namazın vaktinde hiç gelmezse, yani namaz vakti başından sonuna kadar özürsüz geçerse, o kimse özür sâhibi olmaktan kurtulur.
Abdest alırken veya namaz kılarken, özrü kesilip, sonraki ikinci vaktin sonuna kadar hiç gelmezse, özürlü iken aldığı abdesti ve namazı iade eder. Namaz bittikten veya teşehhüd miktârı oturduktan sonra kesilirse, namazını iade etmez. Teyemmüm ederek namaz kıldıktan sonra, suyu gören kimse de, namazını iade etmez.
Bir ilâçla veya bağlamakla veya namazı oturarak ima ile kılmakla, özrü durdurmak vaciptir. Bir dirhem miktarı kan ve saire, yıkanınca, namaz kılıncaya kadar, tekrar bulaşmayacağı zan olunursa, yıkamak vâcibdir. Özür, yalnız abdesti bozan şeylerdir. Abdest veya gusül abdesti alamayan hasta, özürlü olmaz. Yerine göre, mesh ederek veya teyemmüm ederek, namazlarını sağlam kimse gibi kılar.
.
Talebenin riâyet etmesi gerekenler
İlmüddîn Ali Sehâvî hazretleri tefsir, hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 558 (m. 1163) senesinde Sehâ’da doğdu. 643 (m. 1245)’de Şam’da vefât etti. İlim tahsilini tamamladıktan sonra Şam'a gitti. Orada kırk seneden fazla ders verdi. Buyurdu ki:
Talebenin riâyet etmesi gereken âdâb: İlki; nefsi, kötü ahlâk ve huylardan temizlemektir. Çünkü ilim öğrenmek, kalbi imâr etmekle olur. Âzâların vazîfesi olan namaz, nasıl necâsetten temiz olmadan olmuyorsa, bâtınî ibâdet ve kalbin ilim ile tamiri de ancak kalbi her türlü kötü sıfat ve vasıflardan, fenâ huylardan temizledikten sonra olur. Bu temizlik, hem zâhirî hem de bâtınî temizliği içine almaktadır. Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Müşrikler pistir” buyurdu (Tevbe-28). Demek ki, pislik ve temizlik, yalnız dışa bağlı değil, kalb ile de alâkalıdır. Çünkü müşrikler, yeni hamamdan çıkmış ve temiz elbise giymiş olması bakımından temiz olabilir. Fakat onların cevherleri, yani kalpleri şirk pisliği ile kirlenmiştir. Necâset, nefret edilen ve kendisinden uzaklaşılan bir şey olduğuna göre, şirk pisliklerinden kaçmak daha mühimdir. Çünkü bâtın pisliği, âhirette insanı helâke götürür.
İkincisi: Dünyâ meşgûliyetlerinden alâkayı kesmektir. Çünkü dünyâ meşgûliyetleri, insanı ilimden alıkoyar. İnsan, bir anda iki şeyle meşgul olamaz. Çünkü Allahü teâlâ, onda iki kalp yaratmamıştır. Düşünce dağılınca, hakîkatleri idrâk etmek zorlaşır.
Üçüncüsü: Hocaya karşı kibirli olmamak ve ona ukelâlık etmemektir. Bilhassa hastanın tabibe teslim olduğu gibi, hocaya teslim olmak lâzımdır. Sonra talebe hocasının yanında sükût ve teslimiyet üzere olmalıdır. Kısacası kendi görüşüne itibâr etmeyip, hocasının görüşüne bağlı kalmalıdır. Eğer bilinmeyen, anlaşılmayan bir şey sorulacaksa, hocanın izni ile sormalıdır. Fakat anlayamayacağı, kavrayamayacağı şeyleri sormamalıdır. Çünkü hoca, talebesinin durumunu ve anlatılacak şeyin zamanını daha iyi bilir.
Dördüncüsü: Daha ilmin başında, ister dünyevî ister uhrevî olsun, âlimlerin ihtilâflarına kulak asmamalıdır. Çünkü bu, zihni zorlar. Doğru düşünceden uzaklaştırır. Meseleleri idrâk edemez. Bunun için ilk iş, hocasının kabul ettiği doğru yolu iyice anlamak ve ondan sonra, diğer mezheb ve şüpheli şeyleri araştırmaktır. Eğer hocası Ehl-i sünnet bir mezhebe bağlı olmayıp, gelişigüzel her mezhebden ve aralarındaki ayrılıklardan bahsederse, ondan vazgeçsin. Çünkü onun sapıtması, doğru yolu göstermesinden çok olur!..
.
Resûlullahın kabr-i şerîfini ziyaret hakkında
Hayatî Ahmed Efendi Osmanlı fıkıh âlimidir. 1166 (m. 1753)’de Elbistan'da doğdu. Elbistan Müftüsü Seyyid Ahmed Efendi'nin oğludur. Tahsilini tamamladıktan sonra Elbistan'da on yıl kadar müftülük yaptı. İstanbul'a giderek Ayasofya Medresesi'nde müderris oldu. 1229 (m. 1814)’de İstanbul'da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) kabr-i şerîflerini ziyâretin müstehab olduğuna ve Müslümanların bu husustaki icmâına dâir âlimler buyurdular ki:
Kâdı Iyâd buyurdu ki: Resûlullahın kabr-i şerîfini ziyâret sünnettir. Müslümanlar bu hususta icmâ etti. Aynı zamanda bu, teşvik edilen faziletli bir iştir.”
Kâdı Ebü’t-Tayyib buyurdu ki: “Hac ve umreden sonra, Resûlullahı ziyâret etmek müstehabdır.”
Tecrid kitabında, Mahâmilî; “Hacının, Mekke-i mükerremede hac ile alâkalı vazîfeleri bitirdikten sonra, Resûlullah efendimizin kabr-i şerîflerini ziyâret etmesi müstehabdır” demektedir.
Ebû Abdullah Hüseyn bin Hasen Halimi, “Minhâc” adlı eserinde, îmânın şubelerini anlatırken, Resûlullah efendimizi tazim husûsunda şöyle demektedir: “Resûlullaha tazim, onu görüp yüksek sohbetlerinde bulunan Eshâb-ı kirâma nasip olan büyük bir nimettir. Bugün ise, Resûlullahın kabrini ziyâret, Ona tazimi ifâde eden hususlardandır.”
İmâm-ı Mâverdî, “Hâvi” adlı eserinde; “Resûlullahın kabr-i şerîflerini ziyârete gelince, emredilmiş bir husus olup, mendûbdur” demektedir. Ahkâm-ı Sultaniyye’sinde ise; “Hac işlerini yürütmekle görevli kimseler, hacılar hac farizasını yaptıktan sonra, memleketlerine dönecekleri zaman, onları Medîne-i münevvere yolundan götürürler. Böylece hac ile beraber, Resûlullahın kabr-i şerîflerini ziyâret ve O’na hürmet ve itaat hususu da yerine getirilmiş olur. Resûlullahın kabr-i şerîfini ziyâret, haccın farzlarından olmamakla beraber, dînen mendûb ve hacının müstehab ibâdetlerindendir” demektedir. Mühezzeb sahibi ise; “Resûlullahın kabr-i şerîflerini ziyâret etmek müstehabdır” demektedir.
Kâdı Hüseyn buyurdu ki: “Hac bitirildikten sonra, sünnet olan şeyler şunlardır: Hacının mültezemde durup duâ etmesi, zemzem suyundan içmesi, Medîne-i münevvereye gidip Resûlullahın kabr-i şerîflerini ziyâret etmesi.”
Rüyânî buyurdu ki: “Hac vazîfesi bitirildikten sonra, Resûlullahın kabr-i şerîfini ziyâret müstehabdır.”
Eshâb-ı kirâmın bu husustaki icmâı bilindiği için, onların bu mevzûdaki sözlerini bildirmeye ihtiyâç yoktur.
.
Gayrimüslim vatandaşın alışverişi hakkında
İbnü'l-Haddâd El-Mağribî hazretleri Maliki fıkıh ve kelâm âlîmidir. 209 (824)’te Tunus’ta Kayrevan'da doğdu ve burada büyüdü. 302'de (m. 915) aynı yerde vefat etti. Derslerinde şunları anlattı:
Köpeği ve diğer işe yarayan hayvanları, kuşları satmak câizdir. Zimmînin, yani gayrimüslim vatandaşın alışverişi, Müslümanlarınki gibidir. Yalnız onların şarap ve domuzu da alıp satması câizdir.
Müşteri, parayı vermeden ve malı almadan kaybolsa, o mal, başkasına satılır.
Bir kimse sattığı malın bedeli olarak bilmeyerek sahte para aldı ise, yanında ise, geri verip iyisini alır. Sahte parayı kullandı ise, iyisini isteyemez.
Bir bahçede kuş yavrulasa veya yumurtlasa veya sâhipsiz hayvan girse, bunlar alanın olup, bahçe sâhibinin olmaz. Bahçe sâhibi görüp, kapıyı kaparsa onun olur.
Bir yerde şeker veya para atılsa, kimin üstüne düşerse onun olur. Bir bahçeye arılar gelip bal yapsa veya ağaç çıksa veya sular kum getirip yığsa, bağçe sahibinin olur.
Hoca, talebesinden [imam veya müezzin, cemâatinden] hasır [veya bunlara vazîfelerinde lâzım olan başka bir şey] satın almak için para toplasa, toplanan paranın bir kısmı ile o şeyleri satın alsa, artan parayı kendisi kullanması câiz olur. Çünkü, topladığı paralar kendisine temlîk edilmiştir.
(Lukata) yerde bulunup, sâhibi belli olmayan maldır. Sâhibine vereceğinden emîn olanın, korumak için alması sünnettir. Yerde helâk olacak ise, alması farz olur. (Arayan olursa bana gönderin!) diyerek iki kimseyi şâhid yapar ve kalabalık bir yerde tarîf ederek sâhibini arar. Sâhibi çıkıncaya veya durmakla bozuluncaya kadar saklarken helâk olursa ödemez. Sâhibi çıkmayacağını veya bozulacağını anlarsa, artık aramaz. Beyt-ül-mâla verir. Beyt-ül-mâl yoksa, zengin ise, fakîr olan anasına, babasına, evlâdına ve zevcesine sadaka verir. Bunlar, kendisine hediye ederlerse, kendi de kullanabilir. Şâfi’îde, bunlara vermeden de kullanabilir. Fakîr ise, kendi kullanabilir. Sâhibi sonra çıkarsa, yâ kabul eder. Yahut, bulana veya fakîre tazmîn etdirir. Kabul eden veya tazmîn eden sevap kazanır. Para, şeker serpilince, kapan, yerden ve başkasının üstünden alan, buna mâlik olur. Umumi bir yerden çıkan, nalın veya kundurasının alınmış olduğunu görse, yerine bırakılanı kullanması câiz olmaz. Bunu götürüp sadaka verir, fakîr de, buna hediyye ederse, câiz olur.
Ağaçtan sokağa düşmüş meyveleri, köyde de, şehirde de, sâhibinin yasakladığı malum olmadıkça, herkesin alıp yemesi câizdir.
.
İman, ahlâk ile ölçülmektedir!
İbn-i Rezîn El-İsfahânî hazretleri kıraat ve nahiv âlimidir. Aslen İran’da İsfahanlı olup Rey'de doğdu. Meşhur yedi kıraat imamından Hamza bin Habîb'in önde gelen talebesi Süleym bin İsâ'dan kıraat dersleri aldı ve çok talebe yetiştirdi. 253'te (m. 867) vefat etti. El-Câmi' fi'l-kirâ'ât isimli eserinde şöyle buyuruyor:
Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (İyi huyları tamamlamak, iyi ahlâkı dünyaya yaymak için gönderildim.) Bir hadis-i şerifte, (İmanı yüksek olanınız, ahlâkı güzel olanınızdır) buyuruldu. İman bile, ahlâk ile ölçülmektedir.
Allahü teâlânın, kullarının nasıl olmasını istediği Kur'an-ı kerimde ne güzel açıklanmaktadır: Furkan sûresinin 63-69. âyet-i kerimelerinde meâlen, (Rahmânın [yani kullarına acıması çok olan Allahü teâlânın fazîletli] kulları, yeryüzünde gönül alçaklığı ve vakâr ile yürürler. Câhiller kendilerine sataştığı zaman onlara, (sağlık, esenlik size) gibi güzel sözler söyleyerek doğruluk ve tatlılıkla günahtan sakınırlar. Onlar, Rableri için, secde ve kıyâm ederek [yani namaz kılarak] gecelerler. [Ona hamd ederler. ] Onlar (Rabbimiz Cehennem azâbını bizden uzaklaştır. Doğrusu Onun azâbı devamlı ve acıdır, orası şüphesiz ne kötü bir yer ve ne kötü bir duraktır) derler. Onlar sarf ettikleri zaman, ne isrâf, ne de cimrilik ederler, ikisi ortası bir yol tutarlar ve kimsenin hakkını kesmezler. Onlar Allaha ortak koşmazlar. Allahın haram ettiği cana kıyıp, kimseyi öldürmezler. [Ancak suçluları cezâlandırırlar. ] Zinâ etmezler.) Ve 72-74. âyetlerinde, ([Allahü teâlânın sevdiği, fazîletli kullar], Yalan yere şehâdet etmezler. Faydasız ve zararlı işlerden kaçınırlar. Böyle faydasız veya güçle yapılan bir işe tesâdüfen karışacak olurlarsa, yüz çevirip vakârla uzaklaşırlar. Kendilerine Allahın âyetleri hâtırlatıldığı zaman, körler ve sağırlar gibi görmemezlik, dinlememezlik etmezler. Onlar, (Yâ Rabbî, bize zevcelerimizden ve çocuklarımızdan gözümüzü aydınlatacak sâlih kişiler ihsân et! Bizi, Allaha karşı gelmekten sakınanlara önder yap! diye yalvarırlar) buyurulmuştur.
Bundan başka, Sâf sûresinin ikinci ve üçüncü âyetlerinde meâlen, (Ey îman edenler! Yapmadığınız bir şeyi niçin söylersiniz? Yapamadığınız şeyi yaptık demeniz, Allah katında büyük öfkeye sebep olur) buyurulmuştur ki, bu da, bir insanın yapamayacağı bir şeyi vadetmesinin, onu Allah katında kötü kişi yapacağını göstermektedir.
.
Kur’ân-ı kerîmi Mushafa bakarak okumalıdır
Hisâlî Abdurrahman Çelebi Osmanlı fıkıh âlimidir. İstanbul’da doğdu. Tahsilini tamamladıktan sonra İstanbul Mihrimah Sultan Medresesinde müderris, Kayseri’de kadı olarak görev yaptı. 1087'de (m. 1676) Bursa'da vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kur’ân-ı kerîmi, Mushaf-ı şerîfe bakarak okumalıdır. Çünkü Selef-i sâlihîn, Mushaf-ı şerîfe bakarak okumayı müstehab gördüler. Süfyân-ı Sevrî hazretleri buyurdu ki: “İbâdetlerin en faziletlisi mushafa bakmaktır.”
Bir gün Hazreti Osman’ın (radıyallahü anh) huzûruna girildiğinde, onu, mushafa bakarak Kur’ân-ı kerîm okurken gördüler. Kur’ân-ı kerîm okuması bittikten sonra buyurdu ki: “Hiçbir günümün, Kur’ân-ı kerîme bakmadan geçmesini asla istemem. Kur’ân-ı kerîmi Mushaftan ve ezberden okumanın ayrı ayrı faydaları vardır. Yüzünden okumak, fazla ve eksik veya önce ve sonra okumak gibi herhangi bir yanlışlığa düşmeme hususunda daha sağlam bir yoldur. Ezberden okumak ise, ezberi kuvvetlendirir. Fakat birinci yol, tefekküre daha müsaittir. Evlâ olan, ikisinin arasını cem edip, bazen Mushaftan, bazen da ezberden okumaktır.”
Şöyle de denilmiştir “Mushaftan okumak daha faziletlidir. Çünkü bunda, Kur’ân-ı kerîmin ve Mushafın hakkını eda etmek vardır. Mushaftan bakarak okumakta, hem dil, hem de göz kırâata iştirâk etmiş olur. Fakat ezbere okunduğunda, kırâate sâdece dil iştirâk etmiş olur.”
Kur’ân-ı kerîmi ramazân-ı şerîfte çok okumalıdır. Zira ramazan ayı, Kur’ân-ı kerîm ayıdır. Allahü teâlâ, Bekâra sûresinin yüzseksenbeşinci âyet-i kerîmesinde meâlen; “O sayılı günler ramazan ayıdır ki, Kur’ân o ay içinde indirilmiştir. O Kur’ân, insanları hakka ulaştırır, helâl ile haramda ve dînî hükümlerde hakkı bâtıldan ayırır. Sizden her kim ramazan ayında hazır bulunursa, onu (orucunu) tutsun, kim de hasta olur, yahut seferde bulunursa, oruç tutmadığı günler sayısınca sıhhat ve ikâmet hâlinde orucunu kaza etsin. Allah size kolaylık diler, size güçlük dilemez. Hem buyuruyor ki: Kaza borcunuzu tamamlayasınız da, size hidâyet ettiği şekilde Allahı tekbir ile yüceltesiniz, gerek ki şükredersiniz” buyuruyor.
Yine Kadir sûresinin birinci âyet-i kerîmesinde meâlen; “Şüphesiz onu (Kur’ân-ı kerîmi), kadir gecesinde (Levh-i mahfûzdan aşağı semâya) biz indirdik” buyuruluyor. Ramazân-ı şerîfte oruçlu kimse, mâlâya’nî (lüzumsuz) şeylerden kendisini alıkoymakla vazîfelidir. Öyleyse oruçlu kimsenin, Allahü teâlâya O’nun kelâmıyla yaklaşması gerekir.
.
Dünyâya düşkün olan muradına kavuşamaz
Muhammed Bin Dâvûd Nişâbûrî hazretleri İran’da Nişâbûr’da yetişen hadîs âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. 342 (m. 935)’de vefât etti. Sûfîlerin ve zâhidlerin hâllerini bildiren bir eseri vardır. Bu eserinde şöyle anlatır:
Hasan-ı Basrî’nin Ömer bin Abdülazîz’e yazdığı bir mektûp şöyledir:
“Şüphesiz ki dünyâ, geçip gidilecek bir konaktır. Ebedî kalacak yer değildir. Dünyâda zenginlik ona, dalmamaktır. Üzerinde yaşayanlar her an birer birer ölmektedir. Onu üstün tutan zillete, toplayan fakîrliğe düşer. Dünyâ zehir gibidir. Onu bilmeyen yer, o da onu helak eder (öldürür). Dünyâda, yaralı olup da yarasını tedâvi ile uğraşan kimse gibi ol. Yaralı kimse yarasının azmasından korkarak perhiz yapar, daha şiddetli acıya düşmemek için çekdiği acıya sabreder. Tuzakları süsler altında gizlenmiş olan şu gaflet dünyâsından sakın. Ona dalma! Bitmeyen arzularla gönüller çeken sözlerle süslenmiş, nicelerini aldatıp, kendine meftun etmiştir. Süslenmiş gelin gibidir. Gözler ona bakmakta, kalpler ona hayran, nefisler ona âşık, o ise âşıklarını helak ediyor...
Yaşayanlar ölenlerden, sonrakiler öncekilerden ibret almıyor. Ârif olanlar bile bu hususta dalgındır. Ona düşkün olan, ondan dünyalık elde eder. Fakat aşırı giden aldanır, âhirete gideceğini, dönüşünü unutur. Kalbi dünyâya dalar ve ayağı kayar. Sonra da büyük bir pişmanlığa ve derin bir hasrete düşer.. Dünyâya düşkün olan, muradına kavuşamaz. Bir gün olsun rahat nefes alamaz. Her gün, ayrı bir düşünce, keder getirir. Derken dünyâya o kadar dalar ki, ömür biter de ecel bir gün onu yakalayıverir. Sonunda, azıksız âhiret yolculuğuna çıkmak zorunda kalır. İşte böyle bir duruma düşmekten sakın...
Ey müminlerin emîri! Dünyâdan kendini muhafaza edebildiğin müddetçe, sevinçli ol. Yoksa, ne kadar üzülsen yeridir. Dünyâ kimi sevindirirse, sonunda mutlaka beğenilmeyen bir şey vardır. Dünyâda sevinen aldanmıştır. Bugün faydalı görünen dünyâ yarın zarar verir. Dünyâda, ümit, belâ beraberdir. Dünyâda kalmanın sonu yok olmaya gider. Onun sevinci hüzün ile karışıktır. Dünyâda ne geleceği belli olmaz ki, beklenip tedbir alınsın. Dünyâdaki arzular, yalancıdır. Emelleri boştur. Onun iyiliği kederdir. Eğer iyi düşünürse, Âdemoğlu, onda her an tehlike ile karşı karşıyadır, insan, rahatlık hâlinde de, musîbet zamanında da, tehlikeli durumlara düşmemeye gayret göstermelidir.”
.
Üstünlük, ancak takvâ iledir
Ebû Mûsâ el-Medînî hazretleri Şafiî hadîs âlimlerindendir. Hadîs-i şerîfleri ezberlemekte ve bilmekte, asrının en büyük âlimi olup, “Şeyhülislâm” lakabı ile tanınırdı. 501 (m. 1108)’de İran’da İsfehan’da doğdu. 581 (m. 1185)’de aynı yerde vefât etti. Buyurdu ki:
Ebû Ümâme’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Sağda bulunan melek, sol tarafta bulunan meleğin amiridir. Kul bir iyilik yaptığı zaman, sağ taraftaki melek sol taraftakine: O iyiliği bu kul için yaz, diye emir verir. O kul kötülük yaptığı zaman, sağ taraftaki melek sol taraftakine: O kötülüğü onun için hemen yazma, yedi saat bekle. Belki yaptığı kötülük için istiğfar eder (Allahü teâlâdan affını ister) der.”
İbn-i Ömer’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte; “Dünyâda garip bir kimse veya bir yolcu gibi ol” buyuruldu.
Abdullah İbni Abbâs bildiriyor ki: Resûlullah, namazda rükû’a eğildiği zaman mübârek sırtları dümdüz olurdu.
Câbir (radıyallahü anh) şöyle bildirdi:
Resûlullah efendimiz, Veda Haccı’nda iken teşrik günlerinde bize şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Dikkat ediniz! Şüphesiz Rabbiniz birdir. Dikkat ediniz! Rabbiniz birdir. Bir Acem'in Arab'a, bir siyahın kırmızıya, bir kırmızının siyaha üstünlüğü yoktur. Üstünlük, ancak takvâ iledir, yani Allahtan korkup haramlardan sakınmak iledir. Sizin, Allah katında en üstününüz, takvâsı en çok olanınızdır. Dikkat ediniz, size tebliği mi yaptım mı?”
İbn-i Mes’ûd (radıyallahü anh) rivâyet etti:
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Benim sözümü işitip muhafaza ettikten sonra, işittiği gibi başkalarına nakleden kimsenin, Allahü teâlâ yüzünü ağartsın. Kendisine bildirilen nice kimseler vardır ki, dinleyenlerden daha iyi anlayıp öğrenmiş olurlar.”
İmâm-ı Şafiî buyurdu ki: “Rızâya kavuşan ile affedilen bir değildir. Zîrâ affedilen bir kusurdan affedilmiştir. Rızâya kavuşan ise, bir faziletten rızâya kavuşmuştur.”
İbrâhim bin Edhem şöyle anlatır: “Âbidlerden biri hastalanmıştı. Bazı dostlarla onu ziyârete gittik. Âbid üzüntülü ve kederli idi. 'Allahü teâlâ sana merhamet etsin, niye üzülüyorsun' diye sorduğumda, 'Bu dünyâdan ayrılıp, kaybettiğim fırsatlardan dolayı âhırette gam, keder, üzüntü çekeceğime üzülüyorum. Üzüntüm, bu dünyâda gafletle uyuduğum gecelerime, oruç tutmadığım günlerime ve Allahü teâlânın zikrinden gâfil olduğum saatleredir' dedi.”
.
Rabbinize yalvararak ve gizlice duâ edin
Ebû Nasr Kâşânî hazretleri hadîs ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 454 (m. 1062)’de Türkistan’da Merv’in Kâşan köyünde doğdu. 529 (m. 1135)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Âyet-i kerîmede meâlen buyuruldu ki: “Rabbinize yalvararak ve gizlice duâ edin. Muhakkak ki Allah, bağırıp çağırarak haddi aşanları sevmez” (A’râf-55).
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) hadîs-i şerîflerde buyurdular ki:
“Duâ ibâdettir.”
“Allahü teâlâya duâdan daha sevgili birşey yoktur.” Duâ, Mabûd’un zikrini, O’na senayı (övmeyi), kulun O’na yöneldiğinde günahını (ve aczini) itirâfını ihtivâ etmelidir. Böylece, talep edilen ve vadedilen elde edilmiş olur. Duânın şartlarından bazıları şunlardır:
Kalbin huzur ve sükûn içinde olması, ellerin kaldırılması, avuç içlerinin semâya döndürülmesi, din ve dünyâ salâhı için duâ edilmesi, günah ve sıla-i rahmi terk ettirici şeylerle duâ edilmemesi...
Bir hadîs-i kudsîde buyuruldu ki: “Allahü teâlâ buyuruyor ki: Sabır senden (kulumdan), sevap vermek benden, duâ senden, duâyı kabul etmek bendendir.”
Buhârî’nin Hazreti Ömer’den rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz “Ameller(in kıymeti), ancak niyetlere göredir. Herkesin niyet ettiği ne ise, eline geçecek olan ancak odur. Artık, nail olacağı bir dünyâ veya nikâh edeceği bir kadından dolayı hicret etmiş kimse varsa, hicreti (Allahın ve Resûlünün rızâsı için değil) hicret etmiş olduğu şey içindir” buyurdu. İmâm-ı Şafiî hazretleri buyurdu ki: “Bu hadîs-i şerîf, ilmin üçte biridir.”
Ebû Dâvûd Sicistânî ise ilim, şu dört hadîs-i şerîf üzerinedir: “Helâl bellidir. Haram bellidir.” “Ameller niyete göredir.” “Sizi neden nehyetmişsem, ondan sakınınız. Neyi emretmişsem, onu gücünüzün yettiği kadar yapınız.” “İslâmda zarar vermek ve zarara zarar ile mukâbelede bulunmak yoktur.”
Bu hadîs-i şerîfin râvîsi, Eshâb-ı kirâmın en üstünlerinden ve hak ile bâtılı ayırıcı (Fârûk) olan Hazreti Ömer’in annesi, Hantebe binti Hişâm bin Mugîre’dir. Hazreti Ömer’in babası, Hattâb bin Tufeyl bin Abdüluzzâ’dır. Peygamber efendimiz, Hazreti Ömer’i Cennetle müjdelemiş ve buyurmuştur ki: “Allahü teâlâ doğruyu, Ömer’in dili ve kalbi üzerine koymuştur.” Onun rızâsı izzet, kızması adâlet idi. Şeytan ondan kaçardı. Allahü teâlâ, onunla İslâmiyeti kuvvetlendirdi. Semâdaki melekler, onun Müslüman olduğunu birbirlerine müjdelediler.
.
İmansız gitmenin sebepleri
Muhammed bin Kutbüddîn İznîkî hazretleri Osmanlı âlimlerdendir. Kutbüddîn-i İznîkî’nin oğludur. Molla Fenârî’den, din ilimlerini ve zamanının fen bilgilerini okudu. 885 (m. 1480)’de Edirne’de vefât etti. “Miftâh-ül-cenne” kitabı meşhurdur. Seyyid Abdülhakîm Arvâsî hazretleri: “(Miftâh-ül-cenne) ilmihâlinin yazarı sâlih bir zât imiş. Okuyanlara faydalı olur” buyurdu. “Miftâh-ül-cenne” adındaki kitabında buyuruyor ki:
Ve dahî imansız gitmenin sebepleri, kırk kadar olup, şunlardır:
1. Bid’at sahibi olmak. Yani itikâdı bozuk olmak. 2. Zaîf (Şüpheli olan) îmân. 3. Dokuz azâsını doğru yoldan çıkarmak. 4. Büyük günah işlemeye devam etmek. 5. Nimet-i İslama şükrünü kesmek. 6. Âhirete imansız gitmekten korkmamak. 7. Haksız yere zulmetmek. 8. Sünnet üzere okunan ezân-ı Muhammedîyi dinlememek. 9. Anaya babaya âsî olmak. 10. Doğru olsa bile, çok yemîn etmek. 11. Namazda, beş yerde, tadîl-i erkânı terk etmek. 12. Namazı ehemmiyetsiz sanıp, öğrenmesine ve çoluk-çocuğuna öğretmeye önem vermemek ve namaz kılanlara mâni olmak. 13. Hamr (şarap) ve fazlası sarhoş eden her içkiyi az da olsa, içmek. 14. Müminlere eziyet etmek. 15. Yalan yere evliyâlık ve din bilgisi satmak. 16. Günâhını unutmak, küçük görmek. 17. Kibirli olmak, yani kendisini beğenmek. 18. Ucub, yani ilim ve amelim çoktur demek. 19. Münâfıklık, iki yüzlülük. 20. Hased etmek, din kardeşini çekememek. 21. Hükûmetin ve üstadının İslâmiyete muhalif olmayan sözünü yapmamak. 22. Bir kimseyi tecrübe etmeden, iyi demek. 23. Yalanda ısrar etmek. 24. Ulemâdan kaçmak. 25. Bıyıklarını fazla uzatmak. 26. Erkekler ipek giymek. 27. Gıybet etmekte ısrar etmek. 28. Kâfir de olsa, komşusuna eziyet etmek. 29. Dünyâ işleri için, çok gazâba gelmek, sinirlenmek. 30. Ribâ, faiz almak ve vermek. 31. Övünmek için elbisesinin kollarını ve eteklerini fazla uzatmak. 32. Sihirbazlık, büyü yapmak. 33. Allahü teâlânın sevdiği kimseyi sevmemek ve İslâmiyeti bozmak için uğraşanları sevmek. 34. Müslüman ve sâlih olan mahrem akrabayı ziyâreti terk etmek. 35. Mümin kardeşine üç günden fazla kin tutmak. 36. Zinâya devam etmek. 37. Livâtada bulunup tövbe etmemek. 38. Ezanı, fıkıh kitaplarının bildirdikleri vakitlerde ve sünnete uygun okumamak ve sünnete uygun okunan ezanı işitince, saygı göstermemek. 39. Münkeri (haram) işleyeni görüp de, gücü yettiği hâlde, tatlı dil ile nehyetmemek. 40. Karısının, kızının ve nasihat vermek hakkına sâhib olduğu kadınların giyimine dikkat etmemek, açık-saçık gezmelerine ve kötülerle görüşmesine râzı olmak.
.
Fransız kültürüyle yetişen Paşa
Muhammed Hânî hazretleri evliyânın büyüklerinden olup Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin önde gelen talebelerindendir. 1213 (m. 1798)’de, Hama ve Haleb arasında bulunan Hân-ı Şeyhûn’da doğdu. 1279 (m. 1862)’de Şam’da vefât etti. Hocası Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî hazretlerinin türbesine defnolundu. Kemâle geldikten sonra çok kerâmetleri görüldü. Şöyle anlatılır:
Bağdat Vâlisi Mehmed Reşîd Paşa, Şam’a Beşinci Ordu Komutanı olarak gelmişti. Mehmed Reşîd Paşa, Fransız kültürüyle yetişmiş, İslâmiyetin yüksekliğini ve kemâlini anlayamamış birisi idi. Şam’a gelince, bir arefe günü, askerin et ihtiyâcı için kurban pazarına gitmişti. Kurban pazarı, Muhammed Hânî’nin bulunduğu mescide yakın idi. Mehmed Reşîd Paşa, pazarda ihtiyâçlarını karşıladıktan sonra, kurbanların semiz olup olmadığına bakarken, elleri kirlendiğinden, abdest alınan yerde ellerini yıkamak için mescide geldi. Bu sırada Muhammed Hânî abdest alıyordu. Muhammed Hânî’nin üzerinde görülen vakar ve olgunluk alâmetleri, Mehmed Reşîd Paşa’nın dikkatini çektiğinden, içinden elini öpmek geçti. Ancak kendi kendine;
“Böyle bir Müslümanın elini nasıl öperim. Çünkü bunlar benim en kızdığım kimseler” dedi.
Bir müddet bu düşünceler içerisinde tereddüt gösterdikten sonra karar verdi ve Muhammed Hânî hazretlerinin yanına gidip elini öptü. Muhammed Hânî ona sâdece elini uzattı. O öptükten sonra elini çekti ve abdestine devam etti. Mehmed Reşîd Paşa da oradan ayrıldı. Fakat kalbi elini öptüğü zâtla meşgûldü...
Bir süre sonra Müşir Mehmed Nâmık Paşa ile karşılaştı. Ona biraz önce olanları anlattı. Mehmed Nâmık Paşa;
“O karşılaştığın zât, evliyâdan Muhammed Hânî hazretleridir. Hattâ onu ziyâret ettiğim için de sen beni ayıplıyordun” deyince, Mehmed Reşîd Paşa;
“Bu gibi zâtlar Müslümanların iftihar ettiği kimselerdir. Hamdolsun ben şu anda onun bereketi ve vesilesi ile İslâm dîninin yüceliğini, kemâlini ve hak bir din olduğunu anladım. Artık Müslümanları seviyorum. Allahü teâlâ onun vâsıtası ile bana hidâyet nasip eyledi” dedi...
Ondan sonra Mehmed Reşîd Paşa, Muhammed Hânî’yi ziyâret etmeye başladı. Hidâyete kavuşmasına vesile olduğu için Muhammed Hânî’ye hep teşekkür ediyordu...
.
İlim müminin dostu hilm ise veziridir
Şemseddîn Muhammed Halîlî hazretleri hadîs ve fıkıh âlimidir. Urfa’da doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 1147 (m. 1734)’de Kudüs’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebü’l-Meâlî bin Abdürrahmân, Osman bin Huneyf’den (radıyallahü anh) şöyle bildirdi: Bir âmâ Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem) gelerek; “Yâ Nebiyyallah! Gözümü kaybettim. Bana duâ et” dedi. O zaman Resûlullah o şahsa; “Abdest al, iki rek’at namaz kıl, sonra; (Allahümme innî es’elüke ve etevec-cehü ileyke bi-nebiyyike Muhammedin nebiyyir-rahmeti yâ Muhammed! İnnî esteşfiu bike fî reddi basarî Allahümme) de!” buyurdu. O şahıs buyurulanı yaptı. Allahü teâlâ ona gözünün görmesini tekrar ihsân etti. Resûlullah o şahsa; “Senin ihtiyâcın olursa, yine böyle yap” buyurdu.
Sa’d (radıyallahü anh), Resûlullahtan kapısını çalarak izin istediğinde, Resûlullah ona “(Kapıyı çalıp) izin istediğinde kapıya karşı durma! (Kapının sağ veya sol tarafında dur)” buyurdu.
Ebû Mûsâ buyurdu ki: Bir gece Medine’de bir ev yandı. Bu durum Resûlullaha haber verilince, “Ateş size düşmandır. Nerede uyursanız uyuyunuz, (yanan) ateşi söndürünüz” buyurdu.
Sâlim’in (radıyallahü anh) babasından rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Uyuyacağınız zaman, evinizde (yanar hâlde) ateş bırakmayınız.”
Câbir bin Sem’a (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Resûlullah sabah namazını kılınca, güneş doğuncaya kadar otururdu.”
Enes bin Mâlik buyurdu ki: “Resûlullah bir kimse ile müsâfeha edince, o kimse elini çekmedikçe, mübârek elini ondan ayırmazdı. O kimse yüzünü çevirmedikçe, mübârek yüzünü ondan çevirmezdi. Bir kimsenin yanında otururken, iki diz üzerinde oturur, ona hürmet için mübârek bacağını dikip oturmazdı.”
Abdurrahmân bin Sa’d’ın (radıyallahü anh) babasından rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Yetip de az olan, çok olup da atılandan daha hayırlıdır.”
Diğer hadîs-i şerîflere buyuruldu ki: “İlim müminin dostu, hilm veziri, akıl delîli, amel hayra götürücüsü, yumuşaklık babası, incelik kardeşi, sabır askerlerinin komutanıdır.”
“Size bir şey haber vereyim mi? Onu yaptığınız zaman, birbirinizi seversiniz. Aranızda selâmı yayınız.”
“Bir kimse bildiği ilmi gizlerse, kıyâmet gününde ateşten bir gömlek giydirilir.”
.
Rabbinize istiğfar edin ki
Erzincanlı Hâcı Fehmi Efendi son devir velilerindendir. Erzincan’da yaşadı. Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî hazretlerinin yolunun âdâb ve erkânını Erzincan’da yayan Terzi Baba’ya talebe oldu. Onun sohbetlerinde yetişip kemâle geldi. “93 Harbi” olarak bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus harbinde Hâcı Fehmi Efendi de, yetmiş-seksen kişilik talebeleri ve sevenlerini toplayıp cepheye koştu. Büyük kahramanlıklar gösterdi. 1298 (m. 1890) senesinde Mekke-i mükerremede, hac esnasında hastalandı ve vefât etti. Hâcı Fehmi Efendi bir sohbetinde buyurdu ki:
Kur’an-ı kerim ve dua, şartları gözetilerek okunursa, fayda verir. Okuyanın ve hastanın buna inanması gerekir. Kur’ân-ı kerimin her harfi şifadır, dileklere devadır. Allahü teâlâ, (Kur’ân-ı kerim, müminler için şifa ve rahmettir) buyuruyor. Çocuğu olmayan, evlenmek isteyen veya herhangi bir dileği olan çok istiğfar okumalıdır. (Malım çok, ama çocuğum olmuyor. Ne yapayım?) diyen kişiye, bir sahabi istiğfara devam etmesini söyledi. O da günde 700 defa istiğfar okudu. Nihayet on çocuğu oldu.
Hasan-ı Basri hazretlerine, kıtlıktan, fakirlikten, çocuğunun olmadığından şikâyette bulunuldu. Hepsine de istiğfar etmesini söyledi. Sebebi sorulunca, Kur’ân-ı kerimden şu âyet-i kerimeyi okudu: (Çok affedici olan Rabbinize istiğfar edin ki, gökten bol yağmur indirsin; size, mal ve oğullarla yardım etsin, sizin için bahçeler, ırmaklar versin.) [Nuh 10–12]
Çocuklarını idarede sıkıntı çeken kişiye Peygamber efendimiz, (Neden istiğfar etmiyorsun? Ben günde yüz defa istiğfar ederim) buyurmuştur. İstiğfar edileceği zaman yüz defa (Estağfirullah min külli mâ kerihallah, Estagfirullahel’azîm ellezî lâ ilahe illâ hüvel hayyel kayyûme ve etûbü ileyh) demelidir.
Dileğine kavuşmak için, iki rekât namaz kılıp, sevabını Silsile-i aliyye denilen âlimlerin ruhuna hediye etmeli, bunların hürmeti için diye dua etmeli. Mesela, (Yâ Rabbi, hayırlı bir çocuk nasip eyle) diye dua edip, (Bu duamı Silsile-i aliyye büyükleri hürmetine kabul eyle) demelidir. Sabah ve yatsı namazından sonra Silsile-i aliyye’nin isimlerini, sonra Fatiha okuyarak ruhlarına gönderip, onları vesile ederek yapılan dua kabul olur. Tecrübe edilmiştir. Ayât-i hırz, usulüne uygun okunur ve yanında taşınırsa, murat hâsıl olur.
Adakta bulunmalı. Mesela, (Şununla evlenirsem veya şu işim olursa, sevabı Seyyidet Nefise hazretlerine olmak üzere, Allah için, üç Yasin okumak nezrim olsun) denince, bu dileğin kabul olduğu tecrübe edilmiştir.
.
Hakîki âlim, sadece Allahın rızâsını ister
Muhammed Temîmî hazretleri fıkıh âlimlerinin büyüklerindendir. 428 (m. 1036)’da Fas’ta doğdu. 505 (m. 1111)’de vefât etti. İlim sahibi zatların üstünlüklerini anlatırken buyurdu ki:
İlim sahibi, Kur’ân-ı kerîmi çok okur. Farza, vacibe, helâle ve harama çok dikkat eder ki, yaptığı ibâdetleri ahirette boşa gitmesin ve dünyâda da insanlar kendisini örnek alıp, iyi insan olsunlar.
Hakîki din âlimi, teşhisini iyi yapan ve ilâcını miktarınca hastasına veren, onu sıhhatine kavuşturmaya çalışan tabip gibidir. O, Allahü teâlânın rızâsını ister. O’nun emrini yapar. Din âlimi dâima Allahü teâlâya şükreder ve her zaman O’nu hatırlar. Allahtan başka kimseden korkmaz. O, Kur’ân-ı kerîm ve Sünnet-i seniyye ile âhlaklanmıştır. Dünyânın gösterişine, parasına, puluna itibar etmez. Yeryüzünde vakar ile ibret alarak yürür. Kalbi Allahü teâlâ ile meşguldür. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde meâlen şöyle buyurdu:
“... Çünkü Kur’ândan önce kendilerine Tevratla, ahir zaman Peygamberinin vasfına dâir ilim verilenlere karşı, Kur’ân okunduğu zaman yüzleri üstü secdeye kapanıyorlar (Allaha şükrediyorlar). Ve şöyle diyorlar: (Rabbimizi tenzih ederiz (vaadini yerine getirir). Gerçekten Rabbimizin vaadi yerine getirilmiş bulunuyor.) Hem ağlayarak yüzleri üstü secdeye kapanıyorlar, hem de bu Kur’ân-ı işitmek, onların huşûlarını (ilimlerini, yakînlerini, kalblerinin yumuşamasını) arttırıyor” (İsrâ: 107, 108, 109). Allahü teâlâ, burada âlimleri vasfetti ve onların yalnız kendisinden korkan, gözyaşı döken, itaat eden kişiler olduklarını beyân etti. Abdullah İbni Mes’ûd (radıyallahü anh) buyurdu:
“İki hırs sahibi vardır ki, bunlar doymaz. Biri ilim sahibi, diğeri dünyânın malına, mülküne, parasına bağlanmış kişi. Bunlardan ilim sahibi, Allahü teâlânın rızâsını kazanmak için gece-gündüz çalışır. Kendisi ve bütün insanların saadeti, huzûru için, her saniyesini kıymetlendirir. Allahü teâlânın şu âyeti meâlen “Allahtan, kulları içinde ancak (kudret ve azametini bilen) âlimler korkar” (Fâtır-28). Onları bildirir. Dünyalık toplayanın ise; mal, mülk ve para için yapmadığı taşkınlık ve azgınlık kalmaz. Gece-gündüz bu yolda yürür.
Allahü teâlâ, dünyâ peşinde koşanlar için, Kur’ân-ı kerîminde meâlen şöyle buyurdu: “Doğrusu (kâfir) insan azgınlık eder. Kendini (sâhip olduğu mal ile Allahtan) müstağni görmekle...” buyurdu (Alâk: 6-7)
.
Yalancılarla beraber olmaktan sakının
Ebû Hasin El-Vâdiî hazretleri fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. Kûfe’de doğdu. Bağdâd’da hadîs-i şerîf öğrenip ilim tahsil ettikten sonra Kûfe’ye döndü. 296 (m. 909)’da vefât etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Yalan söylemek, pek bayağı ve aşağı bir iştir. Dünyâda zilleti gerektiren şeylerin en büyüğüdür. Âhırette ise zelîl ve rüsvây olmayı icap ettiren pek fenâ bir şeydir. Yalan, münâfıklığın en büyük alâmetlerindendir. Ahlâkın düşüklüğünü gösteren kuvvetli bir delîldir. Yalancıya hiçbir zaman güvenilmez. Yalancı, konuştuğu zaman doğru konuşmaz. Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: “Münafığın alâmetleri üçtür. Konuştuğunda yalan söyler. Bir vaatte bulunduğu zaman vaadinde durmaz, kendisine bir şey emânet edildiğinde hıyânet eder.”
Mûsâ aleyhisselâm, Allahü teâlâya niyazında; “Yâ Rabbî! Hangi kulunun ameli daha hayırlıdır?” diye suâl edince, Allahü teâlâ buyurdu ki: “Dili yalan konuşmayan, kalbi günah ile meşgul olmayan ve zinâ yapmayan.”
Ali bin Ebî Tâlib (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Allahü teâlânın katında en büyük hatâ, dilin yalan söylemesidir, en kötü pişmanlık da, kıyâmet günündeki pişmanlıktır.”
Lokman Hakim buyurdu ki: “Yalancılıkla tanınan kimsenin ilk cezası, konuştuğu zaman sözünün tasdik edilmemesidir.”
Yalancı kimse ile beraber olmaktan sakın. Eğer onunla birlikte bulunmak mecbûriyetinde kalırsan, söylediklerine inanma. Bununla beraber, kendisini yalancı kabul ettiğini de ona bildirme. Çünkü böyle yaparsan, sana biraz muhabbeti varsa onu da bırakır.
İnsanın yalan konuşmak hafifliğinde bulunmasının sebeplerinden bazıları şunlardır:
Bir menfaatin bulunması ve bir zararın giderilmesinin söz konusu olması, insanı aldatıp yalan konuşmasına sebep olabilir. Düşmanından intikam almak düşüncesi de yalan söylemeye sebep olabilir. Bu kısım, yalan çeşitlerinin en şiddetlilerindendir. Çünkü bunda taşkınlık vardır. Güzel konuşmuş olmak düşüncesi de yalan konuşmayı meydana getiren sebeplerdendir. Böyle yapmak mahlûku râzı etmiş olsa bile, mahlûkâtı yaratan Allahü teâlâyı gadablandırır. Böyle bir şeyi akıl kabul etmez, din buna müsâade etmez ve mürüvvet de bunu hoş karşılamaz.
.
Masum ve kusursuz olmak Peygamberlere mahsûstur
İzmirli Osman Nûri Efendi son devir Osmanlı âlimlerindendir. İzmir’de doğdu. İzmir, Manisa ve İstanbul’da, ilim sahiplerinin derslerine devam etti. Tahsilini tamamlayarak, hocalarından icâzet aldı. Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî hazretlerinin halîfelerinden Abdülfettâh-ı Akrî hazretlerinin sohbeti ile şereflendi. 1900 yılı başlarında vefat etti. Bu mübarek zat bir sohbetinde talebelerine şunları anlattı:
Üstadımız Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî hazretleri, (Âdâb-ı tarîka-i aliyye) kitâbında buyuruyor ki: (Ehl-ullaha itirâz eden kimsenin küfür üzere öleceğini gösteren hadîs-i şerîfler vardır. Velînin masûm olması şart değildir. Eshâb-ı kirâm arasında had cezâsı verilen ve eli kesilen oldu. Hâlbuki, Sahâbenin en aşağı derecede olanı da velî idi. Hepsi, Sahâbî olmayan velîlerin hepsinden dahâ yüksek idiler. Velîlerin hepsi, günâha devam etmekden mahfûzdurlar. Hepsi tevbe ve istigfâr eder. Belki, bazen günâh işlediği için pişmânlıkları, ağlamaları, Allahü teâlâya yalvarmaları dahâ çok olur. Dereceleri artar. Bu sebeble, [Hikem-i Atâiyye]de, [Zillet ve inkisâra sebeb olan günâh, izzet-i nefse ve kibre sebeb olan tâatden dahâ hayrlıdır] denilmişdir. Amelleri ve sıfatları müsâvî olan iki velîden, tevbesi dahâ çok olanın, masûm olandan dahâ üstün olduğu bildirildi.)
(Buhârî)de diyor ki: (Eshâb-ı kirâmdan Abdüllah adında birine, şerâb içdiği için had cezâsı verildi. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem”, buna lanet edildiğini işitince, "Ona la’net etmeyiniz! Çünki O, Allahı ve Resûlünü sevmekdedir" buyurdu.)
(Merec-ül-bahreyn)de, Ahmed Zerrûk'tan alarak diyor ki: (Masûm olmak, kusursuz olmak, Peygamberlere mahsûstur. Velînin masûm olması şart değildir. Isrâr ve devâm olmadan, büyük günâh işlemek, vilâyeti bozmaz. Velî, günâhından vazgeçer ve tevbe eder. Günâh işlemek, insanı helâk etmez. Günâha devâm etmek, tevbeyi terk etmek, helâk eder. Âdem aleyhisselâmın zellesi ile, İblîsin ısyânı, bundan dolayı farklı oldular.)
Eshâb-ı kirâmın hepsini sevmekle ve hepsine saygılı olmakla emrolunduk. Sevilmeleri az veyâ çok olabilir. Fekat, hiçbirine dil uzatmamız, kötü bilmemiz câiz değildir. Kendi kusûrlarımıza bakmamız, hiçbir Müslümânı gıybet etmememiz lâzımdır.
.
Papazlar, verecek cevap bulamadılar
Muhammed Taflâtî hazretleri hadîs ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. Fas’ta doğdu. 1191 (m. 1777)’de Kudüs’de vefât etti.
Taflâtî hazretleri, deniz yoluyla Mısır’a saldıran Fransızlar tarafından esîr edildi. Onu Malta adasına götürdüler. Orada papazların ileri gelenlerinden biri, Taflâtî’ye şöyle dedi:
“Ey Muhammedi! Îsâ’nın (aleyhisselam) hakîkati, ilâhın hakîkati ile birleşip tek bir hakîkat olmuştur.” Bunun üzerine Taflâtî;
“Eğer mesele dediğin gibi olsa idi, İlâh ve Îsâ’nın (aleyhisselam) hakîkatlerinin birleşmelerinden önce, şu üç ihtimalden birisinden başkası tasavvur edilemezdi. Ya ikisi de kadîm, yahut ikisi de hadîs (sonradan var olan) veya birisi kadîm diğeri hadîs olurdu. Hâlbuki bütün bu ihtimaller bâtıldır. O zaman bu ihtimallere göre düşünülen birleşme de hükümsüz olur. Meselâ birinci ihtimâle; yani hakîkatlerin birleşmesinden önce ikisinin de kadîm olmalarına gelince, böyle düşünmek kati olarak her ikisinin de hadîs olduklarına götürür. Çünkü birkaç şeyden meydana gelmek, sonradan var olanların temel husûsiyetlerindendir. Hadîs yani sonradan var olan şey ilâh olamaz, ikinci ihtimâlin, yani her ikisinin de hadîs olması da bâtıldır. Çünkü ilâhın hadîs olması muhaldir (mümkün değildir). Üçüncü ihtimâle gelince, bu da bâtıldır. Böyle düşünmek de imkânsızdır. Çünkü bu ihtimâlde, kadîm olan ilâhın terkibden sonra hadîs olması, hadîs olanın da kadîm olması lâzım gelir. Böyle bir durum ise hakîkatlerin değiştiklerini söylemek demek olur ki, böyle bir şey bâtıldır... Hem sonra bu üçüncü ihtimâlden iki zıd şeyin, ilâh ile ilâh olmayanın, ilâhın yarattığı bir şeyin birleşmesi hâli ortaya çıkar ki, böyle iki zıddın birleşmesini hiçbir akıl sahibi söylememiştir” dedi.
Papazlar bu sözler karşısında verecek cevap bulamayıp, şaşırıp kalınca, ileri gelenlerinden ve en bilgili olanı; “Bu pek ince ve derin bir mesele olup, bizim akıllarımız bunu anlayamaz” dedi. Bunun üzerine hazreti Taflâtî; “Bunlar bizde sonda değil başlangıçta öğrenilen bilgilerdir” dedikten sonra papazların ileri gelenine; “Doğru söyle! Îsâ aleyhisselâm puta (hâşâ) tapınır mıydı?” diye sorunca, papaz; “Hayır, Hazreti Îsâ haça tapmaz idi. Ancak haç, Hazreti Îsâ’dan sonra ortaya çıkmıştır. Fakat biz ilâhın benzerine tapıyoruz” dedi. Taflâtî; “Doğru söyle! Allahü teâlâ başkasına benzer mi?” diye sorunca, papaz; “Hayır benzemez” dedi. Bunun üzerine Taflâtî; “Öyleyse şu haçı katran ve ziftle yakmak gerekir” dedi.
.
Allah ile kul arasındaki işlere "diyânât" denir
Bayramzâde Yahyâ Efendi, Osmanlı Devleti'nin yirmiyedinci şeyhülislâmıdır. 961 (m. 1554)’de İstanbul’da doğdu. 1053 (m. 1644)’de aynı yerde vefât etti. Bir fetvasında buyurdu ki:
Bir kişinin haber vermesi ile mülk yok olmaz. Bir Müslümân, et satın alsa, sâlih bir Müslümân (bu eti, kitâpsız kâfir kesti) dese, bu et, satın alınan kimseye geri verilemez ve satın alanın, parasını ödemesi lâzım olur. Çünkü, etin leş olduğunu bilmeden satın alınca, mülkü olmuştur. Bir mülkü giderecek haberi iki erkeğin veyâ bir erkekle iki kadının bildirmeleri lâzımdır. Muâmelât üçe ayrılır:
Birincisi, ikisinin de yapmaya mecbur olmadığı muâmeledir. Vekîl, mudârib ve izinli olmak böyledir.
İkincisi, ikisinin de yapması lâzım olan işlerdir. Dava konusu olan haklar böyledir.
Üçüncüsü, birisinin yapması lâzım olur. Diğerinin lâzım olmaz. Vekîli azletmek, izni geri almak böyledir. Burada, vekîl ve me’zûn artık iş yapamazlar. Azleden ve izni geri alan ise, kendi hakkını kullanmakta serbesttir. İkincisinde, haber verende şâhidlik şartlarının bulunması lâzımdır. Üçüncüsünde, haber verenlerin sayılarına ve adâlet sâhibi olmalarına bakılır.
Allah ile kul arasında olan işlere (diyânât) denir. Diyânât'ta âdil ve bâliğ bir Müslümânın sözüne inanılır. Bir kadın da, bir erkek gibidir. Suyun pis olduğunu söylerse, bu su ile abdest alınmaz. Teyemmüm edilir. Fâsık veyâ hâli belli olmayan bir Müslümân söylerse, kendi araştırır. Gâlip zannına göre hareket eder. Kâfir veyâ çocuk, suya pis derse ve inanırsa, dökmeli, sonra teyemmüm etmelidir. Hediyede ve izin vermekte, bir çocuk sözü de kabul edilir. İçeri buyurun deyince girilir. Çocuğun satın almak için izinli olup olmadığı satanın çok zan ile anlamasına bağlıdır. Diyânât'ta da, mülkü giderecek haberi, iki Müslümân erkeğin veya bir erkekle iki kadının bildirmeleri lâzımdır. Meselâ, zevc ile zevcenin sütkardeşi olduklarını âdil bir Müslümân söylerse, kabul edilmez. Nikâhları bozulmaz.
Âdil bir kimse, bir etin leş olduğunu söylese, meselâ mürted kesti dese, bir başka âdil de, leş değil dese, meselâ Müslümân kesti dese, leş kabul edilir. Su ve her çeşit şerbet için ve taâm pis dese, öteki de pis değil dese, temiz kabul edilir. Haber verenler çok ise, sayısı fazla olanların dedikleri kabul edilir. Temiz ve pis kumaşlar karışmış ve temizleri az ise ve kaplar karışınca temizleri çok ise, temizlerini araştırıp, temiz zannettiklerini kullanır. Kapların temizleri eşit veyâ az ise, hepsi pis kabul edilir.
Allahü teâlâyı anlamaya kalkışmak caiz değildir
Osman Ukaylî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. 1135 (m. 1722)’de Haleb’de doğdu. 1193 (m. 1779)’da orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Ehl-i sünnet itikâdına göre: Her varlığın yaratanı, sahibi, hâkimi Allahü teâlâdır. O’nun hâkimi, âmiri, üstünü yoktur. Her üstünlük, her kemâl sıfat O’nundur. O’nda hiçbir kusur, hiçbir noksan sıfat yoktur. Dilediğini yapabilir. Yaptıkları, kendine veya başkasına faydalı olmak için değildir. Bir karşılık için yapmaz. Bununla beraber, her işinde, hikmetler, faydalar, lütuflar, ihsânlar vardır. Allahü teâlânın sıfât-ı zâtıyyesi ve sübûtiyyesi ezelîdir, ebedîdir. Yani sonsuz olarak vardırlar. Mukaddestirler. Mahlûkların sıfatları gibi değildirler. Akıl ile, zan ile ve dünyâdakilere benzetilerek anlaşılamazlar. Allahü teâlâyı insan anlayamaz, anlamaya kalkışmak da caiz değildir. Allahü teâlânın sekiz sıfât-ı sübûtiyyesi, zâtının aynı da değildir, gayrı da değildir. Yani sıfatları, kendisi değildir. Kendisinden başka da değildir. Allahü teâlâ, “Hay” diri, “Alîm” bilici, “Kadir” gücü yetici, “Mürîd” dileyici, “Semî” işitici, “Basîr” görücü, “Mütekellim” söyleyici, “Hâlik” yaratıcı olması gibi sonsuz kemâl sıfatlarına sahiptir.
Osman Ukaylî hazretleri, vefatından kısa bir zaman evvel kendi yerine halife tayin ettiği talebesine şu nasihatleri yaptı:
“1- Dâima kendini mücâhede ile meşgûl eyle. Boş kalmak, şeytana çalışma alanı açar. 2-Bizim yurdumuzda oruç tutmak, muvaffakiyetin yarısıdır. Geriye kalan diğer yarısı da; namaz kılmak ve hacca gitme ile kazanılır. 3- Kendini ve talebeni terbiye et. 4- Bütün günahlardan kaçın. 5- Başkalarını düzeltmeden önce, mümkün olan bütün gayretini, kendi hatalarını düzeltmeye sarfet 6-Benden ne duymuş isen, onu hatırla ve her tarafa yay. 7- İnzivâya çekileceksen, onu namazın cemâatle kılındığı câmide yap. 8- Nefsini istemez hâle getir. Dünyâyı yok ve ehemmiyetsiz olarak düşün. 9- Hırstan ve bütün dünyâ arzularından vazgeç. 10- Senin yalnızlığın veya inzivân, seni Allaha bağlılıkla meşgul etmelidir. Eğer böyle bir inzivâdan ve mücâhedelerden yorgun düşmüş isen, daha küçüklerini yap. 11- Eğer nefsinle bir meselen olursa, onu uyku ile memnun et. 12- Sana kim gelirse, ihsân ve inâyetini, teveccüh ve keremini onun üstüne yağdır.”
.
Allahü teâlâdan kork ve helâlinden ye
Muğlalı Mustafa Efendi Osmanlı evliyâsınındandır. 884 (m. 1479)’de Muğla’da doğdu. 968 (m. 1560)'da Semerkand’da Hâce Ubeydullah-i Ahrar zaviyesinde vazîfeli iken vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“İnsanlara karşı dili korumak, gümüş ve altını korumaktan zordur.”
Çok az konuşmasına rağmen buyurdukları da hikmet doludur. Buyurdular ki: “Kur’ân-ı kerîm âriflerin bostanıdır. Ondan tattığınız lezzetlerin her birini ayrı bir letâfet içinde tadarsınız.”
“Cennette duran bir adamın ağlaması ne kadar garip ise, dünyâda henüz gireceği yeri bilmeyen kimsenin gülmesi de o nisbette şaşılacak şeydir!..”
Fudayl bin Iyâd hazretleri buyurdu ki: “İnsanlar, doğruluk ve helâl rızıktan daha faziletli bir şey ile süslenmemiştir.” Bunun üzerine oğlu “Babacığım, helâl kıymetlidir” deyince, “Ey oğlum, helâlin azı da Allahü teâlânın katında çoktur” dedi.
Utbe bin Yezîd, Hazreti Îsâ’nın şöyle dediğini rivâyet etti: “Ey zayıf olan Âdemoğlu! Nerede olursan ol, Allahü teâlâdan kork. Helâlinden ye, evini mescid edin. Dünyâda misâfir gibi ol! Kendini ağlamaya, kalbini tefekküre, bedenini sabra alıştır.”
İbn-i Şübrime buyurdu ki: “Hastalık korkusuyla yemekten perhiz edip de, Cehennem korkusuyla günahtan perhiz etmeyen kimseye çok şaşarım.”
Ebüdderdâ (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Bir saatlik tefekkür, bütün geceyi kâim olarak geçirmekten hayırlıdır.”
Yine buyurdu ki: “İyi kimseleri sevdiğiniz müddetçe hayırda bulunursunuz.”
“Sâdık ve hakiki mümin olmak için, Allahü teâlâdan korku ve ümidin beraber olması lâzımdır.”
“Dünyâda yalnız üç şeye heves ettim: Sapıtmaya doğru eğrildiğim vakit beni doğrultacak, ikaz edip, yola getirecek bir arkadaşa; helâl nafakaya; huzur içinde cemâat ile namaz kılmaya.”
“Kazancın temizliği bedenlerin de temizliği demektir. Allahü teâlâ, temiz giyip, temiz yedirene, rahmetiyle muâmele etsin.”
Mustafa Efendi, her sabah namazını kıldıktan sonra şeytanın şerrinden korunmak için şöyle duâ ederdi:
“Allahım, sen bize bir düşman (şeytan) musallat ettin ki, o ve maiyeti bizi ve kusurlarımızı görür, fakat biz onu göremeyiz. Allahım, onu rahmetinden mahrûm ettiğin gibi bizden de mahrûm et. Affından ümidini kestirdiğin gibi, bizden de ümidini kestir. Rahmetinle onun arasını uzaklaştırdığın gibi, bizimle de onun arasını uzaklaştır. Zira muhakkak ki, senin gücün her şeye yeter, sen her şeye kadirsin.”
.
Aza kanâat etmiyor, çokla doymuyorsun
Tâceddîn Kürdî hazretleri Osmanlı âlimlerinin ilklerinden olup, İznik Medresesi Müderrisidir. Şeyh Edebâlî hazretlerinin kayınpederidir. 751 (m. 1350)’de vefât etti. Şöyle anlatılır:
Orhan Gazi, yıllarca İznik’i muhasara etti. Komutanlarından Lala Şahin Paşa’ya, muhasaraya devam etmesi emrini verip; “Göreyim seni, bir an önce kaleyi fethedersen, ganîmetler senin olsun” dedi. Lala Şahin Paşa da gayret gösterip, kaleyi bir an önce fethetti. Elde edilen ganîmetlerin de hepsine sahip oldu...
Orhan Gazi, bunca malın devlet hazînesi dışına verilmesinde hatâ etmekten korktu. Tâcüddîn Kürdî hazretlerine müracaat edip, fetvâ sordu. Tâcüddîn Kürdî de ganîmetlerin devlet hazînesine kalmasını arzu ediyordu. Ancak Allahü teâlânın emri, verilen sözde durmayı icap ettiriyordu. Fetvâyı da o yönde verip, ganîmetlerin Lala Şahin Paşa’da kalması gerektiğini söyledi. Lala Şahin Paşa da, aldığı ganîmetleri, Orhan Gâzî’nin kullanacağı yerden başka yere harcamadı. Kirmastı kasabasında câmi, medrese, zaviye ve köprü yaptırdı. O da ganîmetleri, Allahü teâlânın dininin öğrenilmesi ve yayılması, Müslümanların refah ve saadeti için harcadı...
Tâceddîn Kürdî buyurdu ki: “Âhiret için yaratılıp, dünyânın kendisini âhiretten alıkoyduğu kul ne kötü bir kuldur. Halbuki dünyâ fânî âhiret ise bakîdir. Her gün ömrünün bir kısmı gitmekte, sen ise buna üzülmüyorsun. Her gün sana yetecek kadar rızık verilmekte, fakat sen, sana verilen şeyleri kâfi görmüyorsun ve seni azgınlaştıracak, Allahü teâlâdan uzaklaştıracak şeyi istiyorsun... Aza kanâat etmiyor, çokla doymuyorsun. Kendine ihsân edilen ve içinde bulunduğu nimetlere şükretmekten âciz iken, daha fazlasını istemek nasıl uygun olur? İsteğinin fazlalığı seni aldattı. Arzu ve istekleri dünyâ için olan bir kimse, âhiret için nasıl çalışabilir. Hayret edilir, ne kadar çok şaşılır şu kimseye ki, âhirete inanıyor ve dünyâ için çalışıp ona koşuyor.”
Bu mübarek zat, bir bayram günü eğlenen bir kalabalığa bakar ve oğlu Ubeydullah’a buyurur ki:
“Eskimeye mahkûm bir elbise ve bir müddet sonra böceklerin yiyeceği et olan şu insanları görüyor musun?.. Allahü teâlâ müminin kalbine bir kuvvet vermiştir ki, bu kuvveti âzâlarına vermemiştir... Şu ihtiyârı görüyor musunuz? İhtiyâr hâliyle geceleri nasıl ibâdet ediyor, gündüzleri oruç tutuyor. Gençler ise bunu yapmaktan âcizdirler!..”
.
Müminin dünyâdaki hediyesi yoksulluktur
İbn-i Hınnâ hazretleri Mısır’ın hadîs âlimlerindendir. 640 (m. 1243)’de doğdu. 707 (m. 1307)’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) oğlu İbrâhîm vefât ettiği zaman, mübârek gözleri yaşardı. Bu hâli gören eshab-ı kiram: “Siz bize ağlamayı menetmediniz mi?” dediklerinde, Resûlullah “Bu gözyaşı, bir merhamet ve acıma neticesidir. Allahü teâlâ kullarından merhametli olanlara rahmet eder” buyurdu.
Resûlullah bir zâta, “Nasıl sabahladın?” buyurdular. O zât da “Hayır üzereyim” dedi. Resûlullah aynı suâli üç defa tekrarladılar ve üçüncü de o zât “Allaha hamd-ü senalar olsun” deyince, Resûlullah “İşte senden bu cevâbı bekliyordum, bunun için bu soruyu tekrarladım” buyurdu.
Diğer hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Kim ki din ve dünyâsında rahat ve huzur içinde olmak isterse, vera bakımından kendisinden üstün ve servet bakımından kendisinden düşük olanlara baksın.”
“Muhakkak Kur’ân-ı kerîm bir zenginliktir ki, onun üstünde zenginlik olmadığı gibi, onunla beraber de fakîrlik yoktur.”
“Allahü teâlâ bir kuluna hayır murâd ettiği vakit, onun günahının cezasını acele ile dünyâda kendisine çektirir.”
“Yedirip şükreden, oruç tutup sabreden gibidir.”
“Allah korkusundan müminin kalbi ürperdiği vakit ağacın yaprakları düşer gibi günahları dökülür.”
“Herhangi bir mümin ki, Allah korkusundan sivrisineğin başı kadar da olsa gözünden bir damla yaş çıkar, sonra sıcaklığı yüzüne değerse, Allahü teâlâ onu Cehenneme haram kılar.”
“Fakîrlik, mümin için, atın yanağındaki dizgin ve alnındaki beyazdan daha süslüdür.”
“Müminin dünyâdaki hediyesi yoksulluktur.”
“Sizin her biriniz şükreden dile, şükreden kalbe sâhib olsun. Bir de âhireti husûsunda kendisine yardımcı olacak bir kadın elde etsin.”
“Azîz ve celîl olan Rabbim, Mekke vadisini altın yapıp emrime verilmesini bana bildirdi. Ben dedim ki: Ey Rabbim, bunu istemem. Bir gün aç, bir gün tok olarak yaşayayım, bu bana yeter. Acıktığım gün, sana tazarrû ve niyazda bulunurum. Doyduğum gün de sana hamd eder ve senada bulunurum.”
“Dört şey zorlukla elde edilir: Susmak ki, ibâdetin başlangıcıdır. Tevâzu, çok zikir ve az varlık ile yetinmektir.”
“Allahü teâlâya yönelen kimseye, Allahü teâlâ her husûsta yeter ve ummadığı yerden onu rızıklandırır. Fakat dünyâya yönelen kimseyi de, dünyâya havale eder.”
.
Kerâmeti inkâr edene hayret ediyorum
Ebû Zekeriyyâ Tikritî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 531 (m. 1136)’de Irak’ta Tikrit’te doğdu. 616 (m. 1219) senesinde Bağdad’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kerâmetler haktır. Evliyânın kerâmetine inanmayan, bidat sahibi, sapık olur. Ben kerâmetleri inkâr edenlere çok hayret ediyorum. Onlar hakkında, Allahü teâlânın gazâbından korkuyorum. Kerâmetlerin varlığına dâir delîller:
1-Hiçbir câhil ve inatçı kimsenin inkâr edemeyeceği derecede âlim ve sâlih kimselere âit, yayılmış, duyulmuş olan ve Hazreti Ali’nin kahramanlığı, Hâtem-i Tâî’nin cömertliği derecesinde meşhûr olmuş olan kerâmetlerdir. Böyle kerâmetleri inkâr, en büyük kibir ve inatçılıktır. Çünkü bunlar, çok duyulmuştur. Böyle kerâmetleri inat ile kabul etmeyen kimsenin, maazallah kalbi bozulmuş ve değişmiştir.
2-Hazreti Meryem’in kıssasıdır. Kuru odun parçalarında, taze hurmalar meydana gelmiştir. Hazreti Meryem’in yanında, tabiî sebepler bulunmaksızın rızık hâsıl olmuştur. Nitekim Allahü teâlâ, bu durumu Âl-i İmrân sûresi otuzyedinci âyet-i kerîmesinde meâlen şöyle bildirmektedir: “Bunun üzerine Rabbi, Meryem’i güzel bir kabul buyurdu ve onu iyi bir şekilde yetiştirdi. (Eniştesi) Zekeriyyâ peygamberi de ona kefil (himâyesine memur) kıldı. Zekeriyyâ ne zaman Meryem’in bulunduğu mihraba girdiyse, onun yanında bir yiyecek buldu. 'Ey Meryem! Bu sana nereden geliyor?' dedi. O da; 'Bu, Allah tarafından gönderiliyor. Şüphe yok ki, Allah dilediğini hesapsız olarak rızıklandırır' dedi. Hâlbuki o, bir peygamber değildir. Bu husûs herkesçe kabul edilen bir husûstur."
3-Eshâb-ı Kehf’in kıssasıdır. Üç yüz seneden fazla canlı oldukları hâlde uyumaları, âfetlerden korunmuş olmaları, bu arada yemeden, içmeden, tabiî kuvvetlerinin devam etmesi, harikulade hâdiselerin cümlesindendir. Hâlbuki onlar, peygamber de değillerdi ki, onlardan zuhur eden bu hâllere mucize densin... Öyleyse bunlar, kerâmet olmaktadır.
Bir şiirin tercümesi şöyledir:
“İnsan, kavuşamayacağı nice emeller peşinde koşar da kavuşamaz. İnsan kendini hep emniyet içinde hisseder, ölmeyeceğim zanneder. Fakat ölüm onun peşinde, gelmek üzeredir. İnsanın tuttuğu nice yanlış yollar vardır ki, doğru ve kurtuluş zanneder, hâlbuki bu onu helak etmektedir."
.
Unutma ki her yaptığının hesabını vereceksin
Ebû Bekr Hemedânî hazretleri Şafiî âlimlerindendir. İran’da Hemedan’da 308 (m. 920) târihinde doğdu. 398 (m. 1007) de vefât etti. Vefatından kısa bir zaman önce oğluna şunları vasiyet etti:
Ameli, ibâdeti elden bırakma! Kalbe âit hâlleri ve bilgileri unutma! Yâni hareketlerin ilme, hâllerin de, tasavvufa uygun olsun! İyi bil ki, amelsiz ilim, insanı kurtaramaz. Bunu sana bir misâl ile anlatayım:
Bir kimse, dağda bir arslana rastlasa, yanında tüfeği ve kılıcı bulunsa ve bunları kullanmasını iyi bilse ve ne kadar cesûr olursa olsun, bu âletleri kullanmadıkça, arslandan kurtulabilir mi? Sen de bilirsin ki, kurtulamaz. İşte bunun gibi, bir kimse ne kadar ilim sahibi olursa olsun, bildiğine göre hareket etmezse, ilminin faydası olmaz...
Diğer bir misâl, bir tabîb hastalansa, hastalığını teşhis edip ilâcını da bilse ve bu ilaç hakîkaten o hastalığa çok iyi gelse, ilâcı kullanmadıkça, yalnız bilgisinin onu iyi edemiyeceğini pekâlâ bilirsin. Bir insan ne kadar ilim edinse, ne kadar kitap okusa, bildiklerini yapmadıkça faydası olmaz...
İyi bil ki, çalışmayınca, din yolunda yürümedikçe sevap kazanamazsın! Bir hadis-i kudsîde meâlen, (O kulum, alçaklığı ile, aşağılığı ile berâber bizden yüzünü çevirmiyor, biz de ihsân ve merhamet sahibi olduğumuzdan, elbette onu bırakmayız. Ey meleklerim! Şâhit olunuz, onu affettim) buyuruldu.
Ali Murtezâ (radıyallahü anh) buyurdu ki: Uğraşmadan, çalışmadan Cennete kavuşacağını zanneden kimse, hayâle kapılıyor. Çalışarak kavuşacağım diyenin de kendini yorması, ibâdet meşakkatlerini yüklenmesi lâzımdır. Hazret-i Alî’nin (radıyallahü anh) talebesinden Hasen-i Basrî diyor ki: İbâdet etmeden Allahü teâlâdan Cennet istemek, büyük günahtır.
Büyüklerden biri buyuruyor ki: (İlmi faydalı olan kimse, ibâdeti bırakmaz, ibâdetin sevabını düşünmeyi bırakır).
Peygamber efendimiz buyurdu ki: (Akıl sahibi, nefsini ezip, âhırette lâzım olan şeyler için çalışır. Ahmak, aptal olan da nefsinin arzuları peşinde koşup, Cennete götürmesi için de, Allaha duâ eder.)
Keyfine göre yaşa! Fakat bu yaşaman uzun sürmeyecek, bir gün elbette öleceksin. Gece gündüz düşündüğün, sımsıkı sarıldığın lezzetlerden elbette ayrılacaksın. Dünyanın nesini seversen sev, hepsine vedâ edeceksin! Elinden geleni yap! Fakat unutma ki, her yaptığının hesabını vereceksin!
.
İnsanların malına göz dikme ki!
Ahmed bin Abdülvâhid hazretleri hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 564 (m. 1168)’de Şam’da doğdu. 623 (m. 1226)’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Eshâb-ı Kehf, hazret-i Mehdî’nin yardımcıları olacaktır ve İsâ (aleyhisselâm) bunun zamânında gökten inecektir. İsâ (aleyhisselâm) Deccal ile harb ederken, hazret-i Mehdî, onunla berâber olacaktır. Bunun hükümdârlığı zamânında, her zamankinin aksine olarak ve hesâpların tersine olarak, Ramazân-ı şerîfin ondördüncü günü güneş tutulacaktır ve birinci gecesinde ay tutulacaktır.”
“Benî İsrâîl yetmişbir fırkaya ayrılmıştı. Bunlardan yetmişi cehenneme gidip, ancak bir fırkası kurtulmuştur. Nasârâ da yetmişiki fırkaya ayrılmıştı. Yetmişbiri cehenneme gitmiştir. Bir zamân sonra, benim ümmetim de yetmişüç kısma ayrılır. Bunlardan yetmişikisi cehenneme gidip, yalnız bir fırkası kurtulur." Eshâb-ı kirâm, bu bir fırkanın kimler olduğunu sorduğunda buyurdu ki: "Cehennemden kurtulan fırka, benim ve Eshâbımın gittiği yolda gidenlerdir.”
“Gizli yapılan günâhın tevbesini gizli yapınız! Âşikâre yapılan günâhın tevbesini âşikâre yapınız! Günâhınızı bilenlere, tevbenizi duyurunuz!”
“Benden sonra Müslümânlar arasında çok ayrılık olacaktır. O zamanda yaşayanlar benim yoluma ve Hulefâ-i Râşidînin (aleyhimürrıdvân) yoluna yapışsın! Sonradan meydâna çıkan, moda şeylerden kaçınsın! Çünkü, dînde yenilik, reform yapmak doğru yoldan çıkmaktır. Benden sonra, dînde yapılacak değişikliklerin hepsi dinsizlikdir.”
“Mesut o kimsedir ki, dünya onu terk etmezden önce, o dünyâyı terk etmiştir.”
“Arzûsu âhiret olup, âhiret için çalışana, Allâhü teâlâ dünyâyı hizmetçi yapar. Yalnız dünyâ için çalışana, yalnız kaderinde olan gelir. İşleri karışık, üzüntüsü çok olur.”
“Sizlerin fakîr olacağınızı düşünmüyor, bunun için üzülmüyorum. Sizden önce gelmiş olanlara olduğu gibi, dünyânın elinize bol bol geçerek, Allâhü teâlâya âsî ve birbirinize düşmân olmanızdan korkuyorum.”
“Mal ve şöhret hırsının insana zararı, koyun sürüsüne giren iki aç kurdun zararından daha çoktur.”
“Dünyâyı terk eyle ki Allahü teâlâ seni sevsin. İnsanların malına göz dikme ki, herkes seni sevsin!”
“İmânında veya ibâdetinde bidat, bozukluk bulunan bir kimseye, Allâh için sert bakanın kalbini, Allahü teâlâ îmânla doldurur ve kokudan korur.”
.
Sesli ve sessiz zikir hakkında
Mustafa Âsım Efendi yüzüncü Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1187 (m. 1773) senesinde İstanbul’da doğdu. 1262 (m. 1846) senesinde aynı yerde vefât etti. İkinci Mahmûd Hân ve Sultan Abdülmecîd Hân devrinde onyedi sene şeyhülislâmlık yaptı. Tarikatler hakkında şunları söyledi:
Tarîkatlerin çeşitli isimler alması, başka başka olduklarını göstermez. Aynı velînin talebeleri, birbirlerini tanımak ve üstâdları ile öğünmek için, bulundukları yola, üstâdlarının ismini vermişlerdir. Tarîkatler başlıca ikidir: (Zikr-i hafî), yani sessiz zikir yapan ve (Zikr-i cehrî), yani yüksek sesle zikir yapan tarîkatler. Birincisi hazret-i Ebû Bekr’den (radıyallahü anh) gelmiş olup, üstâdlarının adına göre, (Tayfûriyye), (Yeseviyye), (Medâriyye), (Bektâşiyye), (Ahrâriyye), (Ahmediyye-i müceddidiyye) ve (Hâlidiyye) gibi isimler almışlardır.
Zikr-i cehrî hazret-i Alî’den (radıyallahü anh) Oniki İmâm vâsıtası ile gelmiştir. Bunlardan sekizincisi olan imâm-ı Alî Rızâ’dan Ma’rûf-i Kerhî almış ve Cüneyd-i Bağdâdî’nin çeşitli halîfelerinin silsilelerinde bulunan meşhûr velîlerin ismi verilerek, kollara ayrılmıştır. Böylece Ebû Bekr-i Şiblî yolundan (Kâdirî) ile (Şâzilî), (Sa’dî) ve (Rıfâî), Ebû Alî Rodbârî yolundan Ahmed Gazâlî ve Ebû-Necîb-i Sühreverdî vâsıtaları ile (Kübrevî), meydâna gelmiştir. İmâm-ı Alî’den Hasen-i Basrî vâsıtası ile (Edhemî) ve bundan (Çeştî) hâsıl olmuştur. (Bedeviyye), Rıfâiyyeden hâsıl olmuştur. Sühreverdî’den bir kol da Rüknüddîn Sencâsî'ye gelmiş, bundan Şems-i Tebrîzî ile Rükneddîn İbrâhîm-i Zâhid feyz almışlardır. Birincisinden (Mevlevî) meydâna gelmiş, ikincisi ikiye ayrılmıştır. Birincisinden Safiyyeddîn Erdebîlî yolu ile (Bayrâmî) ve bundan da (Celvetî)ler hâsıl olmuş, ikincisinden Muhammed bin Nûr Halvetî yolu ile (Halvetî) ve (Zeyniyye) meydâna gelmiştir. Halvetîlerden Seyyid Yahyâ Şirvânî hâsıl olup, bunun bir talebesinden (Gülşenî) meydâna geldi. Şirvânî'nin diğer talebesi Pîr Muhammed Erzincânî ve bundan (Niyâzî Mısrî), (Ümmî Sinân) ve (Cerrâhî) tarîkatleri hâsıl oldu. Cerrâhî pîri olan Nûreddîn Cerrâhî, Karagümrük’te vefât etti.
Pîr Muhammed’in diğer halîfesi Çelebî halîfe Muhammed Cemâleddîn efendinin bir talebesinden (Şa’bâniyye) hâsıl oldu. İkinci talebesi Sünbül Sinân Yûsüf efendidir. Hâcı Bayram-ı Velînin talebesi Ömer Sekînî’nin talebesi Hızır Dede, Üftâde efendiye rûhsat verdi. Bunun talebesi de, Azîz Mahmûd Hüdâyî efendidir. (Uşâkî) yolunun reîsi Hasan Hüsâmeddîn efendidir. Buhârâ’da Seyyid Ahmed-i Semerkandî’den feyz aldı. (Ticânî) yolu, Afrika’nın batısında yayılmıştır.
.
Her kim Mevlâ'sına kavuşmak isterse
Seyyid Yahyâ Bin Sâbit hazretleri evliyânın büyüklerinden olup Seyyid Ahmed Rufai hazretlerinin dedesidir. 460 (m. 1068)’de Basra’da vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Talebenin dikkat etmesi gereken ve kendine lâzım olan şeyler şunlardır:
a) Kalbini ve niyetini kötülüklerden temizlemek, b) Farz ve sünnetleri yerine getirmeye çok hırslı olmak, c) Bid’atlerden ve fitnelerden uzak bulunmak, d) Tevâzu ehli olmak, e) Devamlı iyi düşüncelerle meşgûl olmak, f) Yemeye, içmeye ve giyime çok dikkat etmek, g) Dînin hudûdlarından bir zerre bile dışarı çıkmamak, h) Ahdine vefa etmek, asla yalan söylememek, i) Kendini beğenmişler taifesinden olmamak, k) İbâdet ve tâatinden dolayı gurûrlanmamak.”
“Her kim Mevlâ'sına kavuşmak isterse, yolunun üstünde kendisini bekleyen zahmet ve meşakkatlere sabredip, göğüs germelidir. Meselâ keten bitkisi, zahmet ve meşakkatlere sabredip göğüs gerer, sonunda da kâğıt olur, üzerine Allahü teâlânın ismi yazılır. Muazzez ve mükerrem olur. Allahü teâlânın isminin azîzliğini ve bereketini görmez misin ki; keten önce toprağın altına habsolunur. Sonra yeryüzüne çıkıp büyüdükten sonra koparılır, vatanından olur. Ayrıca gurbet acısı çeker. Sıcağa bırakılır, güneşin hararetinde kalır. Sonra dövülür ve posası ayrılır. Daha sonra daha temiz hâle gelmesi için tarağın dişlerinden geçirilir. Eğrilir, bükülür, en sonunda ibrişim olup, insan eliyle kumaş yapılır. Bütün bunlar oluncaya kadar, haddi ve hesabı olmayan eziyet çeker, meşakkatlere katlanır. Burada da kibirli olduğu sürede, o kibir gidinceye kadar sıkılır. Bu elemden parça parça olup, lüzumsuz oluncaya kadar kurtuluş yoktur. Lüzumsuz olunca da çöplüğe atılır. Ayaklar altında sürünür. Kâğıt imâl edicisi onu o hâlde yerlerde sürünürken görür ve kâğıt yapmak için alır. Temizce yıkadıktan sonra, yepyeni, bembeyaz, pırıl pırıl kâğıt yapar. Kâğıdın üzerine Allahü teâlânın ismi, Kur’ân-ı kerîm, hadîs-i şerîf ve meârif-i ledünnî yazılır, işte keten, öyle hadsiz ve hesapsız eziyet ve meşakkatler çeker ki, anlatmakla bitirilemez...
İşte bu böyle olduğu gibi, talebenin hocasına nisbeti de böyledir. Keten o kadar zahmet ve meşakkat yüzü gördükten sonra kâğıt olup, üzerine yazı yazılarak nasıl değeri artıp ellerde dolaşıyorsa, talebe de zahmet ve meşakkatler çekerek, o yollardan geçtikten sonra azîz olup, derecesi yükselir
.
Kabir üzerinde oturmak uyumak mekruhtur
Abdüsselâm Tenûhî hazretleri Mâlikî âlimlerinin büyüklerindendir. "Sehnûn" lakabı ile anılırdı. 160 (m. 776)’da Hicaz’da doğup, 240 (m. 854)’de Fas’ta vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Mevtâ, cuma günü kabrini ziyâret edeni tanır. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” her sene Uhud dağındaki şehîdleri ziyâret edip, (Esselâmü aleyküm bi-mâ sabertüm fe-ni’me ukbeddâr) okurdu. Hâcılar burasını perşembe, sabâh erken ziyâret edip, öğle nemâzını (Mescid-i Nebî)de kılmalıdırlar. Uzak kabirleri ziyâretin mendûb olduğu buradan anlaşılmakdadır. Halîl-ür-rahmân, Seyyid Ahmed-i Bedevî gibi evliyâ bunun için ziyâret edilmektedir.
İmâm-ı Gazâlî hazretleri diyor ki: Hadîs-i şerîfte, (Üç mescidden başka mescidlere ziyâret için gidilmez) buyuruldu. Çünkü, başka mescidlerin fazîletleri birbiri gibidir. Fakat, evliyânın Allahü teâlâya kurbları hep bir değildir. Ziyâret edenler, her birinden başka başka faydalara kavuşurlar. Günâh işleyenler bulunsa da, "Kurbet"leri terk etmemeli, gitmeli, bid’at işleyenler görülürse, onlara mâni olmalıdır. Cenâzede bulunmak da böyledir.
Kabir ziyâret ederken, kabir üzerinde oturmak, uyumak mekruhtur. Mezarlıktaki yolu, kabirler üzerinde, sonradan yapılmış zanneden kimse, bu yoldan geçmez. Bir kabre Kur’ân-ı kerîm okumak için, yanındaki eski kabirlerin üstüne basmak ve oturmak îcâb ederse, mekruh olmaz. Yeni kabir üzerine, yine oturulmaz.
Mezârlıktaki yeşil otları, dalları koparmak da mekrûhtur. Kuru otları koparmak câizdir. Kabir üzerine çiçek ve ağaç dikmek meyyite faydalıdır, iyidir. Buna verilecek parayı, namaz kılan fakîre sadaka vermek daha iyidir. Kabristânda bulunan ağaç, orası kabristân yapılmadan evvel yetişmiş ise, toprak sâhibinin mülkü olur. Ağacı ve meyvelerini dilediğine verir. Sâhipsiz toprak olup, halk tarafından kabristân yapılmış ise, ağaçlar, meyveler ve toprak, önceden gelen âdete göre kullanılır. Ağaçlar, kabristân yapıldıktan sonra yetişmiş ise, bunları diken malûm ise, o kimsenin mülkü olurlar. Bunları ve meyvelerini fakîrlere sadaka verir. Ağaçlar, kendiliklerinden yetişmiş iseler, diken kimse bilinmiyorsa, hâkimin karârı ile amel olunur. İsterse, sattırıp, parasını kabristânın ihtiyâclarına sarf ettirir.
.
İbâdetlerin kabul olması helâl lokmaya bağlıdır
Sehl Bin Muhammed hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. Fıkıh ilminde imâm olup, meselede müctehid idi. İran’da Nişâbûr’da doğdu. 387 (m. 997)’de orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bütün ibâdetlerin kabul olması, helâl lokmaya bağlıdır. Büyüklerden çoğu buyurdu ki, ibâdetler on kısmdır: Dokuz kısmı helâl kazanmaktır. Bir kısmı da bildiğimiz bütün ibâdetlerdir. O hâlde, müminler helâl kazanmaya çalışmalıdır. Harâmdan ve şübhelilerden kaçınmalıdır.
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyuruyor ki: Resûlullahtan “sallallahü aleyhi ve sellem” işittim. Buyurdu ki: (Allahü teâlâ güzeldir. Yalnız güzel yapılan ibâdetleri kabul eder. Allahü teâlâ, Peygamberlerine emrettiğini, müminlere de emretti ve buyurdu ki; ey Peygamberlerim! Helâl yiyiniz ve sâlih, iyi işler yapınız! Müminlere de emr etti ki; ey îmân edenler! Sizlere verdiğim rızıklardan helâl olanları yiyiniz!) Resûlullah sözüne devam ederek buyurdu ki:
(Uzak yoldan gelmiş, saçı sakalı dağılmış, yüzü gözü toz içinde bir kimse, ellerini göğe doğru uzatıp duâ ediyor. “Yâ Rabbî!” diye yalvarıyor. Hâlbuki yediği harâm, içtiği harâm, gıdâsı hep harâm. Bunun duâsı nasıl kabul olur?) Yanî harâm yiyenin duâsı kabul olmaz buyurdu. İşte harâmı, helâli, şüphelileri ve fâizi bilmeyen, bunları birbirinden ayıramayan, harâmdan kurtulamayıp, ibâdetleri boşuna gider.
Abdullah bin Mes’ûd “radıyallahü anh” buyuruyor ki: Alışveriş, yanî ticâret ilmini bilmeyen fâiz yer.
Abdullah bin Hanzala “radıyallahü anhümâ” dedi ki: Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: (Bile bile bir dirhem gümüş değerinde fâiz yemek, otuz zinâdan dahâ çok günâhtır.)
Ömer “radıyallahü anh” buyuruyor ki: (Çalışınız, kazanınız, Allahü teâlâ rızkımı çalışmadan gönderir, demeyiniz! Allahü teâlâ, gökten para yağdırmaz.)
Lokman hakîm hazretleri, oğluna nasîhat verirken, (Çalış, kazan! Çalışmayıp, herkese muhtaç kalanların dîni ve aklı noksan olur ve iyilik etmekten mahrum kalır ve herkesden hakâret görür) buyurdu. Büyüklerden birine sordular ki, özü sözü doğru olan tüccâr mı, yoksa geceleri namâz kılan, gündüzleri oruç tutan âbid mi yüksekdir? (Emîn olan tüccâr dahâ kıymetlidir. Çünkü, şeytânla her sâat cihâd etmektedir. Şeytân, alışta, verişte, tartmada onu aldatmaya uğraşmakta, o ise Allahü teâlânın emrini, rızâsını gözetmektedir) dedi.
.
Kur’ânın hatmedildiği yere rahmet yağar
Ya’kûb bin İshâk Hadramî hazretleri "On Kırâat İmamı"ndan dokuzuncusudur. Kur’ân-ı kerîmin kırâatini, okunuş şekillerini ve bununla ilgili usûlleri, kaideleri naklen bildiren kırâat imâmlarındandır. 205 (m. 820)’de 88 yaşında vefât etti. Buyurdu ki:
Hadîs-i şerîfde, (Kur’ân-ı kerîmi hatmedenin duâsı kabul olunur) buyuruldu. Kur’ân-ı kerîmin hatmedildiği yere rahmet yağar. Hatimden sonra duâ etmek müstehabdır. Kur’ân-ı kerîm hatmolunurken toplanmak müstehabdır.
Abdüllah ibni Abbâs hazretleri, hatim okuyan kimsenin yanında adamını bulundururdu. Hatim biteceği zamanı işitince, kendi de hâzır olurdu... Enes bin Mâlik hazretleri, hatmettiği zaman, çoluk çocuğunu toplayıp duâ yapardı.
Hatim bitince, ikincisine başlamak müstehabdır. Hadîs-i şerîflerde, (İbâdetlerin en iyisi, hatim okuyup, bitince yenisine başlamaktır), (Kur’ân-ı kerîmi hatmeden kimseye altmış bin melek hayır duâ eder) ve (Hatim duâsı yapılan yerde bulunan, ganîmet dağılırken bulunan kimse gibidir. Hatme başlanan yerde bulunan, cihâd eden kimse gibidir. İkisinde de bulunan, iki sevâba da kavuşur) buyuruldu.
Namâz kılmak, oruç tutmak ve Kur’ân-ı kerîm okumak ve zikretmek, yalnız bedenle yapılan ibâdet oldukları için bunları herkesin kendisi yapması lâzımdır. Başkasını vekîl edip yaptırmak câiz değildir. Bunun için Kur’ân-ı kerîmi Fâtihadan başlayıp Fil sûresine veyâ İhlâs sûresine kadar okuyup, sonra olan birkaç sûreyi başkasına emredip okutsa, o da birinciye vekil olarak kalan sûreleri okursa, Kur’ân-ı kerîmi başından beri okumuş olan, (Hatim) okumuş olmaz. Bunlardan birisini dinleyen kimseler, hatim dinlemiş olmazlar. Hiçbiri hatim sevâbına kavuşamazlar. Okumuş olanlar, sevâbını, meyyitlerin ruhlarına ayrı ayrı hediyye etseler veyâ birisi, hepsi için hediyye etse, yani hatim duâsı yapsa, okuyanlar da (Âmîn) deseler, âyetlerin sevaplarının toplamı, meyyitlere de verilir. Fekat, hatim için vaat olunan sevâba kavuşamazlar. Bir hatmi, yalnız bir kişinin okuması ve sevâbını, bunun bağışlaması lâzımdır. Meyyit için, çeşitli kimselerin sessiz olarak çeşidli cüz’ler okuyup, Kur’ân-ı kerîmi hatmetmeleri ve her birinin okuduğunun sevâbını ölünün rûhuna göndermeleri veya birinin hepsi için hediye etmesi, yani hatim duâsını yapması, okuyanların da (Âmîn) demeleri câiz olur ve çok faydalı olur. Fakat, bu sûretle hatim sevâbı hâsıl olmaz.
.
Kalplerin pasını istiğfar temizler
Ebü’l-Hakem Seyyâr hazretleri Tabiîn devrinde yetişen hadîs âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. Basra’da doğdu. 122 (m. 739)’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerden bazıları şunlardır:
“Kendisine fakîrlik verilen bir kimse, ihtiyâcını insanlara bildirip onlardan bir şey beklerse, fakîrliği devam eder. Şayet hâlini Allahü teâlâya arz edip O’ndan bir şey beklerse, ona ihtiyâcının karşılığını verir. Bu, ya âhirette vereceği bir ecir, sevâbdır. Veyahut da dünyâdaki zenginliktir.”
“Bir kimse hac yapıp, zinâ ve başka hiç günah işlemeden dönerse, anasından doğduğu günkü gibi günahlarından temizlenir.”
“Benden önceki Peygamberlerden hiçbirine verilmeyen beş şey, bana verildi: 1. Düşmanlarımı, bir aylık yoldan benim korkum kaplardı. 2. Yeryüzünün her tarafı bana mescid yapıldı ve temiz kılındı. Ümmetimden bir kişi, namaz vakti nerede girerse, orada namazını kılsın! 3. Düşmanla yapılan harbin sonunda ele geçen ganîmetler bana helâl kılındı. Benden önce kimseye helâl olmadı. 4. Bana şefaat etmem için izin verildi. 5. Diğer peygamberler, kendi kavimlerine peygamber olarak gönderilmişti. Ben ise bütün insanlara peygamber olarak gönderildim.”
“Hikmet kişinin şerefine şeref katar, köleyi yükselterek sultanlar meclisine oturtur.”
“Bir kimse Allahü teâlânın indinde kendisi için ne olduğunu anlamak isterse, kendisinde Allah için ne var ona baksın.”
“Cuma gününde bir saat vardır. Mümin kul o saatte bir şey isterse o kabul olur.” Eshâb-ı kiram o saatin hangi saat olduğunu sordu. Buyurdu ki: “İkindi ile akşam arasıdır.”
“Cennet ehlinin en aşağı derecede olanının baş ucunda 10.000 hadimin elinde farklı renkte altın ve gümüşten iki sahan vardır. En son yediğini de ilk iştahı ile yer.”
“Müminler bir bina gibidirler. Nasıl ki, bina, parçalarının birbirine destek olmasıyla kuvvet bulursa, müminler de birbirine destek olmak sûretiyle kuvvet bulurlar.”
“Eshâbım yıldızlar gibidir. Kim onlara uyarsa, doğru yol üzere bulunur.”
“Ümmetim yağmur gibidir. Evveli mi, yoksa sonu mu hayırlıdır bilinmez. Nerede bulunurlarsa fayda verirler. Yanî hepsi hayırlıdır.”
“Lâyık olduğunuz şekilde idâre olunursunuz. Size lâyık olduğunuz şey verilir.”
“Demirin pası gibi, kalplerin de pası vardır. Bu pas, istiğfarla giderilir.”
.
Abdestte kullanılan suya "müstamel su" denir
Yahyâ Bin Zekeriyya, İmâm-ı a’zam hazretlerinin talebelerinin ileri gelenlerinden fıkıh ve hadîs âlimidir. 120 (m. 738)’de Kûfe’de doğdu. 183 (m. 799) senesinde Medâin’de vefât etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Abdestte, gusülde kullanılan suya (Müstamel su) denir. Bu su, İmâm-ı a’zama göre kaba necâsettir. Ebû Yûsüf’e göre, hafîf necâsettir. İmâm-ı Muhammede göre temizdir “rahmetullahi teâlâ aleyhimâ”. Bununla necâset temizlenir. Fakat, abdest alınmaz ve gusül edilmez. İçmek ve hamur yapmak mekrûhtur. Peştemala, elbiseye, kurnaya sıçrarsa ve necâset temizlemekte kullanılan her su, iğne ucu kadar sıçrarsa, kabı ve elbiseyi pisletmez.
Necâset temizlemekte kullanılmış sular, bir yerde birikirse, bu suya bulaşan şeyler, pis olur. Abdestsiz veyâ cünüb olan kimse veya hâyızlı kadın veya müşrik, kâfir, necâset bulaşmamış olan avucunu bir yere sokup su alsa veya kolunu sokup, içindeki tası alsa, o yerdeki pis olmaz. Necâset üzerinden akan suyun yarıdan fazlası necâsete temâs ederse, bu su pis olur. Azı değerse ve necâsetin üç sıfatı suda bulunmazsa, pis olmaz. Necâset yanınca, külü temiz olur. Tezek yakarak ısıtılan fırında, ekmek pişirilir.
Merkeb, domuz ve leş, tuz içine düşüp, tuz olsalar, temiz olurlar. Kuyuya düşen gübre, zamânla çamur hâline gelse, temiz olur. Necis boya ile boyanan kumaş ve beden, üç kerre yıkanınca temiz olur. Su renksiz akıncaya kadar yıkamak dahâ iyidir. Deriye, yaraya sürülen necis ilâcın ete karışan kısmı ve necis sürme çekilen göz yıkanmaz. Dışarıda kalan kısım ve yara üstündeki kurumuş kan, zarar vermeyecek şekilde yıkanıp giderilir. Zarar olursa yıkanmaz. Fakat üzerinde dirhem miktârı necâset bulunan kimse imâm olamaz.
Görülmeyen necâsetler ve idrâr bulaşan eşyâ, ayrı sular ile, temizlendiği zan edilinceye kadar yıkanır. Bir kere yıkamakla temizlenirse, kâfî olur. Yıkarken, su ve diğer eşyâ, necis olmazlar.
Vesvese, şüphe edenlerin üç kere yıkaması ve hepsinde sıkması lâzımdır. Herkesin, kendi kuvveti kadar sıkması kâfîdir. Çürük, ince veyâ büyük olduğu için sıkılmayan eşyâ, meselâ halı, beden, deri gibi necâseti emen şeyler, her üç yıkayışta, kurutulur. Yani, su damlaması kesilinceye kadar beklenir.
Testi, çanak ve bakır gibi necâseti emmeyen şeyleri ve denizde, derede yıkanan her şeyi sıkmak ve kurutmak lâzım değildir.
.
Ferâseti devamlı olan makbûldür
Fenârîzâde Muhyiddîn Çelebi Osmanlı şeyhülislâmlarının onüçüncüsüdür. 851 (m. 1447) senesinde Bursa’da doğdu. 954 (m. 1548) senesinde İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bazı sâlih kimseler, bir hâdisenin nasıl neticeleneceğini ferâsetle söyler. Bu hâdisenin neticesini Allahü teâlâ ona müşâhede ettirir, gösterir. Bu müşâhede, o kimsede devamlıdır. Bazı kimseler de vardır ki, bu müşâhede onda bazen olur, devamlı olmaz. O, onu Allahü teâlânın aşkının sarhoşluğu içinde iken söyler veya o söz dilinden çıkar da, söylediği hakîkat olur. Ama, onun bu hâlden haberi bile yoktur. İşte bu iki hâlin birinci olanı, yani ferâseti devamlı olanı makbûldür. Ferâseti devamlı olanlara “Velâyet ehli” denir. Bu işler, “Abdal”, “Ebrar” ve “Zühhâd” da olur. Ferâseti ve müşâhedesi bazen olanlar da “Muhakkik”lerdir. Muhakkiklerde hâdiseler, bazen kapalı, bazen de açık olur. Eğer şaka ile söyleseler, Allahü teâlâ onları kırmaz, hakîkat eder. Eğer gaflet ile söylerse, cenâb-ı Hak yine dediğini vâki eder. Onlar, Allahü teâlânın sevgili kullarıdır.”
Hâce Abdullah-i Ensârî “rahmetullahi aleyh”, (Menâzil-üs-sâyirin) kitabında buyuruyor ki:
“Ferâset iki türlüdür: Birincisi, ma’rifet sahiblerinin ferâseti olup, talebenin istidâdını keşfetmek, Allahü teâlânın evliyâsını tanımaktır. İkincisi, riyâzet çeken, açlıkla nefslerini parlatanların ferâseti olup, mahlûklara âit gizli şeyleri bilmektir. İnsanların çoğu, Allahü teâlâyı hatırlamayıp gece-gündüz dünyâyı düşündüğünden, dünyâ işlerinden ele geçirmek istedikleri şeylerden haber verenleri arıyor. Bunları büyük biliyor. Hattâ, bunları evliyâ, Allahü teâlâya yakın sanıyorlar. Evliyânın me’ârifine, doğru, ince bilgilerine dönüp de bakmıyorlar. Belki, bunlara dil uzatıp, bunlar Allahın sevgili kulu olsaydı, gaybolan şeylerimizi, gizli düşüncelerimizi bilirlerdi. Bizim hâlimizden haberi olmayan bir kimse, mahlûkların üstündeki ince bilgileri hiç anlayamaz diyerek, evliyânın ferâsetine, Zâtı ilâhiye ve sıfatlarına olan bilgilerine inanmıyorlar. Böyle, yanlış ölçüleri sebebi ile, o büyüklerin doğru ilim ve me’ârifinden mahrûm kalıyorlar. Bilmiyorlar ki, Allahü teâlâ, o büyükleri, câhillerin gözünden saklamış, kendine mahsûs kılmıştır. Evliyâsını dünyâ işleri ile meşgûl etmeyip, kendisi ile meşgûl etmiştir. Evliyâ, insanların hâllerine, işlerine bağlansalardı, Allahü teâlânın huzûruna lâyık olmazlardı”.
.
Saadet, huzur isteyen onun gibi olmalıdır
Ebû Zekeriyyâ Şâvî hazretleri fıkıh, kelâm, tefsîr ve nahiv âlimidir. 1030 (m. 1621)’de Fas’ta Milyân’da doğdu. 1096 (m. 1685)’de hacca giderken gemide vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde, “Edeb” hakkında şunları anlattı:
-Ebû Osman Hayrî şöyle buyurdu: “Allahü teâlâya karşı edeb, ondan devamlı korku üzere bulunmak ve O’nu murâkabe üzere olmaktır. Resûlullaha karşı edeb, sünnet-i seniyyeye yapışmakla, evliyâya karşı edeb; ona hürmet etmek, hizmetlerinde bulunmakla, çoluk-çocuğa karşı edeb; onlara güzel ahlâk ile muâmele etmekle, arkadaş ve dostlarına karşı edeb; onlara güler yüzlü olmakla, câhillere karşı edeb; onlara duâ etmek ve merhamet göstermekle olur.”
-Ebû Ubeyd Kâsım bin Sellem anlatır: “Mekke-i mükerremeye girdim. Bazen Kâbe-i muazzamanın hizasında oturur, bazen sırtüstü yatar, ayaklarımı uzatırdım... Yine böyle bir hâlde iken, birisi gelip bana; 'Senin ilim ehlinden olduğun söylenir. Sana bir tavsiyem var. Edeble otur, yoksa ismin Allahü teâlânın hâs kulları arasından silinir' dedi.”
-Ebû Saîd-i Hudrî (radıyallahü anh) hazretleri, tevazunun nasıl olması îcâb ettiğini anlatırken buyurdu ki:
“Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) hayvana ot verirdi. Deveyi bağlardı. Evini süpürürdü. Koyunun sütünü sağardı. Ayakkabısının söküğünü dikerdi. Çamaşırını yamardı. Hizmetçisi ile birlikte yerdi. Hizmetçisi el değirmeni çekerken yorulunca ona yardım ederdi. Pazardan öteberi alıp, torba içinde eve getirirdi. Fakirle, zenginle, büyükle, küçükle karşılaşınca, önce selâm verirdi. Bunlarla musâfeha etmek için mübârek elini önce uzatırdı. Köleyi, efendiyi, beyi, siyahı ve beyazı bir tutardı. Her kim olursa olsun, çağırılan yere giderdi, önüne konulan şeyi az olsa da, hafif, aşağı görmezdi. Akşamdan sabaha ve sabahdan akşama yemek bırakmazdı Güzel huylu idi. İyilik etmesini sever idi. Herkesle iyi geçinirdi. Güler yüzlü, tatlı sözlü idi. Söylerken gülmezdi. Üzüntülü görünürdü. Fakat çatık kaşlı değildi. Aşağı gönüllü idi. Fakat alçak tabiatlı değildi. Heybetli idi. Yani saygı ve korku hâsıl ederdi. Fakat kaba değildi. Nâzik idi. Cömert idi. Fakat isrâf etmez, faydasız yere bir şey vermezdi. Herkese acır idi. Mübârek başı hep önüne eğik idi. Kimseden bir şey beklemezdi.Saadet, huzur isteyen, Onun gibi olmalıdır...”
.
Yüz şehit sevabına kavuşanlar
Yahyâ Mezûrî hazretleri Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî’nin talebelerinin büyüklerindendir. Hicrî onüçüncü asrın yarısında yüz yaşlarında iken Bağdat’ta vefât etti. Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî hazretleri, yüksek halîfesi Yahyâ Mezûrî ile mektuplaşırlar, ona nasihatlerde bulunurlardı. Bu mektuplarından birinde buyurdular ki:
Her türlü hamd, sonsuz nimetler sahibi olan Allahü teâlâya mahsûstur. Peygamberlerinin en yücesi olan ve hiçbirinin uğramadığı eziyetlere uğrayan, Hazreti Muhammed’e (sallallahü aleyhi ve sellem) ve O’nun yüce Âl, Eshâb, Ezvâc-ı tâhirat ve Ahbabına salât ve selâm olsun...
Muhterem efendim, senedim ve dayanağım, Allahü teâlânın yolunu neşreden derin âlim Molla Yahyâ’nın ihsân ederek gönderdiği mektup ile şereflendik. Cenâb-ı Hak, karşılığında bereketli sevaplar ihsân eylesin. Mektûbunuzu okuduk, tam bir ihlâs ve hasretle yazıldığını mübârek hâl ve güzel ahlâkınızı yansıttığını gördük. Beraberinde, malum şeyhin mektubu da geldi. Kerîm ve raûf olan Rabbimiz teâlâ hazretleri ona hüsn-i hatime ihsân eylesin! Bu vesile ile sizlere asıl vasiyetimi bildiriyorum:
Uzun zamandır bu diyarda unutulmuş gibi olan tarîkat-i aliyye’yi öğretmekte ve yaymakta takatiniz miktârınca çalışınız. Müslümanların bu yola girmeleri ve uymaları için, anlayacakları delîller ile onları aydınlatıp teşvik ediniz. Şurası kesin olarak anlaşılmıştır ki, büyüklerimizin gönlünde yer tutabilmeleri mübârek İslâm bilgilerini yani Ehl-i sünnet itikâdını ve fıkıh, ilmihâl bilgilerini yaymaları ve bu yolda çalışanlara destek olmaları miktarıncadır...
İşittiğimize göre vaktiyle İmâdiye şehrinin çoğu köylerinde cemâat ile namaz kılınmak ve zikr-i ilâhî yapılmakla ma’mûr mescidler varmış. Fakat acaba şimdi vaziyet nedir? Belki bu ma’mûrluk kalkmış, câmiler garip kalmıştır. Artık bu mescidlere gidip gelen kalmamıştır! Bizleri seven Ziver Paşa’ya bizim adımıza, câmileri bu gariplikten kurtarmaya çalışmasını söylerseniz, pek büyük bir ecre, sevâba kavuşursunuz. Nitekim, Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte;
“Ümmetimin fesada uğradığı zamanda, bir sünnetimi öğretene yüz şehit sevabı verilir” buyurulmuştur. Allahü teâlânın selâmı, rahmeti ve bereketi üzerinizde olsun.
.
Bana nasihat et ey genç
Sinânüddîn Yegânî Çelebi Osmanlı devri din ve fen âlimidir. Molla Yegân’ın torunudur. Bursa’da doğdu. 945 (m. 1538) senesinde aynı yerde vefât etti. Derslerinde şunları anlattı:
Ömer bin Abdülazîz halîfe olunca, memleketin her tarafından heyetler gelmişti. Hicaz’dan gelen bir heyet, Ömer bin Abdülazîz’in yanına girince, heyette bulunan genç birisi konuşmaya başladı. Ömer bin Abdülazîz;
“Sen dur, yaşlı olanınız konuşsun” diyerek genci ikaz etmek istedi. Genç;
“Ey mü’minlerin emîri! İş yaşa göre ise, Müslümanların içinde senden daha yaşlı olanları yok mu?” deyince, Ömer bin Abdülazîz; “Konuş bakalım” diyerek gence söz verdi. Genç;
“Biz, senden bir şey isteyen ve senden korkan bir heyet değiliz. Biz, bir şey de talep etmiyoruz. Çünkü lütuf ve ihsânınız o kadar çok ki, bize kadar ulaşmıştır. Senden korkmuyoruz, çünkü adâletin bizi korkmaktan emîn kılmıştır” dedi. Ömer bin Abdülazîz; “Siz kimsiniz?” diye sorunca, genç;
“Teşekkür heyetiyiz. Teşekkür edip geri dönmek için geldik” dedi. Ömer bin Adülazîz; “Ey genç! Bana nasihat et!” deyince, genç;
“Allahü teâlâ hâllerini râzı olduğu şekilde ıslâh etsin. İnsanlar, Allahü teâlânın onlar üzerindeki merhametine, Tûl-i emellerine, insanların kendilerini medhetmelerine aldanmakta, böylece ayakları kayarak ateşe (Cehenneme) düşmektedirler. Ey Emîr-ül-mü’minîn! Allahü teâlânın üzerindeki merhameti, Tûl-i emel, insanların seni çok övmesi seni aldatmasın. Eğer aldanırsan ateşe düşen aldananlara dâhil olursun. Eğer aldanmazsan, Allahü teâlâ seni bu ümmetin sâlihleri ile beraber bulundurur” dedi ve sustu. Ömer bin Abdülazîz, gence yaşını sorduğunda, genç; “Onbir” dedi. Nesebini sorunca, Hüseyn bin Ali bin Ebî Tâlib’in oğlu olduğunu söyledi.
Bir gün Ömer bin Hattâb (radıyallahü anh), Ka’b-ül-Ahbâr’a (radıyallahü anh), “Bize nasihat et” dedi. Ka’b-ül-Ahbâr, “Elinizde Allahü teâlânın kitabı, Resûlullahın sünneti yok mu? Bu ikisi size yetmiyor mu?” dedi. Hazreti Ömer “Evet var. Fakat sen ayrıca bize nasihat et” diye üsteleyince, Ka’b-ül-Ahbâr; “Ey Emîr-ül-mü’minîn! Korkan bir kimsenin amelini yap. Kıyâmet günü yetmiş (70) peygamberin yaptığı amel ile gelsen, orada gördüklerinden dolayı amelini yine az görürdün” buyurdu. Bunları işiten Ömer bin Abdülazîz, düşüp bayıldı.
.
Zikir, Allahü teâlâyı hâtırlamak demektir
Kâdı Sirâcüddîn-i Ermenekî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 644 (m. 1246)’da, Mısır’da bulunan Ermenek’te doğdu. 725 (m. 1325) senesinde İran’da Kûs kadısı iken vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
İmânı, itikâdı düzelttikten ve İslâmiyete uygun ibâdetleri yaptıktan sonra, vakitleri, kalbi temizlemek ile mamûr etmek lâzımdır. Allahü teâlâyı hâtırlamadan, bir ân geçirmemelidir. Vücûd, eller, ayaklar dünyâ işleri ile uğraşırken, kalp hep Allahü teâlâ ile olmalı, Onu hâtırlamakla lezzet duymalıdır. Bu devlet, büyüklerimizin gösterdiği yolda, herkese, az zamânda nasîb oluyor. Elhamdülillah siz, böyle olduğunu biliyorsunuz. Belki de, çok az olsa bile, bir şey hâsıl olmuştur...
Ele geçeni bırakmamak ve şükretmek lâzımdır ve artmasına çalışmalıdır. Herkesin, sonradan kavuşabildiği şeyler, bu yolda, başlangıçta ele geçer. O hâlde, kazançlarının azı da, pek çoktur. Çünkü, dahâ başlangıçta nihâyetten haberleri olur. Fakat, ele geçen, ne kadar çok olsa da, az görmelidir. Ama şükretmeyi elden bırakmamalıdır. Hem şükretmeli, hem de daha artmasını istemelidir...
Kalbin temiz olmasından maksat, Ondan başkasının sevgisini kalpten çıkarmaktır. Kalbin hasta olması, işte bu çeşitli bağlılıklardır. Bu bağlılıklar kesilip atılmadıkça, hakîkî îmân nasip olmaz. İslâmiyyetin emirlerini ve yasaklarını yerine getirmek kolay ve rahat olmaz. Her gün ve her gece yüz kerre (Sübhânallahi ve bi-hamdihi sübhânallahil’azîm) demelidir. Çok sevâbdır. Her sabâh bir kerre (Allahümme mâ esbaha bî min ni’metin ev bi-ehadin min halkıke, fe minke vahdeke, lâ şerîke leke, fe lekel hamdü ve lekeşşükr) demeli ve her akşam (Mâ esbaha) yerine (Mâ emsâ) diyerek, hepsini aynen okumalıdır.
Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: (Bu duâyı gündüz okuyan, o günün şükrünü yapmış olur. Gece okuyunca, o gecenin şükrünü îfâ etmiş olur). Abdestli okumak şart değildir. Her gün ve her gece okumalıdır.
Zikredince, kalp temizlenir. Yanî kalpten dünyâ sevgisi çıkar. Allah sevgisi yerleşir. Birçok kimselerin, bir araya toplanarak; oynaması, dönmesi, zikir değildir. Zikir, Allahü teâlâyı hâtırlamak demektir. Bu da, kalp ile olur.
.
Lâzım olmayanı alırsan lâzım olanı satarsın
Ebû Musa Sadefî hazretleri Şafiî fıkıh ve kırâat âlimlerinin büyüklerindendir. 170 (m. 786) senesinde doğup, 264 (m. 877) senesinde Mısır’da Sadef kasabasında vefât etti. İmâm-ı Şafiî hazretlerinin talebelerindendir. Onun yanından ayrılmazdı. Kendisinden çok hadîs-i şerîf rivâyet etti. İmâm-ı Şafiî hazretlerinin kıymetli sözlerini bildirmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:
“Kendi tırnağından başkası, senin vücûdunu iyi kaşıyamaz. Bütün işlerini kendin gör. Bir ihtiyâcın için, senin kıymetini bilen birisine git.”
“İnsanları memnun etmek, ulaşılması çok güç bir yüksekliktir (çok zordur). Dînin ve dünyân için sana faydalı olan şeyleri ara, onlara sarıl.”
“Dünyâ işlerinde bir darlığa ve sıkıntıya düşen kimse, ibâdete yönelmelidir.”
“Gururlanıp böbürlenmek, âdi ve bayağı kimselerin vasfıdır.”
“Hizmet edene, hizmet edilir.”
“Dostlar ile yapılan sohbetten sevimli bir hareket yoktur. Dostların ayrılığı kadar da gam ve keder veren şey yoktur.”
“İlmi sevmeyende hayır yoktur. Böyle kimselerle dostluk ve bağlılığını kes. Çünkü, ilim kalplerin hayâtı, gözlerin aydınlığıdır.”
“Sâdık dost ve hâlis kimyâ/Az bulunur, hiç arama!”
“Bütün düşmanlıkların aslı, kötü kimseler ile dostluk etmek ve onlara iyilik yapmaktır.”
“İlim öğrenmek, nâfile ibâdetten üstündür.”
“Kendini bilmeyene ilim öğreten, ilmin hakkını zâyi etmiş olur. Lâyık olandan ilmi esirgeyen de, zulmetmiş olur.”
“Resûlullah'tan (sallallahü aleyhi ve sellem) sonra insanların en üstünü hazret-i Ebû Bekir, sonra hazret-i Ömer, sonra hazret-i Osman, sonra hazret-i Ali'dir. (radıyallahü anhüm)"
“İlim öğrenmek için üç şart vardır: Hocanın mahâretli, talebenin zekî olması ve uzun bir zaman lazımdır...”
“İlim iki kısımdır; birincisi ilm-i edyân (naklî ilimler), din bilgileri. İkincisi ilm-i ebdân (aklî ilimler), fen bilgileridir.”
“Kimin düşüncesi, arzusu, maksadı yemek içmek (dünyâ) ise; kıymeti, barsaklarından çıkardığı kazûrat kadardır.”
“Dünyâda en huzursuz kimse, kalbinde haset ve kin taşıyanlardır.”
“Başkalarını senin yanında çekiştiren, senin bulunmadığın yerde de seni çekiştirir.”
“Kanâatkâr olmak, rahatlığa kavuşturur.”
“Sırrını saklamasını bilen, işinin hâkimidir.”
“Sana lâzım olmayan şeyi satın alırsan, lâzım olanı satarsın. Onun için lâzım olmayan şeyi satın alma.”
.
Dertlerden kurtulmak için çok istigfâr söyle
bn-i Saffâr hazretleri fıkıh ve hadîs âlimidir. 338 (m. 949)’da Endülüs’te (İspanya) Kurtuba’da (Cordoba) doğdu. Orada 429 (m. 1038)’de vefât etti. “Kitâb-üt-teheccüd” isimli esrinde şöyle yazmaktadır:
Teheccüd namâzını zarûret olmadıkça, elden kaçırmamalıdır. Teheccüd, gecenin üçte ikisi geçtikden sonra, kılınan namâza denir, imsâk vaktinden önce kılınır. Teheccüd, uykuyu terk etmek demektir. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” muhârebelerde bile, teheccüd kılardı.
Teheccüd ve diğer nâfile namâzların nasıl kılınacakları fıkıh kitâplarında yazılıdır. Gece uyanmak güç olursa, hanımına, hizmetçisine tembih etmelidir! Birkaç gece kalkınca, artık âdet olur, devamlı, kendiliğinden uyanılır.
Teheccüd ve sabâh namâzlarına uyanmak isteyen, yatsıyı kılınca hemen yatmalıdır ve gece, boş şeylerle uykusuz kalmamalıdır. Teheccüd zamânında tevbe, istigfâr etmek, Allahü teâlâya ilticâ etmek, yalvarmak, günâhlarını düşünmek, ayıplarını, kusurlarını hâtırlamak, kıyâmetteki azâpları düşünüp korkmak, Cehennemin sonsuz acılarından titremek lâzımdır. Af ve mağfiret için çok yalvarmalıdır. O zamân ve her zamân yüz kerre (Estagfirullâhel’azîm ellezî lâ ilâhe illâ hüvel hayyel kayyûme ve etûbü ileyh) demeli ve manâsını düşünerek söylemelidir. [Azîm, zâtı ve sıfatları kemâlde demektir. Kebîr, zâtı kemâlde, celîl, sıfatları kemâlde demekdir.] Bunu ikindi namâzından sonra [tesbîhlerden ve duâdan sonra] yüz defa okumalıdır. Abdestsiz okunabilir.
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (Kıyâmette, sayfasında çok istigfâr bulunanlara, müjdeler olsun!) Belâlardan, sıkıntılardan kurtulmak için, istigfâr okumak çok faydalıdır ve tecrübe edilmiştir. Ölümden başka, her dertten kurtarır. Eceli gelenin de, ağrısız, sıkıntısız ölümüne yardım eder. Her sıkıntıdan kurtaracağı ve rızkı arttıracağı, hadîs-i şerîfte bildirildi. İstiğfârı ve bütün duâları, manalarını düşünmeden, temiz kalb ile söylemezse, yalnız ağız ile söylerse, hiç faydası olmaz. Ağız ile üç kerre söyleyince, temiz kalb de söylemeye başlar. Günâh işlemekle kararmış olan kalbin söylemesi için, ağız ile çok söylemek lâzımdır. Namâz kılmayanın ve harâm lokma yiyenin kalbi simsiyâh olur. Böyle kalbler de söylemeye başlaması için, ağız ile en az yetmiş kerre söylemelidir.
.
Nefsini cezalandırmak isteyen sünnete uyar
Molla Muslihuddîn Efendi, Kanunî Sultan Süleymân Hân zamanı âlimlerindendir. Aslen, Ispartalıdır. 977 (m. 1569) senesinde Dimetoka’da vefât etti. Derslerinde evliyanın kıymetli nasihatlerini naklederdi. Buyurdu ki:
Ebû Bekir-i Tirmîzî buyurdu ki: “Himmetin sıfatlarını, muhabbet ehli tamamladı. Onlar da himmeti, sünnete uyup, bidatlerden kaçarak elde ettiler.”
Ebü’l-Hasen Verrak buyurdu ki: “Kişi, Allaha ancak O’nun ve Peygamberinin emirlerine uymakla ulaşabilir. Kim Allah adamlarına uymadan Allahü teâlâya ulaşmaya kalkarsa, sapıtır.”
Ebû Muhammed bin Abdülvehhâb es-Sekafî şöyle buyurdu: “Allahü teâlâ, amellerden ancak doğru olanı, doğru olanlardan hâlis olanı, hâlis olanlardan da ancak sünnete uygun olanı kabul eder.”
Ebû Bekr bin Sa’dan buyurdu ki: “Allahü teâlâya ulaşmak; gafletten, günahtan, bidatten, sapıklıktan ve sapıklıklardan sakınmakla olur.”
Ebû Amr ez-zücâcî şöyle buyurdu: “İnsanlar, câhiliyye devrinde akıllarının ve arzularının güzel gördüğüne tâbi oluyorlardı. Peygamber efendimiz geldi ve onları tek tek İslâmiyete tâbi kıldı. Doğru akıl; İslâmiyetin güzel gördüğü, kötü akıl; İslâmiyetin kötü gördüğü akıldır.”
Bâyezîd-i Bistâmî buyurdu ki: “Otuz sene mücâhede ile uğraştım, ilimden ve ilme uymaktan daha lüzumlu bir şeye rastlamadım.”
Yine Bâyezîd-i Bistâmî şöyle buyurdu: “Siz havada uçan birisini gördüğünüz zaman, hemen o kimsenin faziletli, kerâmet sahibi birisi olduğuna hüküm vermeyin. Hatâ edebilirsiniz. O kimsenin hakîkaten fazilet ve kerâmet sahibi olduğunu anlamak için, İslâmiyetin emirlerine uymaktaki hassasiyetine, Peygamber efendimizin ahlâkı ile ahlâklanmasına ve sünnet-i seniyyeye uymasına, hakîkî İslâm âlimlerine olan muhabbet ve bağlılığına bakın. Bunlar tam ise, o kimse fazilet ve kerâmet sahibidir. Bunlara uymakta en ufak bir gevşeklik ve zayıflık bulunursa, o kimse için fazilet ve kerâmet sahibidir demek mümkün olmaz.”
Sehl-i Tüsterî buyurdu ki: “Kişinin sünnet-i seniyyeye tâbi olmadan yaptığı her iş, nefsini sevindirir. Arzu ve isteklerine uymuş olur. Eğer sünnet-i seniyyeye uyarsa, nefsini cezalandırmış olur. Zira İslâmiyette nefse uymak yoktur ve kötülenmiştir. Herkesin arzusu, elbet sünnet-i seniyyeye uymak olmalıdır.”
Ebû Hafs el-Haddâd şöyle buyurdu: “Amellerini ve hâlini, her zaman Kitâb ve Sünnetin emirlerine uydurmayan, aklını mükemmel gören, büyüklerin emrine giremez.”
.
Hiçbir iyiliği hor görme
Yezîd bin Es’am hazretleri Tabiînden büyük bir hadîs âlimidir. 103 (m. 721) senesinde vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerden bazıları:
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Açlığını gidermek (doyurmak), bir sıkıntısını gidermek gibi bir yolla, Müslüman kardeşini sevindirmek, mağfirete sebep olan şeylerdendir.”
Câbir bin Süleym anlattı: Ben Resûlullahın huzurlarına ilk defa gitmiştim. Resûlullah Eshâbı arasında bulunuyordu. “Hanginiz Allahın Resûlüdür?” dedim. Resûlullah efendimiz, mübârek elleriyle kendilerini işâret buyurdular. “Bazı şeylerden sıkıntı duyuyorum. Bana bir şeyler öğret” dedim. Bunun üzerine Resûlullah şöyle buyurdu: “Allahü teâlâdan kork. Müslüman kardeşine güler yüzle konuşmak, kabındaki suyu, senden su isteyenin kabına boşaltmak şeklinde bile olsa, hiçbir iyiliği hor görme. Kibirden sakın. Çünkü Allahü teâlâ, kibri sevmez.”
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Kıyâmet günü olunca, Allahü teâlâ, Cennet ve Cehennem ehlini saflar hâlinde bir araya toplar. Bu sırada Cehennemliklerin saflarından birisi, Cennetliklerin saflarında birini görür. 'Ey falanca! Hatırlar mısın? Hani sana dünyâda iken bir iyilik yapmıştım' der. Cennetlik şahıs onu eliyle tutup, 'Yâ Rabbi! Bu bana, dünyâda iken iyilik yapmıştı' der. Bunun üzerine kendisine 'Onu rahmetimle Cennete götür' denilir.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Kim Müslüman kardeşinin bir sıkıntısını giderirse, Allahü teâlâ da onun kıyâmetteki sıkıntılarından birini giderir.”
Resûlullah bir kerre de şöyle buyurdu: “Allahü teâlâ, sizin sûretlerinize, mallarınıza bakmaz. Ancak kalblerinize ve amellerinize bakar.”
Yine buyurdu ki: “Allahü teâlâ şöyle buyurdu: Kulum, bana duâ ettiği zaman, onunla beraber olurum.”
Yezîd Bin Es’am hazretleri buyurdu ki: Câhiliye devrinde birisi vardı. İçki içip, sarhoş oldu. Sonra kumara başladı. Yine içkili bir hâlde iken, kumara devam edeceğini, onu bırakmayacağını söyledi, yüzünü gözünü yırttı. Kendisini perişan etti. Bu hâlde uyuyakaldı. Uyanıp, kendisine gelince, “Bana böyle ne oldu” dedi. Sonra kendi kendine, "içkinin yüzünden bu hâle geldim. Vallahi bir daha içmeyeceğim" dedi.
.
Feyizler, Resûlullahın kalbinden yayılmakta
Muhyüddîn İbn-ül-Cevzî hazretleri fıkıh ve usûl âlimlerindendir. 580 (m. 1185)’de Bağdad’da doğdu. 656 (m. 1258) senesinde vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Hadîs-i kudsîde (Bir velî kuluma düşmanlık eden, benimle harp etmiş olur. Kulumu bana yaklaştıran şeyler arasında, en sevdiğim, ona farz ettiğim şeydir. Nâfile ibâdet [de] yaparak, bana yaklaşan kulumu çok severim. Çok sevdiğim kulumun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum. İstediğini elbette veririm. Bana sığındığı zaman, elbette korurum) buyuruldu.
Farzlarla hâsıl olan kurb, yanî Allahü teâlâya yaklaşmak, nâfilelerle hâsıl olandan, elbette daha çoktur. Fakat, ihlâs ile yapılan farzlar kurb hâsıl eder. İhlâs, ibâdetleri, Allahü teâlâ emrettiği için yapmaktır. Ehl-i sünnet olan her müminde biraz ihlâs vardır. Takvâ ile ve ibâdet yapmakla, kendisine (feyz) denilen kalb nûrları gelir. Bir velînin kalbinden saçılan bu feyizlerden alırsa, ihlâsı çabuk ve çok artar. (Takvâ), harâmlardan nefret etmek, harâm işlemeği hâtıra bile getirmemekdir. Allahü teâlâya yaklaşmak, Onun rızâsına, sevmesine kavuşmak demektir. Allahü teâlânın müminlerin kalblerine gönderdiği nûrlar, feyizler, ibâdetleri ve takvâsı çok olanlara, gelmektedir. Yanî, bunların feyiz almak istidâtları, kâbiliyetleri artar.
Feyizler, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) mubârek kalbinden yayılmaktadır. Gelen feyizleri almak için, Resûlullahı sevmek lâzımdır. Sevmek de, Onun ilmini, güzel ahlâkını, mucizelerini, kemâlâtını öğrenmekle hâsıl olur. Resûlullah da, onu görüp severse, feyiz alması çoğalır. Bunun için, sohbetinde bulunup, güzel yüzünü görenler, tatlı sözlerini işitenler, dahâ çok feyiz aldılar. Eshâb-ı kirâm, bunun için, çok feyiz alıp, kalpleri dünyâ sevgisinden temizlenerek, ihlâs sâhibi oldular. Kavuştukları nûrlar, feyizler, evliyânın kalplerinden dolaşarak, zamanımıza kadar geldi.
Bir kimse, kendi zamanında bulunan bir velîyi tanıyıp, çok sever ve sohbetinde bulunarak, kendini sevdirirse, Resûlullahın mübârek kalbinden velînin kalbine gelmiş olan nurlar, bunun kalbine de akarak kalbi temizlenir. Sohbetine kavuşamazsa, onu düşünmesi, yani velînin şeklini, yüzünü hâtırına getirmesi de, sohbetinde bulunmuş gibi olur. Yani, mürşidi sevmek, onun kalbinden saçılan feyizleri almaya sebep olur.
.
Hakîkî muhabbet artmaz ve eksilmez
Ebü’l-Haccâc El-Kuraşî hazretleri evliyânın meşhurlarındandır. Mısır’da Aksûr’da doğdu 642 (m. 1244) senesinde orada vefât etti. Ebü’l-Haccâc hazretleri, başından geçen bir hâdiseyi şöyle anlatmıştır:
“İlk günlerimde hep (La ilahe illallah) derdim ve bundan hiç gâfil olmazdım. Bir gün nefsim bana dedi ki: 'Senin Rabbin kim?' Ben de; 'Benim Rabbim Allahü teâlâdır' dedim. Bunun üzerine nefsim bana dedi ki: 'Senin Rabbin benim, çünkü sen, bana kulluk yapıyorsun. Kimin emrine tâbi oluyorsan, ona kulluk yapıyorsun. Sana, beni doyur diyorum, yiyorsun. Uyu diyorum, uyuyorsun. Yürü diyorum, yürüyorsun. Benim emrettiğimi dinliyorsun. Al dediğimi, alıyorsun. Sen benim her emrimi yerine getiriyorsun. Öyleyse sen bana kulluk ediyorsun, benim emirlerime tâbi oluyorsun...' Bunun üzerine bir müddet iyice düşündüm. Sonra basiretim açıldı ve bana denildi ki: (Allahü teâlânın emirlerine uy, nefse karşı muhalefet et. Uyu derse; Allahü teâlâ, sâlih amel işleyenler için meâlen; [Onlar, geceden pek az bir zaman uyuyorlardı] buyurdu. (Zâriyât-17). Ben de böyle yapan sâlih kullardan olacağım de! Nefsin sana ye derse, Allahü teâlâ meâlen; [Yiyiniz, içiniz, isrâf etmeyiniz] (A’râf-31) buyurdu de! Sana yürü diyerek, gurûr ve kibirle yürümeni isterse, Allahü teâlâ meâlen; [Yeryüzünde kibirle ve böbürlenerek yürüme...] (İsrâ-37) buyurdu de! Nefsin bir şeyi almanı isteyince de, ona de ki: Allahü teâlâ meâlen; [Elini boynuna bağlı kılma 'cimri olma' ve büsbütün de onu açıp isrâf etme...] buyurdu.) [İsrâ-29]
'Bunları yapınca neye kavuşurum?' dedim. Denildi ki: (Müttekîlerden, âriflerden ve sıddîklardan, Rabbine kulluğunu tam yapanlardan olursun.)
Bu mübarek zatın kıymetli nasihatleri vardır. Buyurdu ki:
“İyilik gördüğü zaman artmayan, kötülük gördüğü zaman eksilmeyen muhabbet, hakîkî muhabbettir.”
“Allahü teâlânın emri ile ne kadar meşgul oluyorsan, kendi işin için, halktan o kadar alâka bekle.”
“Gâfillerden, câhillerden ve yaltakçılardan uzak dur.”
“Bir kimse, hocasının hareket ve davranışlarından istifâde edemiyorsa, sözlerinden hiç istifâde edemez.”
“Açlık nûrdur. Tokluk ateştir. Şehvet odundur. Şehvet ve tokluk bir araya gelince ateş yanmaya başlar. Sahibini yakıp bitirir.”
“İlmi ile âmil olan âlimler, Müslümanlara analarından babalarından daha şefkatli, daha merhametlidirler. Çünkü onlar, insanın âhiretini kurtarıp, Cehenneme girmemelerini temin ederler. Ana-baba ise, insanı ancak dünyâ ateşinden ve felâketinden koruyabilir.”
.
Yaptığın kötülüğe pişman ol kaçırdığın iyiliklere ise üzül
Cemâleddîn Kürânî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. İran’da Küran’da doğdu. 768 (m. 1367)’de Mısır’da vefât etti. Hikmetli sözleri çoktur. Buyurdu ki:
“O esnada Allahü teâlâ ile huzûrda olmasan da, zikri terk etme! Çünkü zikir ettiğin hâlde O’ndan gâfil olman, zikir etmediğin zamanki gafletinden daha azdır. Umulur ki, böyle zikir, seni gafletten uyandırır ve huzûra kavuşturur.”
“Kalbin ölü olmasının alâmetlerinden biri, insanın kaçırdığı iyiliklere üzülmemesi ve yaptığı kötülüklere pişman olmamasıdır.”
“Eğer adâletle muâmele olunursan, küçük günahlardan bile helak olursun. Allahü teâlâ ihsân ile muâmele ederse, büyük günâhın da olsa kurtulursun.”
“Zulmet nefsin askeri, ordusu olduğu gibi, nûr da kalblerin askeridir. Allahü teâlâ bir kuluna yardım etmek isteyince, nûr askerleri ile imdâd edip, zulmetten onu uzak eder.”
“İbâdetine, senden meydana geldi diye sevinme, Allahü teâlânın lütfu ile, ibâdetin sende meydana geldiğine sevin. 'Bunlar, Allahü teâlânın ihsânı ve rahmeti iledir' de.”
“Nimetlere şükretmeyen, elden çıkmalarına çalışmış olur. Nimetlere şükreden, onları en kuvvetli bağlarla bağlamış olur.”
“Onun yolunda kötülük üzere olduğun hâlde, sana ihsânları devam ediyorsa, bunların istidrâc, yani seni felâkete götüren şeyler olmasından kork. A’râf sûresi yüzseksenikinci âyet-i kerîmesi, meâlen; (Onları, bilemeyecekleri yönden azar azar helake yaklaştırırız) bunu haber vermektedir.”
“İşlemediğin amelin karşılığını isteme! Amelin makbul ise, karşılık olarak sana yeter.”
“İnsanlar, sende var sandıkları şey için seni medhederler. O hâlde, sen de nefsine, onu bildiğin gibi (hâline uygun) muâmele et.”
“Mümin, kendinde görmediği bir sıfatla medhedildiği zaman, Allahü teâlâdan hayâ eder.”
“İnsanların en câhili, yakînen bildiği şeyi, başkalarının zannî olan işlerine uyup bırakandır.”
“Her kusurdan münezzeh olan Rabbim! Dostlarını, evliyânı öyle yaptın ki, onları bulan sana kavuşuyor ve sana kavuşmayan, onları tanımıyor.”
“İki iş arasında durakladığın, iki şey arasını ayıramadığın zaman, hangisinin nefse daha ağır geldiğine dikkat et ve onu yap. Çünkü nefse ağır gelen, ancak doğru, hak olandır.”
“Nefsin hevâsına, isteklerine uymanın alâmetlerinden biri de, nafile cinsinden olan iyilikleri çok yapıp, emirleri yapmakta gevşek davranmaktır.”
“Şehveti kalbden, kökünden söküp koparan Allah korkusu, yahut kalbden taşacak kadar O’na olan sevgidir.”
.
Dâima azîz olmak istersen
Yûnus Şeybânî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 619 (m. 1222)’de Mardin’de vefât etti. Hikmetli sözleri vardır. Buyurdu ki:
“Her günah, dalgınlık ve şehvetin aslı, nefsini beğenmektir. Her tâat, uyanıklık ve iffetin esası, nefsini beğenmemektir.”
“Kendinde bulunan gizli ayıpları araştırman, bilmediğin gâib şeyleri araştırmandan daha iyidir.”
“Bazılarını, Allahü teâlâ hizmetinde bulundurur. Bazılarına kendi muhabbetini verir. Her ikisine de imdâd-ı ilâhî gelmiştir. Bunlar, Rabbinin ihsânıdır. İsrâ sûresi yirminci âyet-i kerîmesinde meâlen; (Rabbinin ihsânı, hiç kimseden menedilmiş değildir) buyuruldu."
“Her sorulana cevap verenin, açıkça görülen her şeyi yorumlayanın, karşısındakilerin hâlini hesap etmeden her ilmi açıklayanın bu hareketleri, câhil olduğunu gösterir.”
“Âhıret, mümin kullara mükâfat verme yeri olarak yapılmıştır. Çünkü bu dünyâ, onlara yapılacak ihsânlara müsait değildir. Çünkü mümin kulların değeri, mükâfatlarının fâni olan bir yerde verilmesinden üstündür!”
“Amelinin semeresini dünyâda görmek, âhırette makbul olmaya işârettir.”
“Allahü teâlâ katındaki kadrini, değerini bilmek istersen, seni hangi işlerde bulundurduğuna dikkat et!”
“İhtiyâcı olmadığı hâlde bir kimseye tâati nasip eden Allahü teâlânın, bedene ve bâtına âit nimetlerde hiç eksiklik yapmayacağını bilmek lâzımdır.”
“Âriflerin Allahü teâlâdan dileği, O’na hakîki kulluk yapabilmek ve Allahü teâlânın emirlerini yerine getirebilmektir.”
“Dâima azîz olmak istersen, sakın geçici izzet ile gurûrlanma!”
“Âriflere sevinç hâli gelince, darlık, sıkıntı hâlinden daha çok korkarlar. Çünkü sevinç hâlinde, edebin hududunu gözetmek çok az mümkün olur.”
“Sevinç hâlinden, nefs de haz alır. Çünkü sevinç ve neşe içinde olur. Sıkıntı hâlinden ise nefsin payı yoktur.”
“Âlemin dışı güzel, içi ibrettir. Nefs, dışının güzelliğine, kalp, içinin ibretlerine bakar.”
“Umduğu bir şeye kavuşmak, zararına olan bir şeyden kurtulmak için Allahü teâlâya ibâdet eden, yahut azâba düçâr olmamak için ibâdet yapan, Allahü teâlânın kemâl sıfatlarının hakkını vermemiş olur.”
“İhtiyâcını sakın O’ndan başkasından isteme! Sana gelen, O’ndan gelir. O’ndan başkasından nasıl istenir ki? O’ndan başkası kendi ihtiyâcını gideremezken, kendisinden isteyenin ihtiyâcını nasıl görsün, istediğini versin?”
.
Azaptan kurtulmak için sağlam bir tutamak
Abdurrahmân Hadramî hazretleri Şafiî mezhebi müftîsidir. 945 (m. 1538)’de, Yemen’in Terim şehrinde doğdu. 1014 (m. 1605)’de Terîm’de vefât etti. Namazın hikmetleri hakkında buyurdu ki:
Eğer namaz tamamıyla eda edilirse, azaptan kurtulmak için sağlam bir tutamak hâsıl olmuş olur. Namazın dünyadaki mertebesi, âhirette, rüyetin [yani, Allahü teâlâyı görmenin] mertebesi gibidir. Namazı büyük bir emir bilmek ve müstehab olan önce vaktinde cemaat ile ve diğer şartlarına ve müstehablarına ve tadil-i erkâna riayet ederek, sükûn ve vakar ile eda etmek lazımdır. Resulullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: (Amellerin en efdali vaktinin evvelinde kılınan namazdır.) (Kul namaza kalktığı zaman, Cennet kapıları kendisine açılır. Kendisi ile Rabbi arasındaki perdeler kalkar. Cennette olan huriler kendisini karşılar.)
Kıyamda ve diğer rükünlerde olduğu gibi hep secde yerine bakmak ve okunan Kur’ân-ı kerimi dikkatlice dinlemek ve eğer okunanın manasını anlıyorsa, onun esrar ve manasını tefekkür etmek, eğer okunanın manasını anlamıyorsa, Hak celle ve âlânın kelamı olduğunu düşünmektir. (Bu, Allahü teâlânın zatına teveccühtür. Çünkü Allahü teâlânın zatını düşünmek, isim ve sıfatlarını anlamaktan yüksektir). Zatını düşünmek, Allahü teâlâya vâsıl olmuş âriflerin işidir. Onların muamelesi ayrıdır. Özellikle namazı kıldığı vakitte onun ruhu, keyfiyetsiz olarak o en yüksek makama ulaşır ve zahirden kesilir.
Namazda lezzet ve cemiyet hâsıl olması için çalışmak lazımdır. Çünkü namazda ve hususiyle farz namazlarında hâsıl olan lezzet, sona varmanın alametlerindendir. Cemaatle kılsın veya yalnız kılsın, namazın erkânıyla mukayyet olması ve onun adab ve sünnetine riayette kusur etmemesi lazımdır. Kıyamet gününde en önce hesaba çekilme namazdan olacaktır. Eğer namazın hesabı kolay geçerse, diğer ibadetlerin dahi, Allahü teâlânın inayetiyle hesabı kolaylıkla geçer. Namaz kılanda, namaz kılarken korku, dehşet ve heybet hâsıl olması icab eder.
Herkes namaz emrine uymak için, namaza hazırlıkta bulunurlar. Huzur ehli vaktinden önce, kazanç ehli ise, vakit girdikten sonra hazırlanırlar. Camilere giderler. İkamet başlar. Şafii’de ikamet, ezanın yarısıdır. Yani "Hayye ales salâh; Hayye alel felâh" birer kere olup, "Kad kametissalah" iki defadır. Manası, (işte kılınıyor) demektir.
..
Allahın Resûlüne, eziyet etmeniz doğru olmaz
Paşmakçızâde Seyyid Abdullah Efendi Ellidokuzuncu Osmanlı Şeyhülislamıdır. 1091 (m. 1680)’de İstanbul’da doğdu. 1145 (m. 1732)’de Konya’da vefât etti. Buyurdu ki:
Resûlullah efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem), hayatında olduğu gibi vefatından sonra da edebe riayet her Müslümana lazımdır. Muhammed bin Ubeyb şöyle nakletti:
“Birisi; 'Eğer Resûlullah vefât etse, Resûlullahın falanca hanımı ile evlenirdim' deyince, şu meâldeki âyet-i kerîme nâzil oldu: (Ey imân edenler! Yemek vaktini gözetmeksizin size izin verilip de davetli olduğunuz vakitten başka zamanlarda Peygamberin evlerine girmeyin. Fakat çağırıldığınız zaman girin. Yemeği yediğinizde de hemen [yanından] dağılın. Konuşmak, sohbet etmek için de izinsiz girmeyin. Çünkü bu, Peygambere eziyet veriyor. [Çıkın veya girmeyin demeğe] sizden utanıyor, fakat Allah, gerçeği açıklamayı terk etmez. Bir [Peygamberin] zevcelerine gerekli bir şey soracağınız vakit de, perde arkasından sorun. Böyle yapmanız, hem sizin kalbleriniz, hem de onların kalbleri için daha temizdir. Allahın Resûlüne, sizin eziyet etmeniz doğru olmaz. Arkasından [vefâtından sonra] zevcelerini nikâh eylemeniz de hiçbir zaman caiz olmaz. Bu [Peygambere eziyet etmek ve arkasından zevcelerini nikâhlamak], Allah katında çok büyük bir günahtır.” (Ahzâb-53)
Burada, Allahü teâlânın, gerek hayatta iken, gerekse vefâtlarından sonra Resûlullaha eziyet verecek şeylerden nasıl muhafaza buyurduğunu iyi anlamalıdır. Bu husus, dinde zaruri olarak bilinen ve âyet-i kerîmenin, Resûlullahın vefâtından sonra zevceleri ile evlenmenin ona eziyet olacağını bildirmesi ile anlaşılmaktadır. Öyleyse Müslüman bir kimsenin, Resûlullaha karşı çok edebli olması lâzımdır. Bu mevzûda çok dikkatli olmalıdır. Aksi takdîrde, insanın maazallah ayağı kayar, dünyâ ve âhirette hüsrana uğrar.
Allahü teâlâdan, îmânımız hususunda bizi muhafaza buyurmasını, kalan ömrümüzde bizi, affı ve mağfireti ile örtmesini dileriz. Söylediklerimizi, bizim lehimize hüccet kılmasını, yine söylediklerimizi, önümüzde bize ışık olacak bir nûr kılmasını, bizi Resûlullah efendimizin zümresi arasında ve O’nun livâ-ül-hamd sancağı altında haşretmesini, bizi O’nun şefaati ve rızâsı ile rızıklandırmasını, bizi, O’na ve O’nun sünnet-i seniyyesine uyanlardan eylemesini dileriz.
.
Allahtan başka ilâh yoktur ve mülk O’nundur
Ebü’l-Hattâb İbn-i Dıhye hazretleri Endülüs’te yetişen hadîs âlimlerindendir. Eshâb-ı kirâmdan Dıhye-i Kelbî’nin (radıyallahü anh) soyundan olup, 544 (m. 1149)’da Endülüs’te doğdu, önce burada ilim tahsil etti. Sonra Mısır’a gelip oraya yerleşti. “Sahîh-i Müslim"i ezberleyen hafızlardandır. 633 (m. 1235)’de Kâhire’de vefât etti. Naklettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Bir insan öldüğünde, amelinin sevâbı kesilir. Amel defteri kapanır. Yalnız; sadaka-i câriyesi (çeşme, câmi yapmak, ağaç dikmek gibi), ilmî bir eseri, kendisine duâ eden hayırlı bir evlâdı olan kimsenin amel defteri kapanmaz.”
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) rivâyet etti: Peygamberimiz buyurdu ki: “İlim öğrenmek için sefere çıkan kimse, evine dönünceye kadar Allahü teâlânın yolundadır.”
Ebû Mûsâ el-Eş’arî (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Bir kulun çocuğu öldüğü zaman, cenâb-ı Hak meleklerine şöyle buyurur: 'Siz kulumun çocuğunu (ruhunu) kabzettiniz değil mi?' Melekler de; 'Evet' derler. Cenâb-ı Hak; 'Siz onun kalbinin meyvesini kabzettiniz?' buyurunca, melekler; 'Evet' derler. Allahü teâlâ; 'Kulum ne dedi. biliyor musunuz?' buyurur. Melekler de; 'Sana hamdetti. Ve (İnnâ lillâh ve innâ ileyhi râciûn) dedi' cevâbını verirler. Cenâb-ı Hak; 'Öyle ise kulum için Cennette bir ev inşâ edin. Ona (Beyt-ül-hamd) adını veriniz' buyurur.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Her kim günde yüz defa (Allahtan başka ilâh yoktur. Yalnız Allah vardır. O’nun eşi ve ortağı yoktur. Mülk O’nundur. Hamd O’na mahsûstur. O, her şeye kadirdir) meâlindeki (La ilahe illallahü vahdehû lâ şerike leh. Lehül mülkü ve lehül hamdü ve hüve alâ külli-şey’in kadîr) duâsını tekrar ederse, bu duâ o kimse için on köle azâd etmenin sevâbına muâdil olur. Ve ona yüz sevâb yazılır. Ondan yüz günah silinir ve o kimse için o gün akşama kadar şeytanın şerrine karşı bir sığınak olur. Ve hiçbir kimse onun bu duâyı okumasından daha faziletli bir duâ getiremez. Meğer ki, o kimse, bu duâ ve tehlili daha çok okumuş olsun.” Ve yine buyurdu ki:
“Her kim günde yüz defa (Sübhânallahi ve bihamdihi) derse, günahları denizin köpükleri kadar çok olsa bile affolunur.”
.
Yedi kat göklerin ve yerin taşıyamadıkları emanet
Hasen bin İbrâhim Fârikî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 433 (m. 1041) senesinde Diyâr-ı Bekr civarında bulunan ve bugün Silvan diye bilinen Meyyâfârikîn şehrinde doğdu. Buraya nisbetle "Fârikî" denilmiştir. Bağdad’a gidip meşhur âlimlerden fıkıh ilmi okudu. Vâsıt şehrinde talebe yetiştirdi. 528 (m. 1133) senesinde orada vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
Namazda huşu ve hudu: Bütün âzâların hareketsiz kalıp tevâzu hâlinde bulunması ve kalbin de Allahü teâlâdan korku üzere olması demektir. Peygamberimiz (sallallaü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kalbin hazır olmadığı namaza Allahü teâlâ bakmaz.”
Hazreti Ali (radıyallahü anh) namaz için kalktığı zaman, vücudunu bir titreme alır, yüzünün rengi değişirdi ve “Yedi kat göklere ve yere arz edilen ve onların taşıyamadıkları emanetin zamanı geldi” derdi.
Süfyân-ı Sevrî de, “Namazı huşû ile kılmayanın, namazı doğru olmaz” derdi. Bunun için namazda tumâninete ve ta’dil-i erkana dikkat etmelidir. Peygamber efendimiz “En büyük hırsız, kendi namazından çalan kimsedir” buyurdu. "Ya Resûlallah! Bir kimse, kendi namazından nasıl çalar?” diye sordular. “Namazın rüku’unu ve secdelerini tam yapmamakla” buyurdu. Bir defa da buyurdu ki: “Rükû’da ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin namazını, Allahü teâlâ kabul etmez.”
Peygamberimiz bir kimseyi namaz kılarken, rükû’unu ve secdelerini tam yapmadığını görüp, “Sen namazlarını böyle kıldığın için, Muhammed’in dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?” buyurdu. Yine buyurdu ki: “Sizlerden biriniz, namaz kılarken, rükû’dan sonra tam kalkıp, dik durmadıkça ve ayakta, her uzuv yerine yerleşip durmadıkça namazı tamam olmaz.” Bir kere de buyurdu ki: “İki secde arasında dik oturmadıkça, namazınız tamam olmaz.”
Bir gün Peygamberimiz birini namaz kılarken, rükû’dan kalkınca dikilip durmadığını ve iki secde arasında oturmadığını görüp, buyurdu ki: “Eğer namazlarını böyle kılarak ölürsen, kıyâmet günü sana, benim ümmetimden demezler.”
Bir kere de buyurdu ki: “Altmış sene, bütün namazlarını kılıp da, hiçbir namazı kabul olmayan kimse, rükû ve secdelerini tamam yapmayan kimsedir.”
Zeyd İbni Vehb, birini namaz kılarken rükû ve secdelerini tam yapmadığını gördü. Yanına çağırıp, “Ne kadar zamandır böyle namaz kılıyorsun?” dedi. “Kırk sene” deyince, “Sen kırk senedir namaz kılmamışsın. Ölürsen, Muhammed Resûlullahın dini (yani İslâmiyet) üzere ölmezsin” dedi.
.
Kötülüklerin anahtarı kibir hayırların anahtarı tevâzudur
Ebû Ya’kûb Râzî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. İran’da Rey şehrinde yaşadı. Zünnûn-i Mısrî hazretlerine talebe oldu. Cüneyd-i Bağdadî hazretleri ile mektuplaşmaları meşhurdur. Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Yapmacık olarak, riya ile yapılmış çok az bir amelle Allahü teâlânın huzuruna çıkacağıma, günâh yükü ile çıkmayı tercih ederim.”
“Allah yolunda yürümek arzusunda bulunan bir tâlib, azîmeti bırakıp ruhsatla amel ederse, artık ondan hayır gelmez, ilerleyemez.”
“Nefsin aldatmasına, dünyânın yalancı ve geçici tadına kapılan, hayrın tadını alamaz. Yabancılarla beraber olmak, bu yolda yürüyenler için felâkettir.”
“Allahü teâlânın kendilerini her an görmekte olduğunu bilen insanlar, O’nun kendilerini görmekte olduğunu düşünerek, O’ndan ve emirlerinden başka şeye iltifât etmekten hayâ ederler.”
“Kim, Allahü teâlâyı hakkıyla zikrederse, O’ndan başka her şeyi unutur. O’nun zikri ile O’ndan başka her şeyi unutan kimseyi, Allahü teâlâ her şeyden muhafaza eder.”
“Dünyâda en kıymetli şey, ihlâstır.”
“Allah yolunda yürümek isteyen bir kimse için, en büyük tehlike; bu yolda olmayan kimselerle beraber olmaktır.”
“Saadete kavuşmak istersen, edeble ilim öğren, edeble ilim öğrenen onunla iyi amel eder. İyi amel eden, hikmet sahibi olur. Hikmet elde edilince, insan zühd sahibi olur. Zühd sahibi olunca, kalbinde, insanı Allahü teâlâdan uzaklaştıran şeylerin sevgisi kaybolur. Bu sevgi kaybolunca, insan âhirete rağbet eder. Hep âhireti düşünen ve ona hazırlanmakla uğraşan kimse, Allahü teâlânın rızâsına kavuşmuş demektir.”
“Bütün hayırların hepsi, bir ev gibidir. Anahtarı da tevâzudur. Bütün kötülüklerin hepsi de, bir ev gibidir. Onun anahtarı da kibirlenmektir. Nitekim, Âdem aleyhisselâmın zellesinden dolayı tevâzu etmesi ile affa ve ikrama kavuşması ve İblîs’in kibirlenmesi, kendisine hiçbir şeyin fayda vermeyip zelîl olması buna delîldir.”
“Aklın zâhiri, sevgili Peygamberimize tam tâbi olmaktır. Aklın bâtını, hâlini gizlemek ve aklın aslı ise, sükût etmektir.”
Ebû Ya’kûb Râzî hazretleri 304 (m. 915)’de vefât etti. Vefât ederken, “Yâ Rabbi! Gücüm yettiği kadar insanları sana davet ettim. Kusurlarımı bağışla” dedi ve vefât etti. Vefâtından sonra kendisini rüyâda görüp, “Hâlin nasıldır?” diyenlere, “Allahü teâlâ, vefât ederken söylediğim sözü tekrar söylememi emretti. Ben de söyledim. Sonra bana 'Seni sana bağışladım' buyurdu” dedi.
.
Dergâhımızda âb-ı hayat gibi su var.
Ziyâüddîn Yûsuf Hüseynî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 890 (m. 1485)’de Azerbaycan’da Şirvan’da vefât etti. Şöyle nakledilir:
“Yûsuf Hüseynî’nin dergâhında çok talebe bulunduğundan, su yetmiyordu. Bunun için bir yerden su getirilmesi gerekiyordu. Bu durum Yûsuf Mahdûm’a arz edilince; 'Dergâhımızda âb-ı hayat gibi su varken, uzaktan su getirmeye ne lüzum var?' buyurup, ellerinde bulunan âsâsı ile dergâhın avlusunda münâsip bir yeri işâret etti. Orası kazıldığında, fazla derine inmeden, çok tatlı ve güzel bir su çıktı. Yûsuf Mahdûm, sonra şöyle buyurdu: 'Talebeler belki her zaman su çekecek bir kap bulamazlar, bu sebeple zahmet çekebilirler. Ey su! Kuyunun ağzına yüksel!' buyurdu. Su, Allahü teâlânın izni ile tam kuyunun ağzına kadar geldi. Fakat bir damla bile taşmadı. Hâlen kuyu, su dolu hâldedir. Kullanmakla hiç eksilmeyip, Şirvan halkının itibâr ettiği ve kıymet verdiği bir sudur."
Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Tasavvuf büyükleri, Ehl-i sünnet âlimlerinin büyükleridir. Bunlar, Kitâb ve Sünnet ile amel ederler. Hak üzere olmanın iki şahidi vardır. Biri sûrî, diğeri manevîdir. Sûrî olan; emir ve yasakları yerine getirmek sûretiyle İslâm dînine uymak, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) ahlâkına uymak sûretiyle ahlâkını güzelleştirmektir. Manevî kısmı ise; hocanın, talebeyi sûrî mertebesine çıkardıktan sonra, Resûl-i ekreme teslim etmektir. Hoca, talebesini bazen rûhanî bazen cismânî terbiye eder.”
İbn-i Abbâs (radıyallahü anhüma), “Hâlbuki sen (Ey Resûlüm) onların içinde iken Allah onlara azap verecek değildi, istiğfar ettikleri hâlde de Allah onlara azap edecek değil” (Enfâl-33) meâlindeki âyet-i kerîmeyi tefsîr ederken şöyle buyurmuştur: “İslâmiyetin mevcut olması, Resûlullahın mevcut olması mesabesindedir. Nasıl ki Resûlullah hayatta iken azap kaldırılmış, insanlara azap gelmemişse, İslâmiyetin bir yerde mevcut olması ile de (İslâmiyete uymak sebebi ile de) azap kalkar, istiğfar etmek sebebi ile de azap inmez, istiğfar, azâbın gelmesine mâni olur. Bir yandan Allahü teâlânın emirlerine uymayıp, bir yandan da (Estağfirullah, Estağfirullah...) demek, istiğfar değildir, istiğfarın manası; Allahü teâlânın emirlerine uymak, yasak ettiği şeylerden sakınmaktır. Allahü teâlânın rahmetine ve mağfiretine yol açacak sebeplere yapışmak lâzımdır. Zulüm ve isyan olan işleri yapmaktan sakınmalıdır.”
.
Ben oğlumdan râzı değilim yâ Resûlallah
Abdülmü’min Bağdâdî hazretleri hazretleri hadîs, fıkıh ve fen âlimidir. 658 (m. 1260)’da Bağdad’da doğdu. 739 (m. 1338)’de orada vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden biri:
“Peygamber Efendimiz “sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem” zamanında Alkame adında bir genç vardı. Hep tâat üzere olup, yaz-kış oruç tutar, geceleri sabaha kadar ibâdet ederdi... Bir gün hasta yatağında fenâlık geçirdi. Dili tutuldu. Peygamber Efendimize “sallallahü aleyhi ve sellem” haber verdiler. Hazreti Ali ve Ammâr bin Yâser hazretlerini Alkame’ye gönderdi. Kelime-i şehâdeti söyletmek için çalıştılar ise de, dili dönmedi.
Hazreti Ali efendimiz, Hazreti Bilâl-i Habeşî’yi Resûlullah efendimize gönderdi. Durumu bildirdi. Peygamber Efendimiz; “Alkame’nin anası, babası var mı?” buyurdu. Orada bulunanlar “Yaşlı bir annesi var” dediler. “Annesini buraya getirin” buyurdu. Annesini getirdiler. Ona, Peygamber Efendimiz; “Alkame’ye ne oldu, anlat! Seninle geçinmesi nasıldır?” buyurdu. Annesi şöyle anlattı:
“Yâ Resûlallah! Alkame çok iyidir. Hep ibâdet, itaat üzeredir. Ama ben ondan râzı değilim. Çünkü o, hanımının rızâsını, benim rızâmdan önde tutmaktadır.”
Peygamber Efendimiz; “Dilinin tutulması bu yüzdendir. Ona hakkını helâl et de, dili açılsın” buyurdu. Annesi; “Ey Allahın Resûlü! O, benim hakkıma riâyet etmedi. Hakkımı helâl etmem” dedi. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz;
“Ey Bilâl! Eshâbımı topla. Etrâftan odun toplasınlar, Alkame’yi yakacağız. Çünkü annesi ondan râzı değildir” buyurdu. Annesi;
“Yâ Resûlallah! Benim oğlumu, benim gözümün önünde mi yakacaksınız? Kalbim buna nasıl dayanabilir?” Peygamber Efendimiz;
“Cehennem ateşi, dünyâ ateşinden çok daha kızgın ve yakıcıdır. Sen ondan râzı olmadıkça, onun hiçbir itaati makbul değildir” buyurdu. O zaman Alkame’nin annesi;
“Yâ Resûlallah! Ben ondan râzı oldum. Hakkımı ona helâl ettim” dedi ve eve gitti. Eve vardığında Alkame’nin sesini duydu. Kelime-i şehâdet söylüyordu. Dili açılmıştı. Aynı gün vefât etti. Cenâze namazını Peygamber Efendimiz “sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem” kıldırdı. Defin işleri bittikten sonra, Server-i âlem, Eshâb-ı kirâma dönerek;
“Ey Eshâbım, ey Muhacir ve ey Ensâr! Hanımını annesinden üstün tutana, Allahü teâlâ ve melekler lanet ederler. Onun farz ve nafile ibâdetleri kabul edilmez” buyurdu.
.
Mucize ve kerâmet harikulade hâllerdir
Kirmastılı Yûsuf Efendi Osmanlı müderris ve kadılarından olup Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. Bursa’ya bağlı Kirmastî (Mustafakemalpaşa) kasabasında doğdu. İstanbul’da 900 (m. 1494)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Mucize ve kerâmet, ikisi de harikulade hâllerdir. Ancak mucizede, Peygamber olan zâtın, Peygamberliğini iddia etmesi vardır. Aklın caiz ve mümkün kıldığı şeyler, normal âdetteki bilgilerle kıyâs edilerek reddedilemez. Eşyanın, kerâmet ile değişikliğe uğraması, aklın caiz kıldığı bir şey olup, bu asla reddedilemez. Kerâmetin çeşitleri vardır. Bunlardan bazıları:
Ebû Ubeyd Busrî bineği ile beraber gazâya gitmişti. Gazâda bineği öldü. O da, Allahü teâlâdan onu diriltmesini istedi. Duâsı kabul olup, bineği dirildi. Gazâ bitip memleketi olan Busr’a gelince, hizmetçisine, semeri bineğin sırtından indirmesini söyledi. Hizmetçisi semeri alınca, binek, ölü olarak yere düştü.
Müferric Demâmî Sa’îd denilen beldenin evliyâsındandır. Onun yanına kızartılmış kuşlar getirilmişti. Bu sırada Müferric Demâmî onlara; “Uçunuz” diye seslenince, onlar Allahü teâlânın izni ile canlı olarak uçtular.
Tasavvuf büyüklerinden Ehdel’in bir kedisi vardı. Hizmetçisi kediyi dövüp öldürdü. Sonra onu bir harabeye attı. İki veya üç gün sonra, Ehdel hazretleri kedinin ne olduğunu sordu. Hizmetçi; “Bilmiyorum” dedi. Bunun üzerine Ehdel hazretleri kediye seslenince, kedi yürüyerek geldi. Abdülkâdir-i Geylânî, yediği tavuk kemiklerinin üzerine elini koyup; “Çürümüş kemikleri dirilten Allahü teâlânın izni ile kalk” dedi. Tavuk, her tarafı büsbütün, sağlam olarak kalktı. Bu, meşhur bir hikâyedir...
Yine tasavvuf büyüklerinden Ebû Yûsuf Dûhmânî’nin bir arkadaşı vefât etmişti. Bu duruma çoluk-çocuğu çok üzülmüşlerdi. Onların bu derece ağlayıp sızlanmalarını gören Ebû Yûsuf Dûhmânî, vefât etmiş olan arkadaşına; “Allahü teâlânın izni ile kalk” dedi vefât etmiş olan arkadaşı, kalktı ve bundan sonra uzun müddet, yaşadı.
Birisi alay etmek için, evliyânın büyüklerinden Îsâ Hıtâr el-Yemenî’ye iki kab dolusu şarap gönderdi, Îsâ Hıtâr, bu iki kabın birini, diğerine boşalttı. Besmele çektikten sonra, oradakilere yiyiniz dedi. Şarap, yağa dönüşmüştü. Şarabın ne rengi, ne de kokusu kalmamıştı.
Evliyâdan birisi, Tarsus Câmii’nde idi. Harem-i şerîfi ziyâret etmek istemişti. Başını cübbesinin içine soktu. Sonra çıkardığında kendisini Harem-i şerîfte buldu. Bu husûstaki haberler çok meşhûrdur...
.
İlim öğrenmek her Müslümana farzdır
Osman Bin Sa’îd Dârimî hazretleri büyük hadîs âlimlerindendir. 200 (m. 815)’de Afganistan’da Herat’ta doğup, 280 (m. 894)’de orada vefât etti. Bozuk bir itikâda sahip olan “Cehmiyye”ye karşı reddiye olarak yazdığı “en-Nakd Âlâ Bişr el-Müreysî” kitabında bildirdiği bazı hadîs-i şerîfler:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Hava sıcak olduğu zaman, Allahü teâlâ yerde ve göktekileri dinler. Bir kişi, “Lâ ilahe illallah. Bugün ne kadar da sıcak! Allahım! Beni Cehennemin hararetinden muhafaza buyur” der. Bunun üzerine Allahü teâlâ Cehenneme “Kullarımdan birisi, benim, onu senin hararetinden muhafaza etmemi istiyor. Şâhid ol, ben o kulumu senin hararetinden muhafaza ettim” buyurur. Hava soğuk olduğu zaman, Allahü teâlâ, kullarını dinler. Birisi, “Lâ ilahe illallah! Bugün hava ne kadar soğuk. Allahım! Beni Cehennemin zemherîrinden muhafaza eyle” dediği zaman, Allahü teâlâ Cehenneme “Kullarımdan birisi zemherîrinden kurtarmamı istiyor. Şâhid ol, ben onu kurtaracağım” buyurur. "Cehennemin zemherîri nedir? Yâ Resûlallah!" diye sordular. Resûlullah “Orası, Allahü teâlânın kâfirleri attığı soğuk bir yerdir” buyurdu.
Diğer hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: “Eshâbıma dil uzatmaktan sakınınız.”
“Kim Eshâbıma dil uzatırsa, Allahü teâlânın laneti onun üzerine olsun.”
“Eshâbım hakkında Allahü teâlâdan korkun.”
“İlim öğrenmek her Müslümana farzdır.”
“Melekler, talep ettiği şeyden hoşnut olduklarından, ilim öğrenmek isteyen kimse için kanatlarını gererler.”
“İlim öğrenmek için yola çıkan kimseye, Allahü teâlâ Cennete giden yolu kolaylaştırır.”
Aynı kitabında geçen bazı âlimlerin sözleri:
İbn-i Mübârek: “Biz ilim talep ettik. Ondan bir şeyler öğrendik. Fakat, edeb öğrenmek istediğimiz zaman, ehlinin kalmamış olduğunu gördük.”
Şa’bî: “İlmin süsü, ilim ehlinin hilmi, yani yumuşaklığıdır.”
Hasen-i Basrî: “Gerçek âlim, dünyâya düşkün olmayıp, âhirete ise çok ehemmiyet verir.”
Osman bin Sa’îd ed-Dârimî der ki: “Sâlih ve takvâ sahibi âlimler, âlimlerde bulunması gereken vera, çok ibâdet ve edep gibi hususlara çok dikkat etmişler, bu hasletlerin kendilerinde bulunmamasından çok korkmuşlardır. Onlar ilimde Allahü teâlânın rızâsını gözetmişlerdir.”
.
İnsan aklı, O’nun hiçbir şeyini anlayamaz
Sedîdüddîn Tizmentî hazretleri Mısır’da yetişen fıkıh âlimlerinden, müderris ve kadıdır. 605 (m. 1208)’de Mısır’da Tizment’te doğdu. 674 (m. 1276)’da, Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Âlemlerin yaratıcısı Allahü teâlâdır. O birdir. “Hay” diri, “Alîm” bilici, “Kâdir” gücü yetici, “Mürîd” dileyici, “Semî’” işitici, “Basîr” görücü ve “Mütekellim” söyleyici, “Hâlık” yaratıcıdır. Dünyâ âleminde ve âhiret âleminde bulunan her şeyi, maddesiz, zamansız ve benzersiz olarak yoktan var eden, ancak Allahü teâlâdır, diye kesin inanmaktır. Her varlığın yaratanı, sahibi, hâkimi O’dur. O’nun hâkimi, âmiri, üstünü yoktur, diyerek inanmak lâzımdır. Her üstünlük, her kemâl sıfat O’nundur. O’nda, hiçbir kusur, hiçbir noksan sıfat yoktur. Dilediğini yapabilir. Yaptıkları, kendine veya başkasına faydalı olmak için değildir. Bir karşılık için yapmaz. Bununla beraber, her işinde, hikmetler, faydalar, lütuflar, ihsânlar vardır. Hiçbir şey onun ilminden ve kudretinden dışarı çıkamaz. Allahü teâlâ üzerinden, gece, gündüz ve zaman geçmesi düşünülemez. Allahü teâlâda, hiçbir bakımdan, hiçbir değişiklik olmayacağı için, geçmişte, gelecekte şöyledir, böyledir denemez. Allahü teâlâ hiçbir şeye hulul etmez. Hiçbir şeyle birleşmez. Allahü teâlâ, zâtında ve sıfatlarında birdir. O’nda hiçbir değişiklik, başkalaşmak olmaz.
Allahü teâlâyı dünyâda baş gözü ile görmek caizdir. Fakat kimse görmemiştir. Kıyâmet gününde, mahşer yerinde, kâfirlere ve günahı olan müminlere, kahr ve celâl ile, sâlih olan müminlere ise lütuf ve cemâl ile görünecektir. Müminler, Cennette, cemâl sıfatı ile görecektir. Kâfirler, bundan mahrum kalacaklardır. Allahü teâlânın görüleceğine inanmalı, nasıl görüleceği düşünülmemelidir.
Allahü teâlânın ciheti, karşıda bulunması yoktur. Allahü teâlâ madde değildir. Cisim değildir. Sayılı değildir, ölçülmez. Hesap edilmez. O’nda değişiklik olmaz. Mekânlı değildir, öncesi, sonrası, önü, arkası, altı, üstü, sağı, solu yoktur. Bunun için insan düşüncesi, insan bilgisi, insan aklı, O’nun hiçbir şeyini anlayamaz. O’nun nasıl görüleceğini de kavrayamaz. El, ayak, cihet, yer ve bunlar gibi, Allahü teâlâya lâyık olmayan kelimelerin âyet-i kerîmelerde ve hadîs-i şerîflerde bulunması, bizim anladığımız ve öğrendiğimiz, bugün kullanılan manada değildir...
.
İhsânda bulunduğun kimseyi mahcup etme
Ebü’l-Kâsım Nüveyrî hazretleri Şafii âlimidir. 801 (m. 1399)’da Mısır’da doğdu. 898 (m. 1493)’de Mekke-i mükerremede vefât etti. “Târih-ül-Hulefâ” kitabında şunları anlatmaktadır:
Sûre-i Bekaranın sonunda meâl-i şerîfi (Mallarını Allah yolunda infâk edenler, dağıtanlar...) olan 262. âyet-i kerîmesi, hazret-i Osmân bin Affân ve hazret-i Abdürrahmân bin Avf “radıyallahü anhümâ” hakkında nâzil olmuştur...
Abdürrahmân bin Avf, Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” huzûruna dört bin dirhem getirdi, koydu. Dedi ki: Yanımda sekiz bin dirhem var idi. Dört bin dirhemi kendime ve âileme alıkoydum. Dört bin dirhemi Rabbime ödünç verdim. Resûl-i ekrem ona buyurdu ki: (Evinde bıraktığına ve borç verdiğine, Allahü teâlâ bereket versin!) Fakat Osmân “radıyallahü anh” Müslümânları Tebûk gazâsında techîz etti. Ticâret develerini, hevedleri ve çulları ile berâber verdi. O iki serverin hakkında bu âyet-i kerîme nâzil oldu.
Abdürrahmân bin Sümre “radıyallahü anh” dedi ki: Tebük gazâsında hazret-i Osmân, bin dinâr ile geldi. Hazret-i Resûlullahın kucağına altınları döktü. Ben gördüm. Resûlullah mübârek elini altınlar arasına dâhil kılıp, karıştırdı. Buyurdu ki: (Osmân'a bundan sonra yaptıkları zarar vermez.)
Allahü teâlâ hazretleri meâl-i şerîfi, (Allah yolunda mallarını sarf eden kimseler, dağıttıkları şeyler ile karşısındakileri ezâda ve minnette bırakmazlar. Onların ecrini onların Rabbi verir. Onlar için korku ve üzüntü yoktur) olan âyet-i kerîmeyi gönderdi.
Minnet, ihsânda ve ikrâmda bulunduğu kimsenin, ben sana şunları verdim, bu kadar şey verdim, diye verdiği nimeti onun başına kakmak, onu üzmektir. Ezâ, nimet verdiği, ihsânda bulunduğu kimseyi mahcup etmek, utandırmaktır. Veyâ ikrâmda bulunduğu kimseyi, hiç bilmesi icap etmeyen birisi yanında ikrâm ettiğini söyleyerek utandırmaktır.
Süfyân demiştir ki: "Minnet ve ezâ demek, sana verdim, sen şükretmedin, demektir."
Abdürrahmân bin Zeyd bin Eslem dedi ki: Benim babam der ki; bir şahıs bir şeyi, bir kimseye bağışlasın. Sonra baksın ki, senin selâmın onun üzerine ağır gelir. Selâmını o kimseden önce verme. Allahü teâlâ kullarına ihsân ve iyilik ettikten sonra, başa kakmağı harâm kılmıştır. Kullarına her çeşit nimeti verip, onların başına kakmamayı kendi zât-i pâkine mahsûs sıfat kılmıştır.
.
İyilik de kötülük de Allahın takdiri iledir
Ali bin Abdürrahmân Kâhirî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 746 (m. 1345)’de Kahire’de doğdu. 842 (m. 1438)’de orada vefât etti. Bir dersinde, Ehl-i sünnet itikadını şöyle anlattı:
Allahü teâlânın bütün sıfatlarının ezelî ve ebedî olduğuna inanmalıdır. İşleri Allahü teâlânın irâde ve takdîri ile bilmeli, kulluk vazîfelerinden el çekmemelidir. Ne kadar iyi olunursa olunsun, Allahü teâlâdan korkmalı, ne kadar günahkâr olunursa olunsun, Allahü teâlâdan ümit kesmemelidir. Bunların yanı sıra şu on şeye inanmak, Ehl-i sünnet olmanın şartlarıdır:
1. Kur’ân-ı kerîmin Allahü teâlânın kelâmı olduğuna inanmalıdır. 2. Kendi imânında şüphe etmemelidir. 3. Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) Eshâbından hiçbirine dil uzatmamalı ve kötülememelidir. Peygamber efendimizden sonra Ebû Bekr-i Sıddîk’i (radıyallahü anh) hak halîfe bilmelidir. Ondan sonra Ömer-ül-Fârûk’u (radıyallahü anh), sonra Osmân-ı Zinnûreyn’i (radıyallahü anh), sonra Ali bin Ebî Tâlib’i (radıyallahü anh) sırası ile hak halîfe bilmelidir. Eshâb-ı kirâmdan hiçbirine düşman olmamalı ve saygısızlıkta bulunmamalıdır. Çünkü onlara düşmanlık edenin îmânlarının gitme tehlikesi vardır. Nitekim Ebû Ali Dekkak buyurdu ki:
“Her insanın üçyüzaltmış damarı vardır. Eğer üçyüzellidokuz damarı Peygamber efendimizin, Eshâb-ı kirâmına (radıyallahü anhüm) muhabbet, bir tanesi Peygamber efendimizin Eshâbından birine düşmanlık, sevgisizlik üzere bulunsa, ölüm zamanında emir gelir ve canını o bir damardan alırlar. Bunun bozukluğu sebebiyle dünyâdan imansız gider.” Allahü teâlâ bizi bundan korusun. O hâlde Eshâb-ı Kirâma düşman olmaktan çok sakınmak lâzımdır. 4. Müminlerin âhırette Allahü teâlâyı göreceklerine inanmalıdır. 5. Devlet reîsine isyan etmemeli, onun veya tayin ettiği kimsenin arkasında cuma namazı kılmanın hak olduğunu bilmeli ve devlet başkanına duâ etmelidir. 6. Her Müslümanın arkasında namaz kılmalıdır. (Ancak Ehl-i sünnet itikâdında olmayan, haramlardan sakınmayan, bozuk itikâdlı, istincâ ve istibrâya dikkat etmeyen, bunun gibi îmâna, gusle, abdeste âit husûslarda akâid ve fıkıh âlimlerine uymayan birisine, namazda uymak doğru değildir.) 7. Müslümanın cenâze namazının kılınacağını hak bilmelidir. 8. Bir Müslümana günah işlemekle kâfir oldu dememelidir. 9. Mest üzerine meshin dinden olduğunu kabul etmelidir. 10. İyilik ve kötülüğün, Allahü teâlânın takdîri ile olduğuna inanmalıdır...
.
Görülen ve görülmeyen mahluklar
Abdurrahmân Abdeliyyânî hazretleri fıkıh ve tefsir âlimlerindendir. 624 (m. 1227)’de doğup, 684 (m. 1285)’de Basra’da vefât etti. Tefsirinde buyuruyor ki:
Cin, cinnet, cinân, cennet, cenân ve cenîn gibi Cim ve Nun harflerinden meydâna gelen kelimeler (örtülü) demektir. Mahlûklar, görülen, görülmeyen diye iki kısmdır. Ayrıca, mekânsız, madde olmayan mahlûklar da vardır. Ateş; alev, ışık ve dumandır. Mâric denilen, alev kısmından yaratılan cinnîlerin müminleri, kâfirleri, fâsıkları vardır. Cinnîler, havadan ve nârdan [yanî ateşten] meydâna gelmişdir. Bunun için, cin de görünmez.
Alev iki kısımdır: Biri zulmânî [görünmeyen], ikincisi nûrânî [bu da görünmez]. Zulmânî olandan cin, nûrânî olandan ise melekler yaratılmıştır. İnsanlar, toprak maddelerinden yaratıldığı hâlde, Allahü teâlâ, bu maddeleri organik ve organize hâle, et ve kemiğe çevirdiği gibi, meleklerde ve cinde alev şekli değişerek, onlara mahsûs latîf, her şekle dönebilen bir hâle gelmiştir.
Cinnin tarifi şöyledir: Cin, ateşin alev kısmından yapılmış cisimler olup, her şekle girebilirler. Melekler ise, nûrânî cisimlerdir. Muhtelif şekillere girebilirler. Melek ile cin, yaratılış bakımından birbirine yakındır. Melekler, muhteremdir, kıymetlidir. Cin, hakîrdir, kıymetsizdir. Melekte, nûr [ışık] kısmı, cinde ise, alev maddesi fazladır. Elbette nûr, zulmetten efdaldir. Meleklerin, cinnîlere yakınlığı, insanın hayvana yakınlığı gibidir. İnsanların üstün olanları, melekten kıymetli, cin de hayvandan kıymetlidir. Meleklerin varlığına inanmayan kâfir olur. Cinnin varlığına da inanmayan kâfir olur. Cinnin var olması, akla uymayan bir şey değildir. Yani aklın reddedeceği bir şey değildir. Çünkü, Allahü teâlânın kudretinin yapamayacağı bir şey değildir.
Kur’ân-ı kerîmde bildirilen şeylere, kelimenin açık ve meşhur manalarını vermek lâzımdır. Şeyh-i ekber [Muhyiddîn-i Arabî] “kuddise sirruh”, cinnin var olduğunu, şu âyet-i kerîmeler ile gösteriyor:
1- Zâriyât sûresinin ellialtıncı âyetinde meâlen, (İnsanları ve cinnîleri ancak, beni bilip itaat, ibâdet etmeleri için yarattım) buyruluyor.
2 -Errahman sûresi, yetmişdördüncü âyetinde, cinnin cennete gireceği bildiriliyor.
3 -Errahman sûresinin otuzbirinci âyetinde (Sekalân) buyuruyor ki, (Ey insanlar ve cinnîler!) demektir.
.
Allahü teâlâ hiçbir şeye benzemez
Şeyh Nûr Muhammed Pütnî hazretleri İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin talebelerindendir. Şöyle Rivâyet edilir:
Şeyh Nûr Muhammed’in tasavvuf yoluna girişinin ilk zamanlarında, İmâm-ı Rabbânî hazretleri Delhî’ye teşrîf etmişlerdi. Sohbette “Avârif-ül-me’ârif” kitabından okumaya başladılar. Mevlana Tâhir Lâhorî ve Şeyh Nûr Muhammed de dinleyenler arasında idiler. Ders esnasında bu ikisinin kalbine şöyle bir düşünce geldi: “Hazret-i İmâm, dinleyenlerden bazılarının hâllerine dikkat etmeden anlatıyor. Okunanları zâten biliyoruz.” İmâm-ı Rabbânî hazretleri, onların düşüncelerini kerâmetiyle anladı ve böyle düşünmelerine üzülüp “Şu iki kişiyi meclisimizden çıkarın!” dedi. Bu ikisi günlerce dışarılarda dolaştılar. Nihâyet Hâce Hüsâmeddîn Ahmed, İmâm-ı Rabbânî hazretlerine “Efendim! Fîrûzâbâd Mescidi’nin bazı hücre ve odaları pislik içerisindedir. Eğer emrederseniz, ikisi gelsin oraları temizlesinler” diye arz etti.
İmâm-ı Rabbânî hazretleri de izin verdi, bu iki genç geldiler ve temizlik işini yaptılar. Hazret-i İmâm bunlara lütuf ve şefkatle muâmele etti. Onların eski hâlleri kalmadı. Nûr Muhammed, tam bir zevk, şevk, acz ve itaatle İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin huzûrunda bulundu. Nûr Muhammed, çok nasipli ve pek bahtiyar idi. Çünkü yaratılışında bulunan temizlik ve yükseklik sebebiyle, hazret-i İmâm’ın huzurunda husûsi hizmette bulunanlar arasına girdi. Abdest suyunu ve misvakı hazırlamak gibi hizmetlerle şereflendi.
İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin Şeyh Nûr Muhammed’e yazdıkları bir mektup:
“Allahü teâlâya hamd olsun. O’nun seçtiği kullarına selâm olsun! Şerefli mektûbunuz geldi. Hâllerinizin hep değişmekte olduğunu yazıyorsunuz. Biliniz ki, Allahü teâlâ, âlemin içinde olmadığı gibi, âlemin dışında da değildir. Âlemden ayrı olmadığı gibi âlem ile bitişik de değildir. Allahü teâlâ vardır. Fakat, içeride, dışarıda, bitişik ve ayrı değildir. Allahü teâlâyı böyle bilmeli, böyle aramalı ve böyle bulmalıdır. Eğer, pek az da olsa, böyle bir şey anlaşılırsa, zıllere, görüntülere saplanıldığı anlaşılır. Allahü teâlâyı; hiçbir şeye benzemez, hiç anlaşılamaz olarak aramalıdır. O makama, hiç anlaşılamayacak bir şekilde kavuşmaya çalışmalıdır. Bu büyük nimete ancak büyük âlimin sohbeti ile kavuşulabilir. Söylemekle, yazmakla anlatılamaz ve anlaşılamaz. Vazifenizi yapmaya çalışınız! Buluşmamıza kadar hâllerinizi yazınız! Selâm ederim.”
.
Rabbinizin huzurunda hesaplaşacaksınız
Nişancızâde Ahmed Efendi Kanunî ve İkinci Selîm zamanı Osmanlı âlim ve kadılarındandır. 934 (m. 1527)’de İstanbul’da doğdu. 986 (m. 1578)’de hacdan dönerken, Şam’da vefât etti. “Beydâvî tefsîrine ta’lîkât” isimli eserinde şöyle yazmaktadır:
Kâdî Beydâvî hazretleri, tefsîrinde, Zümer sûresi, otuzuncu âyet-i kerîmesinde meâlen, (Sen öleceksin. O kâfirler de ölecekler. Sonra, kıyâmet günü, Rabbinizin huzurunda hesaplaşacaksınız. Senin haklı olduğun, müşriklerin, bâtıl, bozuk olduğu meydâna çıkacak) buyuruldu. (Tefsîr-i Hüseynî)de ve (Mevâkib) tefsîrinde, (Mekke kâfirleri, Muhammed “sallallahü aleyhi ve sellem” ölecek, ondan kurtulacağız diyorlardı. Allahü teâlâ da, evet, sen öleceksin. Fakat, o müşrikler de, elbette ölecekler. Kendileri elbet ölecek olan kimselerin, başkasının ölümünü beklemeleri, açık bir câhilliktir) diyor. Zümer sûresinin kırkdördüncü âyet-i kerîmesinde, (Kureyş kâfirleri, putların kendilerine şefâat edeceklerini söylüyor. Onlara söyle ki; Allahü teâlânın izni olmadan, hiç kimse şefâat edemez) olarak tefsîr edilmektedir. Putların, heykellerin şefâat edemeyeceklerini bildiren âyet-i kerîmeyi, Resûlullah şefâat edemez diye açıklamak çok yanlıştır. Resûlullaha şefâat etmesi için izin verilecek. O da, dilediği müminlere şefâat edecektir. Bekara sûresindeki Âyet-el Kürsînin tefsîri de, böyle olduğunu bildirmektedir.
Müddessir sûresinin kırksekizinci âyet-i kerîmesi de, (Şefâat etmelerine izin verilenler, kâfirlere şefâat ederlerse, şefâatleri onlara fayda vermez) demektedir. Görülüyor ki, âyet-i kerîmelerin hepsi, şefâat etmek için, müminlere yardım etmek için izin verileceğini, kâfirlere şefâat edilmeyeceğini bildirmektedir. Resûlullahın müminlere şefâat edeceğini bildiren çeşitli hadîs-i şerîfler vardır:
Hatîb-i Bağdâdî'nin bildirdiği hadîs-i şerîfte, (Ümmetimden, Ehl-i beytimi sevenlere şefâat edeceğim) buyurulmaktadır.
İmâm-ı Ahmedin “rahmetullahi aleyh” (Müsned) kitâbında bildirilen hadîs-i şerîfte, (Ümmetimden, büyük günâh işleyenlere şefâat edeceğim) buyurulmakdadır.
Deylemî'nin “rahmetullahi aleyh” (Müsned)inde bildirilen hadîs-i şerîfte, (Eshâbıma dil uzatanlardan başka, herkese şefâat edebilirim) buyurulmakdadır. Yine Deylemî'nin bildirdiği hadîs-i şerîfte, (Ümmetimden, nefsine zulmedenlere, nefislerine aldananlara şefaat edeceğim) buyurulmaktadır.
.
İlmihâli öğrenmek farz-ı ayndır
Niksârîzâde Mehmed Efendi, Osmanlı devri âlim ve şâirlerindendir. 945 (m. 1538)’de babası Bağdat kadısı iken orada doğdu. 1025 (m. 1616)’da İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
İmâm-ı Azam hazretlerinin talebesi İmâm-ı Muhammed Şeybânî’ye sordular: “Efendim! Mütehassıs olduğunuz tasavvuf bilgisinde bir kitap yazdınız mı?” Cevap olarak buyurdu ki: “Zühd ve takvâ, dünyâya meyletmemek, haram ve şüphelilerden kaçmak; ancak bütün işlerde dînin emirlerini yapıp, yasaklarından kaçınmakla, doğru bir alışveriş, bâtıl, fâsid ve mekrûh sözleşmelerden sakınmakla elde edilebilir. Bunlar da, fıkıh kitaplarından öğrenilir. Alışveriş ve başka sözleşmeler yapacak kimsenin, bunların sahîh ve helâl olması şartlarını öğrenmesi lâzımdır. Bunun için, bu işlerin ilmihâlini öğrenmek, her mükellefe farz-ı ayndır. Bu farzın yerine getirilmesi için, bey’ ve şirâ kitabını yazdım.”
Satıştaki ve ödünç vermedeki faizi iyi anlamak için, şunlari iyi öğrenmek lazımdır:
Ağaçtaki meyveyi, kopmuş aynı meyveye satmak faiz olur. Ağaçtaki meyveyi, ağaçtaki aynı meyve ile satmak faiz olur. Buğdayı, buğday ununa ve kavrulmuş buğdaya, aynı hacimde dahî satmak faiz olur. Çünkü, buğdaydan, aynı hacimde un hâsıl olmaz. Unu ve buğdayı, ekmeğe satmak faiz olmaz. Çünkü ekmek, başka cinsten olmuştur ve sayı ile ölçülür. Menşeleri veya kullanış yerleri aynı olmayan veya insanlar tarafından sıfatları değiştirilen şeyler, aynı cinsten değildir. Meselâ hurma sirkesi ile üzüm sirkesi ve koyun eti ile sığır eti ve sütleri ve koyun yünü ile keçi kılı ve buğday ile ekmek aynı cinsten değildirler. Keçi ve koyun eti ve sütleri, faiz bakımından aynı cinstendir.
İmâm-ı Muhammed’e göre, ekmeği adet ile ve vezn ile ödünç vermek faiz olmaz, İmâm-ı Ebû Yûsuf’a göre yalnız tartı ile faiz olmaz. Susam, zeytin, ceviz, gibi, yağ çıkarılan cisimler, kendi yağları ile satıldığı zaman, yağ, cisimdeki yağ miktarından ziyâde ise caizdir ve yağın aynı miktarı yağ karşılığı olup, ziyâdesi posa karşılığı olur. Ziyâde değilse, az veya müsâvî ise veya belli değilse faiz olur.
Üzümü, şırası karşılığı ve koyunu yünü karşılığı ve meyveli ağacı aynı meyve karşılığı ve ekilmiş toprağı, çıplak toprak karşılığı ve başakta yetişmiş buğdayı, yetişmemiş buğday karşılığı, taşlı küpeyi taşsız küpe karşılığı, altınlı kılıcı veya kemeri altınsız aynı kılıç ve kemer karşılığı ve kabuklu pirinci kabuksuz pirinç ile satmak da, müsâvî veya az ise faiz olur.
.
Mezârlarından yüzü kara olarak kalkarlar
Kara Ya’kûb hazretleri Osmanlı fıkıh âlimi ve müfessirdir. 789 (m. 1387)’de Niğde’de doğdu. 833 (m. 1429)’da Karaman’da vefât etti. Mâide sûresinin tefsirinde buyuruyor ki:
“Allahü teâlânın, Mâide sûresi 90 ve 91. Âyetlerinde meâlen; “Ey müminler! Şarap (içki) içmek, kumar oynamak, ibâdet için dikilen putlar, fal okları, hep şeytanın işinden pis birer şeydir. Onun için bunlardan sakınınız. Muhakkak şeytan, şarabda ve kumarda aranıza düşmanlık ve kin düşürmek, sizi Allahı anmaktan ve namaz kılmaktan alıkoymak ister. Artık böyle olunca, siz bunlardan sakınmaz mısınız?” buyurduğu âyet-i kerîmelerde, şarabın ve alkollü içkilerin haram olduğunu on şekilde izah etmektedir. Bunlar:
"1. İçkiyi kumarla bildirmektedir. Kumar ise haramdır. O hâlde içki de haramdır. 2. İçki içmeyi puta tapmakla bildirdi. Puta tapmak haramdır, yasaktır. O hâlde içki içmek de haramdır. 3. İçki içmeyi fala yakın bildirdi. Fal haramdır. O hâlde içki içmek de haramdır. 4. İçkiye pelîd, yanî murdar, necis (pis) buyurmaktadır. 5. İçkiye ve diğerlerine şeytanın işi buyurulmaktadır. 6. Bu beyândan sonra, o hâlde bundan sakınınız, kaçınınız buyurdu. 7. Ondan sakınmayı kurtuluş sözü olarak bildirdi. Kurtuluş ancak haramlardan sakınmakla olabilir. 8. Düşmanlık ve kin sebebi olur buyurdu. Elbette haram olmuş olur. 9. Allahü teâlâyı anmaktan ve namazdan insanı alıkoyar, buyurdu. Allahü teâlâyı anmaktan ve namazı kılmaktan insanı alıkoyan şey, elbette haramdır. 10. İçki içmekten sakınmayı emretti. Bir şeyi işlemeyi terk etmenin emrolunması, o şeyin haram olduğunu gösterir.”
Hadîs-i şerîfte, (Çok içildiği zamân sarhoş eden şeyin, az içilmesi de harâmdır) buyuruldu. Diğer bir hadîs-i şerîfde buyuruldu ki: (Şarap içen ile arkadaşlık etmeyiniz! Cenâzesine gitmeyiniz! Buna kız vermeyiniz ve onun kızı ile evlenmeyiniz! Muhakkak biliniz ki, şarap içen, kıyâmet günü, mezârdan yüzü kara, gözleri mâvi olarak kalkar. Dili sarkmış, pis kokulu olur. Herkes, bunun pis kokusundan kaçar.) Bir hadîs-i şerîfde de, (Şarap içen Cennete girmez) buyuruldu. Ehl-i sünnet mezhebine göre, büyük günâh işleyen kâfir olmaz. Îmânı gitmez. Bu hadîs-i şerîflerin manası, helâl diyen veya kalbi, bunu kötü bilmeyen kimse demektir.
.
Allahü teâlâdan yardım istemek
Şemseddîn Nevâcî hazretleri şâir, edîb ve Şafiî mezhebi âlimlerindendir. 785 (m. 1383)’de Kâhire’de doğdu. 859 (m. 1455)’de orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Tevessül, Resûlullahtan (sallallahü aleyhi ve sellem) maksûd olan şeyin talep edilmesidir. Yani Resûlullah, ümmetinden bir kimsenin dileğini Allahü teâlâdan istemek sûretiyle, o kimse için vâsıta ve şefaatçi olabilir. Bu kısım, ifâdeleri değişik olsa bile, manâca ikinci kısma dâhildir. Bu hususta pekçok haber gelmiştir, insanlar Resûlullahtan bu kabil şeyleri istemekle, Resûlullahtan bu husûsta kendilerine vâsıta ve şefaatçi olmasından başka bir şey kasdetmemektedir.
Osman bin Ebi’l-Âs anlatır: “Resûlullaha Kur’ân-ı kerîmi ezberlememin iyi olmadığından şikâyet etmiştim. O zaman Resûlullah bunun şeytandan olduğunu bildirdikten sonra; 'Ey Osman! Bana yaklaş' buyurdu. Sonra mübârek elini göğsüme koydu. Bu sırada mübârek elinin serinliğini iki omuzlarım arasında hissettim. Eli göğsümde iken; 'Ey Şeytan! Osman’ın göğsünden çık!' buyurdu. O andan sonra, ne duydu isem ezberledim.”
Resûlullah efendimiz Allahü teâlânın izni, yaratması ve işi kolaylaştırması ile olduğunu bilerek şeytana “Çık!” diye emretmiştir. Hiçbir Müslüman, Peygamber efendimizin işlerinde, Allahü teâlânın yardımına muhtaç olmadığını asla söylemez ve böyle şeyi düşünemez. Fakat Resûlullahtan bir şey isterken, yardım isterken, Resûlullahı Allahü teâlâ indinde şefaatçi ve vesile yapmaya mâni olmak, dinde Allahü teâlânın bir olduğuna îmân eden Müslümanlar arasında fitne çıkarmaktır. Tevessül, kabir âleminde de olur. A’meş şöyle rivâyet etti: Hazreti Ömer zamanında kıtlık oldu. Eshâb-ı kirâmdan birisi, Resûlullahın kabr-i şerîfine gitti ve; “Yâ Resûlallah! Ümmetin için Allahü teâlâdan yağmur iste! Yoksa onlar helak olacaklar” dedi. Bunun üzerine Resûl-i ekrem, rüyâsında o Sahâbîye; “Ömer’e git, selâmımı söyle. Ona yağmur yağacağını haber ver” buyurdu. O Sahâbî gördüğü rüyâyı Hazreti Ömer’e haber verdi. Hazreti Ömer ağlayarak; “Yâ Rabbî! Âciz olduklarım hâriç, elimden gelen her şeyi yaptım!” dedi.
İstigâse, yardım istemek demektir. Allahü teâlâdan yardım istemek, bir şeyi yaratmasını istemektir. Allahü teâlâ, Enfâl sûresinin dokuzuncu âyet-i kerîmesinde meâlen; “O vakit Rabbinizden yardım ve zafer istiyordunuz da, O size; 'Gerçekten ben arka arkaya bin melâike ile yardım ediyorum' diyerek duânızı kabul buyurmuştu” buyurmaktadır.
.
Sâlih amel, sırf Allah için olandır
Bâbâ Nimetullah Nahcivânî hazretleri Osmanlı Nakşibendiyye velîlerindendir. Azerbaycan’da Nahcivan’da doğdu. 920 (m. 1514)’de, Akşehir’de vefât etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Sâlih kimselere benzemek ve onlar arasında sayılmak pek güzeldir. Çünkü bu, Allahü teâlânın o kulunu sevmesine sebep olur. Sâlihlere benzemek, Allahü teâlâ ve Resûlüne (sallallahü aleyhi ve sellem) imân etmekle beraber, sâlih amelleri yapmakla olur. Fakat bu işlerin aynı zamanda, sırf Allahü teâlâ için yapılmış olması gerekir. Sâlih amel, sırf Allah için olandır. Resûl-i ekrem; “Şüphesiz Allahü tealâ, sırf kendisi için olanı kabûl eder” buyuruyor.
Bir kimse, sâlih kimselere benzediği, onların ahlâkı ile ahlâklandığı zaman, birçok faydalar elde eder. Bunlardan bazıları şunlardır:
1- Allahü teâlâ o kimseden râzı olur. 2- Allahü teâlânın rahmetine kavuşur. 3- O kimsenin, bizzat kendisi, çoluk-çocuğu, akrabâları ve komşuları muhafaza olunur. 4- Allahü teâlâ o kimseyi, kendisine itaat etmesi husûsunda muvaffak kılar. 5- Sâlih evlad sebebiyle ana-babaları ve akrabâları kabirlerinde sevindirilir. Çünkü hayatta olanların amelleri, kabirde bulunan, vefât etmiş olan akrabâlarına arz edilir. 6- Kıyâmet, sâlih kimseler üzerine kopmaz. Allahü teâlâ onlara kabirde ve sıratta yardımcı olur. Kabirde iken Cennet bahçelerinden bir bahçede olurlar. Kabir fitnesinden muhafaza olunurlar. Dünyâda iken işledikleri sâlih ameller, onları kabirde müdâfaa eder. 7- Sâlih kimseler, dünyâda Allahü teâlâyı tanımak, âhirette ise Allahü teâlânın cemâlini, hiçbir gözün görmediği hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir kalbe gelmeyen şeyleri görmekle mükâfatlandırılırlar. 8- Sâlih kimselere benzemek, onların yaptıklarını yapmak, kişiye, dünyâda da, âhirette de şeref ve kıymet kazandırır. 9- Sâlihlere benzeyen kimse, Cennette kendilerine benzediği o sâlih kimselerle beraber olur. 10- Sâlih kimselerin üzerinde bulunduğu, ikâmet ettiği, oturup dolaştığı yerler, onlarla iftihar eder, övünür. Onlar vefât ettiklerinde bu yerler çok üzülürler. 11-Allahü teâlâ, sâlih kimselerin sevgisini insanların kalbine koyar. 12-Allahü teâlâ sâlih kimselere dünyâda iyi işler yapmak nasip eder. Âhırette ise onları Cennetine koyar. 13- Sâlih kimseler; Firdevs Cennetine, yüksek derecelere ve tûbâ ağacına çıkarılırlar. 14- Sâlih kimselerin duâsı kabûl olur.
.
Bir baba, çocuklarının parasını kullanabilir mi?
Seyyid Murtazâ Efendi, Osmanlı şeyhülislâmlarının altmışdokuzuncusudur. Şeyhülislâm Feyzullah Efendi’nin oğludur. 1106 (m. 1694) senesinde İstanbul’da doğdu. 1171 (m. 1757) senesinde aynı yerde vefât etti. Fetvalarından bazıları şöyledir:
“Üç türlü vakıf vardır: Yalnız fakirler için olur. Önce zenginler, sonra fakirler için olur. Hem zenginler, hem de fakirler için olur. Mektepler, hanlar, hastaneler, kabristanlar, câmiler ve çeşmeler hem fakirler, hem de zenginler için vakfedilmişlerdir.”
“Mehr-i mu’accel, çeyiz masrafı olarak düğünden önce verilir. Mangır (yani fülûs) rayiç (geçer akçe) iken, mehir olarak şu kadar bin mangır diyerek nikâh yaptıktan sonra, mangır kâsid (geçmez) olsa, zevce vefât etse, vârislerine kesâd günü olan kıymetleri kadar altın, gümüş kıymetleri verilir. Mangır adedince gümüş verilmez. (Kâğıd lira da, fülûs demektir.) Zevc (erkek) nikâhdan sonra gönderdiği eşya için, mehir idi dese, zevce de, hediyye idi dese, şahitleri yok ise, zevcin sözü kabul edilir.”
“Zevci zengin olan kadın, oğlundan nafaka isteyemez. Baliğ ise de, farz olan ilimleri tahsil ettiği için, fakir olana, zengin olan babası bakar.”
“Bir baba, küçük çocuklarının paralarını, ihtiyâcı yok iken, kendisi için kullansa, çocuklar baliğ olunca, bunu tazmin etmesini isteyebelirler. Baba muhtaç olsaydı, kullanması caiz olurdu.”
“Kadın kendi malından zevcine (kocasına) verip; 'Bunu sat, semeni (parası) ile nafaka al' dese, zevcini (kocasını) onu satmaya vekîl etmiş ve semeni ona âriyet (ödünç) vermiş olur. Âriyet olarak verilen misli mal, karz (borç) olur.”
“Zeyd kendi arsasında kendi malzemesi ile eni, boyu ve yüksekliği belli bir oda yapması için bir usta ile, belli ücretle sözleşme ve ücretini peşin verse, odayı yaptıktan sonra, ustanın daha para istemesi caiz olmaz. Usta kendi malzemesi ile yapsaydı, (yani istisna [ısmarlama] sözleşmesi olsaydı) caiz olurdu. Bir kimsenin, kendi arsası üzerinde, istisna yolu ile ev yaptırmasının caiz olduğu bu misâlden anlaşılmaktadır.”
“Beyde (satışta) olduğu gibi, icâre (kiralama) de, lâzım olmayan şart ile fâsid olur. Meselâ, değeri malum olan malını gemi ile belli iskeleye götürmesi için, belli ücret ile sözleşirken, gemicinin malın gümrüğünü kendi malından vermesini şart etmek fâsid olur. Fâsid icârelerde, sözleşilen ücret değil, ecr-i misil verilir. Beyde olduğu gibi, icâreyi de ikâle ve feshetmek caizdir.”
.
Evlâdın ana-babası üzerindeki hakları
Ebû Abdullah Bâlisî hazretleri Şâfiî fıkıh ve hadîs âlimidir. 660 (m. 1262)’de Mısır’da doğdu, 729 (m. 1328)’de vefât etti. Çocuğa Kur’ân-ı kerîm öğretmenin fazileti hakkında buyurdu ki:
Enes bin Mâlik’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kim çocuğa Kur’ân-ı kerîm öğretirse, Allahü teâlâ ona nûrdan bir gerdanlık takar. Öncekiler ve sonrakiler buna hayran kalırlar.”
Yine başka bir hadîs-i şerîfte “Bir kimse Kur’ân-ı kerîm okur ve onunla amel ederse, Allahü teâlâ o kimsenin babasına kıyâmet gününde öyle bir taç giydirir ki, onun ziyası dünyâdaki güneşin ziyasından daha güzeldir.”
Âlimler buyurdu ki: “Evlâdın ana-babası üzerinde üç hakkı vardır. Bunlar: 1- Doğunca ona güzel bir isim koymak. 2- Ona Kur’ân-ı kerîm, edeb ve ilim öğretmek. 3- Onu sünnet ettirmektir.”
Resûl-i ekrem buyurdu ki: “Çok Müslüman evlâdı, babaları yüzünden Veyl ismindeki Cehenneme gideceklerdir. Çünkü bunların babaları, yalnız para kazanmak ve keyif sürmek hırsına düşüp ve yalnız dünya işleri arkasında koşup, evlâdlarına Müslümanlığı ve Kur’ân-ı kerîmi öğretmediler. Ben böyle babalardan uzağım. Onlar da, benden uzaktır. Çocuklarına dinlerini öğretmeyenler, Cehenneme gideceklerdir.”
Huzeyfe bin Yemân ve Ebû Sa’îd-i Hudrî hazretlerinin bildirdiği hadîs-i şerîfte Resûl-i ekrem efendimiz şöyle buyurdu: “Allahü teâlâ, sabilerinden birisinin mektebde; Elhamdü-lillahi Rabbil-âlemîn demesi sebebiyle, azâbı hak etmiş olan bir kavimden kırk sene azâbı kaldırır.”
İbn-i Abbâs (radıyallahü anhüma), Resûlullahtan şöyle rivâyet etti: “İçinde Kur’ân-ı kerîmden bir şey bulunmayan kimse, harap olmuş bir ev gibidir.”
Muâz bin Cebel (radıyallahü anh) şöyle rivâyet etti: “Ben, Resûlullah ile beraber bir seferde bulunuyordum. Bu sırada; 'Yâ Resûlallah! Bize faydalanabileceğimiz bir şey anlatın” dedim. O zaman Resûlullah efendimiz şöyle buyurdu: Eğer sa’îdler gibi yaşamayı, şehîdler gibi ölmeyi, haşir gününde kurtulanlardan olmayı, kıyâmet gününün dehşetli sıcağından Arş'ın gölgesinde gölgelenmeyi, dalâletten kurtulup hidâyet üzere olmayı istiyorsanız, Kur’ân-ı kerîm okumaya devam ediniz. Çünkü Kur’ân-ı kerîm; Rahmânın kelâmı, şeytana karşı sağlam bir kale, mizanda sevâbın ağır gelmesine vesiledir.”
.
Şeytanın, kendisinden ümidini kestiği kimse
Necmeddîn-i Râzî hazretleri Necmeddîn-i Kübrâ hazretlerinin yetiştirdiği evliyânın büyüklerindendir. Cengiz istilâsının meydana çıkacağı sırada, hocası Necmeddîn-i Kübrâ hazretlerinin işâreti ile Anadolu’ya gelerek Konya’da Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve Sadreddîn-i Konevî ile görüştü. 654 (m. 1256)’da Bağdad’da vefât etti.
Bu mübarek zat, sohbetlerinde buyurdu ki:
“Îmân ve İslâm da yedi kale içerisinde muhafaza edilir. Bunların birincisi yakîn, ikincisi ihlâs, üçüncüsü farzları eda etmek, dördüncüsü haramları terk etmek, beşincisi vâcibleri yapmak, altıncısı sünnetleri yapmak, yedincisi edepleri terk etmemektir. Bir kimse edepleri yerine getirdiği müddetçe, şeytan ona istediğini yaptırmak hususunda ümitli olmaz. Çünkü bir kimse ibâdetlerdeki edepleri terk edince, şeytan ona sünnetleri terk ettirmek husûsunda ümitli olur. Bir kimse sünnetleri terk edince, şeytan ona vâcibleri terk ettirmek. Vâcibleri terk edince şeytan o kimseye haramları yaptırmak hususunda ümitli olur. Şeytan bunda da muvaffak olunca farzları terk ettirir. Sonra ihlâsı, sonra da yakîni onun elinden alır. Neticede şeytan, o kimsenin imansız olup sû-i hatime ile can vermesine ümit besler.”
“Evliyânın büyüklerinden olan âlimler buyurdular ki: Edepleri terk etme hastalığına yakalanan bir kimse, sünnetleri terk eder. Sünnetleri terk etme hastalığına tutulan bir kimse, vâcibleri terk eder. Vâcibleri terk eden bir kimse, haram işler. Haramları işleyen farzları terk eder. Farzları terk eden bir kimse, dînin emirlerine ehemmiyet vermemeye başlar. Böyle bir hastalığa yakalanan kimse küfre düşer. Bu sebeple bütün işlerde güç yettiği kadar edepleri muhafaza etmek lâzımdır.”
“Kabir her gün beş defa; 'Ben, yalnızlık yeriyim. Bana gelecek kişi, Kur’ân-ı kerîm okuyarak kendine arkadaş edinsin. Ben, karanlık yeriyim, bana gelecek kişi, namaz kılarak beni aydınlatsın. Ben, altı üstü toprak olan bir yerim, bana gelen, sâlih amel ile gelip yatağını hazırlasın. Ben, yılanı ve çıyanı içimde barındıran bir yerim. Bana gelen tiryak ile gelsin. O tiryak da; Besmele-i şerîf ve çok gözyaşı dökmektir. Ben, Münker ve Nekir adındaki suâl meleklerinin suâl soracakları bir yerim. Bana gelen, (La ilahe illallah Muhammedün Resûlullah) güzel kelimesini, onlara cevap verebilmek için çok söylesin' diye seslenir.”
.
Kişinin, nefsi ve hevâsı ile cihâdı
Nâzillili Mehmed Efendi, evliyânın büyüklerindendir. Nâzilli’de doğdu. 1300 (m. 1883)’de Mekke-i mükerremede vefât etti. “Hazînet-ül-esrâr” adlı eserinden bazı bölümler:
Amellerin yedi mertebe üzerine olduğu, bunların, îmânın etrâfında koruyucu kaleler olduğuna dâirdir:
İslâmiyet, Allahü teâlânın katından olan kıymetli bir cevher, O’nun nezdinden olan büyük sırlardır. Allahü teâlâ onu, onunla şereflendirmek için mümin erkek ve kadınların kalblerine koydu. Sonra, Allahü teâlâ bu îmân cevherine, düşman zarar vermemesi ve ona bir zarar gelmemesi için, onun etrâfına muhkem ve sağlam bir kale koydu. Bu kale, farzları eda etmektir. Sonra Allahü teâlâ ikinci olarak, bu birinci kalenin etrâfına sur yaptı. Bu sur, haramları terk etmektir. Sonra bu ikincinin etrâfına üçüncü bir sur yaptı. Bu, vâcibleri eda etmektir. Üçüncünün etrâfına dördüncü olarak bir sur yaptı. Bu da sünnetleri eda etmektir. Sonra bu döndüncü surun etrâfına beşinci bir sur koydu. O da müstehâbları eda etmektir. Sonra bunun etrâfına altıncı olarak bir sur yaptı. Bu ise mendubları eda etmektir. Sonra bunun etrâfına yedinci bir sur yaptı. Bu ise mekrûhları terk etmektir.
Şeytan; mekrûhlarda ısrar etmemizi, mendubları, müstehâbları, sünnetleri ve vâcibleri terk etmeye aldırış etmemeyi, haramları işlemeyi, farzları yapmamayı, her ibâdeti zamanında yapmamayı, ibâdetleri yaparken eksik olarak yapmayı, tembellikle, gafletle, riya ve gösterişle yapmayı, ibâdetlerde huşû ve hudûu terk etmeyi, ibâdet ve tâatları dünyevî düşüncelerle yapmayı vesvese ederek, insanları Allahü teâlânın rızâsından uzaklaştırmaktadır.
Şeytan ve onun yardımcıları ve hizmetçileri, ibâdetleri terk ettirmek, günahları işlemek husûsunda dâima bizimle muharebe etmektedir. Biz de Allahü teâlânın emirlerini yapmak, yasaklarından sakınmak husûsunda onlarla muharebe etmekteyiz. Bu muharebe (nefisle mücâdele), silâhla yapılan muharebeden daha üstündür. Nitekim Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem); “En üstün cihâd, kişinin nefsi ve hevâsı ile olan cihâddır” buyurmuştur.
Bahsettiğimiz yedi kısım ibâdetler, dînimizde amelleri teşkil eder. Bu ibâdetler, fıkıh kıtablarında bildirildiği şekilde yapılır. Ancak böyle olursa, bu ameller kâmil bir şekilde yapılmış olur
.
Her şey Allahü teâlânın kudreti ile olmaktadır
Afifüddîn Nâşirî hazretleri Yemen’de yetişen Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 804 (m. 1401)’de doğdu. 848 (m. 1445)’de İbbe şehrinde vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kabirde, hem ruha, hem de bedene nimet ve azap vardır. Buna böylece inanmak lâzımdır. Gayba îmân etmek lâzımdır. Buna inanmamak, kıyâmet günü olan “Ba’s”a yani, mezardan kalkmaya inanmamaya yol açar. Çünkü, ikisi de, Allahü teâlânın kudreti ile olmaktadır. Birine inananın ötekine inanması akla uygundur.
İnsan kabir azâbını, diri iken anlayamıyor ise de, âyet-i kerîmeler, hadîs-i şerîfler ve bu ümmetin önce gelenleri, kabir azâbı olacağını haber vermişlerdir. Bazıları dirilerin hareket ettiklerini, iş yaptıklarını görerek, bunlardan yardım, şefaat isteyenlerin bunların kendilerinden istediklerini sanıyorlar. Hâlbuki, dirilerden istemek de, bunların, Allahü teâlânın yaratmasına sebep olmalarını istemektir. Her şeyi yaratan, yapan, yalnız Allahü teâlâdır. Diri de, ölü de, canlı da, cansız da O’nun yaratmasına sebep olmaktadır. O’nun yaratmasına, mahlûkların sebep olmalarını, yine O dilemiştir. Âlemin nizamlı, düzenli olması için birçok şeyi, sebep ile yaratmak istemiştir. Dilediği birçok şeyi de, sebepsiz yaratmaktadır.
Peygamberler ve evliyâ, mezarlarında, kabir hayatı denilen, bilmediğimiz bir hayat ile diridirler. Kendiliklerinden bir şey yapamazlar. Allahü teâlâ, onlara sebep olacak kadar kuvvet ve kıymet vermiştir. Onları sevdiği için, onlara, âdeti dışında olarak ikram, ihsân yapmaktadır. Onların hürmeti için, istenileni yaratır, istenilenin yaratılmasına sebep olmaları onlardan istenir.
Müslümanlar arasında, kabir hayâtına, kabirde nimet ve azaplar olduğuna inanıp da, peygamberlerin ve evliyânın, öldükten sonra, Allahü teâlânın yaratmasına sebep olacaklarına inanmayanlar var. Yâhut; “Allahü teâlânın yaratmasını düşünmeden yalnız onlardan isteniliyor, onlardan şefaat istenmesi, dileklerin onlar vâsıtası ile elde edilmesi, İslâmiyette bildirilmemiştir” diyenler de var. Böyle söyleyenler, kabir hayâtına inanmayanlar kadar zararlı değildir. Bunlar, Kur’ân-ı kerîmi ve hadîs-i şerîfleri bilmedikleri için yâhut inat ederek böyle söylüyorlar. Müslümanların inatçı olmaması, doğru sözü kabul etmesi lâzımdır.
.
Sadık dost, hüzün ve sevinçte ortak olandır
İbn-İ Ebî Hâfız hazretleri Şafiî mezhebi hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 407 (m. 1016) senesinde doğdu, 490 (m. 1096) senesinde Dımeşk’te vefât etti. “Menâkıb-ül-İmâm-ı Şafiî” kitabında şöyle yazmaktadır:
İmâm-ı Şâfiî hazretlerinin hikmetli sözlerinden bazılarını bildiriyorum:
Biri İmâm-ı Şâfiî'den nasîhat isteyince buyurdu ki: "Senden daha çok malı ve parası olan kimseyi kıskanma. O malına ve parasına hasretle ölür. İbâdeti ve tâatı çok olan kimselere gıpta et. Yaşayanlar da sonunda ölecekleri için, onların dünyâlıklarına özenmeye değmez."
“Hiçbir kimse yoktur ki, dostu ve düşmanı olmasın. Mâdem ki böyledir, o hâlde Allahü teâlâya itâat edenlerle berâber bulun, onları sev.”
“İlim, ezber edilen şey değil, ezber edilen şeyden temin edilen faydadır.”
“Resûlullah'ın ve Eshâbının yolunda olmayanı havada uçar görsem, yine doğruluğunu kabul etmem.”
“Herkese akıllı denmez. Akıllı kimse, kendisini her türlü kötülükten koruyandır.”
“Dünyâda zâhit ol, dünyâ malına bağlanma! Âhireti isteyici ol, onun için çalış! Her işinde Allahü teâlâyı hatırla. Böyle yaparsan, kurtulmuşlardan olursun. Ruhsat ve teviller ile uğraşan âlimlerden fayda gelmez."
"Kalbine ilâhî bir nûr penceresinin açılmasını isteyen şu dört şeyi yapsın: 1) Günün belli bir vaktinde yalnız kalsın ve huzûra dalsın. 2) Mîdesini pek fazla doldurmasın. 3) Sefih kimselerle düşüp kalkmayı bıraksın, kötü kimselerle düşüp kalkmasın. 4) İlimleriyle yalnız dünyâlık arzu eden kimselere yaklaşmasın."
"Hiçbir vakit yoktur ki, ilim mütâlaası, hüzün ve kederi yok etmesin. İlmî mütâlaa, kalbin en ince ve en gizli noktalarını harekete geçirir, insanda yüce duygular uyandırır."
"Sâdık dost, arkadaşının hüzün ve sevinçte ortağı olandır."
"İki kişinin, darıldıktan sonra birbirinin ayıplarını ortaya çıkarması, münâfıklık alâmetidir."
"Haksız sözleri tasdik eden, dalkavuk ve ikiyüzlüdür."
"Sâdık dost, arkadaşının ayıplarını görünce ihtar eder, ifşâ etmez."
"İbret almak istersen, hatâ sâhibi kişilerin âkıbetlerine bak da kalbini topla."
"Kendisine faydası olmayanın, başkasına da faydası yoktur."
"Dünyâ sevgisi ile Allah sevgisini bir arada toplarım iddiâsında bulunmak, yalandır."
"Âlimlerin güzelliği, nefslerini ıslah etmeleridir. İlmin süsü, şüpheli şeylerden sakınmak, yumuşak olup, sertlik göstermemektir."
.
Kâfirler cennete hiç giremeyecek
Ebü’l-Feth Missîsî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 448 (m. 1056)’da Adana’nın Misis (Bugünki adı Yakapınar) kasabasında doğdu. 542 (m. 1147)’de Şam’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Müslüman, îmanın yok olmasına sebep olacağı söz birliği ile bildirilmiş olan şeyleri istekle söyler veya yaparsa (Mürted) olur. Îmanının gitmesine sebep olan şeyden tövbe etmedikçe, yalnız (Kelime-i şehâdet) söylemekle veya namaz kılmakla, Müslüman olmaz. Mürted olacak şeyi yaptığını inkâr etmesi de tövbe olur. Tövbe etmeden ölürse, Cehennem ateşinde ebedî olarak azap görür. Bunun için, küfürden çok korkmalı, az konuşmalıdır. Hadis-i şerifte, (Hep hayırlı, faydalı konuşunuz. Yâhut susunuz!) buyuruldu.
Ciddî olmalı, latîfeci, oyuncu olmamalıdır. Dîne, akla, insanlığa uygun olmayan şeyler yapmamalıdır. Kendisini küfürden muhâfaza etmesi için, Allahü teâlâya çok duâ etmelidir. Hadis-i şerifte, (Şirkten sakınınız. Şirk, karıncanın ayak sesinden daha gizlidir) buyuruldu. Bu hadis-i şerifteki şirk, küfür demektir. Bu kadar gizli olan şeyden korunmak nasıl olur denildiğinde, (Allahümme innâ ne'ûzü bike en-nüşrike-bike şey'en na'lemühu ve nes-tagfirüke limâ lâ-na'lemühu, duâsını okuyunuz!) buyuruldu. Bu duâyı sabah ve akşam çok okumalıdır.
Kâfirlerin, Cehennem ateşinde sonsuz azap görecekleri, Cennete hiç girmeyecekleri söz birliği ile bildirilmiştir. Kâfir, dünyada sonsuz yaşasaydı, sonsuz kâfir kalmak niyetinde olduğu için, cezâsı da sonsuz azaptırır. Allahü teâlâ, her şeyin hâlikı, sahibidir. Mülkünde dilediğini yapması hakkıdır. Ona, niçin böyle yaptın demeye kimsenin hakkı yoktur. Bir şeyin sahibinin, o şeyi dilediği gibi kullanmasına zulüm denmez. Allahü teâlâ, Kur'an-ı kerimde, zâlim olmadığını, hiçbir mahlûkuna zulüm yapmadığını bildirmektedir.
Allahü teâlânın (Esmâ-i hüsnâ)sı vardır. Bu isimleri de, kendi varlığı gibi ezelîdir. Bu doksandokuz isminin arasında bulunan (Müntekim) ve (Şedîd-ül-ikâb) gibi isimlerinden dolayı yedi Cehennemi yarattı. (Rahman) ve (Rahîm) ve (Gaffâr) ve (Latîf) ve (Raûf) gibi isimlerinden dolayı, sekiz Cenneti yarattı. Cehenneme ve Cennete gitmeye sebep olacak şeyleri ezelde ayırdetti. Çok merhametli olduğu için, bunları kullarına bildirdi. (Cehenneme girmeye sebep olan şeyleri yapmayınız! Onun ateşi çok şiddetlidir. Dayanamazsınız!) diyerek, kullarına tekrar tekrar haber verdi.
.
Onlar, mucize görseler yüz çevirirler
Burhâneddîn Nasr bin Muhammed hazretleri hadîs âlimlerinin büyüklerindendir. 536 (m. 1142)’de doğup, 619 (m. 1222)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem), Kur’ân-ı kerîmden başka pekçok mucizeleri vardır. Bunlardan birisi de, Ay’ın ikiye ayrılmasıdır.
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) anlattı: “Mekkeli müşrikler, Resûlullahtan kendilerine mucize göstermesini istediler. Bunun üzerine Ay’ın iki kısma bölünüşünü (mucize olarak) onlara gösterdi. Nihâyet Hira Dağı'nı, bölünen o iki kısım arasında gördüler. Müşrikler, “Muhammed sizi büyüledi!...” dediler. Müşriklerden birisi, “Şayet Muhammed Ay’ı büyüledi ise, yaptığı büyü bütün yeryüzünü saramaz ki, öyle ise diğer memleketlerden gelenlere soralım bakalım, onlar da bunu görmüşler mi?” dediler. Sonra diğer ülkelerden gelenlere sordular. Onlar da, “Evet, biz de Ay’ın ikiye bölündüğünü gördük” deyince, Mekkeli müşrikler, “Anlaşılan bu müstemir, arkası kesilmeyen devamlı bir büyüdür” dediler.
Allahü teâlâ, Kamer sûresi 1 ve 2. âyetlerinde meâlen; "Saat yaklaştı. Ay (ikiye) ayrıldı. Onlar, bir mucize görseler yüz çevirirler ve 'Müstemir bir büyüdür' derler” buyurdu.
Peygamber efendimizin mucizelerinden birisi de, güneş batmışken, tekrar geriye çevrilmesi hadîsesidir. Esma binti Umeys (radıyallahü anhâ) anlattı:
“Resûlullah efendimizin mübârek başı Hazreti Ali’nin kucağında iken, kendisine vahiy geldi. Ali (radıyallahü anh) ikindiyi, güneş batıncaya kadar kılamamıştı. Resûlullah efendimizden vahiy hâli geçtikten sonra buyurdu ki:
-Yâ Ali, ikindiyi kıldın mı?
Hazreti Ali;
-Hayır kılamadım yâ Resûlallah! dedi. Bunun üzerine Pegamber efendimiz şöyle duâ buyurdular:
“Yâ Rabbî! O, şüphesiz senin ve Resûlünün tâatindeydi. Güneşi ona geri çevir!”
Esma (radıyallahü anhâ) dedi ki: “Onu gördüm, battıktan sonra tekrar doğdu. Dağların ve yerin üzerinde durdu. Bu, Hayber’in es-Sahbâ semtinde idi.”
İbn-i Mes’ûd (radıyallahü anh) rivâyet etti ki: “Biz Resûlullah efendimizle beraberdik. Suyumuz yoktu. Resûlullah;
-Yanında fazla suyu olandan isteyin, buyurdular. Bunun üzerine Peygamber efendimize su getirildi. Onu bir kaba döktü. Sonra mübârek avucunu onun içine koydu. Baktık ki, Resûlullahın mübârek parmakları arasından su fışkırmaya başladı.”
.
Ebedi olan şeyler için endişe etmeli
Mahmûd Nasîruddîn Çırağ hazretleri Hindistan’da yetişen Çeştiyye evliyâsının büyüklerinden olup, Nizâmüddîn Evliyâ’dan gelen Çeştiyye yolunun son halîfesidir. Hindistan’ın Uttar Pradeş eyaletindeki Bara Banki’de doğdu. 757 (m. 1356)’da vefât etti.
Nasîruddîn Mahmûd’a, “Dervişlerin hâli nedendir ve nasıldır?” diye sorulunca, buyurdu ki: “Hâl, doğru amellerin neticesindendir. Amel iki kısımdır. Biri beden ile olan amel olup; herkesin malûmudur. Diğeri kalbin amelidir. Buna murâkabe derler. Murâkabe, kalbinde Allahü teâlânın seni gördüğü ve sana baktığı düşüncesini dâima bulundurmandır. Önce nûrlar, rûhlara inerler. Sonra onun eseri kalblerde, ondan sonra bedende zâhir olur. Beden, kalbe tâbidir. Kalb harekete gelince, beden de hareketlenir. Eğer derviş aç uyur, gece yarısında kalkar ibâdetle meşgul olur ve kalbi hiçbir şeye bağlamaz ise, nûrların rûhlara inişini müşâhede eder. İsterse şimdi bir kimse gitsin kalbinden bütün düşünceleri çıkarsın, mücâhedeyi seçsin bu hâller ona hâsıl olur. Bunda şüphe yoktur.” Sonra şu beyti okudu: “Eğer kusur varsa, oluyor gözden./Yoksa, yârim gizli değil kimseden.”
Sultânın memurlarından olan bir talebesine buyurdu ki: “Bilmelisin ki, evindeki atların, hizmetçilerin, dinarların ve dirhemlerin bir gün senden alınacak. O hâlde, ilâhî irâde ile elinden alınacak şeyler için niye endişe ediyorsun? Onlar için endişe etmek faydasız değil mi? Ebedi olan şeyler için endişe etmelisin. Gözlerimizin önünden kimlerin geçtiğini ve onlardan kaç tanesinin göçüp gittiğini iyice düşünmelisin. Onlar bizden öndeydiler ve bizden önden gittiler.”
Bu mübarek zat buyurdu ki: “Tâlib, Hak yoluna girdiği zaman, kollarını sıvamalı, paçalarını kıvırmalı ve saçını tıraş etmelidir. Kollarını sıvaması, Allahü teâlâdan başka kimseden yardım istememesi için kollarını kesmesi demektir. Paçalarını kıvırması, kötü ve kötülük tehlikesi olan yerlere gitmemesi için ayaklarını kesmesi manasına gelir. Başını tıraş etmesi ise ilâhî aşk yolunda ondan İslâm dinine karşı hiçbir şey çıkmaması demektir.”
Mahmûd Nasîruddîn hazretlerinin vefâtı yaklaştığı sırada, talebeleri, kendi yerine manevî bir halef tayin edilmesi zarûretini arz ettiler. “Korkarım ki, hiçbiriniz diğerinin yükünü omuzlarında taşıyamazsınız” buyurdu. Bu açıkça, halife tayin etmeyeceğini bildirmekti. Daha sonra, hocasından kendisine geçen bu yolun emânetlerini de kendisi ile gömülmesini istedi.
.
Doyduktan sonra yemek, içmek
Seyyid Muhammed Hamza hazretleri tefsîr, hadîs ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. 1024 (m. 1615)’de Şam’da doğdu. 1085 (m. 1674)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlânın, insanlara olan nîmetlerinin, ihsânlarının en büyüğü, Peygamberler göndermesidir. [Peygamberler göndererek, râzı olduğu ve râzı olmadığı şeyleri bildirmiştir. Peygamberler, fen bilgilerini öğretmediler. Bunları akıl ile araştırınız, bulunuz, faydalı işlerde kullanınız dediler. Kendileri de, kendi zamanlarında bilinen fen vâsıtalarını yaptılar ve kullandılar. Daha fazlasını ve yenilerini yapmakla uğraşmadılar. Bunları yapmayı başkalarına bıraktılar. Kendileri, Allahü teâlânın bildirdiği dinleri yaymaya, öğretmeye uğraştılar.]
(Din), inanılacak şeyleri, beden ve kalp temizliğini, Allahü teâlâya kulluk vazîfesini, kulların birbirlerine karşı haklarını ve vazîfelerini bildirir. İnanılacak şeylere (Akâid) denir. İbâdetlere ve muamelat ve hukuk bilgilerine (Fıkıh) denir. İbâdetler, namaz, oruç, zekât, hac ve cihâd olmak üzere beştir.
Bir ibâdetin farzlarından biri terk edilirse, o ibâdet sahih olmaz. Bilmeyerek terk edilince de, sahih olmaz. Bilerek terk edince, günah da olur.
Sünneti yapmanın sevabı, farzın sevabından azdır. Sünneti bilerek terk etmek günah olmaz. Azap yapılmaz. Azarlanır. Gayri müekked sünnete, müstehab ve mendûb da denir. Bunu yapmak, sevap olur. Yâni, Cennet nîmetine kavuşur. Bilerek yapmamak, günah olmaz.
Nâfile ibâdet, yâni emrolunmamış bir ibâdeti yapmak, müstehabdır. Mübâh, yapması veya yapmaması, sevap veya günah olmayan şeydir. Yemesi haram olmayan şeyleri, doyuncaya kadar yemek, içmek mübâhtır. Doyduktan sonra yemek, içmek haramdır. Haramdan kaçınmak farzı yapmaktan da çok sevaptır. Mekruh işlemek de günahtır. Harama helâl diyen kâfir olur. Mekruha helâl diyen kâfir olmaz.
Midye, istridye, istakoz yemek, abdestte ve gusülde suyu isrâf etmek mekruhtur. Sünnet deyince, müekked sünnet anlaşılır. Mekruh deyince, tahrîmi olan mekruh anlaşılır.
Ödünç istemek, mübâhtır. Ödünc vermek, müstehabdır. Borç ödemek farzdır. Borçlu fakiri sıkıştırmamak vâcibdir.
Lâzım olan din bilgilerini öğrenmek, kadınlara da farzdır. Başkalarına öğretecek kadar fazla öğrenmek, farz-ı kifâyedir. Daha çok öğrenmek mendûbdur. İlmi ile öğünmek, mekruhtur.
.
İlim öğrenmek için yollara düşenler
Ebü’l-Hattâb İbn-i Dıhye hazretleri Endülüs’te yetişen hadîs âlimlerindendir. Eshâb-ı kirâmdan Dıhye-i Kelbî’nin (radıyallahü anh) soyundan olup, 544 (m. 1149)’da Endülüs’te doğdu, önce burada ilim tahsil etti. Sonra Mısır’a gelip oraya yerleşti. “Sahîh-i Müslim"i ezberleyen hafızlardandır. 633 (m. 1235)’de Kâhire’de vefât etti. Naklettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Bir insan öldüğünde, amelinin sevâbı kesilir. Amel defteri kapanır. Yalnız; sadaka-i câriyesi (çeşme, câmi yapmak, ağaç dikmek gibi), ilmî bir eseri, kendisine duâ eden hayırlı bir evlâdı olan kimsenin amel defteri kapanmaz.”
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) rivâyet etti: Peygamberimiz buyurdu ki: “İlim öğrenmek için sefere çıkan kimse, evine dönünceye kadar Allahü teâlânın yolundadır.”
Ebû Mûsâ el-Eş’arî (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Bir kulun çocuğu öldüğü zaman, cenâb-ı Hak meleklerine şöyle buyurur: 'Siz kulumun çocuğunu (ruhunu) kabzettiniz değil mi?' Melekler de; 'Evet' derler. Cenâb-ı Hak; 'Siz onun kalbinin meyvesini kabzettiniz?' buyurunca, melekler; 'Evet' derler. Allahü teâlâ; 'Kulum ne dedi, biliyor musunuz?' buyurur. Melekler de; 'Sana hamdetti. Ve (İnnâ lillâh ve innâ ileyhi râciûn) dedi' cevâbını verirler. Cenâb-ı Hak; 'Öyle ise kulum için Cennette bir ev inşâ edin. Ona Beyt-ül-hamd adını veriniz' buyurur.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Her kim günde yüz defa (Allahtan başka ilâh yoktur. Yalnız Allah vardır. O’nun eşi ve ortağı yoktur. Mülk O’nundur. Hamd O’na mahsûstur. O, her şeye kadirdir) meâlindeki (La ilahe illallahü vahdehû lâ şerike leh. Lehül mülkü ve lehül hamdü ve hüve alâ külli-şey’in kadîr) duâsını tekrar ederse, bu duâ o kimse için on köle azâd etmenin sevâbına muâdil olur. Ve ona yüz sevâb yazılır. Ondan yüz günah silinir ve o kimse için o gün akşama kadar şeytanın şerrine karşı bir sığınak olur. Ve hiçbir kimse onun bu duâyı okumasından daha faziletli bir duâ getiremez. Meğer ki, o kimse, bu duâ ve tehlili daha çok okumuş olsun.” Ve yine buyurdu ki: “Her kim günde yüz defa (Sübhânallahi ve bihamdihi) derse, günahları denizin köpükleri kadar çok olsa bile affolunur.”
.
Boş söz söylemekten beni muhafaza eyle
Ebû Mu’temir Bin Müşemric hazretleri Tabiînin büyüklerinden bir hadîs âlimidir. Basra’da doğdu. 105 (m. 723) târihinde Bağdad’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Eb’ul-Ahves’ten rivâyet etti. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Cemâatle kılınan namaz, yalnız olarak kılınan namazdan yirmi beş derece (Bir rivâyette ise yirmi yedi derece) daha üstündür.”
Hazreti Ömer (radıyallahü anh) buyurdu ki: Peygamberimizden işittim şöyle buyurdular: “Ben bir kelime biliyorum ki, kul, hakkıyla onu söylerse (manasına inanırsa), Cehennem ona haram olur. O kelime Lâ ilahe illallah’tır.”
Himrân (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Hazreti Osman su istedi ve iki elini yıkadı, sonra ağzına ve burnuna su verdi. Sonra üç defa yüzünü ve kollarını yıkadı. Başını mesh etti sonra ayaklarını yıkadı. Sonra güldü ve buyurdu ki: “Niçin güldüğümü sormuyor musunuz?” biz, “Sizi güldüren şey nedir yâ Emîr-el-mü’minîn!” dedik. Buyurdu ki:
Peygamberimiz burada su istedi ve benim abdest aldığım yerde abdest aldı ve sonra güldü. “Beni güldüren şeyi sormuyor musunuz?” diye sordu, işte bunu hatırladım da buna güldüm. Biz Resûlullaha “Sizi ne güldürdü Yâ Resûlullah?” diye sorduk. Peygamberimiz buyurdu ki: “Bir (mümin) kul (abdest alırken) yüzünü yıkadığı zaman; yüzüne isâbet eden bütün günahlarını Allahü teâlâ affeder. Kollarını yıkadığı zaman kollarıyla, başını mesh ettiği zaman başıyla, ayaklarını yıkadığı zaman ayaklarıyla işlediği günahları böylece affeder, işte bu beni güldürdü” buyurdular.
Ubâdet-ebni Sâmit (radıyallahü anh) buyurdu ki: "Peygamberimiz altını altınla, gümüşü gümüşle, buğdayı buğdayla, arpayı arpayla, hurmayı hurmayla, tuzu tuzla (ziyâde) satmaktan menetti. Ancak eşit olarak, misli misline, her ikisi de peşin olarak izin verdi. Kim arttırırsa veya birisi arttırmasını isterse, bu faiz olur.”
Ebû Mu’temir hazretlerinin kıymetli sözlerinden bazıları:
“Susmayı yirmi senede öğrendim. Kızdığım zaman, bu hâlim geçtikten sonra, pişman olacağım bir şeyi söylemedim.”
Bir gün, yanındakilere; “Allahü teâlâya, bir dileğim için yirmi sene yalvardım. Fakat, bu dileğime kavuşamadım. Ancak ümidimi de kesmedim” dedi. Orada bulunanlar, “Senin dileğin ne idi?” diye sorunca, “Mâlâya’nî (boş ve lüzumsuz) sözü söylemekten beni muhafaza buyurması için yalvarmıştım” cevâbını verdi.
.
İrâde-i cüz’iyye kulda bir hâldir
Müftîzâde Ahmed Efendi Seksensekizinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1206 (m. 1791)’de İstanbul’da vefât etti. Nüktedân ve hazırcevap idi.
Bir defasında Fas Sultanı 3. Muhammed, Osmanlı âlimlerini imtihan etmek için dört mesele sorup cevap istemişti. Müftîzâde Ahmed Efendi de, suâllere ikna edici ve faydalı cevaplar yazmak sûretiyle, Osmanlı âlimlerinin ilmî üstünlüğünü isbatlamıştı. Bir dersinde buyurdu ki:
Dehr sûresindeki, (Siz, ancak Allahü teâlânın dilediğini arzu edersiniz!) meâlindeki âyet-i kerîmeden, Ebül-Hasen-i Eş’arî imâmımız “rahmetullahi teâlâ aleyh” (Allahü teâlâ, sizin istemenizi dilemedikce, bir şey isteyemezsiniz!) manasını anlamıştır. Yani, Allahü teâlâ dilemedikçe, kul, irâde-i cüz’iyyesini kullanamaz demiştir. Eş’arî mezhebine göre, kullar, irâde-i cüz’iyyelerini kullanmakta mecbur oluyor. Çünkü, Allahü teâlâ, bir kimsenin bir şey yapmaya irâde-i cüz’iyyesini kullanmasını dileyince, o kimse irâde etmeye, istemeye mecbur olur. İrâde-i cüz’iyye, mevcut ve mahluk oluyor. Böyle olunca, şeytân, insana: Ey kul! Niçin zahmet çekersin? Allahü teâlâ bir işini istemezse, sen o işi irâde edemezsin! derse, şeytâna cevap verilemez. Kul fâil-i muhtâr olmaz. İbâdetlerine sevap, kötülüklerine azap vermeye sebep bulunmaz. Kul, Allahü teâlânın dilediğini dilemekte, o işin yapılmasına, âlet olmaktadır.
Ebû Mensûr-i Mâtürîdî “rahmetullahi teâlâ aleyh” İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin “rahmetullahi teâlâ aleyh” anladığını açıklayarak buyurdu ki: (İrâde-i cüz’iyye, bir varlık değildir. Var olmayan şey, yaratılmış olmaz. İrâde-i cüz’iyye, kullarda bir hâldir. Kuvveti, bir şeyi yapmak ve yapmamakta kullanmaktır. Kullar, irâde-i cüz’iyyelerini kullanmakta serbesttir. Mecbûr değildir.) Bu mezhebe göre şeytâna; "İrâde, bende bir hâldir. İyiliğe kullanırsam, Allahü teâlâ iyiliği yaratır. Kötülüğe sarf edersem, onu yaratır. Eğer sarf etmezsem, ikisini de yaratmaz" diye cevap verilir. Allahü teâlânın, kul irâde etmeden de, yaratması câiz ise de, ihtiyârî olan işleri yaratmaya, kulların kalplerinin ihtiyâr ve irâde etmesini sebep kılmıştır. İrâde-i cüz’iyyemizin sebep olması da, Allahü teâlânın irâdesi iledir. Kul, bir iş yapmayı ihtiyâr ve irâde edince, yani tercîh edip dileyince, Allahü teâlâ da, o işi irâde ederse o işi yaratır. Kul ihtiyâr ve irâde etmezse, ihtiyârî olan o işi yaratmaz.
Şu hâlde, kul irâde-i cüz’iyyesini ibâdete sarf ederse, Allahü teâlâ, ibâdeti yaratır. Eğer günâhlara sarf ederse, günâhları yaratır.
.
Kalbin mühürlenmesi ne demektir
Şeyh Müftî hazretleri Osmanlı âlim ve velîlerdendir. Asıl adı Abdülkerîm Kâdirî’dir. Bursa’nın Kirmasti kasabasında (Bugünkü adı Mustafakemalpaşa) doğdu. 951 (m. 1544) senesinde orada vefât etti.
İlminin çokluğunu, zamanın Pâdişâhı Kanunî Sultan Süleymân Hân duyunca, ona maaş bağladı. Şeyhülislâm gibi halka fetvâ vermesi için ona ruhsat verildi. Câmilerde ve meclislerde halka vaaz ve nasîhat verirdi. Çok şiddetli riyâzet ve mücâhede yaptı. Hâli, “Ölmeden önce ölünüz” hadîs-i şerîfinin manasına uygun idi...
Bu mübarek zat, mezar gibi bir çukur kazdırmıştı. Bu çukura girer, kırk gün tamam oluncaya kadar beş vakit namazı o çukurda kılardı. O çukurda çok riyâzetler yapar, devamlı nefsine muhalefet ederdi. Kırk günlük halveti bitince o çukurdan çıkar, gelecek seneye kadar halka vaaz ve nasihat ederdi. Taşköprüzâde anlatır:
“Bir gün Şeyh Abdülkerîm Kâdirî’ye unutkanlığımdan şikâyet ettim. Bana, unutkanlığımın gitmesi ve hafızamın kuvvetlenmesi için duâ etti. O zâtın duâsı bereketiyle, o hâlden kurtuldum. Unutkanlığım kaybolup gitti.”
Şeyh Müftî hazretleri sohbetlerinde buyurdu ki:
“İnsana vesvese veren şeytan, insan Rabbini zikredince kaçar gider. Kalb gaflete dalınca yine vesvese vermeye başlar, insan Rabbini zikredince kaçar, gaflete dalınca musallat olur. Karanlıkla aydınlığın çarpışması gibi çarpışır durur.”
“Kişi evlâdının iyiliği ile mezarında müjdelenir.”
“Bir kimse, ayakta iken, yatarken, yerine göre kalbinde veya dilinde Allah zikri olmazsa, Allahı çok anan zümreden sayılmaz.”
“Resûl-i ekremden (sallallahü aleyhi ve sellem) başka herkes, bu âlemde söylediği bütün sözlerinden kıyâmet günü sigaya (hesaba) çekilecek.”
“Kıyâmet günü, bir mümin için Cehenneme atılmasına emir verilir. O mümin kul, bu hâl içinde şöyle söylenir: 'Yâ Rabbi, sen daha iyi bilirsin. Ama ben senin hakkında böyle düşünmüyordum...' Bunun üzerine 'Yolunu açın, doğruca Cennete girsin' emri gelir.”
"Affedilmek istediğin husûslarda affedici ol. Nasıl muâmele görmek istersen, başkalarına öyle muâmele et. Suçlu olarak yakalanıp da affedilen kimsenin ameli gibi amel et.”
“Ağzından çıkan her söz yazılır. Âhırette ona göre ceza veya mükâfat görülür.”
“Din kardeşinin gıybetini yapmanın keffâreti, onu övmek ve ona hayır duâ etmektir.”
“Kalb açık bir el gibidir. Kul her günah işledikçe bir parmak kapanır. Nihâyet elin bütün parmaklarının kapandığı gibi kalb üzerine perde çekilir. İşte kalbin kapanıp, mühürlenmesi böyledir.”
.
Kalbin gıdası ilim ve hikmet iledir
Abdürrahmân Mürşidî hazretleri Hicaz’da yetişen âlimlerin büyüklerindendir. 975 (m. 1567)’de Mekke-i mükerremede doğdu. 1037 (m. 1627)’de orada vefât etti. Derslerinde buyurdu ki:
İlim öğrenmenin fazileti ve bunun, naklî ve aklî delilleri:
Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Eğer bilmiyorsanız, zikr ehlinden (âlimlerden) sorunuz” buyuruyor (Nahl-43). Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) hadîs-i şerîflerde şöyle buyuruyor:
“İlim öğrenmek, her Müslümana farzdır.” “Bir saat ilim öğrenmek, yüz rekat nafile namaz kılmaktan hayırlıdır.”
Allahü teâlâ, bilmeyenin, bilenden sormasını emretti. Âlime de, câhile güzel bir şekilde cevap vermesini emretti ve şöyle buyurdu: “İsteyeni de azarlama!” (Duhâ-10).
Resûl-i ekrem bir hadîs-i şerîfte; “Allahü teâlâ kıyâmet günü, bildiği hâlde sustuğu için, âlime azâb eder. Câhile de, câhil olduğu hâlde sorarak cehlini gidermediği, sorup öğrenmediği için azâb eder” buyuruyor.
Hazreti Ebû Zer’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz “İlim meclisine gelmek, bin rekat nafile namaz kılmaktan, bin hastayı ziyâret etmekten, bin cenâzede bulunmaktan daha hayırlıdır” buyurunca, Eshâb-ı kirâm “Yâ Resûlallah! Kur’ân-ı kerîm okumaktan da mı daha hayırlıdır?” diye sordular. Bunun üzerine Resûl-i ekrem; “Kur’ân-ı kerîm, ancak ilim ile fayda verir” buyurdu.
Feth-el-Mûsulî “Hasta bir kimse, yemekten, içmekten ve ilâçtan menedildiği zaman ölür, değil mi?” diye sorunca, yanındakiler “Evet” dediler. Bunun üzerine o şöyle dedi: “Kalp, üç gün ilim ve hikmetten alıkonulunca ölür.”
Kalbin gıdası ilim ve hikmet iledir. Kalp bunlarla canlı kalır, ilimden nasibini almayan kalp hasta olur. Fakat insan bunun farkına varamaz. Çünkü, o dünyâyı sevdiği ve onunla meşgul olduğu için, ilimden nasîbini almayı düşünecek fırsatı bile bulamaz. Nitekim, harb zamanında fazla heyecan, korku ve endişeden dolayı, yaranın acısı duyulamaz. İnsanlar, ölüm gelince her şeyi anlayacaklar, pişman olacaklar. Fakat bu pişmanlık fayda vermeyecektir. İnsanlar uykudadırlar, öldükleri zaman uyanırlar.
Ebüdderdâ (radıyallahü anh) “Ya âlim ol, ya talebe, yahut dinleyici ol! Bunların hâricinde olma! Yoksa helak olursun” buyurmuştur.
Hazreti Ömer buyurdu ki: “Gecelerini ibâdetle, gündüzlerini oruçla geçiren bin âbidin ölümü, bir âlimin ölümünden daha hafif kalır.”
.
Kalp iyi olursa bütün azalar iyi olur
Ebü’l-Alâ Gülâbâdî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh ve tasavvuf âlimlerindendir. 644 (m. 1246)’da Buhârâ’da doğdu. 767 (m. 1366)’da Mısır’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kalb bütün âzâların başıdır. O iyi olursa bütün âzâlar iyi olur. Allahü teâlâ; “Yâ eyyühellezîne âmenû” buyurdu. “Yâ” ile kalbe, “Eyyû” ile rûha. “Ha” ile nefse buyurur. Sanki; “Ey kalb huzûra gel, ey rûh rü’yete gel, ey nefs hizmete gel” buyurur.
Kalb hastalıklarından biri riyadır. Riya, âhıret amellerini yaparak, âhıret yolunda olduğunu göstererek, dünyâ arzularına kavuşmak demektir. Bunun üstünde küfür ve itikâdda bidat vardır. Bunlar diğer kalb âfetlerinin en kötüleridir. Onun için riyaya şirk-i asgar (küçük şirk) denilmiştir.
Bilhassa ücret karşılığı Kur’ân-ı kerîm okumaktan çok sakınmalıdır. Aldığı ücret haram olduğu gibi, dünyâ için okuduğu için de âsi, günahkâr olur. Riya sahibi, ameli ile halkın meylini kendisine çekmeye çalışır. “Oruç bizi zayıflattı”, “Çok az yemek yedim” gibi sözlerle, dünyâya meyletmediğini, ibâdete düşkün olup, zühd ve takvâ sahibi olduğunu söylemeye çalışır. “Sofi” desinler diye, onların giydiği kalın elbiselerden giyer, kısa, yamalı ve eski elbise giyer. Başkalarının onu bu hâliyle sevmelerini ister. Bazıları da, başkasına gösteriş için güzel elbiseler giyer, evinde giydiği elbise ile başkalarının yanına çıkmaz. Vaaz edenler, Kur’ân-ı kerîm okuyanlar, seslerini insanlara beğendirmek için ince ve hazîn bir şekilde çıkarırlar. “Kur’ân ezberledim” demek ve başkalarının doğru sözünü reddetmek de riyadır.
Kalb hastalıklarından biri de haseddir. Hased; kıskanmak, çekememek demektir. Allahü teâlânın ihsân ettiği nimetin bir kimseden çıkmasını istemektir. Bu; sıhhat, mal, evlâd, ilim, reîslik, makam ve mansıp gibi şeylerde olur. Faydası olmayan, zararlı olan bir şeyin, din kardeşinden ayrılmasını istemek hased olmaz, gayret olur. İlmini, mal-mevki ele geçirmek, günah işlemek için kullanan din adamından, ilmin gitmesini istemek gayret olur. Malını haram işlemek zulmetmek, İslâmiyeti yıkmak için, bidati ve günahları yaymak için kullananın malının yok olmasını istemek de hased olmaz, din gayreti olur. Din kardeşindeki nimetlerin onda olduğu gibi kendisinde de olmasını istemek hased olmaz, gıpta, imrenmek olur.
Umarım ki, sen onlardan olursun
Ebü’l-Hakem Bin Sa’îd hazretleri fıkıh, hadîs ve nahiv âlimidir. 265 (m. 878)’de Endülüs’te (İspanya) Beledü’l-velîd’de (Valladolid) doğdu. 355 (m. 966)’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Evliyânın rûhâniyetleri, cismâniyetlerinden daha kuvvetlidir. Bunun için aynı zamanda çeşitli yerlerde bulunmaktadırlar. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Cennete her kapıdan girecekler vardır. Her kapı bunları kendisine çağıracaktır” buyurduğunda, Hazreti Ebû Bekr-i Sıddîk; “Sekiz kapının hepsinden birden giren olur mu yâ Resûlallah?” dedi. Resûlullah efendimiz; “Umarım ki, sen onlardan olursun” buyurdu. Çünkü, insanın rûhu “âlem-i emr”deki asıl mertebesine gidip gelme gücünü kazanınca, insan bir anda çeşitli yerlerde görünebilir, insan ölünce, rûhunun dünyâ ile ilgisi azalacağından, daha kuvvetli olur. Bir anda çeşitli yerlerde görülmesi kolay olur.
Velîlerin öldükten sonra, sayılamayacak kadar çok kerâmetleri görülmüştür. Âlimler bunları, söz birliği ile bildirmişlerdir. Meselâ, “Rûh-ül-kuds” kitabında, Ebû Abdullah İşbilî’nin kerâmetleri yazılıdır. Bir gece, Ebü’l-Kâsım bin Hamdin ismindeki kimsenin İmâm-ı Gazâlî’yi reddeden, kötüleyen bir kitabı okurken, gözleri kör oldu. Hemen secde edip yalvardı. Bu kitabı hiç okumayacağına yemîn etti. Allahü teâlâ kabul buyurup görmek ihsân eyledi. Bu da, İmâm-ı Gazâlî’nin öldükten sonra olan bir kerâmetini göstermektedir.
(Buhârî) kitabında diyor ki: Eshâb-ı Kirâmdan Âsım (radıyallahü anh) hiçbir müşrike dokunmamak için ve hiçbir müşrikin de kendisine dokunmaması için, Allahü teâlâya söz vermiş idi. Kâfirler kendisini şehîd edince, yanına yaklaşmak istediler. Cenâb-ı Hak, arılar göndererek hazreti Âsım’ı korudu. Arılar o kadar çoktu ki, yanına yaklaşamadılar. Bu, Hazreti Âsım’a ölümünden sonra ihsân edilen kerâmet idi.
Eshâb-ı kirâmdan Habîb’i (radıyallahü anh), kâfirler yakaladı. "Muhammed yalancıdır dersen seni bırakırız. Böyle söylemezsen öldürürüz" dediler. “Muhammed aleyhisselâmın mübârek ayağına bir diken batmaması için, canımı feda ederim” buyurdu. Şehîd ettiler. Birkaç sahâbi gece gelip, şehidin ipini kestiler. Yere düştü. Yerde göremediler. Nereye gittiğini anlayamadılar.
Hanzala ismindeki sahâbî, Resûlullah ile gazâya gitmek için acele etti. Gusül abdesti almaya vakit bulamadı. Şehîd oldu. Kendisini melekler yıkadı. Bunun için, “Gasîl-ül-Melâike” adı ile meşhur oldu.
.
Allahü teâlâ, herkese tevekkülü emretti
Müeyyedzâde Abdürrahman Efendi Fatih Sultan Mehmed, İkinci Bâyezîd ve Yavuz Sultan Selim zamanında yaşamış, tefsir, kelam ve fıkıh âlimlerinin büyüklerindendir. Aslen Amasyalıdır. 860 (m. 1456)’da doğdu. 922 (m. 1516)’da vefat etti. “Kelam ilmine dair risale” isimli eserinde buyuruyor ki:
Allahü teâlâ, herkese, tevekkülü emreylemiştir. (Tevekkül imanın şartıdır) meâlindeki âyet-i kerîme, bu emirlerden biridir. Sûre-i Mâide’de, (Eğer imanınız varsa, Allahü teâlâya tevekkül ediniz!), sûre-i Âl-i İmrân’da, (Allahü teâlâ, tevekkül edenleri elbette sever), sûre-i Talâk’ta, (Bir kimse, Allahü teâlâya tevekkül ederse, Allahü teâlâ, ona kâfidir), sûre-i Zümer’de, (Allahü teâlâ, kuluna kâfi değil midir?) meallerinde daha nice âyet-i kerîme vardır. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buyuruyor ki, (Ümmetimden bir kısmını, bana gösterdiler. Dağları, sahraları doldurmuşlardı. Böyle çok olduklarına şaştım ve sevindim. Sevindin mi, dediler, evet dedim. Bunlardan ancak yetmiş bin adedi hesapsız cennete girer dediler. Bunlar hangileridir diye sordum. İşlerine sihir, büyü, dağlamak, fal karıştırmayıp, Allahü teâlâdan başkasına, tevekkül ve itimat etmeyenlerdir buyuruldu). Dinleyenler arasında Ukaşe “radıyallahü anh”, ayağa kalkıp, (Ya Resûlallah! Dua buyur da, onlardan olayım) deyince, (Ya Rabbi! Bunu onlardan eyle!) buyurdu. Biri kalkıp, aynı duayı isteyince, (Ukaşe senden çabuk davrandı) buyurdu. Bir hadis-i şerifte, (Allahü teâlâya tam tevekkül etseydiniz, kuşların rızkını verdiği gibi, size de gönderirdi. Kuşlar, sabah mideleri boş, aç gider. Akşam mideleri dolmuş, doymuş olarak döner) buyurdu. Bir hadîs-i şerîfte, (Bir kimse, Allahü teâlâya sığınırsa, Allahü teâlâ, onun her işine yetişir. Hiç ummadığı yerden, ona rızık verir. Her kim, dünyaya güvenirse, onu dünyada bırakır) buyurdu. İbrahim aleyhisselâmı mancınığa koyup, ateşe atarlarken (Hasbiyallah ve ni’melvekîl), yani (Bana Allahım yetişir. O iyi vekil, yardımcıdır) dedi. Ateşe düşerken, Cebrail “aleyhisselâm” gelip, (Bir dileğin var mı?) deyince, (Var, amma sana değil) dedi. Böylece (Hasbiyallah) sözünün eri olduğunu gösterdi. Bunun için Necm sûresinde, (Sözünün eri olan İbrahim) mealindeki âyet-i kerîme ile methedildi. Allahü teâlâ, Davud aleyhisselâma, (Bir kimse, her şeyden ümit kesip, yalnız bana güvenirse, yerde ve göklerde bulunanların hepsi, ona zarar yapmaya, aldatmaya uğraşsalar, onu elbette kurtarırım) mealindeki âyet-i kerîme ile vahiy gönderdi.
.
Siz de ona salat edin gönülden teslim olun
Amasyalı Abdülvehhâb Efendi, Osmanlı âlimlerindendir. Müeyyed-zâde diye bilinir. 920 (m. 1514)de Amasya’da doğdu. 970 (m. 1563)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) mübarek isimleri geçtikçe salât ve selâm getirmek Resûlullaha ta’zimdendir. Allahü teâlâ, Ahzâb sûresinin elli altıncı âyet-i kerimesinde mealen; “Gerçekten Allah ve melekleri, Peygambere salat ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salat edin (Allahümme salli ala Muhammed, deyin) ve gönülden teslim olun.” Resûlullah efendimizin mübarek sözlerinden ve işlerinden bildirilen, bir şey onun şanını hafife alacak bir şey ile mukabele etmemek de ona ta’zimdendir. İnsanlar arasında aşağılık ve düşük bir mertebe için kullanılan kelimelerle Resûlullahı vasfetmemek de ona ta’zimdendir. Resûlullah falanca şeyi severdi denince, hâlbuki ben onu sevmem dememek de ona ta’zimdendir. Resûl-i ekremin “Ben bir şeye yaslanarak, dayanarak yemem” buyurmasına; “Ben bir şeye dayanarak yerim” deyip, sonra yaslanarak yemek gibi bir mukabelede bulunmamaktır. Bunlara riayet etmek de Resûlullaha olan ta’zime dâhildir. Bunlara kasıtlı olarak ehemmiyet vermeme niyetiyle riayetsizlik, küfür kapılarına yol açar.
Resûlullah efendimizin ehl-i beytine, Ensâr ve Muhacirlerin çocuklarına ta’zim ve hürmette bulunmak da, Resûlullaha hürmettendir. Haberde şöyle gelmiştir: “Kureyş’i takdir ediniz. Onların önüne geçmeyiniz.” Bu, Resûlullah efendimiz Kureyş’ten olduğu içindir. Kureyş’i takdir etmek vacip olunca, Hâşimoğullarını takdir etmek gerektiği kolayca anlaşılır. Buna bağlı olarak, Araplara (akidesi doğru, Resûlullahın yolunda giden Araplara) hürmet etmek de Resûlullah efendimize ta’zim cümlesindendir. Çünkü Resûlullah efendimiz de Arap idi. (Arap; lügatta, güzel demektir. Meselâ, lisân-i Arab, güzel dil demektir. Istılah manası ise, yani coğrafyada Arap demek, Arabistan ismindeki yarımadada doğup büyüyen, oranın iklimi, havası, suyu ve gıdası ile yetişen ve onların kanından olan kimse demektir. Anadolu’daki kandan gelenlere Türk, Acemistan’da doğup büyüyenlere Acem dedikleri gibi, Resûlullah da Arabistan yarımadasında doğduğu için Arap’tır. Araplar beyaz, buğday benizli olur. Bilhassa Peygamberimizin sülâlesi beyaz ve çok güzel idi.
.
Evliyânın ruhları feyizlerin kaynağıdır
Mücellâ Mahzûmî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. Suriye’de Urşuf’ta doğdu. 550 (m. 1155) yılında Mısır’da vefât etti. Kabir ziyareti hakkında şunları söyledi:
Hadîs-i şerîfte, (Bir mümin, tanıdığı bir müminin kabrine gelip selâm verince, onu tanır ve cevâp verir) buyuruldu. Büyük bir zâtın kabrini ziyâret eden kimse, ona râbıta ederse, yani dünyâ işlerini hiç düşünmeyip, kalbine hiçbir şey getirmeyip, o zâtın rûhunu, his organları ile anlaşılamayan bir nûr farz ederek, bunu kalbinde bulundurursa, o rûhtan, kendi kalbine bir şeyler akmaya başlar. O zâtın feyizlerinden bir feyiz ve hâllerinden bir hâl, kendinde hâsıl oluncaya kadar, bu nûru kalbinde saklamalıdır. Çünkü, evliyânın rûhları, feyizlerin kaynağıdır. Kaynağı kalbine koyan, bunun feyzine, nimetine, bilinmeyen ihsânlarına elbette kavuşur. Rûhu kuvvetlenir, olgunlaşır.
Kabir yanına gelince, önce selâm verilir. Mezârın sağ yanına, yanî kıble tarafına, ayak ucuna yakın durur. Tanıdığı gibi, şeklini, sûretini hâtırına getirir. Eûzü ve besmele ile bir Fâtiha ve onbir İhlâs okur. Sevâbını Resûlullah efendimizin ve bütün Peygamberlerin “aleyhimüsselâm” ve Eshâb-ı kirâmın ve Evliyâ-i izâmın “aleyhimürrıdvân” rûhlarına ve bu zâtın rûhuna hediye eder. Sonra oturur. Onun rûhunu, gönlünde bulundurur. Kalbinde bir şey hâsıl oluncıya kadar durur. Gelen kimse almasını bilir ise, o zât da vermeye ehil, olgun bir velî ise ve şartları gözeterek beklerse, elbette bir şey ele geçer. Bu şartlar, o zâtın kendisini tanıdığına, selâmını işitip cevâb verdiğine, rûhunun, kâmil, olgun olduğuna, rûhunun bir zamâna ve yere bağlı olmadığına, nerede hâtırlarsa, orada imiş gibi feyiz vereceğine, Allahü teâlâ, feyzini, rûhun gıdâsını, onun rûhu ile gönderdiğine inanmaktır.
Kalbin gıdâsını, rûhun temizliğini isteyen, Evliyânın “kaddesallahü teâlâ esrârehümül’azîz” kalbine, rûhuna başvurur. Allahü teâlâ, bu nimetlerini, Evliyânın kalbinden göndermekdedir. Her şeyi yaratan, gönderen, yalnız Allahü teâlâdır. Fakat, her şeyi belli bir sebeple göndermek, Onun âdetidir. Onun nimetine kavuşmak isteyenin, Onun âdetine uyması, sebebi arayıp, bulup, öğrenip, Onun sebebine yapışması lâzımdır. Sebepleri aramak ve öğrenmek istememek, Allahü teâlânın âdetini bozmak olur. Bir kabirden feyiz almak için, o zâta karşı diri imiş gibi, edep ve saygı göstermek lâzımdır.
.
Ahmak kimselerle münâkaşa etme
İmam-ı Mücâhid hazretleri Tabiînin en meşhûr âlimlerindendir. 24 (m. 645) senesinde doğdu. 104 (m. 723)’de Mekke’de vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
“Lâ ilahe illallah diyen bir kimsenin üzerine kıyâmet kopmaz.”
“İnsanlarla, Lâ ilahe illallah deyinceye kadar savaşmakla emrolundum.”
“Cebrâil (aleyhisselam) bana komşuluk hakkından o kadar bahsetti ki, komşunun komşuya vâris olacağını zannettim.”
“Dünya metâının (nimetlerinin) en hayırlısı sâliha bir hanımdır.”
“Kıyâmet günü insana dört şey sorulur; ömrünü nerede tükettiğinden, ilmiyle nasıl amel ettiğinden, bedenini nerede yıprattığından ve malını nereden kazanıp nereye harcadığından.”
İmam-ı Mücâhid hazretlerinin kıymetli sözlerinden bazıları:
''Allah için birbirlerini seven Müslümanlar bir araya gelip, güleryüz ve tatlı sözle konuştukları zaman, ağaçların kuruyan yapraklarının rüzgârda döküldüğü gibi günahları dökülür.”
“Cehennemlikler, Cehennemde öyle şiddetli uyuz hastalığına yakalanırlar ki, bütün etleri kemiklerinden sıyrılır. Bunlara bu hastalıktan rahatsız oluyor musunuz diye sorulunca, evet derler. İşte bu azâb dünyâda müminlere yaptığınız eziyetin ve verdiğiniz sıkıntının cezasıdır, denilir.”
Abdullah İbn-i Abbâs’tan naklettiği bir nasîhat şöyledir: “Sana lâzım olmayan ve faydası dokunmayan şeyleri konuşma, çünkü bu boş bir iştir. Üstelik zararından da emîn değilsin. Yeri gelmedikçe lüzumlu olan sözü de söyleme. Çok kerre faydalı söz yerini bulmaz da boşa söylenmiş olur. Ne yumuşak huylu kimseyle, ne nefsine uyan kimseyle, ne de ahmakla münâkaşa etme. Münâkaşa edersen, yumuşak huylu kimse sana kalbinden buğzeder. Ahmak âdi kimselerle münâkaşa edersen, onlar da sana dil ile eziyet ederler. Tanıdığın bir kimse yanından ayrılınca seni nasıl anmasını istersen, sen onu öyle an.”
“Bir mümin kalbini Allahü teâlâya bağlarsa, Allahü teâlâ insanları ona yardımcı eder.”
“Her sabah ve akşam tövbe etmeyen kimse, kendine zulmeder.”
“Evinden çıkan bir kimse 'Bismillah' dediği zaman bir melek hidâyete ulaştın der. 'Tevekkeltü alellah' dediği zaman, Allahü teâlâ 'Ben sana yeterim' buyurur. 'Lâ havle velâ kuvvete illâ billah' dediği zaman bir melek her tehlikeden kurtulmuş oldun der. Bunun üzerine şeytanlar; hidâyete ulaşan, Allah’ın yardımına kavuşan ve himâyesine giren kimseye daha ne zarar yapılabilir diyerek yanından uzaklaşırlar.”
.
Kadınlar cenâzede bulunmaz
Ebû Bekr Haffâf hazretleri hadîs ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. 495 (m. 1101)’de Bağdad’da doğdu. 543 (m. 1148)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Cenâze taşımakta önce ön tarafta, meyyitin sağ tarafı, sağ omuza alınıp, on adım taşınır. Sonra, arka sağ bacak tarafı sağ omuzda, on adım taşınır. Sonra meyyitin sol tarafına, yani arkadan bakıldığına göre, tabutun sağ tarafına geçip, sol omuzda, on adım önde, on adım arkada taşınır. Hepsi kırk adım eder. Hadîs-i şerîfde buyuruldu ki: (Cenâzeyi kırk adım taşıyanın kırk büyük günâhı afv olur.) Cenâze taşındğını gören Müslümânlar, bir cenâze görünce, gidip hiç olmazsa kırk adım taşımalı ve biraz arkasından yürümeli, rûhuna Fâtiha ve düâ okumalıdır. Cenâzeyi görünce, olduğu yerde ona karşı dikilip beklemek tahrîmen mekrûhtur. Cenâzeyi taşıdıktan sonra, arkasından yürümelidir. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”, Sa’d bin Mu’âzın “radıyallahü anh” cenâzesini taşıdı. Ne büyük bahtiyârlık!
Cenâzeyi (Beynel’amûdeyn) taşımak, yani sedye gibi, biri önde, biri arkada olmak mekrûhtur. (Terbî’) şeklinde, yani omuzda, kolundan el ile tutarak dört kişinin taşıması sünnettir. Omuz, kolu altına geçirilmez. Tabutun kolu el ile tutulup omuz üstüne alınır. Cenâzeyi sırtta ve hayvân üstünde taşımak câiz değildir. Süt çocuğunu ve birâz büyüğünü, bir kişi iki eli üzerinde götürür. Bu kişi, hayvân üzerinde de olabilir. Büyük çocuklar, tabut ile götürülür.
Cenâzeyi, meyyiti sarsmayacak kadar, hızlı götürmelidir. Cemâat çok olsun diye Cuma namâzından sonraya bırakmak mekrûhtur. Cenâzeyi gömerken, Cuma namâzını kaçırmak tehlikesi olursa, bu zamân cenâze namâzı, Cuma namâzından sonraya bırakılabilir. Bayram namâzı cenâze namâzından önce, hâzır olan cenâzenin namâzı da bayram hutbesinden önce kılınır. Musallâda cenâze namâzı için bekleyenler, cenâze yere konmadan önce ayağa kalkmazlar. Musallâda oturanlar, cenâze gelince, ayağa kalkmamalıdır. Cenâzede bulunanlar, arkasında ve ona yakın yürümelidir.
Cenâzede bulunmak sünnet-i müekkededir. Şâfi’î mezhebinde cenâzenin önünde gidilir. Kadınlar cenâzede bulunmaz. Sessiz götürülür. Yüksek sesle tekbîr, tehlîl, ilâhîler okumak bid’at ve günâhtır. Cenâzenin ön ve yan taraflarında yürümek câiz ise de, arkasında gitmek dahâ iyidir.
.
Ey insanlar, gölgeye gidiniz
Ali Muzafferüddîn Şîrâzî hazretleri Şafiî mezhebi âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. İran’da, Şîrâz’da doğdu. 922 (m. 1516)’da orada vefât etti. Bir dersinde, “Kıyâmet gününün dehşeti” hakkında şunları anlattı:
Allahü teâlâ, kıyâmet günü bütün mahlûkâtını diriltir ve Mahşer yerinde toplar. Güneş başları üzerine yaklaştırılır. Çok dehşetli, sıcak bir gündür. Bir ses duyulur: “Ey insanlar, gölgeye gidiniz!” Üç grup olarak giderler. Bunlar müminler, münâfıklar, kâfirler olmak üzere üç sınıftır. Bunlar gittiklerinde, gölge; hararet, duman ve nûr olmak üzere üç kısma ayrılır. Hararet, münâfıkların başı üzerinde durur. Çünkü onlar dünyâda iken, Allahü teâlânın kendilerine haber verdiği Cehennemden sakınmadılar. Duman da kâfirlerin başı üzerinde durur. Çünkü onlar dünyâda iken, her türlü kötü istekleri peşinde koştular ve aydınlık içinde yaşadılar. Âhıret için bir şey yapmayıp, âhıretleri karanlık oldu. Nûr bulutu ise, müminlerin başı üzerinde durur. Onlar nûr içinde kalırlar. Çünkü müminler dünyâda iken, her türlü sıkıntı, zulmet ile karşı karşıya olmalarına rağmen, Îmânlarını korudular ve âhıretlerini mamûr edip nûrlandırdılar. Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde, müminler hakkında meâlen buyurdu ki:
''(Hatırla) o günü ki, mümin erkeklerle mümin kadınların nûrları, önlerinden ve sağlarından koşuyor kendilerini göreceksin. (Melekler onlara şöyle derler): 'Bugün size, müjde olsun! O Cennetler ki, altlarından ırmaklar akıyor; içlerinde ebedî olarak kalacaksınız. İşte en büyük kurtuluş budur.' O gün, münâfık erkeklerle münâfık kadınlar, îmân edenlere şöyle diyecekler:
'Bize bakın (yâhûd bizi bekleyin), nûrunuzdan bir parça ışık alalım.' (Mü’minler tarafından onlara şöyle) denilecek: 'Arkanıza (dünyâya) dönün de bir nûr arayın.' Derken aralarına bir kapısı bulunan bir sûr çekilmiştir; (müminler içeride, kâfirler ise dışarıda kalmıştır). Sûrun içi rahmet doludur, dış yanında azâb... Münâfıklar müminlere şöyle bağırırlar: 'Bizler sizinle beraber (dünyâda ibâdet eder) değil miydik?' Müminler 'Evet bizimle beraberdiniz; fakat siz, kendinizi nifaka düşürüp helak ettiniz. Müminlere felâket beklediniz. Şüphelendiniz ve uzun ömür hülyası, sizi aldattı; tâ Allahın emri (ölüm) gelinceye kadar...' Bir de, Allaha karşı, sizi, aldatıcı şeytan aldattı. (Ey münâfıklar), artık bugün ne sizden, ne de o kâfir olanlardan (kurtulmanız için) bir karşılık, bedel kabûl edilmez. Sığınacağınız yer ateştir; size yaraşan odur. O, ne kötü bir gidiş yeridir!” (Hadîd: 12-15)
.
Sakın gelen fakirleri boş çevirme
Ahmed Ticânî hazretleri meşhur âlim ve velilerindendir. 150 (m. 1737) senesinde Cezayir’de Ayn-ı Mâdî denilen yerde doğdu. Orada tahsilini tamamladıktan sonra Kâhire’ye gitti. Evliyânın büyüklerinden Ahmed bin İdrîs’le görüştü. Ondan ilim öğrenip feyz aldı. Hilâfeti ile şereflendi.1230 (m. 1815) senesinde Fas’ta vefât etti. Oğluna şöyle nasihat etti:
Ey Oğul! Ana-baba hakkını anlatıp, onların sevgisini, şevkini kalblere sal. Vaktiyle onların bize gösterdikleri şefkat nedir, onları bir düşün. Bizi beslediler. Her ne söyledilerse ancak bizim faydamız için söylediler. Hiçbir ana-baba evlâdının kötülüğünü istemez. Kötü bir şey de düşünmez. Onların rızâsını kazanan kimse, Allahü teâlânın rızâsını kazanmış olur.
Ey Oğul! Sen de annene saygı göster. Bu yolla Cennet-i a’lâya kavuşursun. Ana-babanı adları ile çağırmayasın. Yiyecek ve içeceklerini ver. Senden bir işi yapmanı istedikleri vakit koşarak yap. İslâm dînine uygun isteklerini sakın geri çevirme. Onları kıracak söz söyleme. Ana-babaya el kaldırma. Anasına ve babasına el kaldıran yedi kere Kâbe’yi yıkmış olur. Bu fâni dünyâda ne yapsa işi ters gider. Başından yoksulluk ve belâ eksik olmaz. Anan-baban kâfir bile olsa onu kiliseden al gel. Takati yoksa sırtında taşı. Gece-gündüz onlara hizmet et. Asla onları incitme. Sana yaptıkları büyük hizmeti unutma. Senin yüzünden çekmiş oldukları eziyeti hiç hatırından çıkarma. Anan seni tam üç sene kucakta besledi. Pisliğini ve kirini temizledi. Gece tatlı uykulardan mahrum kalmıştı. Sen de şimdi onların kıymetini bil, incinmemeleri için gayret et.
Ey Oğul! Sakın kapına gelen fakirleri boş çevirme. Varsa bir şeyin, gizleyip yok deme. Verdiğin sadakayı da öğünme vâsıtası yapma. Sağ elinin verdiği sadakayı sol elin bilmesin. Cömertlik tacını giymek istiyorsan, Allahü teâlânın aç ve muhtaç kullarını kollamalısın. İnd-i ilâhîde makbûl olmak istersen, herkes için hayır dile, insanları şefkatle sev. Kimsenin işliyeceği hayra mâni olma. Ne kadar iyilik etsen, yaptıklarını sayma. En küçük hayır da, şer de, amel defterine yazılır. İçtenlikle ve riyadan uzak işlediğin bir amelin olsa, Allahü teâlâ onu amel defterine dağlar kadar büyük olarak geçirtir, iyilik ettiğin kimseye yaptığını başa kakıcı olma. İyilik ettiğin kimseden sana mihnet beslemesini istersen, yaptığın iyiliğin bir kıymeti kalmaz. Bana iyi desinler diye yapılan iyilikler riya eseridir.
.
Nimeti verenden gâfil olmak asla yakışmaz
Yarhisârlı Mustafa Efendi Osmanlı âlimlerindendir. Bilecik’e bağlı Yarhisar’da doğdu. 911 (m. 1505)’de İstanbul kadısı iken vefât etti. Tövbe hakkında buyurdu ki:
Günahlarından dolayı tövbe etmek, her Müslümana farzdır. Günah işleyip de tövbeyi geciktirmek caiz değildir. Müslüman günah olan işlerden uzak durmalı, günaha girerse pişman olup, Allahü teâlâdan affını ve mağfiretini dilemelidir.
Kulun mutlaka tövbeyi gerektirecek bir hâli bulunur. Hattâ âlimler, Allahü teâlânın kulları üzerinde sayısız hakları bulunduğunu ve bu hakların gözetilmesi gerektiğini, bu yüzden Allahü teâlânın bu kadar haklarına karşılık, O’ndan gâfil olunduğu zaman tövbe etmek lâzım geldiğini söylemişlerdir. Şöyle ki:
Allahü teâlâya şükretmek, O’nu anmak ve hatırlamak, O’ndan korkmak her Müslümana lâzımdır. Çünkü Allahü teâlâ, her an nimetlerini ve ihsânını yenilemekte ve tazelemektedir. (Meselâ; Allahü teâlâ, kısa bir müddet için nefes alıp verme nimetini insanlardan almış olsa idi. Hepsi ölü olarak yere serilirdi.) Öyleyse, nimete kavuşan kimseye, o nimeti verenden gâfil ve habersiz olması asla yakışmaz. Nimete kavuşan, o nimeti verenden başkası ile meşgul olursa, onun yapacağı şey, nimet sahibini unuttuğu için pişman olmak, nimet sahibinden özür dilemek, O’nun beğendiği işlere devam etmek ve tekrar O’nu anıp, hatırlamaktır.
Allahü teâlâ, beş vakit namazı farz kıldı. Kullar, beş vakit namazla Allahü teâlâyı andılar ve O’na kulluk vazîfelerini yerine getirdiler. Allahü teâlâ, kullarının namazlarda kendisini anmalarını, ibâdet etmelerini, beş vakit namazın dışında kendisinden gaflette bulunup, unutmalarına keffâret yaptı. Kullar namaz kılarken, kalblerini başka şeylerle meşgul ederlerse, bu gaflet hâllerinden dolayı özür dilemeleri ve Allahü teâlâdan affolunmalarını dilemeleri icâb eder. Çünkü onlar Allahü teâlâyı anacakları vakit, kalbleri başka şeylerle meşgul olmuştur.
Abdurrahmân bin Ebû Ömer buyurdu ki: Her sabah, görevli iki melek “Ey hayır isteyenler! Geliniz (hayırlı işler yapınız)! Ey kötülük yapanlar! Kötülüklerinizi azaltın!” diye seslenirler.
Aişe (radıyallahü anhâ) buyurdu ki: “Amel defterinde çok istiğfar bulunan kimseye ne mutlu.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle buyurdu: “Kim üç defa (Estağfirullah ellezi lâ ilahe illâ hüvel hayyelkayyûme ve etûbü ileyh) derse, Allahü teâlâ onun günahlarını affeder.”
.
Otuz dokuzu gam, biri ferahlık denizi
Ali Musannifek hazretleri Hanefî âlimlerinden ve Fahreddîn-i Râzî’nin torunlarındandır. 803 (m. 1401)’de İran’ın Bistâm kasabasında doğdu. 875 (m. 1470)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlâ, Âdem aleyhisselâmı yaratmak istediği zaman Cebrail aleyhisselâma;
"Gidip yerden bir miktar toprak getir!" diye emretti. Cebrail aleyhisselâm yere geldi. Toprak alacağı sırada, yer feryâd edip;
"Allahü teâlânın büyüklüğüne sığınırım. Bugün benden bir şey alma. Zîrâ yarın Cehenneme girerler" dedi ve çok yemin verdirdi. Cebrail aleyhisselâm yerin bu hâline acıyıp toprak almadı. Boş el ile Hak teâlâya döndü. Cenâb-ı Hak;
"Niçin boş geldin?" diye hitab edince;
"Yâ Rabbî! sana malûmdur ki, emrini yapmamaya niyet etmedim. Keremine güvenerek yerin ağlayıp sızlamasına acıdım. Onun için toprak almadım" dedi.
Sonra toprak almakla Mikâil aleyhisselâm görevlendirildi. O da yere şefkatinden dolayı eli boş döndü. Sonra İsrafil aleyhisselâm bu işle görevlendirildi. O da toprak almadan döndü. Daha sonra Azrail aleyhisselâm yerden toprak almakla görevlendirildi. Azrail aleyhisselâm yere indi. Her kıtadan bir miktar toprak aldı. Bunları Mekke ile Tâif arasına koydu. Kırk arşın yüksekliğinde bir yığın oldu. Bir rivayette Azrail aleyhisselâm toprağı alacağı zaman yer feryâd etti. Bu sırada Allahü teâlâdan şöyle bir nidâ geldi:
“Ey zemin, üzülme! Senden aldığımı güzel bir şekilde sana iade edeceğim. Cansız toprak alıp, ârif-i billah gönderirim. Siyah toprak aldım. Ay yüzlü, beyaz âzâlı olarak iade ederim.”
Sonunda dünyânın her yerinden toprak alındı. Çeşitli renkleri vardı. Onun için insanoğlu da çeşitli renk ve şekillerde, çeşitli tabiat ve huylarda halk olundu.
Sonra bu toprak yığınının üzerine bir parça bulut gönderdi. Kırk gün yağmur yağdırdı. Bir rivâyette kırk sene yağdı. Otuz dokuzu gam denizlerinden, biri ferahlık denizinden yağdı. Onun için insanoğlunun üzüntüsü çok, sevinci azdır.
Sonra kırk sabah Âdem aleyhisselâmın çamurunu kudretiyle yoğurdu. Bir rivâyette, Hak teâlâ yetmiş bin meleğe emretti. Cennetten su getirdiler, o toprağa döktüler. Sonra bir parça buluta emrolundu. Kırk yıl yağmur yağdırdı. Siyah renkli bir çamur oldu. Bir rivâyette, sonra kudret güneşi ile o çamuru kuruttu. Bir rivâyette o çamur kurumadan, vücûd âzâları yapıldı, sonra kurudu. O kadar kurudu ki, vurulduğu zaman testi gibi ses verirdi. Sonra âzâsı şekillendi.
.
Zikrin hayırlısı hafi rızkın hayırlısı kâfi
Abdürrahîm Efendi, Otuzbirinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Adana’da doğdu. 1066 (m. 1656) senesinde Belgrad’da vefât etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ emrettiği için çalışan, rızkını helal yoldan arayan, ezeldeki rızkına kavuşur. Rızkı da bereketli olur. Bu çalışmaları için de sevap kazanır. Eğer, rızkını haram yoldan ararsa, yine ezelde ayrılmış olan rızka kavuşur. Fakat, bu rızk ona hayırsız, bereketsiz olur, kazandığı günahlar da, onu felaketlere sürükler.
Her canlının rızkı tükenmeyince eceli gelmez, ölmez. Kimse kimsenin rızkını yiyemez. Allahü teâlânın 99 isminden biri Rezzak’tır, her varlığın rızkını vericidir. Allahü teâlâ, (Herkesin rızkı bana aittir) buyuruyor. Rızık için Allahü teâlânın verdiği söze güvenmelidir!
Kur’ân-ı kerimde mealen buyuruluyor ki: (Yeryüzündeki her canlının rızkı, Allah’a aittir.) [Hud 6]
(Nice canlı vardır, rızkını kendi elde edemez. Sizin de, onların da rızkını Allah verir.) [Ankebut 60]
(Rabbin, rızkı dilediğine bol verir, dilediğine daraltır.) [İsra 30]
Hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki:
(Rızık için üzülmeyiniz, ezelde ayrılan rızık sizi bulur.)
(Eceliniz sizi nasıl takip ederse, rızkınız da öylece takip eder.)
(Rızkı genişleten, daraltan, gönderen yalnız Allahü teâlâdır.)
(Allahü teâlâdan kork, rızkını güzel yoldan ara, helali al, haramı terk et!)
(Rızkını gecikmiş sayma! Hiç kimse, rızkına kavuşmadıkça ölmez.)
(Hiç kimse, nasibinden fazla rızka kavuşamaz. Rızkına kavuşup yemedikçe de ölmez. İstemese de rızkı kendisine verilir.)
(Allahü teâlâya tam tevekkül etseydiniz, sabah aç kalkıp, akşam tok dönen kuşlar gibi sizi de rızıklandırırdı.)
(Hak teâlâ, Hazret-i Âdem’e bin çeşit sanat öğretip buyurdu ki: Neslin, bu sanatlardan biri ile rızkını arasın! Sakın dini geçim vasıtası yapmasın!)
(Zikrin hayırlısı hafi [gizli] olanı, rızkın hayırlısı ise kâfi olanıdır.)
(Allahü teâlâ sevdiğine, rızkını kâfi [yetecek kadar] verir.)
(Allahü teâlânın verdiği rızka kanaat eden mümin kurtulmuştur.)
(Helal kazanmak için sıkıntı çekene, Cennet vacip olur.)
(En güzel rızık, helale, harama dikkat edilerek kazanılandır.)
Peygamber efendimiz, (Eğer Allah korkusunu kendinize sermaye edinirseniz, rızkınız, ticaretsiz ve sermayesiz gelir) buyurup şu mealdeki âyeti okudu:
(Kim Allah’tan korkarsa, Allah ona bir çıkış yolu ihsan eder ve rızkını ummadığı yerden gönderir.) [Talak 2, 3]
.
Cehennem ateşinden uzaklaşmak için
Ebü’l-Feyz Murtaza Zebidî hazretleri hadîs ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerindendir. Hadîs ilminde söz sahibi idi. 1145 (m. 1732)’de, Hindistan’da Bekerâm şehrinde doğdu. 1205 (m. 1791)’de Mısır’da vefât etti. Peygamber efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) salevat okumanın fazileti hakkında naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır:
“Toprak, Peygamberlerin vücudunu çürütmez. Bir mümin salevat okuyunca, bir melek bana haber verir, 'Falan oğlu filan, sana selam söyledi' der.”
“Bana bir salevat getirene, Allah ve melekleri 70 salât getirir.”
“Şefaatime en layık olan, bana en çok salevat okuyandır.”
“Kıyamette bana en yakın olan, en çok salevat getirendir.”
“Cuma günleri bana 80 salevat okuyanın 80 yıllık günahı affolur.”
“Cuma günü ve gecesi çok salevat getirene şefaat ederim.”
“Günde yüz salevat okuyan, kıyamette şehidlerle beraber olur.”
“Günde bin salevat okuyan, Cennetteki yerini görmeden ölmez.”
“Bana salevat okuyana, melekler salât okur. Salevata devam edene, melekler de ona salât okumaya devam eder. Artık isteyen az, isteyen çok salevat okusun!”
“Dua perdelidir. Bana salevat getirilince, perdeler yırtılır, dua kabul olur.”
“Bana çok salevat getirenin dertleri gider, günahları affolur.”
“Söyleyeceğini unutan, hatırlamak için bana salât-ü selam getirsin!”
“Bana bir salevat getirene Allahü teâlâ, on rahmet ihsan eder, on günahını yok eder ve derecesini on kat yükseltir.”
“İsmim anılınca, bana salevat getirmeyen, zelil olsun!”
“İsmim anılınca, salevat okumayan, cimrilerin cimrisidir.”
“Kim, kitabına ismimi yazdıktan sonra, bana salât ve selam da yazarsa, ismim o kitapta kaldığı müddetçe, melaike, o kimse için istiğfar eder.”
“Beni sözünüzün başında, ortasında ve sonunda anın!”
“Allah’ı zikretmeden ve Resulüne salevat getirmeden, toplanıp dağılmak, leşten dağılmak gibidir.”
“Salevat sizin için zekâttır.”
“Cuma günleri bana çok salevat okuyun! Bunlar, bana bildirilir.”
“Her gün yüz defa salevat getiren, münafıklıktan ve Cehennem ateşinden uzaklaşır ve kıyamette şehitlerle beraber olur.”
.
İçinden misk kokusu gelen kabir
Seyyid Hüseyin Murâdî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimi ve evliyânın büyüklerindendir. 1138 (m. 1725)’de Şam’da doğdu. 1188 (m. 1774)’de aynı yerde vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Mugîre bin Habîb anlatır: “Abdullah bin Gâlib vefât etmişti. Defnedilirken, kabrinden misk kokusu duyuldu. Yakınlarından birisi, o zâtı rüyâsında görünce, ona, kabrinde duydukları misk kokusunun ne olduğunu sordu. O da; 'O koku, Kur’ân-ı kerîmi çok okumamdan dolayı hasıl olan kokudur' dedi."
Ebü’l-Ferec İbni Cevzî anlattı: “Şerîf Ebû Ca’fer bin Ebû Mûsâ, İmâm-ı Ahmed bin Hanbel’in kabrinin bitişiğine defnediliyordu. Bu sırada Ahmed bin Hanbel’in kefeni görüldü, hâlbuki, Ahmed bin Hanbel yüz sene önce vefât etmişti.” Allahü teâlâ, bazı sâlih kimselere lütuf ve ihsân ederek, onlara, civarlarında bulunan mevtalara şefaat ettirir. Civarında bulunanlar, o sâlih kişi ile komşuluklarından dolayı fayda görürler...
Abdullah bin Nâfi’ Medînî şöyle anlatır: “Medîneli bir kişi vefât etti ve defnedildi. Birisi onu rüyâsında gördü. Sanki onun, Cehennem ehlinden imiş gibi bir hâli vardı. Bu sebeple, onu rüyâsında gören şahıs çok üzüldü... Aradan yedi veya sekiz gün geçince, onu rüyâsında tekrar gördü. Bu sefer Cennet ehlinden olduğu anlaşılan bir, hâli vardı. Ona şimdiki bu iyi hâle nasıl kavuştuğu sorulunca, vefât etmiş olan şahıs ona şöyle cevap verdi: Yanımıza sâlihlerden bir zât defnedildi. Civarında bulunan komşularından kırk kişiye şefaatçi oldu. Ben de onların arasında idim.”
İbn-i Ebiddünyâ anlattı: “Âsım el Cuhderî’nin ailesinden birisi, Âsım el-Cuhderî’yi vefâtından altmış gün sonra rüyâsında gördü. Ona; 'Sen vefât etmedin mi?' diye sordu. Âsım el-Cuhderî; 'Evet' dedi ve şunlara söyledi: 'Vallahi ben, Cennet bahçelerinden bir bahçedeyim. Ben ve arkadaşlarımdan bir cemâat, her cuma gecesi ve sabahı, Ebû Bekr bin Abdullah’ın yanında toplanıyoruz.' O zaman akrabası olan zât ona; 'Rûhlarınız mı, yoksa bedenleriniz mi toplanıyor?' diye sorunca, o; 'Bedenlerimiz çürüdü, rûhlarımız toplanıyor' dedi. Yine Âsım el-Cuhderî’nin akrabası ona; 'Bizim sizi ziyâret ettiğimizi biliyor musunuz?' diye sorunca, o; 'Bütün cuma günü ve akşamı, cumartesi günü güneş doğuncaya kadar biliyoruz' dedi. Akrabası, Âsım el-Cuhderî’ye; 'Niçin diğer günlerde bilmiyorsunuz?' diye sorunca, Âsım el-Cuhderî; 'Cuma gününün fazileti ve şânının, kıymetinin büyüklüğünden dolayı' dedi."
.
Tövbe etmeden ölenlerin hâli
Niksârlı Muhyiddîn Efendi Osmanlı âlimlerindendir. Tokat’ın Niksar ilçesinde doğdu ve tahsilini burada tamamladı. Sultan İkinci Bâyezîd Hân tahta geçtiğinde İstanbul’a davet etti. Ayasofya’daki tefsîr derslerinde Sultan da hâzır bulunurdu. Bir dersinde şunları anlattı:
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Nebe’ sûresi onsekizinci âyet-i kerîmesi hakkında meâlen; “Sûra üfürüleceği o gün, (mezarlardan kalkıp mahşere) bölük bölük gelirsiniz” suâl edildiğinde ağladılar. Hattâ mübârek gözlerinden akan gözyaşları toprağa damladı ve buyurdular ki: “Ey bu suâli soran kişi, çok büyük bir işten sordun. Kıyâmet günü ümmetim on iki sınıf olarak haşrolunur ve mahşer yerine gelirler. Bir bölük insanlar, hayvan sûreti üzere kabirlerinden haşrolunurlar. Kendileri için bir ses gelir. Bunlar, namazlarında gevşek davrananlardır. Tövbe etmeden öldüler. Bu hâlleri, kendilerine verilen bir cezadır. Cehenneme atılacaklardır. Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde şöyle buyurduğu kimselerden olurlar:
“Onlar, namazlarından gâfildirler” (Mâun-5).
Ümmetimden bir bölüğü de, yüzleri ay gibi parlak bir hâlde haşrolurlar. Sıratı şimşek gibi geçerler. Allahü teâlâ katından bir münâdî şöyle der:
“Bunlar sâlih amel işleyip, günahlardan kaçınanlardır. Beş vakit namazı vaktinde ve şartlarına uygun olarak cemâatle kılarlar. Bunlar, tövbe edip öyle vefât ettiler. Allahü teâlâ, kendilerine saadet nasip etti. Onlar, Cennete gireceklerdir. Allahü teâlâ kendilerinden râzıdır. Onlar da Allahü teâlâdan râzıdırlar. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde meâlen bunları şöyle bildirdi:
“Gerçekten “Rabbimiz Allahü teâlâdır” deyip de sonra amellerini ihlâs ile, yapanlara (ölüm ânında) melekler inecekler de şöyle diyecekler: (Gelecekten) Korkmayın ve (geçene) mahzun olmayın! Size vadolunan Cennetle müjdelendiniz.”
Muhyiddîn Efendi, Ayasofya Câmii'nde Kur’ân-ı kerîmin tefsîrini tamamlayınca, talebelerine ve cemâate dönüp şöyle buyurdu:
“Allahü teâlâdan Kur’ân-ı kerîmin tefsîrini okutma işini tamamlamam için bana mühlet vermesini niyaz etmiştim. Allahü teâlâya hamdü senalar olsun ki, duâm kabul oldu, dersimi tamamladım. Şimdi duâm odur ki, ömrüm îmân ile son bulsun. Son nefesimde Kelime-i şehâdeti söyleyerek rûhumu teslim edeyim..."
Sonra gönülden duâda bulundu. Orada bulunanlar hep bir ağızdan "âmin" dediler. Muhyiddîn Niksârî hazretleri, evine varınca hastalandı. Çok geçmeden de 901 (m. 1460)’da İstanbul’da vefât etti...
.
Harama bir şeye helal demenin cezası
İbn-i Nasrullah hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 765 (m. 1364)’de Bağdad’da doğdu. 844 (m. 1440)’da Kâhire’de vefât etti. Buyurdu ki:
Haram: Allahü teâlânın, “Yapmayınız” diye açıkça men ve yasak ettiği şeylerdir. Haramı işleyen Cehennem azâbına lâyıktır. Harama helal diyen imansız olur. Haksız yere adam öldürmek, zinâ etmek ve köpek artığını yemek-içmek gibi. Köpek artığı necistir, zarûret hâli müstesnadır.
Mekrûh: Resûlullah efendimizin beğenmediği ve ibâdetlerin sevâbını gideren şeylere denir. Onu işleyen azâba müstahak olmaz. Helâl diyen kâfir olmaz. Lâkin itaba, yani azarlanmaya ve şefaatten mahrûmiyete lâyık olur. At etini yemek gibi. Bazı âlimler, bunun tenzîhen mekruh olduğunu söylediler, sahih olanı da budur. Peygamberimizden (sallallahü aleyhi ve sellem); “At etini yemek bizim için caiz midir?” diye suâl edildi. “Caizdir ve temizdir” buyurdu. Bu esnada Müslümanların yiyeceğe ihtiyâçları vardı. Daha sonra bir gazâda tekrar suâl edildi, at etini yemeye izin vermediler. Bu sırada yiyeceğe ihtiyâçları yok idi. Önceki hadîs-i şerîfi İmâm-ı Şafiî, sonraki hadîs-i şerîfi Ebû Hanîfe delîl aldı. Evlâ olan yememektir. Müstehâb: Resûlullahın ömründe bir iki kere veya daha fazla işlemiş olduğu, fakat çok kere terk eylediği şeylere denir, işlemeyene ıtâb (azarlama), azâb ve şefaatten mahrumiyet yoktur, işleyene ise, sevap çoktur. Nafile namaz kılmak, nafile sadaka vermek, nafile oruç tutmak gibi. Müstehâb da iki çeşittir. Biri Resûlullah efendimizin ümmetine öğretmek için bazı kere işlediği şeylerdir. İkincisi ulemânın müstehâb gördüğü şeylerdir. Hutbenin sonunda; “İnnallahe ye’müru bil-adli..." âyetini okumak ve cuma gününde zuhr-i âhır namazı kılmak gibi. Zuhr-i âhır namazını Resûlullah ve Eshâbı kılmamış, sonra gelen ulemâ kılmışlardır. İmâm-ı Yûsuf, zuhr-i âhırdan sonra iki rekat namaz daha kılmıştır.
Peygamberimizin doğduğu günün yıl dönümünde sevinmek, mevlid okumak müstehâbdır, bunlara sevâb vardır. Sekiz rek’at teheccüd namazı, altı rekat evvâbin namazı, iki rekat abdestten sonra kılınan şükr-i vüdû’ namazı, dört rekat tesbih namazı, iki rekat husuf (ay ve güneş tutulması) namazı, Kur’ân-ı kerîmi ezberlemek için kılınan iki rekat namaz, nikâh etmek için kılınan iki rek’at namaz, iki rek’at tövbe namazı, rüzgârın defi ve kar çokluğuna karşı kılınan iki rekat namaz gibi, bunları kılmak müstehâbdır.
.
Fenalıkların başı fena arkadaştır
Bedreddin Bûrinî hazretleri Osmanlılar zamanında Şam’da yaşamış olan Şafiî fıkıh âlimlerindendir. 963'te (m. 1556) Filistin'in Saffûriye şehrinde doğdu. Sonra Şam’a gitti ve Ömeriyye Medresesi'nde okudu. Emeviye Camii'nde Şafiî fıkhı okutmaya ve birçok medresede ders vermeye başladı. 1024'te (m. 1615) Şam’da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Din-i İslam’ın temeli, imanı, farzları ve haramları öğrenmek ve öğretmektir. Allahü teâlâ, Peygamberleri “aleyhimüssalevâtü vetteslîmât” bunun için göndermiştir. Gençlere bunlar öğretilmediği zaman İslamiyet yıkılır, yok olur. Allahü teâlâ, "Müslümanlara, emr-i ma’rûf ve nehy-i anilmünker yapınız, yani benim emirlerimi, bildiriniz, öğretiniz ve yasak ettiğim haramları bildiriniz ve yapılmasına razı olmayınız" buyuruyor. Peygamber Efendimiz de “sallallahü aleyhi ve sellem” buyuruyor ki: (Birbirinize Müslümanlığı öğretiniz. Emr-i ma’rûfu bırakır iseniz, Allahü teâlâ, en kötünüzü başınıza musallat eder ve dualarınızı kabul etmez). Yine buyurdu ki: (Bütün ibadetlere verilen sevap, Allah yolunda gazaya verilen sevaba göre, deniz yanında bir damla su gibidir. Gazanın sevabı da, emr-i ma’rûf ve nehy-i anilmünker sevabı yanında, denize nazaran bir damla su gibidir.)
Evlat, ana baba elinde bir emanettir. Çocukların temiz kalpleri kıymetli bir cevher gibidir. Mum gibi, her şekli alabilir. Küçük iken, hiçbir şekle girmemiştir. Temiz bir toprak gibidir. Temiz toprağa hangi tohum ekilirse, onun meyvesi hâsıl olur. Çocuklara iman, Kur’ân ve Allahü teâlânın emirleri öğretilir ve yapmaya alıştırılırsa, din ve dünya saadetine ererler. Bu saadette anaları, babaları ve hocaları da ortak olur. Eğer bunlar öğretilmez ve alıştırılmaz ise, bedbaht olurlar. Yapacakları her fenalığın günahı, ana, baba ve hocalarına da verilir. Tahrîm sûresinde altıncı âyet-i kerîmenin meâl-i şerîfi, (Kendinizi ve evlerinizde ve emirlerinizde olanları ateşten koruyunuz!)dur.
Bir babanın, evlâdını Cehennem ateşinden koruması, dünya ateşinden korumasından daha mühimdir. Cehennem ateşinden korumak da, imanı ve farzları ve haramları öğretmekle ve ibadete alıştırmakla ve dinsiz, ahlâksız arkadaşlardan korumakla olur. Bütün fenalıkların başı, fena arkadaştır.
.
Dinleyeni sıkacak kadar uzun konuşmamalıdır
Şemsüddîn Megûşî hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh ve hadîs âlimidir. Tunus’ta doğdu. Kanunî Sultan Süleymân Hân onu İstanbul’a davet etti. İstanbul’daki âlimler arasında meşhur oldu. Daha sonra, Mısır’a gitmek için izin istedi. 947 (m. 1540)’da Kâhire’de vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Nasihat eden bir âlimin, isyan eden birini itaat eder hâle çevirmesi, Allahü teâlâya insanların ve cinnîlerin ibâdetlerinden sevgili gelir. Zira Allahü teâlânın bir kimseye onun sebebi ile hidâyet etmesi, Güneş ve Ay’ın üzerine doğduğu şeyden, yani dünyâdan hayırlıdır. Nasihat verici din hocasının alameti, Hak teâlâdan hayâ ederek halktan tamahı kesip, öğretmede fakirlere daha yakın ve daha yumuşak davranması, talebeye tevâzu ve şefkat üzere olmasıdır.
Hoca talebesine önce dünyâda ve âhırette en çok ihtiyâcı olacak şeyleri öğretmelidir. Çünkü ilim, hikmet, cevherlerden kıymetlidir, ilmi ve hikmeti kötü görenler, domuzdan daha zararlıdır, ilmi ehlinden saklamak da zulümdür. Âlim her sınıf insan ile, onların akıllarının erdiği, zihinlerinin idrâk ettiği şekilde konuşmalıdır. Âlimin, hakîkati hakkıyla anlatması lâzımdır. Karşısındakinin anlıyacağı gibi anlatmazsa inatçı olan bunu hemen yalanlar, zeki olmayan da gevşeklik gösterir veya yanlış anlar. O zamanda büyük bir fitne meydana gelmiş olur.
Bu sebeple âlim, karşısındakilere, onların akıllarında kalacak şekilde ve mühim şeyleri anlatmalıdır. Mağrur câhillere ruhsatlardan bahsetmemeli, dini, zorlaştıracak şekilde de anlatmamalıdır. Çünkü o zaman yeise, ümidsizliğe düşerler. Hazreti Ali’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte “İnsanlara Allahü teâlânın rahmetinden ümid kestiren ve azâbından emîn kılan fakîh, gerçek fakîh değildir” buyuruldu. Vaazlarda sözü genişletmemeli, çeşitli yönlere saparak sözü sağa, sola götürmemelidir. Hadîs-i şerîfte “Sözü çok edebiyat yaparak söylemek şeytandandır” buyuruldu.
Dinleyicileri sıkacak kadar çok uzun konuşmamalıdır. Zira Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) konuşmalarında Eshâbın sıkılmamasına riâyet ederdi. Dinleyicilerin sıkıldığını hissedince hemen sözü kesmelidir. Dinî bilgileri, ahkâmı, duyduğu şekilde arttırmadan ve azaltmadan bildirmelidir. Zira bu dinî bilgiler, Allahü teâlâdan indirilmiş vahiylerin naklidir.
.
Allahü teâlânın rahmetini ummalı
Celâleddîn Muhammed Tâzifî hazretleri fıkıh âlimi ve kadıdır. 899 (m. 1494)’de Haleb’de doğdu. 963 (m. 1556)’da aynı yerde vefât etti. Kalâid-ül-Cevâhir adlı eserinin mukaddimesinde, özetle şöyle dedi:
“Kusur ve günahlarını itirâf edip, Rabbinin lütfundan af ümîd eden bu muhtaç kul, Muhammed bin Yahyâ’nın, Allahü teâlâ günahlarını affeylesin. Hayırlarını çoğaltsın. Evliyâsına (sevgili kullarına) doğru yolu gösteren Allahü teâlâya hamd ederim. Onlar eliyle, bütün hayırları ve iyilikleri akıttı. Onları, her türlü kötülüklerden, çirkin işlerden korudu. Kim bunlara uyar, dediklerini tutarsa kazanır. Saadete erer. Kim onların yolundan ayrılırsa sapıtır. Felâkete düşer. Kim de onlara sığınırsa, kurtulur, doğru yola girer. Kim de onları beğenmeyip kötülerse, sonsuz felâkete uğrar, helak olur. Sığınılacak, ancak Allahü teâlâ olduğunu bilen kimsenin hamdetmesi gibi hamd olsun. Hayır ve şerrin, ancak Allahü teâlâdan olduğuna îmân etmiş kimsenin şükretmesi gibi şükür olsun. Allahü teâlânın nimetleri, ihsânları sayısınca Muhammed aleyhisselâma ve O’nun yakınlarına, salât ve selâm ederim.”
Müminler, dâima Allahü teâlânın rahmetini ummalıdırlar. Ne kadar âsî ve günahkâr olursa olsun, Allahü teâlâdan ümidini kesmemelidir. Nitekim hadîs-i kudsîde Allahü teâlâ; “Ey Âdemoğlu! Sen duâ edip rahmetimi umduğun müddetçe, senden olan şey üzerine senin için mağfiret etmekten kaçınmam. Ey Âdemoğlu! Sen yeri doldurmaya yakın hatâ ile bana gelsen, şirk koşmuş olmadığın müddetçe, ben de sana yer dolmaya yakın mağfiret ve ihsân ederim. Ey Âdemoğlu! Senin günâhın semânın safhasına yetişse, bundan sonra benden mağfiret talep etsen, mağfiret ederim” buyurdu.
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Eğer müminler, Hak teâlânın gadabının ne kadar olduğunu bilselerdi, Cennete girmekten kati olarak ümit keserlerdi. Eğer kâfirler, Hak teâlânın rahmetinin miktarını bilselerdi, Cennete girmeye tamah ederlerdi” buyurdu.
Allahü teâlâ birçok şeyi saklayıp gizledi. Rahmetini tâat içinde, gazabını günahlar içinde, evliyâyı kulları içinde gizleyerek, kullarının beyn-el-havf ver-recâ içinde olmalarını istedi.
Beyn-el-havf ver-recâ: “Mahşer ehlinden biri ehl-i Cehennemdir” deseler; “Acaba o ben miyim?” diye düşünmektir. Yine; “Mahşer ehlinden biri ehl-i Cennettir” deseler yine; “Acaba ben miyim?” diyerek, kişinin kalbinin sakin olmaması, ümîd ve korku içinde olması demektir
.
Gidiniz, siz de Müslüman olunuz
Ebû Abdullah Tâvüdî hazretleri Fas’ta yetişen âlimlerin büyüklerindendir. 1128 (m. 1716)’da Fas’ın Fes şehrinde doğdu. 1207 (m. 1793)’de orada vefât etti. Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) üstün hasletlerinden bazıların şöyle anlattı:
Peygamber efendimizin cömertliği dillere destan idi. Bu güzel huyda da Peygamberimize kimse yetişemez. Eshâbından Câbir bin Abdullah (radıyallahü anh) buyurdu ki:
“Hayâtında, kendisinden istenen bir şey için hayır veremem dememiştir.” İbn-i Abbâs (radıyallahü anhüma); “Resûlullah efendimiz iyilik yapmak bakımından insanların en cömerdi idi. Ramazân-ı şerîfte ve Cebrâil aleyhisselâm ile buluştukları zaman, sabah rüzgârından daha cömert olurdu” demiştir.
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) anlattı: Bir kimse Peygamber efendimizden mal istedi. Ona, iki dağ arasını dolduracak kadar koyun verdi. Adam memleketine gittiğinde “Gidiniz siz de Müslüman olunuz. Çünkü Muhammed aleyhisselâm, fakirlikten hiç endişe duymuyor. Elinde olanı herkese bol bol dağıtıyor” dedi...
İbn-i Ömer (radıyallahü anhüma) bildirdi: “Bir kimse geldi. Peygamberimizden bir dilekte bulununca, Resûlullah efendimiz; “Sana şu ânda verecek bir şeyim yok. Lâkin benim nâmıma satın al. Bize bir şey gelince hemen onu öderiz” buyurdular.
Peygamber efendimiz şecaat ve necdet sahibi idi. Çok güç durumlarda, silâhça, sayıca üstün düşman karşısında katiyyen yerinden kıpırdamamış, bir santim bile yerinden geri gitmemiştir.
Hazreti Ali, “Biz harp kızıştığı zaman, gözler öfkeden kıpkırmızı olduğu bir ânda, Resûlullah efendimizle korunurduk. Çünkü düşmana O’ndan daha yakın kimse olmazdı. Bedir gazâsında, hepimizden çok O düşmanla çarpışıyordu. Büyük düşmanla karşılaştığımız zaman, ilk hücum eden Allahın Resûlü olurdu” buyurdu.
Müşriklerden Ubey bin Halef, Bedir gazâsında fidye ile kurtulduktan sonra Peygamberimize, “Yanımda bir atım var, onu her gün arpa ile besliyorum. Ona binerek bir gün seni öldüreceğim!” dedi. Peygamber efendimiz de “İnşâallah ben seni öldürürüm” buyurdular. Uhud gazâsında Ubey, “Nerede Muhammed! O’nu öldüreceğim" diyordu. Peygamberimizi görünce atını O’na doğru sürdü. Eshâb-ı kirâm (radıyallahü anhüm) hemen araya girdiler. Fakat Resûlullah efendimiz, “Aradan çekiliniz. Onu benimle baş başa bırakınız” buyurdular. Peygamber efendimiz, Ubey’e doğru yaklaşıp ona öyle bir darbe indirdi ki, adam atından vere düştü, kaburgaları kırıldı..
.
Rabbin kimdir dînin nedir
Muhammed Şâh Fenârî Efendi, Osmanlı âlimlerinden olup Molla Fenârî’nin faziletiyle tanınmış oğludur. 830 (m. 1426) senesinde Bursa’da vefât etti. Bir dersinde, kabir suâllerini şöyle anlattı:
Kabirde, kâfirlere ve âsi Müslümanlara azâb edecek melekler ve suâl soracak melekler vardır. Suâl meleklerine (Münker ve Nekir) denir. Bu iki melek, “Rabbin kimdir? Dînin nedir? Peygamberin kimdir? Kıblen neresidir?” diye suâl ederler. Allahü teâlânın sevdiği kimseler, (Sizi bana kim gönderdi ise Rabbim O’dur. Yani Allahü teâlâdır. Peygamberim Muhammed aleyhisselâm, dinim İslâm dînidir. Kıblem de Kâbe’dir” der. O zaman bunlar da, “Doğru söyledi. Bizim elimizden kurtuldu” derler.
Bundan sonra onun üzerine, kabrini büyük kubbe gibi kılarlar. Onun için sağ tarafına iki kapı açarlar. Sonra da kabrini güzel kokulu fesleğenlerle döşerler ki, Cennet kokuları onun üzerine gelir. Dünyâda işlediği güzel ameli, en sevgili ahbabı sûretinde gelip onu eğlendirir ve ona güzel haberler söyler. Kabri nûr ile dolar. Dünyânın sonu oluncaya kadar, kabrinde sürûr ve ferah üzere olur.
İlmi ve ameli az olan ve ilimden ve melekût (ruhlar ve melekler âlemi) esrârından haberi olmayan müminlerin derecesi bundan aşağı olur ki, onun yanına Rûman adlı melekten sonra güzel sûrette ve güzel kokulu ve güzel elbiseli olarak ameli gelir. “Beni bilmez misin” der. O da, “Sen kimsin ki, Allahü teâlâ seni, benim garipliğim zamanında bana ihsân eyledi?” der. Oda, “Ben senin sâlih işlerinim, korkma mahzûn olma" derler.
Bundan biraz vakit geçtikten sonra, Münker ve Nekîr melekleri gelirler. Bildirildiği gibi onu sıkıştırırlar. Otururlar ve ona, (Men Rabbüke) yani “Rabbin kimdir?” derler ve diğer suâlleri sorarlar. O da, “Rabbim Allah, Peygamberim Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem), imamım Kur’ân-ı kerîm, kıblem Kâbe-i şerîf ve İbrâhim aleyhisselâmın milleti benim milletimdir” der. Onun dili hiç tutulmaz. Onlar da, “Doğru söyledin” derler. Ve daha önceki gibi muâmele ederler. Lâkin onun için sol tarafında nârdan bir kapı açarlar. Nârın yılan, akrep, sıcak suyu ve zakkumu görünür. O kimse onun üzerine çok feryâd eder. Ona, “Buranın dehşeti sana zarar vermez. Burası senin nârdan olan yerindir ki, Allahü teâlâ bunu, senin Cennette olan yerinle değiştirdi. Uyu, sen sâidsin” derler. Sonra onun üzerine nâr kapısı kapanır. Kendi üzerine aylardan senelerden geçen zamanı bilmez, öylece kalır.
.
O, kabilesinin en kötüsüdür
Takıyyüddîn Sellâmî hazretleri hadîs ve târih âlimlerindendir. 704 (m. 1305)’de Mısır’da doğdu. Yüz binden ziyâde hadîs-i şerîfi, râvîleri ve metinleri ile birlikte ezberleyip, bu ilimde hafızlık payesine erişmişti. Târih ilminde de büyük bir âlimdir. 774 (m. 1372)’de Şam’da vefât etti. Naklettği hadis-i şeriflerden bazıları:
Âişe (radıyallahü anha)nın bildirdiği hadîs-i şerîfte, “Şiir, iyisi iyi olan, çirkini çirkin olan sözdür” buyuruldu.
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem)’e biri geldi. Onu uzaktan görünce, “Kabilesinin en kötüsüdür” buyurdu. Odaya girince; gülerek karşılayıp iltifât eyledi. Gidince; Hazreti Âişe (radıyallahü anha) sebebini sordu, “İnsanların en kötüsü, zararından kurtulmak için yanına yaklaşılmayan kimsedir” buyurdu.
O, Müslümanların başında bulunan bir münâfık idi. Müslümanları onun şerrinden korumak için müdârâ buyurdu.
Hazreti Âişe (radıyallahü anhâ), “Peygamber efendiminiz Cehennemin fitnesinden ve azâbından, kabrin fitnesinden ve azâbından, zenginlik ve fakîrlik fitnesinin şerrinden ve Deccal’in fitnesinden Allahü teâlâya sığınırdı” buyurdu.
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerite, Resûlullah efendimiz “Meyyit mezara konup, mezar başındakiler dağılırken, onların ayak seslerini işitir” buyurmuştur.
Yine Ebû, Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Ümmetimin bozulduğu zamanda, sünnetime yapışan için yüz şehîd sevâbı vardır.”
Câbir bin Abdullah (radıyallahü anh) haber veriyor. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Yabancı kadının evinde gecelemeyiniz!”
Akabe bin Âmir (radıyallahü anh) haber veriyor. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Yabancı kadın ile bir odada yalnız kalmayınız. Kadın, zevcinin birâderi veya bunun oğlu ile yalnız kalırsa, ölüme kadar sürüklenir.”
Abdullah İbni Mes’ûd (radıyallahü anh) haber veriyor. Resûlullah buyurdu ki; “Kadının bedeni avrettir. (Yani örtülmesi lâzımdır) Kadın sokağa çıkınca şeytan hep ona bakar.”
Büreyde (radıyallahü anh) haber veriyor. Resûlullah efendimiz hazret-i Ali’ye dedi ki: “Yâ Ali! Bir kadını görürsen, yüzünü ondan ayır. Ona tekrar bakma! Ansızın görmek, günah olmaz ise de, tekrar bakmak günah olur.” Bu hadîs-i şerîfi Ebû Dâvûd ve Dârimî bildirdiler.
.
Ölüm hâlindeki bir kimsenin dili tutulur
Şemsüddîn Muhammed Rûcî hazretleri evliyânın büyüklerinden olup, Sa’düddîn Kaşgâri hazretlerinin önde gelen talebelerindendir. 820 (m. 1417)’de doğdu. 904 (m. 1498)’de Afganistan’da Herat’ta vefât etti. Bir sohbetinde talebelerine, ölüm hâllerini anlatırken şunları buyurdu:
Ölüm hâlinde kişinin dili tutulur. Başına sıra ile dört melek gelir. Birincisi der ki: “Esselâmü aleyküm! Ben, senin rızkın için Allahü teâlânın vazîfelendirdiği meleğim, şu anda yeryüzünde aradım, taradım, senin için takdîr edilen rızıktan bir lokma bile bulamadım. O sebeple haber vermek için geldim. Sonra ikinci melek gelir ve “Ben de, su ve diğer içecek şeylerin için vazîfeli meleğim. Yeryüzünde senin için bir damla bile bir şey kalmadı” der. Sonra üçüncü melek de selâm vererek yanına gelir ve o da “Ben de teneffüs ettiğin hava için vazîfeli meleğim. Senin için teneffüs edeceğin fazla bir hava kalmadı” der. Sonra dördüncü melek gelir ve o da “Esselâmü aleyküm! Ben de, ömrün için vazîfeli meleğim. Senin için artık yaşanacak fazla bir zaman yoktur” der.
Daha sonra sağından ve solundan kirâmen kâtibîn melekleri gelir. Sağından gelen, “Ben senin iyiliklerini yazdım” der ve bembeyaz bir, sayfa gösterir ve “Buna bak yaptığın sâlih, iyi işleri gör” der. O kişi bu zaman çok sevinir neşelenir.
Soldan gelen melek de selâm vererek, “Ben de ömrün boyu işlediğin günahlarını yazdım” der ve simsiyah bir sayfa çıkararak gösterir. “Bak yaptıklarını oku” der. O zaman vücûdundan ter boşanır. Korku ile sağına ve soluna bakar.
Daha sonra Azrail aleyhisselâm, sağında rahmet melekleri, solunda azâb melekleri ile gelir. Eğer o kişi doğru imân sahibi ise, rahmet meleklerine seslenir. Onlar da yanına gelirler. Azrail aleyhisselâm kolaylıkla rûhunu alır...
Melekler, saadet sahibi o kişinin rûhunu alıp yükselirler. Kabir azâbından kurtulmak isteyenin, dört şeyi dikkatle yapması, dört şeyden de kesinlikle sakınması îcâb eder: Dikkatle yapması îcâb ettiği dört şey: Beş vakit namazını, farzına, vacibine, sünnetine dikkat ederek devam üzere kılması, zekât ve sadakasını vermesi, Kur’ân-ı kerîmi tecvîd üzere devamlı okuması ve Allahü teâlâyı çok hatırlamasıdır.
Kaçınması îcâb ettikleri ise; yalan, hıyânet, söz taşıma, beden ve çamaşırına bevl sıçratmaktır. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Bevlden sakınınız. Muhakkak kabir azâbının çoğu bundandır.”
.
Musibetlere sabır hakkında
İbn-i Fentûrî hazretleri Mâlikî mezhebinin büyük hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 314 (m. 926) yılında Endülüs’ün (İspanya’nın) Kurtuba (Cordoba) şehrinde doğdu. 380 (m. 990)’da vefât etti. Bir dersinde, “Musibetlere sabır” hakkında buyurdu ki:
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) Mâriye’den (radıyallahü anha) dünyâya gelen oğlu İbrâhim, hicretin sekizinci senesinde birbuçuk yaşında iken vefât etti. Hasta iken, Resûlullah kucağına aldı ve mübârek gözlerinden yaş aktı. İbrâhim vefât edince de, “Yâ İbrâhim, ölümüne çok üzüldük. Gözlerimiz ağlıyor. Kalbimiz sızlıyor. Fakat Rabbimizi gücendirecek bir şey söylemeyiz” buyurdu.
İbn-i Abbâs’ın (radıyallahü anhüma) rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Allahü teâlânın emri ile kalemin levh-i mahfûzda ilk yazdığı şey şudur: 'Ben Allahım. Allahtan başka ilâh yoktur. Muhammed (aleyhisselâm) benim kulum ve Peygamberimdir. Kim benim, kaza ve kaderime rızâ gösterir, belâlara sabreder, nimetlerime şükrederse, onu sıddîk olarak yazarım ve sıddîklarla birlikte kıyâmet gününde onu haşreder ve Cennetime koyarım. Kim kaza ve kaderime inanmaz, belâlara sabretmez, gönderdiğim nimetlerime şükretmezse, benim mülkümden çıksın, kendisine benden başka bir Rab arasın.”
Fakîh Ebülleys hazretleri “Belâlara sabretmek ve musibetler karşısında Allahü teâlâyı hatırlamak insana lâzımdır. Çünkü, insan bu sabrı ve zikri gösterirse, Allahü teâlânın kazâ ve kaderine rızâ göstermiş ve şeytanı kovmuş olur. Vefât eden bir kişi arkasından, feryâd figân etmek, üst baş yırtmak haramdır. Sessiz ağlamakta bir mahzur yoktur. En güzeli, en efdali sabretmektir” buyurdu.
Hazreti Ali (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Sabır üç kısımdır: İbâdet ve tâatlarda sabır, günahlara karşı sabır, musibet ve sıkıntılara karşı sabırdır. Kim ibâdet ve tâatlarda, Allahü teâlânın emirlerini yapmada, beş vakit namazı muntazaman vaktinde kılmada sabır gösterirse, kendisine yüz derece verilir. Her bir derece, gökle yer arası kadardır. Kim günahlara düşmemek için, haram işlememek için sabrederse, Allahü teâlâ kendisine kıyâmet günü altıyüz derece ihsân eder. Kim de musibetlere, başına gelen sıkıntı ve eziyetlere sabır gösterirse, ona da Allahü teâlâ hesapsız dereceler ihsân eder.”
.
İlim öğrenmek, her Müslümana farzdır
Sa’îd Murâdî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 1150 (m. 1737) senesinde Şam’da doğdu. 1180 (m. 1766) senesinde orada vefât etti. Zamanın büyük âlimlerinden; fıkıh, tefsîr, nahiv, mantık okudu ve ilimde üstün bir dereceye yükseldi. Çok talebe yetiştirdi. Buyurdu ki:
İlim öğrenmenin fazileti ve bunun, naklî ve aklî delîlleri: Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Eğer bilmiyorsanız, zikir ehlinden (âlimlerden) sorunuz” buyuruyor (Nahl-43). Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) hadîs-i şerîflerde şöyle buyuruyor: “İlim öğrenmek, her Müslümana farzdır”, “Bir saat ilim öğrenmek, yüz rekat nafile namaz kılmaktan hayırlıdır.”
Farz-ı kifâye olan ilimler: Bunlar, esas itibârıyla dînî ilimler ve dînî olmayan ilimler diye ikiye ayrılır. Dînî ilimler, yalnız Peygamberlerden öğrenilen ilimlerdir. Dînî ilimler; usûl, fürû’, mukaddimât ve mütemmimât olmak üzere dörde ayrılır. Usûl; Edille-i Şer’iyye (Dörd dînî delîl, kaynak), Fürû’ ise, bu asıllardan çıkarılan ilimlerdir. Bu, iki kısımdır. Birisi, dünyâ işlerinin tanzimi ile alâkalı ilimlerdir. Fıkıh ilmi bunları anlatır. Bu ilimle uğraşanlara “Fakîh” denir. Diğeri, âhıret işlerinin tanzimi ile alâkalı ilimlerdir. Bunlarda kalbin, iyi ahlâk, kötü ahlâk ve Allahü teâlâ katında sevilen ve sevilmeyen hâllerini bildiren ilimlerdir. Mukaddimât ise, ilimleri elde etmeye yarayan âlet kabilindendir. Lügat ve nahiv ilmi gibi ilimlerdir. Bunlar, Kur’ân-ı kerîmi ve sünnet-i seniyyeyi bilmeye vesiledir. Mütemmimât da bu saydığımız üç kısmı tamamlayan ilimlerdir. Mütemmimât da üçe ayrılır, ilki, Kur’ân-ı kerîmin okuma şeklini, harflerin okunuş ve çıkış yerlerini bildiren ilimdir, ikincisi, Kur’ân-ı kerîmin manâsını anlamakla alâkalı ilimlerdir, tefsîr gibi. Üçüncüsü, Kur’ân-ı kerîmin ahkâmıyla alâkalı ilimlerdir. Nâsih, mensûh, hâss, nass, zâhir gibi hususlar ve bunların bazıları ile amel edip, bazıları ile amel etmemek keyfiyyeti beyânında olan ilimlerdir. Bunları anlatan ilme Usûl-i fıkıh denir. Bunların hepsi övülmüş olan ilimlerdir.
Kötülenmiş ilimler: İlim, ilim olması bakımından kötülenmemiştir. Bazı sebeplerle, insanlar hakkında zemmedilmiştir. Sihir, tılsımât, şu’beze (gözbağcılık) vs. gibi.
Mübah olan ilimler: Şiir, târih, tıb, hesab, hendese, nücum (astronomi) gibi ilimlerdir. Fakat bu ilimlerle uğraşanların bir kısmı doğru yoldan ayrılıp; ilmin emretmediği şeylerle uğraşıp dalâlete düştüler. Küçük çocuk, nehre düşmesinden korkulduğu için nasıl nehir kenarında korunuyorsa, zayıf kimse de bu ilimlerle uğraşırken dalâlete düşmekten korunmalıdır.
.
Kureyş'ten ilim öğreniniz
Ebû Âsım Abbâdî hazretleri Şafiî âlimlerindendir. 375 (m. 985)’de Afganistan’da Herât şehrinde doğdu. Hadîs ve fıkıh ilminde büyük bir âlim olarak yetişti. 485 (m. 1066)’da orada vefât etti. Abbâdî, “Tabakât-ül-fukahâ-iş-Şâfiiyye” adındaki eserinin mukaddimesinde buyuruyor ki:
Selefin (daha önceki âlimlerin), Eshâb-ı kirâmın tabakalarını, her birinin üstünlüklerini bildirmeye gayret ettiklerini gördüm. Çünkü onlara uymak ve gittikleri yolda yürümek, dînimizin emridir. Sahabeyi görmekle şereflenen Tabiîni ve onların yolunda bulunan seçilmiş yüksek âlimlerin tabakalarını da bildirdiler. Çünkü bunlar da, Eshâb-ı kirâm ile bizim aramızda vâsıta olmuşlar ve fıkıh, ahkâm ve hudûd, meânî ve çeşitli ilim yollarını yerine getirmişlerdir. Onlardan sonra, çeşitli memleketlerde yetişen ve herkes tarafından bilinen “Eshâb-ı fetâvâ”dan olan fıkıh âlimleri meşhûr oldu.
İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin mezhebinde olan âlimlerin de, onun eshâbının ve ona tâbi olanların, meselâ, Ebû Yûsuf, Ya’kûb bin İbrâhim, Muhammed bin Hasen eş-Şeybânî, Züfer, Hasen bin Zeyyâd, Hasen bin Ebî Melek, Esed bin Amr, Seddâd bin Hakim, Abdullah bin Mübârek ve İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’den rivâyette bulunan daha nice âlimlerin yollarını medhettiklerini, övdüklerini gördüm. Ben de İmâ’m-ı Şafiî’nin eshâbından, onun mezhebindekilerden, zamanındaki yardımcılarından ve ondan rivâyet edenlerden tanıdıklarımın isimlerini yazmaya karar verdim, önce, İmâm-ı Şafiî’nin nesebini yazmaya başladım:
İmâm-ı Şâfiî’nin ismi ve nesebi; Muhammed bin İdrîs bin Abbâs bin Osman bin Şafiî bin Saîb bin Ubeyd bin Abd-i Yezîd bin Hâşim bin Muttalib bin Abd-i Menâf'tır. Künyesi Ebû Abdullah’tır. Âlimlerden birçoğu, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimizden bildirilen sahih, doğru olan haberleri delîl kabul ederek, onun mezhebini seçtiler ve herkesi bu haberlere ve manasına tâbi olmayı bildirdiler. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“İmâmlar, Kureyş'tendir.”
“Kureyş'ten ilim öğreniniz. Onlara ilim öğretmeyiniz!”
“Kureyş’i önde tutunuz.”
“Kureyş’te olan bir kişinin reyi, Kureyşî olmayan iki kişinin reyinden daha faziletlidir.”
“Kureyş’e sövmeyiniz. Zîra Kureyşli bir âlim, yeryüzünü ilimle doldurur.”
.
Bilmez misin, her işin hayırlısı ortasıdır
Ahmed Mürşidî Efendi Osmanlı âlim ve velilerindendir. Diyarbakır’da doğdu. 1174 (m. 1760) senesinde Diyarbakır’da vefât etti. Birecikli Ebû Bekr Efendi’nin talebesi olup, ondan çok istifâde etti. Sonunda hilâfet aldı. Yazmış olduğu "Ahmediyye" isimli eser çok meşhûrdur. Ahmediyye’den bazı bölümler:
Yâ Rabbî! Senden niyazım şudur: Bize dünyâyı sevdirme. Sana yakın olmak zevkinden bizi mahrum etme. Azapların en şiddetlisi senden uzak kalma azabıdır.
Ey Ahmed! Şu fânî mülkün durumunu anlat. Mal ve mülk denilen o zehirli yılandan bahset. Bu dünyâda birçok kimseler mal ve mülkleri ile mağrur oldular. Bu yüzden de Hak teâlânın yolundan ayrıldılar. Bu geçici âleme aldanan, tûl-i emel sahibi olarak Allahü teâlâdan uzak kalanların sonlarını düşündün mü? O kadar gayret gösterip biriktirdikleri mallar ne oldu?
Ey insanoğlu! Bil ki, o sakladığın mallar senin değil, hepsi emânettir. Bir gün sen öbür dünyâya göçersin onlar burada kalır. Oraya bir kefenden başka bir şey götüremezsin. Bir gün biriktirmiş olduğun malları mirasçılarına bırakıp gidersin. Bütün mal ve mülkün elinden gidip, o benim malım dediğin şeyler, yeni sahiplerinin eline geçer. Her topladığın malın hesabını yarın kıyâmet gününde vereceksin. Bu hâlinle kıyâmet günü hâlin nice ola? Sana söylenecek en tesirli söz şu olsa gerek: “Sen bu geçici dünyâyı bakî mi sandın? Hâlbuki bunların hepsi fâni idi. Çok mal toplayanlar yarın kıyâmet gününde hepsinin hesabını vereceklerdir. Birçok soru ve suâlden sonra malının helâl olduğu anlaşılan kimse kurtulur. Haram ise, elbette azap ederler. Helâl malın zekâtı sorulur. Eğer hesabı kolay verirsen kurtulursun.”
Ey Ahmed! Asla dünyâ malına meyletme. Ancak kimseye el açmayacak kadar malın olsun yeter. Bilmez misin her işin hayırlısı ortasıdır. Dünyâ âhiretin tarlasıdır. Sen bu âleme para ve mal toplamak için gelmedin. İyi ameller yapmak için geldin. Kimseye el açmayacak ve yetecek kadar mal kazandıktan sonra, vaktini Hak teâlâya ibâdet ederek geçir. Ondan sonra yat ve istirahat et. Unutma, nefsinin de sende hakkı vardır. Topladığın o mal ve mülk senin değil mirasçılarınındır. Senin rızkın, ancak âlemlerin rızık vericisi olan Allahü teâlâ tarafından sana yemen içmen için verilenden ibârettir.
.
Sana faydası olmayan sözü terk et
Seyyid İbrâhim Hamza hazretleri hadîs ve nahiv âlimidir. 1054 (m. 1644)’de Şam’da doğdu. 1120 (m. 1708)’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şerfilerden bazıları:
“Allahü teâlâ buyurdu ki: Hastalık benim kemendim, tuzağımdır ve fakîrlik zindânımdır. Bunlara sevdiklerimi sokarım.”
“Her gün yirmi kere ölümü düşünen kimse, şehîdlerin derecesini bulur.”
“Allahü teâlâ, harâm olan şeylerde size şifâ yaratmamıştır.”
“Elinin emeği, alnının teri ile ye, dînini satıp yeme!”
“Helâle, harama dikkat ederek çalışıp kazanan kimseyi, Allahü teâlâ çok sever.”
“Bir dirhem gümüş kıymetinde haram alan kimseyi, yirmi beş bin sene Cehennemde bırakacaklardır.”
“Allah sevgisinin alâmeti, Onu çok zikretmektir.”
“Kabrimi ziyâret edene şefaatim vâcib oldu.”
“Bir kimse beni ziyâret etmek için gelse ve başka bir şey için niyeti olmasa, kıyâmet günü, ona şefaat etmemi hak etmiş olur.”
“Hac edip kabrimi ziyâret eden kimse, beni diri iken ziyâret etmiş gibi olur.”
“Hac edip de, beni ziyâret etmeyen kimse, beni incitmiş olur.”
“Bir kimse bana selâm verince, Allahü teâlâ, ruhumu geri verir. Onun selâmına cevap veririm.”
Peygamber efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem), en faziletli amel sorulunca; “Farzları eda etmek, haramlardan sakınmak” buyurdu.
Peygamber efendimiz bir gün Ebû Hüreyre’ye (radıyallahü anh); “Kalemin senin hakkında günah yazmamasını ister misin?” diye sordular. O da, “Evet, yâ Resûlallah” dedi. Bunun üzerine Peygamber efendimiz; “Allahü teâlânın farz kıldığı şeyleri yap, haram kıldıklarından sakın, sana faydası olmayan sözü terk et, konuşma” buyurdu.
“Kıyâmet gününde; Âlimlerin mürekkebi, şehîdlerin kanı ile beraber tartılır.”
“Beş şeye bakmak ibâdettir. Ana-babaya, Kur’ân-ı kerîme, Kâbe-i muazzamaya zemzeme ve âlime.”
“Yeryüzünde en üstün ve kıymetli ev beş tânedir. Kâbe-i muazzama, benim mescidim (Mescid-i Nebî), Mescid-i Aksa, diğer mescidler ve âlimin kaldığı ev.”
“Mal ve şöhret hırsının insana zararı, koyun sürüsüne giren iki aç kurdun zararından daha çoktur.”
“Dünyâyı terk eyle ki, Allahü teâlâ seni sevsin. İnsanların malına göz dikme ki, herkes seni sevsin!”
“Dünyâ, geçilecek bir köprü gibidir. Bu köprüyü tamir etmekle uğraşmayın. Hemen geçip gidin!”
.
Kurtuluşun alâmeti nefse muhâlefettir
Halîlefendizâde Mehmed Sa’îd Efendi Altmışsekizinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. İstanbul’da doğdu. 1168 (m. 1754)’de Bursa’da vefât etti. “Nefse muhâlefet” hakkında büyüklerden şunları nakletti:
Hüseyn bin Muhammed şöyle anlatmıştır: Bir adam Şeybân bin Ali Mısrî’ye gelip “Yeniden bir hac daha yapmak istiyorum” dedi. Bunun üzerine “Önce kalbini yenile, şehvetlerden temizle, nefsini hevâsından uzaklaştır. Dilini boş konuşmaktan koru, sonra da dilediğin yere git” buyurdu.
Büyüklerden bir kısmı da; “Şehvetler şeytanın yularıdır. Kim onun yularını takınırsa, dünyâda kaldığı müddetçe şeytanın bineği olur” buyurdu.
Ebû Sa’îd Makberî, “Kurtuluşun anahtarı gayzı, kızgınlığı yenmektir. Zaferin anahtarı ise, nefsin isteklerini terk etmektir” buyurdu.
Yahyâ bin Muâz’a denildi ki; “Kurtuluşun alâmeti nedir?” “Nefse muhâlefettir” dedi. “Nefse muhalefetin alâmeti nedir?” denildi. “Onun isteklerini (şehvetlerini) terk etmekdir” dedi. “Günaha sebep olan şey nedir?” denildi. “Nefsin şehvetleridir” buyurdu.
Cüneyd-i Bağdadî hazretlerine denildi ki: “Allahü teâlânın rızâsına nasıl kavuşulur?” “Dünyâya düşkün olmayı terk et kavuşursun. Nefsin hevâsına uyma, ulaşırsın” buyurdu.
Denildi ki: İşini, nefsin hevâ ve hevesine bırakma, seni zulmete sürükler. Çünkü o zulmetten yaratıldı. Büyükler buyurdu ki: “Mümin, nefsini şehvetlerinden koruyup ıslah edince, nûru melekût âleminde kandil içindeki lâmba gibi parlar.”
Tûl-i emel, bitmek bilmeyen istekler, nefsin şehvetlerine dalmaya sebep olur. Bu da şüphelilere dalmaya, şüpheliler de, harama düşmeye sebep olur. Haramlar ise, insanın Cehenneme gitmesine sebeb olur.”
İbn-i Atâ buyurdu ki: “Bir kimsenin kalbinde, kendisini nefsin isteklerinden, kötülüklerden koruyacak kadar âhıret düşüncesi yoksa, bunları terk etmeye güç bulamaz.”
Ka’b-ül-Ahbâr hazretleri buyurdu ki: Biz eski kitaplarda şöyle yazılı olduğunu gördük: “Şüphesiz ki, altına-gümüşe, şehvetlerine, dünyâya ve dünyâda olan şeylere düşkün olan, tapan kimse, Allahü teâlâdan çok uzaktır.”
Hazreti Ali (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Kurtuluş üç şeydedir. Hûda (hidâyette olmak), takvâ üzere olmak ve bir de hevâyı (nefsin isteklerini) terk etmektedir.”
İbrâhim Havvas hazretleri “Kim nefsin isteklerini terk eder de, bunun neticesini kalbinde hissetmezse, henüz terk edememiştir. O yalancıdır” buyurdu.
.
İyiler de kötüler de pişman olacaklar
Ebü’l-Kâsım Gırnâtî hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh, kelâm, hadîs, tefsîr ve usûl âlimlerindendir. 693 (m. 1294)’da Endülüs’te ((İspanya) Gırnâta’da (Granada) doğdu. 741 (m, 1340)’da Las Palmas adasında, Tarifa’da şehîd oldu. Şöyle nakletti:
Hazreti Âişe (radıyallahü anhâ) vâlidemizden rivâyet edildi ki:
Bir gün evde oturuyordum. O esnada Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) teşrîf buyurdular. Ben hemen, öteden beri gösterdiğim saygı üzerine ayağa kalkmak istediğimde, Resûlullah “Ben de yanına oturayım yâ Âişe” buyurup oturdular. Daha sonra, mübârek başını kucağıma koyup uyudular. Mübârek sakal-ı şerîfindeki beyazlanmış olan dokuz adet kılı gördüm. O zaman kendi kendime; Muhammed aleyhisselâm benden önce dünyâdan gidecek. Ümmeti, Peygambersiz kalacak diye düşünürken ağladım, gözlerimden yaşlar boşandı. Bir damlası kucağımdaki Resûlullahın mübârek yüzüne düştü. Onu hemen uykusundan uyandırdı. Resûlullah;
“Ey Âişe! Seni ağlatan şey nedir?” diye buyurdu. Ben de düşündüklerimi anlattım. Bunun üzerine Resûlullah, “Hangi hâl ölüye daha şiddetlidir?” buyurdu. Ben “Siz söyleyin yâ Resûlallah” deyince, “Sen söyle” buyurdu. Ben de “Meyyitin evinden çıktığı hâl çok üzüntülü olur. Çoluğu çocuğu çok üzülür ve vah babamız vah annemiz deyip feryâd ederler” dedim.
Resûlullah, “Doğru, ondan daha şiddetlisi hangisidir?” buyurunca ben de “Kabre konması, üzerinin örtülmesi ve yakınlarının, dostlarının kendisini dünyâdaki ameliyle baş başa bırakmaları hâlidir. O zaman Münker ve Nekir ona gelir” dedim. Resûlullah, “Ey Âişe, meyyite ondan daha şiddetlisi nedir?” buyurunca, Allahü teâlâ ve Resûlü daha iyi bilir dedim. Resûlullah şöyle buyurdu:
“Ey Âişe, meyyitin en zor durumu, gasilin (yıkayıcının) evine gelip, onu yıkamaya başladığı vakittir. Parmağından yüzüğü çıkarmakla işe başlar. Elbisesini, dünyalık ne rütbesi varsa çıkarır. O zaman meyyitin rûhu, kendi çıplak bedenini görür ve öyle nida eder ki, insan ve cinden başka her mahlûk işitir."
Resûlullah buyurdu ki: “Öldükten sonra pişman olmayan hiçbir kimse yoktur.”
“Yâ Resûlallah, insanın pişmanlığı nedir?” denildiğinde buyurdu ki: “Eğer insan iyi amel işlemişse, neden daha çok yapmadım diye pişman olur. Eğer günahkâr ise, günahlardan sakınmadığı için pişman olur.”
.
Çok istiğfar eden kimseye ne mutlu
Celâleddîn Kazvînî hazretleri fıkıh, hadîs ve edebiyat âlimidir. 666 (m. 1268)’de Musul’da doğdu. 739 (m. 1338)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Günahlarından dolayı tövbe etmek, her Müslümana farzdır. Günah işleyip de tövbeyi geciktirmek caiz değildir. Müslüman günah olan işlerden uzak durmalı, günaha girerse pişman olup, Allahü teâlâdan affını ve mağfiretini dilemelidir. Kulun mutlaka tövbeyi gerektirecek bir hâli bulunur. Hattâ âlimler, Allahü teâlânın kulları üzerinde sayısız hakları bulunduğunu ve bu hakların gözetilmesi gerektiğini, bu yüzden Allahü teâlânın bu kadar haklarına karşılık, O’ndan gâfil olunduğu zaman tövbe etmek lâzım geldiğini söylemişlerdir. Şöyle ki:
Allahü teâlâya şükretmek, O’nu anmak ve hatırlamak, O’ndan korkmak her Müslümana lâzımdır. Çünkü Allahü teâlâ, her an nimetlerini ve ihsânını yenilemekte ve tazelemektedir. (Meselâ; Allahü teâlâ, kısa bir müddet için nefes alıp verme nimetini insanlardan almış olsa idi. Hepsi ölü olarak yere serilirdi.) öyleyse, nimete kavuşan kimseye, o nimeti verenden gâfil ve habersiz olması asla yakışmaz. Nimete kavuşan, o nimeti verenden başkası ile meşgûl olursa, onun yapacağı şey, nimet sahibini unuttuğu için pişman olmak, nimet sahibinden özür dilemek, O’nun beğendiği işlere devam etmek ve tekrar O’nu anıp, hatırlamaktır.
Allahü teâlâ, beş vakit namazı farz kıldı. Kullar, beş vakit namazla Allahü teâlâyı andılar ve O’na kulluk vazîfelerini yerine getirdiler. Allahü teâlâ, kullarının namazlarda kendisini anmalarını, ibâdet etmelerini, beş vakit namazın dışında kendisinden gaflette bulunup, unutmalarına keffâret yaptı. (Yani gaflet suçunu affetti.)
Kullar namaz kılarken, kalplerini başka şeylerle meşgul ederlerse, bu gaflet hâllerinden dolayı özür dilemeleri ve Allahü teâlâdan affolunmalarını dilemeleri icap eder. Çünkü onlar Allahü teâlâyı anacakları vakit, kalpleri başka şeylerle meşgul olmuştur.
Abdurrahmân bin Ebû Ömer buyurdu ki:
Her sabah, görevli iki melek “Ey hayır isteyenler! Geliniz (hayırlı işler yapınız)! Ey kötülük yapanlar! Kötülüklerinizi azaltın!” diye seslenirler.
Aişe (radıyallahü anhâ) buyurdu ki: “Amel defterinde çok istiğfar bulunan kimseye ne mutlu.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle buyurdu:
“Kim üç defa (Estağfirullah ellezi lâ ilahe illâ hüvel hayyelkayyûme ve etûbü ileyh) derse, Allahü teâlâ onun günahlarını affeder.”
.
Kendini başkasından üstün görme
Ebû Ca’fer Cüzâmî hazretleri kelam ve fıkıh âlimlerindendir. İspanya’da Gırnata’da doğdu. 538 (m. 1143)’de Fas’ın Fes şehrinde vefât etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Kibir, kendisini başkasından üstün görmektir. Kendini ondan üstün görmekle, kalbi rahat eder. (Ucub) da kendini ondan üstün bilmektir. Burada başkasını düşünmez. Kendini ve ibâdetlerini beğenir. Kibir; kötü huydur. Haramdır. Hâlıkını, Rabbini unutmanın alâmetidir. Çok din adamı, bu kötü hastalığa yakalanmıştır. Hadis-i şerifte, (Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse Cennete girmez) buyuruldu. Diğer bir hadis-i şerifte, (Kıyâmet günü, dünyadaki kibir sahipleri küçük karınca gibi zelîl ve hakîr olarak kabirden çıkarılacaktır. Karınca gibi, fakat insan şeklinde olacaklardır. Herkes bunları hakîr göreceklerdir. Cehennemin en derin ve azâbı en şiddetli olan Bolis çukuruna sokulacaklardır. Buraya girenler kurtulmaktan me'yûs oldukları için Bolis denilmiştir. Ateş içinde kaybolacaklardır. Su istediklerinde kendilerine Cehennemdekilerin irinleri verilecektir) buyuruldu.
Medîne vâlîsi olan Ebû Hüreyre, odun demeti taşıyordu. Muhammed bin Ziyâd, bunu tanıyarak, yanındakilere, yol verin, emîr geliyor dedi. Gençler vâlînin böyle tevâzuuna hayret ettiler. Hadis-i şerifte, (Önceki ümmetlerde kibir sahibi birisi, eteklerini yerde sürüyerek yürürdü. Gayret-i ilâhiyyeye dokunarak, yer bunu yuttu) ve (Merkebe binmek, yün elbise giymek ve koyunun sütünü sağmak, kibirsizlik alâmetidir) buyuruldu.
Tekebbür edene, yâni kibir sahibi olana karşı tekebbür etmek câizdir. Allahü teâlâ, kullarına karşı mütekebbirdir. Allahü teâlâ, kibriyâ sahibidir. Kibir sahibine tekebbür etmek, sadaka vermek gibi sevaptır. Kibir sahibine karşı tevâzu eden kimse, kendisine zulmetmiş olur.
Bid'at sahiplerine ve zenginlere karşı da tekebbür etmek câizdir. Bu tekebbür kendini yüksek göstermek için değildir. Onlara ders vermek, gafletten uyandırmak içindir.
Harbde düşmana karşı tekebbür etmek sevaptır. Bu tekebbüre (Huyelâ) denir. Sadaka verirken, neşe ve sevinç ile karışık tekebbür etmek lâzımdır. Sadaka verenin tekebbür etmesi, fakire karşı değildir. Verdiği mâlı küçültmektir. Mala kıymet vermediğini gösterir. Hadis-i şerifte, (Veren el, alandan yüksektir) buyuruldu.
Riyâ, gösteriş yapanlara karşı da tekebbür etmek câizdir
.
Kur’ân-ı kerîmden gâfil olma
Muhammed Harranî hazretleri hadîs ve târih âlimi olup, Harran’da doğdu. 334 (m. 946)’da Rakka’da vefât etti. Yüz bin hadîs-i şerîfi râvileriyle birlikte ezberleyerek, hadîs ilminde hafız oldu. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Ey oğlum! Lâ ilahe illallah kelimesini çok söyle! Çünkü o, yedi kat gök, yerler ve onların içinde bulunanlardan daha hayırlıdır.
Ey oğlum! Kur’ân-ı kerîm okumaktan gâfil olma! Çünkü Kur’ân-ı kerîm, ölü kalbi diriltir. Kötü sözden, işten ve taşkınlıktan alıkor. Kur’ân-ı kerîm, dağları yürütür.
Ey oğlum! ölümü çok hatırla! Çünkü ölümü çok hatırlarsan, dünyâya düşkün olmazsın. Ahırete çok rağbet eder, istekli olursun. Âhıret hakîkî yerleşme yeridir. Dünyâ ise, ehli için aldatıcı bir yurttur.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) anlattı: Resûlullah buyurdu ki: “Dula ve yoksula yardımcı olan, ihtiyaçlarını gideren kimse, Allah yolunda cihâd eden veya gecelerini ibâdetle, gündüzlerini oruçla geçiren kimse gibidir. Yetime kefil olan kimse, Allahü teâlâdan da ittikâ ederse, (haram ettiklerinden sakınırsa), (şehâdet ve orta parmaklarını işâret ederek) ben ve o, Cennette şu ikisi gibiyiz” buyurdu.
Câbir bin Abdullah’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Sizden biriniz, rızkını tamamlamadıkça ölmeyecektir. O hâlde, Allahü teâlâdan korkun. Ey insanlar! Talebi güzel yapın. Helâl olanı alınız. Allahü teâlânın haram kıldıklarını gözetiniz (onları almayınız).”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Allahü teâlâ tayyibdir. Ancak tayyib olanı (temiz olanı) kabul eder. Allahü teâlâ resûllerine tayyibi (temiz ve helâl olanı) emrettiği gibi, müminlere de bunu emretti.”
Allahü teâlâ meâlen şöyle buyurdu: “Ey Resûller! Helâl şeylerden yiyiniz ve sâlih amel işleyiniz. Çünkü ben, ne yaparsanız hep bilirim.” (Mü’minûn-51) ve “Ey müminler! Size verdiğim rızıkların temiz ve helâlinden yiyin ve Allaha şükredin, eğer hakîkaten ona kulluk ediyorsanız” (Bekâra-172) meâlindeki âyet-i kerîmeleri okudular. Sonra “Yüzü gözü toza bulanmış, saçı dağınık olduğu hâlde uzun bir sefere çıkıp, sonra elini semâya kaldırıp, yâ Rabbî, diye yalvaran, fakat yediği haram, giydiği haram, içtiği haram ve haram gıda ile beslenmiş böyle birisinin duâsı nasıl kabul olunur?” buyurdular.
.
Yemin ederim ki sen yalancısın
Ebü’l-Mekârim Hafnâvî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Mısır’da doğdu. 1181 (m. 1767) senesinde aynı yerde vefât etti. Üstün hâllerinden ve kerâmetlerinden bazıları şunlardır:
Hafnâvî hazretleri bir gün âlim bir zâtla yolda giderken, karşılarına kendisinin velî olduğunu iddia eden birisi çıktı ve; “Siz ikiniz önümüzdeki Cuma gününde vefât edersiniz” dedi. O zaman Hafnâvî; “Yemin ederim ki sen yalancısın” buyurdu. Yanındaki âlim, o adamın sözleri tesîrinde kalıp ölümden korktu ve; “Efendim ona yalancı demeyiniz, doğru olabilir” dedi. Hafnâvî o zaman; “Bu Cuma geçtiği gibi sonraki Cumalar da geçecek. Hâlâ bu adamın söylediğine inanıyor musun?” dedi. Hakîkaten Cumalar gelip geçti.
Şeyh Ali Miyehî anlatır: “Seyyid Abdürrahmân Ayderûsî, Kâhire’ye geldiğinde, Muhammed Hafnâvî’yi ziyâret etti. Ayderûsî’nin evime teşrîflerini çok arzu ederdim. Fakat kendimi çok aşağı gördüğümden, benim gibi aşağı bir kimsenin evine böyle mübârek bir zâtı davet etmekten hayâ ediyordum. Nihâyet bu arzumu Hafnâvî’ye arz ettim. Buyurdu ki: “İnşallah o sana gelecek. Arzu ederse fakirler yemeği olan serîd (tirid)den yer. Onu çağırma, kendine de fazla ikramda bulunma.” Ben de sözüne uydum. Hicaz’a sefer arzumdan da vazgeçtim. Çok geçmeden Ayderûsî evimi teşrîf etti. Ona; “Efendim size sâdece serîd (tirid) hazırlayacağım” dedim. “Olur” buyurup bizimle sohbete başladı. Üstâd Hafnâvî’nin faziletlerinden bahsetti. Ayderûsî bir ara; “Şimdi onun Malta adasındaki çok garip bir hâdisesini anlatayım” deyip şunları anlattı:
“Malta’daki Müslümanlardan bir esîr orada bir mescide uğradı. İçerideki zikri işitip, onlara; 'Hangi zâtın bildirdiği vazîfeleri okuyorsunuz?' dedi. Onlar da; 'Şeyh Hafnâvî’nin' dediler. O kişi o zaman; 'Yâ Rabbî! Bu zât için senden istiyorum. Eğer bu zât evliyâ ise esîrlikten kurtulmamı nasîb et' diye yalvardı. Akşam olduğunda esîri yine zindana kapadılar. Esîr o gece bir rüyâ gördü. Rüyâsında bir zât kendisine eğerli ve sefere hazır bir at getirdi. 'Buna bin ve sür' buyurdu. O da ona binip sürdü. Deniz kenarına kadar geldi. İskenderiyye’ye gitmek üzere bir gemi bulup, atı ile birlikte ona bindi. Gemi, İskenderiyye limanına vardı. Adadaki esîr zât karaya çıktı. O esnada uykudan uyandı ve kendisini İskenderiyye’de buldu. Boynunda zindanda taktıkları zincir bukağı yoktu. Doğruca Şeyh Muhammed Hafnâvî’nin huzûruna gidip, başından geçenleri haber verdi.''
.
Ey nefsinin kurtuluşunu isteyen kimse
Şemseddîn Gazzî hazretleri Şafiî mezhebi âlimlerindendir. Büyük âlim ve velî Abdülganî Nablüsî hazretlerinin dâmâdı idi. 1096 (m. 1685)’de, Şam’da dünyâya geldi. 1167 (m. 1753)’de evvel vefât etti. “Dîvân-ül-İslâm” isimli eserinde, âlimleri, meşhur şahsiyetleri ve sultanları topladı. Bu eserinde, Muhyiddîn-i Arabî hazretlerini anlatırken, onun bir talebesine nasîhatini nakleder:
"Ey nefsinin kurtuluşunu isteyen kimse! Her şeyden önce sana; kendi ayıp ve kusurlarını gösterecek, seni nefsine itâattan kurtaracak bir üstâd, hoca lâzımdır. Şâyet böyle bir zâtı aramak için uzak memleketlere gideceksen, sana bâzı nasîhatlerde bulunayım...
O zâtı bulduğun zaman, huzurunda, yıkayıcının elindeki meyyit, ölü gibi ol. Çünkü meyyit, yıkayıcının irâdesine göre hareket eder. Yıkayıcı onu istediği tarafa çevirir. Meyyit, yıkayıcıya aslâ itirâz etmez. Sakın hatırına o zâta karşı itirâz gelmesin. Hâlini ondan gizleme ve onun yerine oturma. Elbisesini giyme. Onun huzurunda, kölenin, efendisinin huzurunda oturuşu gibi otur. Sana emrettiği şeyi yap. Sana emrettiği şeyi iyice anla ve iyi öğrenmeden o işin peşinde koşma. Ona bir rüyânı veya başka bir hâlini arz ettiğin zaman, ona cevâbını sorma, ona düşman olandan Allah için uzak dur. O düşman ile berâber olma. Arkadaşlık etme...
Hocanı seveni sev ve ona yardımcı ol. O zâta, hiçbir işinde itiraz etme. Bunu niçin böyle yaptın? deme. Sana ne iş vermişse yap. Oturduğunda onun senin oturuşundan haberdâr olduğunu unutma. Edebi aslâ terk etme. Yolda giderken onun önünde yürüme. Devamlı ona bakma. Çünkü böyle yapmak, hayâyı azaltır, ona karşı hürmeti kalpten çıkarır. Ona olan sevgini, onun emirlerine uyup, yasak ettiklerinden sakınmak suretiyle göster.
O zâta yemek ve yiyecek takdîm ettiğin zaman, diğer lâzım olan şeyler ile berâber önüne bırak, kapının yanında edeble dur. Eğer sana seslenirse cevap ver. Yoksa yemeğini yiyinceye kadar bekle. Yemeğini yiyip sana sofrayı kaldırmanı söylediği zaman hemen kaldır. Sofrada bir şeyler kalıp, senin yemeni emrettiği zaman, îtiraz etmeden ye. Başkasına verme.
O zâtın denemesinden çok sakın ve kork. Çünkü bâzen onlar, talebelerini denerler. Onunla berâber olduğunda pek dikkatli ol. Eğer senden o zâta karşı edebe uymayan bir husus meydana gelip, onun bundan haberi olduğu hâlde, sana müsâmaha gösterdiğini, seni cezâlandırmadığını görürsen, bilki o seni denemektedir."
.
Şimdi kabrinde kimsesiz olarak kaldın
Muhammed Kazvînî hazretleri İslâm âlimlerinin büyüklerindendir. İran’da Kazvin’de doğdu. 580 (m. 1184)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Herkes, eceli gelince ölür. A'râf sûresi otuzüçüncü âyetinde meâlen, (Ecelleri geldiği zaman, onu az zaman ileri ve geri alamazlar) buyuruldu. Kişi doğmadan önce, ne kadar yaşayacağı takdîr edilmiştir. Nitekim, Lokman sûresi son âyetinde buna işaret vardır. Mü’minin rûhunun bedenden ayrılması, esîrin hapisten kurtulması gibidir. Dünyânın iyiliği gitti. Kederleri kaldı. Bundan dolayı ölüm, her Müslümân için hediyedir.
İnsan ölüp, cenazesi gasilhâneye konduğunda, “Ey Ademoğlu! Nerede o kuvvetli, güçlü bedenin, seni niye zayıflattı? Nerede bülbül gibi konuşan dilin, seni niye susturdu? Nerede o dostların, şimdi seni yalnız bıraktılar?” diye üç nidâ gelir.
Kişi kefenlendiğinde, “Ey Âdemoğlu! Azıksız uzun bir yolculuğa gidiyorsun! Dönmemek üzere evinden ayrılıyorsun! Hiç binmediğin tahta bir ata (tabuta) biniyorsun ve korkulu bir yer olan bir eve, kabre konacaksın!” diye üç nidâ gelir.
Tabuta konulurken “Ey Âdemoğlu! İmân sahibi bir kimse isen, Allahü teâlâya, Peygamberlerine bildirdiği şekilde inanmış isen, sana müjdeler olsun. Sâlih amel sahibi, her işini Allahü teâlânın rızâsı için yapmış bir kişi isen ne mutlu sana. Allahü teâlâyı gücendirmiş, O’na imân etmemiş, dediğini tutmamış biri isen, yazıklar olsun, eyvahlar olsun” diye üç nidâ gelir.
Musallaya konduğunda, “Ey Âdemoğlu! Dünyâda her ne amel yaptı isen onun karşılığını göreceksin. Yaptığın hayır ise, karşılık olarak hayır ve iyilik görecek, eğer şer yaptı isen, azâbını göreceksin” diye üç nidâ gelir.
Cenâze kabir kenarına konduğunda “Ey Âdemoğlu! Bu harap yer için dünyâda iken azık olarak ne biriktirdin? Bu karanlık yeri aydınlatacak bir nûr, bir ışık olarak neyin var? Hiçbir şeyin olmadığı bu kabre, dünyâdaki zenginliğinden ne getirdin?” diye üç nidâ gelir.
Mezara konduğunda, “Ey Âdemoğlu! Dünyâda iken benim üzerimde gülüyordun, şimdi içimde ağlar oldun. Üzerimde sevinç ve neşe içerisinde idin. Şimdi içimde üzgünsün. Benim üzerimde bülbül gibi konuşup, herkese nutuklar atıyordun. Şimdi içime girince sesin çıkmaz oldu” diye üç nidâ gelir.
İnsanlar geri dönüp giderlerken Allahü teâlâ buyurur ki: “Ey kulum, şimdi kabrinde kimsesiz olarak kaldın. Seni kabir karanlığına terk ettiler.”
.
Bir kimse hikmetli söz söylemekle azîz olmaz
Cemâleddîn Zebîdî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 945 (m. 1539)’da Yemen’de Zebîd’de doğdu. 991 (m. 1583)’de orada vefât etti. Bir talebesine buyurdu ki:
Bil ki, her iki dünyâda (dünyâ ve âhırette), soyu ile, çok ilim sahibi olmakla, çok şeyler rivâyet edip, hikmetli sözler söylemekle, kişi şerefli ve azîz olmaz! Kişi, ancak (zâhiri ile beraber) bâtının da (kalbinin de) manevi kirlerden ve kötülüklerden arınması ile, himmetinin yüksekliği ile bu şerefe ve izzete sahip olur.
Allahü teâlâ, Dâvud aleyhisselâma; “Ben hakîm olan kişinin hikmetli sözlerine değil onun kalbine ve himmetine bakarım” diye vahyetti.
Zâhirî ilim ehline göre, insanlar iki kısımdır: Âlim ve müteâllim (talebe). Âlim, kendisine tâbi olunan, müteallim ise, tâbi olandır.
Bâtın ehline göre de, insanlar iki kısımdır: Mürid ve Murâd, Murâd, sıddîkdır. Mürîd ise sâdıkdır. Sâdık olan mürîdde görülen her şey, sıddîk denilen ve kendisine tâbi olunan zâta tâbi olmanın neticesi ve meyvesidir. Sıddîk ve murâd olan zât, Ârif-i billah’dır (Allahü teâlâyı tanıyan âhıret âlimidir). Bu zât, marifetler hazinesidir. Bu âlim, zâhirî ilimlerle meşgul olup, sayfalardan nakiller yapan âlimler gibi değildir. Birisi, Ebû Ya’kûb Nehrecûrî’ye; “Allahü teâlâya nasıl kavuşulur? Bu yola nasıl girilir?” diye sorduğunda; “Âlimlerle beraber olur, câhillerden uzak durur, amele ve zikre devam edersen, Allahü teâlâya kavuşursun” buyurdu.
Mekke-i mükerremede bir zât, Nehrecûrî’ye gelip; “Kalbimde bir kasvet (katılık) var. Bunun için, falan falan zât ile istişâre ettim. Onlardan biri, bana oruç tutmamı tavsiye etti. Dediği gibi yaptım, fakat bu durumdan kurtulamadım. Diğeri ile istişâre ettim, o da yolculuk yaparsam bu hâlin benden gideceğini söyledi. Onun dediği gibi de yaptım, fakat yine bu hâlimden kurtulamadım” deyince, Ebû Ya’kûb Nehrecûrî hazretleri; “Onların tavsiyeleri hatalıdır. Sen, insanlar uyuduğu zaman Mültezem’e (Hacer-ül-esved ile Kâbe-i muazzamanın kapısı arası) git. Orada, Allahü teâlâya bu hâlinin geçmesi için yalvar” dedi. O kimse de dediği gibi yaptıktan sonra, “O kasvet hâli benden geçti” dedi.
Mekke-i mükerremede, Mültezem’de bulunmayan kimse için de, her yerde Hakk'ın rahmet kapısı açıktır. Hakkın rahmet kapısı dâima Ehl-i İslâmın mültezemidir. Dâvûd aleyhisselâm buna işâret ederek; “İlâhî! Senin tabiplerine gittim. Hepsi de bana senin kapını gösterdiler” buyurmuştur.
.
Muhammed olmasaydı seni yaratmazdım
Ebû Abdullah Cezerî hazretleri tefsîr, nahiv ve fıkıh âlimidir. 637 (m. 1239)’da Cizre’de doğdu. 711 (m. 1312)’de Mısır’da vefât etti. Bir sohbetinde şunları anlattı:
Abdürrahmân bin Kâsım’ın yanında, Resûlullah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) mübârek isimleri anılıp yüzüne bakıldığında, yüzünden kanın çekilmiş, ağzında dilinin kurumuş olduğu görülürdü. Abdullah bin Âmir Zübeyr’in yanında, Resûllullah anıldığı zaman, gözlerinden artık yaş gelmeyinceye kadar ağlardı. Zührî’yi de gördüm. Çok nezîh bir yaşayışı vardı. Yanında Resûlullah anılınca, öyle bir hâl alırdı ki, onun o hâlini gören hiçbir kimse, “Bu Zührî’dir” diyemezdi. Şu iyi bilinmelidir ki, Resûlullah, hem hayatta iken ve hem de âhıreti teşrîflerinden sonra, hem söz ve hem fiilleriyle güzel bir nümunedir. O’nun bütün hâlleri O’na bakanlar için ibret, basiret sahipleri için bir müjdedir. Çünkü, Allahü teâlânın indinde ondan daha üstün birisi yoktur. O Allahü teâlânın habîbi, resûlü, nebîsidir.
Ömer bin Hattâb’dan (radıyallahü anh) rivâyet edildi. Resûlullah şöyle buyurdu:
Âdem aleyhisselâm zelleyi itirâf edince; “Yâ Rabbî! Muhammed aleyhisselâmın hakkı için beni bağışla” dedi. Allahü teâlâ; “Ey Âdem! Sen Muhammed aleyhisselâmı nereden biliyorsun? Ben henüz onu yaratmadım” buyurdu. Bunun üzerine Âdem aleyhisselâm; “Şuradan biliyorum ki, sen beni yed-i kudretinle yaratıp bana rûh üflediğin zaman, başımı kaldırıp, Arş üzerinde (La ilahe illallah Muhammedün Resûlullah) yazılmış olduğunu gördüm. Bildim ki, sen, şerefli ismini hiç kimseye bağışlamazsın. Ancak halkın en sevgilisi olan bir kimsenin ismine bağışlarsın” dedi. Bunun üzerine Allahü teâlâ; “Ey Âdem! Doğru söyledin. O, bana halkın en sevgilisidir. Mademki, onun hürmetine benden mağfiret istedin, gerçek olarak ben de seni affettim. Eğer Muhammed olmasaydı, seni yaratmazdım” buyurdu...
Irbâz bin Sâriye “radıyallahü teâlâ anh” şöyle rivâyet etmişdir: Hazret-i Resûl-i ekrem buyurdu ki: Âdem aleyhisselâmın cesedi toprak hâlinde ve henüz rûh verilmemiş hâlde iken, Allahü teâlâ katında benim adım “Hâtemünnebiyyîn” diye yazılmıştı. İbrâhîm aleyhisselâm şöyle duâ etmişdir: [Bekara sûresi 129.cu âyetinde meâlen] (Yâ Rabbî! Onlara senin âyetlerini okuyacak bir resûl gönder.) Îsâ aleyhisselâm da şöyle müjde vermiştir: [Saf sûresi 6.cı âyetinde meâlen] (Ey İsrâîl oğulları! Ben size Allahın peygamberiyim. Tevrâtın tasdîkçisi ve benden sonra gelecek bir peygamberin müjdecisi olarak geldim ki, o peygamberin ismi “Ahmed”dir...)
.
Resûlullaha çok salevat getirirdim
Bedreddîn Bülkînî hazretleri, tefsîr, hadîs, nahiv ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 821 (m. 1418)’de doğdu. 890 (m. 1485)’de Mısır’da vefât etti. Resûlullah efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) salât-ü selâm söylemenin faziletlerini şöyle anlattı:
Abdullah Kavarîrî anlattı: Kâtiblik yapan bir komşumuz vardı. Vefâtından sonra onu rüyâda görüp, “Allahü teâlâ sana ne muâmele eyledi?” diye sordum. Bana; “Allahü teâlâ, beni af ve mağfiret etti” dedi. “Ne yaptın da Allahü teâlâ seni af ve mağfiret etti?” deyince de; “Ben Resûlullahın ismini yazdığım zaman, (sallallahü aleyhi ve sellem) diye de ilâve eder, O’na salât-ü selâm yazardım. Allahü teâlâ, beni bu yüzden af ve mağfiret buyurdu” dedi.
Sâlihlerden birisi, Hasen bin Resîk’i vefâtından sonra çok güzel bir hâlde gördü. Kendisine; “Bu hâle nasıl kavuştun?” diye sorulunca; Resûlullaha çok salât-ü selâm getirirdim, onun için” dedi.
Ebû Hüseyn Yahyâ bin Hüseyn, Berşânî İsfehânî’den şöyle nakleder: Rüyâmda Resûlullahı gördüm. “Yâ Resûlallah! Amcamın oğlu Muhammed bin İdrîs’e (İmâm-ı Şafiî) bir yardımınız, oldu mu?” diye sordum. Resûlullah; “Evet oldu. Allahü teâlâdan onu hesaba çekmemesini diledim” buyurdu. “Niçin yâ Resûlallah?” deyince, “Çünkü o, bana çok güzel salât okuyordu” buyurdu. “O salât hangisidir?” diye sordum. “Allahümme salli alâ Muhammedin küllemâ zekerehüz-zâkirûn ve salli alâ Muhammedin küllemâ gafele an zikrihil-gâfilîn” buyurdu...
Allahü teâlâya Resûlullahı vesile eden kimse, huşû ve hudû üzere olmalı. Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde emrettiği şekilde Resûlullaha hayatta imiş de yüksek huzûrlarında bulunuyormuş gibi edeb üzere bulunmalıdır. Sekinet ve vekarı terk etmemelidir. Çünkü Selef-i sâlihîn böyle bildirmiştir.
Mâlik bin Enes’in yanında, Resûlullah anıldığı zaman rengi değişir, iki büklüm olurdu. Yanında bulunanlar onun bu hâlini görüp sordukları zaman, onlara şöyle derdi:
“Keşke siz benim gördüğümü görseydiniz. O zaman benim bu hâlime hak verirdiniz.” Kendisine ne gördüğü sorulunca, onlara şöyle anlattı:
“Muhammed bin Münkedir’i gördüm. O seyyid-ül-kurrâ idi. Kimse ona Resûlullah efendimizin bir hadîs-i şerîfini sormaya cesâret edemezdi. Çünkü o, Resûlullah efendimiz yanında anılınca, pek çok ağlardı. Onun için yanında bulunanlar, ona merhametlerinden böyle bir şeyi soramazlardı."
.
O elmayı kulumun rûhuna göster
Bitlisli Molla Ebü’l-Fadl hazretleri Osmanlı âlimlerinin büyüklerindendir. İdrîs-i Bitlisî’nin oğludur. "Defterdar" adı ile meşhur oldu. 982 (m. 1574)’de Eyüp’te vefât etti. Eyüp semtinde Defterdar Camii'ni yaptırdı. Kabri bu caminin avlusundadır. Bir dersinde buyurdu ki:
Herkes eceli gelince ölür. Hak teâlâ A’râf sûresi, otuzüçüncü âyetinin meâl-i şerîfinde şöyle buyurur: “Ecelleri geldiği zaman, onu bir saat ileri ve geri alamazlar.”
Kişi doğmazdan önce, ne kadar yaşayacağı takdîr edilmiştir. Allahü teâlâ ölümü yarattı. Allahü teâlâ emrini nerede hükmettiyse, o kişi, malını, evlâdını ve ıyâlini, hepsini bırakıp kabre gider, ölümü hangi memlekette ise, orada tecelli eder. Doğuda ölmesi takdîr edilmiş olana, batıya giden yollar kapanır.
Şöyle anlatılır: Azrail aleyhisselâm Süleymân aleyhisselâmın yanına, gelince, oturanlardan birine dikkat ile baktı. Adam, meleğin böyle sert bakışından korktu. Azrail aleyhisselâm gidince, Süleymân aleyhisselâma yalvarıp, rüzgâra emretmesini, rüzgârın kendisini garp memleketlerinden birine götürüp, Azrail aleyhisselâmdan kurtulmasını istedi. Azrâil aleyhisselâm tekrar gelince, Süleymân aleyhisselâm, o adamın yüzüne niçin sert baktığını sordu. Azrail aleyhisselâm, “Bir saat sonra garptaki şehirlerden birinde, o kimsenin canını almak için emrolunmuştum. Onu senin yanında görünce, hayretimden dikkat ile baktım; Emre uyup garba gidince, onu orada görüp canını aldım” dedi.
Cenâb-ı Hak; bir kuluna hidâyet ve îmânda sebat murâd ederse, o kimseye rahmet-i ilâhiyye gelir. Azrail aleyhisselâm bir müminin rûhunu almak istediğinde o rûh, “Sen bununla mı emrolundun? Sana itaat edemeyeceğim” der. O zaman Azrail aleyhisselâm “Evet, ben bununla vazîfelendirildim” buyurduğunda, rûh kendisinden delîl, alâmet ister. Ve der ki; “Allahü teâlâ beni yarattı ve şu cesedime koydu. Bu zaman sen orada yoktun. Şimdi beni almak istiyorsun.” Allahü teâlâ buyurur ki; “Kulumun rûhunu, canını aldın mı?” Azrail aleyhisselâm, “Yâ Rabbî, kulun şöyle şöyle demekte, alabileceğime dâir benden delîl (burhan) istemektedir” diye arzedince, Allahü teâlâ buyurur ki; “Kulumun rûhu doğru söylemektedir. Ey Azrail! Şimdi Cennete git. Oradan bir elma al, delîl ve burhanındır. Onu kulumun rûhuna göster.” Azrail aleyhisselâm buyurulanı yapar. Cennete gider, elmayı alır. Üzerinde “Bismilâhirrahmânirrahim yazılmıştır. Onu mü’minin rûhuna gösterince, rûhu neş’e, sürûr ve sevinç ile o bedenden çıkar.
.
Rükü ve secdeleri tam yapmayanlar
Ebû Abdullah Şatibî hazretleri hadîs, tefsîr ve fıkıh âlimidir. 496 (m. 1103)’de Endülüs’te (İspanya) Mürsiye’de (Murcia) doğdu. 565 (m. 1170)’da Şatibe’de (Jativa) vefât etti.
Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Bu zamanda insanların çoğu namaz kılmakta gevşek davranıyor. Tumânînete ve ta’dîl-i erkâna ehemmiyet vermiyorlar. Bunun için, bu noktayı belirtmeye mecbur oldum.
İyi dinleyiniz! Resûlullah efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” (En büyük hırsız, kendi namazından çalan kimsedir) buyurdu. Yâ Resûlallah! Bir kimse, kendi namâzından nasıl çalar? diye sordular. (Namâzın rükü’unu ve secdelerini tam yapmamakla) buyurdu.
Bir defa da buyurdu ki: (Rüküda ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin namazını Allahü teâlâ kabul etmez.)
Resûlullah efendimiz bir kimseyi namaz kılarken, rüküunu ve secdelerini tam yapmadığını görüp, (Sen namazlarını böyle kıldığın için, Muhammedin “aleyhissalâtü vesselâm” dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?) buyurdu.
Yine buyurdu ki: (Sizlerden biriniz, namaz kılarken, rüküdan sonra tam kalkıp, dik durmadıkça ve ayakta, her uzuv yerine yerleşip durmadıkça namazı tamam olmaz.)
Bir kere de buyurdu ki: (İki secde arasında dik oturmadıkça, namazınız tamam olmaz.)
Bir gün Resûlullah efendimiz birini namaz kılarken, namazın ahkâm ve erkânına riâyet etmediğini, rüküdan kalkınca, dikilip durmadığını ve iki secde arasında oturmadığını görüp, buyurdu ki: (Eğer namazlarını böyle kılarak ölürsen, kıyâmet günü, sana benim ümmetimden demezler.) Bir başka yerde de buyurdu ki: (Bu hâl üzere ölürsen, Muhammedin “aleyhisselâm” dîninde olarak ölmemiş olursun.)
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Altmış sene, bütün namazlarını kılıp da, hiçbir namazı kabul olmayan kimse, rükü ve secdelerini tam yapmayan kimsedir.)
Zeyd ibni Vehb “rahmetullahi teâlâ aleyh” birini namaz kılarken rükü ve secdelerini tam yapmadığını gördü. Yanına çağırıp, ne kadar zamandır böyle namaz kılıyorsun, dedi. Kırk sene deyince, sen kırk senedir namaz kılmamışsın. Ölürsen Resûlullah efendimizin sünneti [yanî dîni] üzere ölmezsin, dedi.
.
Haset, ibâdetlerin sevabını giderir
Şemseddîn Mehmed Konevî hazretleri Hanefî fıkıh âlimlerindendir. 716 (m. 1316)’da Konya’da doğdu. 788 (m. 1386)’da Şam’da veba salgınından vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Haset, kıskanmak, çekememektir. Allahü teâlânın ihsân ettiği nimetim ondan çıkmasını istemektir. Faydalı olmayan, zararlı olan bir şeyin ondan ayrılmasını istemek, haset olmaz, (Gayret) olur. İlmini, mal, mevki ele geçirmek, günah işlemek için kullanan din adamından ilmin gitmesini istemek gayret olur. Malını haramda, zulümde, İslâmiyeti yıkmakta, bidatleri ve günahları yaymakta kullananın malının yok olmasını istemek de, haset olmaz, din gayreti olur.
Bir kimsenin kalbinde haset bulunur, kendisi buna üzülür, bunu istemezse, bu günah olmaz. Kalbde bulunan hâtıra, düşünce, günah sayılmaz. Hâtıranın kalbe gelmesi insanın elinde değildir. Kalbinde haset bulunmasından üzülmezse veya arzusu ile haset ederse, günah olur, haram olur. Bu hasedini sözleri ile, hareketleri ile belli ederse, günahı daha çok olur. Hadis-i şerifte, (İnsan, üç şeyden kurtulamaz: Suizan, tayere, haset. Su'i zan edince, buna uygun harekette bulunmayınız. Uğursuz zannettiğiniz şeyi, Allaha tevekkül ederek yapınız. Haset ettiğiniz kimseyi incitmeyiniz!) buyuruldu.
Tayere, uğursuzluğa inanmaktır. Suizan, bir kimseyi kötü zannetmektir. Bu hadis-i şeriften anlaşılıyor ki, kalbde haset hâsıl olması, haram değildir. Bundan râzı olmak, devamını istemek, haram olur. Hadis-i şerifte, (Kalbe gelen kötü şey söylenmedikçe ve buna uygun hareket edilmedikçe affolur) buyuruldu.
İnsanın kalbine, küfür veya bid'at îtikadı olan bir düşünce gelince, bundan üzülür ve hemen reddederse, bu kısa düşünce, küfür olmaz. Fakat, senelerce sonra kâfir olmaya karar verirse, hattâ bunu bir şarta bağlarsa dahi, karar verdiği anda kâfir olur. Senelerce sonra bir kâfir ile evlenmeye niyet eden kadın da böyledir.
Haset, ibâdetlerin sevabını giderir. Hadis-i şerifte, (Haset etmekten sakınınız. Biliniz ki, ateş odunu yok ettiği gibi, haset de hasenatı yok eder!) buyuruldu. Haset eden, onu gıybet eder, çekiştirir. Onun mâlına, canına saldırır. Kıyâmet günü, bu zulmlerinin karşılığı olarak, hasenâtı alınarak ona verilir.
Haset edilendeki nimetleri görünce, dünyası azap içinde geçer. Uykuları kaçar. Hayır, hasenât işleyenlere, on kat sevap verilir. Haset bunların dokuzunu yok eder, birisi kalır
.
Yeryüzünde âlim kalmayınca
İbn-ül-Hızâ hazretleri Mâlikî mezhebi âlimlerindendir. 348 (m. 948)’de, Endülüs’te (İspanya) Kurtuba (Cordoba) şehrinde doğdu. İşbiliyye (Sevilla), sonra Serakusta (Saragosta) kadılığına tayin edildi. Bu vazîfede iken, 416 (m. 1025)’de vefât etti. Hadîs ilminde çok yükseldi. Şöyle anlattı:
Abdullah bin Amr bin As (radıyallahü anh) rivâyet etmiştir: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Allahü teâlâ, ilmi âlimlerden çekip almaz. Ancak âlimi, ilmiyle beraber çekip alır. Yeryüzünde âlim kalmayınca insanlar câhilleri önder edinirler. Onlara sorarlar onlar da ilimsiz olarak fetvâ verirler. Dalâlete düşerler ve başkalarını da saptırırlar.”
Abdullah bin Amr (radıyallahü anhüma), bir gece rüyâsında, bir parmağını balda, bir parmağını da yağda görür. Ertesi gün Resûlullah efendimize bu rüyâsını sordu. Resûl-i ekrem, “Bal, Kur’ân-ı kerîm, yağ ise Tevrat’tır. Sen her ikisini de okuyacaksın” buyurdu. Bu hadîs-i şerîf, onu ilim talebine teşvik etmiştir.
Hazreti Ömer (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Her kim kavmini ilme, fıkha yöneltirse, onlara hayat kazandırır. Kim onları fıkhın dışına götürürse, onların helâkına sebep olur.”
Ziyâd bin Cübeyr’e “İslâmı yıkan bir şey biliyor musun?” dendiğinde, “Hayır” dedi. Soran şahıs dedi ki: “Âlimin zellesi (yanılması) münâfıkların Kur’ân-ı kerîmin hükümlerine karşı gelmesi, sapık din adamlarının hüküm vermesidir.”
Mugîre bin Şu’be (radıyallahü anh) rivâyet etmiştir: Resûlullah buyurdu ki: “Allahü teâlâ size annelere isyanı, kız çocuklarını diri diri gömmeyi, verilecek borcun verilmemesini, verilmeyen bir şeyin alınmasını haram kıldı. Yine Allah sizin için çok suâl sormayı, çok konuşmayı, malı sebepsiz ve lüzumsuz yere harcamayı kerih gördü.” Bu hadîs-i şerîfte anne-baba hakkına riâyetten bahsedilmekte ve onların hakkına riâyet etmemenin büyük günahlardan olduğu bildirilmektedir.
Hadîs-i şerîfte sâdece annelerin hakkı zikredilmesi, anne hakkı daha büyük olduğu içindir. Anneler zikredilerek, babalar da kasdedilmiştir. Yine bu hadîs-i şerîfte, kendine lâzım olmayan şeyleri sormayı, onlarla meşgul olmayı yasaklamaktadır. Yine bu hadîs-i şerîf, malı günah olan yerlere sarf etmeyi de yasaklamaktadır. Denildi ki: “Bu hadîs-i şerîf, fayda gelmeyecek yerlere harcetmeyi yasaklamaktadır.”
.
En büyük mucize Kur'ân-ı kerimdir
Nasiruddîn bin Ya’kûb hazretleri kelam âlimlerdendir. 700 (m. 1300)’de Haleb’de doğdu. 763 (m. 1362)’de Şam’da vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimize en büyük mucize olarak (Kur'ân-ı kerimi) vahyetmiştir. Kur'ân-ı kerim, mucize olduğu muhakkak olan en büyük kitaptır. Hâlbuki Arablar, Muhammed aleyhisselâmdan, semadan bir kitap indirilmesini veya bir dağı altına çevirmesini istiyorlardı. Kur'ân-ı kerim, bu hususu ne güzel beyan buyurmaktadır. Ankebût sûresinin elli ve ellibirinci âyetlerinde meâlen;
(Müşrikler, ne olur Rabb'inden [Muhammed aleyhisselâmın nübüvvetine delâlet eden İsâ aleyhisselâmın sofrası, Mûsâ aleyhisselâmın asâsı gibi] mucizeler indirilmiş olsaydı dediler. [Ey habîbim] Sen onlara de ki: Mucizeler Allahü teâlânın kudreti ve irâdesi ile olur. [Ne zaman ve nasıl isterse öyle yaratır. Bunları yapmak benim elimde değildir.] Doğrusu ben ancak Onun azâbını size tebliğ edici, haber vericiyim. Kur'ân gibi bir kitabı sana indirmiş olmamız, onlara [mucize olarak] yetmez mi? Bunda, inanan kavim için, rahmet ve nasihat vardır) buyurulmuştur.
O hâlde, Muhammed aleyhisselâmın en büyük mucizesi, Kur'an-ı kerimdir. (Bu Allah kitabı değildir, onu Muhammed yazmıştır) diyebileceklere karşı da, Allahü teâlâ, yukarıda meâl-i şerifini bildirdiğimiz, Ankebût sûresinin kırksekizinci âyetinde cevap vermiştir. Böyle şüphelere mahal bırakmamıştır.
Allahü teâlâ, Muhammed sallallahü aleyhi ve sellemin böyle bir kitabı yazacak bir kudrette olmadığını ve Kur'ân-ı kerimin kendisi tarafından vahyedildiğini teyîd etmektedir. Esasen Muhammed aleyhisselâmı Peygamber olarak seçerken, Onun bilhâssa ümmî, yani okuma yazma öğrenmemiş olmasını ve bu sebepten Kur'ân-ı kerimin ancak Allahü teâlâ tarafından vahyedilebileceğinin anlaşılmasını istemiştir. Allahü teâlâ, Nisâ sûresinin 82. âyetinde meâlen;
(Kur'an-ı kerimin manasını düşünmiyorlar mı? Eğer Allahtan başkasından gelmiş olsaydı, içinde pek çok ihtilâf bulunurdu) buyurulmuştur ki, bu ne kadar doğrudu
.
Kulum beni zikrederse ben de onu zikrederim
Ebû Ca’fer Münâdî hazretleri hadîs âlimlerindendir. 171 (m.787)’de doğdu. 272 (m. 885)’de Bağdâd’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları şöyledir:
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) şöyle bildiriyor: “Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Ubey bin Ka’b’a (radıyallahü anh) “Allahü teâlâ, sana Kur’ân-ı kerîm okumanı, yahut okutmanı emrediyor” buyurdular. Ubey bin Ka’b (radıyallahü anh) da “Size ismimle mi bildirdi?” dedi. Resûlullah “Evet” buyurdular. Ubey bin Ka’b (radıyallahü anh) “Rabb-ül-âlemînin yanında zikredildim mi?” diye sordu. Resûlullah “Evet” buyurdular. Bunun üzerine Ubey bin Ka’b’ın iki gözünden yaş boşandı.”
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Resûlullah Medine’ye geldiğinde, Ensârın çocuklarına selâm verir, başlarını okşardı.”
Abdullah bin Ömer’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Üç şey iyiliğin hazinesidir: Hastalığı gizlemek, musibeti gizlemek, sadakayı gizlemek. Allahü teâlâ buyurur ki: (Kulumu bir belâ ve hastalığa düçâr ettiğimde, sabreder ve ziyâretçilerine şikâyet etmezse, ona, iyileştiğinde etinden iyi et, kanından iyi kan veririm. Böylece ya onu hastalık kaydından azâd eder, günahsız kılarım, veya ölürse, rahmetime sahip ederim).”
Süfyân bin Abdullah (radıyallahü anh), bir gün Resûlullah efendimize “Yâ Resûlallah! Bana İslâmdan öyle bir kelime söyleyiniz ki, sizden sonra onu kimseye sormayayım” dedi. Resûlullah efendimiz; “Allahü teâlâya inandım de! Sonra dosdoğru ol!” buyurdu.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Ben sizi terk edersem, beni terk ediniz. Ancak, sizden öncekilerin helak olmalarının sebebi, çok soru sormaları ve peygamberlerine muhalefet etmeleri idi. Sizi hangi şeyden nehyetmiş isem, o şeyden uzaklaşınız. Hangi şeyi yapmanızı emretmişsem, onu gücünüz yettiği kadar yapınız.”
Câbir bin Abdullah’ın (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah; “Duânın en efdali elhamdülillah, zikrin en efdali Lâ ilahe illallah’tır” buyurdu.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i kudsîde buyuruldu ki: “Ben, kulumun beni zannettiği gibiyim ve kulum beni andığında, onunla beraberim. Kulum beni zikrederse, ben de onu zikrederim. Eğer beni bir toplulukta zikrederse, ben de onu, o topluluktan hayırlı bir toplulukta zikrederim. Bana bir karış yaklaşırsa, ben ona bir zira (bir kulaç) yaklaşırım. Bana yürüyerek gelirse, ben de ona koşarak gelirim.”
.
Müslümana nasihat etmek husûsunda
İbn-i Kayserânî hazretleri hadîs ve târih âlimidir. İsmi, Muhammed bin Ali bin Ahmed’dir. 448 (m. 1056)’da Filistin’de doğdu. 507 (m. 1113) yılında Bağdad’da vefât etti. İbni Kayserânî’nin, “Safvet-üt-tasavvuf” adlı kitabının başında, eseri ne için yazdığı şöyle açıklanmaktadır:
“Tasavvuf ehlinin yolunu inkâr edenlerin hâlini uzun uzun düşündüm ve anladım ki; sûfîlerin yolunu inkâr edenler, iki grupta toplanmaktadırlar. Birinci gruptakiler, câhillerdir. Câhile verilecek cevap, duâdan başka bir şey değildir. Diğer grup ise, ilim ehli olup da, dînin sünnetleri ve âdabları hakkında bilgileri az olanlar ve bu bilgilerin asıllarını araştırmaya, usûllerini öğrenmeye ihtiyâç duymayanlardır. Bu gibi yarım âlimler, din ilimlerinden fıkıh ve kelâma, rey, kıyâs ve tefekküre âit bilgileri öğrenmeye ihtiyâç duymama cahilliğini gösterenlerdir. Selef-i sâlihîn, bu ilimleri öğrendiler ve kendilerinden sonrakilere bildirdiler. Onlardan da bizden öncekiler aldılar. Bunların bütün maksadı; “Ehl-i Suffa”ya, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) sünneti, ahlâkı, efâli (işleri) ve âdabı (edebleri) ile benzemek idi. Şayet tasavvuf ehlini inkâr edenler bunları bilselerdi, onların maksadının Selef-i sâlihînin maksadı olduğunu anlarlardı. Böylece de, o mübârek insanlara dil uzatmaktan sakınırlardı. Ehl-i tasavvufa dil uzatanların uygunsuz hâl ve sözlerini gördükten sonra, sûfîlerin hâl, hareket ve edeblerine hadîs-i şerîflerden delîl getirerek bu kitabıma yazdım.”
Bu eserinde yazdığı hadîs-i şerîflerden bazısı şunlardır:
Temîm-i Dârî’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte; “Din nasihattir, din nasihattir, din nasihattir” buyuruldu. Eshâb-ı Kirâm (radıyallahü anhüm), “Kimin için yâ Resûlallah?” diye sordular. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) “Allah için, Kitabı için, Resûlü için, ümerâ için ve bütün Müslümanlar için” buyurdu.
Cerîr bin Abdullah (radıyallahü anh) “Biz, Resûlullaha, O’nu dinleyip itaat etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekâtı vermek ve her Müslümana nasihat etmek husûsunda biat ettik” buyurdu.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Nefsim yed-i kudretinde olan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, îmân etmedikçe Cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe, (kâmil) îmân etmiş olmazsınız. Size bir şey bildireyim mi? Onu yaptığınız zaman birbirinizi seversiniz. Aranızda selâmı yayınız.”
.
İbadeti terk edenin vay hâline
Mehmed Efendizade Hamîd Efendi Osmanlı Devleti’nin onbeşinci şeyhülislâmıdır. Konya’da 900 (m. 1494) senesinde doğdu. 995 (m. 1587) senesinde İstanbul’da vefât etti. Hâmid Efendi’nin, “Fetâvâ-i Hâmidiyye” adında dört cildlik bir eseri vardır. Bu eseri, senelerce medreselerde okunmuştur. Bu eserinde buyuruyor ki:
Peygamberimiz “aleyhissalatü vesselam buyurdu ki: (Bir kimse, bir vakit namazı kasten terk ederse, onun cezası Cehennemde seksen hukbe miktarı yanmaktır.) Bir kavle göre, bir hukbe seksen senedir ki, altı bin dört yüz sene eder. Bir kavle göre de bir hukbe seksen bin senedir. Her bir vaktin terki için, bu kadar zaman Cehennemde ateşten saclar üzerinde, kazaya kalmış namazlarını kılsa gerektir.
Namazı terk eden melundur. Hangi şehir, köy, mahalle ve hanede bulunursa, o namaz kılmayana buğz etmezlerse, cümlesine zarar gelir. Bunlara Allahü teâlâdan rahmet ve yardım gelmez. İbadetleri ve duaları kabul olmaz. Ancak namazsıza ne şekilde mümkünse buğz ederlerse, şerrinden kurtulurlar. Namaz kılmayana kız vermek ve namaz kılmayan kızı almak, namaz kılmayanın işinde bulunmak, hasta olsa hâlini sormak, cenazesine gitmek ve taşımak, komşuluk etmek, bir mahallede durmak, severek onunla görüşmek, onu sevmek caiz değildir.
İsa aleyhisselam, bir yola giderken, güzel, mamur bir yere uğramış. Kendisine ikram ve tazim etmişler. Geriye dönüşünde oraya gelmiş. O memleket yıkılmış. İnsanları helak olmuş. Suları, çeşmeleri kurumuş. Bağ ve bahçeleri harap olmuş. Orada kimse yok. Allahü teâlâya niyaz edip, (Ya Rabbi! Bu beldenin ahalisi sana asi mi oldu? Yoksa nazar mı isabet etti?) diye arz etmiş. Allahü teâlânın cevaben, (Bu beldeye ibadeti terk eden biri gelip, ellerini çeşmelerinden yıkadı. Bunlar bu ibadeti terk edene buğz etmeyip, nehy etmediklerinden dolayı,onları helak eyledim) buyurdu.
Namazı terk eden, namaz kılmamakla bütün Müslümanlara zulmetmiş bulunuyor. Çünkü her namazda (Esselamü aleynâ ve alâ ibâdillahissâlihîn) diye Müslümanlara yapılması gereken duayı yapmıyor. Her gün 5 vakit namazda 20 defa tekrarlanan bu duadan, ibadet eden Müslümanları mahrum bırakıyor. Yani hakları olan bu duayı terk ediyor. Kıyamet günü bütün müminler, bu haklarını namaz kılmayanlardan alsalar gerektir.
.
İlimden iman ve tâat doğar
Ebû Abdullah Muhammed bin Ahmed hazretleri İslam âlimi ve evliyânın büyüklerindendir. 1310 (H.710) senesinde Cezayir’de Tlemsân şehrinde doğdu. Tunus'a tahsîle gitti. Orada İbn-i Abdüsselâm'dan tasavvuf, Ebû Zeyd bin Yâkub'dan Kur'ân-ı kerîm dersleri aldı. Tasavvuf ilminde Allahü teâlânın zâtı ve sıfatlarına âit mârifet bilgilerinde âdetâ bir derya gibi oldu. Akılları hayrete düşürecek derecede ilimlere sahip bir âlim olarak memleketine döndü. 1370 (H.771) senesinde vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ ilmi, zulmetin temizlenmesine, cehli de günah işlemesine sebep yaptı. İlimden îmân ve tâat doğmakta, cehâletten de küfür ve günah hâsıl olmaktadır. Tâat, çok küçük olsa da, kaçırılmamalı. Günah pek küçük görünse de yaklaşmamalıdır. İslâm âlimleri dedi ki; üç şey, üç şeye sebeptir: Tâat, Allahü teâlânın rızâsını kazanmaya sebeptir. Günah işlemek, Allahü teâlânın gazabına sebeptir. Îmân etmek, şeref ve değer sâhibi olmaya sebeptir. Bunun için, küçük günah işlemekten de çok sakınmalıdır. Allahü teâlânın gazabı, bu günahta olabilir.
Her mümini kendinden iyi bilmelidir. Allahü teâlânın çok sevdiği kulu olabilir. Herkes için ezelde yapılmış olan takdîr hiç değiştirilemez. Hep günah işleyip, hiç taat yapmamış olanı, dilerse affeder. Melekler; "Yâ Rabbî! Yeryüzünde fesâd çıkaracak ve kan dökecek insanları niçin yaratıyorsun?" dediklerinde, "Onlar fesâd çıkarmazlar" demedi. "Sizin bilmediklerinizi ben bilirim" buyurdu. "Lâyık olmayanları lâyık yaparım. Uzak kalanları yaklaştırırım. Zelîl olanları azîz ederim" buyurdu. "Siz onların işlerine bakarsınız. Ben kalplerine bakarım. Siz, günahsız olduğunuza bakıyorsunuz. Onlar benim rahmetime sığınırlar. Sizin günahsız olduğunuzu beğendiğim gibi, onların günahlarını affetmeyi de severim. Benim bildiğimi sizler bilemezsiniz. Onları, ezelî olan lütfuma kavuşturur, ebedî olan lütfum ile hepsini okşarım" buyurdu.
Bir kimse "Efendim! Mârifeti bana anlatır mısınız?" dedi. O da; "Bir gönül ki, Allahü teâlânın muhabbetiyle yanıp, onunla hayat buluyorsa, bu mârifettir" buyurdu. Soruyu soran; "Peki ben ne yaparsam bu mârifeti elde edebilirim?" diye tekrar sordu. "Bedeni terk ederek. Çünkü Allahü teâlâ ile kul arasındaki perde, kişinin bedenidir. Allahü teâlâya vâsıl olmasına mâni olacak şey dört tânedir: 1) Şehvet. 2) Çok yemek. 3) Mal ve makam. 4) Ucub ve gurur... İşte bu dört şey, kulun cenâb-ı Hakk'a ulaşmasına mânidir" buyurdu.
Ömrün uzamasına sebep olan hususlar
Fenârî Veliyyüddîn Efendi Osmanlı Hanefî mezhebi âlimlerindendir. Zamanının ulemâsından aklî ve naklî ilimleri tahsil ettikten sonra, çeşitli medreselerde müderrislik yaptı. Hac için gittiği Mekke-i mükerremede yedi sene kaldı. Muhammed Ma’sûm-i Fârûkî hazretlerinin talebelerinden olan Ahmed-i Yekdest hazretlerinin sohbetleriyle şereflendi. O büyük zâttan icazet alarak İstanbul’a döndü. Fâtih civarında bir medrese ve bir kütüphâne yaptırdı. 1151 (m. 1738) senesinde İstanbul’da vefât etti. Buyurdu ki:
Fakirliğe sebep olan hususlar:
1. Yalan söylemek. 2. Ayakta bevl etmek. 3. Cünüb iken yemek yemek. 4. Çıplak olarak yatakta yatmak. 5. Bir yere yaslanarak yemek. 6. Ekmek ufağını hor görüp basmak. 7. Soğan ve sarımsak kabuklarını ateşe atmak. 8. Gece vakti ev süpürmek ve süprüntüleri evde bırakmak. 9. Yaşlı insanların önünde yürümek. 10. Ana-babayı adı ile çağırmak. 11. Eline geçirdiği ağaç ve süpürge çöpü ile dişini karıştırmak. 12. Kapı eşiğinde oturmak. 13. Elbisesini üzerinde dikmek. 14. Evde örümcek yuvası bırakmak. 15. Elini balçıkla yıkamak. 16. Bevl ettiği yerde abdest almak. 17. Çanağı ve çömleği yıkamadan yemek koymak. 18. Aç iken soğan yemek. 19. Sabah namazını kılınca mescidden acele ile çıkmak. 20. Pazara erken gidip, geç dönmek. 21. Yoksul kimseden ekmek satın almak. 22. Babaya ve anaya kötü duâda bulunmak. 23. Kap kacağı örtüsüz bırakmak. 24. Çırayı ve mumu üflemek. 25. Her işe Besmelesiz başlamak. 26. Pantalonu ayakta giymek.
Zenginliğe sebep olan husûslar:
1. Sadaka vermek. 2. İşe erken başlamak. 3. Güler yüzlü olmak. 4. Hoş sözlü olmak. 5. Evin etrâfını süpürmek. 6. Namazını, büyük saygı ve korku ile, Allahü teâlâya karşı boyun eğerek, ta’dîl-i erkânına riâyet ederek, vâciblerini, sünnetlerini, âdabını yerine getirerek kılmaktır. 7. Kuşluk namazını kılmak. 8. Ezandan önce mescidde bulunmak. 9. Devamlı abdestli dolaşmak. 10. Sabah namazının sünneti ile, vitir namazını evde kılmak. 11. Dünyâ ve din için faydası bulunmayan boş sözler konuşmamak. 12. Sabah namazından sonra yetmiş kere “Estağfirullah” demek. 13. “La havle velâ kuvvete illâ billâhil-aliyyil-azîm” sözünü çok tekrarlamak. 14. Her cuma günü yetmiş kere “Allahümme agninî bihalâlike an harâmike ve ekfinî bifadlike ammen sivâke” duâsını okumak.
Ömrün uzamasına sebep olan hususlar:
1. Başkalarına devamlı iyilikte bulunmak. 2. İnsanlara eziyet etmeyi terk etmek. 3. Yaşlılara karşı saygılı olmak. 4. Akrabaya karşı iyilikte bulunmak ve onları ziyâret etmek. 5. Zarûret olmadıkça yaş ağaçları kesmekten sakınmak. 6. Abdesti sünnete uygun ve âdabı ile almak. 7. Namazları ta’dîl-i erkânına uygun kılmak. 8. Büyük bir saygı ile Kur’ân-ı kerîm okumak. 9. Sıhhat kaidelerine riâyet ederek kendini zararlı şeylerden korumak.
.
Dünyâda, saâdetin anahtarına kavuşanlar
Hâce Şerefüddîn Ahmed Münîrî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 1263 (H.661) senesinde Hindistan’da Bihar'ın Münîr kasabasında doğdu. 1380 (H.782) senesinde vefât etti. Nizâmüddîn Evliyâ hazretlerinin halifelerinden Necîbeddîn Firdevsî’nin sohbetlerinde yetişti. İcazet verilerek talebe yetiştirdi.
Hâce Şerefüddîn Ahmed Münîrî hazretleri yetmiş altıncı mektubunda buyuruyor ki:
"Saâdet" Cennetlik olmak demektir. "Şekâvet", Cehennemlik olmak demektir. Saâdet ve şekâvet, Allahü teâlânın iki hazînesi gibidir. Birinci hazînenin anahtarı, tâat ve ibâdettir. İkinci hazînenin anahtarı, ma'siyyet yâni günahlardır.
Allahü teâlâ, her insanın saîd veya şakî olduğunu ezelde takdîr etmiştir. (Buna alın yazısı denir.) Ezelde saîd denilen kimsenin eline dünyâda saâdetin anahtarı verilir. Bu insan, Allahü teâlâya itâat eder. Ezelde şakî olanın eline de, dünyâda şekâvetin anahtarı verilir. Bu kimse, hep günah işler. Dünyâda herkes, eline verilmiş olan anahtara bakıp, saîd veya şakî olduğunu anlayabilir. Âhireti düşünen din âlimleri, herkesin saîd veya şakî olduğunu böylece anlar. Dünyâya dalmış din adamı ise, bunu bilmez.
Her izzet ve her nîmet, Allahü teâlâya itâat ve ibâdet etmekle ele geçer. Her kötülük ve sıkıntı da, günah işlemekten hâsıl olur. Herkese derd ve belâ, günah yolundan gelir. Rahat ve huzur da, itâat yolundan gelmektedir. (Allahü teâlânın âdeti böyledir. Bunu kimse değiştiremez. Nefse kolay ve tatlı gelen şeyi saâdet zannetmemeli. Nefse güç ve acı gelenleri de şekâvet ve felâket sanmamalıdır.) Kudüs'te Mescid-i Aksâ'da senelerce tesbih ve ibâdet ile ömrünü geçiren kimse, bir secdeyi terk ettiği için öyle yuvarlandı ki, bir daha kalkamadı. Eshâb-ı Kehf'in köpeği ise, pis olduğu hâlde, sıddîkların arkasında birkaç adım yürüdüğü için, öyle yükseldi ki, hiç düşmedi. Bu hâl, insanı hayrete düşürmektedir. Asırlar boyunca, ilim adamları bu bilmeceyi çözememiştir. İnsanın aklı, bunun hikmetini anlayamadı.
Âdem aleyhisselâma buğdaydan yeme dedi ve yemesini diledi. Şeytanın Âdem aleyhisselâma secde etmesini emreyledi ve secde etmemesini diledi. Beni arayınız buyurdu. Fakat kavuşmayı dilemedi. İlâhî yolun yolcuları, "Hiç anlayamadık" demekten başka bir şey söyleyemediler. Bizlere ne demek düşer. O'nun, insanların îmân etmelerine, ibâdet yapmalarına ihtiyâcı yoktur. Kâfir olmalarının ve günah işlemelerinin O'na hiç zararı olmaz. Mahlûklarına O'nun hiç ihtiyâcı yoktur.
.
Mümin, din kardeşini kendine tercih eder
Vâ’iz Muhammed Hocendî hazretleri fıkıh âlimlerindendir. Mâverâünnehir’de Hocend’de doğdu. Sonra İsfehân’a yerleşti. 483 (m. 1090) senesinde vefât etti. Bir vaazında şunları anlattı:
İyi bir Müslüman, kardeşlik ettiği kimseye, güler yüzlü, tatlı sözlü, açık gönüllü, açık elli, sabırlı, kibirsiz muâmele eder. Saygıya devam edip, yalan veya doğru olsun özrünü kabul eder. Onunla görüşmeden bir gün geçirmez. Karşılaşınca, sevgi ve saygı gösterip: “Benden sonra nasılsınız?” der. Resûlullahın Eshâbı, birbiri ile karşılaşınca, birbirlerini güler yüzle karşılar müsâfeha ederlerdi. Ayrıldıkları zaman da müsâfeha ederler, bu zamanda Allahü teâlâya hamd ve istiğfar ederlerdi. Bir günde birkaç defa karşılaşıp, ayrılsalar da böyle yaparlardı.
İyi bir Müslüman, yapılan iyiliği gizlemez, yayar. Daha önce de bildirildiği gibi, kişinin Müslüman kardeşi için en iyi hediyesi hikmetli sözdür. Çünkü hikmet müminin kaybettiği malıdır ve dîni için bütün dünya mallarından hayırlıdır. Yiyecek ve giyecekten eline geçtiğinde, Allah için olan kardeşini, kendine tercih eder. Eshâb-ı kirâmdan biri diğerine bir koyun başı hediye etti. Yedi evi dolaştı. Yine hediye olarak sahibine geldi!..
Kişi, kendisine iyilik edenin bedduasından korkar. Çünkü iyilik edenin, iyilik ettiği kimseye ettiği beddua kabul olur.
İyi bir Müslüman, Müslüman kardeşini gün aşırı ziyâret eder. Din kardeşini her gün ziyâret ettiğinde sıkılacağından korkarsa böyle yapar. Yoksa her gün ziyâret eder. Din kardeşini ziyâretinden dolayı Allahü teâlâdan sevap umar.
Müslüman kardeşinin kapısına varınca içeri girmek için izin ister, kapının karşısında durmaz. Kapının sağında veya solunda durur. Kapı aralığından içeri bakmaz. Kapıyı üç sefer çalar. Abdest alan kimsenin abdestini bitirinceye veya dört rekatlık namaz kılacak kadar bekler. Kendisine izin verilirse girer, verilmezse, hiçbir kin, hased ve düşmanlık beslemeden geri döner.
İyi bir Müslüman, ziyâretine gelene ikram eder. Ziyâret edenin de, kendine yapılan ikramı reddetmemesi, hizmeti beğenmezlik etmemesi lâzımdır. Çünkü ikramı ret, Müslümanın hakkını gözetmeme ve onu aşağılamak olur. Hadîs-i şerîfte “Üç şey reddedilmez: Minder, güzel koku ve süt” buyuruldu. Ancak ziyâret eden kimse, Allah için alçak gönüllülük yapıp yerde oturursa, mahzuru yoktur.
.
Sır açıklamak insanı küçük düşürür
Ebû Ca’fer Tusî hazretleri evliyanın büyüklerindendir. 254 (m. 864) senesinde vefât etti. Ma’rûf-i Kerhî ve diğer büyük zâtların da sohbetinde bulundu. Rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîf şöyledir:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Lâ ilahe illallah diyen müminlerden bir kısmı, günahları sebebiyle Cehenneme girerler. Bunu gören müşrikler onlara, 'Lâ ilahe illallah demeniz size fayda vermedi. Siz de bizimle beraber Cehennemde yanıyorsunuz' derler. (Onların bu sözünden) Allahü teâlâ merhamet buyurur ve 'Lâ ilahe illallah deyip de Cehennemde yanan müminleri Cehennemden çıkarır. Onları hayat nehrine atar. Yanıkları iyileşir. Sonra Cennete girerler..."
Resûlullah efendimizin mübârek hanımlarından Hazreti Ümmü Seleme vâlidemiz şöyle bildirdi. Resûlullah buyurdu ki:
“Yeryüzünde kötülükler ortaya çıktığı zaman, Allahü teâlâ, yeryüzündekilere azâbını gönderir.” Bunun üzerine ben “Yâ Resûlallah! Onların arasında sâlih kimseler olsa da, Allahü teâlâ yine azâbını gönderir mi?” dedim. Resûlullah, “Evet, İnsanlara isâbet eden azap onlara da, onlara da isâbet eder...” buyurdu.
Ebû Ca’fer Tusî hazretlerinin kıymetli sözlerinden bazıları:
“Kalbde yakîn, dinde verâ, dünyâ için zühdü, hayâ ve ilmin olması, insanın saadetine ve akıbetinin iyi olacağına alâmettir.”
“Şu altı şey kendisinde bulunan kimsenin câhil olduğu anlaşılır: Birincisi, sebepsiz yere kızmak; ikincisi, faydasız yere konuşmak; üçüncüsü, yersiz nasîhatte bulunmak; dördüncüsü, sırrını herkese söylemek; beşincisi, herkese güvenmek; altıncısı, dostunu, düşmanından ayıramamak.”
“Müminin dört alâmeti vardır. Sözü Allahü teâlâyı hatırlatır. Susması tefekkür, bakışı ibret, ilmi hayırdır.”
Bir gün eline bol miktarda mal, servet geçmişti. Dediler ki; “Bunu, oğlun için mi alıkoyuyorsun?” Onlara buyurdu ki:
“Hayır, servetimi kendim için alıkoyacağım. Yani Allah rızası için dağıtacağım. Oğlumu da Allahü teâlâya emanet edeceğim.”
Adamın biri gelip, “Sakın evlâdını refaha, bolluğa kavuşturarak, onun felâketine, kötülüğe düşmesine sebep olma!” deyince, elindeki yüz bin dirhem gümüşü fakirlere sadaka olarak dağıttı.
Bir gün sordular: “Hangi huylar mümini alçaltır?” Buyurdu ki: “Çok konuşmak, kendisinde sır olarak bulunanları açıklamak ve herkesin sözünü kabul etmek insanı küçük düşürür.”
.
Efendisinden kölesine yazılmış mektup gibi
Ebü’l-Feth Nişâbûrî hazretleri tefsîr âlimidir. 522 (m. 1128)’de doğdu. İran’da Nişâbûr’da doğdu. 599 (m. 1203)’de Mısır’da vefât etti. Tefsirinden bazı bölümler:
Zuhruf sûresi, 8. “Yoksa sanıyorlar mı ki, biz onların sırlarını, gizli sözlerini işitmiyoruz? Evet, işitiyoruz. Hem onların yanında elçilerimiz vardır. Onları yazıyorlar” âyet-i kerîmesinin nüzûl sebebini şöyle anlatmıştır:
“Kâbe-i muazzama ile örtüleri arasında oturup, konuşan iki Kureyşli ile bir Sakafî veya iki Sakafî ile bir Kureyşli arasında bir konuşma geçmiş, bunlardan biri demiş ki; 'Allahü teâlâ bizim sözlerimizi işitir mi? sanırsınız?' Diğeri de 'Açık söylerseniz işitir ve gizli söylerseniz işitmez' deyince bu âyet-i kerîme nâzil olmuştur."
En’am sûresi 19. “Şu Kur’ân-ı kerîm, sizi ve kime erişirse onları inzar etmem, korkutmam için bana vahy olundu” âyet-i kerîmesinin tefsîrinde şöyle buyurdu:
“Kur’ân-ı kerîm kime okunuyorsa, Allahü teâlâ kendisiyle konuşuyor gibidir.” Bunu böyle kabul eden kimse, Kur’ân-ı kerîmi efendisinden kölesine yazılmış bir mektup veya âmirden memura yazılmış bir emir gibi okur. Yani yalnız düzgün okumayı bir vazîfe saymaz. Belki ne emrettiğini, neler istediğini ve nelerden de menettiğini (yasaklandığını) anlamak için düşünerek okur ve gereğini yapar."
Yine Bekâra sûresi 201. “Ey Rabbimiz, bize dünyâda bir hasene iyilik ver” âyet-i kerîmesindeki “hasene”den muradın, (sâliha, iyi, temiz bir kadın) olduğunu tefsîr etti. Nitekim Resûl-i Ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimiz, “Sizler şükreden kalbe, zikreden lisana ve âhiret husûsunda sizlere yardımcı olacak sâliha, mümin bir kadına sahip olmaya çalışın!” buyurmuştur.
Mü’minûn sûresi 99-100. “Nihâyet onlardan her birine ölüm gelip çatınca, tekrar tekrar şöyle diyeceklerdir: Ey Rabbim! Beni dünyâya geri gönder. Tâ ki boşuna harcadığım ömrüm karşılığında iyi amelde, ibâdet ve işlerde bulunayım!” âyet-i kerîmelerinin tefsîrinde de, şöyle bildirdi:
“Allahü teâlâ bu adama (Ne istiyorsun, neye heves ediyorsun? Servet edinmek, sular akıtıp bağ ve bahçeler yetiştirmek arzusunda mısın?) diye sorar. Adam ise, (Hayır, sâlih, iyi olan işler yapmak isterim) der. Allahü teâlâ, (Hayır ondan artık iş geçti. Bu ölüm anında herkesin söyleyeceği sözdür) buyurur.”
.
Vesvese şeytandandır ve günahtır
Ebû Muhammed el-Buhârî eş-Şâfiî hazretleri Şâfiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. Bağdâd’da yaşamıştır. 398 (m. 1007) senesinde vefât etti. Fıkıh ilminde zamanının en meşhur âlimi idi. Buyurdu ki:
Abdest almakta, necâset temizlemekte, niyet etmekte ve namaz kılmakta (vesvese) etmemelidir. Vesvese, zararlı olan şüphe, kuruntu demektir. Hadis-i şerifte, (Vesvese şeytandandır. Abdest alırken, guslederken ve necâset temizlerken, şeytanın vesvesesinden sakınınız!) buyuruldu. Vesvese etmek günahtır. Vesvese, suyu isrâf etmeye sebep olur. İsrâf ise haramdır. Vesvese, namazı geciktirmeye, cemaati, hattâ namaz vaktini kaçırmaya sebep olur.
Abdestin, tahâretin ve namazın şartlarını, sünnetlerini, mekruhlarını bilmeyen, vesvese hastalığına yakalanır. Bunları bilip, yerine getirince, şüpheye düşmemeli, iyi ve tamam yaptığına inanmalıdır. Böyle inanmak, ihtiyât olur. Şüpheye düşmek vesvese olur. Vesvese sahibi, ruhsat ile amel etmelidir. Sokaklar, topraklar temizdir. Üzerinde necâset görülmeyen her şey temizdir. Şüphe etmekle necis olmaz. Çok zannedilirse, kullanmak sahih, câiz ise de, tenzîhen mekruh olur.
Kâfirin, fâsıkın kullanmış olduğu donu, tabakları ve pis sokak böyledir. Ehl-i kitabın kestiklerini, incelemeden yemek helâldir. Kalbi, kötü ahlâktan temizlemekte, kul haklarını gözetmekte ve haramlardan sakınmakta, çok dikkat etmek, vesvese olmaz. Verâ ve takvâ olur.
Sünnet ile farz arasında konuşursa veya duâ, zikir okursa, sünnet sâkıt olmaz. Fakat, sünnetin sevabı azalır. Sünnetten sonra yalnız, (Allahümme entesselâm... ikrâm) denir. Fazla bir şey okunursa, sünnet namazı, sünnet olan yerinde kılınmamış olur. Bazı âlimler, sünnet sâkıt olur, tekrar kılınması lâzım olur dedi.
Farzdan sonra olan sünneti (Allahümme entesselâm....) dedikten sonra geciktirmek mekruh olur. Müslimin ve Tirmüzînin, Hazreti Âişe'den haber verdiklerine göre, Resûlullah farzdan sonra, (Allahümme entesselâm...) diyecek kadar oturup, hemen son sünnete başlardı. Hadis-i şeriflerde, namazlardan sonra okunmaları bildirilen (Evrâd)ın son sünnetlerinden evvel okunacaklarını gösteren bir işaret yoktur. Hattâ, bunların son sünnetlerden sonra okunmaları anlaşılmaktadır. Çünkü sünnet namazlar, farzların devamıdır. Bunun için son sünnetlerden sonra okumaya, farzdan sonra okumak denilir. Bunun için, (Resûlullah her farz namazdan sonra Tesbîh, Tahmîd, Tekbîr ve Tehlîl okurdu) haberinden, son sünnetlerden sonra okurdu anlaşılmıştır.
.
Kur’ân-ı kerîm bir değil binlerce mucizedir
İbn-i Muhallid hazretleri hadîs, fıkıh ve târih âlimidir. 233 (m. 848)’de Bağdâd’da doğdu. 331 (m. 943) senesinde aynı yerde vefât etti. Şöyle nakleder:
Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” en büyük mucizesi Kur’ân-ı kerîmdir. Kıyâmete kadar bâkî kalacaktır. İnsanların dilinde okunacak ve sayfalarda yazılı duracaktır. Hattâ Kur’ân-ı kerîm bir değil binlerce mucizedir. Onun en kısa bir sûresinde, meselâ Kevser sûresinde sayısız mucizeler vardır. Bütün insanlar birleşseler, Arabların beliğleri bir araya gelip yardımlaşsalar, bir âyet-i kerîmesini söylemekten âcizdirler. Kur’ân-ı kerîm, fesâhat ve belâgatta o kadar yüksektir ki, Arab kabîlelerinin bütün fasîhleri ve belîğleri onun benzerini söylemeğe güç yetiremezler. Kur’ân-ı kerîmin şaşırtıcı nazmı ve hayrete düşürücü üslûbu Arabların bütün üslûp ve terkîplerinden mümtâzdır. Hiçbiri ona benzemez. Arabların sözleri arasında ona benzer bir söz ne nâzil olmadan önce, ne de nâzil olduktan sonra aslâ vâki olmamıştır.
Resûlullah efendimiz bir gün Kur’ân-ı kerîm okuyordu. Arabların fasîhlerinden olan Velîd bin Mugîre işitti ve rikkate geldi. Ebû Cehil onun bu hâlini görünce sitem etti. Bunun üzerine Velîd bin Mugîre şöyle dedi: Vallahi sizden hiçbiriniz Arabların sözlerini ve şiirlerini benden iyi bilmezsiniz. Muhammed'in okuduğu hiçbirine benzemez!
Arabların merâsimlerinden birinde, Arab kabîleleri toplanmışlardı. Velîd bin Mugîre onlara Muhammed “aleyhisselâm” hakkında söyleyeceğiniz bir söz üzerinde birleşin. Söyledikleriniz birbirinizi yalanlamasın. Böylece Arab kabîlelerini Ondan soğutalım ve sakındıralım, dedi. Bir kısmı Ona kâhin diyelim dediler. Velîd bin Mugîre, yok vallahi o kâhin değildir. Çünkü Onun sözlerinde kâhinlerin sözlerindeki seciyeye benzer bir söz yoktur, dedi. Mecnûndur diyelim diye teklîf ettiler. Velîd bin Mugîre, o da olmaz, zîrâ Onda hiç cünûn ve vesvese yoktur. Şâirdir diyelim, dediklerinde ise, ben şiirin her çeşidini gâyet iyi bilirim. Onun sözleri şiire hiç benzemiyor, dedi. Sihirbâz diyelim, dediler. Velîd bin Mugîre, hâyır sihirbâz da değildir. Çünkü onda sihirbâzlar gibi üfürmek ve düğüm yapmak yoktur. Bunun üzerine Kureyş müşrikleri bunların hiçbiri olmaz diyorsun, o hâlde ne diyelim, dediler. Velîd bin Mugîre, “Muhammed “aleyhisselâm” karı ile koca arasını, kardeşlerin ve akrabâların arasını açan bir sihirbâzdır diyelim” dedi.
.
O, namazlarını hep geciktirirdi
Ebû Abdullah Zâgûlî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. 472 (m. 1079)’da Türkistan’da Merv’de doğdu. 559 (m. 1164) senesinde vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
İbn-i Abbâs’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadis-i şerîfte, Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimiz; “Bevlden (idrar) çok sakınınız. Muhakkak kabir azâbının çoğu bundandır” buyurdu.
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz; “Kabir azâbı şu üç şeydendir: Gıybet, koğuculuk ve bevl” buyurdu.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz “Kabir ya Cennet bahçelerinden bir bahçe veya Cehennem çukurlarından bir çukurdur” buyurdu.
Abdullah bin Ömer (radıyallahü anhümâ), babasının şöyle anlattığını bildirdi: “Müşrik kabirlerinden birisine uğramıştım. Bu sırada kabirden, ateşler içerisinde ve boynunda ateşten zincir bulunan bir kişinin çıktığını gördüm. Yanımda bir su kabı vardı. O kişi beni görünce; 'Ne olur bana su ver, üzerime su dök' diyordu. Bu sırada kabirden bir kişi daha çıktı ve; 'Ona su verme, Çünkü o kâfirdir' dedi. Boynundaki zinciri alıp, onu çekerek kabre götürdü.
Sür’atle ben Resûlullahın yanına geldim. Durumu kendilerine arz ettim. Resûl-i ekrem; (O gördüğün Ebû Cehil’dir. Kıyâmete kadar böyle azap çeker) buyurdu.
Amr bir Dînâr şöyle anlatır: “Bir kişinin kız kardeşi vefât etmişti. Yıkanıp, namazı kılındıktan sonra, kabre götürülüp defnedildi. Vefât eden kadının erkek kardeşi eve gelince, para kesesini kabirde unuttuğunu hatırladı. Arkadaşlarından birisini alarak, kabrin yanına gitti. Biraz aradıktan sonra keseyi buldu. Bu sırada arkadaşına;
-Sen biraz bana müsâade et, ötede beni biraz bekle. Ben, kız kardeşimin ne hâlde olduğuna, kabrinde herhangi bir şeyin olup olmadığına bir bakayım, dedi.
Kabrinin üzerindeki toprağın bir kısmını aldı. Bir de ne görsün, kabir tutuşmuş yanmakta! Hemen üzerini tekrar kapatıp, düzeltti ve annesinin yanına, gitti. Kız kardeşinin, dünyâda iken herhangi kötü bir hâlinin olup olmadığını sordu. Annesi ona şöyle dedi:
-O, namazlarını hep sonraya bırakır, geciktirirdi. Yani namaza ehemmiyet vermezdi!..”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Server-i alem buyurdu ki: “Muhakkak ki mümin, kabrinde yeşil bir bahçededir. Kabri ona, enine ve boyuna olmak üzere yetmiş arşın genişletilir. Ayın ondördü gibi kabri ona aydınlatılır.”
.
Mümine cahillik yakışmaz
Muhammed El-Beclî hazretleri evliyânın meşhurlarındandır. Doğum târihi bilinmemekte olup, 621 (m. 1224) senesinde vefât etti. İlim öğrenmenin fazileti hakkında buyurdu ki:
"Melekler, ilim öğreneni çok severler ve kanatlarını gererler. Onu medh ederler. Yeryüzünde yaş ve kuru ne varsa, hattâ yırtıcı hayvanlar, denizdeki balıklar, gökyüzü, ay, güneş ve yıldızlar, onun için Allahü teâlâdan af dilerler.
İlim, kararmış ve körleşmiş kalplere hayat, neşe ve huzur verir. Karanlıklarda gözlerin nûrudur. Bedene kuvvet ve zindelik onunla gelir. Makam ve derecelere onunla kavuşulur. Allahü teâlâyı ve O’nun kudretini düşünmek büyük ibâdettir. Onunla, Allahü teâlânın emirleri ve yasakları bilinir. Onunla, Allahü teâlâya itaat, Resûlüne itaat olur. Onunla ibâdet olur. İlim, amelden önce gelir. İlimsiz amel kabul olmaz. Müslüman, önce ilim öğrenir, sonra öğrendiğiyle amel eder.
İlim kalblerin neşe ve huzûrudur.”
Ebüdderdâ’nın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Âlim için her şey, hattâ denizdeki balıklar bile istiğfar eder.”
“Bir kimse evinden ilim öğrenmek için çıksa o dönünceye kadar Allah yolundadır.”
Kur’ân-ı kerîmde meâlen “Ey Rabbimiz, bize dünyâda iyi hâl ver ve âhirette merhamet ihsân et ve bizi Cehennem azâbından koru” âyet-i kerîmesindeki “Haseneten” kelimesinden murâd; “Dünyâda ilim ve ibâdet ihsân et, ahirette de Cennetini nasip et, demektir” buyuruldu.
Muhammed bin Hüseyin der ki: “Âlimler, fazîlet ve bereket sahibidirler. Onlar nerede bulunursa bulunsun, fazîlet de oradadır. Onlardan ilim öğrenen faziletli olur. Allahü teâlâ hayır ve bereketi onlarla beraber eyledi. Allahü teâlâ bizi ve onları, ilimle rızıklandırdı.”
İbn-i Abbas (radıyallahü anhüma) buyurdu ki: “Hayrı öğreten ve öğrenen kişi için, her şey istiğfar eder, hattâ denizdeki balık bile.”
Allahü teâlâ, kullarından kendisine îmân etmelerini, sonra da ibâdet etmelerini istedi. İbâdet de ancak ilimle haramı ve helâli bilmekle olur. Bu sebeple, şüphesiz bilgi sahibi olmak farzdır. Mümine cahillik yakışmaz. İlim öğrenmekle cahillik gider. İnsan, nefsinin istediği şekilde değil de, Allahü teâlânın emrettiği gibi ibâdet etmeli. Farzı, vacibi ve sünneti öğrenmelidir. İlim öğrenirken, Allah için öğrenmelidir.
.
İlim öğretmenin fazileti büyüktür
Ebû Ali Hâşimî hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 345 (m. 957)’de doğdu. 428 (m. 1037)’de Bağdad’da vefât etti. Birçok kitap yazdı. Kitâb-ül-i’tikâd adlı eserinden bazı bölümler:
“Allahü teâlâ seni doğru itikâd edenlerden ve ona yardımcı olanlardan eylesin. Âmin. İtikâdî mevzularda konuşmak, konuşanın hem dinine, hem de dünyasına zarar verir. Dünyâdaki zararına gelince; kin ve tehlikelere sebep olur. Gömülüp, gitmiş bazı fitneleri ortaya çıkarır. Dinî yönden zararına gelince; bu mevzulara dalan kimse, hevâsına (nefsinin arzu ve isteklerine) uymaktan, Ehl-i sünnet itikâdına ters düşen itikâdlara düşmekten emîn olamazlar.”
“Allahü teâlânın günahları ve sevapları tartacağı terazisi vardır.”
“Peygamberler kabirlerinde diridirler. Namaz kılarlar, ölü, cuma günü güneş doğmadan önce ve doğduktan sonra ziyâretçisini tanır.”
“İcma ve tevâtüre muhalefet eden doğru yoldan sapmıştır.”
“Hazreti Ali, hem hilâfette, hem de fazilette dört halifenin dördüncüsüdür.”
“Kul için birtakım melekler vardır ki, Allahü teâlânın emriyle onu muhafaza ederler.”
“Nasihat, sâlih amellerin en faziletlisi ve dinde asıldır.”
“Süfyân-ı Sevrî hazretleri buyurdu ki: İnsanlara ilim öğretmekten daha faziletli bir ibâdet bilmiyorum.”
“Ehl-i kıbleden, ister büyük, ister küçük günah işleyen olsun, böyle bir kimse küfür ile itham edilemez.”
“Tövbe; hakkıyla Allahü teâlâdan korkanların işidir.”
“Meymun bir Mihrân buyurdu ki: Üç şey ile kendini imtihan etme. Birincisi, kendisine Allahü teâlâya itaati emrederim gayesiyle bile olsa, sultânın huzuruna girme, ikincisi, kendisine Kur’ân-ı kerîmi öğretmek niyetiyle bile olsa, yabancı kadının yanına girme. Üçüncüsü, hevâ sahibinin (nefsinin arzusuna uyanın) sözünü dinleme. Çünkü sen, kalbine ondan ne bağlandığını bilemezsin.”
“Âlimlerden bir cemâat, akâid konusunu inceleyip, lâzım olanlar hakkında bildirilmesi lâzım olanları bildirdiler.”
Ebû Ali hazretlerine, Allahü teâlâya îmândan sorulduğunda, şöyle cevap verdi:
“Allahü teâlânın birliğini kalp ile tasdik, dil ile ikrârdır. Allahü teâlânın birliği ezelî ve ebedîdir. O görür ve işitir. Sıfatları da zatı gibidir. Benzeri bir varlık yoktur. Eğer Allahü teâlâ, (Ey kullarım! Sizleri günahlardan arındırdım) deseydi, kul hiçbir zaman günah işlemezdi.”
.
Sadaka, Rabb'in gadabını söndürür
İbrâhim bin Ya’kûb El-Cürcânî hazretleri hadîs âlimlerindendir. Horasan yakınlarında, Belh şehrine bağlı Cürcân köyünde doğdu. 259 (m. 873)’de Şam’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki:
“İlk Peygamberlik sözünden insanların duydukları: Eğer utanmıyorsan istediğini yap.”
“Canlı sûret bulunan eve melekler girmez.”
“Hak ve adalet üzere bir gün hâkimlik yapmayı, bir sene devamlı gazâ etmekten daha çok severim”
“Ümmetimin iki kötü huya yakalanmalarından çok korkuyorum. Bunlar, nefse uymak ve ölümü unutup, dünya arkasında koşmaktır.” (Nefse uymak, İslâmiyete uymaya mâni olur. Ölümü unutmak, nefse uymaya sebep olur.)
“Sizden biriniz, mazlûm bir kişinin dövüldüğü yerde durmasın. Çünkü Allahü teâlânın laneti, o mazlumu müdâfaa etmedikleri için, orada hazır bulunanların üzerine iner.”
“Allahü teâlâ, bidat sâhibinin orucunu, haccını, umresini, cihâdını, adâletini kabul etmez. Hamurdan kılın çıkması gibi, İslâmdan çıkar.”
“Yabancı kadına şehvetle elini süren kimsenin kıyâmet günü eli boynuna bağlanacaktır. Onu öperse, dudakları Cehennem ateşinde yanacaktır.”
“Yabancı bir kızla zinâ etmek büyük bir günahtır. Evli kadınla yapmak, daha büyük günahtır. Mahrem akrabâsı ile zinâ yapmak hepsinden büyük günahtır. Dul kadının zinâ yapması, kızın yapmasından daha büyük günahtır. Yaşlı adamın yapması, gençlerin yapmasından daha büyük günahtır. Âlimin zinâsı, câhilin zinâsından daha büyük günahtır.”
Abdullah İbni Abbâs (radıyallahü anhüma) şöyle rivâyet etti:
Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “Hoca çocuğa, Besmele okur, çocuk da söyleyince, Allahü teâlâ, çocuğun, anasının, babasının ve hocasının Cehenneme girmemesi için senet yazdırır.”
“Sadaka, Rabbin gadabını söndürür.”
“Bir hurma parçası ile de olsa, (sadaka vererek) Cehennemden korununuz.”
“Gece ve gündüz sadaka veren kimseyi, Allahü teâlâ, yılan sokması sebebiyle ölmekten veya evin yıkılması sebebiyle ansızın ölmekten muhafaza eder.”
“Bir kimse, yeni bir elbise giydiği zamân, (Elhamdü lillâhillezî kesânî hâzessevb ve rezekanîhi min gayri havlin minnî velâ kuvveh) derse, geçmiş ve gelecek günahlarından çoğu affolunur.”
“Allahü teâlâ her hastalığın ilâcını yaratmıştır. Yalnız, ölüme çâre yokdur.”
.
Hoş geldin ey ölüm hoş geldin
Seyyid Mehmed Sa’deddîn Efendi, yüz yedinci Osmanlı şeyhülislâmıdır. 1213 (m. 1798)’de İstanbul’da doğdu. 1283 (m. 1866)’da vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Hazreti Ebû Bekr’in, (radıyallahü anh) İbn-i Ebû Süfyân’a yaptığı tavsiyelerden bazıları şöyledir:
“Ey İbn-i Ebû Süfyân, Allahü teâlâdan kork. Muhakkak O, senin dışını gördüğü gibi, aynı şekilde içini de görür. Allahü teâlâya en yakın olan kişi, insanlar arasında O’nu herkesten çok dost edinendir. Hak teâlâya en yakın kişi, tâatıyla O’na en çok yaklaşandır. Ben sana Hâlid’in görevini veriyorum. Câhiliyet devrinin taassubuna kapılmaktan çok sakın. Zîrâ Allahü teâlâ, cahiliyet devrine ve o devrin halkına buğzeder...
Askerlerin yanına gittiğin zaman, onlarla sohbette bulun. Onlara hayır vadet. Onlara nasihat ettiğin zaman, sözünü kısa kes. Zîrâ fazla konuşmanın bir kısmı, diğerini unutturur, önce kendini terbiye et ki, emrindekiler de terbiyeli olsun...
Namazlarını ta’dîl-i erkâna uygun olarak ve vaktinde kıl. Düşmanların gönderdikleri elçilere ikramda bulun, onların, ordugâhında kısa bir süre kalmalarını sağla. Onlar, senin yanından hiçbir şey bilmeden ayrılsınlar. Onlara hiçbir şey göstermemeye çalış. Aksi takdîrde senin zayıf taraflarını görür ve senin bilmediklerini bilirler. Onları misâfir ettiğin zaman, yanındakilerin onlarla konuşmalarına mâni ol. Gizli şeyler hakkında konuşma. Birisinden fikir sorduğun zaman sen doğru konuş ki, o sana samimî olarak fikrini söyleyebilsin.”
Muâz bin Cebel (radıyallahü anh) ölüm döşeğindeyken yanındakilere; “Bakın bakalım sabah oldu mu?” dedi. “Henüz olmadı” diye cevap verdiler. Biraz sonra tekrar “Sabah oldu mu?” diye sordu. “Henüz olmadı” dediler. Daha sonra da sabah olduğunu söylediler. Bunun üzerine Muâz (radıyallahü anh) şöyle duâ etti:
"Sabahında Cehenneme gideceğim geceden Allaha sığınırım. Hoş geldin ey ölüm, hoş geldin! Sevgilisini arayan ziyâretçi, ansızın gelen sevgili. Allahım, dün sana kavuşmaktan korkuyordum, bugün ise kavuşmayı arzu ediyorum. Allahım, sen de biliyorsun ki, ne dünyâyı ne de dünyâdan nehirler akıtmak, ağaçlar dikmek için uzun müddet yaşamayı isterim. Fakat ben, ilmî susuzluğumu gidermek, güçlüklere göğüs germek, ilim meclislerinde dizlerim şişinceye kadar âlimlerle oturmak için uzun ömür istiyorum.”
.
Nefsin isteklerini terk edemeyenler
Mûytâb Bedâyûnî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Hindistan’ın Bedâyûn şehrinde on ikinci asrın sonları ile on üçüncü asrın başlarında yaşadı. Kâdı Hamîdüddîn Nâgûrî'nin derslerinde yetişti. Buyurdu ki:
“Güzel ahlâk, başkalarına eziyet etmemek ve güçlüklere katlanmaktır.”
“Gözünü harama bakmaktan, nefsini isteklerinden koruyup, kalbini devamlı murâkabe, bedenini sünnete uygun amellerle mâmur edenin, firâsetinde hiç hatâ olmaz.”
“Sabrın alâmeti üçtür: Samîmî bir rızâ, şikâyeti terk, kaderin tecellîsini gönül hoşluğuyla kabûllenme.”
“Tövbe etmiş olmak için dünyâyı, murâda ermek için de nefsinin arzu ve isteklerini terk et.”
“Takvânın alâmeti verâ; verânın alâmeti, helâl olduğu şüpheli olan şeylerden geri durmaktır.”
“Yalan söylemekten, gıybet etmekten ve hıyânette bulunmaktan uzak durunuz.”
"Rabbini tanıyan O'ndan başka her şeyi unutur. O'nu tanımayan O'ndan başka her şeye tutulur."
"Allahü teâlâ, hayvanların yaşamaları, üremeleri için muhtaç oldukları şeyleri her tarafta, bol bol yaratmış, bunlara kolayca kavuşmalarını ve bulduklarını kolayca kullanabilmelerini ihsân etmiştir. Allahü teâlâ, insanlarda da şehvet ve gadab kuvvetlerini yaratmış ise de, insanların muhtaç oldukları şeylere kavuşmaları, bulduklarını kullanabilmeleri ve korktuklarına karşı savunabilmeleri için, bu kolaylığı ihsân etmemiştir. Yalnız, en lüzumlu olan havayı her yerde yaratmış, ciğerlerine kadar kolayca girmesini insanlara da ihsân etmiş, ikinci derecede lüzumlu olan suyu, her yerde bulmalarını ve kolayca içmelerini ihsân etmiştir. Bu iki nimetten daha az lüzumlu olan ihtiyaç maddelerini elde etmeleri ve elde ettiklerini kullanabilecekleri hâle çevirmeleri için, insanları çalışmaya mecbur kılmıştır. İnsanlar çalışmazlarsa, muhtaç oldukları, gıdâ, elbise, mesken, silah, ilaç gibi şeylere kavuşamazlar. Yaşamaları, üremeleri çok güç olur. Bir insan, muhtaç olduğu bu çeşitli maddeleri yalnız başına yapamayacağı için, birlikte yaşamaya, iş bölümü yapmaya mecbur olmuşlardır. Allahü teâlâ, merhamet ederek, seve seve çalışabilmeleri, çalışmaktan usanmamaları için, insanlarda üçüncü bir kuvvet daha yarattı. Bu kuvvet, Nefs-i emmâre kuvvetidir. Bu kuvvet, şehvetlere kavuşmak ve gazap edilenlerle döğüşmek için insanı zorlar."
.
Bu, Allahü teâlânın Resûlüdür
Şâh Muhammed Çelebi Osmanlı âlimlerindendir. Afyonkarahisar’da doğdu. Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. Pekçok medresede müderrislik yaptıktan sonra Edirne ve İstanbul kadılıklarını yürüttü. 1570 (H.978) senesinde İstanbul’da vefât etti. Buyurdu ki:
Ebû Remse-i Teymî’den nakledilmiştir: "Hazret-i Resûlün (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) yanına vardım. Mubârek cemâlini bana gösterdiler. Dedim ki: Bu, Allahü teâlânın şeksiz ve şübhesiz Resûlüdür."
Câmi bin Şeddâd “radıyallahü anh” anlatır: Bizden Târık adlı birisi dedi ki: Resûlullahı (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem), Medîne-i münevvereye teşrîflerinde gördüm. Fakat, onu tanımıyordum. Bana sordu, hiç satılık bir şeyin var mıdır? Dedim ki: Vardır; işte bu deveyi satarım. Dedi ki: Kaç paraya satarsın? Dedim ki: Şu kadar vesk hurmaya satarım. Hemen devemin yularını tutup, götürdü. O gidince, biz birbirimiz ile konuşup, dedik ki: Biz devemizi bir kimseye verdik ki, kim olduğunu bilmiyoruz. Bir hâtun bizim ile berâber idi. Dedi ki: Ben devenize kefîlim. Bir kimse ki, ayın ondördü gibi olsun, size hıyânet etmez. [Yani hıyânet etmesi mümkün değildir.] Sabâh oldu. Bir kişi bir mikdâr hurma getirdi. Dedi ki: Ben Allahın Resûlünün (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) elçisiyim. Beni size gönderdi ve buyurdu ki: Bu hurmadan yiyesiniz ve gelip devenizin bahâsını ölçüp alasınız.
Bazı âlimler buyurmuşlardır ki: Allahü teâlâ, meâl-i şerîfi, (... Mubârek bir zeytin ağacının yağından tutuşturulur. Bu öyle saf bir yağdır ki, nerede ise, ateş dokunmasa da aydınlık verecek. Bu aydınlık nûr üstüne nûrdur. (Allahü teâlânın müminleri hidâyeti îmân nûru üstüne bir nûrdur). Allahü teâlâ dilediği kimseyi nûruna kavuşdurur. Allahü teâlâ insanlara böyle misâller verir ki, ibret alıp, îmân etsinler. Allahü teâlâ herşeyi bilir) olan [Nûr sûresi 35.] âyet-i kerîmede buyurup, misâl vermesi, Resûlü “sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem” içindir.
Bu bir misâldir ki, Allahü teâlânın Resûlünün hakkında vârid olmuştur. Yani buyurmuşdur ki: Kur’ân-ı kerîm okunup bildirilmese bile, onun mubârek yüzü, nübüvvetine ve yüksek derecelerine delâlet eder. Nitekim, Abdüllah bin Revahâ “radıyallahü anh” demiştir ki: Beyt:
Şâyet olmasa idi, onda apaçık deliller.
Güzel görünüşü de sana hayr ile verirdi haber.
.
Ölü yardım yapamaz" diyenler
Ali Behçet Efendi Osmanlı âlim ve evliyasındandır. 1860 (H.1277) senesinde İstanbul’da doğdu. Babası Şeyh Feyzullah Efendî'dir. Bir taraftan babasının sohbetlerinde bulunuyor, bir taraftan da ilim tahsîline devam ediyordu. Vefatından sonra babasının yerine şeyhlik makâmına oturarak, talebe yetiştirmekle meşgûl oldu. 1901 (H.1319) senesinde İstanbul’da vefât etti. Buyurdu ki:
"Çok kimse kabir ehlinden istifâde edildiğine inanmıyor. 'Ölü yardım yapamaz' diyenlerin, ne demek istediklerini anlayamıyorum. Duâ eden, Allahü teâlâdan istemektedir. Duâsının kabul olması için, Allahü teâlânın sevdiği bir kulunu vâsıta yapmaktadır. 'Yâ Rabbî! Kendisine bol bol ihsânda bulunduğun bu sevgili kulunun hâtırı ve hürmeti için bana da ver' demektedir. Yâhut, Allahü teâlânın çok sevdiğine inandığı bir kuluna seslenerek; 'Ey Allahın velîsi, bana şefâat et! Benim için duâ et! Allahü teâlânın dileğimi ihsân etmesi için vâsıta ol' demektedir. Dileği veren ve kendisinden istenilen, yalnız Allahü teâlâdır. Velî, yalnız vesîledir, sebeptir. O da fânîdir, hiçbir şey yapamaz. Tasarrufa gücü, kuvveti yoktur.
Böyle söylemek, böyle inanmak şirk olsaydı, Allah'tan başkasına güvenmek olsaydı, diriden de duâ istemek, bir şey istemek yasak olurdu. Diriden duâ istemek, bir şey istemek dînimizde yasak edilmemiştir. Hattâ müstehâb olduğu bildirilmiştir. Her zaman yapılmıştır. Buna inanmayanlar, öldükten sonra kerâmet kalmaz diyorlarsa, bu sözlerini isbât etmeleri lâzımdır.
Evet, evliyânın bir kısmı öldükten sonra, âlem-i kudse yükseltilir. Huzûr-i ilâhîde her şeyi unuturlar. Dünyâdan ve dünyâda olanlardan haberleri olmaz. Duâları duymazlar. Bir şeye vâsıta, sebep olmazlar. Dünyâda olan, diri olan evliyâ arasında da böyle meczûblar bulunur.
Bir kimse, kerâmete hiç inanmıyor ise, hiç ehemmiyeti yoktur. Sözlerini ispat edemez. Kur'ân-ı kerîm, hadîs-i şerîfler ve asırlarca görülen, bilinen olaylar, onu haksız çıkarmaktadır. Evet bir câhil, bir ahmak, dileğini Allahü teâlânın kudretinden beklemeyip, velî yaratır, yapar derse, bu düşünce ile ondan isterse, bunu elbet yasak etmeli, cezâ da vermelidir. Fakat bunu ileri sürerek, İslâm âlimlerine, âriflere dil uzatılmaz. Çünkü, Resûlullah efendimiz kabir ziyâret ederken, mevtâya selâm verirdi. Mevtâdan bir şey istemeyi hiç yasak etmedi. Ziyâret edenin ve ziyâret olunanın hâllerine göre, kimine duâ edilir, kiminden yardım istenir. Peygamberlerin kabirde diri olduklarını her Müslüman bilir ve inanır."
.
Ben, Allaha ve Resûlüne îmân ettim
Ebû Bişr Dülâbi hazretleri hadis âlimlerindendir. 224'te (m. 839) İran'da Rey yakınlarındaki Dûlâb köyünde doğdu. Zamanın büyük âlimlerden hadis okudu. Sonra Mısır'a gitti ve orada talebe yetiştirdi. 310 (m. 923)’de Hac dönüşünde Mekke ile Medine arasındaki Arc mevkiinde vefat etti. Buyurdu ki:
Ebû Ümâme (radıyallahü anh) anlatır: “Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) İslama davet için beni kendi kavmime gönderdi. Beni görünce; 'Hoş geldin yâ Ebâ Ümâme! Duyduk ki, sen de Muhammed’in dînine girmişsin?' dediler. Ben onlara; 'Ben Allaha ve Resûlüne îmân ettim. Resûl-i ekrem beni, size İslâmiyeti anlatmak için gönderdi' dedim.
Sonra onlar, orada bir çanak yemek getirip, yemeğe başladılar. Bana da; 'Buyur ye' dediler. Ben de; 'Yazıklar olsun size! Ben size bu yediğinizi haram kılanın yanından geldim. Ancak bu, size, Allahü teâlânın emrettiği şekilde kesildiği zaman helâldir' dedim. 'Onun söylediği nedir?' diye sorduklarında, onlara; 'Size şunlar haram kılındı: (Eti yenen hayvanlardan boğazlanmaksızın ölen) ölü hayvan, akmış kan, domuz eti, Allahtan başkası adına boğazlanan hayvan, bir de henüz ölmemiş iken yetişip kesmediğiniz boğulmuş, vurulmuş, yuvarlanmış, başka bir hayvan tarafından boynuzlanmış, canavar tarafından parçalanmış hayvanlar, dikili taşlar üzerinde (câhiliyet devrinde taşlar için) kesilenler, fal okları ile kısmet aramanız. İşte bunlar yoldan çıkıştır. Bugün kâfirler, dîninizi söndürebilmekten ümitlerini kestiler. Artık onlardan korkmayın. Yalnız benden korkun. Bugün sizin için dîninizi kemâle erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve size din olarak İslâmı ihtiyâr ettim. Her kim son derece açlık hâlinde çaresiz kalırsa, günâha meyil kastı olmaksızın, canını kurtaracak kadar haram etlerden yiyebilir. Çünkü Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir' meâlindeki, Mâide sûresi üçüncü âyet-i kerîmesini okudum ve onlara İslâm dînini anlatmaya başladım. Onlar kabul etmediler. Ben de onlara; 'Yazıklar olsun size! Bari bana içecek az bir su verin. Çok susadım' dedim. Onlar bana su vermeyerek; 'Seni susuzluktan ölüme terk edeceğiz' dediler. Başımda bulunan sarığı katlayıp, yastık yaptım. Başımın altına koyup, kızgın kumlar üzerinde yatıp uyudum. Uykumda birisi bana, cam kâse içinde, insanların tatmadığı bir şerbet getirdi. Onu bana verdi. O şerbeti içtim, içer içmez de uyandım. O andan sonra ne susadım, ne de susuzluk diye bir şey hissettim...”
.
Ey Allahın kulları! Allahtan korkun
Vankuli Mehmed Efendi Osmanlı fıkıh ve lügat âlimidir. Aslen Vanlıdır. 1000 (m. 1591)’de Medîne-i münevverede vefât etti. Pek kıymetli eserler yazdı. Bunlardan, Molla Hüsrev’in “Dürer-ül-hukkâm” adlı eserine yazdığı “Nakd-üd-dürer” adlı haşiyede buyuruyor ki:
Saîd bin Müseyyib (radıyallahü anh) şöyle anlatıyor:
Hazreti Ömer (radıyallahü anh) halife seçildiği zaman, Peygamber, efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) minberine çıkıp bir hutbe okudu. Allahü teâlâya hamd-ü sena ve Resûlullaha salât-ü selâmdan sonra buyurdu ki:
“Ey insanlar! Benim heybetli, sert ve vakûr hâlimin farkında olduğunuzu biliyorum. Resûlullahın yanında iken de bu hasletlerim vardı. Onun hizmetçisi idim. Müminlere karşı şefkatli ve merhametli idim. Resûlullah rûhunu teslim edinceye kadar böyle devam ettim. O benden râzı olarak Rabbine kavuştu. Bunun için Allahü teâlâya binlerce hamd olsun. Çok bahtiyarım. Onun halifesi olan Hazreti Ebû Bekir’in de yardımcısı idim ve onun yanında bulunduğum zamanlar da aynı hasletlerim vardı. O da benden râzı olarak ruhunu teslim etti. Bunun için de çok bahtiyarım. Allahü teâlâya binlerce hamd olsun. Bugün ise işleriniz bana emânet edildi, içinizden, 'Bundan çekeceğimiz var. Keşke başımıza başka birisi gelseydi' diyen çıkabilir. Şunu biliniz ki, Resûlullahın sünnetini iyi biliyorum. 'Keşke bu meselenin nasıl olacağını Resûlullah efendimizden sorup öğrenseydik' diye karşılaşabileceğimiz her şeyi kendilerinden sordum. Başınızda bulunduğum müddetçe, zâlimden, başkalarının haklarına tecâvüz eden kimseden, kuvvetlilerden zayıfların haklarını aldığım zaman, sertliğim kat kat artacak ve bunlara tâviz verilmeyecektir. Bu sertliğime rağmen, edepli, çekingen olan, hakkı (doğruyu) kabul ve teslim etmekten hiçbir şeyden çekinmeyen kimselerin başım üzere yerleri vardır. İçinizden biri ile benim aramda ihtilaflı bir mesele olursa, onun halledilmesinde, istediğiniz birinin huzûrunda muhakeme edilmekten çekinmem. Benden bir şikâyetiniz olursa kadıya bildirirsiniz. Ben de ona hesap veririm...
Ey Allahın kulları! Allahtan korkun. Bütün işlerimizde Resûlullahın sünnetine, yoluna tam uyabilmemiz için, aleyhinize de olsa bana yardımcı olunuz. Benim aleyhimde olan işlerde de, emr-i ma’rûf ve nehy-i münker etmek suretiyle bana yardımcı olunuz. Her hâlimizde
.
Sâlih komşu, geniş bir ev ve iyi bir binek
Tâcüddîn Erdebîlî hazretleri hadîs, tefsîr ve fıkıh âlimidir. 677 (m. 1278)’de Azerbaycan’ın Erdebîl şehrinde doğdu. 746 (m. 1345)’de Kâhire’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Benî İsrâîl, yetmişbir fırkaya ayrılmıştı. Nasârâ da yetmişiki fırkaya ayrılmıştı. Yetmişbiri Cehenneme gitmiştir. Bir zaman sonra, benim ümmetim de yetmişüç kısma ayrılır. Bunlardan yetmişikisi Cehenneme gidip, yalnız bir fırkası kurtulur.” Eshâb-ı kirâm, bu bir fırkanın kimler olduğunu sorduklarında, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem); “Cehennemden kurtulan fırka, benim ve Eshâbımın yolunda olan Ehl-i sünnet ve cemâattir” buyurdu.
“Ölüm meleği bir adamın canını almağa gitti. Kalbini yokladı, kalbinde bir şey bulamadı. Çenesini ayırdı baktı ki, dili bir kenarda Kelime-i tevhîd getiriyor. Bu Kelime-i ihlâs sayesinde günahları mağfiret edildi.”
“Ana ve babasının veya bunlardan birinin mezarını her cuma günü ziyâret eden kimse, mağfiret edilip iyilerden yazılır.”
“Ölülerinizi ancak iyilikle yâd ediniz. Şayet onlar Cennetlik ise, onlar hakkında kötü söylemekle günahkâr olursunuz. Cehennemlik iseler, zâten bulundukları hâl kendilerine yeter.”
“Ben, kıyâmet gününde yerdeki ağaç ve kum sayılarından daha çok şefaat ederim.”
“Bir kişinin kendi hânesi, ailesi, çocukları, hizmetçileri hususunda sarf ettiği şey, kendisi için bir sadakadır.”
“Eğer en aşağı derecedeki bir cennet ehlinin bezek, süs ve zînetleri, bütün dünyânın zînetleri ile karşılaştırılsa, azîz ve celîl olan Allahü teâlânın mümin kuluna âhiretteki bu ihsânı, bütün dünya süs ve zînetterinden üstün gelirdi.”
“Allahü teâlâ kıyâmet günü, Âdem aleyhisselâmı bir milyar insana şefaatçi kılar.”
“Günahın keffâreti, pişmanlıktır.”
“Günahların öyleleri var ki, onları ancak geçim husûsunda çekilen sıkıntılar yok eder.”
“Üç haslet vardır ki, Müslüman olan kimsenin dünyâda saadeti cümlesindendir. Bunlar da: Sâlih komşu, geniş ev, kolayca binilir hayvandır.”
“Şüphe yok ki, Allahü teâlâ, sâlih Müslüman sebebiyle, komşularında olan yüz belâyı defeder.”
"Size bir şey emrettiğimde onu yapınız, bir şeyden nehyettiğimde ise ondan elinizden geldiği kadar kaçınınız.”
“Her mümin günahı ile eskimiş ve tövbe ile yamanmıştır. Bunların hayırlısı, tövbe hâlinde ölenidir.”
.
Günah pek küçük görünse de yaklaşma
Şeyh Ayderûsî hazretleri fıkıh, hadîs âlimi ve evliyânın büyüklerindendir. 993 (m. 1585)’de Yemen’in Terim şehrinde doğdu. 1041 (m. 1632)’de Hindistan’da Devletâbâd’da vefât etti. Buyurdu ki:
Her izzet ve her nimet, Allahü teâlâya itaat ve ibâdet etmektedir. Her kötülük ve sıkıntı da, günah işlemekten hâsıl olur. Herkese dert ve belâ, günah yolundan gelir. Rahat ve huzur da, itaat yolundan gelmektedir. (Allahü teâlânın âdeti böyledir. Bunu kimse değiştiremez. Nefse kolay ve tatlı gelen şeyi saadet zannetmemeli. Nefse güç ve acı gelenleri de şekavet ve felâket sanmamalıdır.) Kudüs’te Mescid-i Aksâ’da senelerce tesbih ve ibâdet ile ömrünü geçiren kimse, bir secdeyi terk etdiği için öyle yuvarlandı ki, bir daha kalkamadı. Eshâb-ı Kehf'in köpeği ise, pis olduğu hâlde, sıddîkların arkasında birkaç adım yürüdüğü için, öyle yükseldi ki, hiç düşmedi. Bu hâl, insanı hayrete düşürmektedir. Asırlar boyunca, ilim adamları bu bilmeceyi çözememiştir. İnsanın aklı, bunun hikmetini anlıyamadı.
Âdem aleyhisselâma buğdaydan yeme dedi ve yemesini diledi. Şeytanın, Âdem aleyhisselâma secde etmesini emreyledi ve secde etmemesini diledi. Beni arayınız buyurdu. Fakat kavuşmayı dilemedi. İlâhî yolun yolcuları, “Hiç anlayamadık” demekten başka bir şey söyleyemediler. Bizlere ne demek düşer!..
O’nun, insanların îmân etmelerine, ibâdet yapmalarına ihtiyâcı yoktur. Kâfir olmalarının ve günah işlemelerinin O’na hiç zararı olmaz. Mahlûklarına O’nun hiç ihtiyâcı yoktur, ilmi, zulmetin temizlenmesine, cehli de günah işlemesine sebep yaptı. İlimden îmân ve tâat doğmakta, cehilden de küfür ve günah hâsıl olmaktadır. Tâat, çok küçük olsa da, kaçırılmamalı. Günah pek küçük görünse de yaklaşmamalıdır. İslâm âlimleri dedi ki: Üç şey, üç şeye sebeptir: Tâat, Allahü teâlânın rızâsını kazanmaya sebeptir. Günah işlemek, Allahü teâlânın gazabına sebeptir, îmân etmek, şeref ve değer sahibi olmaya sebeptir. Bunun için, küçük günah işlemekten de çok sakınmalıdır. Allahü teâlânın gadabı, bu günahta olabilir. Her mümini kendinden iyi bilmelidir. Allahü teâlânın çok sevdiği kulu olabilir. Herkes için ezelde yapılmış olan takdîr hiç değiştirilemez. Hep günah işleyip, hiç tâat yapmamış olanı, dilerse affeder. Melekler; “Yâ Rabbî! Yeryüzünde fesâd çıkaracak ve kan dökecek olan insanları niçin yaratıyorsun?” dediklerinde, “Onlar fesâd çıkarmazlar” demedi. “Sizin bilmediklerinizi ben bilirim” buyurdu.
.
Müslümanları tahkir edip, aşağı görenler
Atiyyetullah Echûrî hazretleri fıkıh, hadîs, tefsîr ve nahiv âlimidir. Mısır’da bulunan Echûr köyündendir. 1190 (m. 1776)’da Kâhire’de vefât etti. “İrşâd-ür-Rahmân li esbâb-in-nüzûl ven-nesh vel-müteşâbih minel-Kur’ân” isimli tefsir kitabında buyuruyor ki:
Âl-i İmrân sûresi yüzkırkdokuzuncu âyet-i kerîmede meâlen buyuruluyor ki: (Ey benim sevgili Peygamberime “sallallahü aleyhi ve sellem” inananlar! Eğer, kâfirlerin sözlerine aldanıp da, Resûlümün yolundan ayrılırsanız, kendilerine Müslümân süsü veren din düşmanlarının uydurma ve yaldızlı sözlerine kapılarak, îmânınızı çaldırırsanız, dünyâda ve âhırette ziyân edersiniz.) Bu âyet-i kerimede, kâfirlere kıymet verenlerin ve küfre tâbi olanların aldandıklarını ve pişman olacaklarını beyân buyuruyor. Allahü teâlâ, kâfirlerin, kendi düşmanı ve Peygamberinin düşmanı olduklarını bildiriyor.
Allahü teâlânın düşmanlarını sevmek ve onlarla kaynaşmak, insanı Allahü teâlâya ve Onun Peygamberine düşman olmaya sürükler. Bir kimse, kendini Müslümân zanneder. Kelime-i tevhîdi söyleyip, inanıyorum der. Namaz kılar ve her ibâdeti yapar. Hâlbuki, bilmez ki, böyle çirkin hareketleri, onun îmânını ve İslâmını temelinden götürür.
İki cihân saâdetine kavuşmak, ancak ve yalnız, dünyâ ve âhiretin efendisi olan, Muhammed aleyhisselâma tâbi olmaya bağlıdır. Ona tâbi olmak için, îmân etmek ve ahkâm-ı islâmiyyeyi öğrenmek ve yapmak lâzımdır. Kalpte doğru îmânın bulunmasına alâmet, kâfirleri düşman bilip, onlara mahsus olan ve kâfirlik alâmeti olan şeyleri yapmamakdır. Çünkü İslâm ile küfür, birbirinin aksidir, zıddıdır. Birinin bulunduğu yerde, diğeri bulunamaz, gider. Bu iki zıt şey, bir arada bulunamaz. Bunlardan birisine kıymet vermek, diğerini hakâret ve kötülemek olur.
Allahü teâlâ, sevgilisi olan Muhammed aleyhisselâma, huluk-ı azîm sâhibi olan, çok merhametli olan Peygamberine, İslâm düşmanları ile cihâd ve muhârebe etmeyi ve onlara sertlik göstermeyi emrediyor. Demek ki, islâm düşmanlarına sert davranmak huluk-ı azîmdendir. İslâmiyetin izzeti ve şerefi, küfrün ve kâfirlerin hakîr ve zelîl olmasındadır. Kâfirlere izzet veren, hurmet eden, Müslümânları tahkîr etmiş, alçaltmış olur. Kâfirler, yani Resûlullahın bildirdiği İslâm dînini beğenmeyenler, Müslümânlarla ve Müslümânlıkla, açıkça ve alçakça alay ediyor, Müslümânları aşağı görüyorlar.
.
Tasavvuf ehlinin kalbinde kir ve kötülük olmaz
Şeyh Abdüsselâm hazretleri Hindistan’da yetişen evliyânın büyüklerindendir. 907 (m. 1501)’de doğdu. Şah Nizâm Nârnûlî’den hilâfet aldı. 1033 (m. 1623)’de vefât etti. Bir sohbetinde talebelerine şunları anlattı:
Tasavvuf yoluna girmek için önce tövbe lazımdır. Altı çeşit tövbe vardır:
1. Kalb ile tövbe: Kalben bütün kötü arzularını firenler ve önler. Kıskançlığı ve nefsin diğer arzularını öldürür. Kul ile Allahü teâlâ arasındaki perdelerin kalkmasına yardım eder.
2. Dil ile tövbe: Kötü sözler söylemekten dili alıkoymak ve onu devamlı Allahü teâlâyı zikre ve Kur’ân-ı kerîm okumaya alıştırmak demektir. Muhabbet yolunda sâdece diline hâkim olabilen ve onu zikirde kullananlar muvaffak olurlar. Tek başına kalb ile tövbe, Allahü teâlâya kavuşmak için yeterli değildir. Kulaklar, gözler, eller ve nefis kalbin kölesidirler. Bu yüzden bunlar, dil ile yapılan tövbe ile kontrol edilebilirler.
3. Göz ile tövbe: Harama bakmamak ve başkalarının kusurlarını görmemektir.
4. Kulak ile tövbe: Sûfîlerin kulağı, Allahü teâlânın zikrinden başka bir şey duymamalıdır.
5. Ayak ile tövbe: Ayakları haramlardan ve kötülüklere gitmekten korumaktır.
6. Nefis ile tövbe: Nefsin arzularını firenleyerek yapılan tövbedir. Bu tövbelerin dışında; tövbe-i hâl, tövbe-i mazi ve tövbe-i müstakbel olmak üzere üç tövbe daha vardır.
Tövbe-i hâl: Yeni işlediği günahlara tövbe etmek ve ileride işlememeye yemîn etmektir.
Tövbe-i mazi: Geçmişte yapmış olduğu günahlar için tövbe etmektir.
Tövbe-i müstakbel: Gelecekte hiç günah işlememek için Allahü teâlâya yalvarmaktır...
Sûfî’nin, kalbinde hiçbir kir ve kötülük olmaz. Tasavvuf, Allahü teâlâ ile yakın dostluk demektir. Sûfîler, mutlak suskunluk içindedirler ve ilâhi nûrun etkisi altında şaşkın bir vaziyettedirler. Bir sûfide şu vasıflar bulunmalıdır:
1- Allahü teâlâya muhabbet ve bağlılığından dolayı, kendini ve dünyâyı unutmalıdır.
2- Ne kadar ciddi olursa olsun, başkalarının kusurlarını görmezden gelmelidir.
3- Harama gözlerini kapamalıdır.
4- Bütün istenmeyen şeyleri duymamalı, kötü şeylere karşı sağır olmalıdır.
5- Dilsiz olmalı, söylenmeyecek sözleri söylememelidir.
6- Seni, her an arzulanmayan yerlere sürüklemeye çalışan alçak nefsinin peşinden koşmamalısın.
Eğer bu sıfatlar bir sûfîde yoksa, o düpedüz bir yalancı sahtekârdır. Dünyâ malına ve şerefine sâhip olmayı arzulayan bir sûfi, sûfî değildir. O, sûfilere kötülük getiren bir aldatıcıdır.
.
Duânın kabul olması için
Seyyid Alizâde Ya’kûb Efendi Osmanlı âlimlerindendir. 931 (m. 1524) senesi hac dönüşü, Mısır’da vefât etti. Rükn-ül-İslâm Muhammed İbni Ebû Bekr’in “Şir’at-ül-İslâm” adındaki eserine güzel bir şerh yazdı. “Mefâtîh-ül-Cinân ve mesâbîh-ül-Cenân” isimli bu eserden bazı bölümler:
Hadîs-i şerîfte; “Duâ etmek ibâdettir” buyuruldu. Kabul olmazsa da sevap hâsıl olur. Duânın kabul olması için şartlar vardır. Helâl yemelidir. Haram lokma yiyenin duâsı, kırk gün kabul olmaz. Duâ; ihtiyâcı gideren, saadete kavuşturan kapının anahtarıdır. Bu anahtarın dişleri, helâl lokmadır. Giydiği de helâlden olmalıdır. Hazer olmayan, menedilmiş olmayan mala helâl denir. Şüpheli olmayan mala tayyib denir.
Duâ ederken, kalb uyanık olmalı, kabul edileceğine inanmalıdır. Söylediğinden haberi olmayan gâfilin duâsı kabul olmaz. Duâdan evvel, tövbe ve istiğfar etmelidir. Duânın kabulü için acele etmemelidir. Duâya devam etmeli, usanmamalıdır. Allahü teâlâ duâ etmeyi ve duâ edeni sever. Kabul ettiği hâlde, istenileni vermeyi geciktirerek, duânın ve sevâbın çok olmasını ister. Duâyı, hiç olmazsa, yedi kerre tekrar etmelidir. Rahat ve huzur zamanlarında çok duâ edenin, dert ve belâ zamanlarındaki duâları çabuk kabul olur.
Duâdan evvel, Allahü teâlâya hamd ve Resûlullaha salât ve selâm söylemelidir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), duâya başlarken; “Sübhâne Rabbiyel aliyyil a’lel-Vehhâb” derdi. Evvelâ, günahlarına tövbe etmeli, sonra bütün müminlerin sıhhat ve selâmetleri için duâ etmeli ve her dileğini söyleyip, vermesini cân-ı gönülden istemelidir. Kalbine gelen hayırlı şeyi istemelidir. Duâ, bir temenni olmamalı, istediği şeye kavuşturacak sebeplere yapışmalıdır. Meselâ, önce tâat ve ibâdetlere sarılmalı, sonra Allahü teâlânın rızâsına kavuşmak için duâ etmelidir. Tâatler ve ibâdetler, rızânın ve muhabbetin sebepleridir. Sebeplere yapışmadan yapılan dua, kabul olmaz. Buna dua denmez. Faydasız temenni denir. (Ümit edilmeyen şeyi istemeye, temenni denir. Ümit edilen şeyi istemeye recâ denir.) Allahü teâlâdan istenilen şeyin sebeplerine kavuşmayı dilemelidir. Hadîs-i şerîfte “Çalışmadan duâ eden, silahsız harbe giden gibidir” buyuruldu.
Abdest alıp, diz üstüne kıbleye karşı oturup, elleri göğüs hizasından ileri uzatıp, avuçlarını semâya karşı açıp, Peygamberlere ve evliyâya tevessül ederek, onların hatırları ve hürmetleri için istemeli, sonunda “Âmin” demelidir.
.
Kerâmet ile sihir arasındaki fark
Ebû Muhammed El-Hâşimî hazretleri hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 228 (m. 843)’de Bağdâd’da doğdu. 318 (m. 930) senesinde Kûfe’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlânın yardımı ile derim ki, evliyâda kerâmetlerin zuhuru, meydana gelmesi, aklen caiz ve naklen vâkidir. Aklen caiz olması: Allahü teâlâ her şeye kadirdir, kerâmetler de, mucizeler kabilinden mümkün olan şeylerdir. Ehl-i sünnet ve cemaat âlimleri böyle der ve eserleri de böyle söyler. Bu, şarkta, garbda, Arab diyârı olsun, Acem diyârı olsun, her tarafta böyledir. Zarûret hâlinde velînin kerâmet göstermesi şöyle olur: Birisi, evliyâdan bir zâta; “Ya bana harikulade bir şey gösterirsin veya seni öldürürüm” demesi üzerine, o da ona bazı harikulade hâller gösterdi ve yakınlarında bulunan deveye nazar edince, deve altın oldu. Boş testiyi alıp havaya atınca, testi kırılmadan ve su dolu olarak düştü. Sultanlardan birisi, evliyâdan bir zâtı imtihan etmek istemişti. İki çeşit et yemeği hazırlattı. Birisi dîne uygun olarak kesilmiş etten, diğeri ise leş eti idi. Her birini bir kaba koydurdu ve hazırlanan sofraya getirtti. O zâtı ve talebelerini davet etti. Hepsi hazır olunca, sultan onlara etlerden yemelerini söyledi. Bu sırada velî zât talebelerine; “Bugün ben sizin hizmetçinizim” dedi ve iki eti birbirinden ayırdı. Dîne uygun olarak kesilmiş etleri talebelerinin önüne, leş olanını da sultanın adamlarının önüne koydu. Sonra; Temiz ve helâl olan, temiz olanındır” dedi.
İlmiyle âmil olan âlimlerden birisi, bir eserinde şöyle anlattı: “Birisi, Ebû Abbâs Mürsî’yi, acaba yiyecek mi, yoksa bilip yemeyecek mi diye imtihan etmek istedi. Onu evine davet ederek, önüne bir kap yemek koydu. Ebü’l-Hasen Mürsî şöyle dedi: 'Yemek helâl olmadığı zaman Hâris-i Muhâsibî’nin bir damarı hareket eder ve o yemeği yemezdi. Yemek helâl olmadığı zaman, benim elimde ise, altmış damar hareket eder.' Bunun üzerine yemek sahibi, bu yaptığından dolayı tövbe ve istiğfarda bulundu.”
Kerâmet ile sihir arasındaki fark: Sihir ve benzeri şeyler, bazı şeylerin sebeplerini yaparak, o şeylerin meydana gelmelerini sağlamaktır. Bazen da mevcut olmayan şeyi, varmış gibi göstermektir ki, zâhirde yok olduğu hâlde vehmde ve hayâlde var görünür. Bunlar hârika değildir. Sihir ancak kâfirler, zındıklar ve fâsıklarda görülür. Kerâmet, onların hiçbirinden zuhur etmez. İmâm-ül-Harameyn buyurdu ki: “Bu, ulemânın icmâ’ı ile sabittir.”
.
Fitneler, bidatler yayıldığı zaman
Ebû Zekeriyyâ El-Anberî hazretleri tefsîr ve hadîs âlimlerindendir. 268 (m. 881)’de doğdu. 344 (m. 955) senesinde vefât etti. Kitabında naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Bidatin kötülüğü hakkında:
1- “Bir kimse, dinde olmayan bir şey meydana çıkarırsa, bu şey reddolunur.” Bu hadîs-i şerîfi âlimler, İslâmın üçte biri olarak saymışlardır. Çünkü bu hadîs-i şerîfte Resûlullahın emrine muhalif olan bütün yollar kasdedilmiştir. Bu hususta, bidat ve masiyet olan şeyler eşittir.
2- Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hutbelerinde; “En hayırlı söz, Allahü teâlânın kitabıdır. En doğru yol, Muhammed aleyhisselâmın yoludur. İşlerin en kötüsü, sonradan ortaya çıkarılan bidatlerdir. Her bidat, dalâlettir” buyurdu.
3- “Bir kimse İslâmda sünnet-i hasene yaparsa, bunun sevâbına ve bunu yapanların sevâblarına kavuşur. Bir kimse İslâmda bir sünnet-i seyyie (bidat) çığrı açarsa, bunun günâhı ve bunu yapanların günâhları kendisine verilir.”
4- “Bir zaman sonra, benim ümmetim de yetmişüç kısma ayrılır. Bunlardan yetmişikisi Cehenneme gidip, yalnız bir fırkası kurtulur. Cehennemden kurtulan fırka, benim ve Eshâbımın gittiği yolda gidenlerdir.”
5- “Bidat sahipleri ile birlikte bulunmayınız! Onların kötülükleri, uyuz hastalığı gibi bulaşıcıdır.”
6- “Fitneler, bidatler yayıldığı ve Eshâbım kötülendiği zaman, hakîkati bilen, bildiğini bildirsin! Bildiğini bildirmeyenlere, Allahü teâlâ ve melekler ve bütün insanlar lanet eylesin! Allahü teâlâ bunların ibâdetlerini ve hiçbir iyiliklerini kabûl etmez.”
7- “Bidat sahibini gördüğünüz zaman, ona karşı sert davranın! Allahü teâlâ, bidat sahiblerinin hepsine düşmandır. Onlardan hiçbiri sırat köprüsünden geçemiyecek, Cehennem ateşine düşeceklerdir.”
Diğer hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki:
“İnsanlara merhamet etmeyene, Allahü teâlâ merhamet etmez.”
“Zulme mâni olarak, zâlime de mazluma da yardım ediniz.”
“Satın alınan bir gömleğe verilen paranın onda dokuzu helâl ve onda biri haram para ise, bu gömlekle kılınan namazı Allahü teâlâ kabul etmez.”
“Müslüman, Müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez. Onun yardımına koşar. Onu küçük ve kendinden aşağı görmez. Onun kanına, malına, ırzına, namusuna zarar vermesi haramdır.”
“Allahü teâlâya yemîn ederim ki, bir kimse kendisine yapılmasını sevdiğini, din kardeşi için de sevmedikçe, îmânı tamam olmaz.”
.
Zevcelerinizi dövmeyiniz! Onlar, sizin köleniz değildir
Yahyâ Bin Ya’mer hazretleri Tabiînin meşhûr nahv ve hadîs âlimidir. Bazı rivâyetlere göre, Kur’ân-ı kerîmin benzer harflerini birbirinden ayırmak için noktaladı. Basra’da kadılık yaptı. 129 (m. 746) senesinde orada vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden ba’zıları:
Abdullah bin Abbâs’ın (radıyallahü anhüma) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem): “Allahım! Ancak sana teslim oldum, sana îmân ettim, sana tevekkül eyledim ve ancak seninle düşmana karşı mücâdele ettim. Allahım! Beni dalalete düşürmenden, senin izzetine sığınırım. Senden başka hiçbir ilâh yoktur. Ölmeyen, diri olan ancak sensin; Cinlerle insanlar (bu dünyâda) fânidirler” buyurdu.
Hazreti Ömer (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah “Herhangi bir Müslümanı dört mümin hayır ile över ve şahitlik ederse cenâb-ı Hak o Müslümanı Cennetine koyar” buyurdular. Eshâb-ı Kirâm (radıyallahü anhüm) da “Yâ Resûlallah! Üç kişi de şehâdet ederse de böyle midir?” diye sordular. Resûl-i ekrem “Üç kişi şehâdet ederse de böyledir” buyurdu. Sonra “İki kişi şehâdet ederse de böyle midir?” diye sordular. Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) “İki kişi şehâdet ederse de böyledir” buyurdular.
Peygamber efendimiz Ebû Hüreyre’ye (radıyallahü anh) “İyi huylu ol” buyurdu. “İyi huy nedir?” deyince; “Senden uzaklaşana yaklaşıp nasihat et ve sana zulmedeni affet. Malını, ilmini, yardımını senden esirgeyene, bunları bol bol ver!” buyurdu.
İki kişi mescide gelip namaz kıldılar. Kendilerine bir şey ikram edildi. Oruçlu olduklarını söylediler. Bir süre konuştuktan sonra kalkıp giderlerken, Resûl-i ekrem bunlara; “Namazlarınızı tekrar kılınız ve oruçlarınızı tekrar tutunuz. Çünkü konuşurken bir kimseyi gıybet ettiniz. Gıybet etmek, ibâdetlerin sevâbını giderir” buyurdu.
Diğer hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki: “Allahü teâlâ, dünyâda güzel sûret ve iyi huy ihsân ettiği kulunu, âhırette Cehenneme sokmaz.” “Kibirden, hıyânetten ve borçtan temiz olarak ölen kimsenin gideceği yer Cennettir.”
“Zevcelerinizi dövmeyiniz! Onlar, sizin köleniz değildir.”
“Allah indinde en iyiniz, zevcesine karşı en iyi olanınızdır. Zevcesine karşı en iyi olanınız benim.”
“İmânı üstün olanınız, huyu daha güzel ve zevcesine daha yumuşak olanınızdır.”
.
Güzel ahlâkı yalnız sevdiklerine verdi
İbn-i Sellâm El-Basrî hazretleri Tebe-i tabiîn devrinde yetişen tefsîr, fıkıh, hadîs ve lügat âlimlerindendir. 124 (m. 742)’de Kûfe’de doğdu. Ömrünün sonuna doğru hacca gitti. Hacdan dönüşünde, 200 (m. 810)’da Mısır’da vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Gece kıyamına (namazına) devam edin; zîrâ bu sizden önceki sâlihlerin ibâdeti, Allaha yakınlık ve günahlara kefaret olup, insanı bedenî hastalıklardan korur ve günahlardan uzaklaştırır.”
“Yemekten evvel elleri yıkamak yoksulluğu, yemekten sonra yıkamak ise, günahları giderir.”
“Üç haslet kendisinde bulunmadıkça kişinin imânı kemâl bulmaz: Kızdığı vakit hiddeti kendisini haktan ayırmamak, memnuniyeti vaktinde bâtıla girmemek, gücü yettiği vakit hakkı olmayan şeyi almamaktır.”
“Kim ki, bir iyiliği niyet eder de, sonra herhangi bir mâni sebebiyle onu yapamazsa, ona tam bir sevâb yazılır.”
“Riyanın en küçüğü dahi şirktir.”
“Çok yaşayıp, ameli güzel olan kimseye müjdeler olsun.”
“Allah’ın yarattıkları üzerinde düşünün, zâtı hakkında düşünmeyin. Zira siz O’nun kadrini takdîr edemez, O’nu anlamaya güç yetiremezsiniz.”
“Müminin hediyesi ölümdür.”
“İhtiyarlara saygı gösteren ve yardım eden ihtiyârlayınca, Allah ona da yardımcılar nasip eder.”
“Allahın sevdiği ev, yetim bulundurulan ve ona iyilik yapılan evdir.”
“Yanında birini gıybet edeni susturan kimseye, Allahü teâlâ dünyâda ve âhirette yardım eder. Gücü yeterken susturmazsa, Allahü teâlâ onu dünyâda ve âhırette cezalandırır.”
“Din kardeşinin ayıbını, utanç verici hâlini görüp de bunu örten gizleyen kimse, İslâmiyetten önce Arabların yaptıkları gibi, diri gömülen kızı mezardan çıkarmış, ölümden kurtarmış gibidir.”
“İki arkadaştan Allah indinde daha iyi olanı, arkadaşına iyiliği daha çok olanıdır.”
“Birinin iyi veya kötü olduğu, komşularının onu beğenip beğenmemesi ile anlaşılır.”
“Çok namaz kılan, çok oruç tutan, çok sadaka veren, fakat dili ile komşularını incitenin gideceği yer Cehennemdir. Namazı, orucu sadakası az olup, dili ile komşularını incitmeyenin yeri Cennettir.”
“Allah dünyalığı, dostlarına da, düşmanlarına da vermiştir. Güzel ahlâkı ise, yalnız sevdiklerine vermiştir.”
“Bir kimsenin ırzına, malına saldıranın sevapları, kıyâmet günü o kimseye verilir, ibâdetleri, iyilikleri yoksa, o kimsenin günahları buna verilir.
.
Ondan daha üstün birisini yaratmadım
Ebû Muhammed Ezdî hazretleri hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 208 (m. 823) senesinde doğdu. 298 (m. 910) senesinde Bağdâd’da vefât etti. Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anh) şöyle nakletti: Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Allahü teâlâ, Mûsâ aleyhisselâma şöyle vahy etti: Kim Ahmed’i inkâr ettiği hâlde bana kavuşursa, onu Cehenneme atarım.” Mûsâ aleyhisselâm; “Yâ Rabbî, Ahmed kimdir?” diye sordu. Allahü teâlâ; “O’ndan daha üstün birisini yaratmadım. Gökleri ve yeri yaratmadan önce, Arş’a O’nun ismini, ismimle beraber yazdım. O ve ümmeti girmedikçe, bütün mahlûkâtıma Cenneti haram kıldım” buyurdu. Mûsâ aleyhisselâm; “O’nun ümmeti kimdir?” diye sorunca, Allahü teâlâ; “Onlar her hâllerinde Allahü teâlâya çok hamd ederler. Etrâflarını temizlerler. Gündüz oruç tutarlar, geceleyin ibâdetle meşgul olurlar. Onlardan az bir şeyi de kabul ederim. Kelime-i şehâdeti söylemeleri ile onları Cennete koyarım” buyurdu. Bunun üzerine Mûsâ aleyhisselâm; “(Yâ Rabbî!) Beni o ümmetin peygamberi kıl” dedi. O zaman Allahü teâlâ; “Peygamberleri onlardandır” buyurdu. Mûsâ aleyhisselâm; “O zaman beni O peygamberin ümmetinden kıl” dedi. Allahü teâlâ; “Sen önce, O sonra getirildi. Fakat âhırette sizi bir araya getireceğim” buyurdu.
İkrime (radıyallahü anh) ile birlikte Yemen’de mürtedlere karşı savaşan, Eshâb-ı kiramdan Garafe bin Haris (radıyallahü anh) anlatır:
Mısır’da Mendukûn adında bir Hıristiyanı İslâmiyete davet ettim. Fakat adam, Resûlullah hakkında kötü sözler söyledi. Ben de onu bir güzel dövdüm. Vâli Amr bin Âs (radıyallahü anh) hâdiseyi duyunca beni çağırıp “Biz onlarla andlaşma yapıp, emniyette olduklarını bildirmedik mi?” dedi. Ben de “Onlara, herhâlde Resûlullah hakkında kötü sözler söylesinler diye eman verilmedi. Benim bildiğim, kiliselerine dokunmayacağımıza, ibâdetlerine karışmayacağımıza altından kalkamayacakları mükellefiyetler yüklemiyeceğimize, onlara düşman saldırdığında koruyacağımıza, kendi aralarında diledikleri gibi karar verebileceklerine, bizim kanunlarımıza uymak isteyenler hakkında Allah ve Resûlünün emrettiği gibi hüküm vereceğimize, arzu etmezlerse mecbur etmeyeceğimize söz verdik” dedim. Amr İbni Âs (radıyallahü anh) da “Evet doğru söyledin” dedi.
.
Ey gençler! Fırsatı ganimet biliniz
Yûsuf Bin Esbat hazretleri Tebe-i tabiînin büyüklerindendir. Hadîs, fıkıh ve kırâat âlimidir. Haleb ile Antakya arasında bir köyde doğdu. 195 (m. 810)’de Antakya’da vefât etti. Âhiretteki sonsuz nimetleri terk edip de, dünyânın geçici, yalancı ve aldatıcı zevklerini tercih edenlerin zavallılıklarını, gafletlerini ve yakalandıkları bu hastalığın tehlikesini bildirmek için, Hazreti Ali’nin şu sözünü sık sık söylerdi.
“Dünyâ çöplük gibidir. Kim ona tâlip olursa sıkıntılarına katlanmaya hazır olsun.” Hastalandığında kendisinin haberi olmadan, sultanın doktorlarından birini çağırdılar. Doktor muayene edip gideceği zaman, Yûsuf bin Esbât oradakilere sordu, “Doktor muayene ettiği hastalardan, âdet olarak ne alır?” Onlar da “Altın alır” dediler. Bir kese çıkardı ve “Bunu ona veriniz” diyerek yanındakilere verdi. Baktılar, kesenin içinde onbeş altın var, “Bu çok fazladır” dediler. Bunun üzerine, “Olsun, ona verin. Böyle yapmaktaki maksadım, fakirlerin, sultandan daha mürüvvetli olduğunu bildirmektir” buyurdu.
Huzeyfet-ül-Mer’aşî’ye yazdığı bir mektubunda şöyle nasihat etti: “Allahtan korkup takva üzere ol. Haramlardan sakın, öğrendiğin ilimle amel et. Kendi hâlinle meşgul olup, her an Allahü teâlâyı hatırla, ama bu hâlini Allahü teâlâdan başka kimse bilmesin. Her canlının mutlaka tadacağı ve kimsenin çâre bulamadığı ölüme şimdiden hazırlıklı ol. Çünkü ölüm geldikten sonra artık âh etmekten, pişman olmaktan başka bir şey yoktur. Vesselâm.”
Yûsuf bin Esbât hazretlerine sordular “Zühdün gayesi nedir?” O da “Sana ihsân olunan nimete şımarmamak, nasip olmayan şeye de (niye nasip olmadı) diye üzülmemekdir” buyurdu. “Tevazunun gayesi nedir?” diye sordular. “Evinden çıktığın zaman karşılaştığın herkesi kendinden üstün bilmendir” buyurdu.
Bir gün etrafındaki gençlere, “Ey gençler! Fırsatı ganimet biliniz. Sizlere hastalık ve ihtiyârlık gelmeden önce sıhhatinizin kıymetini biliniz. Allahü teâlânın ihsânı olan bu zamanı, Allahü teâlâya ibâdette kullanın. Ben şimdi yaşlandım. Sıhhatim gitti. Onun için namazımın rükû’ ve secdelerini âdabına uygun olarak yapamıyorum. Çünkü bunları tam yapabilmek için uygun olan gençlik ve sıhhat, artık benden geçti. Namazının rükû’ ve secdelerini tam yapıp bütün edeblerine, riâyet eden kimselere imreniyor, onlar gibi olmak istiyorum.”
.
Ömründen bereket ve hayır kalkar
Hamîdîzâde Mustafa Efendi Doksanbirinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Mısır Kadısı Hamîdî Mehmed Efendi’nin oğludur. Doğum yeri bilinmemektedir. 1144 (m. 1731) senesinde doğdu. 1208 (m. 1793) senesinde Manisa’da vefât etti. Kabri Manisa’dadır. Namazın ehemmiyeti hakkında şunları söyledi:
Namaz kılmayan, her şeyden önce bütün müminlere zulmetmiş olur; çünkü her namazda (Esselamü aleyna ve ala ibadillahissalihin) demekle bütün müminlere dua ediliyor. Namaz kılmayan, her gün beş vakit namazda sünnetlerle beraber 21 kere tekrarlanan bu duadan Müslümanları mahrum bırakıyor. Kıyamette bütün müminler bu haklarını namaz kılmayanlardan alacaktır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Kasten [mazeretsiz] namaz kılmayanın diğer amellerini Allahü teâlâ kabul etmez. Tevbe edinceye kadar da Allah’ın himayesinden uzak olur.)
(Beş vakit namazı terk eden, Allahü teâlânın hıfz ve emanından mahrum olur.)
(Namaz kılmayanın Müslümanlığı, abdest almayanın namazı yoktur.)
Namazı önemsemeyip, hafif tutanlar, daha dünyada iken türlü cezaya uğrarlar. Ömründen bereket kalkar. Yani ömründen hayır ve menfaat görmez. Ömrünü çeşitli hastalıklar, rezaletler, hakaretler ve zilletler içerisinde geçirir. Çeşitli hürmetsizlik ve mahrumiyetlere müptela olur. Sıhhatinden hiçbir hayır ve menfaat görmez. Salih kimselerin görünüşü yüzünden kaldırılır. Cenab-ı Hakk’ın hizmetinde bulunmaya yarar kimselerin simalarında kendi yaratılışlarındaki güzellikten başka bir güzellik vardır ki, namaza önem vermeyenler her ne kadar süslenmeye riayet etseler de, her gün defalarca hamama girip çıksalar da, çok çeşit mükemmel ve süslü elbiseler giyseler de, yine bu güzelliği edinemez. Çeşit çeşit güzel kokularla kokulansalar da, kendilerinde hâsıl olan, 'Yahudi kokusu'na benzeyen kokuyu erbabından gizleyemezler. Ehline bu koku malum ve açıktır. Salih kimselerin çehresi, ancak namaza devam edenlerde bulunur ki, ehli bunu anlar. Yine ehli olanlar, geçirilen namazın hangi vaktin namazı olduğunu da bilirler. Namazı devamlı kılanlar, uzun zaman yıkanmasalar da, hayli zaman, çamaşır değiştirmeseler de, vücutları, elbise ve çamaşırları, kılmayanlar gibi kirlenmez. Namazı terk edenler, bilakis sık sık hamama gitseler, çamaşır değiştirseler de, o zarafete sahip olamazlar.
.
Göz görmeyince gönülden de uzak olur
Yâr Muhammed Kadîm Talkânî hazretleri İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin yüksek talebelerindendir. Hicri onbirinci asrın sonlarında vefât etti. Yâr Muhammed Kadîm, İmâm-ı Rabbânî hazretlerine çok hizmet ederek teveccühlerine kavuştu. Yüzü çok güzel olup, görenler hayran kalırdı.
Bir gün arkadaşı Hâşim-i Keşmî hazretlerine; “Yüzümün güzelliği ve sakalımın düzgünlüğü için şükrediyorum. Sahralarda gezdiğim zamanlar, halktan kim beni görürse hemen salevât-ı şerîfe okur” dedi.
Yâr Muhammed Kadîm, hocasından izin alarak tam bir fakirlik ve gariplik içerisinde Haremeyn-i şerîfeyni ziyârete gitti. Bu bereketli seferden dönüşte Hâşim-i Keşmî’ye; “Kâbe-i muazzamanın Rükn-i yemâni tarafında Resûlullah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) mübârek nûrunu gördüm. O’nun lezzet ve tatlılığından kendimden geçtim. Kendime geldiğimde tuhaf bir hâlde idim. İnsanlar etrâfıma toplanmışlar hayretle bana bakıyorlar, bir taraftan da; 'Bu kimse herhâlde mecnûndur' diyorlardı. Benim lisân-ı hâlim, senin şu beytine uygun idi: Bin Leylâ çadırdan çıkarsa eğer,/Dağ ve sahralar mecnûn olsa, değer.”
İmâm-ı Rabbânî hazretleri Yâr Muhammed Kadîm’e icâzet vererek, tedrise mezun etti. Mektûbât’ın birinci cildinde 117 ve 211. mektûplarını ona yazdı. Birinci cild, yüzonyedinci mektûp şöyledir:
“Mevlânâ Yâr Muhammed bizi unutmamış. Kalp, çok zaman his organlarına bağlıdır. Duygu organlarından uzak olanlar, kalpten de uzak olur. Hadîs-i şerîfte; (Göz görmeyince, gönülden de uzak olur) buyuruldu. Bu hadîs-i şerîf, kalbin duygu organlarına bağlı bulunduğu mertebeyi göstermektedir. Tasavvuf yolunun nihâyetine varılınca, kalbin his organlarına bağlılığı kalmaz. Histen uzak olmak, kalbin yakın olmasını bozmaz. Bunun içindir ki, bu yolun büyükleri, başlangıçta ve yolda olanların, olgun bir rehberin yanından ayrılmalarına izin vermemişlerdir. 'Bir şeyin hepsi yapılmazsa, hepsini de elden kaçırmamalıdır!' Bu söze uyarak, bulunduğunuz yolu değiştirmeyiniz! Uygunsuz kimselerle arkadaşlık etmekten, elden geldiği kadar sakınınız! Meyan şeyh Müzzemmil’in yanınıza gelmesini, saadete kavuşmanızın başlangıcı biliniz! Onun sohbetinde, yanında bulunmayı büyük nimet biliniz! Vakitlerinizin çoğunu onun yanında geçiriniz! Çünkü, kendisi, ele az geçen nimetlerdendir. Vesselâm.”
.
Bizler de yakında sizlere kavuşacağız
Malkaralı Yahyâ Efendi Osmanlı döneminde, Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. Tekirdağ-Malkara’da doğdu. 1013 (m. 1604)’de Mekke-i mükerremeden İstanbul’a deniz yoluyla dönerken, haçlı korsanları tarafından şehîd edildi. Cenâzesi denize bırakıldı. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde hilm sahiplerini övdü. Hazreti Ali (radıyallahü anh) Sıffîn’den Kûfe’ye dönerken, şehrin girişinde bir kabir gördü. “Bu kimin kabridir?” diye sordu. Oradakiler, “Habbâb bin Eret’in kabridir” dediler. Hazreti Ali, kabrin başında durdu ve “Allahü teâlâ, Habbâb bin Eret’e rahmet etsin, isteyerek Müslüman oldu. Yaya olarak hicret etti. Mücâhid olarak yaşadı. Bedenini bu yolda harcadı. Allahü teâlâ, güzel amel işleyenlerin ecrini zayi etmez” dedi.
Bunları söyledikten sonra, Hazreti Ali yürümeye başladı. Bir de baktı ki, kabir de arkasından geliyordu. Bunun üzerine Hazreti Ali, kabrin önünde durdu ve “Ey yalnızlık ve ıssızlık ehli. Allahü teâlânın selâmı, üzerinize olsun. Sizler bizim selefimizsiniz (önde gelenlerimizsiniz). Bizler, sizlerin takipçileriyiz. Yakında sizlere kavuşacağız. Yâ Rabbî, bizleri ve onları bağışla. Bizlerden ve onlardan azâbını uzaklaştır, öleceğini dâima hatırlayana ve hesâb için hazırlanana, aza kanâat edene ve Allahü teâlânın takdîrine râzı olanlara müjdeler olsun” dedi.
Hazreti Ali sözlerine devam ederek “Mallar taksim edildi. Bizim katımızda bulunan haber bu. Sizin katınızda bulunan haber nedir?” buyurdu.
Hazreti Ali bundan sonra, arkadaşlarına döndü ve “Eğer kabir ehli konuşacak olsaydı. (Âhırete götürülecek en hayırlı azık takvâdır) derlerdi” buyurdu.
Halîfe Ebû Ca’fer Mensûr, hacca geldiğinde Süfyân-ı Sevrî’yi huzûruna çağırdı. Onunla birçok meseleyi istişâre etmek istiyordu. Ebû Mensûr Süfyân’a; “Niçin yanımıza gelmiyorsunuz? Seninle istişârede bulunur, şunu yapın dediklerinizi yapar, yapmayın dediklerinizi yapmayız” dedi. Süfyân-ı Sevrî ona; “Bu hac seferi için ne kadar para harcadınız?” diye sordu. Ebû Mensûr, “Bilmiyorum, vekîllerim ve vezirlerim bilir” deyince, Süfyân-ı Sevrî; “Yarın Allahü teâlânın huzûruna çıktığında bundan sorulunca ne mazeret bulacaksın? Hâlbuki Ömer bin Hattâb hac yaptığında kölesine; 'Bu seferimizde ne kadar harcadık?' diye sordu. Köle; 'Ey müminlerin emîri onsekiz dînâr' dedi. Bunun üzerine Hazreti Ömer; 'Yazıklar olsun bize' buyurdu” dedi.
.
Yemeği sıcak yemenin zararı
Ebû Sa’d Hulvânî hazretleri Irak’ta yetişmiş Şafiî fıkıh âlimlerindendir. 450 (m. 1059)’da doğdu. Semerkand’da, 520 (m. 1126)’da vefât etti. Bir dersinde yemek yemenin edebleri hakkında buyurdu ki:
Yemek yemenin farzı; yenecek şeyin helâl, tayyib (temiz) ve insana yetecek kadar olmasıdır. Yemeğin helâl ve tayyib olması; sünnete ve ver’a uygun şekilde kazanılmış olmasıdır. Helâl ve tayyib lokmayı ancak, bilgili, uyanık, akıllı, ilmi ve ameli ile büyük gayret gösterenler ister.
Yeme içme ilmi, ibâdet ilminden önce gelmektedir. Çünkü ibâdet, yeme içme ile mümkün olur. Selâm vermeyen kimseyi yemeğe sofraya çağırmamalıdır. Yemeği, Allahü teâlâya ibâdette kuvvet kazanmak için yemeli, lezzet için, zevk için yememelidir.
Acıkmadan yemeyen ve doymadan sofradan kalkan kimselerin doktorlara ihtiyâcı olmaz. Sofrada çok hayret verici bir şey olmadan gülmemelidir. Tıka basa doyuncaya kadar yememelidir. Yemeği sıcak yememeli, soğumasını beklemelidir. Sıcak yemeğin mideye, bağırsaklara ve dişlere zararlı olduğu, tıp kitaplarında yazılıdır. Yemek soğuyuncaya kadar üstü örtülü olmalıdır. Böyle yapmakta büyük bereket vardır.
Az da olsa, akşam yemeği yemeli, terk etmemelidir. Öğleden sonra yenen yemeğe, akşam yemeği denir. Bunu terk eden kimselerde, zayıflama ve çabuk ihtiyârlama görülür. Yemekten önce el yıkamak, yemeğin sünnetlerindendir. Fakirliği giderir. Dînî vazîfeleri yapmağa kuvvet kazanmak niyyeti ile yemek yemek ibâdettir. Yemekten sonra elleri yıkamakta da, küçük günahların yok olması ve gözlerin sıhhat kazanması vardır. Yemekten evvel önce gençler, yemekten sonrada önce yaşlılar el yıkamalıdır. Yemekten önce eller yıkandığında kurulanmaz.
Yemeğe başlarken Besmele çekmelidir. Besmeleyi, yemek yiyenlerin hepsinin duyması için, yüksek sesle söylemelidir. Yemeğe tuz ile başlamalıdır. Zîrâ tuz, birçok hastalıklara şifâdır. Resûl-i ekremin (sallallahü aleyhi ve sellem); “Yâ Ali! Yemeğe tuz ile başla. Çünkü tuz, yetmiş çeşit hastalığa şifâdır. Bu hastalıklar arasında cinnet, cüzzam, baras, mide ağrısı ve diş ağrısı da vardır” buyurduğu “Avârif’ kitabında yazılıdır.
Sağ el ile yemeli ve içmelidir. Sol el ile yiyip içmemelidir. Ebû Hüreyre (radıyallahü anh), Resûlullah efendimizin; “Sağ eliniz ile yiyip, sağ elinizle içiniz. Sağ elinizle alıp, sağ elinizle veriniz. Çünkü şeytan; sol eli ile yer, sol eli ile içer, sol eli ile alır, sol eli ile verir” buyurduğunu rivâyet etmiştir.
.
Namazda yanlış okumanın hükmü
Zahîruddîn Hârezmî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 601 (m. 1204) senesinde Harezm’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Namazı bozan şeylerden biri de Zellet-ül-kâri, yani yanlış okumaktır. Hatâ, dört şekilde olabilir:
Birinci şekil i’râbda hatâdır. Yani harekelerde ve sükûnda olabilir. Meselâ şeddeyi hafîf okur veyâ medleri [uzunları] kısa okur veyâ bunların aksini yapar.
İkinci şekilde, harflerde olur: Harfin yerini değiştirir veya harf ilâve eder, yâhut azaltır. Veyâhut harfi ileri geri alır.
Üçüncü hatâ, kelimelerde ve cümlelerde olur.
Nihâyet, vakf ve vaslde hatâ olur. Yani duracak yerde durmaz, geçer. Geçecek yerde durur. Bu dördüncü şekil hatâda, mana değişse de, bozulmaz. İlk üç şekilde, manayı değiştirip, küfre sebep olacak mana hâsıl olursa, namazı bozar. Yalnız, cümlenin yerini değiştirdiği zaman, arada durursa, bozmaz. Hâsıl olan manâ küfre sebep olmazsa, Kur’ân-ı kerîmde benzeri yoksa, namaz yine bozulur. Gurâb yerine gubâr demek ve Rabbinnâs yerine Rabinâs demek ve zallelnâ yerine zalelnâ demek ve emmâretün yerine emâretün demek ve (amile sâlihan ve kefere fe lehüm ecrühüm) diyerek (ve kefere) kelimesini eklemek ve mesânî yerine mesânîne demek ve essırâtallezîne demek ve bir kavle göre, iyyâ kena’büdü demek [yani bir kelimeyi ayırıp, ikinci kelimeye birleştirmek], [ve mâ halekazzekere] derken [ve]yi unutmak, hepsi bozar. Manasız olur ve Kur’ân-ı kerîmde benzeri bulunmazsa, yine bozar. Benzeri bulunursa da, mana başka ise, imâm-ı Ebû Yûsüf bozulmaz dedi. Tarafeyn [yani, İmâm-ı a’zam ile imâm-ı Muhammed] ise, bozulur dedi. Fetvâ da böyledir. Benzeri bulunmaz, manası değişmezse, aksini söylediler. Fetvâ, Tarafeynin sözünedir.
Ehad yerine ehat deyince bozulur. Sonradan gelen âlimler, i’râb hatâsı, hiçbir zaman bozmaz dedi. Birincisi ihtiyât, ikincisi ruhsat yoludur. Bir harfi, başka harf okumakta, harfler çok farklı ise, bozar. Harflerin farkı az ise, çok âlimler, mana değişirse, eğer bilerek okudu ise, bozulur. Ağzından kaçtı ise, bozulmaz dediler. Dat yerine zı demek, sin yerine sat, te yerine tı demek gibi. Fetvâ böyle ise de, ihtiyâtlı olmak lâzımdır.
Dâllîn yerine zâllîn okumak böyledir. Kelime ilâve edince, mana değişmez ve bu kelime Kur’ân-ı kerîmde bulunursa, bozulmaz. Meselâ, (ve bilvâlideyni ihsânen ve berren) gibi. Bu kelime, Kur’ân-ı kerîmde bulunmazsa da, bozulmaz. Meselâ (ve nahlün ve tüffâhun ve rumman) gibi. Fakat, Ebû Yûsüf “rahmetullahi teâlâ aleyh” bozulur dedi
.
İnsanın hakîkî sahibi Allahü teâlâdır
Şihâbüddîn Arûsî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 1133 (m. 1721)’de Mısır’da doğdu. 1208 (m. 1793)’de Mısır’da vefât etti. “Şerhu alâ nazm-it-tenvîr fî iskât-it-tedbîr” isimli eserinde şöyle yazmaktadır:
En'âm sûresinin elliyedinci âyetinde ve Yûsüf sûresinde, bir âyette meâlen, (Hüküm, ancak Allah'ındır), yâni hâkim yalnız Allahü teâlâdır, buyuruldu.
Nisâ sûresinin Altmışdördüncü âyetinde meâlen, (Aralarındaki anlaşmazlıklarda, seni hâkim yapmadıkça, îman etmiş olmazlar) buyurulmuştur. Birinci âyet-i kerime, hakîkî hâkimin, yalnız Allahü teâlâ olduğunu bildiriyor. İkinci âyet-i kerime ise, insana da, mecâz olarak hâkim denileceğini bildiriyor. Her Müslüman, diriltenin ve öldürenin, yalnız Allahü teâlâ olduğunu bilmektedir. Çünkü, Yûnüs sûresinin ellialtıncı âyetinde meâlen, (Dirilten ve öldüren, yalnız Odur) ve Zümer sûresinin kırkikinci âyetinde meâlen, (Ölüm zamanında insanı, Allahü teâlâ öldürüyor) buyuruldu. Secde sûresinin onbirinci âyet-i kerimesinde ise, meâlen, mecâz olarak, (Öldürmek için vekîl yapılmış olan melek sizi öldürüyor) buyuruldu.
Hastalara şifâ veren yalnız Allahü teâlâdır. Çünkü, Şü'arâ sûresinin sekseninci âyetinde meâlen, (Hasta olduğum zaman, bana ancak O şifâ verir) buyuruldu. İmrân sûresinin kırkdokuzuncu âyetinde ise meâlen, Îsâ aleyhisselâmın, (Âmânın gözünü açarım ve Baras illetini iyi ederim ve Allahü teâlânın izni ile, ölüleri diriltirim) dediğini bildirmektedir. İnsana evlat veren, hakîkatte Allahü teâlâdır. Cebrâîl aleyhisselâmın ise, mecâz olarak, (Sana, temiz bir oğul veririm) dediğini, Meryem sûresinin onsekizinci âyeti bildirmektedir.
İnsanın hakîkî sahibi Allahü teâlâdır. Bekara sûresinin ikiyüzelliyedinci âyetinin meâl-i şerifi, (Allahü teâlâ, îman edenlerin velîsidir) bunu açıkça bildiriyor. Mâide sûresinin ellialtıncı âyetinde meâlen, (Sizin velîniz, Allah'tır ve Onun Resûlüdür) ve Ahzâb sûresinin altıncı âyetinde meâlen, (Peygamber, müminlere, kendilerinden daha çok sahiptir!) buyurarak, kulun da mecâz olarak velî olduğu bildirilmektedir. Nûr sûresinin otuzikinci âyetinde meâlen, (Evli olmayan kadınlarınızı ve kullarınızdan ve câriyelerinizden sâlih olanları evlendiriniz!) buyuruldu.
.
Hangi hükümleri inkâr edenler imansız olur?
Ahmed Bin Yahyâ Halebî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. Suriye’nin Haleb şehrinde doğdu. 738 (m. 1337)’de vefât etti. Ehl-i sünnet itikadına dair yazdığı eseri, Tâcüddîn Sübkî tarafından çok medhedilmiştir. Ahmed bin Yahyâ, bu eserinde; “Eshâb-ı kirâmın âdet-i şerîfleri, sâdece takvâya tâbi olmaya ve hayır işleri işlemeye teşvik idi. Fakat bidat sahipleri ortaya çıktığı zaman, onlara gereken cevabı vermişlerdir” demektedir. Yine bu eserinde “Küfür” bahsinde şunları yazmaktadır:
Dinde küfür: Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) getirdiği açıkça bilinen şeylerden birisini inkâr etmektir. Çünkü bir kimse, Resûl-i ekremin getirdiği açıkça bilinen şeylerin hepsini tasdik ederse mümin olur. Bir kimse Resûl-i ekremin getirdiklerinin bir kısmını veya hepsini tasdik etmezse, o kimse imansızdır. İctihâdî ve tevâtür olarak bildirilmeyen hükümleri inkâr eden imansız olmaz. Tevâtür ile Resûlullah efendimizin getirdiği ve dinden olduğu bilinen şeyleri inkâr eden imansız olur. Allahü teâlânın varlığını, O’nun alîm, kadir, muhtâr olduğunu veya Resûlullah efendimizin Peygamberliğini, Kur’ân-ı kerîmin sıhhatini, namazın, orucun, zekâtın, haccın, farz olması, zinânın ve içkinin haramlığı gibi, dinden olduğu açıkça bilinen hususları inkâr eden kimse imansızdır. Çünkü bu kimse, dinden olduğu zarurî olarak ve açıkça bilinen bir şeyde Resûl-i ekremi tasdik etmemiştir.
Suâl: Zünnar kuşanmak (ve benzerlerini yapmak) ile Allahü teâlânın emirlerini yapmamak ve yasak ettiği şeyleri yapmak, onlardan sakınmamak arasındaki fark nedir ki, birincisini yapan imansız oluyor, ikincisinde ise kâfir olmuyor, sâdece günahkâr oluyor?
Cevap: Zünnar kuşanmak (ve benzerleri) kâfirlere mahsûs bir şekil ve görünüştür. Mümin bunları kullanmaya cesâret edemez. Fakat emirleri yapmamak, nehyedilen şeyleri yapmak böyle değildir. Çünkü bunlar, dînen mahzurlu görülen şeylerdir. Ancak insanın yaratılışında nefs-i emmâresine uymak, nefsinin arzu ve isteklerinin aklına galip gelmesi bulunduğu için, müminden, bazen nefsine uyması, hevasının galip gelmesi sebebiyle dînen mahzurlu şeyler meydana gelebilir. Bunlar dinde tekzîb ve imansızlık alâmeti sayılmamıştır.
Bunlar yapıldığı zaman küfür ile hüküm olunmamıştır. Fakat birincisinde, yanî zünnâr kuşanmak ve benzerlerini kullanmak ise, dinde itikâd bozukluğu olarak sayılmış, dinde tekzîb (inkâr) alâmeti olarak kabul edilmiş, onu yapanın imansız olduğuna hükmolunmuştur.
.
Düşmanından çok sakın ve dikkatli ol
Muhammed Bin Ömer Vâkıdî hazretleri târih, fıkıh, hadîs, kırâat, tefsîr ve edebiyat âlimdiri. 130 (m. 747)’de Medine’de doğan Vâkdî, 207 (m. 822)’de Bağdâd’da vefât etti. Vâkıdî târihinde, Hazreti Ebû Bekir’in (radıyallahü anh) Amr bin Âs’ı (radıyallahü anh) harbe gönderirken yaptığı nasîhati şöyle anlatılmaktadır:
“Gizlide ve açıkta Allahü teâlâdan kork. Yalnız olduğun zamanlarda da Allahü teâlâdan hayâ et. Çünkü sen O’nu görmüyorsan da, O seni ve yaptıklarını görüyor. Âhıret için çalışanlardan ol. Yaptığını sırf Allahü teâlânın rızâsı için yap. Yanındakilere, emrin altında bulunanlara baba gibi ol. Yolculuğunda onlara yumuşak ve müsamahakâr ol. Belki onlar arasında zayıf durumda olanlar vardır. Müşrikler istemeseler de, Allahü teâlâ dînini bütün dinlere karşı üstün kılmak için, Müslümanların yardımcısıdır. Sakın, İbn-i Ebû Kuhâfe (Ebû Bekir) (radıyallahü anh) beni az bir kuvvetle düşmana ezdirecek, deme.
Ey Amr! Sen de gördün, biz çok yerlerde bulunduk. Bizden katbekat fazla düşmanlarla muharebe ettik. Sonra sen Huneyn’de Allahü teâlânın müslümanlara nasıl yardımda bulunduğunu da biliyorsun.
Ey Amr, senin yanında Bedir’de savaşmış olan Muhacir ve Ensârdan olanlar var. Onlara çok ikramda bulun. Onların hakkını gözet. Onlar üzerinde hüküm ve otoriten ile büyüklük ve üstünlük gösterme. Şeytanın vesvesesi sana karışıp da, 'Ben onlardan daha üstün olduğum için, Ebû Bekir beni onların başına seçti' demeyesin. Şeytanın hilesinden çok sakın. Sanki onlardan biri gibi ol. İşlerinde onlarla istişâre et. Namaza çok sarıl. Vakit girince ezan okut. Namazları ezânsız kılma. Ezanı bütün asker işitsin. Seninle beraber namaz kılmayı arzu edenlere namaz kıldır. Bu en fazîletli olanıdır. Fakat, yalnız başına namaz kılanın da namazı olur.
Düşmanından çok sakın. Dikkatli ol. Arkadaşlarına söyle, onlar da çok dikkatli olsunlar. Sen maiyetinde bulunanların ahvâlini iyi bil. Onların arasında bulun. Onlarla beraber otur.
İnsanların gizli şeylerini açma. Düşmanla karşılaştığın zaman düşmandan değil, Allahü teâlâdan kork. Arkadaşlarına nasîhatte bulunduğun zaman, kısa ve öz söyle. Önce kendini düzelt ki, emrin altında olanlar da sana karşı iyi olsunlar. İmâm (işin başında bulunan) kimsenin bildiğini ve emri altındakiler hakkında yapacağını, Allahü teâlâdan başkası bilmesin.
Ben seni Araplardan muhtelif kabilelerin başına geçirdim. Sen onların her birisine kendi durumlarına uygun olan neyse, ona göre muâmele et!"
.
Herkese karşı hürmetkâr ol
Hasan Ünsî Efendi, evliyânın büyüklerindendir. 1055 (m. 1645)’de Kastamonu-Taşköprü’de doğdu. 1136 (m. 1723)’de İstanbul’da vefât etti. Sarayda görev yapan bir talebesine şöyle nasihat etti:
Sultân'ın yanında çok konuşma, ilim ehlinden tanımadığın birisi varken, Sultân'ın yanına girme. Belki senin durumun ondan aşağı olur da, sen ona üstünlüğünü göstermek istersin. Bu ise sana zarar verir. Eğer sen ondan üstün isen, ilmini göstermen sebebiyle belki sana kızılabilir. Böylece insanların nazarında kıymetin düşer...
Sultan sana bir işini arz ederse, o işin bilgine muvafık olduğunu bilmeden kabul etme...
Ticâret ve dünyâ işinden, ilimle alâkalı ise konuş, yoksa, insanları dünyâya ve mala teşvik etmiş gibi olursun. Bu ise, insanların senin hakkında sû-i zan etmelerine ve kendilerinden bir şey istediğini zannetmelerine sebep olur...
Halkın arasında gülme. Fazla çarşıya çıkma. Çocuklar ile konuşup, onların başlarını okşamakta bir mahzur yoktur. Yolun ortasında halktan yaşlılarla yürüme. Eğer onlardan geride yürürsen ilmin şerefini ihmâl etmiş olursun. Yaşlılardan önde yürürsen, onlara hürmetsizlik etmiş olursun. Hâlbuki Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem); “Büyüğümüze hürmet, küçüğümüze merhamet etmeyen bizden değildir” buyurdu...
Yol ortasında oturma. Oturmak istersen, mescidde otur. Mağazalarda oturma. Çarşıda ve mescidde bir şey yeme...
İpek elbise giyme. Ailenin bütün ihtiyâçlarını yerine getirmeye gücün yeteceğini iyice bilmeden evlenme. Önce ilim öğren. Sonra helâlinden mal kazan, ilim öğrenme zamanında mal kazanmak için uğraşırsan, ilim elde etmekten mahrûm kalırsın, ilimden önce evlenirsen, çoluk çocuğun olur, onların ihtiyâçlarını temin etmek zorunda kalırsın. İlim elde etmeye ve helâlinden mal kazanmaya fırsat bulamazsın. İşinin azlığında, kalbin boş, zihnin meşgul değilken, ilimle meşgul ol. Allahü teâlâdan çok kork, takvâya sarıl. Emânete riâyet et. Herkese nasihat eyle. İnsanları aşağı görme. Hem kendine, hem de başkalarına hürmetkâr ol. Onların seninle olan işlerinin dışında, insanlarla fazla beraber olma. Sana bir mesele sormak isteyenlerin suâllerinin dışında, başka meselelere girme. Sonra, suâlinin cevâbında zihinleri karışabilir.
.
Allah en çok, ahlâkı en güzel olanı sever
Talha Bin Musarrıf hazretleri Tabiînden tanınmış bir hadîs ve kırâat âlimidir. 112 (m. 730) senesinde Kûfe’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
O, Ebû Sâlih’ten, o da Ebû Hüreyre’den (radıyallahü anh) rivâyet etti. Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle buyurdu:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) ile beraber bir yolculukta bulunuyorduk. Cemaatin azıkları tükenmişti. Hattâ Resûlullah efendimiz onların yük develerinden bazılarını boğazlamayı düşündüler. Bunun üzerine Ömer (radıyallahü anh) “Yâ Resûlallah! Cemâatin yiyeceklerinden kalanını toplayıp, onların üzerine duâ buyursanız” dedi. Resûlullah efendimiz de öyle yaptı. Buğdayı olan buğdayını, hurması olan hurmasını getirdi. Hazreti Talha diyor ki: “Çekirdeği olan çekirdeğini getirdi” dedi. Ben "bu çekirdekleri ne yapıyorlardı?" dedim. “Onları emiyorlar üzerine de su içiyorlardı” dedi. Ebû Hüreyre dedi ki: Sonra Resûlullah efendimiz toplanan şeyler üzerine duâ etti. Sonunda, cemâat yemek kaplarını doldurdular. O zaman, Resûlullah efendimiz buyurdular ki: “Allahü teâlâdan başka ilâh olmadığına, kendimin, Allahü teâlânın Resûlü olduğuma şehâdet ederim (Gözümle görmüş gibi bilir ve inanırım). Bir kul, bu iki şehâdet husûsunda asla şüpheye düşmeden, bunlarla Allahü teâlâya kavuşursa, mutlaka Cennete gider?” buyurdu.
Abdullah İbni Abbâs (radıyallahü anhüma) anlatır:
Peygamber efendimize Eshâbından biri gelerek “Ya Resûlallah! Seni o kadar çok seviyorum ki, aklıma gelince sizi hemen gelip görmezsem, canım çıkacak gibi oluyor. Gelip seni görüyorum. Fakat ben âhirette ne yapacağım? Eğer Cennete girersem, muhakkak senden aşağı mertebelerde olacağım. Senden ayrılmak ise, bana çok zor gelecek Ben Cennette de seninle olmak istiyorum” dedi. Resûlullah efendimiz hiçbir cevap vermedi. Daha sonra bu husûsta Allahü teâlâ Nisa sûresi altmışdokuzuncu âyet-i kerîmesini nâzil edip meâlen şöyle buyurdu: “Kim Allahü teâlâ ve Peygamberine itaat ederse, işte onlar, Allah’ın kendilerine nimetler verdiği peygamberlerle, sıddîklarla, şehîdlerle, iyilerle beraberdirler. Onlar ne iyi arkadaştır” buyurdu. Resûlullah efendimiz hemen o zâtı çağırarak, bu âyet-i kerîmeyi okuyarak müjdeledi.
Usâme bin Şerik anlatır: Bir gün Resûlullahın yanında oturuyorduk. Herkesin sessizce oturduğu sırada birkaç kişi gelip, Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem) “Allahü teâlâ en çok kimi sever?” diye sordular. Resûlullah da, “Ahlâkı en güzel olanı” buyurdu.
.
Müsâfeha ederken muhabbet geçer
Ebü’l-Berekât Akûlî hazretleri hadîs ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. 432 (m. 1040) yılında Bağdad civârında Akûl denilen yerde doğdu. 512 (m. 1118) yılında Bağdad’da vefât etti. Fetvalarında buyurdu ki:
“Müslümanların, birbiri ile karşılaştıkları zaman, müsâfeha etmeleri sünnettir. Nitekim Süleymân Ebû Dâvûd Sicistânî’nin bildirdiği Hadîs-i şerîfte, Ebû Zer Gıfârî (radıyallahü anh) buyuruyor ki:
“Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) ile her karşılaşdığımda, benimle müsâfeha ederdi.”
Müsâfeha; iki kişinin, sağ elin avuç içleri birbirine yapıştırıp, iki başparmağın yanlarını birbirine değdirmesidir. Sünnet olan ise, karşılaşınca, selâm söyleşirken, sağ el dört parmak içlerini, çıplak olarak (eldivensiz, örtüsüz, karşısındakinin sağ eli dışına başparmağı tarafına) yapıştırmaktır. Başparmakta bulunan damardan muhabbet yayılır. Müsâfeha ederken, birbirine muhabbet geçer.”
“Tutulmamış oruçların fidye vererek iskât edilmesi için nass vardır. Namaz, oruçtan daha mühim olduğundan, şer’î bir özür ile kılınamamış ve kaza etmek istediği hâlde, ölüm hastalığına yakalanmış bir kimsenin, kaza edemediği namazları için de, oruçta yaptığı gibi iskât yapılması için, bütün âlimlerin söz birliği vardır. Namazın iskâtı olmaz diyen kimse, câhildir. Çünkü, mezheblerin söz birliğine karşı gelmektedir. Hadîs-i şerîfte; (Bir kimse, başkası yerine oruç tutamaz ve namaz kılamaz. Fakat, onun orucu ve namazı için fakiri doyurur) buyuruldu."
“Başta ve gövdedeki yaraya konulan ilâcın, sıvı olsun, katı olsun, beyne ve hazım yoluna gittiği bilinirse, oruç bozulur. İçeri gittiği iyi bilinmezse, ilâç sıvı ise, İmâm-ı a’zam bozulur dedi. İki İmâm ise, içeri gittiği iyi bilinmeyince bozulmaz dedi. İçeri sızdığı iyi bilinmeyen ilâç kan ise, üç İmâm da, bozulmaz dedi.”
“Sabah namazının farzından sonra, güneş doğuncaya kadar nafile namaz kılmak, tahrîmen mekrûhtur. Sabah namazının sünnetini önceden kılmamış ise, bunu kılmak da bu yasağın içindedir. Çünkü bu vakit, yalnız farz kılmak için ayrılmıştır. Yani farzdan sonra güneş doğuncaya kadar namaz kılmayan, hep farz kılmış sayılmaktadır. Bu ise, sabah sünneti bile olsa, nafile kılmaktan daha efdaldir. Fakat, bu zaman içinde kaza kılmak mekrûh olmaz. Çünkü hükmen farz kılmış sayılmak, sünnetten efdaldir. Kazâ kılmak ise, hakîkî farz kılmak olup, bundan daha çok efdaldir.”
.
Arş’ın gölgesinde gölgelenenler.
Muhammed Takî Fâsî hazretleri hadîs, târih ve Mâlikî mezhebi âlimlerindendir. Aslen Faslıdır. 755 (m. 1373) senesinde Mekke’de doğdu. 832 (m. 1429)’da aynı yerde vefât etti. Kitabında şöyle nakleder:
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Yedi sınıf insan vardır ki: Arş-ı ilâhînin gölgesinden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı kıyâmet gününde, Allahü teâlâ (o yedi sınıf kimseyi) Arş’ının gölgesinde gölgelendirir. (Bunlar) Âdil devlet reîsi, Allahü teâlâya ibâdet ederek yetişen genç, kalbi mescidlere (muhabbetle) bağlı olan kimse, Allah için birbirini seven, bu muhabbetle bir araya gelip, bu muhabbetle ayrılan iki kişi, güzel ve içtimâi mevkii yüksek bir kadın tarafından davet edilip de, (buna karşı); 'Ben Allahü teâlâdan korkarım' diyen kimse, sağ elinin verdiği sadakayı sol eli duymayacak şekilde gizli sadaka veren zengin ve tenhâda Allahü teâlâyı zikredip gözyaşı döken kimse.”
Takî Fâsî hazretleri bu hadîs-i şerîfi tefsîr ederken, hadîs-i şerîfte geçen yedi sınıf kimseyi şöyle açıklıyor: “Adâletli devlet reîsi: O, Allahü teâlânın kullarına adâletle muâmele etmiş, mazlûmu adâletin gölgesinde barındırmıştır.
Allahü teâlâya ibâdet ederek büyüyen genç: Bu genç, dünyâda nefsin isteklerinden vazgeçerek, yüz çevirerek, Allahü teâlânın emirlerini yapıp, yasaklarından kaçınarak rızâsına kavuşmayı istemiş ve O’na sığınmıştır.
Kalbi mescidlere bağlı kişi: Bu kimse, Allahü teâlâya ibâdeti tercih etmiş ve cenâb-ı Hakkın rızâsı, sevgisi ona galip gelmiştir. Bunun için kalbi mescide yönelik olmuştur. Ondan ayrı kalmayı asla istemez. Çünkü mescidde, Allahü teâlâya yakınlığın tadını duyar.
Allah için birbirini seven iki kimse: Bu iki kimse, Allahü teâlâyı sevdikleri için, Allahü teâlânın sevdiklerini de severler. Cenâb-ı Hakkın rızâsından dolayı birbirlerini severler. Güzel ve mevki sahibi bir kadının, gayrimeşru bir işe davet ettiği erkek: O erkek, Mevlâsından korktuğu için, nefsinin arzularını yapmayarak ona muhalefet eder. Allahü teâlâdan korktuğundan, yine Allahü teâlâya sığınır.
Tasadduk eden kimseye gelince: O, cenâb-ı Hakkın rızâsını, nefsine ve onun isteklerine tercih etmiştir. Bunun için dünyalığı Allah yolunda harcamıştır. Nefis, dünyâyı sever ve başkasına bir şey vermemeyi ister. Onun için, dünyalığı ancak Allahü teâlânın rızâsını tercih edenler, âhıreti düşünenler Allah için verirler.
.
Kim, fıskı beğenirse onu yapanlardan olur
Seyyid Takıyyüddîn Hısnî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. 752 (m. 1351)’de Batman’a bağlı Hasankeyf’te doğdu. 829 (m. 1426)’da Şam’da vefât etti.
Bu mübarek zat, din ilimleriyle uğraşanların, ilimlerini dünyâ kazancına vesîle kılmalarını istemezdi. Herkese bunu anlatırdı. Bu husûsta “Sizden biriniz Kur’ân-ı kerîm okumayı öğrenir ve ilim tahsil eder. Bu ilimleri öğrenir ve dünyâyı kalbine yerleştirir, dünyâya koşar. Dünyâyı (taç gibi) başına geçirir. Bunu görenler 'Bu kimse bizden daha âlim. Eğer dünyâyı istemekte bir fayda görmeseydi böyle yapmazdı' derler, sonra dünyâya rağbet ederler, onu toplamaya başlarlar. Buna sebep olan ilim sahipleri şu âyet-i kerîmede bildirilenlerden olurlar: (Kıyâmet günü kendi günahlarını tamamen yüklendikten başka, saptırdıkları insanların günâhlarından bir kısmını da yükleneceklerdir.)" [Nahl-25]
Seyyid Takıyyüddîn hazretleri, fâsıklara muhabbet etmez, fıskı hoş karşılamazdı. Buyurdu ki:
“Kim, fısktan günahtan râzı olur beğenirse, onu yapanlardan olur. Kim de Allaha isyan edenleri beğenirse, râzı olursa, Allahü teâlâ onun ibâdetlerini kabul etmez.”
Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Şaşılır şu kimseye ki, kalbi âhırete bağlı iken kendisine ufak bir şey tesir etse veya pire ısırsa, âhıreti hemen unutuverir.”
“Şu iki insan dünyâda azap içindedir: Dünya nimetleri kendisine verilmiş, fakat bunları kâfi görmeyip dünyâ ile devamlı meşgul olan insan. İkincisi ise; dünya nimetlerinden mahrum olduğu hâlde devamlı onların hasret ve üzüntüsüyle ve ona kavuşma arzusuyla dolu insan.”
“Allaha yemin ederim ki, bedenlerimiz sizi Allahü teâlâya yaklaştıran bineklerdir. O bedenlerinizi Allahü teâlâya itaatte kullanınız ki, Allahü teâlâ o bedenlerinizi mübârek kılsın.”
“Allahü teâlânın; baktığı şeyden ibret alan bir göz, fasîh bir lisan, hayrı anlayan, inanan ve amel eden bir kalp verdiği kimseler felah bulur kurtulurlar.”
"İnsanlar üç kısımdır: Birincileri hayırlı amel işleyen, ona devam eden ve ona devam ettiği hâlde ölenler. İşte bunlar mukarreblerdir. İkincileri; ömürlerini günah ve uzun bir gafletle geçirip, sonra tövbe etmiş olanlar. İşte bunlar Eshâb-ı yemîndirler (Cennet ehlidirler). Üçüncüsü ise; ömürlerini Allahü teâlânın menettiği şeylerle geçiren, harama günaha devam eden ve o hâliyle dünyâdan ayrılanlar. İşte bunlar Eshâb-ı şimâldirler (Cehennemlikdirler.)"
.
İhlâsla karz-ı hasen verecek kimdir?
Azîzzâde Mehmed Behâî Efendi Otuzikinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Nesebi, Yavuz Sultan Selim Hân'ın nedimi Hasan Can’a ulaşmaktadır. O da, Şah-ı Nakşibend Behaeddin-i Buhari hazretlerinin neslindendir. Bu sebeple “Behâî” denilmiştir. 1004 (m. 1595)’de İstanbul’da doğdu. 1064 (m. 1654)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Karz-ı hasen; Allah rızâsı için, hiçbir dünyâ karşılığı beklemeksizin, ihtiyâç sahiplerine borç vermektir. Bekâra sûresi ikiyüzkırbeşinci âyet-i kerimesinde buyuruluyor ki: “Allahü teâlâya, ihlâsla karz-ı hasen verecek kimdir? (Yani, başa kakmadan muhtaç kullara kim sadaka verecek?)
Şöyle rivâyet ederler: Yukarıdaki karz âyet-i kerîmesi gelince, Ebû Dahdah (radıyallahü anh), Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem) gelip “Yâ Resûlallah, babam ve anam sana fedâ olsun! Allahü teâlâ, bizden karz (borç) istiyor, hâlbuki O’nun, borca ihtiyâcı yoktur” dedi. Resûlullah da “Allahü teâlâ, bununla sizi Cennete sokmak istiyor” buyurdu. “Eğer ben Rabbime borç verirsem, yani O’nun rızâsı için sadaka verirsem, bunun karşılığının Cennette bana verileceğini üzerinize alır mısınız?” dedikte, Resûlullah “Evet, sadakayı tasadduk eden herkese, karşılığı Cennette verilir” buyurdu.
Ebû Dahdah, “Hanımım Ümm-i Dahdah benimle olur mu?” dedi. “Olur” buyurdu. “Oğlum Dahdah da benimle olur mu?” dedi. “Olur” buyurdu. “Yâ Resûlallah! Mübârek elini bana ver” dedi. Resûlullah elini uzattı. Elini tutup "Benim iki hurma bahçem vardır. Biri aşağıda, diğeri yukarıdadır. Allahü teâlâya yemîn ederim ki, bu iki bahçeden başka bir şeye mâlik değilim. Her iki bahçeyi de Rabbime karz (borç) verdim” dedi.
Resûlullah “Bahçenin birini Allah için ver, birini çoluk çocuğun için sen sakla” buyurdu. Ebû Dahdah, “Yâ Resûlallah, şâhid ol ki, iyi olan bahçemi Rabbime borç verdim. Etrafı duvarla çevrilidir, içinde altıyüz hurma ağacı vardır” dedi. Resûlullah “Allahü teâlâ, buna karşılık, sana Cenneti versin” buyurdu.
Sonra Ebû Dahdâh o bahçeye gitti. Hanımı Ümm-i Dahdâh’ın yanına vardı. Çocukları da orada idiler. Hurma ağaçlarının etrâfında dolaşıyorlardı. “Bu bahçeden çıkın, ben bunu Rabbime borç verdim” dedi. Ümm-i Dahdâh, “Kârlısın, Allahü teâlâ satışını bereketli eylesin!” dedi. Sonra Ümm-i Dahdâh, çocuklarının yanına gidip, ağızlarındaki yemekte oldukları hurmaları, ağızlarından çıkardı. Kucaklarında, ceplerinde olanları da bıraktırdı ve diğer bahçeye gittiler...
.
Bizim ile münâfıklar arasındaki fark
Muhammed Ebherî hazretleri hadîs, kırâat, nahiv ve Mâlikî fıkıh âlimidir. İran’da Kazvin’de 289 (m. 902)’de doğdu. 375 (m. 986)’da Bağdâd’da vefât etti. Cemaatle namaz hakkında buyurdu ki:
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve selem) buyurdu ki: “Cemâatle kılınan namaz, yalnız kılınan namazdan yirmiyedi derece daha üstündür.”
“Bizim ile münâfıklar arasındaki fark, yatsı ve sabah namazlarında bulunmaktır. Onlar bu iki namazda bulunmazlar.” Şöyle rivâyet edilir: “Selef-i sâlihîn, cemâatle tekbîri kaçırdıkları zaman, birbirlerine üç gün taziyede bulunurlardı. Cemâati kaçırdıkları zaman ise, yedi gün taziyede bulunurlardı.”
Ka’b-ül-Ahbâr (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Dört kimse için mazeret yoktur. Birincisi, Mekke-i mükerremeye gidecek kadar imkânı olup da hacca gitmeyen, ikincisi, önüne konulmuş yemek olduğu hâlde, kapıda duran fakiri eli boş olarak geri çeviren. Üçüncüsü, emr-i ma’rûf ve nehy-i münkere (iyiliği yapıp, kötülükten menetmeye) gücü yettiği hâlde bunu terk eden. Dördüncüsü, ezanı duyup da ona icabet etmeyen kimse.”
Ebû Sa’îd-i Hudrî (radıyallahü anh) şöyle anlattı:
Biz, yedi kişi bir yerde bulunuyorduk. Yanımıza Resûl-i ekrem geldi ve “Rabbiniz ne buyuruyor biliyor musunuz?” dedi. Biz, “Allah ve Resûlü bilir” dedik. Bunun üzerine Server-i âlem; “Rabbiniz buyuruyor ki; kim evinde abdest alır, sonra ibadet etmek için câmiye gelirse, onun için benim katımda, kendisine azap etmeyeceğime dâir bir ahd olur” buyurdu.
Resûl-i ekrem efendimiz bir hadîs-i şerîfte; “Kırk gün, iftitah tekbirini kaçırmamak şartıyla, beş vakit namazı cemaat ile kılan kimseye; Allahü teâlâ, biri nifaktan, diğeri de Cehennemden azâd olmak üzere iki berât yazar” buyurdu.
Denildi ki: “Kıyâmet günü bir kavim, yüzleri parlak yıldızlar gibi olduğu hâlde haşrolunacaktır. Melekler “Siz ne amel işlediniz ki, yüzünüz böyle parlak?” diye sorarlar. Onlar “Ezanı duyunca başka hiçbir şeye bakmaz, hemen abdest alır, cemaata giderdik” derler. Sonra başka bir topluluk getirilir. Bunların yüzleri ise ay gibi parlamaktadır. Melekler onlara da amellerini sorunca, onlar da; “Biz dünyâda iken, vakit girmeden abdest alırdık” derler. Daha sonra başka bir topluluk getirirler. Onların ise yüzleri güneş gibi parlamaktadır. Onlara da amelleri sorulunca, “Biz ezanı mescidde dinlerdik” derler.
.
Halife Hârûn Reşîd'i ağlatan mübarek zat
Şakîk-i Belhî hazretleri evliyanın büyüklerindendir. İbrahîm Edhem’in talebesi, Hâtim-i Esâm’ın hocasıdır. 174 (m. 790) senesinde vefât etti. Ticâretle uğraşırdı. İbrâhim Edhem hazretlerinin sohbetlerine başladı. Ondan feyiz alarak olgunlaştı.
Bu mübarek zat, bir sene hacca gitmek üzere yola çıktı. Bağdâd’a vardığında Halîfe Hârûn Reşîd nasîhat isteyince şöyle buyurdu:
“Allahü teâlânın Cehennem diye bilinen bir yeri vardır ve seni de oraya bekçi yaptı. Eline üç şey verdi ki bunlar mal, kılıç ve kırbaçtır. İnsanları bu üç şeyle Cehennemden uzaklaştır. Muhtaç biri gelirse ona mal ver. Allahü teâlânın emirlerine aykırı davrananları bu kırbaçla edeblendir, yola getir. Başkalarına haksızlık edenlerin, haksız yere adam öldürenlerin karşısına bu kılıçla sen çık. Eğer bunları yapmazsan Cehenneme ilk gidecek olan sen olursun.”
Halîfe biraz daha nasîhat istedi. Şakîk hazretleri buyurdu ki: “Sen suyun menbaı (kaynağı) gibisin. Senin vâlilerin, kumandanların da bu suyun kolları gibidir. Suyun menbaı saf, temiz, berrak olursa, suyun kolları da berrak olur. Suyun menbaı temiz olup, kollarda hafif bulanıklık olursa da zararı olmaz. Ama menbaı bulanık olursa, artık suyun kollarının saf ve berrak olmasını ümid etmek mümkün olmaz.”
Hârûn Reşîd “Biraz daha anlat” dedi. Şakîk hazretleri buyurdu ki:
-Düşün ki çölün ortasında kaldın, susuzluktan ölmek üzeresin. Birisi getirip bir içim su satsa bu suyu kaça alırsın? O da "Ne kadar istiyorsa onu verir, suyu satın alırım" dedi. “Elinde su bulunan kimse, bu suya mukabil senden servetinin yarısını istese, yine râzı olur musun?” Hârûn Reşîd, “Evet râzı olurum” dedi. Şakîk hazretleri buyurdu ki: “Düşün ki servetinin yarısını verip satın aldığın suyu içtin. Bir zaman geçince bu suyu dışarı atmak ihtiyâcını duydun, fakat idrar yapamadın. Öyle ki ölecek hâle geldin. Birisi çıkıp dese ki, 'ben senin bu sıkıntından kurtulmana sebeb olurum, lâkin buna mukâbil olarak mülkünün öbür yarısını isterim' dese ne yaparsın?” Hârûn Reşîd, “Elbette râzı olurum. Ben o sıkıntıda iken servetimin ne manası var?” dedi. Bunun üzerine Şakîk hazretleri buyurdu ki:
“O hâlde önce içtiğin sonra idrar yoluyla dışarıya attığın bir içim su kıymetinde bile olmayan şu servetine sakın güvenme. Bir kimseye karşı bununla öğünme.”
Bu nasîhatlerden sonra Hârûn Reşîd çok ağladı. Şakîk-i Belhî hazretlerini çok hürmet ve saygı ile uğurladı.
.
Bu ümmetin en önce unutacağı ilim
Ebû Tâhir bin Tayfun Secâvendî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. 596 (m. 1200)’de vefât etti. Müfessir, fakîh ve miras taksiminden bahseden ferâiz ilminde mütehassıs idi. Es-Sirâciyye fil-ferâiz adlı eserinden bazı bölümler:
“Âlemlerin Rabbi olan Allahü teâlâya, şükredenlerin hamdi gibi hamd ederim. İnsanların en hayırlısı en üstünü olan Muhammed aleyhisselâma salât-ü selâm ve O’nun Ehl-i beytine, Eshâb-ı kirâmına iyi duâlar olsun... Vefât eden kimsenin bıraktığı malın kimlere verileceğini ve nasıl dağıtılacağını öğreten ilme, (İlm-i ferâiz) denir. Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde, en açık ve en geniş bildirdiği şey, meyyitten kalan mîrâsın nasıl dağıtılacağıdır. Burada yapılacak işlerin çoğu farz olarak emrolunduğu için, hepsine (Ferâiz ilmi) denilmişdir.
İbni Mâce ve Dâre Kutnînin “rahmetullahi teâlâ aleyhim ecmain" bildirdikleri hadîs-i şerîfte, (Ferâiz ilmini öğrenmeye çalışınız! Bu ilmi gençlere öğretiniz! Ferâiz ilmi, din bilgisinin yarısı demektir. Ümmetimin en önce unutacağı, bırakacağı şey, bu ilim olacaktır) buyuruldu.
Âlimlerimiz buyurdu ki: “Ölen bir kişinin geriye bıraktığı mala, sırayla dört hak tealluk eder. Önce, o maldan isrâf ve cimrilik yapılmadan; ölenin yıkama, kefenleme, defin masrafları verilir. İkinci olarak, kul borçları ayrılıp ödenir. Üçüncüsü, geriye kalan mal ve mülk, piyasaya göre değerlendirilip üçe bölünür. Bir kısmı ile, dînin emirlerine uygun olan vasiyetleri yerine getirilir. Dördüncüsü, diğer iki kısım, eşyanın değerlerine göre kendileri veya satılıp paraları vârislere, Kur’ân-ı kerîmde, hadîs-i şerîflerde ve icmâ-i ümmette bildirildiği şekilde dağıtılır.”
Gaib olan kimse, hükmen öldü sayılır. Ana rahminde öldürülüp diyeti verilen cenîn, takdîren ölü sayılır. Bu ikisinin de malları vârislerine taksîm edilir. Ölüm zamânında ana rahminde bulunan vâris, takdîren diri sayılır. Bu cenîn, bir oğlan veyâ bir kız imiş gibi iki türlü ferâiz hesâbı yapılıp, ikisinden hissesi çok olanı ayrılıp, geri kalan, diğer vârislere taksîm edilir. Bu cenîn iki seneden önce, diri olarak doğarsa, hemen ölse bile vâris olur ve ölünce mîrâs bırakır. İki kardeşten biri Çin’de, diğeri Endülüs’te, aynı gün, güneş doğarken ölseler, Endülüs’te ölen, diğerine vâris olur. Çünkü, yerküresi garbdan şarka doğru döndüğü için, güneş şarkta daha önce doğmaktadır.
.
Mikaîl’i gülerken hiç görmedim
Hâkem-ül-Kebîr hazretleri hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. İsmi, Muhammed Kerâbîsî’dir. 285 (m. 898) senesinde doğdu. 378 (m. 988)’de İran’da Nişâbûr’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyuruyorlar:
“Kim Allahü teâlâya bir kimseyi ortak koşarsa, o kimse kendini Cehennem ateşine düşmekten kurtaramaz.”
Resûlullah efendimiz Cebrâil aleyhisselâma “Mikaîl’i gülerken hiç görmedim” dedi. Cebrâil (aleyhisselam) “Hazreti Mikâil, Cehennem yaratıldığından beri gülmemektedir” buyurdu.
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Her Peygamberin ümmeti hakkında yaptığı bir duâ vardır. Ben ise, duâmı, kıyâmet günü Ümmetime şefaat için sakladım.”
“Şefaatim, ümmetimden, büyük günahı olanlar içindir.”
“(İnanarak) Lâ ilahe illallah diyen ve kalbinde zerre miktarı hayır bulunan kimse, Cehennemden çıkarılır.”
Ebû Sa’îd-il-Hudrî (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Ümmetim arasında birçok kimseler vardır ki, onlardan bir kişi, insanlardan bir topluluğa şefaat eder. O topluluk onun şefaati sebebiyle Cennete girerler. Yine o kişilerden birisi, kendi aile ve çoluk çocuğuna şefaat eder de, onlar, onun şefaatiyle Cennete girerler.”
Usâme bin Zeyd şöyle anlatmaktadır: Cüheyne kabilesinin bir parçası olan Hurfe üzerine hücum ettik. Onların içerisinde birisi vardı ki, bize pek şiddetli saldırıyor, kaçanları ise himâye ediyordu. Ensârdan birisi ile onun etrâfını sardık. Başka yapacağı bir şeyi kalmadığını görünce “Lâ ilahe illallah” dedi. O böyle söyleyince, Ensârdan olan zât onu öldürmekten vazgeçti. Fakat ben onu öldürdüm. Sonra Resûlullahın yanına geldik. Olanları anlattık. Resûlullah “Yâ Üsâme, kime güvenip de Lâ ilahe illallah diyen birini öldürdün?” diye sorunca ben “Yâ Resûlallah! Ölümden kurtulmak için öyle söyledi” dedim. Tekrar Resûlullah “Yâ Usâme! Kime güvenip de, Lâ ilahe illallah diyen birini öldürdün?” diye sordu. Bunun üzerine Usâme bin Zeyd “Resûlullahı Hak dinle yönlendiren Allahü teâlâya yemîn ederim ki, Resûlullah her soruyu tekrarladıkça ben, keşke o güne kadar Müslüman olmayıp, o gün Müslüman olmuş olsaydım ve onu öldürmeseydim” dedim. Sonra, “Bundan sonra vallahi, Lâ ilahe illallah diyeni öldürmeyeceğim" diye söz verdim. Resûlullah “Benden sonra mı yâ Usâme?” dedi. “Evet, senden sonra” dedim.
.
Bu dükkânı hemen boşalt
Muhammed Urre hazretleri Şam’da yetişen Şafiî mezhebi âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. 999 (m. 1590)’da vefât etti. Kerâmetleri pek çoktur:
Bir gün câmisinde zikir ile meşgûl olurken, Allahü teâlânın aşkı ve kendisini kaplayan tasavvufî hâl sebebiyle kendinden geçerek ve elinde olmayarak “Allah” diye bir sayha etti. Câminin hemen yakınında bir yerde de, bazı kimseler toplanmışlar, sohbet ediyorlardı. Bu kimseler arasında, Anadolu’dan gelmiş olan biri de bulunuyordu. O toplulukta bulunanlar, Muhammed Urre’nin sayhasını işittiler. Birisi dedi ki; “Bu sayha kimindir?” Başka birisi de; “Muhammed Urre’nindir” dedi. Anadolu’dan gelen zât, bu ismi duyunca hayretle; “Muhammed Urre bu beldeden midir?” diye sordu. Diğerleri “Evet” dediler. Anadolulu; “Allahü teâlâ ona uzun ömürler versin” dedi. Bu sefer diğerleri hayret edip; “Sen onu nereden tanıyorsun?” dediler. Bunun üzerine o kimse yemin ederek; “Ben onu Rodos vakasından tanıyorum. Rodos’un fethi sırasında, Muhammed Urre’yi Kanunî Sultan Süleymân Hân’ın önünde, işte bu gözlerim ile görmüştüm. Şimdi bu sırada acaba nerededir? Yerini bilseydik gidip kendisini ziyâret ederdik” dedi. Onlar da; “İşte şu yakındaki câmidedir” dediler. Anadolu’dan gelen zât, hemen o câmiye gidip Muhammed Urre’nin elini öptü. Duâsını aldı.
Muhammed Urre’nin talebelerinden, sevdiklerinden birisinin, çarşıda bir dükkânı var idi. Muhammed Urre, bu talebesini sever, ara sıra dükkânına uğrardı. Bir gün bu talebesine buyurdu ki:
“Bu dükkânı boşalt. Buradan hemen çık. Burada bir şey olacak. Burası birkaç gün içinde yıkılacak.”
O talebe, hocasının bu emir ve ikâzına uyarak derhâl dükkânı boşalttı. Bundan boşalan dükkâna da başka bir kimse girdi. Aradan birkaç gün geçmiş idi ki, Muhammed Urre yine o dükkânın bulunduğu yere uğramış idi. O dükkân herkesin gözü önünde çöktü...
Muhammed Urre’yi sevenlerden bir kimse, bir yolculuğa çıkmıştı. Geçeceği yollar gayet tehlikeli idi. Bu kimse kendi kendine niyet edip, eğer sağ sâlim Şam’a geri dönersem, Muhammed Urre hazretlerine Allah rızâsı için elbise vereceğim diye nezretti. Fakat bu niyetini kimseye söylememiş idi. Nihâyet, hiçbir sıkıntıya uğramadan Şam’a döndü. Sabah olduğunda, Muhammed Urre o kimsenin kapısını çaldı ve; “Haydi nezrini yerine getir” dedi. O da hemen nezrettiği şeyi ona verdi. Niyetini kimseye söylemediği hâlde, o büyük zâtın, kerâmet olarak bunu bildiğini anladı.
.
Zâlimler için hiçbir yardımcı yoktur
Ebü’l-Hasen Muhammed hazretleri Tefsîr âlimi ve evliyânın büyüklerindendir. 899 (m. 1493)’de Kâhire’de doğdu. 952 (m. 1545)’de Kâhire’de vefât etti. Tefsirinde şöyle buyuruyor:
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) “Cehennem ehline bir ağlama hâli arız olur. Gözlerinden kan akıncaya kadar ağlarlar, yüzlerinde yarıklar meydana gelir. Öyle ki, gözyaşları ırmaklar gibi olup, üzerlerinde gemiler bile yürütülür” buyurdu. Cehennemlikler, böyle ağlayıp sızlayıp, feryat ve figân ettikleri ve “Vay halimize!” deyip yardım diledikleri sürece kendileri için bir ferahlık vardır. Fakat bundan da menedilirler. Muhammed bin Ka’b hazretleri buyuruyor ki:
“Cehennemliklerin beş duâsı vardır. Allahü teâlâ dördüne icabet eder. Beşincisinde, artık konuşamazlar. Birincide, Mü’min sûresi onbirinci âyetinde bildirilen “Ey Rabbimiz, bizi iki defa öldürdün. İki defa da dirilttin, işte günahlarımızı itiraf ettik. Fakat şöyle bir çıkmaya yol var mı?” diye yalvardıklarında, Allahü teâlâ cevap olarak 12. âyet-i kerîmede, “Bunun sebebi şudur: Yalnız Allah’a duâ edildiği vakit, siz küfrettiniz. Eğer O’na bir eş ortak katılırsa, tasdîk ediyordunuz. Artık hüküm, O çok yüce, büyük olan Allah’ındır” buyurur. İkinci defa, Secde sûresi 12. âyetinde bildirilen “Ey Rabbimiz, gördük, işittik. Şimdi bizi dünyâya geri çevir de, güzel amelde bulunalım!” deyince, kendilerine cevap olarak, İbrâhîm sûresi 44. âyetinde “Hâlbuki daha evvel siz dünyâda kendinize, hiçbir zeval yoktur diye yemîn etmediniz miydi?” buyurur. Üçüncü defa; Fâtır sûresi 37. âyetinde bildirilen “Ey Rabbimiz, bizi çıkar! Yaptıklarımızdan bambaşka bir amel yapacağız” deyince, Allahü teâlâ cevap olarak, “Size iyice düşünecek kimsenin düşünebileceği, öğüt kabul edebileceği kadar ömür vermedik mi? Size azâb ile korkutan bir Peygamber de gelmişti. Şimdi, tadın o azâbı! Artık zâlimler için hiçbir yardımcı yoktur” buyurur.
Dördüncü defa, Mü’minûn sûresi 106-107. âyetlerinde bildirilen “Ey Rabbimiz, bedbahtlığımız bize galebe çalmıştı. Biz, doğru yoldan sapanlar güruhu idik. Ey Rabbimiz, bizi buradan çıkar. Eğer yine küfre dönersek, artık hiç şüphesiz ki, biz zâlimlerdeniz” diye yalvarınca, Allahü teâlâ da verdiği cevapta, Mü’minûn sûresi 108. âyetinde “Yıkılıp gidin içerisine! Bana söylemeyin” buyurur. Artık bundan sonra, konuşamayacaklar ki, bu en şiddetli azaptır.
.
Süs için, gösteriş için öğrenmeyiniz
Şemseddîn Muhammed Acemî hazretleri Şafiî mezhebi âlimlerinden ve evliyânın büyüklerindendir. Acem beldelerinden İyc’de doğup yetişti. 985 (m. 1577)’de Şam’da vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“İlim öğreniniz. Onu iyice öğrenip onunla amel ediniz. İlmi süs için, gösteriş için öğrenmeyiniz. Zîrâ gösteriş için ilim öğrenip bununla övünenin kıymeti, elbisesiyle övünen kişi gibidir.”
“Şeytan, bir kişi ile beraber, iki kişiden uzaktır.”
“Kim İslâm âlimlerinin güzel ahlâkıyla ahlâklanırsa, o kişi Allahü teâlânın sevgili kulu olur.”
“İslâmiyet beş şey üzerine bina edilmiştir. Bunlar Kelime-i şehâdet getirmek, namaz kılmak, zekât vermek, oruç tutmak, hacca gitmektir. İmân altmış küsur veya yetmiş küsur parçadır. En efdali Kelime-i şehâdet getirmektir. En aşağı derecesi, yoldan eziyet veren şeyi kaldırmaktır. Hayâ da imândan bir şubedir.”
“Allahü teâlâ fadlı ve ihsânı ile Kur’ân-ı kerîmde bildiriyor ki; geçmiş ümmetlerden Yahudiler, Hıristiyanlar dinlerinde tefrikaya düştükleri için helak oldular. Mevlâmız, doğru yoldan fırkalara ayrılmanın, bâtıla meyletmenin helâka sebep olduğunu bize öğretiyor ve bizi bundan nehyediyor. Doğru yoldan ayrılmak ancak hased ve buğuz yüzünden olur. Kendilerinin bildiğini, başkalarının bilmesini istemezler. Allahü teâlâ buğuz ve hasedin fırkalara ayrılmaya sebep olduğunu beyân buyurarak, Bekâra sûresi ikiyüzonüçüncü âyet-i kerîmesinde meâlen; (İnsanlar imân üzere bulunan tek bir ümmet idi. Sonra kimi imân etmek, kimi küfre varmak sûretiyle ayrılığa düştüler. Bunun üzerine Allah, rahmetinin müjdecileri ve azâbının habercileri olmak üzere peygamberler gönderdi. İnsanlar aralarında ayrılığa düştükleri şeyde hak üzere hükmetmek için, o peygamberlere kitap gönderdi. Hâlbuki kendilerine açık delîller geldikten sonra, aralarındaki zulüm ve hasedlerinden ötürü ihtilâfa düşenler, o kitab verilenlerden başkası değildir. Onların hak husûsunda ayrılığa düştükleri şeyde, Allah kendi izni ile peygamberlere imân edenleri doğru yolda hidâyet buyurdu. Allah dilediğini doğru yola iletir) buyuruldu. Ve yine buyuruldu ki:
“Allahü teâlâ bize, kendilerine ilim verilenlerden bazılarının, başkalarına hased ettiklerini, düşmanlıkta bulunduklarını ve böylece helak olduklarını ve fırkalara bölündüklerini bildirmektedir.”
.
Sabredenlere lütuf ve ihsânlarımı müjdele
Ebû İshâk Salebi hazretleri tefsîr ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 427 (m. 1035) senesinde Nişâbûr’da vefât etti. Zamanındaki birçok âlimden ilim alıp, hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Salebî, Bekâra sûresi ikiyüzseksenaltıncı “Ey Rabbimiz, bizden öncekilere yüklediğin musîbetler gibi bize ağır yük yükleme” meâlindeki âyetin tefsîrinde diyor ki:
Eyyûb aleyhisselâma, "bu uzun belâ içerisinde, sana en zor ne geldi?" diye sorduklarında “Düşmanların serzenişi (başa kakması) her şeyden daha zordur” buyurdu. Bu konuda başka tefsîrlerde yazıyor ki:
Yûsuf aleyhisselâmı, kardeşleri kuyuya attıkları zaman, kuyunun dibinde taş vardı. Mübârek dizi o taşa geldi O kadar canı yandı ki, kardeşlerinin cefasından ve babasının ayrılığından daha zor oldu. Bütün gece, onun ağrısından inledi. Seher vakti olunca, Allahü teâlâ acısını durdurdu. Cebrâil aleyhisselâm gelip; “Ey Yûsuf! Rabbin sana selâm gönderiyor ve 'Bu derin kuyunun dibinde, bu elem ve acı ile nasılsın?' diye soruyor” dedi. Bundan sonra Cebrâil aleyhisselâm “Ey Yûsuf! Duâ et, ne arzu ediyorsan dile, Rabbin sana verecek” dedi. "Ey Cebrâil, benim için sen duâ et" dedi. Cebrâil aleyhisselâm onun için duâ etti ve o da âmin dedi. Sonra, "Ey Cebrâil, ben duâ edeyim, sen âmin söyle" dedi. Ellerini kaldırıp, duâ etti. Ve Cebrâil (aleyhisselâm) âmin dedi. "Yâ Rabbî, bu seher vaktinde bana şifâ gönderdiğin gibi, dünyânın sonuna kadar, bütün hastalara, seher vaktinde şifa gönder” dedi. Allahü teâlâ, duâsını kabûl buyurdu. Bunun için, bir hasta ne kadar hasta olsa da, seher vaktinde rahatlar. Bu, Yûsuf aleyhisselâmın duâsı bereketi iledir.
Allahü teâlâ, Bekâra sûresi yüzellibeşinci âyet-i kerîmesinde meâlen, “Ey mü’minler! (İtaatkârı, asi olandan ayırt etmek için) sizi biraz korku, biraz açlık, biraz da mallardan, canlardan ve mahsûllerden yana eksiltmekle, and olsun imtihan edeceğiz. Ey Habîbim! Sabredenlere (lütuf ve ihsânlarımı) müjdele!” buyurmaktadır. Bu âyet-i kerîmenin tefsîrinde; Salebi, imâm-ı Şafiî’den rivâyetle buyurdu ki:
“Bu âyet-i kerîmedeki korku; Allah korkusu, açlık; Ramazân-ı şerîf orucu, mal noksanlığı; zekât ve sadaka vermek, can ise; hastalık, hayvan ve çocuğun ölmesidir." Sonra Bekâra sûresi yüzellialtıncı âyet-i kerîmesinde meâlen; “Sabredenler, o kimselerdir ki, kendilerine bir belâ geldiği zaman teslimiyet göstererek: 'Biz Allahın kuluyuz ve (öldükten sonra da) yine Ona döneceğiz' derler” buyuruyor
.
Yalan söylemek çok büyük günahtır
İbn-i Nakîb hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 702 (m. 1302) senesinde Mısır’da doğdu. 769 (m. 1368) senesinde Kâhire’de vefât etti. Çeşitli ilimlerde üstün bir âlim olarak yetişti. Fıkıh, kırâat, usûl, nahiv ve edebiyat ilimlerinde mütehassıs bir âlim idi. Bir dersinde şunları anlattı:
Yalan söylemek haramdır, çok büyük günahtır. Ölmemek için leş yemek caiz olduğu gibi, ölümden kurtulmak için yalan söylemek de caizdir. Hazreti Sevban buyurdu ki: (Her yalan günahtır. Ancak bir Müslümana faydası dokunan veya bir Müslümanın zararını kaldıran yalan bundan hariçtir.)
Yalanın caiz olduğu yerlerden bazıları şunlardır:
1- Savaşta: Hazreti Ali (radıyallahü anh) otururken düşmanın biri, aniden karşısına kılıçla çıkıp, (Şimdi seni benim elimden kim kurtarabilir?) der. Hazreti Ali de, parmağı ile adamın arkasını gösterip (Peki dövüşelim; fakat iki kişiyle mi?) der. Düşman, arkamdaki kim diye bakınca, Ali, kılıcını çekip, düşmanını zararsız hâle getirir. Düşman, oturan insana yaptığı kendi hilesini görmeden (Bana hile yaptın?) der. Ali de, (Ama asıl sen beni gafil avlayacaktın ya) der ve şu hadis-i şerifi bildirir: (Harb hiledir.)
2- İki Müslümanı barıştırmak için: Üç günden sonra dargın durmak günahtır. Dargın olan iki Müslümanı barıştırmak için aralarını bulucu yalan söylemek caizdir.
3- İki Müslümanın aralarının açılmasını önlemek için: Araları bozulmak üzere olan iki Müslümanın aralarının açılmasını önlemek için yalan söylemek caiz olur. İyiliğe vesile olan yalan, fitneye sebep olan doğrudan makbuldür.
4- Eşi ile iyi geçinmek için: Eşler birbirini idare etmek için yalan söyleyebilir.
5- Zâlimden, bir Müslümanın bulunduğu yeri gizlemek için...
6- Müslümanın malını zalimlerden korumak için:
7- Müslümanı memnun etmek için...
8- Müslümanın günahını, sırrını ve ayıbını gizlemek için...
9- Fakire ikram için...
10- Haklı iken, karşısındakine sen haklısın demek: Eşin biri diğerine sen haklısın derse geçim olur. İkisi de ben haklıyım derse geçim olmaz.
Mesela Muaz ibni Cebel (radıyallahü anh) hazretleri, vazifesinden dönünce, hanımı (Bu kadar çalıştın, zekât topladın, bize ne getirdin?) dedi. O da, (Beni gözeten vardı, bir şey getiremedim) dedi. O, gözetenden Allahü teâlâyı kastetti. Hanımı ise, Hazreti Ömer’in (radıyallahü anh) onu kontrol eden birini gönderdiğini sandı. Hanımı, Hazreti Ömer’in evine gidip, (Muaz, Resulullahın ve Ebu Bekr-i Sıddık’ın yanında emin idi. Siz niçin onun peşine adam takıyorsunuz?) dedi. Hazreti Ömer, Hazreti Muaz’dan işin aslını öğrenince, hanımına bir miktar hediye gönderdi.
.
Göz beni fitne tuzaklarına düşürdü
Zâhirüddîn Muhammed Ruzrâverî hazretleri hadîs, fıkıh ilimlerinde âlim, edîb ve şâirdir. 437 (m. 1045)’de İran’da Ehvaz’da doğdu. 487 (m. 1094) senesinde Medîne-i münevverede vefât etti.
Bu mübarek zat, evinde ilmî çalışmalar yapar, Kur’ân-ı kerîm okur, sonra dışarı çıkardı. Ayrıca, zengin olup, çok sadaka dağıtırdı. Bir defasında soğuk bir günde, kendisine bir kâğıt parçası verilmişti. Kâğıtta, bir yer tarîf edilerek, falan yerde bir ev vardır. Bu evde bir kadın, dört yetim çocuğu ile aç ve elbisesiz oturmaktadır. Yardıma çok muhtaçdır, yazılı idi. Bunu okuyunca bir arkadaşını çağırdı, yiyecek ve giyecek verip: “Onlara yiyecek ve giyecek götür. Yedir ve giydir” dedi. Paltosunu çıkardı ve yemîn ederek, “Onları doyurup giydirmedikten sonra giymeyeceğim” dedi. Arkadaşı gidip, onlara yiyecek ve giyecek verdi. Sonra gelip verdiğini ona bildirdi. Soğuktan titrediği hâlde, o gelinceye kadar paltosunu giymedi. Çok hayır ve iyilik yapan bir zât idi. Şiirlerinden bazı beyitlerin tercümesi şöyledir:
“Gözün ağlayıp sızlamasına, kanlı yaşlar akıtmasına bakmadan ona ceza vereceğim.”
“Göz harama bakmayı terk edinceye kadar, onun tatlı uykusunu kaçıracağım.”
“Göz beni fitne tuzaklarına düşürdü. Eğer o harama bakmasaydı, ben sâlim olacaktım.”
“Beni ağlattı, ben de onu ağlatacağım. O baktı ve zâlim oldu.”
“Ey göz, kalb zâlim olmadı. Yaptıklarında haddi de aşamadı.”
“Sen ona hevâ ve hevesin acılarını tattırmadın. Şimdi kalb, gözyaşıyla senin yüz karanı yıkayıp temizleyecek.”
“Ey göz! Senin bana yaptıklarından, harama baktığından dolayı kalbimde sana bir düşmanlık var.”
“Ey dostlarım, ömrün büyük bir kısmı sizden ayrı mı geçecek? Bu çok zor. Eğer vefasız zaman elverir de size kavuşursam, işte o zaman mesut olurum.”
Vefât edeceği gün, Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) kabrine gidip ziyâret etti. Ağlayarak “Yâ Resûlallah! Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; (Eğer onlar, nefslerine zulmettikleri zaman sana gelseler de günahlarına Allahtan mağfiret dileseler, Peygamber de af isteseydi, elbette Allahı, tövbeleri ziyâde kabul edici, çok bağışlayıcı bulacaklardı) [Nisâ-64] buyuruyor. Ben de günahımı, cürmümü itirâf ederek huzuruna geldim. Şefaatini umarım yâ Resûlallah” diyerek çok ağladı. Sonra oradan ayrıldı ve o gün vefât etti.
.
Mümin Allahü teâlâya kavuşmak ister
Muhammed bin Hüseyn El-Ezdî hazretleri Musul’da yetişen hadîs âlimlerindendir. Hadîs ilimlerine âit birçok eserler yazdı. 374 (m. 984)’de Musul’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Gıybet etmenin kefâreti, gıybet ettiğin kimse için istiğfar etmendir. Onun için, (Ey Allahım! Bizi de, onu da mağfiret eyle!) diye duâ etmelisin!”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle anlattı: “Resûl-i ekrem buyurdu ki: “Biliyor musunuz, (Her kim benim zikrimden yüz çevirirse, ona maişetten bir dank vardır ve onu kıyâmet günü, kör olarak haşrederiz) [meâlindeki] Tâhâ sûresinin yüzyirmidördüncü âyet-i kerîmesi niçin indirildi biliyormusunuz? Maişetten dank nedir?” Eshâb-ı Kirâm; “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Resûl-i ekrem “Maişetten dank, kâfirin kabirde azap görmesidir. Nefsim yed-i kudretinde olan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, kâfirin mezardaki azâbı, doksandokuz ejderha iledir. Ejderhanın ne olduğunu bilir misiniz? Her birinin doksandokuz başı olan, doksandokuz yılandır. Onu sokarlar, emerler ve üflerler. Kıyâmete kadar böyle devam eder” buyurdu.
Ebû Sa’îd-i Hudrî’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte ise, Resûl-i ekrem “Kâfire kabrinde doksandokuz yılan musallat kılınır. Bunlar, onu kıyâmet kopuncaya kadar sokarlar. Eğer bu yılanlardan birisi, yeryüzüne üfürse idi yeşil birşey bitmezdi” buyurdu.
Ubâde bin Sâmit’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Server-i âlem “Kim Allahü teâlâya kavuşmak isterse, Allahü teâlâ da ona kavuşmak ister. Kim bunu istemezse, Allahü teâlâ da onu istemez” buyurdu. Bunun üzerine biz; “Yâ Resûlallah! Hepimiz ölümü istemeyiz” dedik. Resûl-i ekrem şöyle cevap verdi: “Bu, ölümü istememek değildir. Mümin dünyâdan ayrılacağı zaman, akıbetinin iyi olacağına dâir müjdeler kendisine verilir. Böylece Allahü teâlâya kavuşmak ister. Bu kavuşma, onun en çok istediği şeydir. Fakat kâfir ve fâcir, son nefesinde, sonunun iyi olmadığını görür ve cenâb-ı Hakka kavuşmayı istemez. Allahü teâlâ da ona kavuşmayı istemez.”
Berâ bin Âzib şöyle anlattı: “Resûlullah ile beraber Ensârdan birisinin cenâzesine gittik. Meyyit kabre konup üzeri toprakla kapatılınca, Resûlullah oturdu. Biz de etrâfına oturduk. Sanki başlarımızın üzerinde kuş vardı. (O derece sessiz, saygılı ve dikkatli dinliyorduk.) Resûl-i ekremin elinde bir çubuk vardı. Onunla yeri kazıyordu. Sonra mübârek başını kaldırıp; iki veya üç defa (Kabir azâbından Allahü teâlâya sığınırız) buyurdu.
.
Cömertlik ve cesâret şerefli maksatlardır
Radıyyüddîn Kazvînî hazretleri evliyanın büyüklerindendir. 512 (m. 1118)’de, İran’da Kazvin’de doğdu. 590 (m. 1194)’de vefât etti. İlim öğrenmeye küçük yaşta başladı. Babasından ve başka birçok âlimden ilim öğrendi. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Zenginliklerin en hayırlısı, Allahü teâlâ ile iktifa etmektir. Allahtan başkasıyle yetinmek, en büyük fakirlik ve şakiliktir.”
“İlmin sonu yoktur. Her ilimden, güzel olanını alınız.”
“Cömertlik ve cesâret, şerefli maksatlar olup, Allahü teâlâ hazretleri bunları sevdiği ve denediği kişilere ihsân eder.”
“Korkaklık, ihtirâs ve cimrilik, Allaha karşı kötü zannın bir araya getirdiği kötü arkadaşlardır.”
“Sıkıntıya karşı sabretmek, bolluk anındaki afiyetten daha efdaldir.”
“Akıl, nimetlerin en büyüğü, dünyâ ve âhirette şereflerin en yücesidir.”
“Şerefli insan, azarlandığı vakit kızar, yumuşak davranıldığı vakit yumuşar. Şerefsiz insan ise yumuşak davranışa sert çıkar ve sert davranana karşı da yumuşar.”
“Sükût, sana vakar kazandırır ve seni özür dileme zahmetinden kurtarır.”
“İhtirâs, gâfillerin kalbinde şeytanların sultânıdır.”
“Hikmet, her müminin kaybettiğidir, onu münâfıkların ağzında olsa dahi alınız.”
“İnsandaki cahillik, vücûdu yiyen haşereden daha tehlikelidir (zararlıdır).”
“Said kimse, azaptan korkarak inanır ve sevap niyaz eder.”
“Hasedcilerin en ehveni, haset ettiği kişinin elindeki nimetlerin yok olmasını ister.”
“İlim, insanı Allahın emrettiği şeylere götürür, zühd ise o şeylere erişilmesini kolaylaştırır.”
“Mal, dünyâda sahibine ikramda bulunan bir dost gibi olsa da, Allah huzûrunda ona ihânet eder.”
“Mal, harcandığı kadar sahibine ikramda bulunur. Kişinin yaptığı cimrilik kadar ona ihânet eder.”
“Fakîh öyle biridir ki, insanları Allahın rahmetinden ümitsizliğe düşürmez ve onları Allahın rahmetinden yüz çevirtmez.”
“Âlim, öyle biridir ki, insânları Allahın rahmetinden dolayı ümit kapısından menetmez ve Allahın mekrinden emîn olmamalarını sağlar.”
“Mal ve çocuklar, dünya hayatının zînetidirler. Sâlih amel de, dünyâdan âhirete götürülen mahsûldür.”
“Cömertlik, güzel medhiyeyi, mal sevgisi üzerine tercih etmektir.”
“Allah için seven bir kardeş, en yakından daha yakın, anne ve babalardan daha merhametlidir.”
“Amel eden câhil kişi, yoldan başka yerde yürüyen gibidir. Bu yürüyüşü ona, ihtiyâcından uzaklaşmaktan başka bir şey kazandırmaz.”
.
Âlimin konuşması karanlıkları yok eder
Muhammed Bercülânî hazretleri Hanbelî mezhebi âlimlerindendir. 238 (m. 852)’de Bağdâd’da vefât etti. Onun en meşhûr eseri “Kitâb-üz-Zühd ve’r-Rekâik”dir. Bu kitabında “Âlimlerin Üstünlüğü” bahsinde buyuruyor ki:
Muhammed bin Hüseyn der ki:
“Allahü teâlânın, Kur’ân-ı kerîmde âlimleri övmesi, onların fazîletli, üstün ve kıymetli olduklarını gösterir. Allahü teâlâ onları, insanlara yol gösterici kıldı. Kendilerine uyulması icâb eden kişilerdir.”
İmam-ı Mücâhid, Kur’ân-ı kerîmde meâlen “Kime ki hikmet verilmişse” âyeti için, “Buradaki hikmetten murâd; ilimdir, fıkıh ilmidir” buyurmuştur. Yine Kur’ân-ı kerîmde meâlen (Doğrusu Lokman’a “Allaha şükret” diye ilim ve anlayış verdik) âyeti için, “Burada ilim ve anlayıştan murâd, fıkıh ilmi demektir” buyurdu.
Yine Kur’ân-ı kerîmde meâlen “Sizden ülilemr olanlara” âyetindeki “Ulilemr’den murâd, “Fukahâ ve âlimlerdir” buyurdu. Ebüdderdâ’nın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerde Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Âlimin, âbid üzerine üstünlüğü, ayın onbeşinci gecesindeki dolunayın, diğer yıldızlar üzerine olan üstünlüğü gibidir.”
“Âlimler Peygamberlerin vârisleridir.”
“Şeytana karşı bir din âlimi, bin âbidden çetindir.”
“Allahü teâlâ bir kimseye iyilik etmek isterse, onu dinde âlim yapar ve ona doğru yolu ihsân eder.”
“Kıyâmet gününde üç kısım kimseler şefaat ederler: Peygamberler, sonra âlimler, sonra şehîdler.”
“Göklerde ve yerde olanlar, âlim için istiğfar ederler.”
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Allahü teâlâ, sizden ilmi almak için, ilmi ile âmil olan âlimleri kaldırır. Câhiller kalır. Dinden suâl edenlere, kendi akılları ile cevâp verip, insanları doğru yoldan ayırırlar.”
Ali bin Ebî Tâlib (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Âlimin konuşması karanlıkları yok eder (Küfür ve zulmeti ortadan kaldırır). Âlimin susmasında nice hikmetler vardır. Onların susması hikmettir. Güneşin ortaya çıkışıyla karanlıklar yok olduğu gibi, âlimin bir yerde bulunmasıyla orası nûr ile dolar. İnsanlar din ve dünyâlarını öğrenir, rahat ve huzûr bulurlar.”
Muâz bin Cebel (radıyallahü anh) şöyle buyurdu: “İlim öğreniniz, Allah için ilim öğrenmiş kişi, Allahtan korkar. İlim öğrenmeyi istemek ve bu yolda çalışmak ibâdettir. Onunla meşgul olmak cihâddır. İlmi, bilmiyene öğretmek sadakadır. Onu ehline öğretmek kurbettir.
.
Hizmet edene hizmet edilir
Ebü’l-Hasen Âbürî hazretleri Şafiî mezhebi âlimlerindendir. 283 (m. 977)’de İran’da Sicistan’ın Âbür köyünde doğdu. 363 (m. 974)’de orada vefât etti. “Menâkıb-ı İmâm-ı Şafiî” kitabında buyuruyor ki:
Mısır'ın ileri gelenlerinden birinin hanımı, bir münâkaşada kocasına; "Ey Cehennemlik!" dedi. Bu cevap karşısında bu şahıs, hanımına; "Ben Cehennemliksem, seni boşadım" dedi, fakat hanımını da çok seviyordu. Âlimleri toplayıp bu meseleyi sordu. Kimse cevap veremedi. "Senin Cehennemlik olup olmadığını Allah bilir." dediler.
Âlimler arasından henüz daha genç yaşta olan İmâm-ı Şâfiî hazretleri kalkıp; "Ben senin meseleni çözerim" dedi. Oradakiler şaşırdılar. Bu kadar âlimin cevap veremediğine, nasıl cevap verecek diye merak ettiler. İmâm-ı Şâfiî dedi ki:
"Önce sen benim sorularıma cevap ver!" Ve devâm etti:
"Bir günah işleyeceğin vakit, Allah korkusundan bu günahı terk ettiğin oldu mu?" dedi.
"Allahü teâlâya yemîn ederim ki çok oldu."
"Bu hâlinle Cennetlik olduğun anlaşılmaktadır" buyurdu. Orada bulunan âlimler, hangi delîl ile bu hükmü verdiğini sordular:
"Kur'ân-ı kerîmde; (Bir kimse Allah korkusundan nefsini günahlardan menederse, onun yeri elbette Cennet'tir) buyurulmaktadır. Hükmümü bu âyet-i kerîmeye göre verdim" buyurdu. Oradakiler susup kaldılar.
***
Bu mübarek zat, talebeleriyle ve sevenleriyle olan çeşitli sohbetleri sırasında buyurdu ki:
“Dünya işlerinde bir darlığa ve sıkıntıya düşen kimse, ibâdete yönelmelidir.”
“Gururlanıp böbürlenmek, âdi ve bayağı kimselerin vasfıdır.”
“Hizmet edene, hizmet edilir.”
“Dostlar ile yapılan sohbetten sevimli bir hareket yoktur. Dostların ayrılığı kadar da gam ve keder veren şey yoktur.”
“İlmi sevmeyende hayır yoktur. Böyle kimselerle dostluk ve bağlılığını kes. Çünkü, ilim kalplerin hayâtı, gözlerin aydınlığıdır.”
“Sâdık dost ve hâlis kimyâ/Az bulunur, hiç arama!”
“Bütün düşmanlıkların aslı, kötü kimseler ile dostluk etmek ve onlara iyilik yapmaktır.”
“İlim öğrenmek, nâfile ibâdetten üstündür.”
“Kendini bilmeyene ilim öğreten, ilmin hakkını zâyi etmiş olur. Lâyık olandan ilmi esirgeyen de, zulmetmiş olur.”
“Kimin düşüncesi, arzusu, maksadı yemek içmek (dünyâ) ise; kıymeti, barsaklarından çıkardığı kazûrat kadardır.”
“Dünyâda en huzursuz kimse, kalbinde hased ve kin taşıyanlardır.”
“Başkalarını senin yanında çekiştiren, senin bulunmadığın yerde de seni çekiştirir.”
.
Yemek için misafiri fazla bekletmemeli
Ebû Abdullah Râzânî hazretleri kırâat, Arabî ilimler ve Hanbelî fıkıh âlimidir. 426 (m. 1035)’de Irak’ta Râzân’da doğdu. 494 (m. 1101)’de Evâne’de vefât etti. “Yemek Âdâbı” hakkında şunları anlattı:
“Yemek için misafiri fazla bekletmemelidir. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; (Acele şeytandandır. Fakat şu beş şeyde acele etmek müstesnadır. Bunlar; misâfiri yedirmek, cenâzeyi defnetmek, bekârı evlendirmek, borcunu ödemek, günaha tövbe etmektir) buyurdu.
Yemekleri sıra ile takdim etmelidir. Et yemeğini önce getirmek, misâfire iyi bir ikramdır. Sofrada bakla bulundurmalıdır. Peygamber efendimiz (Melekler bakla bulunan sofraya gelirler) buyurdu. Ev sahibi, misâfirden önce elini yemekten çekmemelidir. Onlardan sonra sofradan kalkmalıdır. Büyük zâtlardan bazısı, yemeğe davet ettiği kimseleri yemekle baş başa bırakıp, yemeği bitirmelerine yakın onların yanına gelir, sofraya oturur ve Besmele ile yemeğe başlardı. Misâfirlerine 'Haydi siz de bana yardım edin' derdi. Böylece onların doymalarına yardım ederdi. Yemeği, yetecek miktarda ikram etmelidir. Yemeği az getirmek, mürüvvetin noksanlığını, fazla getirmek ise, işin yapmacık olduğunu gösterir. Fakat, ev halkının da hakkını ayırmak lâzımdır. Çünkü misâfirden bir şey artmayabilir. Bundan dolayı da evdekileri zor duruma sokmamalıdır...”
Biri, Ebû Abdullah Râzânî’yi hac esnasında Arafât’ta gördü. Hâlbuki, Ebû Abdullah o sene hacca gitmemişti. Hacdan dönüşünde Ebû Abdullah’ı görünce, “Hanımımın nikâhı üzerine yemîn ederim ki, seni hacda gördüm” dedi. Ebû Abdullah kerâmetinin açığa çıkmasının üzüntüsüyle başını önüne eğdi. Gerçeği söylemese adamcağızın nikâhı hakkında sû-i zanna sebeb olacaktı. Çünkü herkes onun bu yıl hacca gitmediğini biliyordu. Adama “Senin nikâhın bozulmadı” dedikten sonra başını kaldırdı ve şöyle ilâve etti: “Bu ümmet, Allahü teâlânın düşmanı olan şeytanın, mümin erkekler ve kadınlar arasında fitne çıkarmak için, bir anda şarktan garba gidebileceğinde icmâ (söz birliği, ittifâk) etti. Allahü teâlâya ibâdet ederek kulluk eden bir kimsenin de, Allahü teâlânın izniyle bir gecede Mekke’ye gidip geri dönebileceğini kimse inkâr etmedi.” Sonra yemîn eden adama döndü ve “Rahat ol! Zevcen sana helâldir” buyurdu.
.
Merhametli ve sabırlı kimselerin fazileti
Muhammed El-Ahvâl hazretleri hadîs ilminde ve Arap edebiyatında büyük bir âlimdir. 250 (m. 864) senesinde vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Ümmetimin iyilerinden bir cemâat var ki, ilâhî rahmetin genişliğinden açıkta gülerler, azâbının korkusundan da gizli yerlerde ağlarlar. Bedenleri yerde, gönülleri göklerdedir. Rûhları dünyâda, akılları ise âhirettedir. Yürümeleri vekar iledir” buyurdu.
Resûl-i ekreme “Biri var, yakîni güzel, fakat günahı çok, diğeri ibâdette pek gayretli, fakat yakîni az” diye anlatılınca, Resûlullah efendimiz “Âdemoğlunun günâhı bulunur. Fakat onun tabiatı akıl, seciyyesi yakîn olursa, günahları ona zarar vermez. Çünkü o, ne zaman günah işlese tövbe ve istiğfar eder. İşlediği günahına pişmanlık duyar. Allahü teâlâ onun fadlını devam ettirir ve bununla Cennete girer” buyurdu.
Ebû Bekr’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Allahü teâlâ buyurdu ki: Eğer benim rahmetimi istiyorsanız, mahlûkuma merhamet ediniz.”
Üsâme bin Şureyk’in bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “İnsanlara teşekkür etmeyen, Allahü teâlâya şükretmiş olmaz.”
Ebû Bekr el-Verrâk’ın bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah “Her ân seni görmekte olan Allahü teâlâdan gâfil olma. Şükrünü, itaat ve tevâzuunu, hiçbir zaman mülkünden çıkamadığın Allahü teâlâya yap” buyurdu.
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) bildirdi: Resûlullaha “Ey Allahın Resûlü! Acaba Cennete hesapsız girecek kimse var mıdır?” diye sorduklarında Resûlullah “Evet, her merhametli ve sabırlı kimse” buyurdu.
Sehl bin Sa’d es-Sa’îdî’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah Abdullah bin Abbâs’a; “Ey küçük! Sana bazı şeyler öğreteyim, onlardan faydalanırsın” buyurdu. Abdullah bin Abbâs (radıyallahü anh), “Buyur yâ Resûlallah” dedi. Resûlullah şöyle buyurdu: “Allahü teâlânın senin için yazmadığı bir şeyi ile insanlar sana fayda vermek için çalışsalar, buna onların gücü yetmez. Yine kullar, Allahü teâlânın ezelde senin için yazmadığı şeyler ile zarar vermeye çalışsalar, onlar buna güç yetiremezler. Eğer sıdk ile yakîn içerisinde Allahü teâlâ için amel yapmaya gücün yeterse, yap. Gücün yetmezse, şüphesiz istemediğin şeylere sabretmekte pekçok hayır vardır. Bil ki, nasr (yardım) sabır ile beraberdir. Ferahlık sıkıntı ile beraberdir.”
.
Âhiret âlimleri simalarından bilinir
Esnaî hazretleri fıkıh, usûl, kelâm âlimlerindendir. İsmi, Muhammed bin Hasen eş-Şâfiî’dir. 695 (m. 1295)’de Mısır’da Esna’da doğdu. 764 (m. 1362)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Zamanımızda çok âlim var. Fakat hakiki İslam âlimi bulmak zorlaştı. Bunların bazı vasıflarını bildiriyorum: Onlar, yakîni kuvvetlendirmek için çok gayret gösterirler. Çünkü yakîn, dînin sermâyesidir. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Yakîni, öğreniniz” buyuruyor. Dâima mahzûn, başı önüne eğik ve sükût hâlinde bulunurlar. Allahü teâlâdan korktuğunu; kıyâfetinde, ahlâkında, işinde, duruşunda, konuşmasında ve sükûtunda belli ederler. Kim ona bakarsa, Allahü teâlâyı hatırlar, görünüşleri ilimlerine şehâdet eder. Âhiret âlimleri; vakûr olmalarıyla, alçak gönüllükleriyle, insanlara, güleryüzlü muâmele etmeleriyle, simalarından bilinirler. Hazreti Ömer buyurdu ki: “Allahü teâlâ ilim verdiği kuluna, bununla beraber; hilm, tevâzu, güzel ahlâk ve rıfk da verir, işte bu, faydalı ilimdir.”
Onlar, sahip oldukları ilimle önce kendileri amel ederler. Çünkü kendisi amel etmezse, nasihatinin kimseye faydası olmaz. Allahü teâlâ İsâ aleyhisselâma, “Ey Meryem’in oğlu, önce kendine nasihat et! Eğer kendin nasihat kabul ediyorsan, insanlara da nasihat et! Eğer kendin söylediğini yapmıyorsan, kendi nasihatini kendin yerine getirmiyorsan, benden utan” buyurmuştur.
Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte “Mirâc gecesinde bir kavme uğradım, dudakları ateşten makaslarla kesiliyordu. 'Siz kimsiniz?' diye sorunca onlar, 'Biz hayrı emreder, fakat kendimiz yapmazdık, fenâlıktan meneder, hâlbuki kendimiz yapardık' diye cevap verdiler” buyurdu.
İbn-i Semmâk dedi ki: “Nice Allahü teâlâyı anan kimse vardır ki, Allahü teâlâdan gâfildir. Nice Allahü teâlâdan korkan kimse vardır ki, Allahü teâlâya cür’ette bulunur. Nice Allahü teâlâya yakın görünen kimse vardır ki, Allahü teâlâdan uzaktır. Nice Allahü teâlânın rızâsına, O’nun emirlerine uyup, yasaklarından sakınmaya davet eden kimse vardır ki, Allahü teâlânın rızâsına kavuşmaktan kaçar.”
İbrâhim bin Edhem şöyle anlattı: Bir taşın yanından geçiyordum. Taşın üzerinde, “Bana gel, ibret alırsın” yazılı idi. Yanına gittim. Onu çevirdim. Şöyle bir yazı vardı: “Sen, bildiğin ile amel etmiyorsun. Amel etmeyeceğin şeyi bilmeyi niçin istiyorsun?”
.
O müminler için âhiret saadeti vardır
Hasan Fehmî Efendi Yüzonuncu Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1210 (m. 1795)’de Konya’nın Ilgın kazasında doğdu. 1298 (m. 1881)’de Medîne-i münevverede vefât etti. “Sabır” hakkında şunları anlattı:
Sabrın çeşitleri ve her birinin mükâfâtı husûsunda Kur'ân-ı kerimde nâzil olmuş birçok âyet-i kerimeler vardır. Bekara sûresinin yüzyetmişyedinci âyetinde meâlen (Yüzünüzü doğu ve batı taraflarına çevirmeniz hayır ve tâat değildir. Hayır ve tâat, Allahü teâlâya ve âhirete ve meleklere ve Allahü teâlânın indirdiği kitaplara ve Peygamberlere îman etmektir. Ve Allahü teâlânın [rızası için] muhabbet ile malını; fakir akrabâsına, fakir yetîmlere ve muhtaçlara, yolda kalmışlara, isteyen fakirlere ve sahibi ile anlaşıp belli bir ücret ödeyince hür olacak kölelere ve esîrlere [azâd etmek için] vermektir. Ve [farz] namazları dosdoğru kılmak ve zekâtını vermek, sözleşmelerinde ahdine vefâ etmek, fakirlikte, ihtiyaç ve sıkıntı hâllerinde, cihâdda sabretmektir. Ve bu vasıfları taşıyanlara uymakta sâdık olmaktır. İşte onlar, takvâ sahibi olan Müslümanlardır) buyurulmuştur.
Âl-i İmrân sûresinin ikiyüzüncü âyetinde ise meâlen (Ey îman edenler! [Din düşmanlarının eziyetlerine] sabrediniz. Düşmanlarınızla olan cihâdda üstün gelmek için, sabır yarışı yapın. Sınır boylarında kâfirlere karşı cihâd için nöbet bekleyin ve Allahü teâlâdan korkun ki, felâha [kurtuluşa] eresiniz) buyurulmuştur.
Nahl sûresinin doksanaltıncı âyetinde meâlen (Sabredenlerin ecirlerini [karşılıklarını] Allahü teâlâ, yaptıkları amelin karşılığı olan sevaptan daha fazla ve daha güzel olarak elbette verir) buyurulmuştur.
Zümer sûresinin onuncu âyetinde meâlen (Sabreden müminler [kıyâmet gününde] hesapsız mükâfâtlara kavuşurlar) buyurulmuştur.
Bekara sûresinin yüzelliüçüncü âyetinde meâlen (Ey îman edenler! Sabır ve salât [namaz] ile Allahü teâlâdan yardım isteyiniz. Muhakkak Allahü teâlâ[nın yardımı] sabreden müminlerle berâberdir) buyurulmuştur.
Ra'd sûresinin yirmiikinci âyetinde meâlen (Onlar, şu kimselerdir ki, Rablerinin rızasını kazanmak için sabrederler. Namazlarını dosdoğru kılarlar. Kendilerine verdiğimiz rızıktan gizli ve âşikâr infâk eder, verirler. Kendilerine kötülük yapanlara, iyilik ederler. O müminler için [amellerine karşılık] âhiret saadeti ve rahat vardır) buyurulmuştur.
.
Her insanın huyu sonradan değişebilir
Kınalızâde Ali Efendi Osmanlı âlimlerinin en meşhurlarındandır. 916 (m. 1516) senesinde Isparta’da doğdu. İstanbul’a giderek, medrese tahsilini mükemmel bir şekilde tamamladıktan sonra, Anadolu ve Rumeli’nin çeşitli şehirlerinde kadı ve kadıasker olarak vazîfe yaptı. 979 (m. 1571) senesinde Edirne’de vefât etti. Çok kitap yazdıysa da, daha çok “Ahlâk-ı A’lâî” adlı eseriyle tanınmıştır. Bu kitabında şöyle anlatır:
Huy değişir mi? İnsanın huyunu bırakıp, başka huylu olması mümkün müdür? Bu konu üzerinde çeşitli sözler, birbirine uymayan fikirler varsa da, âlimlerin çoğuna göre, herkesin huyu değişebilir. Hiçbir kimsenin huyu, yaratılıştaki gibi kalmaz. Sonradan değişebilir. Huylar değişmeseydi, Peygamberlerin “aleyhimüsselâm” getirdikleri dinler boş ve lüzumsuz olurdu. Âlimlerin söz birliği ile koymuş oldukları terbiye ve ceza usûlleri abes olurdu. Bütün ilim adamları, çocuklarına ilim ve edeb vermiş ve terbiyenin fayda sağladığı her zaman görülmüştür...
O hâlde, huyun değiştiği güneş gibi meydandadır. Şu kadar var ki, bazı huylar pek yerleşmiş, rûhun hâssası gibi olmuştur. Böyle huyları değiştirmek, yok etmek pek güç olur. Böyle ahlâk, ençok, câhil, kötü kimselerde bulunur. Bunu değiştirmek için ağır riyâzet ve çok mücâhede lâzımdır. Nefsin isteklerini yapmamak için çalışmaya “riyâzet” denir. Nefsin istemediği şeyleri yapmaya “mücâhede” denir. Cahiller, ahmaklar, huy değişmez diyerek, nefisle mücâhede ve riyâzet etmiyorlar. Kötü huylarını temizlemiyorlar. Böyle kabul edip de, herkes kendi havasına bırakılırsa, suçlulara ceza verilmezse, insanlık kötülüğe gider.
Bunun için, Allahü teâlâ kullarına acıyarak, onları terbiye etmek, iyi ve kötü huyları öğretmek için Peygamberler “aleyhimüsselâm” gönderdi. Bu muallimlerin en yükseği olarak, habîbi olan Muhammed aleyhisselâmı seçti. O’nun dîni ile, önce göndermiş olduğu bütün dinleri değiştirdi. O’nun dîni, bütün dinlerin sonuncusu oldu. Böylece iyiliklerin hepsi, terbiye usûllerinin cümlesi O’nun parlak dîninde yer almıştır. Aklı olanların, iyiyi kötüden ayırabilenlerin, bu dinden elde edilmiş olan ahlâk kitaplarını okuyarak, öğrenerek ve işlerini buna göre düzenleyerek, dünyâda ve âhirette rahata ve huzura, saadete, kurtuluşa kavuşması ve böylece aile ve cemiyet hayâtının düzenine yardım etmiş olması lâzımdır, insanın birinci vazîfesi de budur.
.
Necaset, namaz kılmaya engeldir
Yûsuf Bin Yahyâ El-Buveytî hazretleri İmâm-ı Şafiî’nin en kıymetli arkadaşlarından ve Şafiî mezhebinin en büyük âlimlerindendir. 231 (m. 845)’de Mu’tezile fırkasındaki bozuk inançlı kimseler tarafından, Bağdâd’da şehîd edildi. Bir dersinde şunları anlattı:
Şafii’de necasetten taharet hakkında bilgi vereceğim. Taharet temizlik demektir. Taharet iki çeşittir; hadesten taharet, necasetten taharet. “Hadesten taharet”, namaz kılmaya engel olan abdestsizlik ve cünüplüğü kaldırmaktır. Yani abdesti olmayan kimsenin abdest alması ve cünüp olanın da gusletmesi, demektir. Yine hayız veya nifas kanı kesilen kadının gusletmesi de hadesten taharettir. “Necasetten taharet”; vücuda, elbiseye veya namaz kılınacak yere, necaset bulaşmış ise, onu temizlemektir. Necaset, namaz kılmaya engeldir. Vücudunda, elbisesinde veya namaz kıldığı yerde az da olsa necaset bulunan kimsenin namazı, sahih yani geçerli değildir. Necis olan maddelerden bazıları şunlardır: 1- Şarap ve sarhoş eden her türlü sıvılar. 2- İnsanın ve her çeşit hayvanın idrarı. 3- İnsanın ve her çeşit hayvanın dışkısı. 4- Kan ve irin. 5- Kusmuk ve mideden gelen her şey. 6- Geviş, yani hayvanın, midesinden çıkarıp tekrar çiğnediği şey. 7- Eşek gibi eti yenmeyen hayvanın sütü. 8- Dine uygun olarak kesilmemiş her çeşit hayvanın ölüsü...
Necaset nasıl temizlenir?
Evvela necasetin maddesini izale etmek (gidermek); sonra da üzerinden suyu akıtarak yıkamak gerekir. Bundan sonra eğer necasetin; tadı veya rengi veya kokusu kalırsa, üç defa parmak uçlarıyla ovalayıp çitileyerek yıkamak lazımdır. Bununla beraber yalnız renk veya sadece koku kalırsa ve bunu çıkarmak “müteassir” ise, artık temiz kabul edilir ve sabun gibi bir şey kullanmak gerekmez. “Müteassir”in ölçüsü, üç kere ovalanıp çitileyerek yıkandığı hâlde bunların çıkmamasıdır. Şayet üç defa parmak uçlarıyla ovalanıp çitilenerek yıkandığı hâlde; sadece tat veya hem renk hem de koku kalırsa, onları izale etmek için sabun veya benzeri bir şeyi de kullanmak gerekir. Sabun ve benzeri bir şey kullanıldığı hâlde bunlar çıkmazsa ve bunları çıkarmak “müteazzir” ise, artık necis olduğu halde affedilir. “Müteazzir”in ölçüsü de, orayı kesmeden necasetin çıkmamasıdır.
.
Cömert cennete, cimri cehenneme yakındır!
Ebû Abdullah bin Abdülmelik hazretleri hadîs ve fıkıh âlimidir. Hadîs hafızı, yani yüz bin hadis-i şerifi ezbere bilirdi. 252 (m. 866)’da Endülüs’te (İspanya) Kurtuba’da (Cordoba) doğmuştur. 330 (m. 942)’de vefât etmiştir. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Muâz bin Cebel’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Cennet ehli dünyâda, Allahü teâlâyı anmadan geçirdikleri bir âna bile üzülürler.”
Sehl bin Sa’d anlattı: Resûlullaha birisi geldi. “Ey Allahın Resûlü! Bana öyle bir amel öğret ki, onu yapınca Allahü teâlâ ve insanlar beni sevsin” dedi. Resûlullah buyurdu ki: “Dünyâya rağbet etmezsen (Allahü teâlânın haram kıldıklarından sakınır, şüphelilerden uzak durursan), seni Allahü teâlâ sever. İnsanların elindekilere rağbet etmezsen, o zaman seni insanlar sever.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Kabirleri ziyâret ediniz. Çünkü kabirleri ziyâret ölümü hatırlatır.”
Âişe vâlidemizin (radıyallahü anhâ) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah: “Allahü teâlânın velî kulu, cömert olarak yaratılmıştır” buyurdu.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Cömert kimse, Allahü teâlâya, insanlara ve Cennete yakındır, Cehennemden uzaktır. Cimri kimse, Allahü teâlâdan, insanlardan ve Cennetten uzak, Cehenneme yakındır. Câhil fakat cömert olan kimse, âbid fakat cimri olan kimseden daha sevimlidir. En büyük hastalık, cimriliktir.”
Abdullah bin Ömer’in (radıyallahü anhümâ) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu: “İki ahlâk vardır ki, Allahü teâlâ bu ikisini sever. Bunlar; cömertlik ve semâhattir (vermesi lâzım ve vâcib olmayan şeyleri seve seve vermektir). Yine iki ahlâk daha vardır ki, Allahü teâlâ onlardan dolayı gazâb eder. Bunlar; kötü ahlâk ile cimriliktir. Allahü teâlâ bir kulu hakkında hayır murâd edince, onu insanların ihtiyâçlarını gidermeye vâsıta yapar.”
Âişe vâlidemizin (radıyallahü anhâ) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Misvak, ağzı temizleyici ve Rabbin rızâsını kazanmaya vesiledir.”
Ebû Sa’îd’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “İhtiyâçlarınızı, merhamet sahiplerinden isteyiniz.”
.
O gün mahşer yerine bölük bölük gelirsiniz!
Niksârlı Muhyiddîn Efendi Osmanlı âlimlerindendir. Tokat’ın Niksar ilçesinde doğdu ve tahsilini burada tamamladı. Sultan İkinci Bâyezîd Hân tahta geçtiğinde İstanbul’a davet etti. Ayasofya’daki tefsîr derslerinde Sultan da hâzır bulunurdu. Bir dersinde şunları anlattı:
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Nebe’ sûresi onsekizinci âyet-i kerîmesi hakkında meâlen; “Sûra üfürüleceği o gün, (mezarlardan kalkıp mahşere) bölük bölük gelirsiniz” suâl edildiğinde ağladılar. Hattâ mübârek gözlerinden akan gözyaşları toprağa damladı ve buyurdular ki: “Ey bu suâli soran kişi, çok büyük bir işten sordun. Kıyâmet günü ümmetim oniki sınıf olarak haşrolunur ve mahşer yerine gelirler. Bir bölük insanlar, hayvan sûreti üzere kabirlerinden haşrolunurlar. Kendileri için bir ses gelir. Bunlar, namazlarında gevşek davrananlardır. Tövbe etmeden öldüler. Bu hâlleri, kendilerine verilen bir cezadır. Cehenneme atılacaklardır. Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde şöyle buyurduğu kimselerden olurlar: “Onlar, namazlarından gâfildirler” (Mâun-5). Ümmetimden bir bölüğü de, yüzleri ay gibi parlak bir hâlde haşrolurlar. Sıratı şimşek gibi geçerler. Allahü teâlâ katından bir münâdî şöyle der: “Bunlar sâlih amel işleyip, günahlardan kaçınanlardır. Beş vakit namazı vaktinde ve şartlarına uygun olarak cemâatle kılarlar. Bunlar, tövbe edip öyle vefât ettiler. Allahü teâlâ, kendilerine saadet nasîb etti. Onlar, Cennete gireceklerdir. Allahü teâlâ kendilerinden râzıdır. Onlar da Allahü teâlâdan râzıdırlar. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde meâlen bunları şöyle bildirdi: Gerçekten 'Rabbimiz Allahü teâlâdır' deyip de sonra amellerini ihlâs ile, yapanlara (ölüm ânında) melekler inecekler de şöyle diyecekler: (Gelecekten) Korkmayın ve (geçene) mahzûn olmayın! Size vaat olunan Cennetle müjdelendiniz.”
Muhyiddîn Efendi, Ayasofya Câmii'nde Kur’ân-ı kerîmin tefsîrini tamamlayınca, talebelerine ve cemâate dönüp şöyle buyurdu:
“Allahü teâlâdan Kur’ân-ı kerîmin tefsîrini okutma işini tamamlamam için bana mühlet vermesini niyaz etmiştim. Allahü teâlâya hamdü senalar olsun ki, duâm kabul oldu, dersimi tamamladım. Şimdi duâm odur ki, ömrüm îmân ile son bulsun. Son nefesimde Kelime-i şehâdeti söyleyerek rûhumu teslim edeyim." Sonra gönülden duâda bulundu. Orada bulunanlar hep bir ağızdan 'âmin' dediler. Muhyiddîn Niksârî, evine varınca hastalandı. Çok geçmeden de 901 (m. 1460)’da İstanbul’da vefât etti.
.
Cennetten cehenneme açılan pencere
Ebû Bekr el-Ensârî hazretleri hadîs ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. Ebû Bekr el-Ensârî’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Bir kimse kasdî olarak bana izafeten yalan söylerse, Cehennemdeki yerine hazırlansın.”
“İnsanlar İslâmiyet gelmeden önce büyük bir gaflet uykusunda idiler, İslâmiyet gelince Müslüman olanlar bu gaflet uykusundan uyandılar. Malları ile canları ile gece gündüz kendilerini Allahü teâlânın rızâsına kavuşturacak vesilelere (sebeplere) yapıştılar ve saadete kavuştular.”
“Kim dünyâda Allahü teâlânın emirlerine itaat ederse, âhirette Allahü teâlânın ihsânı ile seçilenlerden olur.”
“Cennette, Cehennemi gösteren bir pencere vardır. Cennet ehli bu pencereden Cehennemdekilerin bazısını görür ve onlara der ki:
-Sizin bu hâliniz nedir? Biz sizin söylediğiniz İslâm bilgilerine uyarak Cennete girdik!
Cehennemde olanlar da diyecekler ki:
-Biz size yapın dediklerimizi kendimiz yapmaz, yapmayın dediklerimizi ise kendimiz yapardık. Biz de bu sebeple buraya girdik, derler.”
“Kurban etini yiyiniz veya bekletiniz. Onu satmayınız.”
Cebrâil (aleyhisselam) Resûlullahın huzûruna geldi ve dedi ki: “Ey Muhammed! Allahü teâlâ, Muâviye’yi kendine kâtip yapmanı diliyor. Çünkü, senin kâtip olarak alacaklarının en hayırlısı, kuvvetli ve emîn olanıdır.”
Câbir bin Abdullah (radıyallahü anh) anlattı: “Resûlullah bir kimsenin bir yere yaslanarak bir ayağını diğer ayağının üstüne atmasını menetti.”
“Müminin firâsetinden sakınınız. Çünkü o, Allahü teâlânın nûru ile bakar.”
“Ümmetimden hak üzere bulunan bir taife kıyâmete kadar bulunacaktır.”
“Kıyâmet günü insanların en büyük hatada olanları, dünyâda en çok bâtıla dalanlardır.”
Ebû Bekr el-Ensârî’nin vefatından önce söylediği bir şiirin tercümesi şöyledir:
“Benim için bir ecel zamanı vardır. O zamana muhakkak ulaşacağım. Ecel geldiğinde, onun keskin kılıcı ile ömrüm biter, dünyâ hayatım son bulur. Et arayan aslanlar, yemek için üzerime gelseler, ecel vaktim gelmediği müddetçe bana zarar veremezler. Sözde, ben doğduğum zaman müneccimler, ömrümün elliiki sene olacağında söz birliği etmişler. Allahü teâlânın izniyle işte ben, doksan yaşımı geçmiş olduğum hâlde dimdik ayaktayım.”
.
Dâvûd Paşa'yı idamdan kurtaran fetva!
Molla Vildân hazretleri Osmanlı kadıaskeri olup, Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. 893 (m. 1488) senesinde vefât etti. Molla Vildân’ın, Fâtih Sultan Mehmed Hân zamanında Dâvûd Paşa ile ilgili bir fetvâsı meşhûrdur. Fetvâya sebep olan hâdise ve neticesi, “Şakâyık-ı Nu’mâniyye”de şöyle anlatılır:
Rumeli Beylerbeyi olan Dâvûd Paşa, yaptığı bir işten dolayı Edirne Kadısına şikâyet edilir. Kâdı Efendi de, Dâvûd Paşa’ya adam gönderip, yapmakta olduğu o işten vazgeçmesi hususundaki hükmünü bildirir. Dâvûd Paşa, hiç aldırış etmez. Kâdı Efendi, bizzat kendisi Dâvûd Paşa’ya gider. O işten vazgeçmesini ihtar eder. Aralarında tartışma çıkınca, Dâvûd Paşa, Kadı Efendiye birkaç defa vurur. Durum Fâtih Sultan Mehmed Hân’a arz edilince, Hakân-ı a’zam Sultân-ı muazzam Fâtih Sultan Mehmed Hân şöyle emir verdi: “Şeri’atın hizmetçisi olan kadıyı döven, dîni tahkir etmiş olur. O hâlde onun katli lâzımdır!..”
Emrin acele yerine getirilmesini istedi. Paşalar, beyler, kim varsa Dâvûd Paşa’ya şefaatçi oldular. Böyle bir kumandanın öldürülmesini uygun görmediler. Pâdişâh vazgeçmedi. Sonunda gidip, Kadıasker Vildân Efendi’yi buldular. Durumu söyleyip fetvâ istediler. Kadıasker Vildân Efendi “Eğer ki, Kadı Efendi'yi kadılık makamında dövse idi; katli lâzım olurdu. Amma, kadı efendi yerinden kalkıp, Dâvûd Paşa’nın mekânına gitmiş olduğu için katli lâzım değildir” diye fetvâ verdi.
Fâtih Sultan Mehmed Hân, Dâvûd Paşa’nın katlinden vazgeçip, bizzat kendisi değnekle dövdü. Dâvûd Paşa, tam dört ay yataktan kalkamadı. Dâvûd Paşa, tövbe edip, pişman oldu. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına riâyette kusur etmeyeceğine söz verdi. O günden sonra Pâdişâhla aralarında ünsiyet peyda olup, vezirlik payesine kadar yükseldi. İkinci Bâyezîd Hân zamanında da Vezîr-i azam oldu. Molla Vildân, bir sohbetinde şöyle buyurdu:
Kendi ayıbını görmeli, başkalarının ayıplarını araştırmamalıdır. Mümine en uygun olanı, kendi ayıpları ile meşgul olup, onları mümkün olduğu kadar gidermeye çalışmaktır. Çünkü bir kimse, kendi ayıbı ve günâhı ile Allahü teâlâya karşı edepsizlik ettiğini ve cenâb-ı Hakkın yarattıklarındaki hikmetleri düşünse, sekerât-ül-mevt (ölüm hâli), kabir, kıyâmet ve hesap hâllerini hatırlasa, başkalarının ayıbına bakmaz. Nitekim Resûlullah (sallallahü aleyhi ve selem); “Kim mümin kardeşinin ayıbını dünyâda gizlerse, Allahü teâlâ da dünyâda ve âhirette onun ayıbını gizler” buyurdu.
.
Son nefeste imân selâmeti ver Allahım
Abdullah Pervîz Efendi, Kanunî Sultan Süleymân ve İkinci Selîm Han zamanı âlim ve kadılarındandır. 987 (m. 1579)’da Mekke-i mükerremede vefât etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Bütün günahlarına vakit geçirmeden tövbe etmelidir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve selem); “Tövbe eden hiç günah işlememiş gibi olur” buyurdu. Tövbe; haram işledikten sonra pişman olup, Allahü teâlâdan korkmak, bir daha yapmamaya azmetmek, karar vermektir. Yani tövbe etmeye sebep, yalnız Allah korkusu olmalıdır. Dünyâda zarar hâsıl olmasından korkarak pişman olmak tövbe olmaz. Kazası ve istihlâli (helâlleşmesi) lâzım olmayanlarda tövbe, kalb ile pişman olup, bir daha işlememek için tövbe etmek ve dil ile istiğfar etmekle olur. Eğer üzerinde kul hakkı varsa sahibi veya vârisi ile helâlleşmelidir. Eğer hiçbir şekilde hak sahibini bulup hakkını ödeyemezse ve hak sahibi mümin ise, ona hayır duâ etmeli, onun günahlarının affı için Allahü teâlâdan mağfiret dilemeli, onun için sadaka vermelidir. Sevaplarını hak sahibine bağışlamalı, âhirete borçlu gitmemeye çalışmalıdır. Eğer Allahü teâlâ ile ilgili ise; kazası lâzım olan ibâdetleri kaza etmeli, keffâreti lâzım olanların keffâretini yerine getirmelidir. Meselâ oruç keffâretinde, kaza için bir gün keffâret için altmış gün oruç tutmalıdır.
Allahü teâlâ sevdiği kulunu derde müptela eder. Çektiği eziyet ve sıkıntılar, günahlarının affolmasına ve derecesinin yükselmesine vesile olur. Başkalarının da ibret almasına sebep olur.
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Kâmil tövbe yedi şeyden yedi şeye dönmektir. Biri, cehâletten ilme dönmektir. Yani ilm-i hâlini öğrenmektir. İkincisi, günah işlemekten tâate dönmektir. Üçüncüsü, haramdan helâle dönmektir. Dördüncünü, yalandan doğruya dönmektir. Beşincisi, riyadan ihlâsa dönmektir. Altıncısı, kibirlenmekten alçak gönüllülüğe dönmektir. Yedincisi, bütün gece uyumaktan bir miktar namaz kılmaya dönmektir.”
Abdullah Pervîz Efendi, vefatından kısa bir zaman evvel şöyle dua etti:
“Ey varlığının evveli olmayan! Ey dâima var olan, varlığı lâzım olan ve ey hiç yok olmayan Allahım! Sen kerem ve ihsân sahibisin. Küçük ve büyük işlerimizi, her zaman kendi inâyetinle doğruluktan ayırma. Son nefesimizde imân selâmeti verip, bizi gaflette bırakma. Ey kerîm olan Allahım! Gerçi günahlarımız çoktur. Fakat senin lütfundan ümit kesmiyoruz. Kendi kereminle bizi dergâhına kabul et.”
.
Hak teâlânın kudreti her şeyde görülüyor
Molla Muhterem hazretleri Türkistan’da yetişip, Osmanlı ülkesinde ilim neşreden âlimlerdendir. Taşkend’de doğdu. 980 (m. 1572) senesinde İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Sahîh-i Müslimde Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” nakl eder: Resûlullah “sallallahü aleyhi ve selem” buyurdu ki: “Bir kimse günde yüz kere (Lâ ilâhe illallahü vahdehü lâ şerîke leh lehül mülkü ve lehül hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr) dese Allahü teâlâ ona on köle âzâd ile yüz sevap iyilik yazar ve yüz günâhını affeder. O gün akşama kadar şeytandan emîn olur ve bundan fazîletli iş olmaz.”
Sa’d bin Ebî Vakkas (radıyallahü anh) anlatır: Resûl-i ekremin yanında oturuyorduk. Buyurdu ki: “Siz, her gün bin sevap kazanmaktan âciz misiniz?” Orada bulunanlardan birisi; “Yâ Resûlallah! Bin sevâb nasıl kazanılır?” diye sordu. Resûl-i ekrem buyurdu ki: “Yüz kerre (Sübhânallah) diyene bin sevâb yazılır veya bin günâhı affolunur.” Her gün ve her gece Allahü teâlâyı zikreden mümine müjdeler olsun.
***
Gölgesi ağaca dedi ki: “Biz ikimiz arkadaşız. Beraber dünyâya geldik. Beraber büyüdük. Dâima güneşle aramızda perde olup, onun yüzünü görmeme mâni olmak sana yakışır mı? Ne zaman ki güneş benim tarafıma meyletse, sen aramıza giriyorsun. Niçin böyle yapıyorsun?”
Bunun üzerine ağaç şöyle dedi: “Hayır, hayır! Ben sana mâni değilim. Benim güneşi görmem, gece-gündüz kıyamda olup Allahü teâlâyı zikretmem sebebiyledir. Sen ise, dâima yan gelip yatarsın. Bu hâlinle güneşi nasıl görürsün?”
Ebû Mûsâ el-Eş’arî (radıyallahü anh) şöyle rivâyet etti: “Bir gün Resûl-i ekrem bana buyurdu ki: “Sana Cennet hazînelerinden bir hazîne bildireyim mi?” Ben de; “Evet yâ Resûlallah!” deyince; “La havle velâ kuvvete illâ billâh” demeye devam eden kimse, fakirlik görmez ve dünyâ belâlarından emîn olur” buyurdu.
Ey Ârif! Gözünü aç, Hak teâlânın kudreti her şeyde görülüyor. Dilini ve kulağını kötü şeylerden koru ki, Allahü teâlâya yakın olasın. Ne mutlu o kimseye ki, ömür sermâyesini zayi etmeyip, sayılı olan nefeslerini, Allahü teâlâya hamd etmek ve O’nu zikretmekte sarf eyleye. “Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh” demenin manası, Allahü teâlânın izni ve irâdesi olmadan hiç kimse ve hiçbir şey hareket edemez. Hareket ve hareketsizlik, hiç bir mahlûkun elinde değildir. Bütün fiiller, nimetler, sıhhat, hastalık, fayda ve zarar, hayır ve şer Allahü teâlânın yaratması ile olur.
.
Faydalı ilim, sâlih amel ve güzel ahlâk
Karaçelebizâde Abdülazîz Efendi Otuzüçüncü Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1000 (m. 1591) senesinde İstanbul’da doğdu. 1068 (m. 1658) senesinde Bursa’da vefât etti. Buyurdu ki:
İlmihâlini öğrenmek herkese farz-ı ayndır. Çalışıp bunları öğrenmelidir. Öğrendikleri ile amel etmelidir. Ehl-i sünnet mezhebini ve itikâd bilgilerini ehlinden öğrenip itikâd etmek, imânı olan herkese farzdır. Bu ilmi öğrenmelidir. Câhil kalmamalıdır. Çünkü dînin emirlerine uymayan itikâdın zararı büyüktür. Özellikle zamanımızda bid’atler yayıldı. Ehl-i sünnet i’tikâdını bilenler azaldı. Cahillik bütün dünyayı kapladı. Ehl-i sünnete uygun i’tikâd ettikten sonra, kötü huy ve ahlâklardan sakınacak kadar ilmi, güzel ahlâk ile ahlâklanacak kadar bilgisi olmak, erkek olsun kadın olsun bütün müminlere farzdır.
İlim kadar büyük bir şey yoktur, öğrenmesi ve öğretmesi kadar büyük ibâdet yoktur. Çalışıp, faydalı ilim, sâlih amel ve güzel ahlâk sahibi olmalıdır. Tirmizî, İbn-i Abbâs’dan bildirdi ki: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) bir kimseye nasihat edip buyurdu ki: “Beş şeyden önce beş şeyin kıymetini bil. İhtiyârlık gelmeden önce gençliğin kıymetini bil.” Zîrâ her kemâl gençlikte elde edilir, ilim ve amel gibi. Bedenin kuvveti kemâlde iken, tâat ve ilim kazanılır, ihtiyârlık zamanında zayıflık, hastalık ve dermansızlık bulunduğundan ibâdet için kudreti olmaz, pişmanlıktan başka elinden bir şey gelmez. “Hastalıktan önce sıhhatinin kıymetini bil.” Sıhhat ve afiyet zamanını nimet bilip, ilmi ve ameli çok yap. Çünkü hastalık bunlara mâni olur. “Fakirlikten önce zenginliğin kıymetini bil.” Malın ile iyilik edip, mal ile ibâdet eyle. Böylece âhırette çok sevap ve ecir bulursun. “Meşgûliyetten önce, boş vaktinin kıymetini bil.” Boş vakitlerinde din ilimlerini öğrenmeye ve sâlih ameller etmeye uğraş. Çoluk-çocuk ve diğer işler seni meşgul etmeden önce, marifet ve kemâle ve sâlih amelleri işlemeğe gayret et. Hadîs-i şerîfte; “İki büyük nimet vardır ki, onlarda çok kimseler aldanmıştır. O nimetlerin kıymetini bilmezler. Biri beden sıhhati, diğeri boş vakti olduğu zamandır” buyuruldu. Bu iki nimet elden çıkınca, bunları ilme ve amele vermediklerine pişman olurlar. Nitekim diğer bir hadîs-i şerîfte; “Cennette bulunanlar, dünyâda iken, ibâdet ve hayırlı bir iş yapmadıkları zamandan başkasına acımazlar” buyuruldu.
.
Takvadan faziletli bir şey yoktur
Ebû İshâk Ezdî hazretleri büyük hadîs âlimlerinden ve Mâlikî mezhebinin en büyük fakîhlerindendir. 179 (m. 795)’de Basra’da doğdu 282 (m. 895)’de Mekke-i mükerremede vefât etmiştir. Buyurdu ki:
Takvâ sahibi olmalı, Allahü teâlâdan çok korkmalıdır. Bütün evlâdıma ve din kardeşlerime vasiyetim, takvâya sıkı sarılmalarıdır. Çünkü, ondan faziletli bir şey yoktur. Allah indinde insanların en iyisi, takvâsı en fazla olanıdır.
Kur’ân-ı kerîmde Allahü teâlâ takvâ sahiblerini medhettiği kadar, hiçbir şeyi medhetmedi. Başka ameller, takvâsız kabul olmaz. Nitekim Mâide sûresi 27. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Allahü teâlâ ancak, takvâ sahiplerinin kurbanını kabul eder” buyuruldu. Kabulden murâd sevâbı noksan olur, sâlih amel için söz verilmiş olan mertebeye, dereceye kavuşamaz, bu derecelere ancak takvâ ile kavuşulur demektir. Yoksa sahih olmaz demek değildir.
Takvâ sahibi olmayanların amelleri bâtıl ve fâsid olmaz ve kazası lâzım gelmediği gibi, terk eden için bildirilen azâba da müstahak olmaz. Ancak, yapılan amelin karşılığı olan sevap, müttekîlere verilen gibi olmaz. Takvâ, Allahü teâlâdan korkarak günahlardan kati olarak kaçınmaya denir. Takvâ sahibi olabilmek için; büyük ve küçük bütün günahlardan sakınmak, kalbini ve uzuvlarını takvâyı yok edici şeylerden korumak lâzımdır. Kalp, göz, kulak, dil, el, ayak, karın gibi uzuvları Allahü teâlânın yasaklamış olduğu şeylerden korumalı, emirleri ile süslemelidir.
Hazreti Ali bir gazâda, kâfirlerden biri ile vuruşup onu alta düşürdü, göğsüne bastı, öldüreceği sırada, kâfir yattığı yerden Hazreti Ali’nin mübârek yüzüne tükürdü. Hazreti Ali onu katletmekten vazgeçip ayağa kalktı. Kâfiri serbest bıraktı. Adam bu işe hayret etti. “Yâ Ali! Beni katletmeye yatırdın. Yüzüne tükürdüğüm için, bana daha çok eziyet ederek öldüreceğin yerde, beni serbest bıraktın. Sebebi nedir?” dedi. Hazreti Ali; “Seni katletmeye azmettiğimde, azmim Allah rızâsı içindi. Yüzüme tükürünce kalbime gadab geldi, sana kızdım. Derhal hatırıma; gadabını def edip yutanlar için Allahü teâlânın Cennet vadeylediği geldi. Bu yüzden seni salıverdim” buyurdu. Kâfir, bu hâlden ibret alıp îmânla şereflendi...
Şimdi ey mümin kardeşim! Kalbini güzel ahlâkla donatmak böyle olur. Yoksa bir kimseden bir miktar sıkıntı görünce, mukâbele edip, ona iki misli kötülük etmek, güzel ahlâk sahibinin husûsiyeti değildir. Böyle yapmak kötülenmiştir
.
Namazda âzâlar hareketsiz olmalı
İsmâil bin Hammâd bin Ebû Hanîfe hazretleri Hanefî mezhebinin büyük âlimlerindendir. İmâm-ı a’zam hazretlerinin torunudur. Genç yaşta 212 (m. 827) senesinde vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Namazın rükünlerini (farzlarını) lâyık olduğu şekilde eda etmeli, vâcib ve sünnetlerini tam yapmalıdır.
İftitâh tekbirinde, ayakta düz durmalıdır. İftitâh tekbiri ânında, Allahü teâlânın zikri ile kalbi hazır olmalı, O’nun büyüklüğünü düşünmeli, tazimde bulunmalıdır. Amelini, Allah rızâsı için tam bir ihlâs ile şuurlu olarak yapmalı, geçmiş günahları için tövbe etmelidir. Farzı yerine getirmek için, kalbini din ve dünyâ işlerinden kurtarmalıdır. Sanki son namazı kılıyormuş gibi, kalbi huşû içinde ve bedeni hudû içinde olmalıdır. Namazda sağa sola iltifât etmemelidir. Allahü teâlâyı görüyormuş gibi namaz kılmalı veya Allahü teâlânın onun bütün tavırlarını, hayır ve şer bütün hâllerini görüp bildiğini düşünmelidir. Allahü teâlânın kendisinin bütün hâllerini müşâhede ettiğini düşününce huşûu artar ve tazimi kendiliğinden olur.
Namazda âzâların hareketsiz olmasına dikkat etmelidir. Bir sağa, bir sola meyletmemelidir. Namazda sekine, vakar, hudû ve inkisar üzere olmalıdır. İnkisar, boyun eğmeye delâlet ettiği için omuzları indirmeli namazda özürsüz öksürmemelidir. Namaza başlarken sümkürmemeli ve etrâfına bakmamalıdır. Esnememeli, eğer çok bastırırsa önlemeye çalışmalıdır.
Namazda gözünü semâya doğru kaldırmamalı, işâret de etmemeli, secde yerine bakmalı, sağ eli sol el üzerine koymalıdır. Namazda ayakta iken, ayaklardan biri üzerinde dinlenmemelidir. Ayakları çok fazla açmamalı, iyice de birbirine bitiştirmemelidir. Kıyâmda başı çok eğmemelidir.
Kur’ân-ı kerîmi çok yüksek ve çok alçak sesle okumamalıdır. Kırâat ile rükû arasında, sübhânallah diyecek kadar durmalıdır. Rükûda, düzgün durmalı, kıyâm ve son oturuşu haddinden fazla uzatmamalıdır. Rükûdan başını kaldırdıktan sonra, bütün uzuvlar yerine gelecek şekilde dik durmalıdır. Secdede, avuç içleri yere değerken, dirsekler yerden, karın uyluklardan ayrı durmalıdır. Kendini çok serbest bırakmamalı, yerden uzak olmaya, kollarını yanlarından ayrı tutmaya çalışmalıdır. Secde, yedi uzuv üzere olmalıdır. Bunlar, alnı, iki eli, iki dizi ve iki ayağının parmaklarıdır. Secdelerde bütün kalbi ile önemli hacetleri için duâ etmelidir. Çünkü secde yakınlık makamıdır.
.
Bütün kötülüklerden sana sığınırız Allahım
Ebû İshak İbrâhim Masmûdî hazretleri Cezayir’deki Tilmsân’da yetişen âlim ve velîlerin büyüklerindendir. 805 (m. 1402) senesinde vefât etti. Bir vaazında cemaatte şöyle seslendi:
“Ey gaflet uykusuna dalmışlar! Artık uykudan uyanınız. Şimdi uyuyacak zaman değildir. Ey kerîm olan Allahü teâlâdan yüz çevirenler! Siz O’ndan yüz çevirip haddi aşıyorsunuz. Allahü teâlânın sayısız nîmetleri içindesiniz. Dünyânın parasına, malına, mülküne kalbinizi bağlamayın. Bir gün gelip, her şey yok olup, elinizden çıkacak. Ancak Allahü teâlâ ve O’nun sevdiği, beğendiği ameller kalacaktır. Ovalara ve çöllere sığmayan orduları olan nerede o azgın, taşkın Firavunlar? Nerede o gelmiş geçmiş krallar, hükümdarlar? Nerede onların medhedicileri? Nerede onların siyah bayrakları ve sancakları? Nerede o dünyanın doğusuna ve batısına sâhip olan İskender? Nerede ilim irfân sâhipleri? Nerede vefâlı dostlar, kardeşler, yakınlar? Onların yaşadıkları yerleri gez gör ve onlardan haber sor. Netîcede hepsinin öldükleri haberini alırsın. Ümmetlerden nicesi toprak altında olup, kalpleri de hasret ile doludur. Onlar himâye, koruma altında idi. Onlar ve yaşadıkları vakitler de ölüp gitti. Zaman, esef ederek onlar için ağlamakta ve yaşlar dökmektedir. Dün onların hepsi evlerinde yaşamakta idi. Bugün ise, toprak altında kemik ve toz yığını hâlindedirler...
Allahım! Katı yürekli olmaktan, gafletten, darlıktan, zillet ve miskînlikten, hakîr olmaktan ve fakîrlikten sana sığınırım. Küfür, yoksulluk, aşikâre isyan ve haktan ayrılmaktan, nifak, riya ve gösterişten, kötü huy ve dar geçimden şöhret ve riyadan sana sığınırım. Sağırlık, dilsizlik, körlük, cinnet, cüzzam, alalık ve benzeri kötü hastalıklardan sana sığınırım. Allahım! Verdiğin nimetin yok olmasından, verdiğin sıhhatin bozulmasından, ani olarak gelecek musîbet ve felaketten, gazâbını mûcib olacak bütün hareketlerden sana sığınırım. Allahım! Cehennemin fitne ve azâbından, kabrin fitne ve azâbından, fitne uyandıran zenginliğin ve fakîrliğin şerrinden, Deccâl'ın uyandırdığı fitnenin şerrinden ve bütün kusur, günah ve isyanlardan sana sığınırım. Allahım! İyilikleri toplayan, evveli ve âhiri iyilik olan her şeyi senden ister; kötülükleri toplayan, evveli ve âhiri kötülük olan her şeyden sana sığınırız. Allahım! Ağır borçtan, düşmanımın bana galip gelip sevinmesinden sana sığınırım. Muhammed aleyhisselâma ve bütün iyilere salât ve selâm olsun.”
.
Salât" rahmet istiğfar ve duâdır
Muhammed bin Nâsır es-Selâmî hazretleri Hanbelî mezhebi âlimlerindendir. Hafız (yüzbin hadîs-i şerîfi senetleriyle bilen), sağlam, güvenilir bir zât idi. 467 (m. 1074)’de doğdu. 550 (m. 1155)’de Bağdad’da vefât etti. Babası aslen Türk idi. Bir dersinde buyurdu ki:
Abdurrahmân bin Avf (radıyallahü anh) şöyle rivâyet ediyor:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) mescidden çıktılar. Ben de arkasından O’na tâbi oldum. O yürüyor, ben de yürüyordum. Sonra bir hurmalığa girdiler. Kıbleye yöneldiler ve secdeye kapandılar. Secdeleri o kadar uzadı ki, Resûlullahın mübârek rûhunun kabz edildiğinden korktum. Bakmak için yaklaştım ve oturdum. Mübârek başlarını secdeden kaldırdılar ve “Kim o?” diye sordular. Ben de, “Abdurrahmân bin Avf" dedim. “Ne oldu?” diye sorduklarında “Yâ Resûlallah! Secdeniz o kadar çok uzadı ki, Allahü teâlânın rûhunuzu kabz ettiğini zannettim” dedim. O zaman Resûl-i ekrem; “Cebrâil geldi ve beni müjdeledi ve Allahü teâlânın şöyle buyurduğunu bildirdi: (Kim, sana salât getirirse, ben de ona rahmet ederim. Kim sana selâm getirirse, ben de ona eman veririm.) Bunun için şükür secdesi yaptım” buyurdu.
Bu hadîs-i şerîfi rivâyet eden Abdurrahmân bin Avf (radıyallahü anh), Fil vak’asından on sene sonra doğdu. Hicretin otuzikinci senesinde, Hazreti Osman’ın hilâfeti zamanında, yetmişbeş yaşında iken vefât etti. Hazreti Osman onu, Bakî’ kabristanına defnetti. Abdurrahmân bin Avf, sağlığında bir günde otuz köle birden azâd ederdi. Aşere-i mübeşşereden ve Hazreti Osman’ı halîfe seçen altı kişiden biri idi.
Bu hadîs-i şerîften anlaşıldığına göre, Resûlullah efendimize salât ve selâm getirmek, en efdal amellerden ve en üstün zikirlerdendir. Peygamber efendimiz buyurdu ki:
“Kim bana bir defa salât ve selâm getirirse, Allahü teâlâ ona on rahmet eder.”
Diğer bir rivâyette ise, “Duâ, semâ ile yer arasında mevkuf kalır. Ancak bana salât ve selâm getirilirse tekrar yükselir” buyuruldu.
Diğer bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Dört şey kötülüktür (cefâdır). Ayakta bevl etmek, namazdan ayrılmadan alnını silmek, müezzinle beraber ezan okumamak, yanında ismim zikredildiğinde, bana salât ve selâm getirmemek.”
Salât; Allahtan rahmet, meleklerden istiğfar, insanlardan duâdır.
.
Yüzleri siyah ve gök gözlü iki melek
Ebû Tâhir Ziyâdî hazretleri Şafiî âlimlerindendir. 317 (m. 929)’da İran’da Nişâbûr’da doğdu. 410 (m. 1019)’da vefât etti. Hadîs ilminde büyük bir âlimdir. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Berâ bin Âzib’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) “Kâfire, 'Rabbin kim?' diye suâl olunur. O da; 'Bilmiyorum' der. O zaman kâfire demir bir topuz ile vurulur. Eğer bununla bir dağa vurulmuş olsa idi, o dağ toprak olurdu. Kâfir, o topuz ile vurulunca öyle bir bağırır ki sesini insan ve cinden başka her şey işitir” buyurdu.
Diğer bir hadîs-i şerîfte; “Ölü kabre konulunca, yanına iki melek gelir. Onu tutarlar. 'Rabbin kimdir?' diye suâl ederler. Ölü; 'Rabbim Allahü teâlâdır' der. 'Size gönderilen o zât kimdir?' diye suâl ederler. Ölü; 'O, Allahü teâlânın Resûlüdür' der. 'Bunu nereden biliyorsun?' derler. Ölü; 'Allahü teâlânın kitabı Kur’ân-ı kerîmde okudum. Ona îmân ettim ve Onu tasdik ettim' der.”
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği diğer bir hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem “Ölü kabre konulunca, yanına yüzleri siyah ve gök gözlü iki melek gelir. Birine Nekir, diğerine Münker denir. O kimseye; 'Muhammed hakkında ne dersin?' dediklerinde, eğer mümin ise, bu iki meleğin suâllerine cevap olarak; 'Muhammed, Allahü teâlânın kulu ve Resûlüdür. Eşhedü en lâ ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve Resûlühü' der. Bu iki melek; 'Biz elbette biliyoruz ki, sen dünyâda da böyle derdin' derler. Sonra o kimsenin kabri her tarafından kırkar metre genişler ve aydınlanır. Bundan sonra o kimseye uyu denildiğinde, o kimse; 'Beni bırakın, çoluk çocuğuma gidip bu hâli haber vereyim' der. Melekler ona; 'Kendisini ancak, çok sevdiği hanımı uyandıran yeni dâmâd gibi rahat uyu' derler. Böylece, Allahü teâlâ onu yattığı yerden uyandırıncaya kadar, rahat ve huzûr içerisinde uyur... O kimse kâfir ise, bu iki meleğe cevap olarak; 'Ben bilmem, insanlardan işitirdim, bir şeyler söylerlerdi, ben de onu söylerdim' der. Bu iki melek; 'Biz elbette biliyoruz ki, sen öyle derdin' derler. Sonra toprağa; 'Sıkış!' diye emrolunur. Toprak o kimse üzerine sıkışır, kaburga kemiklerini birbiri üzerine geçirir ve Allahü teâlâ onu bu yattığı yerden kaldırıncaya kadar, dâima azâbda bulunur' buyurdu."
.
Yumuşak davranmayan hayır yapmamış olur.
Ebü’l-Hasen el-Cüzâmî, hazretleri tefsîr, hadîs ve kelâm âlimlerindendir. Endülüs’te Meriyye şehrinde 440 (m. 1048) senesinde doğdu. Lizbon kadısı Ebû Ömer bin Abdülberr’in icâzet verdiği büyük âlimlerdendir. Tefsîr, hadîs ve usûl-i din (kelâm) ilimlerinde kıymetli eserler yazdı. 532 (m. 1137) senesinde vefât etti. Buyurdu ki:
Yumuşak huylu olmayı bildiren pekçok hadis-i şerif vardır. Bunlardan bazılarını bildiriyorum:
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (Allahü teâlâ refîktir. Yumuşaklığı sever. Sertlik edenlere vermediği şeyleri ve başka hiçbir şeye vermediğini, yumuşak davranana ihsân eder.)
(Yumuşak davran! Sertlikten ve çirkin şeyden sakın! Yumuşaklık insanı süsler. Çirkinliğini giderir.)
(Yumuşak davranmayan, hayır yapmamış olur.)
(İçinizde en sevdiğim kimse, huyu en güzel olanınızdır.)
(Kendisine yumuşaklık verilen [müslüman] kimseye dünya ve âhiret iyilikleri verilmiştir.)
(Hayâ, imandandır. İmanı olan Cennettedir. Fuhuş, kötülüktür. Kötüler Cehennemdedir.)
(Cehenneme girmesi haram olan ve Cehennemin de onu yakması haram olan kimseyi bildiriyorum. Dikkat ediniz! Bu kimse, insanlara kolaylık, yumuşaklık gösteren [bir müslüman]dir.)
(Yumuşak olanlar ve kolaylık gösterenler, burnuna yuları takılmış deve gibidir. Yürütmek istenirse, hayvan ona uyar. Taşın üzerine oturtmak istenirse, hayvan oraya oturur.)
(Kızdığı zaman istediğini yapabilecek [müslüman] bir kimse, kızmazsa, Allahü teâlâ kıyâmet günü onu herkesin arasından çağırır. Cennette istediğin yere git der.)
Bir kimse Resûlullahdan nasihat isteyince, (Kızma, sinirlenme!) buyurdu. Birkaç kere sordu ve hepsinde de (Kızma, sinirlenme!) buyurdu.
(Cennete gidecek olanları haber veriyorum, dinleyiniz! Zayıftırlar, güçleri yetmez. Bir şey yapmak için yemin ederlerse, Allahü teâlâ, bunların [Müslüman] yeminlerini, muhakkak yerine getirir. Cehenneme gidecek olanları bildiriyorum, dinleyiniz! Sertlik gösterirler. Acele ederler. Kendilerini üstün görürler.)
(Bir kimse ayakta iken kızarsa, otursun. Oturmakla geçmezse yatsın!)
(Sarı sabır maddesi balı bozduğu gibi, kızgınlık da imanı bozar.)
(Allah için aşağı gönüllü olanı, Allahü teâlâ yükseltir. Bu, kendini küçük görür. Fakat, insanların gözünde büyüktür. Bir kimse, kendini başkalarından üstün tutarsa, Allahü teâlâ onu alçaltır. Herkesin gözünde küçük olur. Kendini yalnız kendisi büyük görür. Hattâ köpekten, domuzdan daha aşağı görünür.)
.
Sünnet-i hüda ve sünnet-i zevaid
Takıyyüddîn ibn-i Rezîn hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh, tefsîr ve hadîs âlimidir. 603 (m. 1206)’da Suriye’de Hama’da doğdu. 680 (m. 1281)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Peygamber efendimizin kendiliğinden emrettiği veya yaptığı ibadetlere (sünnet) denir. Sünnet ikiye ayrılır: 1- Sünnet-i hüda 2- Sünnet-i zevaid.
1- Sünnet-i hüda: Buna sünnet-i müekkede de denir. İslam dininin şiarıdır, başka dinlerde yoktur. Peygamber efendimiz bunları devamlı yapmış, nadiren terk etmiş ve terk edenlere de bir şey dememiştir. Ara sıra terk ettiği sünnetlere de (gayri müekkede) denir. Müekked sünneti, özürsüz [mazeretsiz] devamlı terk etmek mekruhtur, küçük günah olur. Namaz içindeki müekked sünnetleri terk etmek ise tahrimen mekruhtur. Dinimizin bütün hükümleri Kur'ân-ı kerimden çıkmaktadır. Bu hükümler üç kısımdır: a- Manaları açık olan ve ilim ehli tarafından bildirilen hükümlerdir. [Allah birdir gibi] b- Müctehidler tarafından ictihadla çıkarılan hükümlerdir. [Abdestin farzının, Hanefi’de dört, Hanbeli’de on olması gibi.] c- Bir kısmı ise çok gizlidir. Allahü teâlâ bildirmedikçe anlaşılamaz. Bunlar sadece Peygamber efendimize bildirilmiştir. Bu hükümler de Kur'ân-ı kerimden çıkartılıyor ise de, Peygamber efendimiz tarafından açıklandığı için bunlara (Sünnet) denir. Ezan okumak, cemaatle namaz kılmak gibi sünnetler (Sünnet-i hüda)dır.
2- Sünnet-i zevaid: Peygamber efendimizin, ibadet olarak değil de âdet olarak devamlı yaptığı şeylere denir. Zevaid sünnetleri terk etmek mekruh değildir. Peygamber efendimizin giyiniş şekli, iyi şeyleri yapmaya sağdan başlaması gibi şeyleri sünnet-i zevaiddir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Farza bağlı olan ve olmayan sünnet vardır. Farzdaki sünnetin aslı Allah’ın kitabındadır. Bu sünneti, [sünnet-i hüda’yı] almak hidayet, terki ise dalalettir. Diğer sünneti [sünnet-i zaide’yi] almak fazilet, terki ise günah değildir.) Peygamber efendimizin böyle âdet olarak yaptığı şeyleri yapmamak bid'at değildir. Bunları yapıp yapmamak, ülkelerin ve insanların âdetlerine bağlı olup, dini hükümler değildir. Her ülkenin âdeti başka başkadır. Hatta bir ülkenin âdeti zamanla değişir. Bununla beraber, âdete bağlı şeylerde de [Bir mazeret yoksa] Resulullaha tâbi olmak, dünya ve ahirette insana çok şey kazandırır ve çeşitli saadetlere yol açar.
.
Onlara, Allah'ın sevgisi içirilmiştir
Muhammed bin Ömer Zevkî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 782 (m. 1380)’de Mekke-i mükerremede vefât etti. Büyük velîlerin ibretli hallerinden anlatırdı. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Zünnûn-i Mısrî hazretleri anlattı: “Bir gün erken bir vakitte Abdullah bin Mâlik’in kabrine gittim. Kabristanda yüzü örtülü bir kişi gördüm. Çukur bir kabre rastlayınca orada duruyordu. Biraz sonra o şahsın Sa’dûn olduğunu gördüm. Ona:
-Ey Sa’dûn, gel birlikte şu bedenlerimiz için ağlayalım, dedim. Bana;
-Allahü teâlânın huzûruna nasıl ve ne yüzle gideceğimize ağlamak, bedenlerimiz için ağlamaktan daha lâyıktır. Keşke bu bedenler kabirde kendi hâline çürümeye bırakılsaydı da, hesap vermek için diriltilmeseydi. Eğer sen Cehenneme girersen, başkasının Cennete girmesi sana fâide vermeyecektir. Eğer Cennete girersen, başkasının Cehenneme girmesi de sana bir zarar temin etmeyecektir. Ey Zünnûn! Kıyâmet günü amel defterleri açıldığı zaman, O’na nasıl cevap vereceğiz?
O, bunu söylerken 'Yardım et yâ Rabbî!' diye bağırdı. Ben de bayıldım. Ayıldığım zaman, onun, elbisesinin kolu ile yüzümü sildiğini gördüm...”
Abdülazîz bin Tahhân hazretleri anlattı: Ebû Abbâs bin Atâ’ya meâlen “Bana gerçekten hastalık isâbet etti. Sen merhamet edenlerin en merhametlisisin” (Enbiyâ-83) âyet-i kerîmesi hakkında sorulunca şöyle dedi:
Kurt, Eyyûb’un (aleyhisselam) vücûduna musallat olup, sıra kalbine gelince, Hazreti Eyyûb’un kalbine doğru yürüdü. Bu sırada Eyyûb aleyhisselam, “Yâ Rabbî! Sen bana bütün belâ ve musibeti versen, fakat kalbimi seni anmaktan mahrûm etmesen, verdiğin belâ ve musibetin acısını asla duymam” dedi.
Sehl hazretleri buyurdu ki: “İnsanlar üç sınıftır. Bir kısmı, Allahü teâlânın sevgi ve muhabbeti ile doludurlar, bunlar kerâmet beklerler. Bir kısmı, tövbe edip, niçin hatâ ve isyanda bulunduklarının pişmanlığı içerisindedirler. Bunlar Allahü teâlânın affını ümid ederler. Diğer bir kısmı da, gaflete dalıp, şehvetlerinin peşinde koşarlar ki, bunlar da cezalarını beklerler.”
Zünnûn-i Mısrî, Allahü teâlânın sevgisiyle dolu olanları şöyle anlattı:
“Onlara, Allahü teâlânın sevgisi içirilmiştir. Kalplerindeki nefsin arzu ve istekleri, günahların kötü akıbetlerinin korkusu ile ölmüştür. Onların kalpleri, Allahü teâlânın rızâsına kavuşma gayretindedir.”
.
On beş yaşında fetvâ veren âlim
Ebû Zür’a Sekafî hazretleri Şafiî mezhebinin büyük âlimlerinden ve onu yayanlardandır. 302 (m. 914)’de Şam’da vefât etti. Ebû Zür’a, Şam’da Şafiî mezhebini öğretip yaydıktan sonra, Mısır ve Şam’da bu mezheb yerleşip bir daha unutulmadı. Mısır’a gittiğinde İmâm-ı Şâfiî hazretlerinden bahsederek şunları anlattı:
İmâm-ı Şâfiî hazretleri ilim, zühd, mârifet, zekâ, hâfıza ve neseb bakımlarından zamanındaki âlimlerin en üstünü idi. On üç yaşında iken, Harem-i şerîfte; "Bana istediğinizi sorunuz?" derdi. On beş yaşında iken fetvâ verirdi. Zamanının en büyük âlimi olan ve üç yüz bin hadîs-i şerîfi ezbere bilen İmâm-ı Ahmed bin Hanbel, ondan ders almaya gelirdi. Çok kimse, İmâm-ı Ahmed'e; "Böyle büyük bir âlim iken, kendi çocuğun gibi bir genç karşısında nasıl oturuyorsun?" dediklerinde; "Bizim ezberlediklerimizin mânâlarını o biliyor. Eğer onu görmeseydim, ilmin kapısında kalacaktım. O, dünyâyı aydınlatan bir güneştir, ruhlara gıdâdır" derdi.
Bir kere de; "Fıkıh kapısı kapanmıştı. Allahü teâlâ, bu kapıyı, kullarına İmâm-ı Şafiî ile tekrar açtı" dedi.
Bir kerre de; "İslâmiyete, şimdi Şâfiî'den daha çok hizmet eden birini bilmiyorum" dedi.
İmâm-ı Ahmed, yine buyurdu ki: "Allahü teâlâ her yüzyılda bir âlim yaratır, benim dînimi, herkese onun ile öğretir" hadîs-i şerîfinde bildirilen âlim, İmâm-ı Şâfiî'dir.
Hadîs-i şerîfte; "Kureyş'e sövmeyiniz. Zîrâ Kureyşli bir âlim, yeryüzünü ilimle doldurur" buyuruldu. İslâm âlimleri bu hadîs-i şerîf, İmâm-ı Şâfiî'nin geleceğini bildirmiştir, demişlerdir.
İmâm-ı Şâfiî'nin simâsı, gâyet güzel ve sevimli idi. Üstün bir zekâya ve kâbiliyete sâhipti. Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) sünnetine son derece riâyet ederdi. İlmi, tevâzusu, heybet ve vekarı ile kalplere tesir ederdi. Kur'ân-ı kerîm okurken dinleyenler kendinden geçerdi. Orta hâlli giyinirdi. Heybetli bir görünüşü vardı. O bakarken, yanındakiler su dahi içemezlerdi. Yüzüğünde, (el-bereketü fîl-kanâ'ati=Bereket, kanâat etmektedir) yazılı idi.
Bir kere ders verirken, ders esnasında on defâ ayağa kalktı. Sebebini sorduklarında, buyurdu ki: "Seyyidlerden bir çocuk, kapının önünde oynuyor. Kapının önüne gelip, kendisini gördüğüm zaman, ona hürmeten ayağa kalkıyorum. Resûlullah'ın torunu ayakta dururken oturmak revâ değildir.
.
Velîler, günâha devam etmekten mahfuzdurlar
Abdülfettâh-ı Bağdadî Akrî hazretleri İstanbul’daki âlim ve evliyânın en büyüklerindendir. 192 (m. 1778) senesinde Bağdad’da doğdu. Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî hazretlerinin talebesidir. Tasavvufta pek yüksek derecelerin sahibi ve fıkıh ilminde büyük âlim idi. İstanbul halkı senelerce onun feyz ve bereketlerinden istifâde etti. 1281 (m. 1864) senesinde Üsküdar'da vefât etti. Ebû Eyyûb-el-Ensârî ve diğer Eshâb-ı kirâmdan sonra, İstanbul’un en yüksek üç evliyâsından biri de Abdülfettâh-ı Akrî hazretleridir. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Bir sahâbîye hattâ herhangi bir Müslümana dil uzatmak câiz olmaz. Her Müslümanı ve Eshâb-ı kirâmın hepsini iyilikle yâd etmemiz emrolundu. Üstadım Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî, (Âdâb-ı tarîka-i aliyye) kitâbında buyuruyor ki: (Ehlullaha itirâz eden kimsenin kâfirlik üzere öleceğini gösteren hadîs-i şerîfler vardır. Velînin masum olması şart değildir. Eshâb-ı kirâm arasında had cezâsı verilen ve eli kesilen oldu. Hâlbuki, sahâbenin en aşağı derecede olanı da velî idi. Hepsi, sahâbî olmayan velîlerin hepsinden daha yüksek idiler. Velîlerin hepsi, günâha devam etmekten mahfûzdurlar. Hepsi tövbe ve istiğfâr eder. Belki, bazen günâh işlediği için pişmanlıkları, ağlamaları, Allahü teâlâya yalvarmaları daha çok olur. Dereceleri artar. Bu sebeple, (Hikem-i Atâiyye)de, (Zillet ve inkisâra sebep olan günâh, izzet-i nefse ve kibre sebep olan tâatten daha hayırlıdır) denilmiştir. Amelleri ve sıfatları müsâvi olan iki velîden, tövbesi daha çok olanın, masûm olandan daha üstün olduğu bildirildi.)
(Buhârî)de diyor ki: (Eshâb-ı kirâmdan Abdullah adında birine, şarap içtiği için had cezâsı verildi. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buna lanet edildiğini işitince, (Ona lanet etmeyiniz! Çünkü O, Allahı ve Resûlünü sevmektedir) buyurdu.
(Merec-ül-bahreyn)de, Ahmed Zerrûk’tan alarak diyor ki: (Masûm olmak, kusursuz olmak, Peygamberlere mahsustur. Velînin masûm olması şart değildir. Isrâr ve devam olmadan, büyük günâh işlemek, vilâyeti [evliyalığı] bozmaz. Velî, günâhından vazgeçer ve tövbe eder. Günâh işlemek, insanı helâk etmez. Günâha devam etmek, tövbeyi terk etmek, helâk eder. Âdem aleyhisselâmın zellesi ile, İblîs’in ısyânı, bundan dolayı farklı oldular.) Eshâb-ı kirâmın hepsini sevmekle ve hepsine saygılı olmakla emrolunduk. Sevilmeleri az veya çok olabilir. Fakat, hiçbirine dil uzatmamız, kötü bilmemiz câiz değildir. Kendi kusurlarımıza bakmamız, hiçbir Müslümanı gıybet etmememiz lâzımdır.
.
Bu kulumu cehenneme atın
Muhammed bin Ebî Şeybe hazretleri hadîs ilminde hafız idi. 297 (m. 910)’da Bağdâd’da vefât etti. Naklettiği bir hadis-i şerif şöyledir:
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), şöyle buyurdu:
-Az önce, dostum Cebrâil yanımdan ayrıldı. Bana söyle dedi: “Yâ Muhammed! Seni peygamber olarak gönderenin hakkı için söylüyorum. Allahın kullarından biri, beş yüz yıldan beri bir dağ başındadır. O dağ, enine boyuna, otuz zırâ’dır. Çevresini her yandan dörtbin fersahlık deniz kuşatmıştır. Allahü teâlâ, o kula parmak genişliğinde, tatlı bir su akıtmaktadır ki, bu su, dağın alt kısmındadır. Orada bir de nar ağacı vardır. Her gün bir nar olur. Her akşam o kul, abdest almaya iner. Narı alır, yer. Sonra namaza durur. Rabbinden secdede rûhunu teslim etmek, cesedine hiçbir şey yol bulup gelmemek, dirilinceye kadar böyle kalmak için, temennide bulunur. Allahü teâlâ, onun her dileğini yerine getirdi." Cebrâil (aleyhisselam) şöyle devam etti:
“Biz yere inip onun yanına gittik ve gördük. Çıktığımızda hâlâ secdede idi. Allahü teâlâ onu böyle yapmıştı. Allahü teâlâ onu, kıyâmet günü diriltir, huzûruna alır ve şöyle emreder:
-Bu kulumu rahmetimle Cennete koyunuz.
O kul der ki:
-Bu Cennet, amelimin karşılığıdır.
Allahü teâlâ meleklerine şu emri verir:
-Kulumun hesabına bakın; nimetimle amelini karşılaştırın.
Bu hesap sonunda şu netice alınır:
“Onun beş yüz senelik ibâdeti, görme nimetinin (gözün) karşılığıdır. Kendindeki diğer nimetler karşılıksız kalır."
Bunun üzerine Allahü teâlâ şu emri verir:
“Bu kulumu cehenneme atın!” Cehenneme yürütülürken o kul şöyle der:
“Yâ Rabbî! Beni rahmetinle Cennetine gönder. Allahü teâlâ emreder:
“Onu geri getirin!”
Kul geri getirilir. Ona şöyle sorulur:
“Kulum, sen hiçbir şey değilken, seni kim yarattı?"
“Yâ Rabbî, sen yarattın!”
Yine Allahü teâlâ sorar:
“Bu senin amelinle mi oldu, yoksa rahmetimle mi?”
“Rahmetinle yâ Rabbî!”
“Beş yüz sene sana ibâdet kuvvetini kim verdi?”
“Sen verdin, yâ Rabbî!”
“Seni o dağın ortasında kim yerleştirdi? Tuzlu denizden sana kim tatlı suyu çıkardı. Her gece sana bir tane nar veren kim? Ve sen, bu sırada, rûhunu secde hâlinde almamı istedin. Ben bunu senin için yaptım. Sana göre kim yaptı?”
“Sen, yâ Rabbî”
“Evet, bütün bunlar benim rahmetimle oldu. Şimdi seni, rahmetimle Cennetime koyuyorum.”
Cebrâil aleyhisselâm şöyle dedi: “Her şey Allahın rahmeti ile olmaktadır.”
.
Öfkelenince hemen abdest almalıdır.
Ebû Abdullah Mervezî hazretleri büyük fıkıh âlimlerindendir. 202 (m. 817)’de Bağdâd’da doğup, 294 (m. 906) târihinde vefat etmiştir. Babası, Mervli’dir. Bir dersinde buyurdu ki:
İyi bir Müslüman kendisine kötülük edene iyilik eder. Kendisini ziyâret etmeyen dostunu ziyâret eder, kendisine vermeyene verir ve insanlara iyi zanda bulunur. Çünkü kötü zan, düşüncenin en kötülerindendir. Allahü teâlânın verdiği nimetten dolayı kimseye haset etmez, kimsenin malının, parasının elinden çıkmasını dilemez ve elinden çıkması için hileli yollara başvurmaz. Verdiği sözü yerine getirmelidir. Çünkü verilen söz bir bağış ve bir borçtur. Sözünden dönmek nifak alâmetidir. Kimsenin ayıp, kusur ve gizli şeylerini araştırmaz, aksine örter. Bir kimseyi, onda gördüğü ayıbından dolayı ayıplamaz ve ona sitem etmez. Çünkü çoğu zaman aynı kusuru kendisi işler. Din kardeşinin hatâsına mazeret olarak yetmiş özür arar. Hiçbir özür bulamazsa, ben iyi göremedim deyip, din kardeşinin yaptığını iyiye yormaya uğraşır. Bizden önceki sâlihlerin âdeti böyle idi.
Bir mümin kardeşine veya zımmî gibi bir başkasına bir şey vadederken, söz verirken inşâallah demeli ve içinden onu yerine getirmeye niyet etmelidir. Bu durumda dediğini yerine getirmezse, önceki sözünden dolayı günah işlemiş olur. Müslüman kardeşinin tahakkümünü hüsn-i kabul ile karşılayıp, ihtiyâcını görür. Tahakküm, hüküm vererek istemektir.
Mümin kızgınlık ânında kendini tutar. Çünkü bu, dinde kuvvetli olmanın alâmetidir. Kızınca hemen abdest almalıdır. Kızdığı zaman ayakta ise oturmalıdır. Oturmakla kızgınlığı geçer. Oturmakla geçmezse yatmalıdır.
Müslüman, kardeşinin yaptığı kötülük ve kusurlarına katlanır eziyetlerine sabreder. Ayrılıp gitmesini, din kardeşinin mürüvvetsizliğine değil, kendi işlediği günahtan ve suçtan dolayı olduğuna hükmeder. Herkese hâline göre davranır. Mümin, yaşlı Müslümanlardan hayâ eder ve onlara, Resûlullahın asrına daha yakın olduğu için saygı gösterir. Allahü teâlâyı tanıtmakta önde olmaları ve tâatlerinin çokluğu sebebiyle hürmet eder. Hadîs-i şerîfte “Güçsüzlere, hastalara, yaşlılara ve küçüklere merhamet edilir” buyuruldu.
Yaşına hürmetten, ziyârete büyükten; ihsân, iyilik, bir şey vermeye ise küçükten başlanır. Çünkü küçük yaştakilerin sabrı az, feryâd ve sızlanması çok olur.
.
Mümin, herkese iyilikte bulunur
İbn-i Nakkaş hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh, hadîs, tefsîr, âlimidir. İsmi, Muhammed bin Abdülvâhid’dir. 725 (m. 1325)’de Fas’ta doğdu. 763 (m. 1361)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
İnsanlara nasihat etmek ve şefkat ile davranmak sünnettir. Bu şekilde insanlar arasında bulunmak insanlardan ayrılıp nafile ibâdetle meşgul olmaktan daha iyidir. Sohbete katılmak, hakkını vermek büyük iş olup, sevâbı da çoktur, insanlarla birlikte bulunmanın hakları çoktur. Biri, bedeni ve ameli ile insanlarla olmak, kalbi ve dini bakımdan ise onlardan ayrı bulunmaktır. Biri de, kendisi için sevdiğini insanlar için de sevmek, dinin zâhir ve kalbe âit işlerinde, onlara nasihat etmektir. Çünkü nasihat, dînin temel direklerindendir. Görünüşlerinde ve amellerinde bulunan eziyet verici şeyleri onlardan gidermeye uğraşır. Uygunsuz işlerden onları meneder. İnsanlara merhamet ve şefkatle muâmele eder. Hiç kimseyi, beğenmediği şeyle anmaz. Çünkü kula müvekkel bir melek vardır. Arkadaşı için söylediğini, ona iade eder.
Kim olursa olsun, bir kimsenin kötülüğünü istememelidir. Mümin; iyi kötü, ehil, nâ ehil herkese iyilikte, ihsânda bulunur. Biri de, insanların eziyet ve sıkıntılarına katlanmaktır. Kendisini döven, söven, eziyet edeni affedip, hakkını helâl eder. Onların eziyetlerinden kurtulmaya çalışmaz. Çünkü bundan kurtulmak imkânsızdır, insanların ağırlıklarına, zahmetlerine, istemeyerek değil, isteyerek ve Allahü teâlânın nimetlerine şükrederek katlanır, insanların ihtiyâçlarını görür, işlerini görmeye çalışır. Hadîs-i şerîfte “Bir Müslüman kardeşinin faydalı ve iyi bir husustaki ihtiyâcını görüp onu sevindiren kimse, Allahü teâlânın rızâsı için bin sene hizmet etmiş, bu zaman zarfında bir ân günah işlememiş gibidir” buyuruldu.
Mümin, daralmış, zor ve güç hâlde olana kolaylık gösterir. Sıkıntıda olanın sıkıntısını giderir. Gamlının, kederlinin, gamını kederini almaya uğraşır. Çünkü kul, Müslüman kardeşine yardımda olduğu müddetçe, Allahü teâlânın yardımındadır. Bir hadîs-i şerîfte “Mağfiret sebeplerinden biri, Müslüman kardeşinin kalbini sevindirmendir” buyuruldu.
Mümin iki kişinin arasını bulur. Bir kelime ilâvesiyle de olsa bunu yapar. Çünkü bu sadakanın efdalindendir. Din kardeşinin ırzını korur. Yani canını ve namusunu korur ve aşağılanmasına karşı onu himâye eder...
.
Uyanık ol, kendine dost ara
Muhammed bin Nadr hazretleri Tebe-i tabiînden olup her yerde hakkı konuşarak, emr-i bi’l-ma’rûf ve nehyi ani’l-münkeri bildirirdi. Kûfe’de yaşadığı ve orada vefât ettiği bilinmektedir.
Bu mübarek zatın, Müslim isminde birinden alacağı vardı. Haber gönderip “Falan gün geleceğim, alacağımı hazırla” dedi. O da hazırlığını yaptı. Söylediği gün Müslim’e “Benim sendeki alacağımı hediye etmem, teslim almamdan daha hayırlıdır. Sana onu hediye ettim” buyurdu.
Bir talebesine buyurdu ki: “İlmin evveli sükûttur. Sonra onunla uğraşmaktır. Sonra ezberlemek, sonra onunla amel etmek, sonra da başkalarına öğretmektir.”
Allahü teâlâ, Hazreti Musa’ya (aleyhisselam) “Uyanık ol, kendine dost ara, sevincine katılarak seninle neşelenmeyen bir dostu yanından uzaklaştır. Onunla arkadaşlık yapma, çünkü böyle dost kalbine sıkıntı verir. O, senin dostun değil, düşmanındır. Beni çok an ki, bana şükretmiş olasın ve ben de nimetimi arttırmış olayım” diye vahyetti.
Duâ ederken, “Yazıklar olsun bana! İnsanlara emîn oldum da, Rabbime karşı ihânet ettim. Ne olurdu, insanlar bana 'O adam hâindir!' deselerdi de, Allahü teâlânın emânetlerine hıyânet etmeseydim” derdi.
Çok ibâdet etmesine rağmen hepsini az görür, devamlı tövbe ve istiğfar ederdi.
İbâd bin Kuleyb anlatır: Muhammed bin Nadr, Abdullah bin Mübârek ve Fudayl bin Iyâd’la birlikte uzun zaman yemek yaptık, yedik, içtik. Muhammed bin Nadr’ın bize hiç itiraz edip, muhalefet ettiğini görmedik. Abdullah bin Mübârek sebebini sorunca buyurdu ki: “Yâ Abdullah! Bir insan iyi kimselerle beraber olduğu zaman onlara muhalefet etmekten hayâ eder ve kerem sahibi olur.” Abdullah bin Mübârek, “O, sizsiniz” deyince, “Hayır ben değilim. Fakat iyi insanlar 'evet' derlerse ben de 'evet' derim. 'Hayır' derlerse ben de 'hayır' derim” buyurdu.
Hasan bin Rebiî anlatır: Bir zaman Zübeyroğullarından bir şahıs Kûfe’ye gelip Muhammed bin Nadr’ın yanında misâfir kaldı. Kûfe’den ayrılışında, o şahısla yol arkadaşlığı yaptık. O’ndan Muhammed bin Nadr hazretlerinin ne konuştuğunu sorduk. O da “Ben epeyce yanında kaldım. Fakat, ağzından tek kelime çıktığını görmedim. Hep ibâdet eder veya zikrederdi” dedi. “Hiçbir ihtiyâcı olmaz mıydı?” diye sordum. O da, “Evet ihtiyâçları olurdu. Bir ihtiyâcı olduğu zaman oğluna bakar, o da hemen kalkıp, gider babasının ihtiyâcını görürdü” dedi.
.
Konuşmanın edepleri ve incelikleri
Şemseddîn Zeynî hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 662 (m. 1263)’de doğdu. 726 (m. 1326)’da Medîne-i münevverede vefât etti. İlim öğrenirken dikkat edilecek hususları anlatırken buyurdu ki:
Konuşurken, konuşmanın edeplerini, inceliklerini gözetmelidir. Nitekim Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) huzurunda bir kimse, “Allahü teâlâya ve Resûlüne itaat eden doğru yoldadır. Onlara isyan eden hata eder, yani fâsıktır” dedi. Peygamber efendimiz böyle diyene, “Allahü teâlâya ve Resûlüne isyan edene söyle buyurdu. Konuşan sözünü bitirmeden, dinleyenin konuşmaması ve soru sormaması sünnettir. Bitirdiği zaman, anlamadığı bir yer veya şüpheli bir durum varsa, onu incelemek ve araştırmakta bir mahzur yoktur. Konuşurken söze karışmamak ve suâl sormamak, vakar ve hürmete daha yakındır. Nitekim Eshâb-ı Kirâm (aleyhimürrıdvân), ekseriya Resûlullah efendimizden bir şey sormazlardı. Hattâ incelikleri anlamaktan, ahlâk-ı hamîdeyi bilmekten uzak, şehir dışından bir bedevi gelip, suâl sorar, Eshâb-ı kirâm, muhtaç oldukları bilgileri, o esnada öğrenirlerdi. Sahâbe-i Kirâmın bazısı suâl soracakları zaman dizi üzerine otururlar ve “Anam babam sana feda olsun yâ Resûlallah! Bu nedir? Bu nasıldır?” derlerdi.
Suâl sormada evlâ olanı, oturmak için izin istemek, büyüklere yakın olmak, sonra sormak için izin almaktır. Büyüklere bir şey sorarken veya onlarla konuşurken sesi alçaltmalıdır. Çünkü Hazreti Ebû Bekr-i Sıddîk ve Hazreti Ömer-ül-Fâruk; “Ey imân edenler, seslerinizi Peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın ve birbirinize bağırır gibi O’na bağırmayın. Haberiniz olmadan amelleriniz boşa gidiverir” meâlindeki Hucurât sûresi ikinci âyeti indikten sonra, Resûlullaha bir şey söylediklerinde gayet sessiz söylerdi.
Hoca, imtihan için talebesine bir şey sorarsa, cevâbı, Peygamber efendimizin Eshâbının verdikleri cevap gibi olmalıdır. Resûlullahın suâlinin cevâbını bilseler veya bilmeseler, “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” derlerdi.
Suâl soran, zor suâller sorsa da, âlim kızmamalıdır. Bedevîler, Peygamber efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) getirdiği İslâm dîni esaslarında, yemîn ettirirlerdi. Resûl-i ekrem de yemîn ederdi ve hiç kızmazdı.
.
Ameller imandan parça değildir
Ebû Abdullah Muhammed Tâî hazretleri kelâm ve Mâlikî fıkıh âlimidir. 370 (m. 980)’de Bağdâd’da vefât etti. Bir dersinde “İman” hakkında şunları anlattı:
(İman), Muhammed aleyhisselâmın Allahü teâlâ tarafından getirdiği bilgilere kalbin inanması ve inandığını dil ile söylemesi demektir. Bu bilgilerin her birini araştırmak ve anlamak lâzım değildir. Mu'tezile fırkası, herbirini anlayıp inanmak lâzımdır dedi. İbâdetin vazîfe olduğuna inanmak imandandır. İnanmak başkadır. Yapmak başkadır. Bunları birbirlerine karıştırmamalıdır. İnandığı hâlde, tembellikle yapmayan kâfir olmaz. Farz olan ibâdetler, îmandan sayılmaz. İmâm-ı a'zam Ebû Hanîfe, ameller imandan parça değildir buyurdu. İman, inanmak demektir. İnanmakta azlık çokluk olmaz. İbâdetler, iman olsaydı, iman azalıp çoğalırdı.
Gözden perde kalkıp azâb görüldükten sonra olan iman kabul olmaz. O ânda, iman ile gidenlerin imanları ancak kalb iledir. İbâdetler yapılamaz. Âyet-i kerimede buna iman denildi. Âyet-i kerimelerde, imanı olanlara, ibâdet yapmaları emrediliyor. Bundan da, imanın ibâdetten başka olduğu anlaşılmaktadır. Bunlardan başka, Kur'ân-ı kerimde, (İman edenler ve sâlih işler yapanlar) buyuruldu. Bu da, ibâdetlerin imandan başka olduklarını gösteriyor. (Mümin iken, sâlih amel işleyenler) âyet-i kerimesi, amellerin imandan ayrı olduklarını açıkça göstermektedir. Çünkü, şartın meşrûttan başka olması lâzımdır. İman edip, hiç ibâdet yapamadan, hemen ölenin, mümin olduğu söz birliği ile bildirilmiştir. Cibrîl hadisinde de imanın yalnız inanmak olduğu bildirilmiştir.
İmâm-ı Ahmed ve İmam-ı Şâfi'î ve hadis âlimlerinden birçoğu ve Eş'arîler ve Mu'tezile, ibâdetler imanın parçasıdır. İman azalıp çoğalır dediler. İman ile amel, başka olursa, günah işleyenlerin imanları ile, Peygamberlerin imanları bir olurdu dediler. (Onlara âyetlerim okunduğu zaman, imanları artar) âyeti ve (İman artarak, sahibini Cennete götürür. Azalarak da, Cehenneme sürükler) hadisi, imanın azalıp çoğaldığını bildiriyor dediler. İmâm-ı Azam Ebû Hanîfe, bunlara cevap teşkîl eden bilgileri önceden anlatmış, "imanın artması, devam etmesi, çok zaman sürmesi demektir" demiştir. İmâm-ı Mâlik de böyle dedi.
İmanın çok olması, inanılacak şeylerin çoğalması demektir. Meselâ, Eshâb-ı kirâm, önce az şeylere inanırlardı. Yeni emirler gelince, imanları çoğalırdı. İmanın artması demek, kalbde nûrunun artması demektir.
.
Kendisine cennetten kapı açılan kimse
İbn-ül-Hall hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. İsmi Muhammed bin Mübârek’tir. 475 (m. 1082)’de doğdu. 552 (m. 1157)’de Bağdad’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Buhârî’nin, Talhâ bin Ubeydullah’dan rivâyeti şöyledir: “Necd ehlinden, saçı darmadağın olmuş fakir birisi, Resûlullahın huzûruna geldi. Uzaktan sesini işitiyor, fakat ne söylediğini anlamıyorduk. Nihâyet yaklaştı. Meğer İslâmın ne olduğunu soruyormuş. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “(Îmân ettikten sonra) bir gün bir gece içinde beş vakit namazdır” buyurdu. O kişi, “Üzerimde bu namazlardan başkası da olacak mı?” diye sorunca, Resûlullah efendimiz; “Hayır! Ancak tatavvu’ edersin (nafile namaz kılarsın)” buyurdu.
Bundan sonra Resûlullah; “Bir de ramazan orucudur” buyurdu. O kişi yine, “Üzerime bundan başkası da olacak mı?” diye sordu. Resûlullah “Hayır! Ancak nafile oruç tutarsın” buyurdu. Resûlullah ona zekâtı da söyledi. O kişi yine, “Üzerimde bundan başkası da olacak mı?” diye sorunca, Resûlullah efendimiz “Hayır! Ancak nafile olarak sadaka verirsin” buyurdu. Bunun üzerine o kişi, “Vallahi bundan ne fazla, ne de eksik bir şey yapacak değilim” diyerek ve arkasını dönerek gitti. Resûlullah efendimiz “Eğer doğru söylüyorsa, felah buldu” buyurdu.
Peygamber efendimiz bir gün iki kabir yanından geçiyordu. “Şu iki kimse azâbdadırlar. Bunların azâbları, büyük günahlardan ötürü değildir. Biri bevlden (idrardan) sakınmazdı. Diğeri ise insanlar arasında söz taşır, koğuculuk ederdi. Onun için azâb olunurlar” buyurdu.
Başka, bir hadîs-i şerîfte de; “Mümin olan meyyit için, kulum doğru söyledi sesi işitilir. Kabre Cennetten yaygı serilir. Cennet elbiseleri giydirilir. Meyyit için Cennetten bir kapı açılır. Kabre Cennet kokuları yayılır. Güzel yüzlü, güzel elbiseli, güzel kokular saçan birisi gelir. Buna 'Sen kimsin? Senin o hayırlı yüzün nedir?' diye sorar. Bunun üzerine 'Ben, senin sâlih amelinim' der. Bunu işitince, 'Yâ Rabbi! Kıyâmet çabuk kopsa! Yâ Rabbi, kıyâmet çabuk kopsa da, çoluk-çocuğuma ve mallarıma kavuşsam der' buyurulmuştur. Eshâb-ı kirâmdan (radıyallahü anhüm) bazısı Resûlullaha fakirlik, giyecek bulamama ve bazı şeylerinin az olmasından sitem ettikleri zaman, Resûlullah “Muhakkak ki, ben sizin hakkınızda, eşyanızın az olmasından değil, çok olmasından korkuyorum” buyurdu.
.
Allahtan başka ilâh yoktur
Hayâtîzâde Mehmed Emîn Efendi Altmışbeşinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. İstanbul’da doğdu. 1160 (m. 1748)’da Şam’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlânın vahdâniyyetini [birliğini] isbât hususundaki deliller:
Enbiyâ sûresinin yirmi ikinci âyetinde meâlen: (Eğer yer ile gökte, Allahtan başka ilâhlar olsaydı, bunlardaki nizâm bozulur, karmakarışık olurdu) buyurulmuştur. Bu âyet-i kerimenin işareti (Burhân-ı temânü')dür. Yâni âlemin hâlıkının [yaratıcısının] iki olduğu farz edilse, bu iki yaratıcının fiilleri, birbirinden, yâ farklı veya aynı olur. Birbirinden farklı olursa, âlemin fesadı lâzım olur. Yâni semavât ve arzın bu husûsî nizâmından [düzeninden] çıkmasını ve yok olmasını veya birbirine zıd şeylerin aynı anda bir araya cem edilmesini icab ettirir. Meselâ, iki ilâhdan birisi, Zeyd ismindeki insanın hareketini, diğeri de o anda hareket etmeyip sükûnunu irâde etse [dilese], ilâh oldukları için kudretleri Zeyd'e tesîr edince, cem-i zıddeyni icab ettirir. İki ilâhın fiilleri, yek-diğerinin aynı olursa, aralarında muhâlefetin bulunması, yâ mümkün olur veya olmaz. Muhâlefet mümkün olamaz. Çünki ikisi, aynı şeyi irâde etmektedirler. İkinci şekilde yâni muhâlefetin mümkün olması ise, ikisinden birisinin âcizliğini icap ettirir. Âcizlik ise, mahlukluk, sonradan olma, yâni yaratılma alâmetidir. Bu ise, ilâhlığın şânına yakışmaz. Sonradan yaratılan ilâh olamaz.
Âlemin yaratıcısının [hâşâ] iki olduğu farz olunsa, ikisinden biri, tedbîrinde yani dilediğini yapmakta yâ kâfî olur veya olmaz. İki ilâhdan birincisi, yaratıcı olarak, dilediğini yapmakta kâfî ise, ikinci ilâhın zâyi ve zâid yâni lüzûmsuz ve fazla olması icap eder. Bu ise, noksanlıktır. Noksan olan ise, yaratıcı, yâni hâlık olamaz.
Eğer ikinci ilâh, dilediğini yapmakta kâfî gelirse, birinci ilâhın yok ve âtıl olması icap eder. Âlemin yaratıcısının [hâşâ] iki olduğu farz olunsa, kudretlerin [mahlûklara] tesîrinde, yâ birbirlerine muhtaçtırlar veya değildirler. Yâhut, biri diğerine muhtaç olup, diğeri ona muhtaç değildir. Birinci sûrette, ikisi birbirine muhtaç olduğundan, noksan olmaları lâzım gelir. Noksan olan ise, ilâh olamaz. İkinci sûrette, yâni ikisi de birbirine muhtaç değilse, ikisinin de ilâh olmaması lâzım gelir. [Çünkü her biri, diğerine göre, fazla ve lüzumsuz olması icap eder. Bu da, ilâhlık vasfına zıddır.]
.
Gıybet ve iftira hakkında
Zeynüddîn Hemedânî hazretleri hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 548 (m. 1153)’de İran’da Hemedan’da doğdu. 584 (m. 1188)’de vefât etti. Hadîs ilminde hafız (yüzbin hadîs-i şerîfi senetleriyle ezbere bilen) derecesinde âlimdir. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Ebû Bekr’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Allahü teâlâ, günahlardan dilediğini kıyâmet gününe bırakır. Fakat ana ve babaya âsi olmak böyle değil. Allahü teâlâ, âsi kimse ölmeden önce dünyada da onun cezasını verir.”
Abdullah bin Amr bin As’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Kişinin kendi ana-babasına sövmesi büyük günahlardandır.” Eshâb-ı Kirâm, “Ey Allahın Resûlü! Kişi hiç ana-babasına söver mi?” dediklerinde, “Evet, o başkasının babasına söver, o da onun babasına söver. O başkasının annesine söver, o da onun annesine söver” buyurdu.
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) anlattı: “Resûlullahın yanından birisi kalktı. Kalkmasında acziyet görüldü. Orada bulunanlar, “Falanca da ne kadar âcizmiş” dediler. Bunun üzerine Resûlullah; “Kardeşinizin etini yediniz. Çünkü onu gıybet ettiniz” buyurdu.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) bildirdi: Birisi, “Ey Allahın Resûlü! Gıybet nedir?” diye sorunca: “Senin Müslüman kardeşini, onun hoşlanmadığı şeyle anmandır” buyurdu. “Eğer söylediğim şey, kardeşimde varsa” diye sorunca, “Eğer varsa, onu gıybet etmiş olursun. Eğer söylediğin şey onda yoksa, ona iftira etmiş olursun” buyurdu.
Ebû Sa’îd-i Hudrî’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah, “Gıybet, zinâdan daha şiddetlidir” buyurdu. Bunun üzerine “O nasıl olur?” diye sorulunca, “Çünkü, zinâ eden kimse tövbe eder ve Allahü teâlâ da onun tövbesini kabul eder, fakat, gıybeti yapılan kimse af etmedikçe, Allahü teâlâ gıybet eden kimseyi affetmez” buyurdu.
Ebû Sa’îd-i Hudrî’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah; “Yollarda oturmaktan sakınınız” buyurdu. Bunun üzerine Eshâb-ı kirâm (radıyallahü anhüm), “Ey Allahın Resûlü! Oturmamız icâb ediyor. Biz oralarda (lüzumlu şeyleri) konuşuyoruz” dediler. Resûlullah “Mademki oturuyorsunuz, (bari) yolun hakkını veriniz” buyurdu. Eshâb-ı kirâm, “Ey Allahın Resûlü! Yolun hakkı nedir?” dediler. Resûlullah “Haram şeylere bakmamak, geçene eziyet vermemek, verilen selâmı almak, iyiliği emredip, kötülükten alıkoymak” buyurdu.
.
Cömertlik ve güzel huy üzere yaratılanlar
İbn-i Mûsâ Cemâleddîn hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 789 (m. 1387)’de Mekke’de doğdu. 823 (m. 1420)’de orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Dünyâdan yani haram, mekrûh ve şüpheli şeylerden yüz çevirmelidir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem); “Dünyâ melundur ve içinde olanlar da melundur. Yalnız Allahü teâlânın zikrine tâbi olan, ilim öğreten ve ilim tahsil eden hâriçtir” buyurdu.
Bir gün İsâ aleyhisselâm, üç kişi ile beraber giderken yolda iki kerpiç altın gördüler. İsâ aleyhisselâm; “Bırakın gidelim. Bu fitnedir” buyurdu. Fakat onlar tamah edip aldılar, İsâ aleyhisselâm, onlardan ayrılıp gitti. Onlar da arkadaşlarından birini; “Balta getir de, bu altın kerpiçleri parçalayıp pay edelim ve hem de yiyecek getir, yiyelim” diyerek pazara gönderdiler. O kimse pazara varınca yiyeceğin içine zehir koydu. Onları öldürüp altınların hepsine sahip olmayı düşündü. Onlar da, onu pazardan gelince, öldürüp altını aralarında paylaşmayı plânladılar. Arkadaşları pazardan gelince, onu öldürdüler. Malı aralarında pay ettiler. Sonra da arkadaşlarının getirdiği yiyecekleri yediler. O ikisi de, zehirlenip öldüler. İsâ aleyhisselâm, işini bitirip tekrar oraya gelince, üç adamın da ölmüş olduğunu, altın kerpicin de, çamur kerpiçler arasında durduğunu gördü, İsâ aleyhisselâm, o altına ayağı ile vurup yuvarladı ve; “İnsanlar, birbirlerini senin yüzünden katlederler” buyurdu.
Maişeti düşük de olsa, kanâat etmelidir. Resûlullah efendimiz (aleyhisselâm); “Allahü teâlânın başkasına muhtaç olmaktan kurtulacak kadar şeyle rızıklandırdığı ve Allahü teâlânın verdiği şeye kanâat etmeyi ihsân ettiği kimse, muhakkak kurtuluşa erdi” buyurdu.
Cömert olmalıdır. Cömertliğin en yüksek derecesi, kendisi muhtaç iken malını başkasına vermektir. Resûlullah; “Allahü teâlânın velî kulları, cömertlik ve güzel huy üzere yaratıldılar” buyurdu.
Cömertlik dört türlüdür: Birincisi can cömertliği olup, şehîdliktir. İkincisi ten cömertliğidir ki, âşıklara mahsûstur. Onlar güç ve kuvvetlerini Allah yolunda harcarlar. Üçüncüsü, cömertlere mahsus olan mal cömertliğidir. Dördüncüsü, zâhidlere mahsûs olan gönül cömertliğidir. Zâhidler, dünyâda hiçbir şeye bağlanmazlar, hep âhiret ile meşgul olurlar
.
İlimde, önemli olan öne alınmalıdır
Turûd (Türüt) Efendi Kanunî Sultan Süleymân zamanının âlimlerindendir. Konya-Beyşehir’de doğdu. 975 (m. 1568)’de İstanbul’da vefât etti. İlim öğrenmek hakkında buyurdu ki:
İlim öğrenirken ameli geciktirmemelidir, ilim öğrenmeyi mühim göstererek amelde noksanlık veya gecikme olması, şeytanın aldatması ve hîlesidir. Çok kere ecel, ilmin tamamını öğrenmeden gelip çatar da, öğrendiği ile amel etme imkânını bulamaz. Böylece hüsrana uğrayanlardan, amelinde noksan olanlardan olup Cehenneme gider, ilmin aslının hükümlerini öğrenmeden, ilmin garipliklerine tâbi olmamalıdır. İlmin aslı ma’rifetullahdır, Allahü teâlâyı tanımaktır. Selef-i sâlihîn ölüm gelmeden önce ölüme hazırlanırlar, lüzumlu bilgileri öğrenirler, bunlarla amel ederlerdi. Zira Allahü teâlânın, kullarına fazla maldan soracağı gibi, fazla ilimden de soracağını düşünürlerdi. Mümin, insanlar arasında güzel ahlâkı ile tanınmalıdır. İlim, hilm, vakar, muhabbet, kerem, hayır ehli, cömert ve işlerinde ihtiyatlı olmalıdır. Şeytan, ilim ile konuşan, hilm ile susan âlimlerden çok çekinir. Allahü teâlâ katında ilmini hilm ile süsleyen âlimden efdal kimse yoktur. Âlemin ayakta durması, ilmi ile âmil, hilm ile hikmet sahibi âlimler iledir. Hilm ve hikmet sahibi âlimlere ise çok az rastlanır.
İlim öğrenirken ehemmiyetli olan öne alınmalıdır. Fıkıh, tefsîr, hadîs ilimleri din ilimlerinin mühim olanlarıdır. Her fenden, her ilimden yeteri kadar istifâde etmelidir, ihtiyâç olduğu kadar öğrenmeli, fazla veya azdan kaçınmalıdır. Bir kimse Allahü teâlâyı yalnız kelâm ilmi ile talep ederse, zındık olur. Allahü teâlâyı yalnız zühd ile talep eden, bid’at sahibidir. Allahü teâlâyı yalnız fıkıh ile talep eden, fâsık olur. Çeşitli ilimleri ve fen ilimlerinden lüzumu kadarını öğrenen kimse, zındık olmaktan, bid’at sahibi olmaktan, fâsık olmaktan kurtulur, içindekileri yakîn ile bilmeden, iyice vâkıf olmadan ilim kitaplarını çoğaltmak, kütüphânesini doldurmak, kıyâmet alâmetlerindendir.
İlim öğrenmek isteyen, önce ilimden sünneti meydana çıkaracak, bid’atleri yıkacak şeyleri öğrenmelidir. Hadîs-i şerîfte “Ümmetime, bir sünneti meydana çıkaran veya bir bid’ati yıkan hadîsi ulaştıran kimseye Cennet vâcib olur” buyuruldu.
İlimden ve ilim öğrenmekten, o ilmin kalbe tesîri olmasa bile vazgeçmemelidir. Çünkü ilimler kulağına gire gire bir gün olur, bunların faydasını görür.
.
İhtiyâcı olan ilmi öğrenmek farzdır
Şemsüddîn Mûsulî hazretleri fıkıh, lügat ve nahiv âlimidir. 699 (m. 1300)’de Lübnan’da Ba’lbek’te doğdu. 774 (m. 1372)’de Trablusşâm’da vefât etti. Buyurdu ki:
Herkesin ihtiyâcı olduğu kadar ilim öğrenmesi, farz-ı ayndır. İnsan lüzumlu imân, ibâdet ve ahlâk bilgilerini öğrenmekle marifetullaha, Rabbini tanımaya yönelmiş olur. Açık alâmetler ve nâtık şâhidlerden Allahü teâlâyı tanıtan delîller bulur. Allahü teâlânın insanlara, nefslerinde, mallarında, gece ve gündüzde emrettiği farzlar öğrenilir. Allahü teâlânın emrettiği farzları yaparken, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) sünnetlerini de öğrenmek ve yapmak gerekir. Farzlar, en adâletli yolda ve en iyi istikâmette yapılmalıdır. Bu da ancak Allahü teâlânın en güzel edeble edeblendirdiği, en temiz ahlâklı sevgili Peygamberinin sünnetine uymakla olur. İnsanın ihtiyâcı olduğu din ilimlerinin en mühimi fıkıh ilmidir. Buna ilm-i yakîn, ihlâs, zühd, tevâzu, nasihat ve ahlâk ilimleri de dâhildir. Caiz olma, fâsid olma, helâl, haram, mekrûh, müstehab gibi ahkâm-ı şer’iyye de dâhildir. Yine bunlara iffet, rıfk, vakar, hayâ da dâhildir. Cömertlik, güzel tedbir almak, din işlerini düşünerek yapmak ve ciddi olarak başlayıp devam ettirmek, düşmanları yumuşaklıkla idâre etmek, halkın eziyetlerine katlanmak, akrabayı ziyâret etmek de din ilimlerine dâhildir. Herkese iyilik etmek, geçimi dar olanlara yardımda bulunmak, zalimi bağışlamak, kendisine kötülük yapanlara da iyilik etmek din ilimlerinden ve gereklerindendir. Başkalarına el ile, dil ile ve kalp ile eziyet etmekten çok sakınmalıdır.
Allahü teâlâdan başkası için ilim öğrenmek haramdır, bâtıldır. Resûl-i ekrem bir hadîs-i şerîfte “İnsanlar arasında kabul görmek için ilim öğrenen kimseyi, Allahü teâlâ Cehenneme koyar” buyurmuştur. Amel edilmeksizin öğrenilen ilim zayi olur. Bir hadîs-i şerîfte Resûl-i ekrem buyurdu ki: “Faydasız ilim, kimseye bir şey verilmeyen hazine gibidir. İlmin faydası, ibâdetleri en doğru, en makbul şekilde yapmakta görülür. Haramlardan sakındırmayan ve zühdü artırmayan ilim, ancak Allahü teâlânın gadabını arttırır.” Resûl-i ekrem faydasız ilimden Allahü teâlâya sığınırdı. Hadîs-i şerîf’te “İlim ikidir. Birisi kalpte olan ilimdir ki, sahibine faydalı olan ilim budur. Diğer ilim, yalnız dilde olur. Bu ilim, Allahü teâlânın insanoğluna karşı hücceti, delîlidir” buyuruldu.
.
Ondan daha sevgili hiç kimse yaratmadım
Yahyâ bin Abdürrahmân Acîsî hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh âlimidir. 777 (m. 1375) senesinde Fas’ta doğdu. 862 (m. 1457) senesinde Kâhire’de vefât etti. İlim öğrenmek için memleketinden ayrılıp, Mısır’da büyük âlimlerin derslerine devam etti. İcazet alıp talebe yetiştirdi. Bir dersinde buyurdu ki:
İslâm âlimleri, her zaman Resûlullahı (sallallahü aleyhi ve sellem) vesîle ederek, Allahü teâlâdan lütuf ve merhamet dilemişlerdir. İnsanların babası yer yüzüne indirildiği vakit, (Yâ Rabbî! Beni, Muhammed aleyhisselâm hurmetine affeyle!) demişti. Allahü teâlâ, bu duâyı kabul buyurmuştu ve (Sen, sevgili Peygamberim olan Muhammed aleyhisselâmı nereden biliyorsun? Ben Onu daha yaratmadım!) buyurunca, (Beni yarattığın zaman, başımı kaldırır kaldırmaz, Arş-ı ilâhînin kenârlarında "Lâ ilâhe illallah, Muhammedün resûlullah" yazılı olduğunu görüp, Muhammed aleyhisselâmın yaratılmışların en üstünü olduğunu anladım. Muhammed aleyhisselâmı herkesten çok sevmemiş olsaydın, Onun ismini, kendi adının yanına yazmazdın) dedi. Allahü teâlâ da, (Ey Âdem! Doğru söyledin. Muhammed aleyhisselâmı çok severim. Ondan daha sevgili, hiç kimse yaratmadım. Onu yaratmak istemeseydim, seni yaratmazdım. Onun hurmeti için af dileyince, duânı kabul edip, seni affettim) cevabını verdi.
Osman bin Hanîf, ayrıca diyor ki: Osman bin Affân (radıyallahü anh) halîfe iken, büyük sıkıntısı olan bir kimse, Halîfenin karşısına çıkmaya utandığı için, bana dert yanmıştı. Ben de, hemen abdest al! Mescid-i saadete git! Şu duâyı oku diyerek, yukarıda bahsedilen kimsenin okuyarak gözlerinin açıldığı duâyı okumasını söyledim. Adamcağız, duâyı okuduktan sonra, Halîfenin bulunduğu yere gider. Halîfeye çıkarılır. Halîfe, bunu seccâdesi üstüne oturtup, derdini dinler ve kabul eder. Adamcağız, işinin birdenbire yapıldığını görünce sevinerek, Osman bin Hanîf'i bulup, (Allahü teâlâ senden râzı olsun! Halîfeye sen söylemeseydin, sıkıntıdan kurtulamıyacaktım) der. Osman bin Hanîf ise, (Ben Halîfeyi görmedim, işinin çabuk yapılması, sana öğrettiğim duâdandır. Resûlullah, o duâyı bir âmâya öğretirken işitmiştim. Vallahi âmânın, Resûlullahdan ayrılmadan önce, gözleri açılmıştı) dedi.
.
İmân etmeyenlerin hiçbir kıymeti yoktur
İbn-i Enbârî hazretleri hadîs ve nahiv âlimlerindendir. 271 (m. 884)’de doğdu. 328 (m. 940)’de vefât etti.
Bu mübarek zat, bir gün hastalanmıştı. Dostları ziyâretine gittiler. Babasının pek üzgün ve endişeli olduğunu gördüler. Bu kadar endişe etme, üzülme dediler. Babası şöyle cevap verdi: “Nasıl üzülüp endişelenmeyeyim. O, şu gördüğünüz kitapların hepsini ezbere biliyor” diyerek kitaplarını gösterdi. Kendisi de, onüç sandık dolusu kitap ezberlediğini söylemiştir. İbn-i Enbârî buyurdu ki:
“Ey Allahım! Bütün mahlûkâtı, ilminle, irâde ve kudretinle yarattın. Onlar arasından hâlis kullarını seçtin. Bu kullarını, vahyini kendilerine teslim etmek için emîn (güvenilir) ve emirlerine uyan kimseler olarak kıldın. Onları beğendiğin ve râzı olduğun bir din olan Müslümanlığa davet eden, onu insanlara anlatan kimseler kıldın, İslâmiyeti insanlara bildirmek için vahiy gönderdin. Bütün insanları ve cinleri O’na davet ettin. Müslümanlığa yapışanları muhafaza eyledin. Müslümanlıktan başka bir din, senin katında makbul değildir. Senin yanında Müslümanın, imân sahiplerinin ameli kıymetlidir. İmân etmeyenlerin amelinin hiçbir kıymeti yoktur. (Çünkü amel, imân varsa Allahü teâlânın katında kıymet bulur.)
Yâ Rabbi! Gönderdiğin Peygamberler (aleyhimüsselam) senin emirlerini insanlara ulaştırdılar. Kendileri de senin emirlerine itaat eylediler. Habîbin Hazreti Muhammed’i (sallallahü aleyhi ve sellem) göndermek sûretiyle Peygamberlik kapısını kapadın. Artık ondan sonra Peygamber (aleyhimüsselam) gelmeyeceğini bildirdin. En büyük ikramını ve ihsânını Hazreti Muhammed'e yaptın. Ona husûsi ihsânlarda bulundun. Onu vahyin hakkında emîn (güvenilir) kıldın. Onu açık bir yol olan İslâmiyet ile gönderdin. İslâmiyet, Allahü teâlâdan başka ilâh olmadığına, Hazreti Muhammed’in (sallallahü aleyhi ve sellem) Allahü teâlânın kulu ve Peygamberi olduğuna inanmayı emreder. Namaz kılmayı, zamanında kılmayı ve namaz kılmakta gevşeklik yapmamayı ister, İslâmiyet oruç tutmayı, zengin ise Müslümanın zekât vermesini, gücü yetiyorsa hacca gitmesini emreder, İslâmiyet, cumayı ve cemâatle namazı emreder, İslâmiyet, emr-i ma’rûf ve nehy-i münkeri (iyiliği emredip, kötülükten alıkoymayı) emreder, İslâmiyet, insanların güçsüzlere ve fakîrlere yardım etmesini, merhametli ve şefkatli olmasını emreder.
.
Ruh, madde değildir ve Allah'ın izni ile iş yapar
Muhyiddîn Acemî Efendi Osmanlılar zamanında yetişen âlimlerindendir. Sultan İkinci Bâyezîd devrinde yaşamış ve Edirne’de vefât etmiştir. Molla Gürânî’den aklî ve naklî ilimleri tahsil edip, ilmî olgunluğa sahip olduktan sonra, bazı medreselerde müderris olarak vazîfe yaptı. Daha sonra Sahn-ı semân medreselerinden birisine müderris olarak tayin olundu. Bir dersinde buyurdu ki:
Ruh, madde değildir. Bunun için, melekler gibi, Allahü teâlânın emri ve izni ile, dünyada iş yaparlar. Meleklerin, Allahü teâlânın izni ile, bu dünyada, iş yaptıkları, yok ettikleri, diriltmek, öldürmek gibi işlerin yapılmasına vâsıta oldukları, Kur'ân-ı kerimin çeşidli yerlerinde bildirilmiştir. Cin ve şeytanlar da, güç şeyleri kolayca yapıyorlar. Süleymân aleyhisselâma, cinnin hizmetlerini Kur'ân-ı kerim haber veriyor. Meselâ Sebe sûresinin onüçüncü âyetinde meâlen, (Cin, Onun her istediğini, kal'a, resim, büyük kazanlar ve yerinden kaldırılamayan çanaklar yaparlardı) buyuruyor.
Cin, melekler ve ruhlar kadar olgun ve kuvvetli olmadığı hâlde, büyük işler yapıyor. Bu dünyada, göremediğimiz çok şey var ki, insan gücünün yetişemediği işleri yapmaktadırlar. Meselâ, çok hafîf olan ve göremediğimiz hava, fırtına, kasırga şeklinde eserek, ağaçları devirmekte, binâları yıkmaktadır... Nazar değmesi, sihir yâni büyü ve benzerleri kuvvetleri göremiyoruz. Hâlbuki, korkunç tesirlerini işitmeyen yoktur... Bütün bunların yaptıklarının yapıcısı, hiç şüphesiz, Allahü teâlâdır. Bunlar, Allahü teâlânın yapmasına, yaratmasına sebep oldukları için, bunlar yaptı sanıyoruz ve bunlar yaptı diyoruz. Bunların yaptığını söylemek, küfür, şirk olmuyor da, evliyânın ruhları yapıyor demek niçin şirk olsun? Onlar, Allahü teâlânın izin vermesi ile ve yaratması ile yaptıkları gibi, evliyânın ruhları da, Allahü teâlânın izin vermesi ile ve yaratması ile yapmaktadır. Onların yaptıklarını söylemek de, şirk olur denirse, Kur'ân-ı kerime karşı gelinmiş olur.
Bu kimse, (Cinnin, şeytanların ve havanın ve sihrin tesîr ettiklerini, Kur'ân-ı kerim haber veriyor. Bunun için, onlar yapıyor demek câiz olur. Evliyânın ruhlarının bir şey yaptıklarını Kur'ân-ı kerim bildirmediği için, ruhlardan bir şey istemek şirk olur) derse, (En-nâzi'ât) sûresinin beşinci âyet-i kerimesini unuttun mu deriz?..
.
Kabir ziyaretleri âhireti hatırlatır
Ebû Ca’fer Muhammed Mûsulî hazretleri hadîs âlimlerindendir. 162 (m. 778)’de doğdu. 242 (m. 856)’da vefât etti. Hadîs ilminde hafız olup, yüz bin hadîs-i şerîfi senetleriyle birlikte ezberlemiştir. "Musul Şeyhi" lakabıyla meşhûrdur. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları şöyledir:
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) anlattı: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve selem) ölüm hâlinde bulunan bir gencin yanına teşrîf buyurdular. “Kendini nasıl buluyorsun?” buyurunca, genç: “Ey Allahın Resûlü! Allahü teâlâdan ümitliyim, fakat günahlarımdan korkuyorum” dedi. Resûlullah “Bir müminin kalbinde bu ikisi bulununca, Allahü teâlâ ona umduğunu verir, korktuğundan kurtarır” buyurdu.
Ubeyd bin Verd’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Firdevs Cennetinin sevgisi ve Cehennem korkusu, günah işlememe husûsunda sabır meydana getirir, kulu, dünyâ rahatından uzaklaştırırlar.”
İbn-i Ömer (radıyallahü anhüma) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Eshâbıma dil uzatana, Allahü teâlâ lanet eylesin!”
Âîşe vâlidemizin (radıyallahü anhâ) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Ey Fâtıma! Allahü teâlâdan kork. Kocana itaat et. Böyle yaparsan, selâmetle Cennete girersin.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz “Hiçbir kimsenin bir kimseye secde etmesi lâyık değildir. Eğer bir kimsenin diğer birisine secde etmesini isteseydim, kadının kocasına secde etmesini emrederdim” buyurdu.
Yezîd bin Enes’in bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Kadın, beş vakit namazını kıldığı, ramazân-ı şerîf orucunu tuttuğu, namusunu koruduğu ve kocasına itaat ettiği zaman, Cennetin istediği kapısından girer.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Müslüman, diğer Müslüman kardeşini Allah için ziyâret ederse, Allahü teâlâ 'Sen de, yolculuğun da iyidir. Cennetten bir menzile oturdun' buyurur."
Abdullah bin Büreyde babasından nakletti: Onun babası bir mecliste idi. “O mecliste Resûlullah da bulunuyordu. Resûlullah efendimiz burada “Ben sizi kabirleri ziyâretten menetmiştim. Artık (bundan sonra) ziyâret edebilirsiniz” buyurdu.
Yine o, babasından nakleder: Resûlullah buyurdu ki: “Kim kabirleri ziyâret etmek isterse, onları ziyâret etsin. Çünkü kabirleri ziyâret, âhireti hatırlatır.”
.
Eshâbım, yemekteki tuz gibidir
Ebû Bekr Şafiî hazretleri hadîs âlimlerindendir. 260 (m. 874)’de Irak’ta Cibâl’de doğdu. İlim tahsil etmek için Cizre ve Mısır’a gitti. Bağdâd'a yerleşti. 354 (m. 965)’de vefât etti. Eshâb-ı kiramın üstünlükleri hakkında şu hadis-i şerifleri nakletti:
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kim benim Eshâbımın (radıyallahü anhüm) hepsini sever, onlara dost olur, onlar için Allahü teâlâdan af ve mağfiret dilerse, Allahü teâlâ, o kimseyi kıyâmet gününde Cennette onlarla beraber kılar.”
Abdürrahmân İbni Sâlim (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Allahü teâlâ beni seçti. Benim için de Eshâbımı seçti. Onları bana yardımcı ve akraba kıldı. Kim ki onlara kötü söz söylerse; Allahın, meleklerin ve bütün insanların laneti onun üzerine olsun. Kıyâmette Allahü teâlâ, böyle kimselerin ne farz ve ne de nafile ibâdetlerini kabul etmeyecektir.”
Ebû Sa’îd (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah buyurdu ki: “Eshâbımın hiçbirine dil uzatmayınız, lekelemeye uğraşmayınız! Onun kudreti ile yaşamakta olduğum Allaha yemîn ederim ki, sizlerden biri Uhud Dağı kadar altın sadaka verse, Eshâbımdan birinin bir müd arpa sadakasının sevâbını bulamaz.”
Abdullah bin Mugaffel Müzenî (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah buyurdu ki: “Eshâbıma dil uzatmakta Allahü teâlâdan korkunuz! Benden sonra onları kötü niyetlerinize hedef tutmayınız! Nefsinize uyup, kin bağlamayınız! Onları sevenler, beni sevdikleri için severler, onları sevmeyenler, beni sevmedikleri için sevmezler. Onlara el ile, dil ile eziyet edenler, gücendirenler, Allahü teâlâya eziyet etmiş olurlar ki, bunun da muâhazesi, ibret cezası gecikmez, verilir.”
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah buyurdu ki: “Allahü teâlâ, beni bütün insanlar arasından ayırıp seçti. Bana eshâb ve akraba olarak en iyi insanları seçti. Bunlardan sonra, birçok kimse gelir ki, Eshâbıma ve akrabama dil uzatırlar. Onlara yakışmayan iftiralar söyleyerek, kötülemeğe uğraşırlar. Böyle kimselerle oturmayınız! Birlikte yiyip içmeyiniz! Bunlardan kız alıp vermeyiniz!”
Hazreti Hasen (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah buyurdu ki: “Eshâbım, yemekteki tuz gibidir.”
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullahtan insanların en hayırlısının kimler olduğu soruldu. “Ben ve benim ile beraber olanlar, benim ve Eshâbımın yolunda bulunanlardır” buyurdu.
.
Cennetin kapısını çalmaya devam et
Ebü’l-Hasen El-Kerecî hazretleri fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. 458 (m. 1066)’de doğdu. 532 (m. 1137)’de vefât etti. Orucun fazileti hakkında şu hadis-i şerifleri nakletti:
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “Oruç sabrın yarısıdır”, “Sabır imânın yarısıdır?" buyurduğuna göre, oruç imânın dörtte biridir. Sonra oruç, diğer rükünler arasında Allahü teâlâya has olmakla seçkin bir yeri vardır. Hadîs-i kudsîde Allahü teâlâ buyuruyor ki: “Her iyiliğin mükâfatı, on mislinden yediyüz katına kadardır. Yalnız oruç bana mahsustur, onun mükâfatını da ancak ben veririm.”
Allahü teâlâ, Zümer sûresinin onuncu âyet-i kerîmesinde meâlen; “(Allah yolunda) sabredenlere, mükafatları hesapsız verilecektir” buyuruyor. Orucun sevâbı, takdîr ve hesap sınırını aşmıştır. Sâdece onun faziletini bilmek yeterlidir.
Peygamber efendimiz bir hadîs-i şerîfte; “Nefsim elinde olan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, oruçlunun ağız kokusu, Allah katında misk kokusundan daha hoştur. Allahü teâlâ, oruçlu kimseye orucunun mükâfatını vereceğini ve duâsını kabul edeceğini vadetmiştir” buyurdu.
Peygamber efendimiz hadîs-i şerîflerde orucun faziletini şöyle belirtiyor:
“Oruçlu iken iki sevinç vardır. Birisi iftar zamanındaki sevinç, diğeri Allahü teâlâya kavuştuğu zamanki sevincidir.”
“Her şeyin bir kapısı vardır. İbâdetin kapısı da oruçtur.”
“Cennet, dört kimseyi iştiyâkla ister: Kur’ân-ı kerîmi okuyanı, açları doyuranı, dilini muhafaza edeni, ramazân-ı şerîfte oruç tutanı.”
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte: “Eğer Allahü teâlâ, göklerin ve yerin konuşmalarına izin vermiş olsaydı, muhakkak onlar, ramazân-ı şerîf orucunu tutan kimseyi Cennetle müjdelerlerdi” buyuruldu.
İbn-i Mes’ûd’un (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte: “Eğer kullar, ramazân-ı şerîfte olanları bilmiş olsaydılar, bütün senenin ramazan olmasını temenni ederlerdi” buyuruldu.
Oruç, şeytanı kahır ve perişan eder. Çünkü şeytanın aldatma vâsıtası şehvetlerdir. Şehvetler, yeme ve içme ile kuvvet bulur. Bu sebeple, Resûl-i ekrem bir hadîs-i şerîfte; “Şeytan kanın damarda dolaştığı gibi, insanoğlunun içinde dolaşır. Oruç ile onun yolunu daraltınız” buyurdu.
Yine Resûlullah efendimiz Âişe vâlidemize (radıyallahü anhâ); “Yâ Âişe! Cennetin kapısını çalmaya devam et” buyurdu. Aişe vâlidemiz (radıyallahü anhâ), “O ne ile ve nasıl olur yâ Resûlallah?” diye sorunca, Resûl-i ekrem “Oruçla” diye cevap verdi.
.
Müminin korkusu ile ümidi eşit olmalı
Düğmecizâde Mehmed Efendi Osmanlı Devleti’nde yetişen ulemânın büyüklerindendir. Aslen İranlı olup, babası ile birlikte İstanbul’a geldi. 998 (m. 1590)’da İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Mutarrif bin Abdullah buyurdu ki: “Sağlam ve çok dakik bir terazi getirilip, müminin korkusu ile ümidi tartılsaydı, ikisi birbirine eşit gelirdi. Mümin, Allahü teâlânın rahmetini hatırlar, ümitli olur, Allahü teâlânın azâbını hatırlar, korkar.”
Lokman Hakîm hazretleri oğluna şöyle nasihatte bulundu:
“Oğlum! Allahü teâlâdan öyle kork ki, bu korku seninle ümidin arasına girsin, senin ümidini tamamen kessin. Fakat Allahü teâlâdan öyle ümit et ki, senin ile korkun arasına girip, sendeki korkudan hiçbir şey bırakmasın.” Bunun üzerine oğlu; “Ey Babacağım! Benim bir kalbim var. Kalbimi korku ile doldurursam, bu, benim ümidime mâni olur. Kalbimi ümit ile doldurursam, bu ümidim, hiçbir korkuya kalbimde yer vermez” dedi. Lokman Hakim; “Ey oğul! Müminin öyle bir kalbi vardır ki, sanki o iki kalp gibidir. Birisi Allahü teâlânın rahmetini umar, diğeri ile Allahü teâlânın azâbından korkar, (Yani, mümin ümit ile korku arasında olacaktır. Ne sâdece ümit edip, azaptan emin olacak, ne de korkuya düşüp, Allahü teâlânın rahmetinden ümit kesecek.) Hazreti Ali (radıyallahu anh) anlattı:
-Ben Kâbe-i muazzamada tavaf ederken birisi ile karşılaştım. Kâbe’nin örtüsüne yapışmış, “Ey her şeyi işiten, her isteyenin istediğini bilen, ey ısrar edenlerin ısrarından rahatsız olmayan Allahım! Beni affın ile, rahmetinin tatlılığı ile rızıklandır” diye duâ ediyordu. Hazreti Ali “Ey Allahın kulu! Sözünü bana bir defa daha tekrar eder misin?” dedi. O zât, “Sen benim söylediğimi işittin mi?” deyince, Hazreti Ali “Hızır’ın nefsi yed-i kudretinde olan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, herhangi bir kul, bu sözleri her farz namazın peşinden söylerse, onun günahları af ve mağfiret olunur” dedi. Bu zâtın Hızır aleyhisselâm olduğunu keşfen anlamıştı.
İbrâhim-i Havvâs hazretleri buyuruyor ki: "Kalbin ilâcı beştir: Kur’ân-ı kerîm okumak ve Kur’ân-ı kerîme bakmak, mideyi boş tutmak, gece kalkıp ibâdet etmek, seher vaktinde ağlayıp sızlamak ve iyilerle beraber bulunmaktır.”
Şah Şücâ-i Kirmânî şöyle buyuruyor: "Gözünü harama bakmaktan, nefsini isteklerinden koruyup, kalbini devamlı murâkabe, bedenini sünnete uygun amellerle mamûr edenin firâsetinde hiç hatâ olmaz.”
.
Bozuk itikâdlardan sana sığınırım
Molla Miskin hazretleri hadîs âlimlerindendir. Afganistan’da Herat’ta doğdu. 954 (m. 1547)’de vefât etti. “Meâric-ün-nübüvve fî medâric-il-fütüvve” eseri çok meşhurdur. Bu eserden bazı bölümler:
Âlimlerimiz söz birliği ile buyurmuşlardır ki: Kıymetli işleri yapmaya başlarken hamd etmek müstehabdır. Ebû Hüreyre’nin (radıyallahu anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “İki kelime vardır ki, lisanda hafif, terazide ağır, Allahü teâlânın yanında çok sevgilidir. Bu iki kelime (Sûbhanallahi ve bi-hamdihi, Sübhânallahil’azîm)dir.”
Allahü teâlâya böyle işlerde hamd edildiği gibi, her zaman da hamd edilir ve çok sevaptır. Bu iki kelimeyi her mümin her zaman söylemeli ve manasını kalbinde saklamalıdır. Çünkü bu iki kelimenin içinde mübârek ilimler ve derin manalar vardır. Sübhânallah demenin manâsı şudur: “Ey Allahım! Sen bütün ayıplardan, bütün noksan sıfatlardan münezzehsin, berisin. Sende hiçbir ayıp, kusur ve noksanlık yoktur. Bozuk itikâdlardan ve itikâdı bozuk olanların itikâdından sana sığınırım” demektir. Böylece bütün selbî sıfatları söylemiş olur. “Ve bi-hamdihi” demekle, dünyâdaki bütün nimetleri yaratıp gönderen Allahü teâlânın, noksan sıfatlardan beri olduğu gibi, bütün kâmil sıfatlarla muttasıf olduğu söylenmiş olur. Ebû Mûsâ el-Eş’arî’nin (radıyallahu anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Abdest imânın yarısıdır. (Elhamdülillah) demenin sevâbı, mizanın sevap kefesini doldurur. (Sûbhânallahi vel hamdulillahi) demenin sevâbı ise, yer ile gök arasını doldurur.” O hâlde, ne mutlu o kimseye ki, dâima abdestli olmaya gayret eder ve bu mübârek kelimeleri dilinden düşürmez.
Hazreti Cüveyriyye (radıyallahu anha) anlatır: “Bir sabah namazından sonra Peygamber efendimiz yanımdan çıktılar. Biraz sonra geri geldiler. Ben sabah namazını kıldığım yerde oturuyordum. Buyurdular ki:
-Senden ayrıldıktan sonra hep bu hâlde misin? Ben de “Evet” dedim. Bunun üzerine buyurdu ki:
-Ben senden sonra dört kelime söyledim. Eğer, bu dört kelimeyi, senin bu zamana kadar söylediklerinle tartsalar ağır gelir. (Dört kelime şu sözlerdir) Sûbhânallahi ve bi-hamdihi adede halkıhi ve rıdâe nefsihi ve zînete arşihi ve midâde kelimâtihi."
Şimdi Müslümanların bu tesbihi dillerinden düşürmeyip çok sevap kazanmaları lâzımdır.
.
Hazreti Ali’nin ilimdeki yüksekliği
Kerîm Ali Efendi Osmanlı âlimlerinden olup aslen Afrika’nın Zengibâr memleketindendir. Devşirme olarak gelmiş idi. Müslüman olmakla şereflendi, ilim ile meşgul oldu. "Molla Kerîm" diye tanınır. 1033 (m. 1624)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Dört halîfenin sonuncusu Hazreti Ali’dir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Müslümanlara, onların yoluna sarılmayı emretmiştir. Hazreti Ali, Nebilerden, Resûllerden ve kendisinden önceki üç halîfeden sonra, mahlûkâtın en üstünüdür. Hazreti Ali, Resûlullaha soyca pek yakın idi. İlmi çoktu. Çok cesurdu. Resûlullah onu pekçok severdi. Onu, Hazreti Fâtıma vâlidemiz ile evlendirdi. O, Cennet gençlerinin efendileri olan Hazreti Hasan ile Hazreti Hüseyin’in (radıyallahu anhümâ) babasıdır. Resûlullah efendimizin pak ve şerefli soyu Hazreti Hasan ve Hazreti Hüseyin ile devam etmiştir. Hazreti Ali’nin zühdü ve veraı pekçok idi. O, Resûlullahın amcasının oğludur. İbn-i Abbâs (radıyallahu anhümâ) “Resûlullah ile ilk önce namaz kılan Hazreti Ali’dir" dedi. Sa’îd bin Müseyyib, Hazreti Ali’den başka Sahâbiden (radıyallahü anhüm) hiç kimse, “Bana sorunuz” dememiştir” derdi. Hazreti Ali’nin ilimdeki yüksekliğine Resûlullah efendimiz şehâdet edip, “Sizin kazayı en iyi bileniniz Ali’dir” buyurmuştur.
Hazreti Ali’nin (radıyallahü anh) şecâat ve kahramanlığı da, meşhurdur. Harp meydanında, karşısına çıkan kimselerin hepsine galip geldi. Tebük harbine, Resûlullah efendimizin bulunduğu diğer bütün gazâlara katıldı. Uhud’da, Müslümanların müşrikler tarafından sıkıştırıldığı sırada, müşriklerin ileri gelen cengâverlerini öldürdü. Müslümanların sancağını taşıdı. Onun hakkında Üseyd bin İyâs; “Kureyş müşrikleri onu öldürmek için teşvikte bulunuyorlar, onun kendilerine galebe çalmasından dolayı kendilerini ayıplıyorlardı” demiştir.
Câbir bin Abdullah anlatır: “Biz Cuhfe denilen yerde idik. Bu sırada Resûlullah yanımıza geldi. Ali’nin (radıyallahu anh) elini tutup;
-Ben kimin mevlâsı isem, Ali de onun mevlâsıdır, buyurdu. Resûlullah Hayber’in fethinde;
-Bu bayrağı, Allah ve Resûlünün sevdiği birisine vereceğim, buyurup, Hazreti Ali’ye verdi. Yine Resûlullah Hazreti Ali için;
-Mûsâ’nın yanında Hârûn nasıl idi ise, sen de benim yanımda öylesin. Yalnız, şu fark var ki, benden sonra Peygamber gelmeyecektir, buyurdu.
Ancak, burada bildirilen husus, İslâma hizmet ve Müslümanlara daha faydalı olmakla alâkalıdır."
.
İbâdet, imanı olanlara emrediliyor
Nakkaşzade Hüseyn Efendi Osmanlılar zamanında yetişen Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. İran’ın Tebrîz şehrinde doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 964 (m. 1556) senesinde İstanbul’da vefât etti. Tebrîz’de aklî ve naklî ilimleri tahsil edip, Osmanlı Sultanı İkinci Bâyezîd Hân zamanında İstanbul’a geldi. Bir dersinde buyurdu ki:
İbâdetin vazîfe olduğuna inanmak imandandır. İnanmak başkadır, yapmak başkadır. Bunları birbirlerine karıştırmamalıdır. İnandığı hâlde, tembellikle yapmayan kâfir olmaz. Meşhur (Emâlî kasîdesi) kırküçüncü beyitinde diyor ki: (Farz olan ibâdetler, imandan sayılmaz.) İman, inanmak demektir. İnanmakta azlık çokluk olmaz. İbâdetler, iman olsaydı, iman azalıp çoğalırdı. Gözden perde kalkıp azap görüldükten sonra olan iman kabul olmaz. O anda, iman ile gidenlerin imanları ancak kalp iledir. İbâdetler yapılamaz. Âyet-i kerimede buna iman denildi. Âyet-i kerimelerde, imanı olanlara, ibâdet yapmaları emrediliyor. Bundan da, imanın ibâdetten başka olduğu anlaşılmaktadır. Bunlardan başka, Kur'ân-ı kerimde, (İman edenler ve sâlih işler yapanlar) buyuruldu. Bu da, ibâdetlerin imandan başka olduklarını gösteriyor. (Mümin iken, sâlih amel işleyenler) âyet-i kerimesi, amellerin imandan ayrı olduklarını açıkça göstermektedir. Çünkü, şartın meşruttan başka olması lâzımdır. İman edip, hiç ibâdet yapamadan, hemen ölenin, mümin olduğu söz birliği ile bildirilmiştir. Cibrîl hadisinde de imanın yalnız inanmak olduğu bildirilmiştir.
İmâm-ı Ahmed ve İmam-ı Şâfi'î ve hadis âlimlerinden birçoğu ve Eş'arîler ve Mu'tezile, ibâdetler imanın parçasıdır. İman azalıp çoğalır dediler. İman ile amel, başka olursa, günah işleyenlerin îmanları ile, Peygamberlerin imanları bir olurdu dediler. (Onlara âyetlerim okunduğu zaman, imanları artar) âyeti ve (İman artarak, sahibini Cennete götürür. Azalarak da, Cehenneme sürükler) hadisi, imanın azalıp çoğaldığını bildiriyor dediler.
İmâm-ı a'zam Ebû Hanîfe, bunlara cevap teşkil eden bilgileri önceden anlatmış, imanın artması, devam etmesi, çok zaman sürmesi demektir demiştir. İmâm-ı Mâlik de böyle dedi. İmanın çok olması, inanılacak şeylerin çoğalması demektir. Meselâ, Eshâb-ı kirâm, önce az şeylere inanırlardı. Yeni emirler gelince, İmanları çoğalırdı. İmanın artması demek, kalpte nurunun artması demektir. Bu parlaklık, ibâdet ile artar. Günah işlemekle azalır.
.
Kalbinde zerre kadar kibir varsa!
Şemseddîn Efendi Osmanlı Şeyhülislâmlarının onaltıncısıdır. "Kâdızâde" diye tanınır. 918 (m. 1512)’de dünyâya geldi. 988 (m. 1580)’de İstanbul’da, Fâtih’te vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kalbin hastalıklarından biri de, hak sözü kabul etmemekte inat etmektir. Hakkı bildiği hâlde inkâr etmek ve doğruyu kabul etmekten ar eylemek kibir alâmetidir. Resûlullah efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) “Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse Cennete girmez” buyurdu.
Hiçbir kıymeti olmayan dünyalık şeylere karşı haris olmaktan, yani başkasının elinde olan malda gözü olmaktan sakınmalıdır. Tamah ve bahilden de (cimrilikten de) sakınmak lâzımdır. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “Dikkat ediniz! Allahü teâlânın Cennetine koymayı vadettiği ve benim de kefil olduğum kimseler cömertlerdir. Allahü teâlânın Cehennemine koyacağını bildirdiği kimseler cimrilerdir” buyurunca, Eshâb-ı kirâm (radıyallahu anhüm); “Cömert ve bahil kimdir?” diye suâl ettiler. Resûlullah efendimiz; “Cömert, malında bulunan Allahü teâlânın hakkında cömertlik edendir. Bahil, Allahü teâlânın hakkını menedendir ve Rabbine cimrilik edendir. Haramdan kazandığını isrâf ederek dağıtmak cömertlik değildir” buyurdular.
Tamah sahibi, ağzında kemik bulunan köpeğe benzer ki, bu köpek bir su üzerine varınca, suda görünen kendi şeklini başka bir köpek zanneder. Onun ağzındaki kemiği alacağım derken kendi ağzındaki kemiği de kaybeder.
Hazreti Âdem (aleyhisselâm) bir kimse gördü. “Sen kimsin?” dedi. “Ben akılım” dedi. Hazreti Âdem; “Makamın nerededir?” dedi. “Makamım dimağdır” dedi. Sonra güzel bir kimse daha gördü. “Sen kimsin?” dedi. “Ben hayâyım” dedi. Hazreti Âdem; “Makamın nerededir?” dedi. “Makamım gözdür” dedi. Sonra pis suratlı bir kimse daha gördü. “Sen kimsin?” dedi. “Ben İblis'in oğluyum” dedi. Hazreti Âdem; “Makamın nerededir?” dedi. “Makamım dimağdır” dedi. Âdem (aleyhisselâm); “Dimağ aklın makamıdır” dedi. “Ben varınca akıl çıkar” dedi. Sonra bir kimse daha gördü. “Sen kimsin?” dedi. “Ben 'hışım’ım” dedi. “Makamın nerdedir?” dedi. “Makamım gözdür” dedi. Âdem (aleyhisselâm); “Göz hayânın makamıdır” dedi. “Ben varınca o çıkar” dedi. Bir kimse gadaba gelse, şeytan beynine, hışım gözüne girer, Allah korusun belki selâmet bulmaz.
.
La ilahe illallah sağlam bir kal’adır
Ebû Mensûr Muhammed bin Hamşâd hazretleri kelâm, hadîs ve Şafiî fıkıh âlimidir. 316 (m. 929) yılında Nişâbûr’da doğdu ve 388’de (m. 998) orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bir hadîs-i kudsîde Allahü teâlâ şöyle buyurdu: “La ilahe illallah, benim kal’amdır. Kim benim kal’ama girerse, azâbımdan emîn olur.”
“La ilahe illallah” sözü, en büyük kal’adır. Allahü teâlânın birliğini bildiren yüce bir sözdür. Kim onu kendisine kal’a edinirse, ebedî saadeti ve nimetleri elde eder. Kim de bu mübârek kelimeyi kendisine kal’a edinmezse, ebedî azâba düçâr olur. Bu kelime, kalp dairesini kuşatan bir kal’a olmazsa, bu kelimenin rûhu ve manası kalbe tam sinmezse, kalbe hâkim olup nefsin, hevânın ve şeytanın buraya girmesine mâni olan bir muhafız olmazsa, insan bu kal’anın dışında kalır. Bu kelimeden nasîbin dil ile olmasın. Bu kelimeden nasîbin, onun rûhu ve manası olsun. Bu kelimeyi rûhuna sindir. Çünkü Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) ve diğer peygamberler böyle yapmıştır. Kelime-i tevhîdden nasîbin böyle olursa, dünyâ ve âhiretin sermâyesini, iki dünyânın saadetini kazanmış, Allahü teâlânın velî kullarının zümresine katılmış olursun. Eğer bu sözden nasîbin dil ile söylemekten ibâret kalırsa, bu, münâfıkların başı Abdullah bin Übey ve diğer binlerce kalbinden imân etmeyen münâfıkların nasîbidir. Eğer Kelime-i tevhîdden nasîbin böyle olursa, dünyâ ve âhirette hüsrana uğrarsın.
La ilahe illallah sağlam bir kal’adır. Fakat onun üzerine tekzîb mancınığı diktiler, tahrip taşları ile taşladılar, muhalefet ve nifak çekiçleri ile onun yıkılmasına yardımcı oldular. Sonra insanların kalplerine düşman girdi. İnsanlar, "Lâ ilahe illallah" kelimesinin maanasından uzaklaştılar. Onlarda sâdece dilin Kelime-i tevhîdi söylemesi kaldı. Böyle insanlar, sâdece kal’ayı söylemiş oldular. Nasıl ki ateşin ismini söylemek, insanı yakmadığı, suyun ismi insanı boğmadığı, ekmeğin ismi insanı doyurmadığı, kılıcın ismi insanı kesmediği gibi, kal’anın ismi de insanı düşmandan korumaz... Bunlar gibi, Kelime-i tevhîdin sâdece lafzını söyleyip, manasından haberdâr olmamak da, insanı âhiret azâbından korumaz. Bu hadîs-i kudsî, pek derin manalar taşımaktadır. Bir kimsenin dili, ateş kelimesini söylemekle yanmaz. Yine bir kimse, bin dinar sözünü söylemekle zengin olmaz. Bu bakımdan, söz bir kabuktur, manası ise özünü teşkil eder.
.
Satıcı, malındaki kusuru alıcıya söylemelidir
Şemseddîn Muhammed Gazzî hazretleri Şafiî fıkıh âlimlerindendir. 716 (m. 1316)’de Filistin’de Gazze’de doğdu. 770 (m. 1368)’de Şam’da vefât etti. Ticârette adâlet ve zulüm hakkında şunları anlattı:
Ticâret yapan kimsenin, ticârette zulmü bırakması, adâletle muâmele etmesi lâzımdır. Ticârette zulüm yapılınca, bundan başkası zarar görür. Ticâretteki zulüm birkaç kısma ayrılır.
Birisi, zararı umûmî olan zulüm ki, bu da iki kısma ayrılır: Birincisi karaborsacılıktır. Herkesin ihtiyâcı olan yiyeceklerde olur. Satıcı elindeki yiyecekleri satmak için fiyatların yükselmesini bekler. Bu umûmu ilgilendiren bir zulümdür. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte;
“Bir kimse yiyecek maddesini kırk gün hapsettikten sonra onu tasadduk etse (sadaka olarak verse) yine de ihtikârının (karaborsacılığının) günâhına keffâret olmaz” buyurdu.
İkincisi; piyasaya sahte para sürmektir. Paranın sahte olduğunu bilmeyerek alan zulme uğramış olur. Kendisine sahte para verilen kimse, derhal o parayı imha etmelidir. Ticâretle uğraşan kimseler, sahte parayı tanımalıdır.
Üçüncü kısım; zararı yalnız muâmele ettiği kimseye dokunandır. Alışveriş ettiği herkesin, kendisinden zarar gördüğü kimse zâlimdir. Adâlet ise, Müslüman kardeşine zarar vermemekle olur. Satıcı, övmek sûreti ile ve yemîn ile malını satmamalıdır. Malında bir kusur varsa, alıcıya onu söylemelidir. Şakîk-i Belhî şöyle anlattı:
-Ebû Hanîfe’nin (radıyallahü anh) bir ticâret ortağı vardı. İsmi Bişr idi. İmâm-ı a’zam ona yetmiş elbise gönderdi. Ayrıca bir mektup yazarak, bu elbiselerin içerisinde kusurlu elbise vardır. Kusurları şunlar şunlar, diye ona bildirdi ve onu satarken müşteriye kusurunu da bildirmesini istedi. Ancak Bişr, onu kusurunu söylemeden sattı. Ebû Hanîfe hazretleri geri dönen Bişr’e, “O elbiseyi dediğim gibi sattın mı?” diye sordu. Ortağı da, “Söylemeyi unuttum” dedi. Bunun üzerine İmâm-ı a’zam, kendisine verilen paranın hepsini sadaka olarak dağıttı. “Mademki ona şüphe karıştı, benim öyle paraya ihtiyâcım yoktur” dedi. O elbiselerden İmâm-ı a’zam hazretlerinin eline, otuz bin dirhem geçmişti.
.
İslâm âleminde görülen kötülüklerin sebebi
Şeyh Abdurrahmân Ebü'l-Vefâ hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 1837 (H.1253) senesinde doğdu. Babası tarafından yetiştirilen Şeyh Abdurrahmân Ebü'l-Vefâ, zâhirî ve manevî ilimlerde yüksek derece sâhibi oldu. Babasının vefâtından sonra, ilmini artırmak için Bağdat'a gitti. 1868 (H.1285) senesinde orada vefât etti. Buyurdu ki:
"Birisinden yardım istenirken, yalnız ona güvenilirse, onun, Allahü teâlânın yardımına mazhar olduğu, kavuştuğu düşünülmezse haramdır. Yalnız Allahü teâlâya güvenilip, o kulun Allah'ın yardımına mazhar olduğu, Allahü teâlânın her şeyi sebep ile yarattığı, o kulun da bir sebep olduğu düşünülürse câiz olur. Peygamberler ve evliyâ da, böyle düşünerek başkasından yardım istemişlerdir. Böyle düşünerek birisinden yardım istemek, Allahü teâlâdan istemek olur."
"İslâm âleminde görülen kötülüklerin başlıca sebebi nedir?" denildiğinde; "İslâm âleminde görülen kötülüklerin başlıca sebebi Müslümanların İslâmiyetten uzaklaşmalarıdır" buyurdu. Kurtuluşun nerede olduğu sorulduğunda ise; "İslâma uymak, bid'atleri terk etmekte" buyurdu.
"Allahü teâlâ, hayvanların yaşamaları, üremeleri için muhtaç oldukları şeyleri her tarafta, bol bol yaratmış, bunlara kolayca kavuşmalarını ve bulduklarını kolayca kullanabilmelerini ihsân etmiştir. Allahü teâlâ, insanlarda da şehvet ve gadab kuvvetlerini yaratmış ise de, insanların muhtaç oldukları şeylere kavuşmaları, bulduklarını kullanabilmeleri ve korktuklarına karşı savunabilmeleri için, bu kolaylığı ihsân etmemiştir. Yalnız, en lüzumlu olan havayı her yerde yaratmış, ciğerlerine kadar kolayca girmesini insanlara da ihsân etmiş, ikinci derecede lüzumlu olan suyu, her yerde bulmalarını ve kolayca içmelerini ihsân etmiştir. Bu iki nimetten daha az lüzumlu olan ihtiyaç maddelerini elde etmeleri ve elde ettiklerini kullanabilecekleri hâle çevirmeleri için, insanları çalışmaya mecbur kılmıştır. İnsanlar çalışmazlarsa, muhtaç oldukları, gıda, elbise, mesken, silah, ilaç gibi şeylere kavuşamazlar. Yaşamaları, üremeleri çok güç olur. Bir insan, muhtaç olduğu bu çeşitli maddeleri yalnız başına yapamayacağı için, birlikte yaşamaya, iş bölümü yapmaya mecbur olmuşlardır. Allahü teâlâ, merhamet ederek, seve seve çalışabilmeleri, çalışmaktan usanmamaları için, insanlarda üçüncü bir kuvvet daha yarattı. Bu kuvvet, Nefs-i emmâre kuvvetidir. Bu kuvvet, şehvetlere kavuşmak ve gadab edilenlerle dövüşmek için insanı zorlar."
.
İlim için yola çıkana verilen müjdeler
İbn-ül-Murabıt hazretleri fıkıh ve hadîs âlimidir. Aslen Endülüslüdür. Meriyye (Merida) şehrinde kadılık yaptı. 485 (m. 1092) yılında Medine’de vefât etti. Derslerinde buyurdu ki:
İslâm âlimlerinden bir zât vaaz ederken şöyle dedi: “Ey Müslümanlar! Eğer lüzumsuz olan şeyleri bırakırsanız, Allahü teâlâya kavuşursunuz. Yani, kim dünyâda ihtiyâcı olmayan şeyler üzerinde durmaz (Allahü teâlânın rızâsını kazanmakla meşgul olursa), bu hâli onu Allahü teâlânın rızâsına kavuşturur. Eğer insan dünyâda kendisine lâzım olacak şeyleri kazanmak için ve muhtaçlara yardım için çalışır ise, bunun için yapacağı gayret ve çalışma kötülenmemiştir. Böyle çalışma makbuldür. Böyle bir faaliyet ve çalışma, Allahü teâlânın, oyun, eğlence, süs ve mal çokluğu ile övünme buyurarak kötülediği dünyaya dâhil değildir. Fakat esas olan, insanın kazancında haramlardan, Allahü teâlânın yasak kıldığı husûslardan uzak kalması ve bunları helâl yoldan elde etmesidir. Böyle yapmazsa yine kötülenen dünyâya dâhil olur.
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte buyurdular ki: “Helâl de belli, haram da bellidir. Bu ikisinin arasında şüpheliler vardır. Bunları çok kimse bilmez. Şüpheli şeylerden kim sakınırsa, ırzını (yani şerefini ve namusunu), dînini muhafaza etmiş olur. Her kim şüpheli şeylere düşerse, harama düştü demektir. Böyle bir kimse, yasaklanmış olan korunun etrafında sürüsünü otlatan bir çobana benzer ki, o çobanın o koruya girmesi pek yakındır. Dikkat ediniz! Her melîkin böyle bir korusu vardır. Allahü teâlânın yeryüzündeki koruları haram kıldığı şeylerdir.”
Bir zât “Ey Ebüdderdâ! Sana herhangi bir maddî ihtiyâç için gelmedim. Fakat Medîne-i münevvereden buraya kadar senin Resûlullah efendimizden bildirdiğin bir hadîs-i şerîfi öğrenmek için geldim” dedi. Bunun üzerine Ebüdderdâ (radıyallahü anh), Resûlullahtan duydum. Buyurdu ki: “İlim elde etmek için yola çıkan kimse, Cennet yollarından bir yola girmiş olur. Melekler, ilim elde etmek için yola çıkan kimseden hoşnut oldukları için kanatlarını gererler. Göklerde ve yerde bulunanlar, suyun içindeki balıklar, âlim için Allahü teâlâdan mağfiret dilerler.”
Peygamber efendimiz buyurdular ki: “Âlimin âbide üstünlüğü, dolunay hâlinde bulunan Ay'ın, diğer yıldızlara olan üstünlüğü gibidir.”
.
Erkeklerin yüzük takmaları hakkında
Mehmed Zeynî Efendi Altmışaltıncı Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1078 (m. 1667) senesinde İstanbul’da doğdu. Zamanının âlimlerinden çeşitli ilimleri tahsil edip, yüksek ilmî dereceye ulaştıktan sonra, müderrislik diplomasını aldı. Çeşitli vazifelerden sonra Şeyhülislâm Hayâtî-zâde Mehmed Emîn Efendi’nin yerine Şeyhülislâmlık makamına tayin edildi. 1164 (m. 1751) senesinde İstanbul’da vefât etti. Buyurdu ki:
Erkeklerin altın yüzük takmaları, dört mezhebde de câiz değildir Nu’mân bin Beşîr, Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” yanına geldi. Parmağında altın yüzük vardı. (Cennete girmeden önce, niçin Cennet zînetini kullanmışsın?) buyurdu. Demir yüzük kullanmağa başladı. Bunu görünce, (Niçin Cehennem eşyâsı taşıyorsun?) buyurdu. Bunu da çıkardı. Tunçtan yüzük takdı. Bunu görünce, (Niçin sende put kokusu duyuyorum?) buyurdu. Nasıl yüzük kullanayım, yâ Resûlallah dedi. (Gümüş yüzük takabilirsin. Ağırlığı da bir miskâli geçmesin ve sağ eline tak!) buyurdu.
Amr ibni Şu’âyb diyor ki: "Resûlullah Efendimiz, altın ve demir yüzükleri çıkartır, gümüş yüzüklere mâni olmazdı."
Peygamberimizin yüzük taşında üç satır yazılı idi. Birinci satırda (Muhammed), ikincisinde (Resûl), üçüncüsünde (Allah) idi. Vefât edince, bunu hazret-i Ebû Bekr, bundan sonra hazret-i Ömer kullandı. Sonra Osmân “radıyallahü teâlâ anhüm” kullanırken, (Erîs) kuyusuna düşürdü. Çok para sarf etti ise de, bulunamadı. Bu iş fitne çıkmasına sebeb oldu.
Hazret-i Ebû Bekr’in yüzüğünde, (Ni’mel kâdir Allah) yazılı idi. Hazret-i Ömer’in (Kefâ bil-mevt vâ’ızan yâ Ömer), hazret-i Osmân’ın (Le-nasbirenne), hazret-i Alî’nin (El-mülkü lillah) yazılı idi.
Hazret-i Hasen’in yüzüğünde, (El-izzetü lillah) yazılı idi “radıyallahü teâlâ anhüm”...
Hazret-i Mu’âviye’nin yüzüğünde (Rabbigfir-lî), İbni Ebî Leylâ’nın (Ed-dünyâ garûrün), İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin (Kul-il-hayr ve illâ fesküt), İmâm-ı Ebû Yûsüf’ün (Men amile bi-re’yihî nedime), İmâm-ı Muhammed’in (Men sabere zafire), İmâm-ı Şâfi’înin (El-Bereketü fil kanâ’a) yazılı idi.
Yüzüklerini mühür olarak kullanırlardı. Osmânlı pâdişâhlarının mühürlerine, (Tuğra) denir. Tuğraları yüzüklerinde değildi. Tuğrayı, buna mahsûs vezîr taşır. Her tuğrada pâdişâhın adı, bunun üstünde babasının adı, dahâ yukarıda (El-muzaffer dâimâ) yazılıdır.
.
Vaktini boş şeylerle geçirme kardeşim
İbn-i Mu’temed İsferâînî hazretleri Kelâm ve tasavvuf âlimlerindendir. 474 (m. 1081)’de doğdu. 538 (m. 1143) senesinde İran’da Bistam’da vefât etti. Bâyezîd-i Bistâmî hazretlerinin kabri yanına defnedildi. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Yahyâ bin Muaz buyurdu ki: “Bu insanlar ne tuhaftır! Aralarında bir mümin, zengin olmuşsa onu övüyorlar, fakîr düşmüşse onu hakîr görüyorlar.”
Fudayl bin Iyâd’ın yanında bir adamdan sitayişle bahsettiler. Dediler ki: “O zât, ağzına helva almaz!” Fudayl onlara dedi ki: “Helva yemeyi bırakmak bir mürüvvet mi sanki? Siz onun akrabasını gözetip gözetmediğine, öfkesini yenip yenmediğine, komşularına, dul kalmış kadınlara ve yetimlere karşı nasıl davrandığına bakınız. Din kardeşlerine ve arkadaşlarına karşı huy ve edebi nedir? İşte hükmünü verirken asıl bunlara dikkat edin!”
Fudayl bin Iyâd buyurdu ki: “Allah’ın öyle kulları vardır ki, Allahın azametinden kalpleri parça parça olur, sonra biter; yine paralanıp tekrar biter. Ve bu hâl yaşadıkları müddetçe devam eder. Kulun, azameti ilâhiye karşısındaki korku ve saygısı, ilâhi marifetten nasîbi miktarında olur!”
“Üç şey kalbi öldürür. Bunlar: 1- Çok yemek. 2- Çok uyumak. 3- Çok konuşmak.”
“Bugün yumuşak elbiselere, lezzetli ve nefis yemeklere fazla rağbet etmeyiniz. Zîrâ yarın ne giyecekleri ne de bu yemekleri bulamayacaksınız.”
Cüneyd-i Bağdadîye “Tevâzu nedir?” diye sordular. Cevâbında buyurdu ki: “Şefkat ve merhamet kanatlarını (ana kuşun yavrularını koruyabilmek için üzerlerine kanatlarını germesi misâli) mahlûklar üzerine germen ve herkese karşı yumuşak davranmandır.”
“İbâdet etmek bakımından dünyânın bir saati, kıyâmetin bin senesinden daha iyidir. Zîrâ bu bir saatte, sâlih faydalı amel işlenebilir. Halbuki kıyâmetin o bin senesinde bir şey yapılamaz. O hâlde, ey mümin kardeşim! Vaktini boş şeylerle geçirme! Zamanının kıymetini bil ve en iyi şeyler için kullan! Namazlarını vaktinde kıl ki, kıyâmet günü pişman olmayasın! Çok büyük sevâba kavuşasın!”
Kendisine gelip duâ talep edenlere Cüneyd-i Bağdadî hazretleri şöyle duâda bulunurdu:
“Cenâb-ı Hak, kendisine kavuşturan şeylere kavuştursun! Cenâb-ı Hak zenginliğini kalbine koysun! Seni bütün kötülüklerden alıp, kendisiyle meşgul kılsın! Sana büyük edep ihsân etsin! Kalbinden râzı olmayacağı şeyi çıkarıp rızâsını koysun. Seni kendine varan en güzel ve doğru yola iletsin.”
.
Azîzim! Gençlik en büyük nîmettir
Rûşenî Alâeddîn Efendi Osmanlı evliyasındandır. Tire’nin Rûşen köyünde doğdu. Şirvan'a gidip, orada Seyyid Yahyâ hazretlerine talebe olmakla şereflendi. Hocasının emriyle Anadolu'ya döndü. Edirne'de Fâtih Sultan Mehmed Han ile görüştü. Sultan Fâtih ve vezirleri ona talebe oldular. Sonra Karaman’a giderek talebe yetiştirdi. 1462 (H.867) senesinde Karaman'da vefât etti.Bu mübarek zat buyurdu ki:
"Evvelkiler çok amel etselerdi, az kabul ederlerdi. Şimdikiler az bir şey yapsalar, çok kabul ediyorlar. Bir gümüş verseler, bir altın verdik diyorlar. Çünkü şimdi bid'atler çoğaldı, nefsin arzuları her yerde mevcut, zulmet dalgaları ise, birbiri ardınca gelmektedir. Heybetinden öncekilerin ve sonrakilerin titrediği, cinlerin, insanların ve hayvanların dehşetinden şaşırdığı büyük korku geldi. Haşir ve neşir günü çok yaklaştı. Bir bölük Cennet'e, bir bölük Cehennem'e gitsin denecek gün geldi çattı. İşte bunları düşünüp uyanmalı, hakîkatleri gören gözleri açmalıdır. Akıllı gençlere, düşünen yaşlılara yazıklar olsun ki, gaflet pamuğunu kulaklarından çıkarmıyorlar ve gurur perdesini basîret gözlerinden uzaklaştırmıyorlar. Azîzim! Gençlik en büyük nîmettir. Elden geldiği kadar en iyi vakitleri, en iyi işlere sarf etmelidir. Kıymetli cevherleri, çocuklar gibi oyuncaklarla değişmemelidir. İstîdâd toprağınız temiz ve yüksektir. Sakın onu boş koymayın. Yâhut bozuk tohum ekmeyin." Böyle şeylere aldanıp gönül vermeyiniz. Böyle şeyler riyâzetle de meydana gelebilir. Kemâl ehli böyle şeylerle meşgul olmamalıdır."
"Kelime-i tevhîdle Lâ ilâhe illallâh Muhammedün Resûlullah diyerek kudret miktarınca meşgul olmak lâzımdır."
"İki kalbin yok ki, biri ile Allahü teâlâya, diğeri ile Allahü teâlâdan başkalarına yönelesin."
"Tasavvuf yoluna yeni gelmiş bir talebe, nefsini emmâre olmaktan kurtaramamış ise, bir şeye öfkelendiği zaman şeytan ona yaklaşabilir. Şâyet nefsi mutmainne derecesine çıkmış ise, o kimsede öfkelenmek yerine, gayret hâsıl olur. Her ne zaman gayret etse, şeytan ondan kaçar. Bu kadar sıfat o kimseye kâfidir. Yeter ki, Hakk'a yönelsin. Allahü teâlânın kitâbına ve Resûlünün sünnetine sarılsın. Bu iki nûr arasında tasavvuf yolunda yürüsün."
"Her kim farzları eda ettikten sonra duâ ederse, duâsı kabûl olur."
.
Bütün kötülüklerin anası içkidir!
Ebû Mensûr Muhammed Hafede hazretleri Şafiî mezhebi âlimlerindendir. 476 (m. 1083)’de İran’da Tûs’ta doğdu. 573 (m. 1177)’de Tebrîz’de vefât etti. İçki içmenin kötülüğünü şöyle anlatmaktadır:
Zücâc (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Allahü teâlâ şu şeyleri şiddetle kötüledi. Bunlar; içki içmek, kumar oynamak, puta tapmak ve fala bakmaktır. Bir de câhiliye zamanında Araplar bir iş yapacağı zaman (evlenmek, yolculuğa çıkmak gibi) üç kâğıt yazarlardı. Birinci kâğıda “Bu işi yapmayı bana Rabbim emretti” yazarlardı. İkinci kâğıda “Bu işi yapmaktan Rabbim beni nehyetti” yazarlardı. Üçüncü kâğıdı boş bırakırlar ve bu üç kâğıdı bir örtünün altına koyup, herhangi bir kimseye, örtünün altındaki kâğıtlardan birini almasını söylerlerdi. Şayet birinci kâğıt çıkarsa, bu işi yapmalı, ikinci kâğıt çıkarsa yapmamalı, üçüncü kâğıt çıkarsa tekrar çekmelidir diye inanırlardı. Allahü teâlâ, 'ezlâm' denilen bu işi yasak etti. Ve meâlen; “Bu ezlâm (fal bakış) şeytanın pis işlerindendir” (Mâide-91) buyurdu.
Allahü teâlâ içkinin haramlığını, putperestliğin haramlığına, yasaklığına yakın olarak bildirdi. Bu da içkinin içilmesindeki haramlığın şiddetini, yasaklığının büyüklüğünü bildirmek içindir. Bunun içindir ki, müfessirlerin şahı Abdullah İbni Abbâs (radıyallahü anhüma) “Allahü teâlâ içkiyi yasak, haram ettiği zaman, Eshâb-ı kirâm (radıyallahü anhüm) birbirlerine, (içki haram edildi ve şirk ile beraber oldu) derlerdi” buyurdu. Câbir bin Abdullah’ın (radıyallahü anh) haber verdiği hadîs-i şerîfte; “Çok içildiği zaman sarhoş eden şeyin, az içilmesi de haramdır” buyuruldu.
Ammâre bin Hurrem’in (radıyallahü anh) şu rivâyetinde: Abdullah bin Amr bin Âs’tan (radıyallahü anh) duydum. Mekke’de idi. Kendisine içki içmek hakkında soruldu. Eli ile sakalını tutup şöyle anlattı: “Büyük olan Allahü teâlâya yemîn ederim ve şu ihtiyâr hâlim ile duyduklarımı değişik olarak anlatmaktan, yalan söylemekten O’na sığınırım. Ben burada bu taşın yanındaydım. Resûlullah da (sallallahü aleyhi ve sellem) şurada idi. Birisi bana gelip içki içmeyi sordu. “Resûlullah şuradadır. O’na gidip sor. Cevâbı alınca, benim yanıma gel ve ne buyurduğunu bana da söyle” dedim. O kimse gidip biraz sonra geldi ve bu hususta Resûlullahın şöyle buyurduğunu söyledi:
“İçki içmek, büyük günahların en büyüğüdür. Bütün kötülüklerin anasıdır, başıdır. İçki içen, namazı terk eder. Anası ile teyzesi ile ve halası ile zinâ eder.”
.
Biriniz bir hata yapmış olmasın
Şerîfzâde Mehmed Efendi Osmanlı âlimlerindendir. 1553 (H.960) yılında Isparta-Eğirdir'de doğdu. İstanbul’da medrese tahsilini tamamladı. Çeşitli medreselerde müderrislik, Nakîbü'l-eşrâflık ve Rumeli Kâdıaskerliği yaptıktan sonra emekli oldu. 1630 (H.1040) da İstanbul'da vefât etti. Şerîfzâde hazretleri Menâkıb-ı Evliyâ isimli eserinde, Allah dostları olan velîler hakkında şöyle demektedir:
Zamanımızdaki kutupların, velîlerin de hazır bulunduğu gazâlara, vefât etmiş bulunan ricâl-i gayb, evliyâullah da katılarak yardımcı olur. Bu îtibarla devlet adamları, pâdişâhlar bu nîmetin kadrini bilip adâlete meylederek, zulüm ve haksızlıkların define ve zâlimlerin kökünü kazımaya gayret sarf etmelidir. Aksi hâlde zaman zaman devlet ileri gelenlerinin fukarâ ve zayıflara ettikleri pekçok zulüm ve haksızlık, ayrıca bizim kötü işlerimiz ve günahlarımız sebebiyle, zafer ve nusret diğer tarafa döner. Her ne kadar evliyâullahın İslâm askerini kırması söz konusu olmasa da, Allahü teâlânın irâdesi diğer tarafın kazanması yönünde olunca, ricâl-i gayb bunlara yardım etmediği gibi, bazen; "Ey kâfirler! Şu fâcirleri, âsileri, günahkârları öldürün" diye hitap etmişlerdir. Pekçok zulüm ve isyanları sebebiyle ehl-i İslâma olan gadab-ı ilâhîyi bildirmek için kâfirlere böyle hitap edip Müslümanlardan nice kimseye de işittirmişlerdir. Tâ ki bâzı gâfiller bu sırra şâhit olup uyansınlar, ibret alsınlar. Muteber tasavvuf kitaplarında bu mânâda pekçok söz ve menkıbe vardır. Nitekim Hazreti Ömer efendimizle ilgili bir menkıbe şu şekildedir:
Hazreti Ömer zamanında Şam şehri civârında bir kale muhasara edildi. Öğleye kadar fethedilemedi. Hazret-i Ömer gadaba geldi. İslâm askerlerini huzuruna çağırdı. "Kale henüz fethedilemedi. Kâfirler, İslâm askeri karşısında bu kadar dayanamazdı. Aranızda birisi bir hata yapmış olmasın!" buyurdu. Askerler hayret edip, tövbe ve istiğfâr etmeye başladılar. O sırada bir kişi ağlayarak Hazreti Ömer'in huzuruna geldi. "Yâ Emîrü'l-müminîn! Bu gece teheccüde kalktığım zaman karanlık olduğu için misvâkımı arayıp bulamadım. Misvaksız namaz kıldım. Sizin aradığınız hatâ budur" dedi. Hazreti Ömer; "Tövbe ve istiğfâr etmeye devâm et!" buyurdu... Bir saat sonra kale fetholundu.
.
Sofradan, doymadan evvel kalkmalıdır
Muhammed Bâcûk Bakkâlî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh ve tefsîr âlimidir. 523 (m. 1129)’de Harezm’de vefât etti. Yemek yeme âdabı hakkında buyurdu ki:
Yemeği yemeden önceki âdâb: Yiyeceğin helâl olması lâzımdır. Allahü teâlâ helâl yenmesini emrediyor. Elleri yıkamalıdır. Hadîs-i şerîfte “Yemekten önce elleri yıkamak, yoksulluğu, yemekten sonra yıkamak ise, günahları giderir” buyuruldu. Yemek, yere serilen yaygı üzerine konulmalıdır. Çünkü bu, tevâzu hâline daha yakındır. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), yemeği yaygı üzerinde yerdi.
Sofraya edebli bir şekilde oturmalıdır. Sağ ayağı dikip, sol ayak üzerine oturmak sünnettir. Yemeği ibâdet ve tâatlara kuvvet bulmak niyetiyle yemelidir. Yoksa yemek, lezzet almak, keyiflenmek için yenmez. Yemeği fazla yememeli, az yemelidir. Yemeği ibâdete kuvvet kazanmak niyetiyle yemenin doğruluğu, doymadan önce yemeği bırakmakla anlaşılır. Çünkü doymak, ibâdete mâni olur. Doymadan sofradan kalkmak, ibâdete yardımcı olur. Acıkmadan yemek yememeli, doymadan önce kalkmalıdır. Böyle yapan kimsenin tabibe ihtiyâcı olmaz.
Yemeği yalnız yememelidir. Hadîs-i şerîfte “İnsanların en şerlisi, yalnız yiyen, başkasına vermeyen, yardım etmeyen ve kölesini dövendir” buyuruldu.
Sofra başındaki âdâb: Yemeğin evvelinde Besmele çekmek, sonunda Elhamdülillah demek. Bunlar seslice söylenir ki, başkalarının da hatırlayıp söylemesine sebep olur. Sağ el ile ve önünden yemektir. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir keresinde, “Önünden ye” buyurdu. Fakat meyve bundan müstesnadır. Çeşitli meyveler bulunan tabağın ortasından almak caizdir.
Yemeğe tuzla başlayıp, tuzla bitirmelidir. Çünkü bunda şifâ vardır. Böyle yapmak sünnettir. Lokmayı küçük almalı ve iyice çiğnemelidir. Ağzındaki lokmayı yutmadıkça, diğer lokmayı almamalıdır. Ağzında lokma varken, diğer lokmayı alırsa, yemekte acele etmek olur. Tabağın ve ekmeğin ortasından yememelidir. Her ikisinin de bir kenarından başlayıp, öylece yemeğe devam etmelidir.
Hiçbir yemeği kötülememeli, yemek hoşuna giderse yemeli, hoşuna gitmezse yememelidir.
Sıcak yemeğe üflememelidir. Yenilebilecek derecede soğuyuncaya kadar beklemelidir. Doymadan evvel sofradan kalkmalıdır. Yemek yerken fazla su içmemelidir.
.
Cuma günü kabir azabı durdurulur
Şemseddîn Ba’lî hazretleri hadîs ve fıkıh âlimidir. 645 (m. 1247)’de Lübnan’da Ba’lbek’te doğdu. 709 (m. 1309)’da Kâhire’de vefât etti. Derslerinde anlattığı bazı fıkhî meseleler:
“Kur’ân-ı kerîmden namazın sahih olacağı miktardan fazlasını öğrenmek, nafile namaz kılmaktan daha çok sevabdır. Zaten namaz için Kur’ân-ı kerîm ezberlemek, Müslümanlara emirdir.”
“Üzerinde zekât borcu olup da hiçbir malı bulunmayan hasta, hemen vermeye gücü yetince ödemeye niyet eder, borç istemez. Çünkü, o da ayrı bir borcu olur.”
“Âlim ile avamdan olan iki Müslüman esir düşseler ve birini esâretten kurtarmak mümkün olsa, âlimi bırakıp, avam olan Müslümanı kurtarmak daha uygundur. Çünkü avam, herhangi bir sıkıntı ile karşılaşınca dininden vazgeçebilir. Halbuki âlim, ancak çok sıkıştırılınca konuşur. Onun kalbi, imânda daha kavidir. Dininden hemen dönmez. Halbuki âlim ile avamdan birisi, avret yerleri açılmak durumunda kalan bir yerde bulunsalar ve ancak bir kişinin örtünebileceği bir elbise bulunsa, bunu âlim olan kimseye vermek daha uygundur. Çünkü avamdan olanın avret yeri açık olsa bile, âlim ona bakmaz.”
“Hacca giden fakîr, Mekke'ye gidinceye kadar nâfile ibâdet yapmaktadır. Nâfile sevab almaktadır. Mekke şehrine girince, haccetmesi farz olur. Zengin ise, memleketinden hac için çıktığı ânda farz sevâbı kazanmaktadır. Farzın sevâbı, nâfilenin sevâbından daha çoktur. Fakîr, memleketinde ihrâma girerek yola çıkarsa, yolda da farz sevâbı kazanarak, zenginin sevâbına kavuşur. Anası veya babası kendisine muhtaç olmayan bir kimse, onlardan izinsiz farz olan hacca gidebilir. Fakat nâfile olan hacca iznsiz gidemez. Câmi, Kur’ân-ı kerîm kursu ve benzeri, İslâma faydası olan şeyleri yapmak, nâfile hacdan ve umreden daha sevaptır. Nâfile hac ve umre yaparken sarf edilen paralar, Müslümânların muhtaçlarına veriliyorsa, nâfile hac ve umre yapmak, kendi memleketinde sadaka vermekten daha efdal olur. Çünkü, hem mal ile, hem beden ile ibâdet yapılmaktadır.”
“Yalnız cuma günleri oruç tutmak ve yalnız cuma geceleri teheccüd kılmak mekrûhtur. Güneş tepede iken her namazı kılmak haramdır. Bu zamanda, her namazı kılmanın, cuma günleri de haram olduğu sözü daha kuvvetlidir.”
“Cuma günü, rûhlar toplanır ve birbirleri ile tanışırlar. Kabirler ziyâret edilir. Bugün kabir azapları durdurulur. Bazı âlimlere göre, müminin azabı artık başlamaz."
.
Osmanlı Devleti'ni tasfiye etmek için!
Ârif Hikmet Bey yüzbeşinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1201 (m. 1786) senesinde İstanbul’da doğdu. Yüksek tahsilini tamamlayıp çeşitli devlet kademelerinde çalıştıktan sonra, “Meclis-i Vâlây-i Ahkâm-ı Adliye” (Yargıtay) üyeliğine seçildi. Sonra Dâr-ı Şûrây-ı Askerî (Askerî Şûra) üyeliğine getirildi. 1262 (m. 1845) senesinde Şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1275 (m. 1858) senesinde İstanbul’da Üsküdar’da vefât etti. Buyurdu ki:
Türk devletlerini ve milletlerini, ayakta tutan, yaşatan, büyük ve başlıca kuvvet, imândır ve İslâm dîninde, çok kuvvetli bulunan adâlet, iyilik ve doğruluk ve fedakârlık kudretidir.
Osmânlı devletinde uzun seneler Rusya büyükelçiliği yapan İgnatiyef, hâtıralarında, Sultân ikinci Mahmûd Hân zamânında, 1237 [m. 1821] Rum isyânının plânlanladığı için, Fener Patrikhânesinin kapısında asılan Patrik Gregoryos’un Rus Çarı Aleksandr’a yazdığı mektubu açıklamaktadır. Mektup ibret vericidir:
“Türkleri maddeten ezmek ve yıkmak gayr-i mümkündür. Çünkü Türkler, Müslümân oldukları için çok sabırlı ve mukâvemetli insanlardır. Gâyet mağrûrdurlar ve izzet-i imân sâhibidirler. Bu hasletleri, dinlerine bağlılıklarından, kadere rızâ göstermelerinden, ananelerinin kuvvetinden, pâdişâhlarına, büyüklerine olan itâat duygularından gelmektedir.
Türkler zekîdirler ve kendilerini müsbet yolda sevk-u idâre edecek reislere sâhip oldukları müddetçe de çalışkandırlar. Gâyet kanâatkârdırlar. Onların bütün meziyetleri, hattâ kahramanlık ve şecâat duyguları da ananelerine olan merbûtiyyetlerinden (bağlılıklarından), ahlâklarının salâbetinden gelmektedir.
Türklerde evvelâ itâat duygusunu kırmak ve manevî râbıtalarını (bağlarını) kesretmek (parçalamak), dînî metânetlerini (sağlamlığını) zaafa uğratmak (zayıflatmak) icâb eder. Bunun da en kısa yolu, ananât-i millîyye (millî geleneklerine) ve maneviyyelerine uymayan hâricî fikirler ve hareketlere alıştırmaktır.
Maneviyâtları sarsıldığı gün, Türklerin kendilerinden şeklen çok kudretli kalabalık ve zâhiren hâkim kuvvetler önünde zafere götüren asıl kudretleri sarsılacak ve maddî vâsıtaların üstünlüğü ile yıkmak mümkün olabilecektir. Bu sebeple Osmânlı Devletini tasfiye için mücerred olarak harp meydânlarındaki zaferler kâfî değildir. Hattâ sâdece bu yolda yürümek, Türklerin haysiyyet ve vakârını tahrîk edeceğinden, hakîkatlerine nüfûz edebileceklerine sebep olabilir. Yapılacak olan, Türklere bir şey hissettirmeden, bünyelerindeki tahrîbatı tamamlamaktır.”
.
Ey Allahın kulları kardeş olunuz
Hamdeveyh Belhî hazretleri hadîs âlimlerindendir. İsmi, Muhammed bin Ebân Belhî’dir. Hadîs hafızlarından Vekî bin Cerrâh’ın kâtipliğini yapmıştır. 244 (m. 808)’de Türkistan’da Belh şehrinde vefât etti. Kitaplarında naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır:
Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Birbirinize kin gütmeyiniz. Birbirinize hased etmeyiniz. Birbirinize sırt çevirmeyiniz. Ey Allahın kulları geliniz kardeş olunuz. Bir Müslümanın din kardeşiyle üç gün ayrı durması (küs durması) helâl değildir.”
“Ümmetimin hayırlısı, dinde keskin ve titiz davranandır.”
“Kızdığın vakit, sükût et.”
“Çok yaşayıp, ameli güzel olan kimseye müjdeler olsun.”
“Allah’ın yarattıkları üzerinde düşünün, zâtı hakkında düşünmeyin. Zira siz O’nun kadrini takdîr edemez, O’nu anlamaya güç yetiremezsiniz.”
“Müminin hediyesi ölümdür.”
“Allahü teâlâ ehl-i bid’atı (Peygamberimizin ve O’nun dört halifesi zamanında bulunmayıp da, dinde sonradan meydana çıkarılan, uydurulan sözlere, yazılara, usûllere ve işlere ibâdet olarak inanıp, yapan ve yaptıranları) sevmez.”
Birisi Resûl-i Ekrem’e gelip, cihad için müsâade istemişti. Resûl-i Ekrem sordu: “Senin ebeveynin (annen, baban) hayatta mı?” Gelen adam “Evet” dedi. Resûl-i Ekrem emretti: “Dön ve onlara bak.”
“Kul hakkından başka şehîdin bütün günahları affolur.”
“Müslüman, insanların elinden ve dilinden emîn oldukları kimsedir.”
Mus’ab bin Umeyr’in (radıyallahü anh) kardeşi Ebû Azîz bin Umeyr (radıyallahü anh) anlatır:
Bedir Savaşında müşriklerin yanındaydım. Savaş neticesinde Resûlullahın Eshâbı tarafından esir edildim. Ben, Medîneli Ensârdan bir grubun muhafazasındaydım. Onlar, sabah ve akşam yemeklerinde Resûlullahın emrine uyarak, kendileri yalnız hurmayla yetinirler, bana ise kendi ihtiyâçları olan ekmeği verirlerdi. Çünkü Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) “Esirlere iyi muâmele edin” buyurmuştu.
Bir gün Peygamberimiz Cebrail aleyhisselâma sordu. "Cebrail kardeşim, dünya ile Âhiret arasındaki mesafe ne kadardır?" Cebrail aleyhisselâm cevaben, "Yâ Rasûlallah göz açıp kapayıncaya kadar yakındır" buyurdu.
.
Şeytana itaatten çok sakın!
Zâhirî hazretleri meşhûr fıkıh âlimlerindendir. İsmi, Muhammed bin Dâvûd İsfehânî’dir. Ailesi, İsfehânlıdır. Kendisi, 255 (m. 869) yılında Bağdâd’da doğdu. Orada fetvâ verirdi. 297 (m. 910)’da vefât etti. Namazı ta’dili erkan ile kılmak hakkında şunları anlattı:
Namazı ta’dili erkana uyarak, huşû içerisinde, kulluğun ve acziyetinin idrâkinde olarak kıl. Allahü ekber diye tekbîr alınca, kalbinin dilini yalanlamaması lazımdır. Allahü teâlâ senin yalancı olduğunu bilir. Nitekim Allahü teâlâ, münâfıkların içlerinden tasdik etmedikleri hâlde dilleriyle “Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem) Allahın Resûlüdür” sözlerinin de yalan olduğunu bilmektedir. Eğer hevân, (arzu ve isteklerin) sana Allahü teâlânın emrinden daha galip ise, sen hevana, Allahü teâlâdan daha çok itaat ediyorsun demektir.
E’ûzü’yü okuyunca, şeytanın senin düşmanın olduğunu, senin, Allahü teâlâya yalvarıp yakarmanı, Allahü teâlâya secde etmeni, hasedinden dolayı kalbini Allahü teâlâdan çevirmek için fırsat kolladığını, kibrinden dolayı Âdem’e (aleyhisselam) secde etmemesi yüzünden lanete uğradığını bil. Şeytana itaat etmekten çok sakın. Çünkü şeytana itaat büyük günahtır.
Kırâatleri (Fâtiha ve zamm-ı sûreyi) okuyunca, okuduklarının manasını bil. Allahü teâlânın o okuduklarında sana olan emrini ve yasaklarını bil. Rükû yaptığın zaman, Rabbinin azamet ve kibriyâsını çok yüce, kendi nefsini ise hor ve hakîr olarak gör. Allahü teâlâ her büyükten daha büyüktür. Bu manayı kalbine ve diline yerleştirmek için, Rabbini tesbihi tekrarla. (Yani “Sübhâne Rabbiyel-azîm” de!) Secde ettiğin zaman, en şerefli âzân olan yüzünü, ayak altında çiğnenen toprak üzerine koy. Çünkü, sen topraktan yaratıldın ve yine oraya döneceksin. Bu anda Allahü teâlânın büyüklüğünü hatırlayarak, “Sübhâne Rabbiyel-a’lâ” de ve bunu tekrar ile bu inancını kuvvetlendir.
Teşehhüdde otururken, Allahü teâlânın huzûrunda olduğunu düşünerek edepli bir şekilde otur ve “Ettehiyyâtü” duâsını, manasını bilerek oku. Selâm verdiğin zaman, hazırda bulunanlara ve meleklere selâm vermeyi ve namazın sona erdiğini niyet etmelisin.
Allahü teâlânın fadlı ve keremi ile bu ibadeti yapmaya muvaffak olduğunu bilerek O’na şükretmeyi ve bu namazı, son namazın olduğunu ve belki gelecek namaz vaktine kavuşamayacağını hatırlayarak, gizli ve aşikâr kusurlarından dolayı Allahü teâlâdan kork ve hayâ et!
.
Beni geçmek isteyen bu kadın kimdir?
Muhammed bin Ca’fer El-Harâtî hazretleri hadîs âlimidir. 240 (m. 854)’de Irak’ta Samarrâ’da doğmuştur. 327 (m. 938)’de Filistin’de vefât etmiştir. "Mekarim-ül-ahlâk" kitabında rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerde, Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki:
“Her kimin kız çocuğu olur da, onu terbiye eder ve terbiyesini güzel eder, gıda verir ve gıdalarını güzel verir ve Allahü teâlânın kendisine verdiği nimetlerden ona da bolluk gösterirse, o kız çocuğu onun için bereket ve Cehennemden kurtarıp Cennete girmesi için bir kolaylık vesîlesi olur.”
“Üç kızı ve üç kız kardeşi olup da, onların geçim sıkıntılarına ve zararlarına katlanan kimseyi, (onlara merhametinden dolayı) Allahü teâlâ Cennete kor.”
“Allahü teâlâ, benden önce Cennete girmeyi bütün insanlara haram etmiştir. Fakat sağımda beni geçmeye çalışan bir kadın görürüm ve 'Beni geçmek isteyen bu kadın kimdir?' derim. Denilir ki: 'Yâ Muhammed! Bu, genç yaşında kocası ölen güzel bir kadındır ki; yanındaki yetim çocuklarının, (bütün sıkıntılara katlanarak namus ve iffetiyle) başını bekledi ve onları büyüttü. İşte mükâfat olarak Allahü teâlâ ona bu mertebeyi verdi.”
“Hangi bir Müslüman ki, din kardeşini müdâfaa ederse, Allahü teâlâ onu kıyâmet gününde Cehennem ateşinden korur.”
“Kardeşinin bir ihtiyâcını gideren bir kimse, ömrü boyunca Allaha kulluk etmiş gibidir.”
“Bir kimsenin sıkıntı ve kederini gideren veya bir mazluma yardım eden kimseyi, Allahü teâlâ yetmişüç kere mağfiret eder.”
“Komşu hakkının nelerden ibâret olduğunu bilir misiniz? Yardım dilerse yardımına koşmak, ödünç isterse ödünç vermek, muhtaç olursa ihtiyâcını gidermek, hastalanırsa geçmiş olsuna gitmek, ölürse cenâzesinde bulunmak, sevinçli günlerinde göz aydınlığına gitmek ve felâketli günlerinde taziyesine koşmaktır. Müsâadesini almadan, havasını kesecek şekilde evini onun evinden daha yüksek yapma. Komşuna eziyet etme. Satın aldığın meyveden ona da ver. Veremeyeceksen gösterme. Çocuğun, onun çocuklarına karşı bu meyveleri sokak ortasında yemesin. Tencerende pişen yemeğin râyihası (kokusu) ile onu incitme. (Sonra devamla): Komşu hakkının ne demek olduğunu biliyor musunuz? Varlığımı yed-i kudretinde bulunduran Allaha yemîn ederim ki, komşu hakkını, Allahü teâlânın rahmetine mazhar olan kimseler ödeyebilir.”
.
Zekât, gazâb-ı ilâhîyi söndürür
Veliyyullah Ahmed Sâhib-i Dehlevî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimi ve evliyânın büyüklerindendir. (H.1114) senesinde Hindistan’ın Delhi şehrinde doğdu. 1762 (H.1176) senesinde orada vefât etti. Zamanın meşhur fıkıh ve tefsir âlimlerinden ilim tahsil ederek icazet aldı. Delhi’deki büyük medresede ilim öğretti. Bu sırada Mazhar-ı Cân-ı Cânân hazretlerinin sohbetlerine devam ederek tasavvufta da kemale geldi. Bu mübarek zat buyurdu ki:
“Zekât, bereketi çoğaltır. Gazâb-ı ilâhîyi söndürür. Feyiz ve bereketin gelmesine sebep olur. Âhirette cimriliğin sebep olduğu azâbı defeder.”
“Mal sevgisi ve cimrilik, insana zararlı olur. Asıl maksattan uzaklaştırır. Bu ise insanı sıkıntıya düşürür, mânen rahatsız eder. İnsanın mal sevgisinden ve cimrilikten kurtulması ancak yanındaki çok sevdiği şeyleri fakirlere vermeye kendini alıştırmakla olur."
“Bir gün bir fakir benden bir şey istemişti. O fakir zarûret içinde kıvranıyordu. Kalbime gelen ilhâm bana, o fakire ihtiyâcı olan şeyi vermemi emrediyor, dünyâ ve âhirette pekçok ecir ve mükâfâtı müjdeliyordu... Nihâyet o fakire istediği şeyi verdim. İlhâm yoluyla bana vâdedilen şeye gerçekten şâhid oldum. O gün yaptığım bu iyiliğin karşılığını gördüm.”
“İnsan, şehvetini oruç tutmak sûretiyle kırar. Oruç insanın kötü isteklerini zayıflatır. Rûhun parlaması, şehvetin ve kötü arzuların kırılmasında oruçtan daha tesirli bir çâre yoktur. Kişi oruç tutmak sûretiyle şehvet ve kötü arzularından ne kadar sıyrılabilmişse, oruç o derece günahlarına keffâret olur. Melekler oruç tutan kimseyi severler.”
“Oruç tutan cemiyetlere şeytan tesir etmez. Çünkü o cemiyette oruç tutulduğu için şeytanlar bağlanmışlardır. Onlar için Cennet’in kapıları açık, Cehennem’in kapıları da kapalıdır.”
“Haccın hakîkati Müslümanlardan büyük bir topluluğun bir araya gelmesidir. Öyle bir vakitte bir araya gelirler ki, o vakitte peygamberler, sıddıklar, şehîdler ve sâlihler gibi Allahü teâlânın nîmetlerine kavuşmuş olanların hâllerini hatırlarlar. Hac ibâdetinin yapıldığı mukaddes yerler görülünce, Allahü teâlâ hatırlanır. Hac zamanı, Müslümanlar birbirlerinden istifâde ederler. Aynı zamanda hac meşakkatli bir yolculuk olduğu için, büyük bir gayret icap ettirir. Nasıl yeni îmânla şereflenen bir kimsenin daha önceki günahları siliniyorsa, ihlâsla yapılan ve kabul olan hac da günahlar için keffârettir.”
.
Kur’ân-ı kerîmi okuma adabı
İmâm-ı Şu’le hazretleri Hanbelî mezhebi kırâat ve fıkıh âlimlerinden olup 623 (m. 1226)’da 656 (m. 1258)’de Musul’da vefât etti. Bir dersinde “Kur’ân-ı kerîmi okuma adabı” hakkında şunları anlattı:
Kur’ân-ı kerîm okuyan kimse abdestli olmalı, kıbleye karşı yönelmeli, bağdaş kurarak oturmamalı, bir yere yaslanmamalı, kibirli bulunmamalı, başı öne eğmeli, namazda oturuyormuş gibi oturmalıdır. En faziletli olan Kur’ân-ı kerîm okunması, namazda ve mescidde okunan Kur’ân-ı kerîmdir. Hazreti Ali (radıyallahü teâlâ anh) buyurdu ki:
“Kim Kur’ân-ı kerîmi namazda ayakta olarak okursa, her harfine elli sevap verilir. Kim namazın dışında abdestli olarak okursa, yirmibeş sevap, kim de ezbere fakat abdestsiz okursa, on sevap verilir.”
Kur’ân-ı kerîmi hatmederken riâyet edilecek en güzel düstûr, Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) düstûrudur. Resûl-i ekrem bir hadîs-i şerîfte; “Kim, Kur’ân-ı kerîmi üç günden daha az zamanda okursa, o, Kur’ân-ı kerîmi anlamaz” buyurdu. Çünkü üç günden evvel hatim yapılırsa, Kur’ân-ı kerîmin tertîli (tecvîd üzere okunması) kaybolur. Bu sebeble, Eshâb-ı kirâmın bir kısmı, Kur’ân-ı kerîmi bir haftada hatmederlerdi. Hazreti Osman, Zeyd bin Sabit, İbn-i Mes’ûd, Übey bin Ka’b bu Sahâbilerdendir. Bunlar, Kur’ân-ı kerîmi yedi bölüme ayırmışlardır. Birinci bölüm; Bekâra’dan En’âm’a kadar, ikinci bölüm; En’âm’dan Yûsuf sûresine kadar, üçüncü bölüm; Yûsuf sûresinden Tâhâ sûresine kadar, dördüncü bölüm; Tâhâ sûresinden Ankebût sûresine kadar, beşinci bölüm; Ankebût’tan Zümer sûresine kadar, altıncı bölüm; Zümer’den Vâkıa sûresine kadar, yedinci bölüm de, Vâkıa’dan Kur’ân-ı kerîmin sonuna kadar idi.
Onlar, Kur’ân-ı kerîme cuma gecesi başlar, perşembe gecesi bitirirlerdi. Kur’ân-ı kerîmi tertîl ile yavaş ve güzel, (tecvîde uygun) okumalıdır. Bu, tefekküre vesîledir. Tefekkür ise, tazim ve hürmete vesile olur. İbn-i Abbâs (radıyallahü teâlâ anhüma) buyurdu ki: “Bekâra ve Âl-i İmrân sûrelerini, tertil ile ve düşünerek okumam, tertîle riâyet etmeden bütün Kur’ân-ı kerîmi okumamdan daha hayırlıdır.”
Kur’ân-ı kerîmi ağlayarak okumalıdır. Böyle okumak müstehabdır. Resûlullah efendimiz bir hadîs-i şerîfte; “Kur’ân-ı kerîmi okuyunuz ve ağlayınız. Eğer ağlayamazsanız, ağlamaya çalışınız” buyurdu.
Sâlih el-Mürrî şöyle anlattı: “Bir gece rüyâmda, Resûlullahın huzûrunda Kur’ân-ı kerîmi hatim ettim. Resûlullah bana, “Ey Sâlih! Kur’ân-ı kerîmi okudun, fakat gözyaşın hani?” buyurdular.
.
Duâ, ibâdetin ta kendisidir
Kâdı Şihâbüddîn hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden ve Şam’ın meşhûr kadılarındandır. 626 (m. 1229)’da Şam’da doğdu.693 (m. 1294)’de aynı yerde vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde şu âyet-i kerîmelerde meâlen buyuruyor ki:
“Bana duâ edin, ben de size karşılığını vereyim...” (Mü’min-60).
“(Ey Resûlüm), Kullarım sana benden sorarlarsa, muhakkak ki ben çok yakınımdır. Bana duâ edince, duâ edenin duâsını kabul ederim. O hâlde, onlar da benim davetime koşsunlar ve bana hakkıyla îmân etsinler ki, doğru yola ulaşmış olsunlar.” (Bekâra-186)
Nu’man bin Beşir’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) “Duâ, ibâdetin ta kendisidir” buyurdu. Peygamber efendimiz duânın fazileti hakkında buyurdu ki: “Duâ ibâdetin özüdür.”
“Allahü teâlânın fadlından isteyin. Allah kendisinden istenmesini sever.”
“Kul, duâsında üç şeyden birine kavuşur. Ya duâ sayesinde günahı bağışlanır, ya peşin bir mükâfat alır veya âhirette karşılığını bulur.”
Hazreti Ebû Bekir’in (radıyallahü teâlâ anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte de Peygamber efendimiz, “Bir kul günah işler, sonra güzelce abdest alır. Sonra da, iki rek’at namaz kılar. Allahü teâlâdan affını dilerse, Allahü teâlâ onu af ve mağfiret eder” buyurdu.
Âhıreti kazanmak isteyen kimsenin, sabah ve akşam namazlarının sonunda, okunması bildirilen duâlarla meşgul olması gerekir. Akşam ve sabah ezanını işitince okunacak duâlar vardır. Bir meclisten ayrılırken, günahlara keffâret olacak duâlar vardır. Yeni elbiseler giyildiği zaman da okunacak duâlar vardır. Şunu iyi bilmelidir ki, her işi yaparken, önceden okunması gereken duâlar vardır.
Duânın edebleri vardır. Bunlardan bazıları şunlardır: Duâ için şerefli ve kıymetli vakitleri seçmelidir. Sene içerisinde Arefe günü, aylardan Ramazân-ı şerîf ayı, hafta içerisinde Cuma günü, saatler içerisinde seher vakti, duâ için kıymetli vakitlerdir.
Resûlullah efendimiz bir hadîs-i şerîfte buyurdu ki: “Gecenin üçte biri kalınca Allahü teâlâ birinci kat semâya tecellî ederek: 'Yok mu istiğfar eden, onu mağfiret edeyim. Yok mu isteyen, dilediğini vereyim. Yok mu duâ eden, duâsını kabûl edeyim' buyurur.”
Duâ için, kıymetli vakitleri ganîmet ve fırsat bilmelidir. Düşmana hücum edeceği vakit, beş vakit namazın akabinde, ezan ile ikâmet arasında, yağmur yağarken ve iftar vaktinde duâyı fırsat bilmelidir.
.
Allahın rahmetinden ümitli olmanın alâmeti
Mehmed Es’ad Efendi Yirmialtıncı Osmanlı Şeyhülislâmı'dır. 978 (m. 1570)’de İstanbul’da doğdu. 1034 (m. 1625)’de aynı yerde vefât etti. Azîz Mahmûd Hüdâyî Efendi’ye talebe olup, ondan manevî feyiz aldı. Bir defasında dedi ki:
“Şakîk-i Belhî buyurdu ki: Allahü teâlânın azâbından korkmanın alâmeti, haramları terk etmektir. Allahü teâlânın rahmetinden ümitli olmanın alâmeti de çok ibâdet etmektir.”
“Yûsuf bin Esbât buyurdu ki: Alçak gönüllü olmanın alâmetleri şunlardır: Söyleyen kim olursa olsun, hak sözü kabul etmek. Fakîr, garip olan kimselere de yumuşaklıkla muâmele etmek. Rütbe itibârıyla küçük olanlara şefkatli olmak. Kendisine karşı yapılan hatâ ve kusurlara tahammül edip, öfkelenince sabretmek, her ân Allahü teâlâyı hatırlamak. Zenginlere karşı vakarlı olmak ve cenâb-ı Haktan gelen her şeye rızâ göstermektir.”
“Abdullah bin Hubeyk buyurdu ki: En faydalı korku, insanı, günahlardan ve kötülüklerden alıkoyanıdır, insana, boşuna geçen ömrü için üzülmek yaraşır. Kalan ömrünü de iyi kıymetlendirmesi lâzımdır.”
“Ahmed bin Âsım Antâkî buyurdu ki: Kalbin manevî hastalıklardan muhafazası için şunlara dikkat etmek lâzımdır: Ahlâkı güzel olanlarla oturmak. Kur’ân-ı kerîm okumaya devam etmek. Fazla yemek yememek. Gece namazlarına devam etmek. Seher vaktinde Allahü teâlâya yalvarmak, istiğfar etmek (Allahü teâlâdan af ve mağfiretini istemek).”
“Muhammed bin Vasi buyurdu ki: Sâdık ve hakîkî mümin olmak için, Allahü teâlâdan korku ve ümidin beraber olması lâzımdır.”
“Rabi’a-i Adviyye şöyle duâ ederdi: Yâ Rabbî, dünyâda, bana neyi takdîr etmiş isen, onların hepsini düşmanlarına ver. Âhirette benim için hangi nimetleri ihsân etmeyi takdîr etmiş isen, onları da dostlarına ver. Ben, sâdece seni istiyorum. Yâ Rabbî, eğer sana ibâdet etmem Cehennem korkusu ile ise, beni Cehenneme at. Eğer Cennete girmek ümîdi ile ibâdet ediyor isem, Cennetini bana yasak eyle. Eğer, sırf senin rızân için ibâdet ediyor isem, o hâlde bakî olan cemâlin ile müşerref eyle.”
“Süfyân-ı Sevrî buyurdu ki: Büyük bir kalabalık, bir yere toplansa ve biri; 'İçinizden akşama kadar kim yaşayacak bilsin' dense, kimse bilemez, işin şaşılacak tarafı şurasıdır ki, eğer o kimselere; 'Öyleyse, ölüm için gerekli hazırlığı yapan ayağa kalksın' dense, kimse ayağa kalkmaz. Bu gafletten kurtulmağa çalışmalıdır.”
.
İnsanlar başıboş yaratılmamıştır
Muhammed Ma’sûm Ömerî hazretleri evliyânın büyüklerinden olup İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin torunlarındandır. 1846 (H.1263) senesinde Delhi’de doğdu. İngilizler Hindistan’ı işgâl edince, Medîne-i münevvereye hicret etti. İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin, Mebde’ ve Me’âd kitabını Arabiye tercüme etti ve çok kitap yazdı. 1922 (H.1341) senesinde Mekke-i mükerremede vefât etti. Buyurdu ki:
İmam-ı Muhammed Ma’sûm hazretleri İkinci Cild, 11. Mektûbda buyuruyorlar ki: Allahü teâlâ, insanları başıboş bırakmadı. Her istediklerini yapmaya izin vermedi. Nefslerinin arzularına ve tabii, hayvânî zevklerine, taşkın ve şaşkın olarak tâbi olmalarını, böylece felaketlere sürüklenmelerini dilemedi. Rahat ve huzur içinde yaşamaları ve sonsuz saadete kavuşmaları için arzularını ve zevklerini kullanma yollarını gösterdi ve dünya ve âhiret saadetine sebep olan faydalı şeyleri yapmalarını emretti. Zararlı şeyleri yapmalarını yasak etti. Bu emirlere ve yasaklara (Şeriat) denildi. Saadete kavuşmak isteyen, şeriate uymaya mecburdur. Nefsinin ve tabiatinin, şeriate uymayan arzularını terk etmesi lâzımdır. Şeriate uymazsa, sahibinin, yaratanının gadabına, azâbına düçâr olur. Şeriate uyan kul, mesut, rahat olur. Sahibi onu sever.
Dünya ziraat yeridir. Tarlayı ekmeyip, tohumları yiyerek zevk ve sefâ süren, mahsul almaktan mahrum kalacağı gibi, dünya hayatını, geçici zevkleri, nefsin arzularını taşkın ve şaşkın olarak yapmakla geçiren de, ebedî nîmetlerden, sonsuz zevklerden mahrum olur. Bu hâl, aklı başında olanın kabul edeceği bir şey değildir. Sonsuz lezzetleri kaçırmaya sebep olan, geçici lezzetleri zararlı şekilde yapmayı tercih etmez. [Allahü teâlâ, dünya zevklerinden, geçici lezzetlerinden, nefse tatlı gelen şeylerden hiçbirini, menetmedi, yasak etmedi. Bunları, şeriate uygun, zararsız olarak kullanmaya izin verdi.]
Şeriate uymak için, evvelâ (Ehl-i sünnet) âlimlerinin, Eshâb-ı kirâmdan öğrenip ve Kur'an-ı kerimden ve hadis-i şeriflerden anlayıp bildirdikleri (Akâid)e uygun îman etmek, sonra haram, yasak edilmiş olanları öğrenip bunlardan sakınmak ve yapması emrolunan farzları öğrenip yapmak lâzımdır. Bunları yapmaya (İbâdet) etmek denir. Haramlardan sakınmaya (Takvâ) denir. Niyet ederek şeriate uymaya (İbâdet etmek) denir. Allahü teâlânın emirlerine ve yasaklarına (Şeriat) ve (Ahkâm-ı ilâhiyye) denir. Emredilenlere (Farz), yasak edilenlere (Haram) denir.
.
Melekler, işlenen günahı hemen yazmazlar
Raûf Ahmed Müceddidi hazretleri evliyânın büyüklerinden olup İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin torunlarındandır. 1786 (H.1201) senesinde Delhi’de doğdu. 1837 (H.1253)de hacca giderken Yemen’de denizde şehîd oldu. Yemen’de medfûndur. Abdullah-ı Dehlevî hazretlerinin meşhûr talebelerindendir. Hocası Abdullah-ı Dehlevî’nin sohbetlerini ihtivâ eden, "Dürr-ül-Me’ârif" isminde çok kıymetli bir eser yazdı. Bu eserinde hocasından naklen buyurdu ki:
"İnsan dâimâ Allahü teâlâya yönelmelidir. Her an ve zamanda, her ibâdet ve işte kendisine gelen feyiz ve nûrları düşünmeli, nasıl bir berekete kavuştuğunu anlamalıdır. Meselâ; namaza durduğunda gelen nûrlar ve bereketlerin nasıl olduğunu, kırâat ile berâber bu feyiz ve bereketlerin ne hâle döndüğünü, Allahü teâlâya hamdü senâdaki feyzi, dil ve Kelime-i tevhîd söylemekteki bereketi, hadîs-i şerîfleri okurken ihsân buyurulan sırları incelemeli ve bu sûretle günahlardan hâsıl olan mânevî zararları gözleyip, anlamalıdır. Meselâ; haram ve şüpheli lokmadan kalbe nasıl bir zulmet geliyor ve gıybet etmek insanın bâtınına nasıl zarar veriyor, yalan söylemek kalbde nasıl bir leke bırakıyor anlaşılır. Böylece, bütün haram, mekrûh ve günahların zehir, zarar ve ziyân olduğu vicdânen bizzat fark edilir. Yâni her hâlinde, her iş ve sözünü inceleyip, İslâmiyete uygun olup olmadığını dikkat ile takip etmelidir. Eğer işi ve sözü İslâmiyete uygun ise, bunun şükrünü yerine getirmelidir. Eğer, Allahü teâlâ muhâfaza buyursun, O’na aykırı ve uymuyor ise hemen tövbe etmeli, istigfârda bulunmalıdır. Âşikâre işlenen günahın tövbesi âşikâre yapılmalı, gizli günahınki de gizli yapılmalıdır. Tövbeyi geciktirmemelidir. Çünkü Kirâmen kâtibîn melekleri, işlenen günahı hemen yazmazlar, müminin tövbe etmesini beklerler. Tövbe edince bu günahı hiç yazmazlar.”
Hocası Abdullah-ı Dehlevî, bir mektubunda Raûf Ahmed’e şöyle demektedir:
“Hocanızı duâdan unutmayınız. Tefsîr, hadîs, Mektûbât-ı Şerîf, Avârif, Te’arruf, Nefehât-ül-Üns ve fıkıh kitapları meclisinizde okunsun. Bâzı zamanlar Allahü teâlânın sevgisinden secdeye kapanıp yalvarın, yakarın, ağlayın, inleyin. Yalnız olduğunuz zamanlar bizi hatırlayın ve hayır duâ edin. Risâlenizi çok beğendim. Allahü teâlâ size ve talebelerinize en güzel iyilikler ihsân eylesin. Hakk’ı arayanları da kendi yoluna, dînine kavuştursun. Baba ve dedelerinize ihsân ettiği iyilikleri size de versin. Size ve yanınızdakilere selâm ederim.”
.
Cennete merhametli olanlar girecektir
Râzi Devlâbî hazretleri hadîs âlimlerindendir. 320 (m. 932)’de Mekke ile Medine arasında Arci denilen yerde vefât etti. Hadîs ilminde hafız derecesinde âlim idi. Yani, yüz bin hadîs-i şerîfi senetleriyle birlikte ezbere bilirdi. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte “Eğer Allahü teâlâ, göklerin ve yerin konuşmalarına izin vermiş olsaydı, muhakkak onlar, Ramazân-ı şerîf orucunu tutan kimseyi Cennetle müjdelerlerdi” buyuruldu.
İbn-i Mes’ûd’un (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte “Eğer kullar, Ramazân-ı şerîfte olanları bilmiş olsaydılar, bütün senenin ramazan olmasını temenni ederlerdi” buyuruldu.
Oruç, şeytanı kahr ve perişan eder. Çünkü şeytanın aldatma vâsıtası şehvetlerdir. Şehvetler, yeme ve içme ile kuvvet bulur. Bu sebeple, Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Şeytan kanın damarda dolaştığı gibi, insanoğlunun içinde dolaşır. Oruç ile onun yolunu daraltınız” buyurdu.
Yine Resûlullah efendimiz Âişe vâlidemize (radıyallahü anhâ); “Yâ Âişe! Cennetin kapısını çalmaya devam et” buyurdu. Aişe vâlidemiz (radıyallahü anhâ), “O ne ile ve nasıl olur yâ Resûlallah?” diye sorunca, Resûl-i ekrem “Oruçla” diye cevap verdi.
Câbir bin Abdullah’ın (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “İnsanlara merhamet etmeyene, Allahü teâlâ da merhamet etmez.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Sizden öncekiler arasında bulunan birisi, yolda atılmış bir dikene rastladı. Kendi kendine; 'vallahi Müslümanlara eziyet vermemesi için bu dikeni yoldan alacağım' dedi. Allahü teâlâ bu yüzden onu af ve mağfiret etti.”
İbn-i Ömer’in (radıyallahü anhüma) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah buyurdu ki: “Bir kadın, bir kedi yüzünden azâba uğradı. O kadın kediyi bağladı, ölünceye kadar aç bıraktı. O kedinin yüzünden Cehenneme girdi.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Cennete merhametli kimseden başkası girmiyecektir.”
Ka’b-ül-Ahbâr anlattı. Allahü teâlâ, Mûsâ aleyhisselâma buyurdu ki: “Ey Mûsâ! Küçüklere, oğluna olan şefkatin gibi şefkat göster. Kendinden büyük olanlara senden küçük olanlara yaptığın merhamet gibi merhamet göster. Sıhhat ve afiyette olana, mübtelâya gösterdiğin merhameti göster. Fakire gösterdiğin merhamet gibi zengine de göster.”
.
Cehennem azâbına lâyık olanlar
Muhammed bin Ahmed hazretleri tefsîr, hadîs, nahiv ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 796 (m. 1393)’de doğdu. 854 (m. 1451)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde yapılmasını açıkça emrettiği şeylere farz denir. Farz üç kısma ayrılır: Bunlar da farzdan evvel farz, farz içinde farz, farzdan sonra farzdır.
Farzdan evvel farz: Allahü teâlâyı bilmek, farz olan şeylerin ilmini bilmek, yani ilmihâlini bilmektir.
Farz içinde farz: Bildikleri ile amel ederken ihlâs sahibi olmaktır.
Farzdan sonra farz: Şirkten sakınmaktır. Bunları böyle bilmek ve inanmak herkese farz-ı ayndır.
Farzı ehemmiyet vermediği için veya hafife aldığı için terk etmemişse imansız olmaz. Fakat Cehennem azâbına lâyık olur. İnanmayan, ehemmiyet vermeyerek ve hafife alarak terk eden imansız olur. Bu farzlardan biri îmândır. İmânın altı şartına kalb ile inanıp, dil ile söylemek, âkil ve baliğ olan herkes üzerine farzdır. Bu altı şarttan birini inkâr eylese veya şüphe etse veya tereddüt eylese veya hâli-i zihn olsa (inanmak veya inanmamaktan birini bile düşünmese) mümin olmaz.
Abdest almak, cünüblükten gusletmek, beş vakit namaz kılmak, ramazan orucunu tutmak, zenginlerin zekât vermeleri ve Kâbe-i muazzamayı haccetmeleri gibi hususlar da, Allahü teâlânın kullarına farz kıldığı hususlardandır.
Vâcib oldur ki, onu Allahü teâlâ buyurmuş ola, buyurduğu şüpheli delil ile belli olmuş ola. Yani o delilin delâleti kati olmaz ve başka bir şeye delâlet etmesi ihtimâli olması. Vacibi işlemeyen, fâsık ve azâba müstahak olur. Allahü teâlânın muradı başka bir şey olmak ihtimâli olduğu için vâcib olduğuna inanmayan imansız olmaz. Vitir namazı, zenginlerin Kurban Bayramında kurban kesmeleri ve Ramazan Bayramında fıtra vermek gibi...
Mübâh, işlenmesinde sevap ve günah olmayan şeylerdir. Helâlliği sabit, nehyi de olmayan sevap ve ceza beyân olunmayan şeylerdir. Oturmak, yatmak ve yürümek gibi. Eğer niyetsiz olursa mübah olur. Zira amel cisim gibi, niyet rûh gibidir. Ameller aynı olsa da niyetler değişik olur. Eğer yatmaktan maksat; “Vücûdumda olan yorgunluk gitsin de ibâdete kuvvet kazanayım, yahut teheccüd namazı kılmak için akşamdan uyuyayım, yahut dilimden müminler eziyet çekmesinler” olursa ibâdettir, sevaptır.
.
Haccın zâhirî edebleri
Takıyyüddîn Sübkî hazretleri Şafiî âlimlerindendir. Kâhire’de 745 (m. 1344) senesinde doğup, 764 (m. 1362)’de vefât etti. Haccın zâhirî edeblerini şöyle anlattı:
İslam’ın 5. şartı hacdır. Yani gücü yetenin ömründe bir kere, Kâbe-i Muazzama’ya gidip, oraya mahsus ibadetleri yapması farzdır. Kabul olan hac; namaz, oruç ve zekât borçlarının affına sebep olmaz. Bunları geciktirme günahlarının affına sebep olur. Kul borçları verilmezse veya helâlleşilmezse ödenmiş olmaz. Kul ve Hak borçlarından başka günahlar affedilir. Hadis-i şerifte (Arafat’ta vakfeye durup da günahlarının affedilmediğini zanneden, büyük günaha girmiş olur) buyuruldu.
Hac, ıstılahta, belli bir yeri, belli bir zamanda, belli şeyleri yaparak ziyaret etmek demektir. Bu belli şeylere Menâsik denir. Menâsikten her birine Nüsük denir. Nüsük, ibadet demektir. 1- Hac yolculuğu için dinine, ilmine güvenilir salih kimselerle istişare etmeli. 2- Bilhassa hac yolculuğu esnasında gösterişten sakınmaya çalışmalı. 3- Varsa, kul borcunu ve kul hakkını ödeyerek onlarla helalleşmeli. 4- Tanıdıkları ile, arkadaşları ile helalleşip onların dualarını talep etmeli. 5- Dargın olduğu Müslüman varsa, barışmalı. 6- Bir şeyi başkası görsün, başkası işitsin diye yapmaktan, övünmekten sakınmalı. 7- Şüpheli olmayan tam helal para ile hacca gitmeli. 8- Hacca giderken, din ve dünya işlerinde yardımcı olacak arkadaşlar bulmalı. 9- Aile fertlerinin nafakasını noksansız temin edip gitmeli. 10- Bilhassa hac yolunda Allahü teâlâdan daha fazla korkmalı. 11- Allahü teâlânın ismini çok zikretmeli. 12- Öfkelenmemeye dikkat etmeli, vakarlı olmaya çalışmalı. 13- Lüzumsuz konuşmayı ve boş şeyleri terk etmeye çalışmalı. 14- Hacla ilgili hususları iyi öğrenmeli. 15- Hac esnasında alışveriş ve ticaret yapmaktan uzak kalmaya çalışmalı. 16- Perşembe günü çıkamazsa, pazartesi günü yola çıkmalı. 17- Hep abdestli durmaya gayret etmeli. 18- Evinden çıkmadan önce iki rekat nafile namaz kılmalı. 19- Hac veya umreden dönünce, iki rekat nafile namaz kılmalı.
Âlimlerimiz buyuruyor ki: 1- Harem-i şerife girerken sadaka verilmeli. (Mümkün olur ise her görülen fakire) 2- Sâfa ve Merve tepelerinin ortasına kadar çıkılmalı. 3- Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem efendimize selam sırası şöyle olmalı: Esselâmü aleyke, ya Resulallah Esselâmü aleyke, ya Nebiyallah Esselâmü aleyke, ya Habiballah.
.
Kim şabandan bir gün oruç tutarsa
Hopalı Osman Efendi (Osman Hopavî), Osmanlı âlimlerindendir. Artvin-Hopa’da doğdu. Of Medresesi'nde tahsil gördükten sonra Karadeniz’in çeşitli kasabalarında vaizlik yaptı. 1241 [m. 1825]de vefât etti. (Dürretün-nâsıhîn) kitabı meşhurdur. Bu kitabında buyuruyor ki:
Şabân-ı şerif ayı çok faziletlidir. Şabân ayı ile ilgili hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Şâban benim ayımdır. Kim Şâban ayına değer verirse muhakkak ki benim emrime önem vermiş olur. Benim emrimi büyük tutana ise ben kıyamet günü öncü bir kurtarıcı ve iyi bir hazırlık olurum."
Şâban'a bu ismin verilmesi kendisinde ramazana ait birçok hayır bulunup yayıldığındandır. Ramazan ise günahları yaktığından bu ismi almıştır. Bu ayda bu hediyeler Allahü tealadan kullarına bahşedilir. Dolayısıyla bu ay, hayır kapılarının açıldığı bereketlerin saçıldığı, hataların bırakıldığı günahların örtüldüğü ve mahlukatın en hayırlısı Muhammed aleyhisselama salevatın çokça yapıldığı bir aydır. Artık her akıllı mümine gereken bu ayı gafletle geçirmeyip geçmiş günahlarına tevbe ile temizlenerek ramazanı karşılamaya hazırlanmaktır. Üsame ibni Zeyd (radıyallahü anhüma) şöyle anlatmıştır:
Bir kere ben; "Ya Resulallah şâbanda oruç tuttuğunuz kadar hiçbir ayda oruç tuttuğunuzu görmedim" dediğimde O; "Recep ve ramazan arasında kalmış büyük bir aydır ki insanlar onun ululuğundan gafildir. O, kendisinde amellerin, âlemlerin Rabbine (huzuru maneviyesine) yükseltildiği bir aydır. Ben de amelimin oruçluyken yükseltilmesini seviyorum (onun için bu ayda çok oruç tutuyorum" buyurmuştur.
Resulullah (sallâllahü aleyhi vesellem) şöyle buyurmuştur: "Kim şabandan bir gün oruç tutarsa Allahü teala onun cesedini cehenneme haram kılar."
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
"Şaban cehennemden bir kalkandır. Bana kavuşmak isteyen üç gün de olsa onda oruç tutsun."
"Herhangi bir kul şâban ayında üç gün oruç tutsa iftarından önce de bana defalarca salatü selam okusa mutlaka Allahü teala onun geçmiş günahlarını bağışlar."
Yine Resulullah Efendimiz şöyle buyurmuştur: "Her kim şâbanın başında ortasında ve sonunda üç gün oruç tutarsa Allahü teala ona yetmiş peygamber sevabı yazar. Yetmiş sene ibadet etmiş gibi olur, o sene ölürse şehid olarak ölür."
Hazreti Ali (radıyallahu anh) şöyle buyurmuştur: "Onüçüncü günün orucu üç bin sene orucu gibidir, ondördüncü günün orucu onbin sene gibidir, onbeşinci günün orucu ise onüçbin seneye denktir
.
Hiçbir zaman Allahü teâlâdan gâfil olma
Muhammed Bercî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 1170 (m. 1756)’da Cezayir’de Berç köyünde doğdu. 1233 (m. 1818)’de orada vefât etti. Kavât-ül-mürîd manzûmesinden bazı bölümler:
Talebeyi maksûduna kavuşturan yolu kesen şeylerin en kötüsü şunlardır: Amellerini muteber görmesi, uzun emel sahibi olması, kendini evliyâdan ve Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve selem) vâris olan âlimlerden görmesi, rüyâda hâsıl olan hâllerde kanâat etmesi, insanların kendisine iltifât etmesini istemesi. Ey yavrum! Gaflet ve aldanma içerisinde olanlardan sakın! Edebe sarıl. Tasavvuf yolunda bulunanların dikkat etmesi lâzım gelen edebler dörttür. Berâberindekilere insafla, adâletle muâmele etmek. Nefse hiç fırsat vermemek. Büyüklere hürmet etmek. Küçüklere şefkat göstermek.
Yine tasavvuf yoluna mensup olan kimseye şunlar da lâzımdır: Zâlimden sakınmak, ondan uzak durmak, ilmi ile amel edeni kendisine tercih etmek. Muhtaçlara yardım etmek. Vaktini Allahü teâlâyı anmadan geçirmemek.
Ey yavrum! Dâima Allahü teâlânın seni gördüğünü unutma. Dünyâda garip olduğunu, vefât ettiğin zaman yere düşüp kalacağını, mezarda yapayalnız olacağını, orada hesaba çekileceğini unutma.
Ey yavrum! Şu beş temel hususu yerine getir: 1- Açıkta ve gizlide takvâ sahibi ol, yani haramlardan kaç.
2- Sözünde işinde ve davranışlarında asla tâviz vermeden Resûl-i ekremin (sallallahü aleyhi ve selem) sünnet-i seniyyesine uy.
3- İster sana sırt çevirsinler, ister sana teveccüh etsinler mahlûktan bir şey bekleme. Çünkü hakîki yardımcı Allahü teâlâdır.
4- Az veya çok, Allahü teâlânın sana verdiğine, senin hakkındaki taksimine râzı ol.
5- Gizlide ve açıkta, hiçbir zaman Allahü teâlâdan gâfil olma.
Bu mübarek zat, vefatına yakın şöyle dua etti:
"Yâ Rabbî! Hayatta olduğumuz müddetçe sana duâ etmekten, sana yalvarmaktan, yüz suyu dökmekten el çekemeyiz. Ne zaman ki ömrümüz tamam olur ölürüz. O zaman da bizi, cemâl-i ilâhîni görmekten mahrûm eyleme! İlâhî! Senin aşkının ateşi ile yanmış kalpler hürmetine, muhabbet şerbetinden içerek, müşâhede-i cemâlin nûru ile aydınlanan kalpler hürmetine, geceleri gaflet uykusunda olmayıp, seher vaktinde zikreden iştiyâklı kalpler hürmetine, bu dalâlet vadisinde, âhir zaman fitnesinden koru! Cehâlet zulmetinden, nefsin ve şeytanın saptırmasından bizi muhafaza eyle! Âmin...
.
Rûme Kuyusu'nu kim satın alırsa
Germiyânlı Kâsım Efendi Osmanlı âlimlerindendir. "Molla Izârî" diye meşhurdur. Kütahyalıdır. 901 (m. 1495)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde, Hazreti Osman’ın (radıyallahu anh) faziletlerini şöyle anlattı:
Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) Medine’ye hicret ettiği ilk günlerde, şehirde su sıkıntısı çekiliyordu. Rûme Kuyusu'ndan başka da kuyu yoktu. Bu kuyu ise bir Yahudi'ye âit olup suyunu satardı. Resûlullah “Rûme Kuyusu'nu kim satın alıp, kendi kovasını Müslümanların kovası ile beraber tutarsa, Cennetteki kovası bundan hayırlı olur” buyurdular.
Hazreti Osman (radıyallahu anh) kuyuya varıp, Yahudi ile pazarlık etti. Yahudi kuyunun hepsini satmadı. Hazreti Osman da, nöbetleşe, bir gün kendisinin, bir gün Yahudi'nin olmak üzere yarısını satın aldı. Hazreti Osman, kendi nöbet gününde kuyuyu Müslümanlara serbest bırakırdı. Yahudi, nöbetinde suyu para ile satardı. Müslümanlar, Hazreti Osman’ın nöbetinde iki günlük sularını alır, Yahudi'nin nöbetinde kuyunun yanına bile uğramazlardı. Yahudi'nin işi böylece bozuldu. Yahudi, işi bozulunca, yarısını onikibin dirheme sattığı kuyunun diğer yarısını sekizbin dirheme satmayı teklif etti. Hazreti Osman, diğer yarısını da alıp, kuyunun Müslümanlara her gün hizmet vermesini temin etti. Resûlullah efendimiz; “Kıyâmete kadar, Rûme Kuyusu'ndan içen her kimsenin her içimine karşılık, Osman için bir köle azâd etmiş sevâbı vardır” buyurdu.
Resûlullah hayatta iken mevcut olan hususiyetlerinden biri de, Hazreti Osman’ın, Resûlullahın iki mübârek kerîmeleriyle evlenmiş olmasıdır. Böyle bir üstünlük, ondan önce ve sonra kimseye nasip olmamıştır. Bu sebeple Hazreti Osman, Zinnûreyn (iki nûr sahibi) olarak isimlendirilmiştir.
Resûlullahın âhirete teşrîflerinden sonraki durum ise: Hazreti Osman’ın (radıyallahu anh) pekçok gayr-i müslim memleketi fethetmesidir. Bu sebeble pekçok insan Müslüman olmuştur. Hazreti Osman, fetihleri sebebi ile Müslüman olanların sevapları kadar sevaba sahiptir.
Hazreti Osman (radıyallahu anh), Kur’ân-ı kerîmi meşhur kırâatler üzerine cem etmek suretiyle, Müslümanlar arasındaki okuyuş farklılıklarını gidermiş oldu. Böyle büyük bir işin sevâbına da kavuştu. Hazreti Osman (radıyallahu anh), şehîd edilmek istendiği zaman, buna sabretti. Arkadaşlarını, muhaliflerle muharebeye girmekten menetti.
.
Elbette sen her şeye kadirsin yâ Rabbi
İshak Sindî hazretleri Sind’de (şimdiki Pakistan’da) yetişen büyük velîlerdendir. Hicri onbirinci asrın ortalarında vefât etti. İmâm-ı Rabbânî hazretlerine, büyük bir şevk, ihlâs ve yalvarmakla dolu bir mektup yazarak, kavuştuğu ihsânları, hâlleri bildirdi. Yazdığı mektuba ayrıca bir vâkasını da ilâve etmiş olup, yazdığı vâka aynen şöyle idi:
“Allahü teâlânın rahmetinden ümitli olan, bu kıymetsiz, değersiz fakir, Mûsâ oğlu İshak, arz ederim ki; hâlim Şeyh Kerîmüddîn’in yüksek nazarları inâyetiyle, başka bir hâle dönünce, aynı hâl esnasında vâki olan, kalpteki tasavvurda hidâyet rehberi devranın kutbu, efendilerin efendisi, üstadların üstadı, mürşidlerin mürşidi, Şeyh Ahmed-i Serhendî hazır oldular. Bu murâkabe esnasında kalemi aldılar. Yazdılar ve şu birkaç kelimeyi bu fakirin eline verdiler. Çok yüksek teveccüh buyurdular.” İshak Sindî yazdığı mektûbu hazret-i İmâm’a gönderdi, İmâm-ı Rabbânî hazretleri de İshak Sindî’nin bu mektubuna cevap olarak şu mektubu yazdılar:
“Allahü teâlâya hamd olsun. Sevdiği, seçtiği kullarına selâmlar olsun. Rahmi Ali ile gönderdiğiniz mektup geldi. Zevk ve şevkle ilgili yazılar olduğu için, sevinmemize sebep oldu. Ayrı bir kâğıtta yazılı olan vakayı okuyunca, yine sevindim. Böyle vakalar müjdecidirler. Çalışmak lâzımdır ki, böyle vakalar, duymaktan, işitmekten çıkıp, hâl ve fiil hâlini alsınlar. Bugün kusurları düzeltmek mümkündür. Fırsatı ganîmet bilmeli ve tehir etmemeli, sonraya bırakmamalıdır. Hazret-i Hâce Ubeydüllah-i Ahrâr (kuddise sirruh) buyurdular ki:
-Dervişlerle bir arada oturuyorduk. Cuma gününde duâların reddolunmadığı saatten konuşuluyordu ve diyorlardı ki: 'Eğer bu saat bilinse, bu saatte Allahü teâlâdan ne isterdiniz?' Herkes bir şeyler söyledi. Sıra bana gelince; (Cemiyyet sahiplerinin [evliyânın] sohbetini istemek en iyisidir, çünkü, bütün saadetler bundadır) dedim. Mektuplarımızdan bir kısmını talebelerim istinsah edip (çoğaltıp) Rahmi Ali’ye verdiler. Allahü teâlâ, onlardan faydalanmanızı nasip etsin! Şeyh Kerîmüddîn geleli epey zaman oldu. Herhâlde kendisi size mektup yazar. Vaziyetimiz iyidir. Dostlardan duâ etmelerini istiyoruz. Yâ Rabbi! Nûrumuzu tamamla ve bizi mağfiret eyle. Elbette sen her şeye kadirsin. Allah yolunda gidenlere ve Peygamberimize (sallallahü aleyhi ve sellem) uyanlara selâmlar olsun.
.
Onları kanatları ile kuşatırlar
Hatibzâde Muhyiddin Efendi Osmanlı fıkıh âlimlerindendir. 864 (m. 1460)’da Amasya'da doğdu. Tefsir, hadis, fıkıh, kıraat ilmi tahsil etti. Amasya ve Bursa'da çeşitli medreselerde müderrislik yaptı; sonra İstanbul'a çağırıldı. Ayasofya Camii Medresesinin ilk müderrisi oldu. 940 (m. 1534)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Kul duâ edince, Allahü teâlâ onun dileğini bu dünyada aynı ile veya dileğinin yerine ondan daha güzelini karşılık olarak verir. Yahut büyük bir belâyı ondan def etmek suretiyle verir. Bu isteği ya hemen verir veya geciktirerek verir. Yahut Allahü teâlâ onun duâsını âhirete saklar. Yani onun duâsına âhırette bol karşılık verir veya onun günahlarından bir kısmını, o duâsı sebebiyle af ve mağfiret buyurur. Allahü teâlâ, hadîs-i kudsîde şöyle buyuruyor:
“Ben, kulumun beni zannına göreyim.” Yani "kulum, benim onu affedeceğimi ümit ederse onu affederim."
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) “Âdemoğlunu, Allahü teâlâyı anmaktan daha çok, Allahü teâlânın azâbından kurtaran bir amel yoktur” buyurunca, Eshâb-ı Kirâm; “Allah yolunda cihâd da mı, Allahü teâlânın azâbından ondan daha kurtarıcı değildir?” diye sordular. Resûlullah efendimiz; “Evet, Allah yolunda cihâd da... Fakat parçalanıncaya kadar kılıç ile dinsizlere karşı cihâd ederse müstesna” buyurdular.
Yine buyurdu ki: “Allahü teâlâ bir kulunun Cehenneme gitmesini emretti. Cehennemin kenarına kadar gelip durunca, o kul döndü ve; 'Vallahi yâ Rabbî! Benim senin hakkındaki zannım gerçekten iyi idi' dedi." (Bunun üzerine) Allahü teâlâ; “Onu geri çeviriniz. Muhakkak ki ben, kulumun beni zannına göreyim.”
“Rabbini anan ile anmayan kimsenin durumu, diri ile ölünün durumu gibidir.”
“Kimi, şiddetli sıkıntı zamanlarında, Allahü teâlânın duâsını kabul etmesi sevindirirse, genişlik zamanında çok duâ etsin.”
“Allahü teâlâyı zikirden daha üstün bir sadaka yoktur.”
“Allahü teâlânın yollarda dolaşan melekleri vardır. Bunlar, Allahü teâlâyı zikredenleri ararlar. Allahü teâlâyı zikreden (anan) bir topluluğu görünce, birbirlerine seslenirler. 'Geliniz, işte aradığınız burada' derler. Onları, dünyâ semâsına kadar kanatları ile kuşatırlar.”
“Allahü teâlâyı zikreden bir topluluk oturduğu zaman, melekler onları kuşatırlar. Onları rahmet bürür. Onların üzerine sekînet iner. Allahü teâlâ onları, indinde bulunanlar arasında zikreder.”
.
Fakirleri sev, onlarla beraber ol
Ebû İshâk İbrâhîm el-Ferrâ hazretleri büyük hadîs âlimlerindendir. 230 (m. 844)’de vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki:
Peygamber efendimiz Ebû Zerr’e (radıyallahü anh) “Sakın çok gülme. Zira çok gülmek kalbi öldürür, yüzünün nûrunu söndürür. Çok konuşmamaya çalış çünkü bu, şeytanın senden uzaklaşması için bir vesîle, dînini koruman hususunda bir yardımcıdır. Fakirleri sev, onlarla beraber ol. (Zenginlik yönünden) Senden aşağıdakilere bak, senden üstünlerine bakma. Bu, Allah’ın sana verdiği nimetleri küçümsememen için en uygun yoldur. Acı da olsa gerçeği söyle. Kendi ayıpların başkalarının ayıplarını araştırmana mâni olsun. İnsanlara kusurları sebebiyle kızma. Başkalarının hakkında bildiklerin şeyler yüzünden ayıp ve kusurları sebebiyle onlara kızman, ayıp olarak sana kâfidir" buyurdu. Sonra da eli ile göğsüne vurarak "Ey Ebû Zerr! Akıl gibi tedbir, günahlardan sakınmak gibi takva, güzel ahlak gibi asâlet yoktur” buyurdu.
Peygamber efendimize “Kadın üzerinde hakkı ençok olan kimdir?” diye sorulunca, Resûlullah; “Kadının hocasıdır” buyurdu. Diğer hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Cuma gününden daha faziletli bir gün üzerine, güneş doğmadı ve batmadı. O günde öyle bir saat vardır ki, o ânda müminin yaptığı duâyı Allahü teâlâ kabul eder.”
“Müslüman kardeşini sevindirmek, Allahü teâlânın af ve mağfiretine sebep olur.”
“Hastaları ziyâret ediniz. Cenâzeleri takip ediniz. Size âhıreti hatırlatır.”
“Kim sahifesinin kendisini sevindirmesini isterse, çok istiğfar etsin.”
“Kendisine yumuşaklık verilen kimseye, dünya ve âhiret iyilikleri verilmiştir.”
“Kendisine yumuşaklık verilen kimseye, hayır verilmiş olur. Yumuşaklıktan mahrum olan, hayırdan da mahrûmdur.”
“Allahü teâlâ refîktir. Yumuşaklığı sever.”
“En faziletli sadaka, insanların arasını ıslâh etmektir.”
“Kişi sevdiği ile beraberdir.”
“Hiç kimse, kendi kazandığından daha hayırlı bir yiyecek yememiştir.”
“Doğru ve emîn tacir, Peygamberler, sıddîkler ve şehîdlerle beraberdir.”
“Her göz kıyâmet günü ağlayacaktır. Şu üç göz bunlardan müstesnadır: Haramlara bakmayan göz, Allah yolunda uyumayan göz, Allah korkusundan sinek başı kadar bile olsa yaş akan göz.”
.
Kalem, onun faziletini yazmaktan âcizdir
Ahmed Muîd Efendi Otuzuncu Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Tokat’ta Kazova köylerinden birinde doğdu. 1057 (m. 1647) senesinde İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Besmele-i şerîfenin faziletleri: Besmele yazılı kâğıdı yerden kaldıranı, Allahü teâlâ sıddîklardan eyler. Nitekim Lokman Hakîm böyle bir ameli işlediği için hikmet ve nasîhate kavuştu. Cennette; bal, süt, su ve sâir içeceklerin ırmakları, büyük bir inciden yapılmış kubbenin içinde yazılı olan Besmelenin bir “he” ve üç “mim” harfinden akar. Besmele okuyan kimselerin o ırmaklardan içeceği bildirilmiştir.
Beypazarî buyurdu ki: Allahü teâlânın üçbin ism-i şerîfi vardır. Binini melekler bilir, binini Peygamberler (aleyhisselâm) bilir, başkaları bilmez. Üçyüzü Tevrat’ta, üçyüzü İncîl’de, üçyüzü Zebur’da, doksandokuzu Kur’ân-ı azîmüşşândadır. Bir ismini, Allahü teâlâdan başka kimse bilmez. Bu üçbin esmâ-i şerîfenin mana-yı latifesi, Besmelede zikrolunan üç esmâ-i latifenin içine yerleştirilmiştir. Bir kimse bu Besmele-i şerîfeyi yerli yerince okusa, Allahü teâlâyı bütün isimleri ile zikretmiş gibi olur.
Hazreti Ali’nin evlâdlarından nakledildi ki: Allahü teâlâ kalemi yaratınca “Bismillah” yazmasını emreyledi. Kalem, Allahü teâlânın ism-i şerîfini işitince mütehayyir (hayrette kalıp) olup iki parça oldu. Parçalanmış hâlde başını Levh üzerine koyup bin yıl yattı. Sonra Allahü teâlâ, kaleme; “Rahmânirrahîm” ism-i şerîfini işittirdi. Hemen iki parça bir araya gelip eski hâlini aldı.
Besmele-i şerîfe hakkında daha birçok faziletler vardır. Lisanlar onların hepsini anlatmaktan ve kalemler onları yazmaktan âcizdir.
Bu faziletlerinden biri şudur. İsâ (aleyhisselâm) bir gün, bir kabrin yanından geçerken, azâb meleklerinin kabirdeki ölüye azâb ettiklerini gördü. Geçip işine gitti. İşinden dönerken yine o kabrin yanından geçti. Kabirdeki meyyitin başında rahmet meleklerinin toplandığını ve ona çeşitli nimetleri ikram ettiklerini gördü, iki rek’at namaz kılıp, Allahü teâlâya bu işin sırrından suâl eyledi. Allahü teâlâ; “O meyyit âsî idi. Azâbımda mahbûs idi. Hayatta olan oğlancığı bugün hocaya başlayıp; (Bismillâhirrahmânirrahîm) dedi. Ben de, çocuğu dünyâda benim ismimi zikrederken, kabirde babasına azâb etmeyi keremime lâyık görmedim. Ona azap etmekten hayâ edip, azâbımı kaldırarak rahmet ve ihsânım ile muâmele eyledim” buyurdu.
.
Vesvese ederek dinde haddi aşanlar
İvaz Efendi Kanunî, İkinci Selîm ve Üçüncü Murâd devri âlimlerindendir. Aslen Alanya’dandır. 994 (m. 1585)’de, Rumeli kadıaskeri iken İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Vesvese, şeytanın verdiği zararlı olan şüphedir. Vesvese etmek günahtır. Günah işlememek için vesveseye hiç itibar etmemelidir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Vesvese şeytandandır. Abdest alırken, guslederken ve necaset temizlerken, şeytanın vesvesesinden sakının.)
(Bir zaman gelecek, insanlar temizlikte fazla titiz hareket edecek, [vesvese ederek] dinde haddi aşacaklardır.)
Vesvese, suyu israf etmeye, namazı geciktirmeye, cemaati, hatta namaz vaktini kaçırmaya, vakti, ömrü zayi etmeye sebep olur. Başkalarının elbisesinin, yemeğinin necis olmasından şüphe eder ki, Müslümanlara su-i zan haramdır. Üstelik kendini ihtiyatlı sanıp, kibirli olur. O işin uzmanı bir kimse bile ona nasihat etse, asla kabul etmez. Kendi yaptığının daha doğru olduğunu kabul eder. Başkalarını küçümser. Vesvese, ibadetleri mekruh olmakla bırakmaz, ruhî bunalımlara yol açar.
Guslün, abdestin, taharetin ve namazın şartlarını, sünnetlerini, mekruhlarını bilmeyen, vesvese hastalığına yakalanır. Önce vesvese edilen yerlerin doğrusunu öğrenmeli. Bunları bilip, yerine getirince, şüphe kalmaz. Doğru yaptım diye inanmak ihtiyat, şüpheye düşmek vesvese olur.
Vesvese sahibi, azimetle değil, ruhsat ile amel etmelidir! Haramlardan, şüpheli şeylerden, hatta mubahların fazlasından kaçmak azimettir. Günah olmayan, caiz olan işleri yapmak ruhsattır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlânın verdiği kolaylıklardan, ruhsatlardan faydalanın!)
(Ruhsatlardan faydalanmayan, Arafat Dağı kadar günah işlemiş olur.)
(Allahü teâlâ, azimeti sevdiği gibi, ruhsatla amel edilmesini de sever.)
Dinimiz, kolaylık dinidir. Mesela, abdest aldığını bilip sonra bozulduğunda şüphe etse de, abdesti var demektir. Abdest aldıktan sonra, kuru yer kalmıştır zannıyla yeniden abdest alınmaz, alınırsa mekruh olur. Abdest aldıktan sonra, iç çamaşırında yaşlık görüp, idrar mı, su mu diye şüphe eden, abdestten önce çamaşırına su serpmeli! Sonra orada bir yaşlık görürse, (Bu benim serptiğim su) demeli. Hatta o yaşlık idrar bile olsa, onun idrar olduğu kesin olarak bilinmediği için yıkamak gerekmez.
.
Hızır ne söylemiş ise o hakîkattir
Kâfzâde Feyzî Efendi Osmanlı âlimlerindendir. 950 (m. 1543) senesinde İstanbul’da doğdu. 1020 (m. 1611) senesinde aynı yerde vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
İbrâhim Temî anlattı: “Bir gün Kâbe-i muazzamanın yanında oturuyordum. Cenâb-ı Hakkı zikir ile meşguldüm. Yanıma bir kimse geldi. Selâm verdi ve sağ tarafıma oturdu. Dedim ki:
-Ey Allahü teâlânın kulu! Kimsiniz? Bana;
-Sana selâm vermek ve seninle cenâb-ı Hakkın muhabbeti hakkında konuşmak üzere geldim. Yanımda da bir hediyem var. İster misin onu sana vereyim? dedi. Ben de;
-O hediye nedir? diye sordum.
-Bu müsebbiât’tır ki, her gün güneş doğmadan ve batmadan evvel okumalısın. Onlar; Fâtiha, Âyet-el-Kürsî, Kâfirûn, İhlâs, Felâk ve Nâs sûreleridir. Arkasından da; (Sübhânallahi velhamdülillahi velâ ilahe illallahü vallahü ekber, Allahümme salli ve sellim alâ Muhammedin ve alâ âlihi ve eshâbihi ve alâ sâir-il-enbiyâi vel-mürselîn. Allahüm-magfir lî ve li-vâlideyye veli-cemî’ıl-mü’minîne vel-mü’minât vel-müslimîne vel-müslimât el-ehyâi minhüm vel-emvât, bi-rahmetike yâ Erhamerrâhimîn, Allahümme-f’al bî ve bihim, acilen ve acilen fid-dünyâ ved-dîn vel-âhıreti, mâ ente lehü ehlün velâ tef’al bina ve bihim yâ Mevlânâ mâ nahnü lehü ehlün inneke Gafûrun Halîm, Cevâdün Kerîm, Raûfün Rahim.) Bunların her birini yedi defa okumalısın.
Ona sordum:
-Bu hediyeyi sana kim verdi? O da;
-Muhammed aleyhisselâm verdi, dedi. Ben tekrar;
-Bunun sevâbından ve faziletinden bana haber ver, dedim. Dedi ki:
-Sen, Muhammed aleyhisselâm ile görüştüğün zaman O sana haber verir!
Onun Hızır aleyhisselâm olduğunu anladım. Artık bu anlatılanlara uyarak, her gün okumaya başladım.
Bir gece rüyâda Peygamber efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) gördüm, bana selâm verdi ve müsâfeha etti. Ben de;
-Yâ Resûlallah! Bu hadîs-i şerîfinizi, bana Hızır aleyhisselâm senden işittim, diye haber verdi, dedim. Peygamberimiz üç defa;
-Hızır doğru söylemiştir. Hızır ne söylemiş ise o hakîkattir. Çünkü o, yeryüzünün en âlimi, ebdâl denilen evliyâ taifesinin reîsi ve Hak teâlânın ordusunda bir neferdir, buyurdu.
Bunun üzerine;
-Yâ Resûlallah! Bu fiili yapan herkese her şey verilir mi? diye suâl eyledim. Buyurdu ki:
-Allahü teâlâ onun büyük günahlarını affeder. Gazabını ondan kaldırır. Sol omuzunda bulunan meleklere, bir yıl onun günahlarını yazmamalarını emreder.”
.
Dertlerin, belaların gitmesi için
Molla Ca’fer hazretleri Osmanlı âlimlerindendir. 925 (m. 1519)’da Çorum-İskilip’te doğdu. 978 (m. 1571)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Günah işleyince, hemen [kalb ile] tövbe ve [dil ile] istiğfar etmelidir! Kalbe gelen her sıkıntı ve karartı; tevbe, istiğfar ve pişmanlık ile ve Allahü teâlâya sığınarak kolayca giderilebilir. Fakat, bu alçak dünya için gelen karartı, leke, kalbi büsbütün karartır. Bunu temizlemek çok güç olur. (Dünyaya düşkün olmak, günahların başıdır) hadis-i şerifi bunu göstermektedir.
Hazret-i Ali (radıyallahu anh) buyuruyor ki: Ebu Bekir “radıyallahü anh” doğru sözlüdür. Ondan işittim ki, Resulullah “sallallahü aleyhi ve sellem” (Günah işleyen biri, pişman olur, abdest alıp namaz kılar ve günahı için istiğfar ederse, Allahü teâlâ, o günahı elbette affeder. Çünkü Allahü teâlâ, Nisa sûresi yüz onuncu âyetinde, “Biri günah işler veya kendine zulmeder, sonra pişman olup, Allahü teâlâya istiğfar ederse, Allahü teâlâyı çok merhametli ve af ve mağfiret edici bulur” buyurmaktadır) dedi.
Dertlerin, belaların gitmesi için, istiğfar okumak çok faydalıdır. Çok tecrübe edilmiştir. Beyheki'nin bildirdiği hadis-i şerifte, (İstiğfara devam edeni, çok okuyanı, Allahü teâlâ, dertlerden, sıkıntılardan kurtarır. Onu, hiç ummadığı yerden rızıklandırır) buyuruldu.
İstiğfar, insanı her murada, afiyete kavuşturur. Şifa için; tövbe etmeli, istiğfarı çok okumalı. Bütün dertlere, sıkıntılara karşı faydalıdır. Çünkü Allahü teâlâ, istiğfar okuyanların imdadına yetişir. İstiğfar, günahın affını istemek, Estağfirullah demektir. Estağfirullah, günahlarımı affet Allah’ım, demektir.
İstiğfar etmek, günahların affına sebep olan iyilikleri yapmaktır. Mesela Kur'an-ı kerim okumak, sadaka vermek ve diğer hayır hasenatta bulunmaktır. Tövbe, haram işledikten sonra, pişman olup, Allahü teâlâdan korkmak, bir daha yapmamaya azmetmek, karar vermektir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Tevbe, günahtan sonra o günahı bir daha yapmamaktır.)
(Sükutu tefekkür, bakışı ibret olup çok istiğfar eden kurtuldu.)
(Rızka kavuşan çok hamd etsin! Rızkı azalan istiğfar etsin!)
(Günahınız çok olup göklere ulaşsa, tevbe edince, Allahü teâlâ tevbenizi kabul eder.)
(Günah kalbde bir iz bırakır, tövbe ve istiğfar edilince, o leke kaybolur, kalb cilalanır.)
.
Başkaları, bu ihsana layık değildir
Atâî Ahmed Efendi, Osmanlı fıkıh âlimlerinden ve tasavvuf büyüklerindendir. "Molla Atâullah Ahmed" diye tanınır. İzmir’e bağlı Ödemiş kazasının Birgi kasabasındandır. 979 (m. 1571)’da İstanbul’da vefât etti. Cenâze namazını, Süleymâniye Câmii’nde Şeyhülislâm Ebüssü’ûd Efendi kıldırdı. Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Dertlerin, belaların gelmesine sebep, günah işlemektir. Fakat, belalar, sıkıntılar, günahların affedilmesine sebep olur. O hâlde, dostlara, belalar, sıkıntılar çok gelirse günahları kalmaz. [Ama tevbe, istiğfar edince de, günahlar affolur. Dert ve bela gelmesine lüzum kalmaz. O hâlde, dert ve beladan kurtulmak için, çok istiğfar okumalı.] Dostların günahını, düşmanların günahları gibi sanmamalı. (İyilerin, iyilik sandıkları şeyleri, dostlar, günah bilir) buyuruldu. Bunların günah ve kusurları olsa da, başkalarının günahları gibi değildir. Yanılmak ve unutmak gibidir. Niyet ederek, karar vererek yapılmış değildir. Taha suresinin, (Âdem'e önce söyledik. Fakat unuttu. Azm ile, karar ile yapmadı) mealindeki 115. âyet-i kerime bunu bildiriyor. O hâlde, dostlara gelen dertlerin, belaların, çok olması, günahların çok olduğunu göstermez, günahların çok affedildiğini gösterir. Dostlarına çok bela vererek, günahlarını affeder, temizler. Böylece bunları, ahiret sıkıntılarından korur.
Cehennemdeki çok şiddetli azapların, birkaç günlük sıkıntı ile giderilmesi ve günahların temizlenmesi için dünyada sebepler gönderilmesi ne büyük nimettir. Dostlara bu muamele yapılırken, başkalarının günahlarının hesabını ahirete bırakıyorlar. O hâlde dostlara, dünyada çok dert ve bela vermesi lazımdır. Başkaları, bu ihsana layık değildir. Çünkü, büyük günah işlerler, yalvarmaz, boyun bükmez, ağlamaz ve Ona sığınmazlar. Günahları sıkılmadan ve kasten işlerler. Hatta inat edercesine işlerler. Hatta, Allahü teâlânın âyetleri ile alay edecek, inanmayacak kadar ileri giderler. Ceza, suçun büyüklüğüne göre değişir. Günah küçük olur ve suçlu boynunu büküp yalvarırsa, bu suç, dünya dertleri ile affolunabilir. Fakat, günah büyük, ağır olur ve suçlu inatçı, saygısız olursa, bunun cezası ahirette sonsuz ve çok acı olmak lazım gelir. (Allahü teâlâ, onlara zulmetmez. Onlar, kendi kendilerine zulmedip, ağır cezaları hak ettiler) buyuruldu. (Nahl 33)
.
.
Küfre düşmekten çok korkmalı, az konuşmalı
Molla Abdürraûf hazretleri Osmanlı âlimlerinin meşhûrlarından olup, büyük âlim Molla Arâb hazretlerinin oğludur. 932 (m. 1525)’de Bursa’da doğdu. 1009 (m. 1600)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bir kimse, imanım var dese, fakat küfürden teberri etmese [uzaklaşmasa] mürted olur. Buna münafık gözü ile bakılır. Kalbde iman bulunması için, küfürden teberri gerekir. Bu teberrinin en aşağı derecesi kalb ile teberridir. En iyi derecesi de, kalbdeki ayrılığı söz ile, hareket ile belli etmektir.
Mürtedin önceki ibadetlerinin sevapları yok olur. Tekrar imana gelirse, zengin ise, yeniden haccetmesi gerekir. Malları kendisine geri verilir. Namazlarını, oruçlarını, zekâtlarını kaza etmesi gerekmez. Mürted olmadan önce, kazaya bırakmış olduklarını kaza etmesi gerekir. Çünkü mürted olunca, önceki günahlar yok olmaz. Mürted, imana gelirse, mürted iken kılmadığı namazlarını kaza etmez. Çünkü kâfirler dinin emir ve yasaklarıyla mükellef değildir.
Mürted, "La ilahe illallah" demekle, namaz kılmakla, oruç tutmakla, hacca gitmekle, hayrat ve hasenat yapmakla Müslüman olmaz. Bunların ahirette hiç faydası olmaz. İnkârından, yani inanmadığı şeyden tevbe etmesi, pişman olması gerekir. Mürted olacak şeyi yaptığını inkâr etmesi tevbe olur.
Mürted, tevbe etmeden ölürse, Cehennemde ebedi olarak azap görür. Bunun için, küfürden çok korkmalı, az konuşmalıdır! Hadis-i şerifte;
(Hep hayırlı, faydalı konuşun veya susun) buyuruldu.
Ahirette Allahü teâlânın rahmetine kavuşabilmek için, iman ile ölmek gerekir. Kur'ân-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde açık bildirilenlere uygun imanı olmayan ve haramlardan sakınmaya ve İslamın beş şartını yapmaya önem vermeyen, kulluk vazifeleri olduklarına inanmayan, beğenmeyen kimsenin imanı gider. Mürted olur. Duaları kabul olmaz.
Ehl-i sünnet itikadında olmayana (Bid'at ehli) denir. Bunun yaptığı ibadetleri sahih olup borçtan, azabından kurtulur ise de, vadedilmiş olan sevaplarına kavuşamaz. Ahirette, dünyada yapmış olduğu iyiliklerin, hayrat ve hasenatının karşılığına kavuşamayacaktır. Dünyadaki iyiliklerinin karşılıklarına kavuşmak isteyenin, hemen tevbe etmesi, imanını düzeltmesi gerekir.
.
Sen benden, duâ istemeyecek misin?
Tâcüddînzade Abdülvehhâb Efendi Osmanlı âlimlerindendir. "Molla Abdülvehhâb" diye tanınır. 950 (m. 1543)’de doğdu. 1014 (m. 1605)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Ahmed bin Hanbel’in komşuları arasında, günâhı ve kötülükleri ile meşhûr bir kimse vardı. Bir gün, Ahmed bin Hanbel’in meclisine gelip selâm verdi. Orada bulunan herkes, o kimsenin, o meclise gelmesine hayret etti. Bunun üzerine o şahıs; “Niçin hayret ediyorsunuz? Ben, dün gece bir rüya gördüm. Sonra da sizin bildiğiniz bütün kötülüklerime tövbe ettim!” dedi. “Neyi gördün?” diye sordular. “Resûlullah efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) rüyamda gördüm. Sanki Resûlullah efendimiz yüksek bir yerde, kalabalık bir topluluk da orada oturuyordu. Onlar tek tek kalkıp; “Yâ Resûlallah! Bana duâ buyur” diyorlar. Resûlullah efendimiz de onlara duâ ediyorlardı. Orada bulunan herkes, Resûlullahtan duâ istedi. Yalnız ben kaldım. Bunun üzerine Resûlullah bana; “Ey falanca! Benden, sen duâ istemeyecek misin?” buyurdu. Ben de; “Yâ Resûlallah! Bugüne kadar çok günah işledim. İşlerimin kötülüğü yüzünden, sizden duâ istemeye hayâ ettim. Benim gibi günahkâr bir kimsenin sizden duâ istemesi uygun olur mu?” dedim. Bunun üzerine! “Mademki, sen günahların sebebiyle benden hayâ ettin, kalk sen de benden iste, sana da duâ edeyim. Bundan sonra, Eshâbımdan (radıyallahu anhüm) kimseye dil uzatma!” buyurdu... Ben de kalktım selâm verip duâ istedim. Resûlullah efendimiz bana da duâ buyurdu. Sonra uyanmışım. Kalkıp hemen tövbe ettim. Allahü teâlâ, Resûlullahın duâsı hürmetine, günah ve kötülüklerden beni uzaklaştırdı” dedi.
Ahmed bin Hanbel hazretleri, komşusunun tövbe etmesine çok sevinip, onu, ilim öğretmek için talebeleri arasına kabûl etti. O günden sonra o şahıs gelince ayağa kalkar, talebelerine onun hikâyesini unutmamalarını, o hâdiseden ders almalarını tembih ederdi.
Abdullah İbni Abbâs anlattı: “Ömer bin Hattâb (radıyallahu anh) kuraklık senesi yağmur için Resûlullahın amcası Abbâs’ı (radıyallahu anh) vesile ederek; 'Allahım! Bunlar senin kulların, sana geldiler, Habîbinin amcası Abbâs’ı (radıyallahu anh) senin yanında vesile ediniyorlar. Bize faydalı yağmur ihsân eyle! Allahım senden, Habîbinin amcası Abbâs (radıyallahu anh) hürmetine yağmur, istiyoruz!' diye duâ edince, Allahü teâlâ yağmur ihsân eyledi.”
.
Güzel suret ve iyi huylu olanlar
Abdülvehhâb-ı Iclî hazretleri tefsîr, hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. Basra’da doğdu. 204 (m. 819) yılında Bağdâd’da vefât etti. Zamanındaki pekçok âlimden rivâyette bulundu. Onlardan ilim aldı. O’nun rivâyet ettiği hadîs-i şerîfler, Kütüb-i sitte adı ile meşhûr "altı hadîs kitabı"nın dört Sünen’inde, Sahîh-i Müslim’de ve hadîs kitaplarında yer almaktadır. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları şunlardır:
“Benim bu mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram’ın dışında kılınan bin namazdan daha hayırlıdır.”
Hazreti Âişe şöyle bildiriyor. “Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), sabah namazının iki rek’at sünnetini kılar ve o kadar hafif tutardı ki, ben (kendi kendime), 'acaba bu iki rek’atta Ümmü’l-Kur’ân’ı (Fâtiha’yı) okudu mu?' derdim.”
Peygamberimiz buyurdular ki: “Bu ümmetin içinde, öyle bir kavim türeyecek ki, onların namazlarına bakarak, siz kendi namazınızı küçümseyeceksiniz. Kur’ân-ı kerîmi okuyacaklar. Fakat boğazlarını geçmeyecek. Okun avı delip geçtiği gibi dinden çıkacaklar..”
Bir gün Peygamber efendimiz, amcası Hazreti Abbâs’a (radıyallahü anh) “Yarın pazartesi günüdür. Sen ve çocukların bana geliniz. Size duâ edeceğim” buyurdu. Sabah olunca, Hazreti Abbâs ve çocukları beraberce Resûlullahın huzûruna geldiler. Kendisinin husûsi yakınları olduğunu ve hepsinin bir kişi olduğunu, Allahü teâlânın da rahmetini üzerlerine eşit miktarlarda yaymasına işâret buyurarak, kendi abasını üzerlerine örttü. Sonra: “Ey Allahım! Abbâs ve oğullarını mağfiret eyle, bağışla! Öyle ki, hiç günahları kalmasın. Yâ Rabbî! Onu, oğulları arasında meydana gelecek âfet ve belâlardan koru!” diye duâ etti.
"Hased etmeyiniz! Ateş odunu yok ettiği gibi, hased de insanın sevaplarını giderir.” Hased, kıskanmak, çekememek demektir. Yani Allahın birisine vermiş olduğu nimetin, ondan gitmesini istemek demektir. Ondan gitmesini istemeyip de, kendisinde de olmasını istemek, hased olmaz. Buna gıpta etmek, imrenmek denir. Birisinde bulunan kötü, zararlı şeyin gitmesini istemek “gayret” ve “hamiyyet” olur.
“İyi huylu, dünyâda ve âhirette iyiliklere kavuşacaktır.”
“Allah, dünyâda güzel sûret ve iyi huy ihsân ettiği kulunu âhirette Cehenneme sokmaz.”
Ebû Hüreyre’ye (radıyallahü anh) “İyi huylu ol!” buyuruldu. "İyi huy nedir?" deyince, “Senden uzaklaşana yaklaşıp nasihat et ve sana zulmedeni affet ve malını, ilmini, yardımını senden esirgeyene bunları bol bol ver” buyurdu.
.
Kur'ân-ı kerim okurken lâzım olan edepler
Necmüddîn el-Esfûnî hazretleri Şâfiî mezhebi fıkıh âlimidir. 677 (m. 1278) senesinde Mısır’da Esfûn beldesinde doğdu. 750 (m. 1350) senesi Mekke’de vefât etti. Fıkıh ilmini Şeyh Behâüddîn el-Kıftî’den öğrendi. Kırâat ilmine de vâkıf idi. Kavs denilen yerde ders verdi. Buyurdu ki:
Kur'ân-ı kerim okurken on edep lâzımdır:
1- Adestli ve kıbleye karşı hurmetle okumalı.
2- Ağır ağır ve mânâsını düşünerek okumalı. Mânâsını bilmeyen de ağır okumalıdır.
3- Ağlayarak okumalıdır.
4- Her âyetin hakkını vermeli, yâni azâb âyetini okurken, korkarak, rahmet âyetlerini heveslenerek, tenzîh âyetlerini tesbîh ederek okumalı. Kur'ân-ı kerim okumaya başlarken E'ûzü ve Besmele çekmelidir.
5- Kendisinde riyâ, yâni gösteriş uyanırsa veya namaz kılana mâni oluyorsa, yavaş sesle okumalıdır. Hâfızların Mushaf'a bakarak okumaları, ezber okumaktan daha çok sevaptır. Çünkü, gözler de ibâdet etmiş olur.
6- Kur'ân-ı kerimi güzel sesle ve tecvîd üzere okumalıdır. Harfleri, kelimeleri bozarak tegannî etmek haramdır. Harfler bozulmazsa, mekruh olur.
7- Kur'ân-ı kerim Allahü teâlânın kelâmıdır, sıfatıdır, kadîmdir. İnsanların çoğu, Kur'ân-ı kerimden yalnız ses duyarlar ve Kur'ân, harf ve sesten başka bir şey değildir zannederler. Nasıl her insanın bir ruhu vardır ve ruhu, insanın şekline benzemez ise, bu harfler de, insan gibi şekildir. Harflerin mânâları ise, insanın ruhu gibidir. İnsanın şerefi, kıymeti, ruh ile olduğu gibi, harflerin şerefi de mânâları iledir.
8- Kur'ân-ı kerimi okumadan evvel, bunu söyleyen Allahü teâlânın büyüklüğünü düşünmelidir. Kimin sözü söyleniyor, ne tehlikeli iş yapılıyor düşünmelidir. Kur'ân-ı kerime dokunmak için, temiz el lâzım olduğu gibi, onu okumak için de, temiz kalp lâzımdır. Allahü teâlânın büyüklüğünü bilmeyen, Kur'ân-ı kerimin büyüklüğünü anlayamaz. Allahü teâlânın büyüklüğünü anlamak için de, Onun sıfatlarını ve yarattıklarını düşünmek lâzımdır. Bütün mahlûkatın sahibi, hâkimi olan bir zâtın kelâmı olduğunu düşünerek okumalıdır.
9- Okurken başka şeyler düşünmemelidir. Bir kimse, bir bahçeyi dolaşırken, gördüklerini düşünmezse, o bahçeyi dolaşmış olmaz. Kur'ân-ı kerim de, müminlerin kalplerinin dolaşacağı yerdir. Onu okuyan, ondaki acâyiplikleri ve hikmetleri düşünmelidir.
10- Her kelimeyi okurken mânâsını düşünmeli ve anlayıncaya kadar tekrar etmelidir. Lezzet bulunca da, tekrar etmelidir. Peygamberimiz, bir gece sabaha kadar “İn-tüazzibhüm” âyetinin tamamını tekrar buyurmuştur.
.
Bu vazîfeyi yapacak kuvvete sahip değilim
İbrâhim bin Ebî Abele hazretleri hadîs âlimlerindendir. Tabiînden olup, 152 (m. 769) senesinde vefât etmiştir. Kendisi şöyle anlatmıştır:
-Hişâm bin Abdülmelik bana haberci gönderip yanına çağırarak, “Biz senin küçüklüğünü, büyüklüğünü ve her hâlini biliriz. Seni işlerimde kendime yardımcı yapacağım. Bu sebeble Mısır’ın haracı üzerine seni tayin ettim” dedi. Ben de “Bu vazîfeyi yapacak güç ve kuvvet sahibi değilim, size faydalı olamam” deyip vazîfeyi almak istemediğimi bildirdim. Hişâm bin Abdülmelik pek kızdı, yüzü değişti, “İster istemez kabul edeceksin” dedi. Ben bir müddet sustum, kızgınlığı yatıştıktan sonra, “Konuşmama izin var mı?” dedim. “Evet” dedi. Dedim ki: “Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde (Biz emâneti göklere, arza ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler) buyuruyor. Onlar kabul etmeyince Allahü teâlâ gadaplanmadı. Ben bu vazîfeyi kabul etmediğim için bu hususta bana kızmayın” dedim. Bunun üzerine öyle güldü ki, dişleri gözüktü, sonra da, “İlimde ısrar ettin. Senden râzıyız ve seni affettik” dedi. Kendisinin şöyle dediği nakledilmiştir:
“Halife Velîd bana çanak dolusu altın verirdi. Ben de Mescid-i Aksâ’nın kurralarına dağıtırdım.”
Bu mübarek zatın, rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerden bazıları:
Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Bir adama parmakla işâret edilmek, günah cihetinden kâfidir.” Eshâb-ı kiram, “Yâ Resûlallah, hayır olsa da mı?” diye sorunca “Hayır olsa da bu onun için şerdir. Ancak Allahü teâlânın merhamet ettiği müstesna. Eğer şer (kötülük) ise o zaten şerdir.”
“Kabirde insanın ilk kokacak yeri karnıdır. Karınlarınıza ancak temiz (helâl) olanlar girsin.”
Ukbe bin Âmir (radıyallahü anh) hazretlerinin rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte; “Sadaka, sahibinin kabir ateşini söndürür" buyuruldu.
Hazret-i Ali’den rivâyet edilmiştir. Resûlullah bir düğün yemeğine davet edildiğinde buyurdu ki: “Kalk yâ Ali! Eve gidelim. Orada birkaç parça bir şeyler yiyelim ki, düğünevine vardığımızda, insanlarla yediğimiz yemek güzel olsun.” (Yani çok iştahlı bir şekilde yemeyelim.) Bundan sonra Abdullah Hafîf şöyle dedi: “Ben de sofrayı, alarak o şahsa verdim. Üç yufka (ekmek) ve yanına katık getirdi onları yedik ve ayrıldık.”
.
Mümine lanet etmek onu öldürmek gibidir
İzzeddîn bin Naîm hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 675 (m. 1276)’da Suriye’de Hama şehri yakınındaki Sıla köyünde vefât etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Fuhuş söz söylemek ve sövmek dinimizde yasaktır. Şöyle anlatılır:
İsâ aleyhisselâm önünden geçmekte olan bir hınzıra “Selâmetle geç” buyurmuştur. Yanında bulunanlar: “Ey Allahın Peygamberi, bu hayvana da böyle söylenir mi?” dediklerinde, “Dilimi kötü söze alıştırmamaya çalışıyorum” buyurdu.
Mâlik bin Dinar anlatır: “İsâ aleyhisselâm, yanında havarileri olduğu hâlde, bir köpek leşinin yanından geçerken, beraberindekiler hoşa gitmeyen bir söz yani 'ne pis kokuyor' diye söylediler. İsâ aleyhisselâm ise, “Beyaz dişleri ne güzeldir!” buyurdu.
Allahü teâlânın mahlûklarından hiçbirine lanet etmemelidir. Laneti âdet hâline getirmemelidir. Mümine lanet etmek, onu öldürmek gibi günahtır. Çok lanet eden, kalbinde merhamet olmadığı için, din kardeşlerine şefaatçi olamaz. Çok kere lanet döner ve lanet edene gelir. Mümin, zinâ ve şarap içmek gibi günahları işleyene de lanet etmeyip, Allahü teâlâya onu bağışlaması için duâ eder. Allahü teâlânın mahlûklarından bir şeye lanet eden, ona rahmet ve duâ ile bu lanetinden kurtulmak istemeli ve “Yâ Rabbî, o laneti ona rahmet ve kurbet eyle” demelidir.
Allahü teâlâya, çok yemîn etmemelidir. Zîrâ çok yemîn eden, Allahü teâlânın ismini küçümsemiş, O’na tazimde gevşeklik göstermiş olur. Yalan yere yemîne gelince: Peygamber efendimiz (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) yalan yere yemîni, keffâreti olmayan büyük günahlardan saymıştır. Bir hadîs-i şerîfte “İçinde, sivrisineğin kanadı kadar yalan ihtimâli bulunan bir yemîn edenin kalbinde, kıyâmete kadar bir nokta hâsıl olur” buyuruldu. "Vallahi, Allahü teâlâ böyle yapacaktır" diye yemîn ve hüküm etmemelidir. Ama Allahü teâlânın evliyâ kullarından biri, böyle yemîn ederse, Allahü teâlâ onun yemînini doğru çıkarır, yemîni bozmuş olmaktan onu korur. Evliyânın yemîninde vâki olduğunu düşünüp de, böyle yemîn etmeye kimse cesâret etmemelidir. Zira çoğu zaman, yemîni doğrulanmaz ve bundan ötürü günah işlemiş olur.
Doğru olarak yemîn etmek isteyen, ya Allahü teâlâya yemîn etsin yahut sussun. Çünkü Allahü teâlâdan başkasına yemîn gizli şirktendir.
.
Yalan söyleyenden melekler uzaklaşır
Ebü’l-Fazl Mûsâ İznikî hazretleri Osmanlı evliyâ ve ulemâsındandır. İznik’te doğumuş olup, doğum târihi bilinmemektedir. 838 (m. 1434) senesinde vefât etmiştir. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Yalan, günahların en çirkini, ayıpların en fenâsı, kalpleri karartan bütün kötülüklerin başıdır. Yalan, Peygamber efendimizin (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) en sevmediği huydur. Melek, yalan söyleyenden, yalanı sebebi ile çıkan pis koku sebebiyle yanından bir mil uzaklaşır.
Çocuğa “Sus, sana şunu alacağım” dememelidir. Almazsan, bu sözün aleyhine yalan diye yazılır. Bir şey anlatır, haber verirken, aksırmayı fırsat ve nimet bilmelidir. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte “Konuşurken aksırmak, konuştuğunun doğru olduğunu gösteren en âdil şâhiddir” buyurdu.
Kişinin üç yerde yalan söylemesine izin verilmiştir. Birincisi, harpte yalan söylemektir. Zira harp bir hiledir, ikincisi, iki kişinin arasını bulmak, iki mümini barıştırmak için yalan söylemektir. Üçüncüsü, erkeğin hanımını memnun etmek için gerektiği yerde yalan söylemesidir.
Gıybet, Müslüman kardeşini, beğenmediği bir şeyle anmaktır. Bir kimse, bir din kardeşinin arkasından açık, kapalı ve işâretle, yahut bir başkasını onun ayıplarını anlatmağa teşvikle, yahut gıybet eden kimseye hayranlık duymakla gıybet etmiş olur. Gıybet, zinâdan daha şiddetlidir ve sevapları ateşin odunu yediği gibi yer. Gıybet edeni de dinlememelidir. Çünkü gıybeti dinleyen de, gıybet günâhında gıybet edene ortaktır. Dinde sahih olan bir maksatla, niyetle, başkalarının beğenilmeyen iş ve sözlerini anlatmak ve onu bildirmek gerekiyorsa, bu durumda gıybet günâhı kalkmış olur. Bunu İmâm-ı Gazâlî hazretleri beş kısma ayırmıştır. Birincisi; Müslümanı, kötülükten, günahtan menetmektir, ikincisi; zulme uğramaktır. Üçüncüsü; günâha mâni olmak ve isyan edeni doğru yola çevirmek için, yaptıklarını söylemede fayda düşünmektir. Dördüncüsü; aşikâre günah işleyen, fısk meclisi kuran, yaptığı kötülük ve çirkin işleri dile getirmekten kaçınmayan kimsenin yaptıklarını söylemek gıybet olmaz. Beşincisi; kör, topal gibi kusurunun bilindiği bir lakabla tanınan kimse için, bu isimleri kullanmak günah olmaz. Gıybet etmenin keffâreti, gıybet ettiği kimse için istiğfar etmektir.
.
Kıyâmet günü Kur’ân ehli çağırılır
İsmâil Mehâsinî hazretleri Hanefî mezhebi âlimlerindendir. Şam’daki Emeviyye Câmii’nin imâmı ve hatîbi idi. 1020 (m. 1611)’de Şam’da doğdu. 1102 (m. 1691)’de orada vefât etti. Bu mübarek zat, bir vaazında buyurdu ki:
Kur’ân-ı kerîmin yüceliği, yüksekliği, faziletleri sayıya gelmez. Sonu, sınırı yoktur. Çünkü Allahü teâlânın kadîm kelâmıdır. Onun üstünlüğü, Allahü teâlânın mahlûklarına üstünlüğü gibidir. Muâz bin Cebel’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:
“Kıyâmet günü Kur’ân ehli çağırılır. Her birine taç takılır. Her tacın yetmiş bin rüknü vardır. Her bir rükünde kırmızı yakut vardır. Günlerce gidilecek uzak mesafelere ışık verir. Sonra ona (Razı oldun mu?) denir. 'Evet' der. Dâima onunla olan Kirâmen kâtibîn melekleri (Yâ Rabbî! Daha ver) derler. Allahü teâlâ, (Ona kerâmet elbisesini giydirin) buyurur. Giydirirler. Sonra yine (Razı oldun mu?) denir. 'Evet' der. Kirâmen kâtibîn melekleri yine, (Yâ Rabbî! Ziyâde et) derler. Kur’ân ehline 'Sağ elini aç' derler. Allahü teâlânın Rıdvan’ından doldurulur. Sol elini aç denir. Ona Huld’dan doldurulur. Sonra (Razı oldun mu?) denir. 'Evet' der. Yine Kirâmen kâtibîn melekleri, (Yâ Rabbî! Daha fazla ver) derler. Hak teâlâ (Ona Rıdvânı’mı ve Huld’ümü verdim) buyurur. Sonra ona güneş gibi nûr verilir. Yetmiş bin melek onu Cennete uğurlarlar. Kur’ân ehli, Rabbini tenzih ve tesbih eder. Cennete götürürler. Her harf için bir hasene, her hasene için bir derece verilir, iki derece arası yüz senelik mesafedir. Sonra Kur’ân-ı kerîm ehline, (Dünyâda okuduğun gibi tertîl ve rikkat üzere oku! Ve yüksel! Menzilin, okuyacağın son âyetin yanındadır) denir. Okur ve yükselir. Nihâyet Kur’ân-ı kerîm, onu inciden yapılmış bir odaya götürür. Birinci kapıdan yetmiş bin melek girer. Hepsi güzel yüzlüdür, güzel kokuludurlar. Hepsinin elinde birer hediye vardır. Her biri, (Allahü teâlânın sana selâmı vardır. Bu hediyeyi de sana gönderdi) derler ve (Sabrınıza karşı size selâm olsun...) âyet-i kerîmesini okurlar. Sonra ikinci kapıdan yüzkırk bin melek girer. Her birinde Rablerinin birer hediyesi vardır. Evvelki kapıdan girenlerin söylediği gibi söylerler. Sonra üçüncü kapıdan ikiyüzseksen bin melek girer. Böylece her kapıdan, bir evvelki kapıdan giren meleğin iki katı kadar girer. Sonra bu Kur’ân-ı kerîm ehlinin ebeveyni getirilir. Bunlara, oğulları sebebiyle çok ikram olunur. Bunlar, (Bize bu ikram neden oluyor?) diye sorarlar. (Çocuğunuza Kur’ân-ı kerîmi öğrettiğiniz için) diye cevap verilir, buyuruldu."
Şeytanın zenginleri aldatma yolları
Ebü’l-Hayr Katfetî hazretleri kırâat, hadis ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. 593 (m. 1197) senesinde Bağdad’da doğup, 676 (m. 1277) senesinde aynı yerde vefât etti. Zamanındaki âlimlerin meclislerinde, ciltlerle kitaplar dinledi. Bunlardan bazısı kendisine umûmî, bazısı husûsi olarak icâzet vermiştir. Bir dersinde buyurdu ki:
Şeytanın zenginleri aldatma yolları: İlki, malı kazanma yönündendir. Malı kazanırken, haramdan mı, helâlden mi, ehemmiyet vermezler. Alışveriş bilgisinden habersiz olarak kazanırlar. Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem ) buyurdu ki: “Öyle bir zaman gelir ki, kişi kazandığı malın helâlden mi, haramdan mı olduğunu bilmez.”
İkincisi, o malda cimrilik etme yönündendir. Bu sebeple zekâtını vermezler veya bir kısmını verirler. Kötü malı, iyi gösterip satarlar. Şeytan kendilerini böyle yapmaları için aldatır. İbn-i Abbâs (radıyallahü anh) buyurdu ki: “İlk basılan parayı şeytan aldı. Onu öptü ve gözlerine, göbeğine sürdü. Sonra da, 'Ben seninle insanları azdırır, seninle küfre sokarım, insanoğlunun paraya sevgisi ile bana ibâdet edişini çok severim' dedi.”
İbn-i Şakîk ve İbn-i Abdullah da buyurdular ki: “Şeytan, bütün arzu ve istekleriyle gelerek insanı aldatmaya çalışır. Yorulduğu zaman onun malının üzerine oturur ve onun malıyla hayır yapmasına mâni olur.”
Üçüncüsü, çok zenginlik yüzünden olup, zengin şeytana uyarak kendini fakirlerden hayırlı görür. Bu ise cahilliktir. Fazilet mal zenginliği ile değildir.
Dördüncüsü, malı dağıtma ve hayır yapma yönündendir. Şeytan, insanı kandırarak malını isrâf etmesi, hayır olmayan işlerde harcamasını sağlar. Bazen de sadaka vermesini hayır yapmasını isteyerek, onun böbürlenmesini ve büyüklenmesini sağlar. Bunun sonucu, insan kibir sahibi olur. Kibir, Allahü teâlânın kötülediği bir özelliktir.
Göçebe yaşayan topluluklar, eğer yün giyerler ve süt içmekle yetinirlerse, onları kınamayınız. Zîrâ bedenlerinin bineği olan nefisleri bunu taşır. Şehir halkı da yün giyer ve salça yerlerse, aynı şekilde onları da kınamayın ve bunlar hakkında, “Nefslerinin isteklerini yerine getiren” demeyiniz. Çünkü bu topluluğun tabii âdetidir. Beden, nimetler içinde büyümüş ise, biz sahibini, ona eza verecek şeyi yüklemesinden menederiz. Zâhidâne yaşar ve şehvetlerini terk etmeyi tercih ederse, onun için ne iyidir. Fakat bunu yapmazsa, nefsi taşkınlık yapar. Bu da uyku ve tembelliği arttırır.
.
Sâlih bir Müslüman olan Nasrânî
İsmâil el-Bermâvî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 749 (m. 1348)’de Kâhire’de Bermâ kasabasında doğdu. 870 (m. 1465)’de vefât etti. Büyük âlimlerden Sirâcüddîn Bülkînî hazretlerinden ders okudu.
Bu mübarek zat, geçimini temin etmek için esnaflık yapardı. El işi olarak yaptığı bazı şeyleri satarak geçimlerini sağlardı... Bir gün Nasrânî (Hıristiyan) birisi gelip, sattığı şeylerden aldı. Aralarında yazılı bir anlaşma yaptılar. O anlaşma metni sonuna; bu, Allahü teâlânın falan fakir kuludur diye yazdı. Hıristiyan bunu görünce; “Şimdi hatâ ettiniz. Ehl-i kitaptan olan bir kişi için fakir demeniz doğru değildir. Biz zengin kişileriz, malımız-mülkümüz vardır. Siz fakir olan kişilersiniz. Hâliniz malûm” dedi. O Nasrânî, avâmdan biri olup, İsmâil bin Ebü’l-Hasen’in yazdığı sözün manasını anlayacak durumda değildi.
İsmâil bin Ebü’l-Hasen anlatır:
Ondan ayrılıp eve geldim. O gece rüyâmda Îsâ aleyhisselâmı gördüm. Semâdan yere indi. Üzerinde beyaz bir elbise vardı. Kendi kendime; “Eğer üzerindeki elbise Cennet elbisesi ise dikişsiz olması lâzım” dedim. Elimle elbiseye dokundum. Ona; “Siz, Nasârânın 'Allahın oğludur' dedikleri İsâ aleyhisselâm mısınız?” diye sordum. Cevaben buyurdu ki: “Sen Kur’ân-ı kerîmi okumadın mı? Allahü teâlâ Mâide sûresi onyedinci âyet-i kerîmesinde meâlen buyurdu ki: And olsun ki, (Allah, o, Meryem’in oğlu Mesîh’dir) diyenler şüphesiz kâfir olmuştur. Yetmişikinci âyetinde meâlen; Şüphesiz ki, (Allah, Meryem’in oğlu Mesîh’dir) diyenler küfr etmiştir. Hâlbuki Mesih (Hazreti İsâ) şöyle demişti:
-Ey İsrâiloğulları! Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allaha ibâdet edin. Kim Allaha ortak koşarsa, ona Allah Cennetini haram etmiştir; ve barınacağı yer de Cehennemdir. Zâlimlerin hiçbir yardımcısı yoktur.
Tevbe sûresi otuzuncu âyet-i kerîmesinde meâlen; Hıristiyanlar da; (Mesih aleyhisselâm Allahın oğludur) dediler. Bu, onların ağızlarıyla uydurdukları sözleridir ki, daha önce küfredenlerin (melekler, Allahın kızlarıdır diyenlerin) sözlerine benziyor. Allah, onları kahretsin. Haktan bâtıla nasıl çevriliyorlar, buyuruluyor.”
Sonra uyandım. Sabahleyin o Nasrânî geldi ve; “Allahü teâlâdan başka ilâh yoktur. Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem) O’nun kulu ve Resûlüdür” diye Kelime-i şehâdet getirdi. Sâlih bir Müslüman oldu. Onun neden, niçin böyle olduğunu bilmiyorum. Ancak, o gece rüyâmda gördüğüm İsâ aleyhisselâmın bereketi ile olduğunu anladım.
.
Her adımına yetmiş sevap verilenler
İshâk bin Yûsuf el-Ezrâk hazretleri Tebe-i tâbiîndendir. Tabiînden hadîs-i şerîfler rivâyet etti. 117 (m. 735)’de Vâsıt şehrinde doğdu. 195 (m. 810)’da orada vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Azîz ve celîl olan Rabbim, Mekke vadisini altın yapıp emrime verilmesini bana bildirdi. Ben dedim ki: Ey Rabbim, bunu istemem. Bir gün aç, bir gün tok olarak yaşayayım, bu bana yeter. Acıktığım gün, sana tazarrû’ ve niyazda bulunurum. Doyduğum gün de sana hamd eder ve senada bulunurum.”
“Dört şey zorlukla elde edilir: Susmak ki, ibâdetin başlangıcıdır. Tevâzu, çok zikir ve az varlık ile yetinmektir.”
“İyi amel işlemeye, olanca gücünüzle gayret ediniz. Gafletinizden dolayı amelde kusur ederseniz, günah işlemekten sakınınız.”
“Bir amele devam ederken, hastalık bu amele mâni olursa, mümine Allahü teâlâ bir meleği vekîl bırakır. O da, amel etmiş sevâbını yazar.”
“Ümmetim için en çok korktuğum şey, açık riya ve gizli şehvettir.”
“Kıyâmet gününde azâbı en şiddetli olanlar, kendilerinde hayır olmadığı hâlde o süsü verenlerdir.”
"Birinizin kabına köpek ağzını soktuğu zaman, o kabı yedi sefer su ile ve bir sefer toprak ile temizlesin."
"Yaptığınız işler, kabirde olan yakınlarınıza ve tanıdıklarınıza bildirilir. İyi işlerinizi görünce sevinirler. Böyle olmayan işleriniz için, yâ Rabbî! Bizi doğru yola kavuşturduğun gibi, bu kardeşimizi de kavuştur. Ondan sonra, ruhunu al! derler."
"Ey insanlar! Ben Ebû Bekir'den razıyım. Bunu ona bildirin. Ey insanlar! Ben, Ömer, Ali, Osman, Talha, Zübeyr, Sa'd, Sa'îd, Abdurrahmân bin Avf'dan râzıyım. Bunu onlara bildirin. Ey insanlar! Eshâbım, bilhassa kayınpederlerim ve dâmâdlarım hakkında bana riâyet ediniz. Hiçbiriniz onlardan hak talep etmesin. Çünkü o haklar öyle haklardır ki, yarın kıyâmet günü bağışlanmazlar."
“Bir mümin kardeşinin ihtiyacını karşılamak için giden kimseye, her adımı için yetmiş sevap verilir ve yetmiş günahı affolunur. Onu sıkıntıdan kurtarınca, anadan doğmuş gibi günahlarından kurtarılır. Bu yardımı yaparken ölürse, hesapsız olarak Cennete girer.”
“Bir din kardeşinin sıkıntısını gidermek için, onunla hükûmete [mahkemeye] giderse, sırat köprüsünü ayağı kaymadan geçenlerden olur.”
“Mümin önce düşünür, sonra konuşur. Münafık, düşünmeden konuşur.”
.
Dünyada ve âhirette saadete kavuşurlar
Ebû Hâmid Erbilî hazretleri Şafiî âlimlerinin meşhûrlarındandir. 535 (m. 1140)’da Erbil’de doğdu. 608 (m. 1211)’de Musul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Her gün beş kere namaz kılmak, Kur'ân-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde emredilmiştir. Ahzâb sûresinin yetmişikinci (72) âyet-i kerimesinde meâlen, (Şüphe yok ki, biz, emâneti göklere ve yere ve dağlara sunduk. Onlar bunu yüklenmekten çekindiler. Ondan korkup titrediler. Onu insan yüklenerek, nefislerine zulmettiler. Sonunu bilemediler) buyuruldu. Bu âyet-i kerime, önceki âyette vadedilen saadetin büyüklüğünü bildiriyor. Önceki âyette meâlen, (Allahü teâlânın emirlerine ve yasaklarına uyanlar, dünyada ve âhırette saadete kavuşurlar) buyuruldu. Bu emirler ve yasaklar, emânete benzetiliyor. Emâneti yerine vermek lâzım olduğundan, ibâdetleri yapmanın lüzûmu bildirilmiş olmaktadır. Âlimler arasında, bu emânet, akıldır ve İslâmiyettir, diyenler oldu. Çünkü, aklı olan kimse, İslâmiyete uyar. Bu emânete ister akıl densin, ister ruh denilsin, âyet-i kerime, ibâdetleri yapmanın, beş vakit namaz kılmanın önemini bildirmektedir.
Nisâ sûresinin ellisekizinci âyetinde meâlen, (Ey îman edenler! Allahü teâlâya ve Onun Resûlüne itaat ediniz!) buyuruldu. Allahın Resûlü, âyet-i kerimedeki emânet kelimesini, ibâdet olarak anlamış, onun için, beş vakit namaz kılmayı emretmiştir. Allahın Resûlüne itaat etmek isteyenlerin, beş vakit namaz kılmaları lâzımdır. Namaz kılmak istemeyenler, ne derse desinler, Müslümanlar beş vakit namaza çok önem vermelidir.
Tefsîrin kitaplarında diyor ki: (Abdüllah ibni Abbâs 'radıyallahü anhüma' hazretlerine sordular: Beş vakit namazı emreden âyet-i kerime, Kur'ân-ı kerimin neresindedir? Cevabında: Rûm sûresinin onyedinci ve onsekizinci âyetlerini oku, dedi. Bu iki âyet-i kerimede meâlen, 'Akşam ve sabah vakitlerinde, Allahı tesbîh edin. Göklerde ve yer yüzünde olanların yaptıkları ve ikindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, Allahü teâlâ içindir' buyuruldu. Akşam yapılan tesbîh, akşam ve yatsı namazlarıdır. Sabah yapılan tesbîh, sabah namazıdır. İkindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, ikindi ve öğle namazlarıdır. Âyet-i kerimeler, beş vakit namazı emretmektedir, dedi.)
.
Azamet ve kibriyâ bana mahsustur
İmâdüddîn İsfehânî hazretleri İslâm âlimlerinin büyüklerindendir. 519 (m. 1125)’de İran’da İsfehan’da doğdu. 597 (m. 1201)’de Şam’da vefât etti. “Kibir” hakkında buyurdu ki:
Allahü teâlâ, kullarına gönderdiği kitapların hepsinde, kibri ve gururlanmayı kötülemiş ve yasak etmiştir. Meselâ, Kur'an-ı kerimde, Nahl sûresinin yirmiüçüncü âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ, kibirli olanları elbette sevmez!) buyurmaktadır. İncîlde bildiriyor ki, havârîler, İsâ aleyhisselâma sordu: Ey Allahın Peygamberi! İçimizde, hangimiz büyük, hangimiz küçüktür? Bu sorularına karşılık olarak, İsâ aleyhisselâm: (En büyüğünüz, en küçüktür. En küçüğünüz de, en büyüktür) buyurdu. Böylece, kendini büyük gören küçüktür. Kendini küçük gören büyüktür demiş oldu. Bir hadis-i şerifte, (Allah rızası için tevâzu edeni, yâni kendini Müslümanlardan üstün görmeyeni, Allahü teâlâ yükseltir) buyurmuştur.
Ehl-i sünnet âlimleri buyuruyor ki: Allahü teâlâ ilim gibi, kudret gibi bütün sıfatlarından kullarına biraz ihsân buyurmuştur. Fakat, yalnız üç sıfatı kendine mahsustur. Bu üç sıfattan hiçbir mahlûkuna vermemiştir. Bu üç sıfatı, kibriyâ, ganî olmak ve yaratmak sıfatlarıdır.
Kibriyâ, büyüklük, üstünlük demektir. Ganî olmak, başkalarına muhtaç olmamak, her şey Ona muhtaç olmak demektir. Buna karşılık olarak kullanılan üç aşağı, alçak sıfat vermiştir. Bunlar da, zül ve inkisâr, yâni aşağılık, kırıklık ile ihtiyaç ve fâni olmak, yok olmaktır. Bunun için kibirlenmek, Allahü teâlânın sıfatına, hakkına tecâvüz etmek olur. Kullara kibirlenmek yakışmaz. En büyük günahtır. Hadis-i kudsîde, (Azamet ve kibriyâ bana mahsustur. Bu iki sıfatta, bana ortak olmak isteyenlere, çok acı azâb ederim) buyuruldu. Bunun içindir ki, din âlimleri, tasavvuf büyükleri, her zaman, Müslümanlara tevâzu, alçak gönüllü olmayı emir buyurmuştur.
Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî hazretleri, yanında Seyyid Ahmed Rıfâ'î ve birçok talebesi olduğu hâlde, bir gün Dicle Nehri kenârında oturmuşlardı. Konuşurlarken kendisinden hâsıl olan kerâmetler, dinleyicileri hayran bırakıyordu. Bunlardan birisi şaşkınlıkla, medh edici bir söz kaçırınca, Abdülkâdir-i Geylânî hazretleri nefsini kırmak için, (Dünyada, benden aşağı bir Müslüman bulunacağını sanmam) buyurarak, oradakileri gaflet uykusundan uyandırmışlardır.
.
Dört türlü zekât malı vardır
Ebû İshâk İbrâhim hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 597 (m. 1200)’de Suriye’deki Ca’ber kalesinde doğdu. 687 (m. 1288)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde, zekât mevzuunda, şunları anlattı:
Ehl-i sünnetin dört mezhebi, söz birliği ile bildiriyor ki: (Zekât) demek, (Bir Müslümanın tam mülkü olan Zekât malı)nın yâni helâl yoldan mâlik olduğu, elindeki zekât malının belli bir kısmını, Kur'ân-ı kerimde bildirilen sekiz sınıf Müslümandan yedisine temlîk, teslim etmesi, vermesi demektir. Hanefî mezhebinde, bunlardan yalnız birine de verilebilir. Bu yedi kimse, fakir, miskin, âmil, yâni hayvan zekâtını ve uşur denilen toprak mahsûlleri zekâtını toplayan kimse, hac ve gazâda olan kimse, evinden ve malından uzak kalmış olan ve borçlu olan ve âzâd olacak köledir. Sekizinci sınıf, (Müellefe-i kulûb) denilen kimseler olup, kalblerine îman yerleştirilmesi istenilen veya kötülükleri önlenmek istenilen bazı kâfirler ve yeni îman etmiş olan bazı zayıf Müslümanlar idi. Resûlullah, bunların üçüne de zekât verirdi. Fakat, Hazret-i Ebû Bekir (radıyallahü anh) zamanında, Beyt-ül-mâl emîni olan Hazret-i Ömer (radıyallahü anh), zekâtla ilgili âyet-i kerimeyi ve (Kütüb-i sitte)nin hepsinde bulunduğunu haber verdiği, Mu'âz hadisini okuyarak, "Müellefe-i kulûb olanlara zekât verilmesini Resûlullah nesh eylemiştir" dedi. Halîfe ve Eshâb-ı kirâmın hepsi, bunu kabul ederek, nesh edilmiş olduğuna ve artık bunlara zekât verilmemesi için icmâ hâsıl oldu. (Nesh), Resûlullah hayatta iken olur. (İcmâ') ise, vefâtından sonra olur. Bu inceliği anlamayanlar, bunu Hazret-i Ömer’in (radıyallahü anh) nesh ettiğini sanıyorlar.
Dört türlü (Zekât malı) vardır: Altın ve gümüş, ticâret eşyası, dört ayaklı kasap hayvanları, toprak mahsulleri...
Toprakta yetişen maddelerin zekâtına (Uşur) denir. Ebu Bekir ve Ömer (radıyallahü anhüma) zamanında zenginlerden her çeşit zekâtı devlet topluyordu. Halîfe Osman (radıyallahü anh) altın ile gümüş ve ticâret eşyası zekâtlarının verilmesini sahiplerine bıraktı. Zekât toplayan memurların millete zulmetmemeleri ve kul borcu olanın malından zekât almamaları için böyle yaptı. Borçluları da hapse girmekten kurtardı. Eshâb-ı kirâmın hepsi böyle yaparak, icmâ hâsıl oldu. Bu malların zekâtını sahibi verince, hükûmet isteyemez. İsterse, icmâ'a karşı gelmiş olur.
.
Fâsık kimsenin yüzüne gülme
İbrâhim bin Usayfir hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Kâhire’de doğdu. 942 (m. 1535) senesinde aynı yerde vefât etti. Buyurdu ki:
"Allahü teâlâ, Tahrîm sûresi 6. âyet-i kerîmesinde meâlen buyuruyor ki: (Ey îmân edenler! Kendilerinizi ve evlerinizde olanları Cehennem ateşinden koruyunuz. O ateşin odunları insanlar ve taşlardır. Orada görevli, sert ve acımasız kızgın melekler vardır. Onlar, Allahın emirlerine isyan etmezler. Ne ile emrolundularsa onu yaparlar.) İşte bu âyet-i kerîme, din sahiplerine bildirilen bir emirdir. Allahü teâlâ, bu nasihati kabule bizi muvaffak eylesin. Bu nasihati kabul edene, kendisine her yönüyle yaklaştıracak faziletleri ihsân buyursun.”
“Her şeyin bir zekâtı vardır. Aklın zekâtı da uzun uzadıya hüzünlenmek (ve derin düşünmektir). Bu yüzdendir ki, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) hüznü aralıksız ve kesintisizdi.”
“Fâsık (açıktan günah işleyen) kimsenin yüzüne gülen bir kimse, Müslümanlığı tahrip etmek için çabalamıştır.”
“Sâlih kimselerin kabirlerini ziyâret, hem ibret almak, hem de bereketlenmek için makbuldür. Hayatlarında olduğu gibi, vefâtlarından sonra da sâlih kimselerin bereketinden istifâde edilmesi mümkündür. Sâlih kimselerin kabirlerinin yanında duâ etmek ve onların şefaatini istemek, âlimlerce de tatbik edilmiştir.”
“Kula lâyık olan, amelini sırf Allah için yapmasıdır. Riya; yapılan bir işin, insanlar tarafından medhedilmesini veya o iş sebebiyle, insanlar arasında kendisi için bir mertebe ve bir itibar sahibi olmayı istemektir.”
“Arkadaşlarımıza karşı vazîfelerimiz şunlardır: Onlara güleryüzlü olmalı, iyilikte bulunmalı, kusurlarını örtmelidir. Onların yaptığı az bir iyiliği çok, bizim onlara yaptığımız iyilikleri ise az görmelidir. Onlara kin beslemekten, hasedden, taşkınlık ve sıkıntı vermekten, kısaca onların hoşlanmayacağı her işten ve hareketten sakınmalıdır.”
"Bir kimsenin, nefsinin istek ve arzuları gâlip gelirse, aklı gizli kalır."
"Dürüst olmayan birinden doğruluk bekleme, edepsiz birinden edepli olmasını isteme."
Bir talebesi kendisinden nasîhat istedi. Ona; "Doğru söz, doğru ve samîmi amel, doğru ve samîmi sevgi ve emânete sadâkatten ayrılma" buyurdu.
"Allahü teâlâ, amellerden iyi olanını, iyi olanının da ihlâslı, samîmî olanını, samîmî olanının da, sâdece sünnete uygun olanını kabul eder.
.
Allahü teâlâ ile kul arasındaki sır
Ebû İshâk bin Şeybân hazretleri evliyânın büyüklerindendir. İran’da, Kazvinlidir. 337 (m. 949)’de vefât etti. Hac için Mekke-i mükerremeye giderken, önce Medîne-i münevvereye uğrayıp, Peygamber efendimizin kabr-i şerîfini ziyâret ederek, “Esselâmü aleyke yâ Resûlallah” diye selâm verir, kabr-i şerîften “Ve aleyküm selâm ey İbn-i Şeybân” sesini duyardı. Kendisi anlattı:
“Nefsime muhalefet etmek için, doyasıya çorba içmeyeceğime söz vermiştim. Şam’da bulunuyordum. Bir gün, bir tabak çorba getirdiler. Çorbayı içtim ve çarşıya çıktım. Bir dükkânın önünde içki küpleri gördüm. Dükkân sahibi, 'Bu içki küplerine niçin bakıyorsunuz?' deyince, ona nasîhat vermeye karar verdim. Önce küplerden içkiyi yere boşaltmaya başladım. Beni, devletin bu işle vazîfeli memuru sandığı için bir şey diyemedi. Nasîhat vermeye başlayınca beni tanıdı. Elindeki değnekle vurmaya başladı. O sırada, oradan geçmekte olan Abdullah Magribî hazretleri aramıza girip, o kimseyi teskin etti. Bana dönerek 'Niçin sana vurdu?' diye sordu. Ben de, 'Doyasıya yediğim bir tabak mercimek çorbasına karşılık, yirmi kadar sopa vurdu' deyince, 'Geçmiş olsun, yine ucuz kurtuldun' dedi."
Ebû İshâk bin Şeybân buyurdu ki: “Allahü teâlâ, Müslümanlara âhirette vereceklerine karşılık olmak üzere, dünyada iki şeyi ihsân etmiştir. Bunlardan birincisi; Cennete bedel olması için câmilerde bulunmak. İkincisi; Allahü teâlânın dîdârına karşılık, müminlerin yüzlerine muhabbetle bakmak.”
Oğluna nasîhatinde buyurdu ki: “Helal yemek ye, fakîrlere ve gariplere, hizmet etme imkânı bulduğun herkese hizmette fark gözetme. Bu hususta herkesi kendinden üstün bil.”
“Allahü teâlâdan başkasından kurtulmak isteyen, Rabbine ihlâsla ibâdet etsin.”
“Allahü teâlâ, insanlara ihlâsı anlatıp, kendisi tatbik etmeyen kimsenin perdesini, herkesin arasında yırtar ve onun içyüzünü meydana çıkarır.”
“Sefîl (aşağılık) kimse, Allahtan korkmayan ve O’na âsi olandır. Yine en sefil kimse, her şeyi bedel ile, karşılık ile veren, verdiği her şeyden menfaat bekleyen ve verdiğini başa kakan kimsedir.”
“Tevâzu edenler şeref sahibi olmakta, takvâ ehli de izzet sahibi olmaktadır.”
“Allah korkusu bir kalbe yerleşince, dünyâ düşünceleri orada durmaz.”
“Tevekkül, Allahü teâlâ ile kul arasında bir sırdır ki, başkalarına bildirmemek lâzımdır.”
.
Ebedî saadete kavuşmak için
Kâdı’l-kudât Sadeddîn Hârisî hazretleri Hanbelî mezhebi âlimlerindendir. 652 (m. 1254)’de Bağdad’ın Hârisiyye köyünde doğdu. 711 (m. 1311) senesinde Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bir kimsenin itikâdı doğru olunca, büyük günah işlemekle kâfir olmaz. Eğer işlediği günâhın cezasını dünyâda çekerse, işlediği günah için keffâret olur. Ancak tövbe etmeden vefât ederse, onun işi Allahü teâlâya kalmıştır. Onu Allahü teâlâ, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) veya sâlihlerden birinin şefaatiyle veya bir iyiliğinden dolayı af ve mağfiret eder. Yahut, günahı kadar azap ettikten sonra, onu yine Cennete kor, imânı olduğu için Cehennemde ebedî kalmaz. Çünkü Cehennemde ebedî kalmak küfrün cezasıdır ve yalnız kâfirlere mahsûstur.
Peygamberimiz bir hadîs-i şerîflerinde buyurdu ki: “Benî İsrâil, yetmiş bir fırkaya ayrılmıştı. Bunlardan yetmişi Cehenneme gidip, ancak bir fırkası kurtulmuştur. Nasârâ da, yetmişiki fırkaya ayrılmıştı. Yetmiş biri Cehenneme gitmiştir. Bir zaman sonra, benim ümmetim de yetmiş üç kısma ayrılır. Bunlardan yetmiş ikisi Cehenneme gidip, yalnız bir fırkası kurtulur.” Eshâb-ı kirâm, bu bir fırkanın kimler olduğunu sorunca, “Cehennemden kurtulan fırka, benim ve Eshâbımın gittiği yolda gidenlerdir” buyurdu.
Resûlullahın ve Eshâb-ı kirâmın gitmiş olduğu bu doğru yoldan kıl payı ayrılmak; dünyâ ve âhirette helak olmaya, felâkete sebep olur. Kimin fırka-i nâciye’den olduğunu tesbitte en sağlam ölçü, böyle olduklarını söyleyenlerin akidelerinin; mihenk taşı olan Eshâb-ı kirâmın (radıyallahü anhüm) icmâına, Selef-i sâlihînin ve dört mezheb imamının bildirdiklerine uyup uymadığına bakılmasıdır. Hadîs-i şerîfte bildirilen ümmeti Muhammedin yetmiş üç fırka olması, itikâddaki ayrılığı olup, fer’î ve amelî meselelerde değildir. İtikâdın ve amelin düzgün olması, doğrusunu öğrenip bilmekle mümkündür. Zâten ilim öğrenmek, her Müslüman erkek ve kadına farzdır. Allahü teâlânın kitabı Kur’ân-ı kerîm, baştan başa ilimdir. Allahü teâlâ onda kullarına hitap buyurup, emir ve yasaklarını beyân eyledi. Kulların Kur’ân-ı kerîmde bildirilen emirleri yapıp, yasaklardan kaçınması lâzımdır. Yine Allahü teâlâ, Peygamberlerini (aleyhimüsselam), kullarına kendisinin ve insanların birbirlerine karşı haklarını öğretmek, böylece ebedî saadete kavuşmalarını temin etmek için gönderdi.
.
Yâ Resûlallah! Ben şehîd değil miyim?
Takıyyüddîn Makdisî hazretleri hadis ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. 679 (m. 1280) yılında Filistin’de vefât etti. Genç yaşında, hadîs ve fıkıh ilimleri gibi, yüksek ilimleri ve yardımcı ilimleri öğrenen Takıyyüddîn Makdisî hazretleri zamanın meşhur âlimlerinden hadîs öğrendi. Naklettiği hadis-i şeriflerden:
Bedir gazâsında Ubeyde (radıyallahü anh) ile müşriklerden Utbe birbirlerine karşılıklı hamle yaptılar. Birbirlerine galip gelemediler. Hazreti Hamza ile Hazreti Ali rakiblerini öldürdükten sonra Ubeyde’yi (radıyallahü anh) yaralayan Utbe’ye hücum ettiler. Onu öldürüp Hazreti Ubeyde’yi Resûlullah efendimizin (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) huzuruna getirdiler. Ubeyde’nin (radıyallahü anh) bacağı kesilmiş, kemiğinin iliği akıyordu. Peygamber efendimize, “Yâ Resûlallah! Ben şehîd değil miyim?” diye sordu. “Evet, şehidsin” buyurdular. Bunun üzerine Hazreti Ubeyde, “Resûlullahı korumak için onun etrâfında, oğullarımızı, hanımlarımızı ve canımızı feda ederek öldürülmedikçe kimseye teslim etmeyiz diye Ebû Talib'e söz vermiştik. Sağ olsaydı sözümüzde durduğumuzu görürdü” dedi.
İbn-i Ebî Amr (radıyallahü anh) anlattı: Talhâ bin Ubeydullah’ın (radıyallahü anh) yanında oturuyorduk, içeriye bir kimse girerek, “Ey Ebû Muhammed! Anlayamıyorum, Ebû Hüreyre mi (radıyallahü anh), yoksa siz mi Resûlullah efendimizin hadîs-i şerîflerini daha iyi bilirsiniz?” dedi. Talhâ (radıyallahü anh) “Vallahi bizim Resûlullahtan işitmediğimizi onun işittiğinden ve bilmediklerimizi bildiğinden şüphe etmiyoruz. Çünkü bizim geçindirmekle mesul olduğumuz ailemiz, çocuklarımız var. Bunun için Resûlullahın yanına ancak sabah ve akşamları gidebiliyoruz. Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) ise, sabahtan akşama kadar Resûlullahın yanında bulunmaktadır. Ondan hiç ayrılmaz. Peygamber efendimiz nereye giderse, o da oraya gider. Bunun için o bizim bilmediklerimizi bilir, işitmediklerimizi işitir. Aramızda hiç kimse de onu, Resûlullahın söylemediği bir şeyi uydurmakla itham edemez. Bundan şüphen olmasın” dedi.
Muâz bin Cebel (radıyallahü anh) anlattı: Peygamber efendimize, “Yâ Resûlallah! Allahü teâlânın indinde en makbul olan amel hangisidir?” diye sordum. Buyurdular ki: “Son nefesine kadar Allahın zikrini dilinden düşürmemendir.”
.
Onlar işitirler, fakat cevap veremezler
Mer’î bin Yûsuf Makdîsî hazretleri hadîs, târih ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. Filistin’de Nablus’ta doğdu. H. 1033 (m. 1623)’de Kâhire’de vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebû Zer (radıyallahü anh) bir gün Resûlullah efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem); “Yâ Resûlallah! Yolum mevtaların olduğu yerden geçiyor. Acaba onlara bir şey söyleyecek miyim?” diye sordu. Bunun üzerine Resûl-i ekrem efendimiz şöyle söylemesini buyurdu: “Esselâmü aleyküm! Yâ ehlelkubûr min-el-müslimine vel-mü’minîn entüm lenâ selefün ve nahnü leküm tebeün ve innâ inşâallah biküm lâhikûn.” Ebû Zer (radıyallahü anh); “Yâ Resûlallah! Onlar işitirler mi?” diye sorunca, Server-i âlem; “Onlar işitirler, fakat cevap veremezler” buyurdu.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte; “Bir kimse, tanıdığının mezarı başına gidip, selâm verince meyyit onu tanır ve selâmına cevap verir. Tanımadığı kimsenin kabrine gidip, selâm verince, meyyit selâmına cevap verir” buyuruldu.
Ebû Saîd-i Hudrî’nin rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte, “Şüphesiz meyyit, kendisini yıkayanı, taşıyanı ve kabre indireni bilir” buyuruldu.
Hadîs âlimi Abdürrezzâk’ın bildirdiği hadîs-i şerîfte; “Yaptığınız işler, kabirde olan yakınlarınıza ve tanıdıklarınıza bildirilir. İyi işlerinizi görünce sevinirler. Böyle olmayan işleriniz için; 'Yâ Rabbi! Bizi doğru yola kavuşturduğun gibi, bu kardeşimizi de kavuştur. Ondan sonra rûhunu al!' derler” buyuruldu.
Resûl-i ekrem bir hadîs-i şerîfte: “İnsanlar arasında kabul görmek için ilim öğrenen kimseyi, Allahü teâlâ Cehenneme koyar” buyurmuştur. Amel edilmeksizin öğrenilen ilim zayi olur.
Bir hadîs-i şerîfte Resûl-i ekrem buyurdu ki: “Faydasız ilim, kimseye bir şey verilmeyen hazine gibidir. İlmin faydası, ibâdetleri en doğru, en makbul şekilde yapmakta görülür. Haramlardan kaçınmayı ve zühdü artırmayan ilim, ancak Allahü teâlânın gadabını arttırır.”
Resûl-i ekrem faydasız ilimden Allahü teâlâya sığınırdı. Hadîs-i şerîf’te: “İlim ikidir. Birisi kalbde olan ilimdir ki, sahibine faydalı olan ilim budur. Diğer ilim, yalnız dilde olur. Bu ilim, Allahü teâlânın insanoğluna karşı hucceti, delîlidir” buyuruldu.
Diğer bir hadîs-i şerîfte “İlmi kendisine fayda vermeyen kimsenin, bu cehâleti ona zarar verir” buyuruldu.
.
Niçin bizden ibret almadın
Mekkî bin Ebî Tâlib hazretleri büyük kırâat ve tefsîr âlimidir. 355 (m. 966)’da Tunus’ta Kayrevan’da dünyâya geldi. 437 (m. 1045)’de Endülüs’te (İspanya) Kurtuba’da (Cordoba) vefât etti. Mülk sûresinin fazileti hakkında buyurdu ki:
Meyyit kabre konduğu zaman, amelleri onun etrafını sararlar. Allahü teâlâ, o amelleri konuşturur. Ve şöyle derler: "Ey bu kabirde yapayalnız kalan kul! Dostların, çoluk-çocuğun senden ayrılıp gittiler. Bugün senin benden başka bir arkadaşın ve yakının yok.”
Kur’ân-ı kerîmin, kendisini okuyana şefaat edeceğine, kabir azâbını ondan def edeceğine dâir haberler gelmiştir. Bu husûsta Mülk sûresi (Tebareke) bildirilmiştir. İbn-i Mes’ûd (radıyallahü anh) şöyle buyurdu:
“Kim Mülk sûresini her gece okursa, Allahü teâlâ o kimseyi kabir azâbından korur. Biz Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) zamanında bu sûreye 'Mania: Kabir azâbından koruyan' derdik”
İbn-i Abbâs (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Mülk sûresini okuyun ve ezberleyin. Onu, ailenize, Çoluk-çocuğunuza ve komşularınıza öğretin. O kendisini ezberleyen kimse için Allahü teâlâdan, onu kabir azâbından kurtarmasını diler. Allahü teâlâ, onun hürmetine, onu ezberlemiş olanı kabir azâbından kurtarır.”
Muhammed bin Semmâk şöyle anlatır: “Bir kimse kabre konulup azap edilmeye başlanınca, komşuları bağırıp; 'Ey kötü kişi, sen bizden geç kaldın. Biz buraya daha önce geldik. Niçin bizden ibret almadın. Bizim gittiğimizi ve amellerimizin kesildiğini görmedin mi? Sen daha bir müddet yaşadın. Bizim kaçırdığımızı kendin için niye tedârik etmedin?..' Bunun gibi, yeryüzünün her köşesindekiler feryâd edip der ki: Ey dünyâya aldananlar niçin bizden önce gidenlerden ve sizin gibi dünyâya aldananlardan ibret almazsınız!”
İbn-i Abbâs (radıyallahü anh) şöyle anlattı: “Eshâb-ı kirâmdan birisi, bir yere çadır kurmuştu. O, orasının kabir olduğunu bilmiyordu. Burada Mülk sûresini (Tebâreke) okuyan birisi ile karşılaştı. Daha sonra Resûl-i ekremin yanına geldi. 'Yâ Resûlallah! Bir yere çadır kurmuştum. Orasının kabir olduğunu bilmiyordum. Bu sırada Mülk sûresini okuyan birisine rastladım. Bu sûreyi sonuna kadar okudu' dedi. Bunun üzerine Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); (Mülk sûresi, onu kabir azâbından korur) buyurdu."
.
Bu nizâmı yaratan Allahü teâlâdır
Ebu Hâmid Muhammed Remlî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 819 (m. 1416)’da Filistin’de Remle’de doğdu. 888 (m. 1483)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde, Sünnet-i seniyyeye uygun itikâdı şöyle anlattı:
“Resûlullah efendimizden (sallallahü aleyhi ve sellem) sonra insanların en üstünü ve en hayırlısı, Hazreti Ebû Bekir’dir. Sonra Ömer-ül-Fârûk, sonra Osmân-ı Zinnûreyn ve sonra Aliy-yül-mürtezâ’dır (radıyallahü anhüm). Bu dört büyük zât, insanları hidâyete götüren Hulefâ-i râşidîn olup, zamanındaki müminler tarafından her birine halife olarak bîat edilmiştir. Bîat edildiği günde halifeliğe onlardan daha lâyık bir kimse yoktu. Resûlullah on kişinin Cennetlik olduğunu haber verdi. Bunlar Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali, Talhâ bin Ubeydullah, Zübeyr bin Avvâm, Abdurrahmân bin Avf, Sa’d bin Ebî Vakkâs, Sa’d bin Zeyd ve Ebû Ubeyde bin Cerrâh’tır (radıyallahü anhüm).
Hazreti Ebû Bekr’in kızı Âişe-i Sıddîka, Resûlullahın mübârek hanımıdır. O, bütün kirlerden uzak ve her türlü şüpheden temizdir. Resûlullahın bütün hanımları, müminlerin tertemiz olan anneleridir. Hazreti Mu’âviye bin Ebî Süfyân, Allahtan gelen vahyin kâtibi ve O’nun emîn saydığı bir kimsedir.
Bu nizâmı yaratan Allahü teâlâ, (Hayy) diri, (Âlim) bilici, (Kadir) gücü yetici, (Mürid) dileyici, (Semî’) işitici, (Basîr) görücü, (Mütekellim) söyleyici ve (Hâlık) yaratıcıdır, ölmek, câhil olmak, gücü yetmemek, sağırlık ve körlük, söyleyememek birer kusurdur ve utanılacak şeylerdir. Bu kâinatı, bu düzen üzere yaratanda ve yok olmaktan koruyanda böyle kusurlu sıfatların bulunması olacak şey değildir. Allahü teâlâyı müminler âhırette, cihetsiz olarak ve karşında bulunmayarak ve nasıl olduğu anlaşılmayarak ve ihâtasız, yani bir şekilde olmayarak görecektir. Nitekim Peygamerimiz “Kıyâmet günü Rabbinizi, ondördüncü ayı gördüğünüz gibi görürsünüz” buyurdu.
Allahü teâlâ da, Kıyâmet sûresinin 22 ve 23. âyet-i kerîmelerinde meâlen; “Kıyâmet gününde (Peygamberlerin, evliyânın ve müminlerin) yüzleri parıldayıp ışık saçarlar. (Onlar) Rablerini (perdesiz) görücüdürler. (Cennet ehli, dâima hûrîler ve gılmânlar ile nimet, rahat ve huzur içinde olup, sabah ve akşam Allahü teâlânın cemâlini görmekle zevklenip, neşelenirler. O seçilmişlerin zikirleri; “Ey Allahım! Ben, senden, kerîm olan zâtını görmeyi istiyorum” diye yalvarmaktır)” buyurmaktadır.
.
Bilmemek özür değil günah olur
Magnisavîzâde Mehmed Efendi, Fâtih Sultan Mehmed Hân devrinin büyük âlimlerindendir. Aslen Magnisa (Manisa)lıdır. 888 (m. 1483) senesinde vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
İslâm âlimleri buyurdu ki:
Mükellef olan, yani âkil baliğ olan, kadın, erkek her Müslümanın, Allahü teâlânın sıfât-ı zâtıyyesini ve sıfât-ı sübûtiyyesini, doğru bilmesi ve inanması lâzımdır. Herkese ilk farz olan şey budur. Bilmemek özür olmaz. Bilmemek günah olur. Allahü teâlâdan başka olan her şeye, “Mâsivâ” veya “Âlem” denir. Âlemlerin hepsi yok idi. Hepsini Allahü teâlâ yarattı. Âlemlerin hepsi mümkündür ve hâdisdir. Yani, yok iken var olmuştur. (Allahü teâlâ var idi. Hiçbir şey yok idi) hadîs-i şerîfi, böyle olduğunu bildiriyor. Bu nizâmı yaratanın; “Hay” diri, “Âlim” bilici, “Kadir” gücü yetici, “Mürid” dileyici, “Semi” işitici, “Basîr” görücü ve “Mütekellim” söyleyici, “Hâlık” yaratıcı olması lâzımdır, Çünkü, “Ölmek”, “Câhil olmak”, “Gücü yetmemek”, “Zorla yapmak”, “Sağırlık”, “Körlük” ve “Söyleyememek” birer kusurdur, utanılacak şeylerdir. Bu kâinatı, bu âlemi, bu nizâm üzere yaratanda ve yok olmaktan koruyanda böyle kusurlu sıfatların bulunması olacak şey değildir.
Allahü teâlânın “Sıfât-ı zâtıyye”si altıdır. (Bunlar yukarıda bildirilmiştir.) “Sıfât-ı sübûtiyye”si, “Mâtürîdiyye” mezhebinde sekizdir. Eş’arîlerde ise yedidir. Bu sıfatları da, zâtı gibi ezelîdir, ebedîdir. Yani sonsuz olarak vardırlar. Mukaddestirler. Mahlûkların sıfatları gibi değildirler. Akıl ile, zan ile ve dünyâdakilere benzetilerek anlaşılamazlar. Allahü teâlâ, bu sıfatlarından birer örnek, insanlara ihsân buyurmuştur. Bunları görerek, Allahü teâlânın sıfatları biraz anlaşılabilir.
İnsan, Allahü teâlâyı anlayamayacağı için, Allahü teâlâyı düşünmek, anlamağa kalkışmak caiz değildir. Allahü teâlânın sekiz sıfât-ı sübûtiyyesi, zâtının aynı da değildir gayrı da değildir. Yani sıfatları, kendisi değildir. Kendisinden başka da değildir. Bu sekiz sıfat: Hayât, ilm, sem’, basar, irâde, kudret, kelâm ve tekvîn’dir. Eş’ariyye mezhebinde, tekvin sıfatı, kudret sıfatı ile birdir. Meşiyyet de, irâde demektir. Allahü teâlânın sekiz sıfatından her biri basittir, bir hâldedir. Hiçbirinde, hiçbir değişiklik olmaz.
Magnisavîzâde, bir ramazan iftar sofrasının başında, tam ezan okunduğu bir sırada, henüz iftarını açmadan kendisine bir fenâlık geldi. Oruçlu bir hâlde âhırete göç etti.
.
Onlar, kâfirlere karşı çok şiddetlidirler
Muhammed Kastalânî hazretleri hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. 614 (m. 1218)’de Mısır’da doğdu. 686 (m. 1287)’de vefât etti. Bir dersinde Eshâb-ı kirâmın üstünlüğü hakkında şunları anlattı:
Muhammed aleyhisselâmın ümmetinin en üstünü Eshâb-ı kirâmdır (radıyallahü anhüm). Nitekim Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen buyurdu ki: “Allah ve Resûlüne îmân edenler, vatanlarından hicret edenler ve Allah yolunda cihâd edenler (var ya!) İşte onlar, Allahın rahmetini umarlar. Allahü teâlâ, (hatâ ile ihtiyâtsızlıkla işlenen günahları) mağfiret eder, Rahmetiyle kullarını Cennete kor.” (Bekâra-218)
“Fakat Resûlullah ve O’nunla birlikte olan müminler, (Allahü teâlânın yolunda) mallarıyla ve canlarıyla cihâd ettiler. Onlar için dünyâda nusret ve ganîmet, âhırette Cennet ve saadet vardır. Umduklarına erenler de bunlardır.” (Tevbe-88)
“(Hudeybiye’de) ağaç altında sana bîat eden müminlerden Allahü teâlâ râzıdır.” (Feth-18)
“Muhammed, Allahü teâlânın insanlara gönderdiği Peygamberidir. O’nunla birlikte olanlar, kâfirlere karşı çok şiddetlidirler. Fakat, birbirlerine karşı merhametli, yumuşaktırlar. Bunları çok zaman rükûda ve secdede görürsünüz. Herkese, dünyâda ve âhırette her iyiliği, üstünlüğü, Allahü teâlâdan isterler. Çok secde ettikleri, yüzlerinden belli olur. Onların hâlleri ve şerefleri, böylece Tevrat’ta ve İncîl’de bildirilmiştir, İncîl’de de bildirildiği gibi, onlar ekine benzer. İnce bir filiz yerden çıkıp kalınlaştığı, yükseldiği gibi, az ve kuvvetsiz oldukları hâlde, az zamanda etrâfa yayıldılar. Her tarafı îmân nûru ile doldurdular. Herkes filizin hâlini görüp, az zamanda nasıl büyüdü diyerek şaşırdıkları gibi, hâl ve şanları dünyâya yayılıp, görenler hayret etti ve kâfirler kızdılar.” (Feth-29)
“O (Benî Nadr Yahudilerinden alınan ganîmetler) yurtlarından ve mallarından çıkarılan muhacirlerin fakirleri içindir ki, onlar ancak Allahü teâlânın fadl ve rızâsını aramışlar, Allahü teâlâya ve Resûlüne (canları ve malları ile) yardım etmişlerdi. İşte onlar, îmânlarında sâdık olanlardır.” (Haşr-8)
Eshâb-ı Kirâmın (aleyhimürrıdvan) üstünlükleriyle ilgili olarak İmrân bin Hasîn’in (radıyallahü anh) bildirdiği bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Ümmetimin en hayırlıları, en üstünleri, zamanımda bulunanlardır. Onlardan sonra en hayırlıları, onlardan sonra gelenlerdir. Onlardan sonra en hayırlıları, onlardan sonra gelenlerdir.
.
Ümmetim! Yâ Rabbî! Ümmetim
Kâdızâde Kutbeddîn Efendi Osmanlı âlimlerdendir. Bursa’da doğdu. 957 (m. 1550)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde, bu ümmetin üstünlüğünü anlatırken buyurdu ki:
Allahü teâlâ, Muhammed aleyhisselâmın ümmeti için Âl-i İmrân sûresinin 110. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Siz, insanlar için hayırlı bir ümmetsiniz! İyi şeyleri emreder, fenâ şeyleri menedersiniz” buyurdu. Bu âyet-i kerîmeyi tefsîr eden müfessirlerden biri de, bu âyet-i kerîmeyi; “Siz, insanlar içinde en hayırlı ümmetsiniz. Çünkü siz, iyiliği emrediyor, kötülükten menediyorsunuz. İnsanları İslâm’a da’vet ederek, onların Cehenneme girmeyip, Cennete girmelerine vesile oluyorsunuz” şeklinde tefsîr etti.
Sa’lebî tefsîrinde, İbn-i Abbâs’tan (radıyallahü anh) şöyle nakletmektedir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Mûsâ aleyhisselâm; (Yâ Rabbî! Benim ümmetimden daha üstün bir ümmet yarattın mı?) diye suâl eyledi. O zaman Allahü teâlâ; (Ey Mûsâ! Muhammed aleyhisselâmın ümmetinin diğer mahlûklara üstünlüğü, benim, yarattıklarıma olan üstünlüğüm, gibidir) buyurdu. Mûsâ aleyhisselâm; (Yâ Rabbî! Keşke, ben Muhammed aleyhisselâmın ümmetini görseydim) der. Allahü teâlâ da (Sen onları göremeyeceksin. Keşke onların sözlerini işitmeyi isteseydin) buyurur. Bunun üzerine Mûsâ aleyhisselâm; (Onların sözlerini işitmek istiyorum) deyince, Allahü teâlâ; (Ey Ümmet-i Muhammed!) diye hitâb buyurdu. Biz de, babalarımızın sulbünden, analarımızın rahminden 'Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lâ şerike leke lebbeyk, innelhamde ven-ni’mete leke vel-mülk lâ şerike lek' diye cevap verdik. Yine Allahü teâlâ; (Ey Muhammed ümmeti! Benim rahmetim gazâbımı, affım cezamı geçmiştir. Ben, size istemeden verdim. Kim bana kıyâmet gününde, Allahü teâlâdan başka ilâh olmadığına, Muhammed’in benim peygamberim ve kulum olduğuna şehâdet ederek gelirse, onun yerini Cennet yaparım. Günahları deniz köpükleri kadar çok olsa bile) buyurdu."
Yine Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği şefaat hadîs-i şerîfinde, Resûlullah buyurdu ki: “Ben başımı kaldırırım. (Ümmetim! Yâ Rabbî! Ümmetim! Yâ Rabbî! Ümmetim!) derim. Bunun üzerine (Yâ Muhammed! Ümmetinden üzerlerine hesap olmayanları, Cennetin sağ kapısından içeri koy, onlar, Cennetin diğer kapılarında da insanlara ortaktırlar) denilir. Nefsim yed-i kudretinde olan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, Cennet kapılarının iki kanadı arası, Mekke-i mükerreme ile Himyer veya Mekke-i mükerreme ile Busrâ arası kadardır.”
.
Hepiniz bir sürünün çobanı gibisiniz
Kâsım bin Sellâm hazretleri fıkıh, tefsîr ve hadîs âlimidir. 154 (m. 770)’de Afganistan’da Herat’ta doğdu. İlim tahsilinden sonra o devirde büyük bir İslam beldesi olan Tarsus’a giderek kadılık yaptı. 224 (m. 839)’da Medine’de vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Hepiniz bir sürünün çobanı gibisiniz. Çoban sürüsünü koruduğu gibi, siz de evlerinizde ve emirleriniz altında olanları Cehennemden korumalısınız. Onlara Müslümanlığı öğretmelisiniz, öğretmez iseniz mesul olacaksınız.”
Elinde iki altın bilezik ile Yemenli bir kadın, kızı ile birlikte Resûlullaha geldi. Resûlullah buyurdu ki: “Bunların zekâtını veriyor musun?” Kadın “Hayır” cevâbını verince Resûlullah “İster misin ki, bu iki bilezikten dolayı Allahü teâlâ seni, ateşten iki bilezikle cezalandırsın.”
“Fakîre sadaka vermek, sadaka hakkını ödemektir. Onu akrabaya vermek ise, sadaka hakkı ile sıla-i rahm hakkı olmak üzere iki hakkı ödemektir.”
Kâsım bin Sellâm buyurdu ki: “Zekât vaktinden evvel verilebilir. Verilince sahibini mesuliyetten kurtarır. Halbuki namaz, ancak vakit girdikten sonra eda edilebilir.”
“Ramazan ayında unutarak yemek yiyen kimse orucu kaza etmez. Namazı unutan kimse, hatırladığı zaman namazı kaza eder.”
“Namaz, Allahü teâlâya âit bir hak olarak, kullar ile Allah arasında olan bir farzdır. Zekât ise, Allahü teâlânın, fakirlerin bir hakkı olarak, zenginlerin mallarında farz kıldığı bir vecibedir.”
“Sadaka-ı fıtır husûsunda kişi serbesttir, isterse buğday, hurma, arpa ve kuru üzüm verebilir.”
“Kişinin nafakasından sorumlu olduğu kimseler; aile ve çocuklarıdır, ihtiyâç içinde olurlarsa, anne ve baba da bunlara dâhildir.”
“Sünnete yapışan, ateşi avuçlayan gibidir. Sünnete yapışmak, zamanımızda Allah yolunda kılıç sallamaktan daha efdaldir.”
“İnsanlarla görüştüm. Kelâm ehli ile konuştum. Râfizîlerden daha ahmak, daha kötü ve câhil kimse görmedim.”
“Hiçbir âlim yoktur ki, bana kapısını açması için çalmış olayım. Ancak kapısını açıncaya kadar sabrettim. Allahü teâlânın şu âyetinin tevîline istinaden bunu böyle yaptım: “Eğer onlar sen kendilerine çıkıncaya kadar sabretselerdi, muhakkak ki, haklarında hayırlı olurdu. Bununla beraber Allah gafûrdur, merhameti boldur. Rahimdir, merhameti geniştir.” (Hucurât-5) [Bu âyet-i kerîme, bedeviler, Peygamber efendimizin kapısını çalıp gürültü edip, Resûlullahı rahatsız etmeleri üzerine nâzil olmuştur.]
.
İslâmiyet üç kısımdır: İlim, amel ve ihlâs
Kadı Hüseyn Merverrûzî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. Horasan’da Merverrûz’da doğdu. Nîşâbur'da büyük âlimlerden fıkıh ilmi tahsil etti. Memleketine dönderek kadılığa tayin edildi. 462 (m. 1069)’de Merverrûz'da vefat etti. Buyurdu ki:
Küçük olsun, büyük olsun, şirkten yâni küfürden başka günah işleyip, tevbe etmeden ölen bir mümin, şefaat olunmakla, yahut hiçbir sebep olmadan, yalnız Allahü teâlânın merhamet etmesi ile, affolunabilir. Küçük günah, affedilmezse, Cehennemde azap çekilecektir. Kul hakkı da bulunan günahların affı güçtür ve azapları daha şiddetli olacaktır. Zevcesinin mehrini vermemek ve insanların hak dîni öğrenmelerine mâni olmak, kul haklarının en büyüğüdür. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Bir zaman gelir ki, insan kazancının helâlden mi, haramdan mı olduğunu düşünmez.)
(Bir zaman gelir ki, İslâmiyete yapışmak, elinde ateş tutmak gibi güç olur.)
Bunun için, haramların hepsinden ve tahrîmî mekruhlardan sakınmak takvâ olur. Farzları ve vâcibleri terk etmek haramdır. Müekked sünnetleri özürsüz terk etmek tahrîmen mekruh olur denildi.
İtikatta ve ahlakta ve amelde emrolunanları terk edene azap yapılacaktır. Azaba sebep olan şeyleri terk etmek lâzımdır. Bir günahı terk etmek, meselâ beş vakit namazı her gün kılmak çok lâzımdır.
Yapılmaması lâzım olan şeyler, ya belli bir uzuv ile yapılır, yahut bütün beden ile yapılır. Günah işlenen uzuvlardan sekiz uzuv meşhurdur. Bu uzvlar, kalp, kulak, göz, dil, el, mide, ferc ve ayaklardır. Kalp, insanın göğsünde, sol tarafında bulunan yürek denilen et parçasına nefh olunmuş ruhanî bir latîfedir. Ruh gibi, mücerred olan bir varlıktır. Günah işleyen, bu uzuvların kendileri değildir. Bunlarda bulunan his kuvvetleridir. Dünyada ve âhirette saadete kavuşmak, rahat etmek isteyen kimse, bu uzuvların günah işlemelerine mâni olmalıdır.
Günah işlememek, kalbinde meleke, tabîat, hâlini almalıdır. Bunu başarabilen kimseye müttekî ve sâlih denir. Allahü teâlânın rızasına, sevmesine kavuşarak, velîsi olur. Kalpte tabîat hâlini almadan, kendini zorlayarak günahlardan sakınmak da, takvâ olur ise de, velî olmak için, günah işlememek tabîat, huy hâlini almalıdır. Bunun için de, kalbin temizlenmesi lâzımdır. Kalbin temizlenmesi, İslâmiyete uymakla olur. İslâmiyet üç kısımdır: İlim, amel, ihlâs. Emirleri ve yasakları öğrenmek, öğrendiklerine tâbi olmak, bunları yalnız Allah rızası için yapmak lâzımdır.
.
Kimse bu kelâmın sahibine âsi olmasın
Mehmed Tâhir Efendi, Osmanlı târihinde “Vak’a-i Hayriyye” diye bilinen yeniçeri ocağının kaldırılmasına dâir fetvâyı veren Yüzdördüncü Osmanlı şeyhülislâmıdır. “Kâdı-zâde” diye şöhret bulmuştur. 1160 (m. 1747)’de Tokat’ta doğdu. 1254 (m. 1838)’de İstanbul’da vefât etti. Eyyûb Sultan civarında, Bostan İskelesi yakınına defnedildi. Bir dersinde şunları anlattı:
Abdullah bin Zeyd (radıyallahü anh) şöyle anlatmıştır: "Bir gemiyle yolculuğa çıkmıştık. Gemi rüzgâra kapılıp bir adaya doğru sürüklendi. Adaya yaklaşınca, yanaşıp indik. Adada puta tapan bir adam gördüm. 'Neden bu puta tapıyorsun? Bu put, ne fayda sağlar, ne de zarar' dedim. 'Siz kime taparsınız?' dedi. 'Her şeyi yaratan, her şeye mâlik olan ve her şeye gücü yeten Allahü teâlâya ibâdet ederiz' dedim. 'Bunu size kim bildirdi?' dedi. 'Allahü teâlâ bize kerîm bir peygamber gönderdi. Onun vasıtasıyla bize bildirdi' dedim. 'O peygamber nerededir?' dedi. 'Bize Allahü teâlânın gönderdiği dîni bildirip tebliğ vazîfesini tamamladıktan sonra vefât etti. Allahü teâlâya kavuştu' deyince; 'Ondan size hiçbir alâmet kaldı mı?' dedi. 'Evet, O, Allahü teâlâdan bir kitab getirdi. Şimdi o Kitâb (Kur’ân-ı kerîm) bizim yanımızdadır' dedim. 'Bana gösterin' dedi. Kur’ân-ı kerîmi ona gösterdim. 'Ben bunu okumasını bilmiyorum' dedi. Kur’ân-ı kerîmi açıp ona bir sûre okudum. Ben okudum, o ağladı. Sûreyi okuyup bitirince; 'Lâyık olan odur ki, kimse bu kelâmın sahibine âsi olmasın' dedi ve hemen Müslüman oldu.
Kur’ân-ı kerîmden birkaç sûreyi okumayı ve kendisine yetecek kadar din bilgisi öğrendi. O gece yatsı namazını kıldıktan sonra yatma zamanı geldi. O yatmayıp sabaha kadar ibâdet etti. Talebelerime dedim ki:
-Bu yeni Müslüman oldu. Buna aramızda biraz para toplayıp verelim ki, sıkıntı çekmesin.
Parayı toplayıp götürdüğümüzde; 'Bu nedir?' dedi. 'Bunu al, kendine nafaka yap ki sıkıntı çekmeyesin' dedim. 'La ilahe illallah. Ben daha önce bu adada iken puta tapardım. Allahü teâlâyı bilmezdim, fakat O beni zayi etmedi, korudu. Şimdi ise Onu tanıyorum. Beni hiç zayi eder mi?' dedi. Üç gün sonra bir haber aldım ki, o yeni Müslüman olan kimse hastalanıp yatağa düşmüş. Hemen yanına koştum. 'Bir isteğin bir hacetin var mıdır?' dedim. 'Benim ihtiyâcımı, her ihtiyâcı gideren Allahü teâlâ karşıladı' dedi. Bundan bir gün sonra da vefât etti."
.
Resûlullah efendimizi vesîle ederek istemek
Ebû Abdullah Tlemsânî hazretleri tasavvuf büyüklerinden ve Mâlikî mezhebi fıkıh âlimidir. 607 (m. 1210)’da Cezayir’deki Tlemsan şehrinde doğdu. 683 (m. 1284) yılında Kâhire’de vefât etti. “Misbâh-üz-zulâm” adlı eserinin mukaddimesinde şöyle buyurmaktadır:
Resûlullah efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) vesîle ederek, Allahü teâlâdan bir şey istemek, Resûlullahla istigâse mevzûunda bir şeyler yazmayı arz edip, bunun için istihâre ettim. Bu arzum için Allahü teâlâdan hayır diledim. Bir müddet sonra, şöyle bir hâdise başımdan geçti: 637 (m. 1239) senesinde seçkin bir cemâatle yolculuğa çıktık. Bir müddet gittikten sonra, ihtiyâcımı görmek için kafileden uzaklaştım. Bu sırada müthiş bir şekilde uykum geldi. Nasıl olsa giderken beni uyandırırlar deyip, başımı yere koydum. Uyandığımda kendimi çölün ortasında yapayalnız buldum. Arkadaşlarım beni unutup gitmişlerdi. Yalnızlıktan büyük bir korkuya kapıldım. Çölde sağa sola yürümeye başladım. Nerede bulunduğumu, nereye gideceğimi bilemiyordum. Her taraf dümdüz kumdu. Az sonra hava karardı. Korkum daha da şiddetlendi... Bir müddet gittikten sonra, çok susamış ve yorulmuş bir hâlde yere düştüm. Susuzluk ve yorgunluktan hayâtımdan ümidimi kesmiştim. Gece karanlığında “Yâ Muhammed! Yetiş! Senden Allahü teâlânın izniyle yardım etmeni istiyorum?” diye inledim.
Sözümü bitirir bitirmez, birinin bana seslendiğini duydum. Sesin geldiği tarafa baktığımda; gece karanlığında, etrâfına ışıklar saçan, bembeyaz elbiseler giyinmiş, o zamana kadar hiç görmediğim bir kimsenin beni çağırdığını gördüm. Bana yaklaşıp, elimi tuttu. O ânda bütün yorgunluğum ve susuzluğum kayboldu. Yeniden doğmuş gibi oldum. Ona canım birden ısınıverdi. El ele bir müddet yürüdük. Hayâtımın en tatlı anlarından birini yaşadığımı hissettim. Bir kum tepeciğini aşınca, beraber yolculuk yaptığım kâfilenin ışıklarını görüp, arkadaşlarımın seslerini duydum. Onların yanlarına doğru yaklaştık. Benim bindiğim hayvan en arkada onları takip ediyordu. Birden gelip önümde durdu. Bineğimi önümde görünce, sevinç çığlıkları attım. Ben bağırınca, benimle gelen zât elini elimden çekti. Daha sonra elimden tutup bineğime bindirdi ve sonra da “Bizden bir şey isteyeni ve yardım talebinde bulunan kimseyi biz boş çevirmeyiz” diyerek geri dönüp gitti. O zaman onun Resûlullah efendimiz olduğunu anladım.
.
Ben hidâyet üzereyim siz dalâlettesiniz
Şerefüddîn Menkellâtî hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 664 (m. 1266)’de Endülüs’te (İspanya) bulunan Züvvâre’de (Sujar) doğdu. 743 (m. 1342)’de Kâhire’de vefât etti. Talebelerine buyurdu ki:
Müminlerin hepsi, ma’rifet, yakîn, tevekkül, muhabbet, rızâ, havf, recâ ve îmân sahibidirler, îmânın, kuvvetinde başkalarından farklı olabilirler. Meselâ bir memlekette iki sâlih kimse olsa, bunlardan biri yakîn bakımından diğerinden ileri olsa, birincisinin diğerine uyması gerekir. Çünkü sâlihler, yakînde eşit olmazlar. Fakat İslâmiyet ve akla âit şeylerde eşit olurlar.
Ey kardeşim! Bu dünyâda doğru yolda olmak, dünyâdan îmân ile çıkmak ve kıyâmet günü Cennete girmek istiyorsan, Allahü teâlânın ve Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) sözlerine uy. Allahü teâlâ, Sebe sûresi otuzdördüncü âyetinde meâlen; “De ki, ya biz, ya siz hidayet üzere, yahut açık dalâletteyiz” buyuruyor. Bu âyet-i kerîmenin açıklaması şöyledir: "Ey Habîbim, sen onlara de ki, birimiz hidâyet üzere, diğeri dalâlettedir. Yani ben hidâyet üzereyim, siz dalâlettesiniz." Bu âyet-i kerîme, bir kimsenin arkadaşını kastedip, ikimizden birimiz yalan söylüyoruz, demesi gibidir. Âyet-i kerîmede takdim (öne alma) ve tehir (sona alma) vardır; açıklaması: Ben hidâyet üzereyim, siz açık dalâlettesiniz demektir dediler. Nitekim âyet-i kerîmelerde meâlen buyuruldu ki:
“Benden size hidâyet (yani Peygamber, kitâb ve dîn) gelince, bu hidâyete uyanlarınız sapıtmaz ve şaki olmaz. Zikrimden yüz çevirirseniz, geçiminiz dünyâda dar olur. Onu, kıyâmet günü kör olarak haşrederiz. Der ki: Yâ Rabbî! Benim gözlerim görürdü, beni niçin kör olarak haşreyledin?” Allahü teâlâ der ki: Sen de böyle yaptın, sana gelen âyetlerimizi unuttun. Bugün de sen unutulursun” (Tâhâ: 123-126). Âyetleri unuttun demek; gözünü onlardan yumdun, onları görmedin, onları bakmadan terk ettin, bugün sen de, rahmet ve mağfiretimizden unutulursun, demektir.
Peygamber efendimiz buyurdu ki: “Size iki şey bıraktım. Onlara yapışırsanız, doğru yoldan sapmazsınız. Biri Allahü teâlânın kitabı, diğeri benim sünnetimdir.”
İşleriniz ve sözleriniz Allahü teâlânın kitabına ve Resûlünün sünnetine uygun olursa, hidâyet ve tevfîke kavuşanlardan olursunuz. Böyle olmazsanız, sapık ve şakî olursunuz.
.
Kur’ân-ı kerîm mahlûk değildir
Alâüddîn Merdâvî hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 818 (m. 1414)’de Filistin’de Merdâ köyünde doğdu. 885 (m. 1480)’de Şam’da vefât etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Mükellef olan kimse, kısaca; Allahü teâlâya, meleklerine, kitaplarına, Peygamberlerine (aleyhimüsselam), Allahü teâlânın kaza ve kaderine, önce ve sonra gelenlerin diriltildiği âhiret gününe, haşre ve neşre, Cennet ve Cehenneme ve diğer bildirilen şeylere inanması lâzımdır.
Kur’ân-ı kerîm Allahü teâlânın kelâmıdır. Mahlûk değildir. Kader, Allahü teâlânın mahlûkları hakkındaki sırrıdır. Muhammed aleyhisselâmın bildirdikleri haktır ve gerçektir. O’ndan tevâtür yolu ile bildirilenler, sanki Resûlullah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) bizzat kendisinden duyulmuş gibidir. Tevâtür; Müslüman âlimlerin, bir şeyin varlığı hakkında ittifâk etmesidir. Havz-ı Kevser, Şefaat, Sırat, Mîzân, Münker ve Nekir’in kabirde suâl sorması, Mirâc yanî Resûlullah efendimiz uyanık olarak beden ve rûhen semâlara götürülmesi, kıyâmet gününde Cennetliklerin nasıl olduğu bilinmeyen bir şekilde Allahü teâlâyı görmesi haktır. Bunların hak olduğu hakkında İslâm âlimleri ittifâk etmişler, icmâ hâsıl olmuştur. Muhammed aleyhisselâmın ümmetinin icmâı haktır ve doğrudur. Resûlullah efendimizden sonra insanların en üstünü, Ebû Bekr-i Sıddîk, sonra Ömer bin Hattâb, sonra Osman bin Affân, sonra Ali bin Ebî Tâlib, sonra Eshâb-ı Kirâmın (radıyallahü anhüm) seçkin ve önde gelenleridir.
Kitâb ve sünnete uymayan her şey bâtıldır, hükümsüzdür. “La ilahe illallah” mübârek sözünün hakları pek çoktur. Başlıca iki kısma ayrılır. Birinci kısmı; farz ve vâcib olan amelleri eda etmek, yapmak, ikinci kısmı da; haram olanı terk etmektir. Farz amellerden bir kısmı: İlki beş vakit namazdır. Beş vakit namaz, erkek ve kadın her Müslümana farzdır. Ramazân-ı şerîfte oruç tutmak, şartlarını taşıyan kimselerin zekât vermesi ve hacca gitmesi farzdır. Bu mübârek kelimenin haklarından biri de, haramlardan kaçınmaktır. Kâfirlik alâmeti olan şeyleri yapmak, zünnâr kuşanmak, haksız yere adam öldürmek, zinâ etmek, livâta yapmak, içki içmek, iffetli kadına iftira etmek, erkeğin altın kullanması, ipek giymesi gibi haram olan şeylerden vesâir günah olan şeylerden uzak kalmak, bunları terk etmek Kelime-i tevhîdin haklarındandır.
.
Yâ Rabbî, bizi iyi kullarınla haşret
Ebü’l-Hasen bin İsmail hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. Cizre’de doğdu. Remle’de yaşadı; sonra Mısır’a yerleşti. 306 (m. 918)’de Mısır’da vefât etti. “El-Hidâye” gibi kıymetli eserleri ve şiirleri vardır. Şiirlerinden bir kısmının tercümesi şöyledir:
“Kendisinin çalışmasıyla; doyacak kadar ekmek, başını sokacak bir ev ve giyeceği bir elbisesi olan kimse, niçin kibir ve gurûr sahibi kimselere el açar. Niçin bayağı ve düşük kimselere boyun eğer, tenezzül eder?”
“İnsanların kötülüklerinden kendisini muhafaza etmek isteyen, onlardan mümkün mertebe uzak olmaya çalışsın. Böyle yapmak, derin bir denizde, gemiye binip, boğulmaktan kurtulmak gibidir. Ben sana nasîhatimi yaptım. Artık sen bilirsin.” “Nemmam (koğuculuk yapan) kimselere karşı kendimi muhafaza etmeye bir çârem var, fakat yalancılara karşı bir çârem yok. İftira eden kimselere ise çâre bulmak zor.”
“Eğer günahımın çokluğu olmasaydı, bir an önce ölmek için can atardım. Fakat öyle insanlar arasındayım ki, onlara yakın olmam, bana hayatı zehir ediyor.”
“Herkes yaşamayı medhettikleri zaman ben onlara; hayır, ölümü çok hatırlayınız. Çünkü onun pek çok faydası vardır diyerek onu şöyle anlatıyordum: Bunlardan birisi; insan ölümü hatırlamak sûretiyle, ölüm ve sonrası (âhıret) için hazırlık yaparak, sâlih ameller işlemeye başlar, birisi de; kendisini kötü kimselerden uzak tutar.”
“Yardımlaşma genişlikte değil, darlık zamanında güzel olur...”
Bu mübarek zat, vefatından kısa bir zaman evvel şöyle dua etti:
“Yâ Rabbî! İlminden ve fadlından bize anlamak nasip eyle. Bize devamlı yardımda bulun! Yâ Rabbî! Sana şükredenlerden, seni zikredenlerden, senden korkanlardan, sana itaat edenlerden, sana tevâzu gösterenlerden, sana bağlı olan ve sana dönen kullarından kıl! Yâ Rabbî! Tövbelerimizi kabul eyle, günahlarımızı affeyle. Kalblerimizden; kini, kuruntuları, gizli düşmanlıkları, öfkeyi ve bütün kötülükleri yok eyle! Yâ Rabbî! Ansızın ölmekten, güçlüklerden, günahlardan, ateşte yanmaktan, doğru yoldan sapıtmaktan, gururdan, kinden, gafletten ve zararlı bütün işlerden sana sığınırız. Yâ Rabbî! Korkundan öyle bir hisse ver ki, bizimle günahlarımız arasına girsin. Tâatinden öyle bir hisse ver ki, bizleri Cennetine götürsün. Bizi iyi ve sâlih kullarınla haşret. Hayatta kalağımız müddetçe kulaklarımızı, gözlerimizi, kuvvetimizi bize faydalı hâle getir!"
.
Ömrüm uzadıkça günahlarım çoğalıyor
Mensûr bin Ammâr hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Aslen Mervli olup, Basra’da yaşamıştır. 225 (m. 839)’da vefât etmiştir. Şöyle anlatılır:
Bir genç fesad ve içki meclisi kurup, eğlenirdi. Kölesine dört dirhem (gümüş) verip, meze almasını söyledi. Köle yolda giderken Mensûr bin Ammâr’ın meclisine uğradı. “Biraz oturup ne söylediğini anlayayım” diye düşündü. Mensûr, bir fakîr için bir şey istiyor ve kim dört dirhem verirse, ona dört duâ edeceğim diyordu. Köle, "bu dört dirhemi ondan daha iyi bir yere veremem" deyip, elindekinin hepsini Mensûr’a verdi. Mensûr hazretleri "nasıl duâ istersin?" deyince, köle "Birincisi; âzâd olmayı, ikincisi; Allahü teâlânın efendime tövbe nasip etmesini, üçüncüsü; dört dirhemin karşılığında dörtyüz dirhem vermesini, dördüncüsü; bana, efendime, sana ve bu mecliste bulunanlara rahmet etmesini istiyorum” dedi. Mensûr hazretleri duâ etti. Köle evine döndü...
Efendisi “Nerede kaldın ve ne getirdin?” diye sorunca, köle de “Mensûr bin Ammâr’ın meclisinde idim. Verdiğin dört dirhemle dört duâ satın aldım" dedi. Efendisi "nasıl duâlar?" deyince, köle durumu efendisine anlattı. Efendisi de "Seni âzâd ettim, bir daha içki içmeyeceğime Allahü teâlâya söz verip tövbe ettim, dört dirhem yerine sana dörtyüz dirhem bağışladım. Dördüncü duân bana âit değildir. Ben elimden geleni yaptım" dedi.
Efendi, gece rüyâsında bir ses işitti: “Sen elinde olanı, kendi eksikliğin ile yaptın, bana havale ettiğini ise, eksiksiz yaptım: Sana, köleye, Mensûr’a ve mecliste bulunanlara merhamet ettim...”
Mensûr bin Ammâr, Kûfe’de bir gece bir âbidin Allahü teâlâya karşı şöyle duâ ettiğini bildirir:
“Ey Rabbim! İzzet ve celâlin hakkı için, günah işlerken sana muhalefeti kasdetmedim. Nefsim beni aldattı. Şehvetim de buna yardımcı oldu. Seni, benim kusurlarımı gizlemen beni aldattı ve cehâletim sebebiyle sana isyan ettim ve hareketlerimle muhalefette bulundum. Şimdi senin azâbından beni, kim kurtaracak? Rahmetine nail olamazsam bana kim yardım edecek? Kıyâmet gününde günahı olmayanlara 'geçin', günahı olanlara 'durunuz' dendiği vakit, hangi yüzle senin huzûruna çıkacağım. Acaba şu iki fırkadan hangisi ile beraber olacağım? Yazıklar olsun bana ki, ömrüm uzadıkça günahlarım çoğalıyor. Bizlere tövbe etmeyi nasip eyle yâ Rabbi!”
.
Kabir azâbından Allaha sığınırız
Ebü’l-Kâsım Mekkî el-Makdisî hazretleri Kudüs’te yetişen büyük hadîs âlimlerindendir. 432 (m. 1040)’da doğdu. 492 (m. 1099) senesinde, Kudüs’te Haçlılar tarafından şehid edildi. Şöyle nakleder:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle anlattı:
Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Biliyor musunuz, 'Her kim benim zikrimden yüz çevirirse, ona maişetten bir dank vardır ve onu kıyâmet günü, kör olarak haşrederiz' (meâlindeki) Tâhâ sûresinin yüzyirmidördüncü âyet-i kerîmesi niçin indirildi? Maişetten dank nedir?” Eshâb-ı Kirâm; “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Resûl-i ekrem; “Maişetten dank, kâfirin kabirde azap görmesidir. Nefsim yed-i kudretinde olan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, kâfirin mezardaki azâbı, doksandokuz ejderha iledir. Ejderhanın ne olduğunu bilir misiniz? Her birinin doksandokuz başı olan, doksandokuz yılandır. Onu sokarlar, emerler ve üflerler. Kıyâmete kadar böyle devam eder” buyurdu.
Ebû Sa’îd-i Hudrî’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte ise, Resûl-i ekrem; “Kâfire kabrinde doksandokuz yılan musallat kılınır. Bunlar, kâfiri kıyâmet kopuncaya kadar sokarlar. Eğer bu yılanlardan birisi, yeryüzüne üfürse idi. Yeryüzünde yeşil bir şey bitmezdi” buyurdu.
Ubâde bin Sâmit’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Server-i âlem; “Kim Allahü teâlâya kavuşmak isterse, Allahü teâlâ da ona kavuşmak ister. Kim bunu istemezse, Allahü teâlâ da onu istemez” buyurdu. Bunun üzerine biz; “Yâ Resûlallah! Hepimiz ölümü istemeyiz” dedik. Resûl-i ekrem şöyle cevap verdi: “Bu, ölümü istememek değildir. Mümin dünyâdan ayrılacağı zaman, akıbetinin iyi olacağına dâir müjdeler kendisine verilir. Böylece Allahü teâlâya kavuşmak ister. Bu kavuşma, onun en çok istediği şeydir. Fakat kâfir ve fâcir, son nefesinde, sonunun iyi olmadığını görür ve cenâb-ı Hakka kavuşmayı istemez. Allahü teâlâ da ona kavuşmayı istemez.”
Berâ bin Âzib (radıyallahü anh) şöyle anlattı: “Resûlullah ile beraber Ensârdan birisinin cenâzesine gittik. Meyyit kabre konup üzeri toprakla kapatılınca, Resûlullah oturdu. Biz de etrâfına oturduk. Sanki başlarımızın üzerinde kuş vardı. (O derece sessiz, saygılı ve dikkatli dinliyorduk.) Resûl-i ekremin elinde bir çubuk vardı. Onunla yeri kazıyordu. Sonra mübârek başını kaldırıp; 'Kabir azâbından Allahü teâlâya sığınırız' diye iki veya üç sefer buyurdu."
.
Cennetten ümitli ol cehennemden kork
Seyyid Mehmed Nûri Efendi İstanbulda yetişen evliyânın büyüklerindendir. Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî’nin onbeşinci bâtından torunudur. 1216 (m. 1801)’de İstanbul’da doğdu. 1282 (m. 1866)’de aynı yerde vefât etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Hazreti Ebû Bekir’in, Hazreti Ömer’e (radıyallahü anhüma) yaptığı tavsiyeler:
“Ey Ömer! Allahü teâlânın, gündüz yerine getirilmesi gereken birtakım hakları vardır. Onları gece kabul etmez. Geceleyin yerine getirilmesi gereken birtakım hakları vardır. Onları da gündüz kabul etmez. Allahü teâlâ, farz yerine getirilmediği müddetçe, hiçbir nafileyi kabul etmez. Dikkatini çekmedi mi yâ Ömer? Kıyâmet gününde terazileri ağır gelenler, O’na tâbi olanlar ve O’nun kendilerine yüklediği mesuliyetleri taşıyanlardır. Yarın haktan başka hiçbir şeyin konulmadığı bir terazinin ağır gelmesi, elbette ki bir haktır. Yâ Ömer! Kıyâmet gününde bâtıl şeylerin konduğu bir terazinin hafif gelmesi de hakkın ta kendisidir. Yâ Ömer, rahat ve huzur âyeti azap âyeti ile birlikte, azap âyeti de rahat ve huzur âyeti ile birlikte inmiştir. Böylece müminin Allahü teâlânın Cennetinden ümitli, Cehenneminden ise korkması sağlanmıştır. Yâ Ömer! Benim tavsiyelerime iyice kulak vermişsen, gâib hiçbir şey, hazır olan ölümden senin için daha sevimli olmamalıdır. Zâten sen ona karşı hiçbir şey de yapamazsın.”
Hazreti Ali’nin (radıyallahü anh) halîfe olunca mescidde okuduğu hutbe şöyledir:
“Allahü teâlâ, kullarına doğru yolu gösteren, her türlü hayrı ve şerri açıklayan bir kitap indirmiştir. Sizler bu kitapta yazılı olan hayırları alınız ve zikredilen kötülüklerden uzak durunuz. Allahü teâlânın size farz kılmış olduğu emirleri yerine getiriniz ki, onlar sizi Cennete götürsün. Müslüman, Müslümanların elinden ve dilinden sâlim olduğu kimsedir. İnsanların haklarına ve hukuklarına dikkat ediniz. Özellikle ölümü iyi hatırlayınız, insanlar sizin önünüzde duruyor. Fakat arkanızda sizi tehdit eden bir kıyâmet saati vardır. Şu dünyâda, cenâb-ı Hakk'ın kullarının hakları konusunda cenâb-ı Hakk'tan korkunuz. Yarın kıyâmet gününde, her türlü ufak şeylerden, hayvanlara karşı olan hareketlerinizden bile sorumlu olacaksınız. Ey insanlar! Her konuda Allahü teâlâya itaat ediniz. O’na isyan etmeyiniz. Bir yerde hayır gördüğünüz zaman onu mutlaka alınız, şer gördüğünüz zaman da ondan uzak olmaya çalışınız.
.
Ona sirkeden başka bir şey şifa vermez
Ebû Abdullah Muhammed Tilmsânî hazretleri tefsîr ve Mâlikî mezhebi fıkıh âlimidir. Cezayir’de Tilmsân’da doğdu. 759 (m. 1358)’de Fas’ta vefât edip, Tilmsân’da defnedildi. “En-Nûr-ül-bedri fit-ta’rîf bil-fakîh el-makkârî” isimli eserde şunlar anlatılır:
Bağdad âlimlerinden Ebü’l-Kâsım bin Muhammed Yemânî anlattı. İbrâhim aleyhisselâmın Urfa’daki makamında ikâmet eden Şeyh Sâlih’ten şunları duydum: “Bir gün bize Fas’tan bir misâfir geldi. Bizim yanımızda hastalandı. Uzun zaman bu hastalığından kurtulamadı. Biz de hastalığın tedâvisine güç yetiremedik. Çok sıkıntı çekiyordu. Bir gün elimi açıp onun için duâ ettim. 'Yâ Rabbî, ya iyileştir veya hayırla rûhunu teslim al' diye yalvardım. O gece rüyâmda Resûlullah efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) gördüm. 'Hastaya keskeson yedir' buyurdular. Ben de hastaya keskeson yemeği yapıp yedirdim. Başka hiçbir ilâç kullanmadan hasta ayağa kalktı. Keskeson yemeği, Fas taraflarında meşhurdur. Faslılar çok severler, sık sık ondan yerler."
Nûhbe bin Katrâl’dan nakledilir: Bir Yahudi, “Sirke ne güzel katıktır” hadîs-i şerîfini duyunca, bunu inkâr edip, “Böyle şey mi olurmuş?” demek cüretini göstermeye kalkıştı. Onun bu hâlini haber alan bir âlim, şehrin vâlisine müracaat etti. Vâli de, o Yahudi'ye bir sene müddetle, sirke ve sirke yapılabilecek şeylerden mahrûmiyet cezası verdi. Daha bir yıl geçmeden, Yahudi ve ailesi cüzzâm hastalığına yakalandı. Tabipler, sirkeden başka bir şeyin ona şifâ vermeyeceğini söylediler. Sirkeden mahrûmiyet cezası kaldırıldı. Sirke içerek hastalıktan kurtuldular. Yahudi ve ailesi, yaptıklarına tövbe edip Müslüman oldular.”
Yine Ebû Abdullah Nûhbe bin Katrâl anlatır: “Bir gün Medîne-i münevverede, Mescid-i Nebevî’de ibâdetle meşguldüm. Eshâb-ı kirâm düşmanı bir Râfizî gelip, mescidin duvarına; 'Kendisini yaratanın Allah olduğuna inanan kimse, Ebû Bekir’le Ömer’i sevmesin' diye yazıp gitti. Resûlullah efendimizin huzûrunda başka bir edepsizlik yapmasına vesile olmayayım diye onun gitmesini bekledim. O gittikten sonra hemen gittim, 'Sevmesin' kelimesini silip, 'Sövmesin' yazdım. Yani 'Kendisini yaratanın Allahü teâlâ olduğuna inanan kimse, Ebû Bekir’le Ömer’e sövmesin' yazılmış oldu. Biraz sonra Râfizî geri dönüp geldi. Yazının değişmiş olduğunu gördü. Acaba kim değiştirmiş olabilir diye düşünüp, araştırdı. Ben de onu seyrettim, işin içinden çıkamadı. En sonunda düşünceli bir şekilde ayrılıp gitti
.
Küfr-i inadi ve küfr-i cehli nedir
Alâüddîn Zâhid Buhârî hazretleri tefsîr, kelâm, usûl ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi, vâizdir. 546 (m. 1151)’de Buhârâ’da vefât etti. Söylendiği zaman, küfre düşüren sözleri şöyle anlattı:
Erkek veya kadın, bir Müslüman, âlimlerin söz birliği ile küfre sebep olacağını bildirdikleri bir sözün veya işin küfre sebep olduğunu bilerek, amden [yani tehdit edilmeden, istekle] veya başkalarını güldürmek için söyler, yaparsa, manasını düşünmese dahi, imanı gider. Mürted olur. Buna Küfr-i inadi denir. Eğer bunun küfre sebep olduğunu bilmeyip, amden söyler, yaparsa, yine mürted olur. Buna Küfr-i cehli denir. Çünkü, her Müslümanın, bilmesi gereken şeyleri öğrenmesi farzdır. Bilmemesi özür değil, büyük günahtır.
İslâmiyetin tâzîmini emrettiği şeyi tahkîr etmek, kötülemek böyledir. Bunun için, Allahü teâlâya lâyık olmayan şey söyleyen kâfir olur. Meselâ, Allah, Arş'tan veya gökten bize bakıyor demek, sen bana zulmettiğin gibi, Allah da sana zulmediyor demek, filan Müslüman benim gözümde Yahudi gibidir demek, yalan bir söze, Allah biliyor ki, doğrudur demek ve melekleri küçültücü şeyler söylemek ve Kur'ân-ı kerimi, hattâ bir harfini küçültücü söz söylemek, bir harfine bile inanmamak, çalgı çalarak Kur'an okumak, hakîkî olan Tevrât'a ve İncîl'e inanmamak, bunları kötülemek, Kur'ân-ı kerimi şâz olan harflerle okuyup Kur'ân budur demek, küfür olur.
Peygamberleri küçültücü şeyler söylemek, Kur'ân-ı kerimde ismleri bildirilen yirmi beş Peygamberden birine inanmamak, meşhûr sünnetlerden birini beğenmemek, çok iyilik yapan birisi için, Peygamberden daha iyidir demek küfürdür. Peygamberler muhtaç idi demek küfür olur. Çünkü, onların fakirlikleri kendi istekleri ile idi. Birisi, peygamber olduğunu söylese, buna inananlar da kâfir olur. (Kabrim ile minberim arası, Cennet bahçelerinden bir bahçedir) hadis-i şerifini işitince, ben minber, hasır ve kabirden başka bir şey görmüyorum demek küfür olur. Âhirette olacak şeylerle alay etmek küfürdür.
Kabirdeki ve kıyâmetteki azâblara inanmamak, Cennette Allahü teâlâyı görmeye inanmamak, ben Cenneti istemem, Allahı görmeyi isterim demek küfür olur. İslâmiyete inanmamak alâmeti olan sözler, namaz kılsam da, kılmasam da, berâberdir demek, zekât vermem demek, fâiz helâl olsaydı, zulmetmek helâl olsaydı demek, haramdan olan mâlı fakire verip sevap beklemek, fakir, verilen paranın haram olduğunu bilerek, verene hayır duâ etmek, imam-ı a'zam Ebû Hanîfenin kıyâsı hak değildir demek küfürdür.
.
Allahü teâlânın rahmeti yetişmezse
Seyyidî Hamîdî hazretleri Osmanlılar devrinde yetişen büyük âlimlerdendir. Isparta’da doğdu. 913 (m. 1507)’de İstanbul kadısı iken vefât etti. Bir dersinde talebelerine şunları söyledi:
Allahü teâlânın emrettiği, beğendiği iyi şeyleri yaparak onun merhametini kazanmaz iseniz, rahmetine kavuşamazsınız. Bir âyet-i kerimede meâlen, (İnsan yalnız çalışmakla ve ibâdet yapmakla saadete kavuşur) buyuruldu. Bir âyet-i kerimede meâlen, (Allahın rahmetine kavuşmak isteyenler, emirlerini yapsınlar) buyuruldu. Bir âyet-i kerimede meâlen, (Dünyada yapılanların karşılıklarını göreceklerdir) ve bir âyet-i kerimede de meâlen, (İman edip, ibâdet yapanlar ve haramlardan kaçanlar, elbette Cennetlere girecek, nîmetlere kavuşacaklardır) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Cennet yalnız îman edip, ibâdet edenler içindir) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Allahü teâlâya ve Onun Peygamberlerine itaat edenler, âhırette Peygamberlere ve sıddîklara ve şehitlere ve sâlihlere verilen nimetlere ortak olacaklardır) buyuruldu.
Peygamber efendimiz hadis-i şerifte buyurdu ki: (Müslümanlık beş şey üzerine kurulmuştur: Birincisi, Allahü teâlâya ve Muhammed aleyhisselâmın Onun Peygamberi olduğuna inanmak, ikincisi her gün beş vakit namaz kılmak, üçüncüsü, senede bir kere malının kırkta birini Müslüman olan fakirlere zekât vermek, dördüncüsü, Ramazan-ı şerif ayında her gün oruç tutmak, beşincisi, Mekke-i mükerremeye giderek, ömründe bir kere hac etmek.) Başka bir hadis-i şerifte de (Îman, altı şeye kalp ile inanmak ve inandığını dili ile söylemek ve Allahü teâlânın emirlerini beğenmektir) buyurdu.
İnanmakla ve söylemekle iman hâsıl oluyor, ibâdet etmekle kemâle gelip cilâlanıyor. Ehl-i sünnetin reisi, dîn-i islâmın en büyük âlimi imam-ı a'zam Ebû Hanîfe vasıyetnâmesinde buyuruyor ki: "Îman, dil ile söylemek ve kalp ile inanmaktır."
İnsan Allahın lütfu, ihsânı ile Cennete girecektir. Fakat itaat ve ibâdet yaparak rahmete kavuşmaya hazırlanmaz ve lâyık olmazsa Allahın lütfu ve rahmeti ona gelmez. Nitekim bir âyet-i kerimede meâlen, (Rahmetim, muhsinler için, yani emirlerimi kabul edip yapanlar içindir) buyuruldu. Allahü teâlânın rahmeti yetişmezse, kimse Cennete giremez. Cennete yalnız iman ile girilecektir, denilirse, evet öyledir, lâkin birçok tehlikeleri atlattıktan sonra girilecektir. İman ile gitmeyen, Cennete giremeyecektir. Cennete girmek için âhirete iman ile gitmek ve diğer tehlikeleri de atlatmak lâzımdır.
.
Kâfirlerle dost, arkadaş olmayınız!
Kara Çelebi hazretleri Osmanlılar zamanında Bursa’da yetişen Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 965 (m. 1557) senesinde vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Âl-i İmrân sûresinin 28. âyetinde meâlen, (Müminler müminlerden başka, kâfirleri sevmesinler. Onları seven, Allahü teâlâyı sevmiş olmaz. Dârülharbde, zarûret olunca, onlara dostluk göstermek câiz olur) buyuruldu. Tefsîr-i kebîr sahibi bu âyet-i kerimeyi güzel açıklamıştır. (Bu âyet, kâfirleri sevmeyi haram etti) demiştir.
Âl-i İmrân sûresinin 118. âyet-i kerimesi meâlen, (Ey müminler! Mümin olmayan kâfirlerle dost, arkadaş olmayınız!) ve Mücâdele sûresinin 2. âyet-i kerimesi meâlen, (Allahü teâlâya ve âhiret gününe inanan, Allahın ve Resûlünün düşmanlarını sevmez) ve Mâide sûresinin 54. âyet-i kerimesi meâlen, (Ey îman edenler! Yahudileri ve Hıristiyanları sevmeyiniz!) ve Mümtehine suresinin birinci âyeti meâlen, (Ey îman edenler! Benim ve sizin düşmanlarımızı sevmeyiniz) ve Tevbe sûresinin 72. âyeti meâlen, (Müminlerin erkekleri ve kadınları birbirlerini severler)dir. Bu âyet-i kerimeler de, kâfirleri sevmeyi haram etmektedir.
Müminin kâfiri sevmesi üç türlü olur: Birincisi, onun küfrünü beğenir. Bunun için sever. Bu muhabbet yasaktır. Çünkü, onun dîninden razı olmuştur. Böyle muhabbet, imanı giderir. İkincisi, herkesle iyi geçinmek için, kâfire dost görünmektedir. Bu muhabbet memnû değildir. Üçüncüsü, ikisi ortasıdır. Onlara meyleder, yardım eder. Bu muhabbet küfre sebep olmaz ise de, câiz değildir. Çünkü bu muhabbet, zamanla dînini beğenmeye sebep olur. Müseylemetül-kezzâbın adamları iki sahâbîyi yakaladı. Birisine, (Muhammed'in peygamber olduğuna inanıyor musun?) dedi. Evet dedi. (Benim de peygamber olduğuma inanıyor musun?) dedi. Buna da evet dedi. Müseyleme, kendisinin Benî Hanîfe kabîlesine peygamber olduğuna, Muhammed aleyhisselâmın Kureyş kabîlesine peygamber olduğuna inanıyordu. Bunu serbest bıraktı. Diğerini getirdiler. Buna da sordu. Birinci suâle evet, ikincisine, ben sağırım dedi. Bunu öldürdü. Resûlullah haber alınca, (İkincisi, îmanı üzere şehit oldu. Birincisi, Allahü teâlânın verdiği izne tâbi oldu) buyurdu.
Nahl sûresinin 106. âyet-i kerimesi meâlen, (İkrâh ile [korkutularak] kalbi iman ile dolu iken küfür söyleyen affolur) olup, ikrâh olunca, küfre izin vermektedir.
.
Elemlerin, kederlerin yok olması için
Ahmed Şihâbüddîn Kalyûbî hazretleri Şafiî mezhebi âlimidir. Mısır’ın Kalyûb şehrinde dünyâya geldi. 1069 (m. 1659)’da vefât etti. “Tuhfet-ür-râgıb” kitabının son sözünde buyuruyor ki:
“Selef-i sâlihîn ve bu ümmetin büyükleri (radıyallahü anhüm), Sultân-ül-mürselîn aleyhi salevât-ül-melik-il-mu’în olan efendimiz Muhammed aleyhisselâma ve O’nun tertemiz olan âl-i evlâdına (çoluk-çocuğuna) tevessül ederek duâ ederler ve kabul edildiğini görüp, üzüntü ve kederlerinden kurtulurlardı. Kederli ve sıkıntıda olan bir kimse, güzelce abdest alıp, Peygamber efendimize salevât-ı şerîfe getirdikten ve Ehl-i Beyt’ten rivâyet edilen şu duâyı okuduktan sonra, Hak teâlâ o kimseye ferahlık ve afiyet ihsân eder: Allahümme lekelhamdü alâ mâ lem ezel, insarefe fihi min selâmeti bedenî ilâ âhır..."
Kutb-ül-ârifîn Şeyh Aliyy-ül-Mülcî talebelerine diyordu ki: “Size bir keder ve sıkıntı eriştiğinde veyahut memleketinizde tâûn (veba) hastalığı ortaya çıktığında, istiğfar ile birlikte çok salevât-ı şerîfe okuyun ve şöyle duâ ediniz: (Allahümme innâ nes’elüke bi-hakk-ıl-Hüseyni ve ahîhî ve ceddihî ve ebîhî ve ümmihî ve benîhî ve zürriyyetihî ve muhıbbihî ve itratihî ve âlihî. Ferric annâ ve anil-müslimîne mâ nahnü fîhî yâ erhamer-râhimîn.) Böyle yaparsanız elemleriniz ve kederleriniz yok olur. Allahü teâlâ, sizleri tâûn belâsından korur. Sâlih zâtlardan birçokları bunu tecrübe ettiler ve bereketini gördüler.”
Nevâdir-ül-âlem ismindeki eserinden: “Bir kadın vardı. Her söze ve işe başlarken Besmele çekerdi. O kadının münâfık bir kocası vardı. Besmele çekmesine çok kızardı. Hanımını bir işte mahcup etmeye karar verdi. Hanımına bir gün içerisinde para bulunan bir kese verdi. 'Bunu sakla, sonra senden isterim' dedi. Hanımı keseyi bir yere koyup üzerini örttü. Kocası, hanımının haberi olmadan gidip keseyi yerinden aldı. Onu bahçedeki kör kuyuya attı. Sonra gelip hanımından keseyi vermesini istedi. Kadın keseyi koyduğu yere gelip, Besmele çekti. Allahü teâlâ o anda Cebrâil aleyhisselâma, yeryüzüne inip keseyi yerine koymasını emretti. Cebrâil aleyhisselâm keseyi kuyudan alıp yerine koydu. Kadın keseyi almak için elini uzatınca keseyi orada buldu. Hiçbir şeyden habersizce onu alıp kocasına verdi. Bu durum karşısında hayretler içinde kalan kocası, hemen tövbe etti ve bir işe başlarken, bir şey yaparken Besmele çekmeye başladı.”
.
Zaruret olmadan dilenmek haramdır
Ali bin Muhammed Kalsâdî hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. 815 (m. 1412)’de Endülüs’te (İspanya) Besta (Baeza) şehrinde doğdu. 891 (m. 1486)’de Cezayir’de Becâye şehrinde vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bir günlük yiyeceği olmayanın, bunu istemesi câiz olduğuna fetvâ verilmiştir. Takvâ ve azîmet ise, hiç istememektir. Ölüm ve hastalık tehlikesi gibi zarûret hâlinde, mubâh olur. Elbisesi olmayanın, bu şartlarda, giyecek istemesi mubâh olur. Çalışıp kazanabilen kimsenin dilenmesi câiz değildir. Çalışamayan hastanın, bir günlük yiyecek dilenmesi câizdir. Fazlası câiz değildir.
Nâfile namaz ve nâfile oruç sebebi ile çalışmaya vakit bulamayanın zekât ve sadaka istemesi câiz değildir. Bunun için, başkasının sadaka istemesi câiz olur. Sadaka istemekte üç zarar vardır: Allahü teâlânın, nimeti az gönderdiğini haber vermektir ki, haramdır. Kendini zelîl etmektir. Müminin Allah'tan başkasına boyun bükmesi câiz değildir. İstenilen kimseye de eziyyet etmektir. Zarûret olmadıkca, bu da haramdır. Bunun için, takvâ sahipleri, kimseden bir şey istememişlerdir.
Bişr-i Hâfî, Sırr-î Sekatî’den başka kimseden bir şey istemezdi. (Onun mal verince, sevineceğini biliyorum, onu sevindirmek için istiyorum) derdi. Bişr buyurdu ki: "Üç nevi fakir vardır: İstemez, verince de almaz. Bunlar, İlliyyînde melekler iledirler. İstemez, verince alır. Bunlar, Cennetlerde mukarreblerledir. İhtiyâcı olunca ister. Bunlar, sâdıklar olup, Eshâb-ı yemin iledirler."
Netice olarak deriz ki: Zarûret olmadan dilenmek haramdır ve çirkindir. Zarûret ve ihtiyaç hâlinde mubâh olur. Lâkin derecenin azalmasına sebep olur. Ölüm hâlinde vâcib olur. İstemeyip ölürse, günaha girerek ölür. Resûlullah, Hazreti Ömer'e hediye gönderdi. Ömer, almayıp geri gönderdi. Karşılaştıkları vakit, (Niçin almadın?) buyurdu. Yâ Resûlallah, (En hayırlınız, kimseden bir şey almayandır) buyurmuştunuz. (O sözüm, isteyip de almak içindi. İstemeden gelen şey, Allahü teâlânın gönderdiği rızıktır) buyurdu. Hazreti Ömer, cevap vererek, (Allahü teâlâya yemin ederim ki, kimseden bir şey istemeyeceğim ve istemeden gelen her şeyi alacağım) dedi.
Bir hadis-i şerifte, (Aç olan veya bir şeye muhtaç olan, kimseden istemeyip, Allahü teâlâdan beklerse, Allahü teâlâ, ona bir senelik rızık kapıları açar) buyuruldu.
.
Çocuk kokusu cennet kokusudur
Kâfzâde Fâizî Efendi Osmanlı âlimlerinden ve şâirlerindendir. 998 (m. 1589)’de İstanbul’da doğdu. 1031 (m. 1622)’de aynı yerde vefât etti. Çeşitli derslerinde buyurdu ki:
Evladın, ana-baba üzerinde hakları vardır. Bazıları şöyledir:
1- İleride, çocuk annesiyle kötülenmemesi için, evladına anne olacak kızı, iyi yerden seçmelidir. Saliha olmasına dikkat etmelidir!
2- Çocuğa iyi isim koymalıdır! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Çocuğa güzel bir ad koymak, evladın baba üzerindeki haklarındandır.) [Beyheki] Ahmed, Muhammed, Mahmud gibi Peygamber efendimizin isimlerini koymalıdır! Allahü teâlâ, (Habibimin isminde olan Müslümana azap etmeye hayâ ederim) buyurdu. Resulü de, (Üç oğlu olup da, birine benim adımı vermeyen, cahillik etmiş olur) buyurdu. (Taberani)
3- Çocuğu güzel terbiye etmelidir! Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: (Çocuğu güzel terbiye, evladın babasındaki haklarındandır.) [Beyheki]
(Evladınıza ikram edin, onları edepli, terbiyeli yetiştirin!) [İbni Mace]
(Çocuğu terbiye etmek torunlara sadaka vermekten daha sevaptır.) [Tirmizi]
4- Çocuğa karşı şefkatli davranmalıdır! Peygamber efendimiz aleyhisselam, torununu öperken biri görüp, "Ya Resulallah, benim on çocuğum var, hiçbirini öpmem" dedi. Ona, (Merhamet etmeyen merhamet bulamaz) buyurdu. (Buhari)
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: (Çocuklarınızı çok öpün, her öpmenizde Cennetteki dereceniz yükselir.) [Buhari]
(Çocuk kokusu Cennet kokusudur.) [Taberani]
5- Çocuklara beddua etmemelidir. İbni Mübarek hazretleri, çocuğunu şikâyet edene, (Çocuğa beddua ettin mi?) dedi. O da, evet deyince, (Çocuğun ahlakını sen bozdun) buyurdu.
6- Çocuklara iyilik etmelidir! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Evladınıza ikram edin, ana-babanın sizde hakkı olduğu gibi, evladınızın da sizde hakkı vardır.) [Taberani]
7- Çocuğu helal gıda ile beslemelidir! Haram gıdanın etkisi çocuğun özüne işler, çocukta uygunsuz işlerin meydana gelmesine sebep olur. Hadis-i şerifte (Yiyip içtikleriniz helal, temiz olsun! Çocuklarınız, bunlardan hasıl olur) buyuruldu. (R.Nasıhin)
8- Çocuk akıl baliğ olup evlendikten sonra ona şöyle demelidir: (Evladım, seni terbiye ettim. Okutup, evlendirdim. Dünyada bir felakete, ahirette azaba uğramaktan Allahü teâlâya sığınırım. Aklını başına topla, buna göre çalış!) [İ.Hibban]
Belalardan ve nazardan korunmak için
Muhyiddîn Kâfiyecî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimidir. 788 (m. 1386)’de İzmir’e bağlı Bergama’da doğdu. 879 (m. 1474)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kendisine nazar değen kimse, şu duaların birini veya tamamını okumalıdır:
1- Fatiha, Âyet-el kürsi ve dört kul [Kâfirun, İhlas, Felak, Nas sureleri] yedişer defa okunup hastaya üflenirse, büyü, nazar ve her dert için iyi gelir. Tuza okunup, suda eritilerek içmek de olur. Bir hadis-i şerifte de, (Fatiha ile Âyet-el kürsiyi okuyana, o gün nazar değmez) buyuruldu.
2- Bir hadis-i şerifte, (Sabah akşam, [Besmele ile] 3 defa “Bismillâhillezi lâ yedurru me’asmihi şey’ün fil Erdı ve lâ fissemâi ve hüvessemi’ul alim” okuyan, büyü ve nazardan korunur) buyuruldu.
3- Âyet-el-kürsi, Fatiha, iki Kul euzü ve Kalem suresinin sonunu okumak çok iyi gelir.
4- Peygamber efendimiz, iki Kul euzüyü okuyup buyurdu ki: (Bu iki sure ile [belalardan, nazardan] korunun! Hiç kimse, bu iki sure ile korunduğu gibi, başka şeyle korunamaz.)
5- (Euzü bi-kelimâtillahittâmmeti min şerri külli şeytânin ve hâmmetin ve min şerri külli aynin lâmmetin) tavizini, sabah akşam 3 defa okunup kendine veya hastaya üflenirse, nazardan, cin, şeytan ve hayvanların zararından korur.
6- Peygamber efendimiz nazar için (Allahümme barik fihi ve la tedarruhü) okurdu.
7- Nazarı değen kimse veya herkes, beğendiği bir şeyi görünce Mâşâallah demeli, ondan sonra o şeyi söylemelidir. Önce Mâşâallah deyince, nazar değmez. Hadis-i şerifte, (Hoşa giden bir şeyi görünce, “Mâşâallah la kuvvete illa billah” denirse o şeye nazar değemez) buyurdu. Ukbe-tübni Amir radıyallahü anh anlatır: Resulullah efendimiz, (Kendisine Allah’ın nimet verdiği kimse, bu nimetin devamını isterse çok “La havle vela kuvvete illa billah” desin) buyurdu. Sonra “Bahçene girdiğin zaman mâşâallah la kuvvete illa billah demeliydin değil mi?” [mealindeki] Kehf suresinin 39. âyetini okudu. Bir hadis-i şerifte de buyuruldu ki: (Kendisine Allahü teâlânın rızık verdiği kimse, çok "Elhamdülillah” desin. Rızkı azalan da çok “İstiğfar” etsin. Bir şey de kendisine üzüntü, sıkıntı verirse “la havle vela kuvvete illa billah” desin.)
8- Nazardan korunmak için âyât-i hırz denilen âyetleri okumalı ve üzerinde taşımalıdır.
.
Ölümü çok hatırlayan kimse az konuşur
Ahmed Kâdir-billâh hazretleri Yirmibeşinci Abbasî Halifesi olup, kelâm, hadîs ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi idi. 336 (m. 947)’de doğdu. 381 (m. 991)’de hilâfete geçti. Kırkbir sene üç ay hilâfet makâmında kalıp, 422 (m. 1031) yılında vefât etti. Birçok talebe yetiştirip, kıymetli kitaplar yazdı.
Bu eserlerinden “El-Usûl” kitabını her cuma günü Mehdî Câmii’nde toplanan hadîs ehline okuturdu. Bu kitabında, Emevî halîfesi ve "İkinci Ömer" diye meşhur olan Ömer bin Abdülazîz’in faziletleri ve Mutezile firkasının sapıklıklarından da bahsetmekte idi. Bu kitaptan bazı bölümler:
Ömer bin Abdülazîz hazretleri Evzâî’ye yazdığı bir mektubunda; “Biliniz ki, ölümü çok hatırlayan kimse, az bir dünyalık ile iktifâ eder, konuştuğu kelimelerin hesâbını vereceğini düşünen çok az konuşur, ancak lüzumlu sözleri söyler” buyurdu. Yine buyurdu ki: “Kendimi överim korkusu ile birçok sözleri söylemekten kaçınırım.”
Ömer bin Abdülazîz hazretlerinin yanına birisi gelerek; “Falanca kimse, sizin için şöyle, şöyle söylüyor” dedi. Ömer bin Abdülazîz; “İstersen bu işi araştıralım. Eğer yalancı isen, Hucurât sûresinin altıncı âyet-i kerîmesinin hükmüne göre; söylediğin yanlış ise, Kalem sûresi on birinci âyet-i kerîmesinin hükmüne göre mesûl olursun. Her iki hâlde de mesul olursun. İstersen üçüncü hâli tercih edip, seni affedelim ve bu meseleyi kapatalım” dedi. Bunun üzerine o kimse tövbe edip, bir daha böyle bir şey yapmam dedi.
Ömer bin Abdülazîz hazretleri bir gece namaz kıldı. Namazda; “Boyunlarında demirden halkalar ve zincirler bulunduğu zaman, bu vaziyette sıcak suyun içinde sürüklenecekler, sonra ateşte yakılacaklar" meâlindeki (Mü’min sûresi: 71-72) âyet-i kerîmelerini okudu. Namazdan sonra bu âyet-i kerîmeyi tekrar tekrar okudu ve çok ağladı.
Ömer bin Abdülazîz, Şam’da, bir mimber üzerinde hutbe okudu. Allahü teâlâya hamd ve senâdan sonra üç şey söyledi. “Ey insanlar! İçinizi, kalblerinizi düzeltirseniz, zâhiriniz, dışınız da iyi olur. Âzâlarınız, gözünüz, kulağınız, elleriniz, ayaklarınız, hayır işler, Allahü teâlânın beğendiği şeylerle meşgul olur. Âhiretiniz için sâlih ameller işleyiniz. Böylece dünyanızı da korumuş olursunuz. Hazret-i Âdem’den itibâren, kendisine kadar bütün dedeleri ölüp gitmiş olan kimse de bir gün ölecektir.”
.
Yetmiş iki sıddîk sevabı alan genç
Zeynüddîn Sübkî hazretleri hadîs ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 659 (m. 1261)’de Mısır’da Sübk-il-abîd denilen yerde doğdu. 735 (m. 1334)’de Mısır’da Mahılle denilen yerde vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Kim bir hastanın yanında yedi kere (Es’elüllahelazîme Rabbel-Arşil-azîm en yeşfiyeke) derse, o hasta sıhhat ve afiyet bulur.”
Hazreti Ömer’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği, hadîs-i şerîfte; Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Bir genç, dünyâ lezzetini ve oyununu bırakır, gençliğine rağmen Allahü teâlâya tâate (beğendiği şeylere) yönelirse, Allahü teâlâ, ona yetmiş iki sıddîk sevabı verir. Sonra şöyle buyurur: (Ey şehvetini [nefsinin arzu ve isteklerini] benim rızam için terk edip, gençliğini benim beğendiğim işlerde harcayan genç! Sen, benim yanımda meleklerimden birisi gibisin.)”
Hazreti Ömer’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği, hadîs-i şerîfte, “Resûlullah efendimiz buyurdular ki: “Ey Âişe! Dinlerini parça parça edip, doğru yoldan ayrılanlar, bid’at ve heva (nefsinin arzu ve istekleri) sahipleri, bu ümmetin sapıklarıdır. Yâ Âişe, her günah sahibi için tevbe vardır. Ancak, bidat ve heva sahipleri, benden uzaktır, ben de onlardan uzağım.”
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Cennette yüz derece vardır ki, Allahü teâlâ onları Allah yolunda cihâd edenler için hazırlamıştır, iki derece arası, gökle yer arası kadardır. Allahü teâlâdan Firdevs’i isteyiniz. Çünkü Firdevs, Cennetin en ortası, en yükseği ve onun üstünde Rahmânın Arş’ı vardır. Cennetin nehirleri ondan fışkırır.”
“Allah yolunda cihâd eden kimsenin hâli, gündüzleri oruçlu olup gecelerini ibâdetle geçiren, Allahü teâlânın âyetlerine itaat eden, namaz ve oruçtan dolayı hiçbir gevşeklik hissetmeyen kimsenin hâli gibidir ki, yine Allah yolunda cihâd eden üstündür.”
Ebû Saîd-i Hudrî (radıyallahü anh) şöyle rivâyet etti: Birisi Resûlullaha gelerek, “İnsanların hangisi daha üstündür?” dedi. Resûlullah efendimiz “Canıyla ve malıyla Allah yolunda cihâd eden mümindir” buyurdu. O kimse “Sonra kimdir?” diye sorunca “Kavminden ayrılıp Rabbine ibâdet eden ve insanların da onun kötülüğünden emîn olduğu kimsedir” buyurdu.
.
İnsan, kulluk yapması için yaratılmıştır!.
Kâdı Muhammed Zâhid hazretleri “Silsile-i âliyye” denilen büyük âlim ve velîlerin ondokuzuncusudur. Semerkand’da doğdu. Ya’kûb-ı Çerhî hazretlerinin torunudur. Ubeydüllah-i Ahrâr’a talebe oldu. Onun vefâtından sonra halîfesi oldu. 936 (m. 1529)’da Semerkand’da Vahş köyünde vefât etti. “Mesmûât” adlı eserinde, hocası Ubeydüllah-i Ahrâr hazretlerinin sohbetlerinde dinlediklerini toplamıştır. Bu eserinden bazı bölümler:
“İnsanın yaratılmasından maksat, kulluk yapmasıdır. Kulluğun aslı ve özü ise, her halükârda Allahü teâlâyı unutmamak, gâfil olmamak, tazarru (yalvarma) ve huşû (korku) içinde bulunmaktır.”
“İbâdet ile ubudiyet (kulluk) arasındaki fark; ibâdet, dinin emrettiği vazîfeleri yapmak; ubudiyet ise, kalbin gafletten uzak ve dâima Rabbini tazim eder hâlde olmasıdır.”
“Temkin makamına kavuşmak için, zarûretsiz söz söylememek lâzımdır. Çok gülmek ve çok konuşmak kalbi öldürür. Temkin makamı, huzûr ve agâh (gafletten uzak) olmaktan ibârettir ki, bu hâl, gözdeki görme, kulaktaki işitme vasfı gibi hiç kaybolmamalıdır. Kendisini Allahü teâlânın her ân gördüğünü bilmelidir. Böyle bir hâle gelen kimsenin konuşması gerekir. Bu hâle kavuştuktan sonra, (insanları irşâd için) konuşmaması gaflettir. Gaflet ise, kalbin ölmesi demektir. Kalbin gafletten uzak olması, huzûr ve agâh olmasıyladır. Bu nisbetin sahibi çok çalışmalı, ihtimâm göstermeli ve bu nisbet zamanını iyi muhafaza etmelidir.”
“Gençlik zamanı fırsat ve ganimettir. Bu kıymetli zamanı ve nefesleri saadet vesilesi yapmayana yazıklar olsun. Saadet arayan kimse, Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) ahlâkı ile ahlâklanmalıdır. Hilm (yumuşaklık), kerem, cömertlik, tevâzu, Îsâr ve diğer ahlâk-ı hamide olan şeylerle ahlâklanmalıdır. Husûsen kalbde Allahtan başka hiçbir şeye bağlılık kalmamasına (mâsivânın terkine) çok çalışmak lâzımdır. Kalbden mâsivâ silinip atıldığı zaman, kalbde Allah sevgisinden başka hiçbir şey kalmaz, buyurmuşlardır.”
“Akıllı kimse, bir işi bir haftada veya bir ayda bitiren, dünyâya âit faydaları kısa zamanda elde eden kimse değildir. Akıllı o kimse ki, bütün çalışmasını ve gayretini dinin emirlerine uymaya sarf eden, işlerini âhirette fayda verecek şekilde yapandır. Bundan daha akıllı kimse ise, bütün gayretini sarf ederek, Allahü teâlâdan başka her şeyden yüz çeviren, onları kalbinden çıkarandır. Böyle yapan kimse, Allahü teâlânın rızâsına kavuşur.”
.
Sabrederek ferahlığı beklemek ibâdettir
Nasr bin Abdürrezzâk hazretleri Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî hazretlerinin torunudur. Hanbelî mezhebinde ilk Kâdı’l-kudâtdır. 564 (m. 1169)’da doğdu. 633 (m. 1236)’da vefât etti. Bir sohbetinde şunları anlattı:
Sabır, takvâ sahiplerinin mertebelerinin en üstünü, müminlerin derecelerinin en yükseğidir. Kendisine yapışanları hayırlı işlere götürür. Zararlı işlerden çevirir. Nefsin arzu ve isteklerine uymanın neticesi kötü işler olduğu gibi, sabra sarılmanın neticesi de hayırlı işlerdir.
Sabır, Allahü teâlânın sıfatlarındandır. Akıllı kimse, Allahü teâlânın haram kıldığı şeyleri yapmama hususunda sabır göstermeyi zor görmez. Çünkü haramlarda bulunan lezzet, helâl edilmiş olan mübahlarda fazlasıyla mevcuttur. Buna rağmen bazı kimseler haramların görünüşlerine aldanarak, onlarda lezzet var sanmakta, haramlara ve şüphelilere dalarak hakîkî lezzetten uzaklaşmaktadır. İnsanın başına gelen sıkıntılara sabretmesi, imânının kemâlini gösterir. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Allahü teâlâ buyurdu ki: Ben bir kulumun bedenine veya malına veya çocuğuna bir musibet veririm ve o kul da buna sabrederse, kıyâmet gününde onu hesaba çekmekten hayâ ederim.”
Sabır izzet kapısı, sabırsızlık illet kapısıdır. Büyüklerden birisi buyurdu ki: “Sana bir musibet geldiği zaman sabretsen de, sabretmesen de Allahü teâlânın takdîri yerine gelir. Eğer sabredersen, Allahü teâlânın takdîri yerine gelir ve sen sevap kazanırsın. Şayet sabretmezsen, Allahü teâlânın takdîri yine yerine gelir. Fakat sen hem kendini üzmüş, hem de sevaptan mahrum kalmış olursun. O hâlde sen her zaman sabret ki, her durumda kârlı çıkasın.”
Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: “İstemediğiniz durumlara sabretmedikçe, istediklerinize ulaşamazsınız. Arzu ettiğiniz şeyleri terk etmedikçe, umduklarınıza erişemezsiniz.”
“Amellerin en üstünü, nefsin istemediği şeylerdir. Bu da Allahü teâlânın haram kıldığı, yasak ettiği şeyleri yapmamak için sabır göstermektir.”
“Sabrederek ferahlığı beklemek ibâdettir.”
Büyüklerden birisi buyurdu ki: “Sana gelen bir musibete sabırsızlık göstermen, gelen o musibetten daha ağırdır. Sabırsız kimse, dünyâda kendisini helak eder. Âhırette ise ecrini kaybeder.”
İbn-i Semmâk buyurdu ki: “İnsana bir musibet gelir, o da sızlanmaya, sabırsızlanmaya başlarsa, musibeti iki tane olur.”
.
Her şey O’nun hürmetine yaratıldı
İbn-i Şühbe hazretleri fıkıh âlimidir. 798 (m. 1395)’de Şam’da doğdu. 874 (m. 1470)’da orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
“Allahü teâlâ, sevgili Peygamber efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) her bakımdan en güzel yaratmıştır. Her şeyi O’nun hürmetine yarattığını bildirmiştir. Allahü teâlâ, kalplerimizi nurlandırsın, Habîbinin sevgisi ile doldursun. Allahü teâlâ, bütün güzel vasıfları Peygamber efendimizde cem etmiştir. Şimdi O’nun mübârek hilye-i se’âdetlerini (görünüşlerini) anlatmakla şereflenelim:
Fahr-i kâinatın mübârek yüzü ve bütün âzâ-i şerîfesi ve mübârek sesi, bütün insanların yüzlerinden ve âzâlarından ve seslerinden güzel idi. Mübârek yüzü bir miktar yuvarlak idi. Neşeli olduğu zamanda, mübârek yüzü ay gibi nurlanırdı. Sevindiği mübârek alnından belli olurdu. Resûlullah efendimiz gündüz nasıl görürse, gece dahî öyle görürdü, önünde olanları gördüğü gibi, arkasında olanları dahî görürdü. Bunu ispat eden yüzlerce hâdise kitaplarda yazılıdır. Gözde görmek halk eden Allahü teâlâ, diğer uzuvda dahî halk etmeye kâdirdir. Yana ve geriye bakacağı zaman, bütün bedeni ile dönüp bakardı. Yeryüzüne nazarı, semâya bakmasından ziyâde idi. Mübârek gözleri büyük idi. Mübârek kirpikleri uzun idi. Mübârek gözlerinde bir miktar kırmızılık vardı. Mübârek gözlerinin karası gayet siyah idi. Fahr-i âlem efendimizin alnı açık idi. Mübârek kaşları ince idi. Kaşları arası açık idi. İki kaşı arasında olan damar, hiddetlenince kabarır idi. Mübârek burnu gayet güzel olup orta yeri bir miktar yüksek idi. Mübârek başı büyük idi. Mübârek ağzı küçük değildi. Mübârek dişleri beyaz idi. Mübârek ön dişleri seyrek idi. Söz söylediği zamanda, sanki dişleri arasından nûr çıkardı.
Allahü teâlânın kulları arasında O’ndan daha fasîh, tatlı sözlü kimse görülmedi. Mübârek sözleri gayet kolay anlaşılır, gönülleri alırdı ve rûhları cezbederdi. Söz söylediği zaman, kelimeleri inci gibi dizilirdi. Bir kimse saymak isterse, kelimeleri sayılmak mümkün idi. Bazen iyi anlaşılması için üç kere tekrar ederdi. Cennette Muhammed aleyhisselâm gibi konuşulacaktır.
Mübârek sesi, kimsenin yetişemediği yere yetişirdi. Fahr-i âlem efendimiz güler yüzlü idi. Tebessüm ederek gülerdi. Gülerken mübârek ön dişleri görünürdü. Güldüğü zaman nûru duvarlar üzerine ziya verirdi. Ağlaması da gülmesi gibi hafif idi...
.
Allah, seni insanlardan koruyacaktır
Kâdı Iyâd hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh, tefsîr, hadîs âlimlerinin büyüklerindendir. 476 (m. 1083)’de Fas’ın Sebte şehrinde doğdu. 544 (m. 1150)’de Merrâkeş’te vefât etti. Kâdı Iyâd hazretlerinin “Şifâ-i şerîf” isimli eserinde buyuruluyor ki:
Rabbimiz, Peygamber efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) Kur’ân-ı kerîmde meâlen buyuruyor ki:
“Allah, seni insanlardan koruyacaktır.” (Mâide-67)
“Hani bir zaman o küfredenler, seni tutup bağlamaları, ya öldürmeleri, yahut (yurdundan) zorla çıkarmaları için sana tuzak kuruyorlardı. Onlar bu tuzağı kurarlarken, Allah da onun karşılığını yapıyordu. Allah, tuzak kuranlara mukâbele edenlerin en hayırlısıdır.” (Enfâl-30)
“Eğer siz O’na (Resûlüme) yardım etmezseniz, Allahü teâlâ vaktiyle O’na yardım ettiği gibi yine eder. Kâfirler O’nu (Mekke’den) çıkardıkları zaman, bizzat Allahü teâlâ O’na yardım etmişti.” (Tövbe-40) Bu âyet-i kerîmelerde, Rabbimizin Peygamber efendimize yardımları anlatılmaktadır. O’na karşı bir araya gelip, O’nu öldürmek ve yurdundan çıkarmak istedikleri zaman, O’nu nasıl kurtardığını, mağarada gizlediğini, müşriklerin O’nu nasıl göremediklerini, bununla ilgili mucizelerini, hadîs ehlinin bize anlattığı mağaradaki durumunu ve Allahü teâlânın verdiği sükûneti, âyet-i kerîmelerde Hak teâlâ bildirmektedir.
Allahü teâlâ, Kevser sûresinde meâlen buyuruyor ki:
“Şüphe yok ki, biz sana Kevser’i verdik. Öyleyse Rabbin için namaz kıl, kurban kes. Sana buğz eden kişi, Ebter’in tâ kendisidir.” Bu sûrede, Peygamber efendimize verilen nimetler anlatılmakta ve Allahü teâlâ, O’nun düşmanına, Habîbinin nâmına cevap vermiş, asıl ebter (zürriyetsiz) olan kişinin, düşmanı olduğunu bildirmiştir. Senin düşmanın, sana hakaret eden, buğz eden kimse, ebterin zelîl ve hakîrin birisidir. Onda hayır yoktur ve ismi dahî unutulacaktır. Fakat senin şanın ve nâmın ilelebed devam edecektir. Habîbim, bunun için üzülme, demek istemiştir.
Peygamber efendimizin kadrini, kıymetini şânını ve büyüklüğünü bildiren âyet-i kerîmelerde Rabbimiz meâlen buyuruyor ki:
“Ey Resûlüm, sana da Kur’ânı indirdik ki, kendilerine indirileni insanlara anlatasın; olur ki, iyice düşünürler.” (Nahl-44)
“(Habîbim) de ki: Ey insanlar, şüphesiz ben göklerin ve yerin mülküne (tasarrufuna) mâlik olan, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayan, öldüren ve dirilten Allahın size, hepinize gönderdiği Peygamberim.” (A’râf-158)
“Peygamber, müminlere (her husûsta) nefislerinden evladır.” (Ahzâb-6)
.
Kelâm ilmi hakkında konuşmanın tehlikesi
Hasen bin Mensûr Fergânî hazretleri Hanefî mezhebi âlimlerindendir. “Kâdı Hân” ismi ile meşhûr oldu. Horasan’da Fergana’da doğdu. 592 (m. 1196)’da vefât etti. “Fetâvâ-i Kâdı Hân” ve “Hâniyye” isminde bir fetvâ kitabı meşhûrdur. Kâdı Hân, “Fetâvâ”sının “Hazar ve İbâha” kısmında diyor ki:
“Kelâm ilmi, dîni akidelerin isbâtı için gerekli delîl ve hüccetlerin bildirilmesi ve şüphelerin giderilmesini anlatan bir ilimdir, ihtiyâcından çok kelâm ilmini öğrenmek, kelâmda görüş ortaya atmak ve münâzara etmek yasak edilmiştir. Zira İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin oğlu Hammâd’dan rivâyet edilir ki. O: Kelâm meseleleri hakkında konuşmaktan, babam beni menederdi. Bunun üzerine babama 'Babacığım, ben sizi kelâmdan konuşurken gördüm. Acaba siz beni niçin bundan menediyorsunuz?' diye sordum. Babam 'Ey yavrum! Biz gerçi kelâmdan konuşurduk. Ama, sanki başımızın üstünde kuş vardı' cevabını verdi. (Yani başına kuş konmuş bir kimsenin, onu uçurmamak için gösterdiği dikkat ve uyanıklığı gösterirdik.)
Yine “Fetâvâ-i Kâdı Hân”da diyor ki: “İslam âlimleri de, geceden niyetli orucunu bir mazeretsiz kasten bozan kimsenin kefaret olarak, varsa bir köle azat etmesini, yoksa peş peşe 60 gün oruç tutmasını, oruç da tutamazsa, 60 fakiri doyurmasını bildirmişlerdir. Oruç kefareti için peş peşe, 60 gün oruç tutar. 60 gün sonra, tutmadığı her gün için, birer gün daha tutar.”
“Namazı cemâatle kılmak ve 'Tumânînet' ile kılmak, rükû’dan sonra 'Kavme' yapmak ve iki secde arasında 'Celse' yapmak Resûlullah efendimiz tarafından bildirilmiştir. Kavmenin ve celsenin farz olduğunu bildiren âlimler vardır. Bu ikisinin vâcib olduğunu, ikisinden birisini unutunca, Secde-i Sehv (yanılma secdesi) yapmak vâcib olduğunu ve bilerek yapmayanın namazı tekrar kılmasını âlimlerimiz bildirmiştir.”
“Birisine her şeyde vekîlimsin dese, yalnız malını korumak için vekîl yapmış olur. Her şeyde vekîlimsin, emrin caizdir dese, bey’ ve şirâ (alışveriş), hîbe (hediye etmek) ve sadaka gibi bütün alışverişte vekîl yapmış olur.”
“Necâset bulaşmış hasır (büyük yaygı), üç defa yıkanır. Başka şeye gerek kalmaz.”
“Nemmâm, yani koğuculuk yapanın, şarkı söyleyenin, tegannî edenin, vakfelere riâyet etmeyenin imamlığı mekrûhtur.”
“Vakfe; Kur’ân-ı kerîm okunurken durulması lâzım gelen yerlerde durmaktır. Vakfe yerlerinde durmayıp, başka yerlerde duran kimse imâm olursa, buna uymak mekrûhtur.
.
Hilm, sabrın en yüksek derecesidir
Ebü’l-Feth Harrânî hazretleri Hanbelî mezhebindeki hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. Urfa-Harran’da doğdu. 476 (m. 1083)’de Harran’da şehîd edildi. Bir dersinde buyurdu ki:
Hilm, rûhun sakin olması, kızmamasıdır. Yumuşak huylu olmaktır. Yüksek bir haslettir. Allahü teâlânın, insana büyük bir ihsânıdır. Hilm kimde bulunursa, onu hem dünyada ve hem de âhirette yüksek mertebelere kavuşturur. Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem); “Hilm nedir?” diye suâl edildiği zaman; “Sabırdır” buyurdular. Allahü teâlânın beğendiği işleri yapmak, güzel ahlâktan olan sabır ile ele geçmektedir. Hilm ise, sabrın en yüksek derecesidir.
Hilm, Allahü teâlânın sıfatlarındandır. Allahü teâlâ, kendisine karşı gelenlerin azgınlığını, kötülük yapanların kötülüğünü ve zâlimlerin zulmünü gördüğü, onlardan intikam almaya kadir olduğu hâlde, intikam almakta acele etmiyor. Pişman olup tövbe edenlerin, boyun bükenlerin hatalarını affediyor. Kendisine sığınanları boş çevirmiyor. Çünkü O, çok ihsân ve iyilik sahibidir. Nahl Sûresi 61. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Eğer Allahü teâlâ, zulümleri (günahları) sebebiyle insanları (hemen) hesaba çekiverseydi, yeryüzünde kımıldayan tek bir canlı bırakmazdı” buyuruldu.
Allahü teâlâ, Peygamberlerini (aleyhimüsselâm) hilm sahibi olmakla övmüştür. Hilm sâhibi olmak, kızmamak, yumuşak davranmak, az kimselerde bulunan çok yüksek bir haslettir.
Birisi, Resûlullah efendimize gelerek; “Yâ Resûlallah! Bana nasihatte bulunun” deyince, Peygamber efendimiz; “Kızma” buyurdu. O kimse ikinci defa nasihat istedi. Yine; “Kızma” buyurdu. Üçüncü defa nasihat isteyince, bu defa da; “Kızma” buyurdu.
Bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Mümin bir kimse, hilmi ile, gündüzleri oruç tutup, geceleri namaz kılan kimsenin derecesine ulaşır.”
Esmâî; “İnsanların en hazırcevaplısı, kızmayan kimsedir” demiştir.
Ali bin Ebî Tâlib (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Hayır; malı, çoluğu-çocuğu çoğaltmakta değil, hilmi ve ilmi çoğaltmaktadır.”
İsâ bin Hammâd’ın bildirdiğine göre, Leys bin Sa’d ilim öğrenmek isteyenlere, ilim ile meşgul olanlara; “İlimden önce hilmi öğreniniz. Hiçbir şey, ilim ile hilmin beraber bulunması kadar güzel değildir” buyururdu.
Lokman Hakîm buyurdu ki: “Üç şey, üç şey ile beraber bulunduğu zaman anlaşılır. Hilm, kızgınlık zamanında; kahramanlık, harb zamanında; doğruluk, ihtiyâç zamanında anlaşılır.”
.
Benden kullarıma bildir
İmâdüddîn bin Kâdı Ebî Hâzim hazretleri hadîs, usûl ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimidir. Ebû Ya’lâ Sagîr ismiyle meşhur olup, 494 (m. 1101)’de Bağdad’da doğdu. 560 (m. 1165)’de orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kelâm ilminin âlimlerine göre, Allahü teâlânın, (Seni şu yerlerdeki insanlara veya bütün insanlara gönderdim), yâhut, (Benden kullarıma bildir!) veya bunlar gibi dediği kimseye (Nebî), yani (Peygamber) denir.
Peygamber olmak için, insanda riyâzet ve mücâhede gibi, bazı şartların bulunması veya buna elverişli olarak doğmuş olmak lâzım değildir. Allahü teâlâ, dilediğini seçerek, bunu ihsân eder. O, her şeyi bilir ve en iyisini yapar. İrâde ettiğini yapar. Her şeyi yapmaya kâdirdir. Kelâm âlimlerine göre, Peygamberin (Mucize) göstermesi de şart değildir. (Mucize), peygamber olduğunu söyleyen kimsenin, doğru söylediğini bildiren şeydir. Mucizenin şartları vardır:
1- Allahın, mu'tâd sebepler olmadan yapmasıdır. Çünkü, Onun Peygamberini tasdik ettirecektir. 2- Hârikulâde olmalıdır. Âdet olan şeyler, mesela Güneş'in her gün şarktan doğması, ilkbaharda çiçeklerin açması, mucize olmaz. 3- Bunu, başkalarının yapamaması lâzımdır. 4- Peygamber olduğunu bildiren kimsenin istediği zaman hâsıl olmalıdır. 5- İstediğine uygun olmalıdır. Meselâ şu ölüyü dirilteceğim, deyince, başka hârika hâsıl olursa, meselâ dağ ikiye ayrılırsa, mucize olmaz. 6- İsteyip de hâsıl olan mucize, kendisini yalanlamamalıdır. Meselâ, şu hayvan ile konuşacağım, deyince, hayvan (Bu yalancıdır) derse, mucize olmaz. 7- Mucize, peygamber olduğunu söylemeden önce hâsıl olmamalıdır. İsâ aleyhisselâmın beşikte konuşması, kuru ağaçtan taze hurma isteyince, eline hurma gelmesi, Muhammed aleyhisselâm çocuk iken, göğsünün yarılıp, kalbinin yıkanıp temizlenmesi, başının üstünde bulut bulunması, ağaçların, taşların kendisine selâm vermeleri gibi, önceden hâsıl olan hârikalar, mucize değildi. Kerâmet idiler. Bunlara (İrhâs) denir. Peygamberliği kuvvetlendirmek içindirler. Bu kerâmetlerin evliyâda da hâsıl olmaları câizdir.
Peygamberler, peygamberlikleri kendilerine bildirilmeden önce, evliyâ derecesinden aşağıda değildirler. Kerâmetleri görülür. Mucize, peygamber olduğunu bildirdikten az zaman sonra hâsıl olabilir. Meselâ, bir ay sonra şöyle olur deyince, hâsıl olduğu zaman mucize olur. Fakat, hâsıl olmadan önce, onun peygamber olduğuna inanmak lâzım olmaz.
.
İslâmiyetin ahkâmı ilhâm ile anlaşılmaz
Takıyyüddîn İbrâhim Sarîfînî hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. 581 (m. 1185)’de Bağdad köylerinden Sarîfîn’de doğdu. 641 (m. 1243)’de Şam’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Zamanımızdaki bazı câhil tekke şeyhleri, yalancı, sahte tasavvufcular, İslâmiyete uymayan hareketlerinden dolayı, kendilerine itiraz edilince, (Bunlar, ilm-i zâhirde haramdır. Biz, ilm-i bâtın sahipleriyiz. Bizim için helâldirler) diyor. Böyle söylemek küfürdür. Bu zındıklar, (Siz ilmi kitaplardan öğreniyorsunuz. Biz ise, sahibinden, yâni doğruca Muhammed aleyhisselâmdan alıyoruz. Buna kanaat etmez, râzı olmaz isek, Allahtan sorup öğreniyoruz. Kitap okumaya, üstâddan öğrenmeye ihtiyacımız yok. Allaha kavuşmak için, ilm-i zâhiri terk etmek ve İslâmiyeti öğrenmemek lâzımdır. Bizim yolumuz bâtıl olsaydı, böyle yüksek hâllere, kerâmetlere kavuşabilir mi idik? Nûrları ve Peygamberlerin ruhlarını görebilir mi idik? Bir günah yaparsak, rüyâda bize bildiriliyor. Sizin haram dediğiniz şeyi yapmamız için Allah bize rüyâda izin veriyor. Bunun bize helâl olduğunu anlıyoruz) diyorlar.
İslâmiyeti yıkıcı, yok edici böyle sözler ilhâddır. Yâni, Kitabın ve Sünnet'in açık manalarını değiştirmektir. Dalâlettir. Yani, müminlerin yolundan ayrılmaktır. İslâmiyet ile alay etmektir. Böyle bozuk sözlere inanmamalıdır. Bunların bozukluğunda şüphe etmek bile küfür olur. Bunları söyleyene ve inanana (Zındık) denir. Zındık, Allaha ve âhiret gününe inanmayan sahte Müslüman demektir.
İslâmiyetin ahkâmı ilhâm ile anlaşılmaz. Evliyânın ilhâmı başkalarına hüccet, senet olamaz. (İlhâm), Allah tarafından kalbe gelen bilgi demektir. Evet, Ehlullahın ilhâmları doğru olur. Bunların doğruluğu, İslâmiyet bilgilerine uygun olmalarından anlaşılır. Fakat Ehlullah, yâni velî olmak için, İslâmiyet bilgilerini öğrenmek ve bunlara uymak şarttır. (Takvâ sahiplerine Allahü teâlâ ilim ihsân eder) meâlindeki âyet-i kerime bunu isbât etmektedir.
Sünnete, yani İslâmiyete sarılmayan, bid'atten sakınmayan kimsenin kalbine ilhâm gelmez. Bunun söyledikleri, nefsten ve şeytandan gelen bozuk şeylerdir. Mûsâ aleyhisselâm ile Hazreti Hızır'ın konuşmaları, bu bildirdiklerimize uymuyor denilemez. Çünkü Hızır aleyhisselâm, bazı âlimlere göre, Mûsâ aleyhisselâmın ümmeti değildi. Ona uyması emrolunmamıştı. Muhammed aleyhisselâm ise, dünyanın her yerinde kıyâmete kadar gelecek olan bütün insanların ve cinnin Peygamberidir.
..
Bid'at-i seyyie ve bid'at-i hasene
Ebû İshâk el-Irâkî hazretleri Mısır’da yetişen Şafiî fıkıh âlimlerindendir. 510 (m. 1116)’de doğdu, 596 (m. 1200)’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Bid'at sözünün iki manası vardır. Birincisi, lügat manası olup umumidir. Lügat manası ile, âdette olsun, ibâdette olsun, her türlü yeniliğe bid'at denir. Âdet, karşılığında sevap beklenilmeyen işler demektir. Bunlar dünya menfaati için yapılır. İbâdet ise âhirette sevap kazanmak için yapılır. Lügatte bid'at demek, (Sadr-ül-evvel)den sonra ortaya çıkarılan her çeşit yenilikler demektir. Sadr-ül-evvel (Selef-i sâlihîn)in, yani Eshâb-ı kirâmın ve Tâbiîn ve Tebe'i tâbiîn zamanlarıdır. Bunların zamanında âdet olarak veya ibâdet olarak ortaya çıkan şeyler bid'at değildir.
Bid'at kelimesinin ikinci mânası, Sadr-ul-evvelden, yâni Eshâb-ı kirâmın ve Tâbiînin ve Tebe'i tâbiînin zamanlarından sonra dinde meydana çıkan yeniliklerdir. Bu değiştirmeler itikatta veya ibâdette olur. Yeni bir ibâdet meydana çıkarmak veya mevcut bir ibâdette ziyâdelik veya noksanlık yapmak (İbâdette bid'at) olur. Bunlardan dînin sahibinin, yâni Muhammed aleyhisselâmın, sözle veya iş ile, sarîh veya işaret ederek, izni olmadan ortaya çıkarılanlara (Bid'at-i seyyie) denir.
Âdette bid'atlerin hiçbirine bid'at-i seyyie denilmez. Çünkü bunlar ibâdet için değil, dünya menfaati için yapılırlar. Yemekte, içmekte, giyinmekte, binâlarda yapılan yenilikler âdette bid'attir. İtikatta olan bid'atlerin hepsi (Bid'at-i seyyie)dir. Yetmişiki dalâlet fırkasının itikatları, bid'at-i seyyiedir.
Dört mezhebin ibâdetlerde olan yenilikleri bid'at değildir. Çünkü bunlar, kendi akılları ile çıkarılmış olmayıp, (Edille-i şer'ıyye)den çıkarılmışlardır. İbâdette olan bid'atte, dînin sahibinin, sarîh veya işaret ile, izni varsa, bunlara (Bid'at-i hasene) denir. Bid'at-i haseneler, müstehab veya vâcib olur. Câmilere minâre yapmak, müstehabdır. Bunları yapmak sevap olup, terk etmesi günah olmaz. Minâreye (Me'zene) de denir.
Zeyd bin Sâbitin annesi diyor ki: (Medînede, Mescid-i Nebînin etrâfındaki evlerin en yükseği benim evim idi. Bilâl-i Habeşî, önceleri, evimin damına çıkıp ezan okurdu. Resûlullahın mescidi yapılınca, mescid üzerinde müezzin için yapılan yüksek yere çıkarak okudu.)
.
İhtiyaç hâlinde sual vâcib olur
İsmâil Ağa Osmanlı Şeyhülislâmlarının ellialtıncısıdır. 1055 (m. 1643)’de İstanbul’da doğdu. 1137 (m. 1724)’de aynı yerde vefât etti. Fatih-Çarşamba’da yaptırdığı İsmâil Ağa Câmii’nin bahçesinde defnedildi. Bir dersinde, âkil ve baliğ kimselere itikâdın temellerini öğrenmenin farz olduğunu anlattıktan sonra, fıkıh meselelerini sormayı teşvik konusunda şöyle demektedir:
“Bu mevzûda Nahl sûresinin kırküçüncü âyeti vardır. Bu âyet-i kerîmede Allahü teâlâ meâlen şöyle buyurmaktadır: (Bilmiyorsanız, zikir ehline sorunuz!) İhtiyaç hâlinde ve hâdise vukuunda suâl vâcib olur. Eğer sormaz, kendi bildiğine göre yapar da, hata veya isâbet ederse, onun fiili (işi), Allahü teâlânın emrine yapışmak olmaz. Bunun kendisiyle cenâb-ı Hakka yaklaşılan bir ibâdet olması caiz değildir. Bunun için Allahü teâlâ suâl sormayı emretmiş, Enbiyâ sûresi, 7. âyet-i kerîmesinde meâlen şöyle buyurmuştur: (Bilmiyorsanız zikir ehline sorunuz.) Bu, Müslümanların üzerinde, ittifâk ettikleri şu meselede olduğu gibidir:
Bir âmâ, kıbleyi sorar, sonra ona doğru namaz kılarsa, kıble yanlış olsa bile, sorduğu için namazı sahîh olur. Sormadan kılarsa, isâbet etse bile bu namazı sahih olmaz ve iade etmek vâcib olur.
Bu, şuna benzer; avamdan bir kişi, kendi kafasına, göre amel etmesi veya sual ehlinden olmayan kimseye sorması hâlinde, ibâdetinde isâbet etse bile, bu ibâdeti muteber olmaz ve üzerine iade vâcib olur. Bu durum, Ehl-i sünnetin ekserisinin sözlerine göre ibâdetlerde olur. Fakat akidlerde (yani insanlar arasındaki muâmelelerde) böyle değildir. Şeriat hükümlerinde, taklîd ehlinin (ictihâd sahibi olmayıp da bir hak mezhebe tâbi olması icâb edenin) yaptığı her şeyi sorması vâcib olur. Herkese sorması da caiz olmaz. Bu caiz olsaydı, kendisine göre hareket etmesi de caiz olurdu. Zira, o şahıs ile müctehidlerin sıfatlarını taşımayan kimse arasında fark yoktur. Bunun için Allahü teâlâ meâlen buyurdu ki: (Bilmiyorsanız zikir ehlinden sorunuz.) Resûlullah da (sallallahü aleyhi ve sellem) (Bu ilim dîninizdir. Dîninizi kimden aldığınıza bakınız) buyurmuştur.”
Müminler masiyet (günah işlemek) sebebiyle kâfir olmaz ve îmândan çıkmazlar. Allahü teâlâ Kehf sûresinin otuzuncu âyet-i kerîmesinde meâlen; “Gerçekten îmân edip sâlih ameller işleyenlere gelince; şüphe yok ki, biz, öyle güzel bir amel işleyenin mükâfatını zayi etmeyiz” buyurmuştur.
.
Misvak kullanmanın bazı faydaları
İmâdüddîn Murtazâ hazretleri fıkıh âlimidir. Doğum târihi ve yeri bilinmemektedir. 749 (m. 1348)’de Kâhire’de vefât etti. Et-Tenbîh isimli eserinde buyuruyor ki:
Abdestin edeblerinden biri de, ağzı yıkarken dişleri misvak ile temizlemektir.
Misvak, Arabistan’da bulunan Erak ağacının dalından, bir karış uzunlukta kesilen parçadır. Erak dalı bulunmazsa, zeytin veya başka dallardan da olabilir. Nar ağacı olmaz. Çünkü acıdır.
Ağzı yıkarken, dişleri (Misvâk) ile temizlemelidir. Sağ el parmakları uzatılıp, baş parmakla küçük parmak misvâkın altından, diğer üç parmak da üstünden tutarak, üç kerre sağ, üç kerre de sol yandaki dişler üzerine hafîfçe sürülür. Kuvvetle sürmemeli, dişleri bozar. Hafîf sürülünce dişleri ve diş etlerini kuvvetlendirir. Misvâk bulunmazsa, fırça da kullanılabilir. Bu da yoksa, sağ elin baş parmağını sağ yandaki dişler üzerine, ikinci küçük parmağını sol dişler üzerine üç kerre sürerek temizlemelidir.
Birinin misvâkini, tarağını, bunun izni ile, başkasının kullanması şer’an mekrûh değildir. Tab’an mekrûhdur. Sigara içmek de şer’an değil, tab’an mekrûhdur.
Müslimdeki hadîs-i şerîfte buyuruluyor ki: (On şey sünnettir: Bıyığı kısaltmak, sakalı uzatmak, misvâk kullanmak, mazmaza, istinşak, tırnak kesmek, ayak parmaklarını yıkamak, koltuk altını temizlemek, kasıkları temizlemek, su ile istincâ buyuruldu.)
“Misvak kullanmanın faydalarından bazıları şunlardır:
Birincisi, ağız temiz olur. İkincisi, Allahü teâlâ kullanandan râzı olur. Üçüncüsü, melekler kendisinden hoşnud olur. Zira ağız kokusundan melekler incinir. Dördüncüsü, şeytan gamlanır. Beşincisi, hayrı ve hasenatı (iyiliği) çok olur. Altıncısı, gözleri nurlanır. Yedincisi, saçları kuvvetlenir. Sekizincisi, diş etlerini kuvvetlendirir. Dokuzuncusu, balgamı giderir.
Onuncusu, fasîh-ül-lisân olur ve konuşması düzgün olur. Onbirincisi, zekâyı kuvvetlendirir. Onikincisi, baş damarlarını kuvvetlendirir. Onüçüncüsü, rızkı bol olur. Ondördüncüsü, dişlerin sarılığını ve ağzın pis kokusunu giderir.
Onbeşincisi ve en önemlisi, son nefeste imân ile gitmeye sebep olur.
.
Allahü teâlâ onlara istediklerini verir.
Kâdı Şemseddîn hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 610 (m. 1213)’de Urfa’da-Harran’da doğdu. 675 (m. 1276)’da Şam’da vefât etti. Bir dersinde, haccın fazileti hakkında şunları anlattı:
Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “... Azık ve binek bakımından yoluna gücü yeten her kimsenin, o Beyti haccetmesi, insanlar üzerine Allahın hakkıdır, farzdır...” buyurdu (Âl-i İmrân-97).
Peygamber efendimiz de (sallallahü aleyhi ve sellem), bir hadîs-i şerîfte; “Evinden hac veya umre yapmak niyetiyle çıkan kimse, eğer (yolda) ölürse, kıyâmete kadar hac ve umre sevâbı ona verilir” buyurdu.
Ehl-i Beyt’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem); “İnsanların günahı en büyük olanı, Arafat’ta vakfe yapıp, Allahü teâlânın kendisini af ve mağfiret etmeyeceğini zanneden kimsedir” buyurdu.
Yine Resûlullah efendimiz; “Hacılar ve umre yapan kimseler, Allahü teâlâya gelen topluluklardır ve O’nun ziyâretçileridir. Onlar eğer Allahü teâlâdan bir şey isterlerse, Allahü teâlâ istediklerini onlara verir. Eğer kendilerinin af ve mağfiret olunmasını isterlerse, onları af ve mağfiret eder. Duâ ederlerse, duâlarını kabul eder. Şefaat olunmalarını isterlerse, şefâat olunurlar” buyurdu.
Ali bin Muvaffak şöyle anlattı: “Bir sene hacca gitmiştim. Arefe gecesi olunca, Minâ’da Hîf mescidinde uyudum. Rüyâmda; semâdan üzerlerinde yeşil elbiseler bulunan iki meleğin indiğini gördüm. Birisi diğerine, 'Bu sene, Kâbe-i muazzamayı altıyüzbin kişi ziyârette bulundu. Altı kişinin haccı kabul oldu' dedi. Sonra, her iki melek havaya doğru yükselip, kayboldular. Ben korku ile uyanıp çok üzüldüm. Altı kişinin haccı kabul olunca, benim bu altı kişi arasında olmam pek zor, diye düşündüm. Arafat’tan ayrılıp Meş’ar-i harama geldim. Geceyi orada geçirdim. İnsanların çok olmasına rağmen pek azının haccının kabul olmasının üzerinde düşünmeye başladım. Bu düşünce ile uyuyakaldım, önceki gördüğüm iki melek, yine aynı sûretleri üzere geldiler. Biri diğerine, 'Bu gece Allahü teâlânın nasıl ve ne ile hükmettiğini biliyor musun?' dedi. Diğeri, 'Bilmiyorum' dedi. Bunun üzerine soruyu soran, 'Allahü teâlâ altı kişiden her birine, yüzbin kişi verdi. Onların haccını, bu altı kişinin yüzüsuyu hürmetine kabûl etti' dedi. O sırada ben sevinçle uyandım.”
.
Yemeği azaltınca kalp parlak olur
Ebü’l-Ferec Dârimî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 358 (m. 969) senesinde Bağdad’da doğdu. 449 (m. 1057)’de Şam’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Oruç altı şey ile tamam olur: Birincisi: Bütün kötülenen ve mekrûh olan şeylerden gözü sakındırmaktır. İkincisi: Dili; gıybet, yalan, koğuculuk, ağız bozukluğu, kaba söz ve mücâdeleden korumak, zikir, tesbih ve Kur’ân-ı kerîm okumakla meşgul etmektir. Dilin orucu budur. Üçüncüsü: Kulağı, dînen dinlenmesi haram olan her şeyden muhafaza etmektir. Konuşulması yasak olan her şeyin, dinlenmesi de haramdır. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Gıybet eden ve dinleyen, günahta ortaktırlar” buyurdu.
Dördüncüsü: El ve ayak gibi diğer uzuvlarını, günah ve kötü şeylerden, midesini iftar vakti şüpheli şeyleri yemekten korumaktır. Yoksa, günah olan şeylerden sakınmadıktan sonra, orucun hiçbir sevabı kalmaz. Çünkü oruç, zâten helâl olan şeylerden belirli bir müddet içerisinde sakınmaktır. Oruçlu iken, helâl olan şeylerden bile sakındıktan sonra, oruçlu bir kimsenin haram olanlarla meşgul olması ne demektir?
Beşincisi: İftar vakti, karnını şişirinceye kadar yememelidir. Çünkü, orucun ruhu ve onun sırrı, kötülüklere düşmekte şeytanın yardımcısı olan kuvveti zayıflatmaktır. Bu ise, ancak yemeği azaltmakla mümkündür. Yemeği azaltınca, kalp saf ve parlak olur.
Altıncısı: İftardan sonra, kalbinin ümit ile korku arasında olmasıdır. Bilinmelidir ki, fıkıh âlimleri, orucun sahih olması için birtakım zâhirî şartlar bildirmişlerdir. Âhiret âlimleri ise, orucun sahih olması ile, orucun fıkıh kitaplarında bildirilen zâhirî şartları yanında orucun Allahü teâlânın indinde kabul olmasını, orucun kabul olması ile de maksuda erişmeyi kasdediyorlar. Bu ise, şehvetlerden sakınmakla meleklere benzemektir. Çünkü melekler, şehvetlerden münezzehtirler.
İnsanın mertebesi, hayvanların mertebesinden yüksektir. Çünkü insanlar, akıl nûru ile şehvetlerini kırmak gücüne sahiptirler. Fakat insanlar, meleklerin mertebesinden aşağıdadır. Çünkü insanlarda şehvet vardır. İnsanlar, şehvetleriyle mücâdele etme durumundadırlar. Şehvetlerine düşkün oldukları zaman, esfel-i sâfilîne (en aşağı derecelere) düşerler, hayvanlar sınıfına dâhil olurlar. Şehvetlerini kırdıkları zaman, a’lâ-i illiyyîne (en yüksek derecelere) çıkarlar. Meleklerin ufkuna katılırlar.
.
Günahlarına tövbe edip daha kötüsünü yapanlar
İbn-i Devâlîbî hazretleri Hanbelî mezhebi hadîs âlimlerindendir. İsmi, Muhammed bin Abdülmuhsin’dir. 634 (m. 1236)’da doğdu. Hadîs ilminde büyük bir âlim olarak yetişti. 728 (m. 1327)’de Bağdad’da vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “En büyük hırsız, kendi namazından çalan kimsedir” buyurdu. “Yâ Resûlallah! Bir kimse kendi namazından nasıl çalar?” diye sordular. “Namazın rükû’unu ve secdelerini tamam yapmamakla” buyurdu. “Safları, doğru ve düzgün yapmak, namazın güzelliğindendir.”
Birisi Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem), “En faziletli amel hangisidir?” diye suâl etti. “Allahü teâlâya îmândır” buyurdu. “Sonra hangisidir?” dedi. “Allah yolunda cihâddır” buyurdu. Soran kimse, “Sonra hangisidir?” diye suâl edince, “Hacc-ı mebrûrdur (kabul olunmuş hacdır)” buyurdu.
“Zekâtını ödemeyen her büyük mal sahibi zengin kişi, elbette kıyâmet günü kendisi ile sahip olduğu mal, artmış olarak getirilecektir. O hazine levhalar hâline getirilip ateşte kızdırılacak ve sahibinin alın, sırt ve yanları bununla yakılacaktır. Bu azap gün boyunca ve Allahın kulları arasında hükmüne kadar sürecektir. Levhalar soğudukça tekrar kızdırılır. Daha sonra da bu kimse Cennet veya Cehenneme giden yolu görecektir.”
“Allahü teâlâdan başka ilâh olmadığını söyleyinceye kadar insanlarla savaşmaya emrolundum. Kim ki, Allahü teâlâdan başka ilâh yoktur derse, İslâm hakkı hariç, benden malını ve nefsini korumuş olur. Hesabı da Allahü teâlâya âittir.”
“Kim bana bir salevât-ı şerîfe okursa, Allahü teâlâ ona on rahmet eder.”
“Kur’ân-ı kerîmi, kendi görüşü ile açıklayan, doğru olsa dahi, hatâ etmiştir.”
“Gariplere ne mutlu, gariplere ne mutlu.” "Ey Allahın Resûlü! Garipler kimlerdir?" denildi. O zaman “Kalabalık ve kötü kimseler arasında bulunan, az ve sâlih kimselerdir. Onlara buğzedenler, sevenlerden daha çoktur.”
“Allahü teâlâ, sünnet-i seniyyeye yapışan kulunu Cennete sokar.”
“Her kötülük sahibi için tövbe vardır. Fakat kötü ahlâk sahibi bundan müstesna. Çünkü o, bir günahtan tövbe eder, sonra ondan daha kötüsünü yapar.”
“Rükû ve secdeleri tam yapınız. Vallahi ben sizi ön tarafımdan gördüğüm gibi, arkadan da görürüm.”
“Sizden birisi uykusundan kalkınca, üç kere yıkamadıkça elini su kabına sokmasın. Çünkü eli geceleyin nerede idi, o bunu bilemez.”
.
Namazda, kalbi hazır etmenin ilâcı
Ebü’l-Fedâil Şehrezûrî hazretleri fıkıh ve hadîs âlimlerinin büyüklerindendir. 461 (m. 1068)’de Kuzey Irak’ta Şehrizûr’da doğdu. 572 (m. 1176)’da Şam’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Muhakkak müminler felah buldular (yani, Cennette ebedî kalmakla saadete kavuştular.) Onlar namazlarında Allahü teâlâdan korkarlar (O’na tezellül ve tevâzu gösterirler. Öyle ki, sağlarında ve sollarında olan kimseleri bilmezler)” [Mü’minûn-1, 2] buyuruyor. Allahü teâlâ bu âyet-i kerîmede, müminleri imânlarından sonra, huşû’ ile kıldıkları namazları sebebi ile medh buyurdu. Sonra kurtulanların vasıflarını saydıktan sonra meâlen; “Onlar ki, namazlarını gereği üzere devamlı kılarlar” (Mü’minûn-9) buyurdu. Sonra bu sıfatların semeresi hakkında da meâlen; “İşte bu vasıfları toplayanlar, vâris olanlardır ki, onlar, Firdevs Cennetine vâris olacaklardır” (Mü’minûn-10, 11) buyurup, âyet-i kerîmenin evvelinde, onları felaha, sonunda ise Firdevs Cennetine vâris olmakla vasfetti.
Âyet-i kerîmedeki medhe kavuşabilmek için, namazı, Resûl-i ekremin (sallallahü aleyhi ve sellem) işâret buyurdukları gibi kılmak lâzımdır. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte “Namaz kıldığın zaman (nefsine, hevâsına ve ömrüne) veda eden (ve mevlâsına teveccüh eden) gibi namaz kıl” buyurmuştur. Yine Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) hadîs-i şerîflerde buyurdu ki:
“Sahibini fenâlıktan alıkoymayan namaz, Allahtan uzak olmaktan başka bir şeyi arttırmaz.”
“Allahü teâlâ, bedeni ile beraber kalbi hazır olmayan kimsenin namazına bakmaz (değer vermez).”
Namazda, kalbi hazır etmenin ilâcı, hatıra gelen düşünceleri atmaktır. Hatıra düşüncelerin gelişi, ya insanın dışındaki bir sebepten dolayıdır veya namaz kılanın içindeki bir sebepten dolayıdır. Haricî sebepler şöyle söylenebilir:
Kulağa gelen sesler ve gürültüler, göze çarpan şekiller. Bunlar namaz kılan kimseye süratle tesir ederek, insanı meşgul etmeye başlar. Sonra zihin onlar vasıtasıyla başka düşüncelere dalar. Böylece, düşünceler zincirleme olarak birbirini takip eder. Gözler ve kulaklar, çeşitli düşüncelere sebeb olur. Fakat, derecesi ve himmeti yüksek olan kimselerin, duyu organlarına gelenler, onları namazlarından alıkoymaz. Onlara tesir edemez. Onlar huşû ve kalp huzuru ile namazlarına devam ederler.
.
Melekût kapısını açlık ile çalın!
Muhammed Mürşidî hazretleri evliyânın büyüklerinden olup fıkıh ve kırâat âlimidir. 738 (m. 1337)’de Mısır’da Münye’de vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Hadîs-i şerîfte; “Açlık nûr, tokluk zulmettir” buyurulmuştur. Yine hadîs-i şerîfte; “Melekût kapısını açlık ile çalın. Çünkü bu kapının anahtarı açlıktır” buyuruldu. Bir şiirde şöyle denilmiştir:
“Eğer bedenini beslersen fil olursun./Rûhunu beslersen melek gibi olursun.”
Acıkmadıkça yememeli, yiyince helâlinden yemelidir. Az yemelidir. Yemeğe Besmele ile başlamalı, yemekten sonra Allahü teâlâya hamdetmelidir. Yemeği, vücudun sağlık, sıhhat, afiyet sahibi olup, ibâdet ve tâat için kuvvet kazanmak niyeti ile yemelidir. Ancak böyle yapılırsa, kemâl mertebesine ulaşılabilir.
Zünnûn-i Mısrî hazretleri buyurdu ki: “Ne zaman doyuncaya kadar yemek yesem, ya bir günah işlerdim veya bir günâha kastederdim.”
Nefse, ancak açlıkla boyun eğdirilir. Çok yemek öyle kötü bir mertebedir ki, Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Kâfir olanlar ise (dünyâda) zevklenmeye bakarlar. Hayvanlar gibi yerler, içerler. Hâlbuki ateş, (âhirette) onların yeridir” buyurmuştur (Muhammed-12)
Abdullah İbni Abbâs buyurdu ki: “Mümin olan herkesin rızkını Allahü teâlâ ezelde helâlden takdîr etmiştir. Kul sabrederse, bu rızkına helâlden kavuşur. Şayet sabretmez, sabırsız davranırsa, bu defa harama dalar. Allahü teâlâ da onun haramdan yediği kadar helâl rızkından eksiltir.”
Yine buyurdu ki: “Allahü teâlânın size vazîfe olarak emrettiği farzları yapınız. Bu hususu kolaylaştırmasını Allahü teâlâdan dileyiniz. Allahü teâlâ kulunun niyetinin hakîkatini bilir. O, dilediğini yapar.”
Bilâl bin Sa’d buyurdu ki: “Zikir ikidir. Birisi dil ile zikirdir ve güzeldir, ikincisi, hâl ile zikirdir. Bu ise en güzeldir.”
Muhammed Mürşidî hazretleri, vefatından önce şöyle dua etti:
"Ey hiçbir şeye benzemeyen Sultan! Ey hareket ve durmaktan münezzeh ilâh! Zâtın, cihetten ve taraftan beridir. Sıfatın, noksanlıktan âridir. Ebrârın (iyilerin) nefislerini günah eserlerinden temizleyen sensin. Zikredenlerin kalpleri, ancak zikrin ile sükûnet bulur. Âriflerin sineleri, senin ma’rifetin ile genişler. Ey kalplere nûr veren! Ey kederleri gideren! Duâ ile kullarının kalplerini genişletirsin. Her şeye gâlip olan kuvvetinle, evliyâ kullarının rûhlarına kuvvet verirsin."
.
Allah düşmanlarını sevmek, imanı yok eder
Hâmidî Abdülkâdir Çelebi Osmanlı Şeyhulislâmlarının Onikincisidir. Isparta’da doğdu. Bursa’da medrese tahsili yaptıktan sonra çeşitli yerlerde kadılıklarda bulundu. Sonra Anadolu Kadıaskerliği'ne, nihayet Şeyhülislâmlığa getirildi. 955 (m. 1548) senesinde, Bursa’da 70 yaşını geçmiş olarak vefât etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, Mûsâ aleyhisselâma sordu: (Yâ Mûsâ! Benim için ne amel yaptın?) "Yâ Rabbî! Senin için namaz kıldım ve oruç tuttum ve zekât verdim ve ismini çok zikrettim" deyince, Allahü teâlâ, (Namaz kılmak, senin için burhândır. Oruç, seni Cehennemden koruyan kalkandır. Zekât, mahşer günü, herkes sıcaktan yanarken, sana gölge yapacaktır. Zikir de, o gün, karanlıkta, sana nûr olacaktır. Benim için ne yaptın?) buyurdu. Mûsâ aleyhisselâm, "Yâ Rabbî! Senin için olan amel nedir?" dedi. Allahü teâlâ, (Sevdiğim kulumu, benim için sevdin mi ve düşmanımı düşman bildin mi?) buyurdu. Mûsâ aleyhisselâm, Allahü teâlânın sevdiği amelin, Onun dostlarını sevmek ve düşmanlarını sevmemek olduğunu anladı.
Görülüyor ki, sevgilinin sevdiklerini sevmek ve düşmanlarına düşman olmak, sevginin alâmetidir. Bu dostluk ve düşmanlık, seven kimsenin elinde değildir. Kendiliğinden hâsıl olur. Hâlbuki, başka ibâdetleri yapmak için, arzu ve niyet etmek lâzımdır. Dostun sevdiği kimseler, insâna güzel görünür. Düşmanlar da, çirkin görünür. Dünyadaki sevgilerin de, böyle olduğunu herkes bilir. Bir kimse, birisini seviyorum deyince, onun düşmanlarını düşman bilmedikce, buna inanılmaz. Münâfık olduğu anlaşılır.
Şeyh-ul-islâm Abdüllah-i Ensârî diyor ki: (Ebül-Hüseyn bin Sem'ûn, bir gün hocam Muhammed Husrî'yi incitmişti. O günden beri onu sevmiyorum. Bir kimse, üstâdını incitir, sen de o kimseye darılmaz isen, köpekten aşağı olursun.)
Allahü teâlâ, Mümtehine sûresinde buyuruyor ki: (İbrâhîm aleyhisselâm ve Eshâbı, kâfirlere, biz sizden ve putlarınızdan uzağız. Size inanmıyoruz. Sizin, bir olan Allaha inandığınızı anlayıncaya kadar, aramızda düşmanlık olacaktır dediler. Bunların bu güzel hâlleri, size nümune olmalıdır.) Sonraki âyet-i kerimede, (Allahü teâlâya ve âhiret gününe inananlara, burada güzel nümune vardır) buyurmaktadır. Bu âyet-i kerimeler gösteriyor ki, iman sahibi olmak için, bu düşmanlık şarttır ve Allahü teâlânın düşmanlarını sevmek, imanı yok eder. Demek ki, sevgilinin düşmanlarını sevmemek lâzımdır.
.
Ey Âdemoğlu! Benden uzaklaşma
Ebû İyâs Muâviye bin Kurre hazretleri Tabiînin büyüklerinden tanınmış bir hadîs âlimidir. 113 (m. 731)’de vefât etti. Eshâb-ı kiramdan birçoğu ile görüşerek hadîs-i şerîf rivâyet etti. Bunlar meşhûr Kütüb-i sittede yer almıştır. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Enes bin Mâlik’den (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve selem) buyurdu ki: “Allahım! Hakiki hayat, âhiret hayâtıdır. Ensâr ve Muhacirleri iyi eyle.”
Resûlullah efendimiz namazı kılıp bitirince, sağ eliyle alnını siler ve “Bismillâhillezi lâ ilahe illâ huverrahmânirrahîm. Ey Allahım. Benden üzüntü ve kederi gider” derdi.
Ma’kıl bin Yesâr’dan rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Rabbiniz şöyle buyurur: Ey Âdemoğlu! Bana çok ibâdet ediniz, kalbinizi zenginlik, elinizi rızıkla doldururum. Ey Âdemoğlu! Benden uzaklaşma. Yoksa kalbini fakîrlik, elini meşguliyetle doldururum.”
“İnsanoğlu üzerine gelen her gün, şöyle seslenir: Ey Âdemoğlu! Her yaptığın iş için yarın senin hakkında şâhid olacağım. Onun için, iyi ve hayırlı işler yap. Ben geçip gittiğim zaman, daha beni göremezsin. Gece de aynı şekilde söyler.”
Muâviye bin Kurre’nin kıymetli sözleri: “Biz Hasan-ı Basrî hazretlerinin yanında, hangi amelin daha üstün olduğu hakkında konuşuyorduk. Hepsi, geceyi ibâdetle geçirmek üzerinde birleştiler. Ben de, en hayırlı amelin haramları terk etmek olduğunu söyledim. Hasan-ı Basrî hazretleri de, benim dediğimi, tasdîk etti.”
“Allahım! Sen sâlih kullarını ıslah ettin ve onları rızıklandırdın. Onlar senin beğendiğin işi yapıyorlar. Sen de onlardan râzısın. Allahım! Bizi beğendiğin işleri yapmakla rızıklandır. Bizden râzı ol.”
Müslim denen bir zât, bir yerden alışverişten geliyordu. Yolda Muâviye bin Kurre ile karşılaştı. Ona “Nereden geliyorsun?” dedi. “Ev için bazı şeyler aldım” dedi. Muâviye hazretleri, “Helâlden mi?” dedi. O da “Evet” diye cevap verdi. Bunun üzerine, Muâviye hazretleri, “Her gün helâlinden alışveriş yapmam, geceleri ibâdet, gündüzleri oruçla geçirmemden bana daha sevimlidir” buyurdu.
“Aklı başında, olgun ve ağırbaşlı insanlarla oturup kalkınız. Çünkü, onlarla oturmak hem dünyâ hem de âhiret bakımından fayda temin eder.”
“Kalbin ağlaması, gözün ağlamasından daha üstündür.”
.
Allahü teâlâ, iyilerin hürmetine bağışlar
Muallâ bin Mensûr hazretleri büyük fıkıh âlimlerindendir. Doğum târihi bilinmemektedir. 211 (m. 826) senesinde Bağdâd’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Hadîs-i şerîfte bildirildi ki: “Sâlihlerin anıldığı yere rahmet-i ilâhi iner.”
Ahmed bin Mihrân diyor ki: Ebû Mes’ûd er-Râzî ile İsfehan çarşısında yürüyorduk. Aramızda, Süfyân-ı Sevrî’nin faziletlerinden bahsediyorduk. Ebû Mes’ûd dedi ki: “Umarım ki, Allahü teâlâ, Süfyân-ı Sevrî’nin faziletlerinden bahsetmemiz sebebiyle bizleri mağfiret eder.” Fakîr (Ebû Mes’ûd) der ki: “Allahü teâlâ, bu kitapta büyüklerden, seçilmişlerden, âbidlerden, ebrârdan zikredilenlerin hürmetine bizi bağışlar. Bazı ilim ehli, bana Selef-i sâlihînin hâllerini muhtasar bir kitapta toplamamı teklif etti. Bizden önce de bu konularda kitaplar yazılmıştı. Bazıları kitaplarına “Târih-ül-muhaddisîn”, bazıları “Târih-üs-sûfiyye”, bazıları da “Târih-üs-sûfiyye vel-ârifîn”, kimisi de “Târih-i tabakât-ı ehl-il-ilm” isimlerini vermişlerdir. Ben de bu kitabı tasnif ettim ve “Kitâbü Siyer-is-selef’ ismini verdim. Kitabıma Sahabenin meşhûrlarından başladım. Kitabımı harf sırasına göre yaptım. Ancak Aşere-i mübeşşereyi öne aldım. Sonra Tabiînden zühd ve verâ ile meşhûr olanları zikrettim. Sonra, onlardan sonra gelenleri anlattım.
Ebü’l-Aliyye anlatır: Bir kimse Ubeyy bin Ka’b’a gelip, “Bana nasihat et!” dedi. Ubeyy bin Ka’b da buyurdu ki: “Allahın kitabına îmân ederek hepsini kabul et! Ondan hâdî ve hakîm olarak râzı ol. Peygamberimizin size bıraktığı Kur’ân-ı kerîm, kıyâmette şefaatçi ve itham olunmamış bir şâhiddir. Onda sizin hâliniz, sizden öncekilerin haberleri, sizin ve aranızda olan şeylerin haberi, sizden sonrakilerin haberleri, sizin ve aranızda olan şeylerin haberi, sizden sonrakilerin hâlleri vardır.”
Yine buyurdu ki: Kul, dört şey arasındadır: “Belâya düçâr olsa sabreder, bir nimete kavuşursa şükreder, eğer konuşursa doğru söyler, hüküm verirse adâlet gösterir.”
Ebû Zer-i Gıfârî buyurdu ki: “Ben size nasihat ediciyim. Kabir vahşetinden kurtulmak istiyorsanız, gece namazı kılınız. Kıyâmet gününün şiddetinden korkuyorsanız, sıcak yaz günleri oruç tutunuz. Sonsuz bir felâketten kurtulmak için sadaka veriniz.”
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve selem), Ebû Zer hazretleri hakkında buyurdu ki: “İsâ aleyhisselâmın tevâzusuna bakmak kimi sevindiriyorsa, Ebû Zer’e baksın!”
Diğer bir hadîs-i şerîfte de “İnsanların zühd ve ibâdette, İsâ aleyhisselâma en çok benzeyeni Ebû Zer’dir” buyuruldu.
.
Peygamberlere itaat etmek farzdır
İbn-i Tarâr hazretleri fıkıh âlimlerinin büyüklerindendir. 303 (m. 915) târihinde doğup, 390 (m. 1000) senesinde vefât etmiştir. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ bütün kullarına, peygamberlerine itaat etmeyi farz kıldı. Peygamberleri, kulları üzerinde kendisinin delîli kıldı. Nihâyet onların sonuncusu Muhammed aleyhisselâm oldu ve bütün kullarına da, O’na itaat etmeyi farz eyledi. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve selem) de daha dünyâdan ayrılmadan evvel, Eshâbına, âlimlere tâbi olmayı bildirdi ve ümmetine de emretti. Bu kimseler, O’nun kendileriyle istişâre ettiği ve ümmetine de onlara itaat etmelerini emrettiği Sahâbîleridir. Sahabenin her biri, kendisinden sonra diğer Sahabelere tâbi olunmasını işâret ve tavsiye etmeden ölmemiştir. Onların bazısı diğer bazısına uyulmasını tavsiye ederlerdi. Eshâb-ı kirâmdan sonra gelen Tabiîn ve onlardan sonra gelen Tebe-i tabiîn de böyle yapmışlardı. Sahabeden İbn-i Abbâs, İbn-i Ömer, İbn-i Zübeyr ve bunların benzerleri. Tabiînin büyüklerinden Sa’îd bin Müseyyib, Alkame, Esved, Mesrûk ve benzerleri ile Tâvûs, Mücâhid, Atâ, Şa’bî, Hasen-i Basrî, İbn-i Sîrîn ve benzerleri, hep böyle kendilerine uyulması işâret edilen seçilmiş kimselerden olmuşlardır. Peygamber efendimiz Eshâbına, Sahâbe-i kirâm da Tabiînden olan büyüklere, onlar da kendilerinden sonra gelen Tebe-i tabiînin büyüklerine uyulmasını, onlara tâbi olunmasını işâret ve tavsiye ettiler. Böylece önce gelen, sonrakine işâret ve tavsiye ediyor, sonraki de, evvelkinin yoluna tâbi oluyordu. Kıyâmet kopuncaya kadar hep böyle olur. Hadîs-i şerîfte; “Ümmetimden, hak üzere olan âlimler, kıyâmete kadar bulunacaktır. Kıyâmete kadar, muhalefet edenlerin onlara hiçbir zararı dokunmaz” buyuruldu.
Âdem aleyhisselâmdan, Muhammed aleyhisselâma gelinceye kadar hep böyle, önce gelen Peygamber kendisinden sonra gelecek Peygamberi işâret etmiş ve ona uyulmasını tavsiye etmiştir. Peygamberimiz Eshâbını, onlar da Tabiîni ve onlar da kendilerinden sonra gelenlere işâret edip uyulmasını tavsiye ettiler. Allahü teâlânın dini, hiç değişikliğe uğramadan bu zamana kadar ulaşmış oldu. Hatta böylece kıyâmete kadar, öncekiler sonra gelenleri işâret ve tavsiye ederek ve sonrakiler de, öncekilerin gösterdiği yola uyarak ve bazısı da, diğer bazısını tasdik ederek, sağlam ve apaçık bir din olarak devam edip gidecektir.
.
Yeryüzü hazinelerine vâkıf mübarek zat
Fevrî Ahmed Molla Osmanlı âlimlerinin büyüklerindendir. Arnavut asıllı bir Hristiyan iken sonradan Müslüman oldu. 978 (m. 1570)’de Şam’da müftî iken vefât etti. Hızır aleyhisselâm ile ilgili olarak buyurdu ki:
Hızır aleyhisselâm, İbrâhim aleyhisselâmdan sonra yaşamış bir nebi veya velîdir. Zülkarneyn askerinin reîsi idi. Mûsâ aleyhisselâm ile yolculuk etti. Ümmet-i Muhammed’den değildir. Fakat rûhu bazı velîlere feyiz vermiştir, öldükten sonra, rûhu insan şeklinde görünüp, gariplere yardım etmektedir.
Hızır aleyhisselâm, güzel ahlâk sahibi, cömert ve insanlara çok şefkatlidir. Allahü teâlânın izni ile kerâmet ehli ve kimya ilmini bilicidir. Hak teâlânın bildirmesiyle, yeryüzündeki hazinelere muttalîdir. Allahü teâlânın emri ile, ihtiyâç sahiplerinin işini görmeyi üzerine alır.
Hazreti Hızır’ın asıl ismi, Bukyâ bin Melkan’dır. O, bir miktar kuru otun üzerine oturdu. Akabinde oturduğu kuru otlar yeşerdi. Ebû Hüreyre’nin (radıyallahu anh) Peygamber efendimizden (sallallahü aleyhi ve sellem) işittiği hadîs-i şerîfte; “O, her nerede namaz kılsa, orası baştan başa yeşillik olur” buyuruldu. Bundan dolayı ona Hızır denildi. Hızır lafzı onun lakabıdır.
Hızır lafzında üç lügat (okunuş) vardır. Bunlar Hazır, Hızr ve Hazr’dır. Ebü’d-Derdâ (radıyallahu anh) bir gün Mekke-i mükerremede bir dağın üzerine çıktı. Orada, üzerinde sâlihlere âit alâmetler bulunan bir zât gördü. Sonra onun yanına giderek; “Bana nasihat et” dedi. O da; “Nasihat olarak ölüm sana kâfidir” dedi. Ebü’d-Derdâ (radıyallahu anh); “Daha fazla nasihat et” dedi. O da; “Gam (tasa) bakımından kabri düşünmek kâfidir...” “Daha fazla nasihat et” deyince, o zât; “İkindi güneşi Arş-ı a’lâ üzerinde ne kadar kalır?” dedi. Bunun üzerine Ebü’d-Derdâ (radıyallahu anh), Resûlullah efendimizin huzûruna gelip, bu hâli haber verdi. Peygamber efendimiz; “O zât, kardeşim Hızır’dır” buyurdular.
Sevgili Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), Eshâb-ı kirâm (radıyallahu anhüm) ile Tebük Harbi'ni yaparken, ikindi namazını kıldıktan sonra iki beyit işittiler. Fakat şiiri söyleyeni göremediler. Resûlullah efendimiz; “Bu iki beytin söyleyicisi kardeşim Hızır’dır. Sizi övüyor” buyurdu.
Hızır aleyhisselam birçok zâtın tasavvufta yetişmesine rehberlik etmiş, feyiz vermiştir. Hızır aleyhisselamın tasavvufta yetiştirdiği en meşhur âlim ve velîlerden biri Abdülhâlık Goncdüvânî hazretleridir.
.
Onlar, adâletleri ile örnek oldular
Molla Cürcân hazretleri Osmanlı devrinde yetişen fıkıh, kelâm ve fen âlimi olup, Sakarya’da Akyazı kasabasında doğdu. 969 (m. 1562)’de Amasya’da vefât etti. Hazreti Ebû Bekir ve Ömer’in (radıyallahu anhüma) faziletleri hakkında buyurdu ki:
Osman bin Affân’ın (radıyallahu anh) azâdlı kölelerinden biri şöyle anlatır:
“Bir yaz günü, Aliye denen yerde, Osman bin Affân’la (radıyallahu anh) beraber bir evdeydik. Uzaktan, iki deveyi çekip gelen birisini gördük. Hava çok sıcaktı. Hazreti Osman;
-Keşke onları ortalık serinleyince götürse idi, dedi. Yanımıza yaklaşınca, onun Hazreti Ömer olduğunu gördük. O zaman Hazreti Osman, kalkıp başını kapıdan dışarı çıkardı, tekrar içeri çekildi. Hararetin fazlalığından hâli değişti. Hazreti Ömer hizâlarına gelince, Hazreti Osman;
-Ey müiminlerin emîri bu saatte niçin dışarı çıktınız? dedi. Hazreti Ömer;
-Bunlar, zekât develeridir. Geride kalmışlardı, onları götürüyorum. Kaybolurlarsa, yarın huzûr-i ilâhîde Allahü teâlâ, onları benden sorar, dedi. Bunun üzerine Hazreti Osman;
-Ey müminlerin emîri! Şurada gölgede biraz dinlenip su içseniz, biz onları götürürüz, dedi. Fakat Hazreti Ömer, dinlenmeden yoluna devam etti. Hazreti Ömer gidince, Osman (radıyallahu anh),
-Kuvvetli ve emîn bir kimseye bakmak isteyen, Hazreti Ömer’e baksın, buyurdu."
Hazreti Ali buyurdu ki: “Resûlullahtan sonra bu ümmetin en hayırlısı, Ebû Bekir ile Ömer’dir.”
Allahü teâlâ, Ebû Bekir ile Ömer’e (radıyallahu anhümâ), güzel ve yüksek bir hayat ve ömür nasip etmiştir. Gerek Resûlullahın hayâtında ve gerekse âhirete teşrîflerinden sonra dîne hizmette; Hicaz, Şam, Yemen, Irak, Horasan ve fethedilen diğer yerlerde İslâmın galip gelmesine onları vesile kılmıştır. Adâletleri ile örnek olduklarından, onların izinden gidenlerin sevaplarına da kavuşmaktadırlar. İnsanlar arasında örnek olan Hazreti Ebû Bekir ile Hazreti Ömer’in İslâmı yaşayışları ve adâletleri her tarafa yayılmış ve meşhûr olmuştur. Hattâ darb-ı mesel olmuş, “Âdil bir hayat (yaşayış) için Ömereyn’in sîreti (gidişatı)” denilmiştir. Burada Ömereyn’den maksat, Hazreti Ebû Bekir ile Hazreti Ömer’dir. Anne baba için ebeveyn dendiği gibi, Ömer ismi teleffuzda hafif olduğu için Ömereyn denmiştir. Hazreti Ebû Bekir ile Ömer (radıyallahu anhüma), Resûlullahtan (sallallahü aleyhi ve sellem) sonra, onun sîreti üzere yürümüşler, adâletli yolunu tutmuşlardı.
.
Bu ümmetin en hayırlısı
Mis’ar bin Kedam hazretleri büyük hadîs âlimlerindendir. Rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerde çok güvenilir olduğu için kendisine “Mushaf” da denir. Doğum târihi bilinmemektedir. 155 (m. 772)’de Mekke-i mükerremede vefât etti. Mis’ar hazretlerinin rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerden bazıları:
Peygamber Efendimiz “sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem”, Ebû Hüreyre’ye (radıyallahü anh) buyurdu ki: (Hastanın hâlini sormak için bir mil git, küs olan kimseleri barıştırmak için iki mil yürü, üç mil de, bir din kardeşini ziyâret etmek için git, bu kadar da, ilim adamından bir mesele öğrenmek için git!)
Yine Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) “Kim, namaz kılanlardan ise, Namaz kapısından çağrılır. Mücahidlerden olan, cihâd kapısından çağırılır. Oruç tutanlar reyyân kapısından çağrılır” buyurunca; Ebû Bekr (radıyallahü anh), “Yâ Resûlallah! Bu kapıların hepsinden birden çağrılacak olan kimse olmayacak mı?” deyince, “Evet (çağrılacak) ümid ederim ki sen onlardan olacaksın” buyurdu.
Yine Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Benden sonra ümmetimin en hayırlısı Ebû Bekr-i Sıddîk’tır.”
Enes’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “(Mi’râc gecesi) Beni semâya isrâ ettiği (çıkardığı) vakit Cebrâil’e, 'Ey Cebrâil! Ümmetime hesap var mıdır?' dedim. Cebrâil aleyhisselâm, 'Ümmetine hesap var, fakat Ebû Bekr bundan müstesnadır' dedi."
Hazreti Ali’nin rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “(Mirac gecesi) Yedinci kat semâya götürüldüğüm zaman, Cebrâil aleyhisselâma; 'Ey Cebrâil! Rabbimi ziyâret ettiğimi Kureyş’e haber ver!' dedim. O da, 'Evet haber vereceğim' dedi. Sonra ben, 'Kureyş beni yalanlıyor' deyince, Cebrâil, 'Yâ Muhammed! Onlar arasında Ebû Bekr vardır. O Allahü teâlâ indinde Sıddîk diye yazılıdır. O seni tasdik eder. Yâ Muhammed! Ömer’e de benden selâm söyle!' dedi.”
Hazreti Ebû Bekr ile Ebüdderdâ (radıyallahü anh) beraber bir yolda giderken, dar bir yere geldiler. Hazreti Ebüdderdâ önde. Hazreti Ebû Bekr arkada yürürlerdi. O sırada, karşıdan Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) parlak ay gibi göründü. Hazreti Ebüdderdâ’ya hitaben: “Ey Ebüdderdâ! Senden daha hayırlı olanın önünden yürüme! Ebû Bekr, Resûller ve nebiler müstesna, üzerine güneş doğup batan kimselerin hepsinden daha hayırlıdır” buyurdu.
.
Bu mescidde sesini yükseltme
Muslihuddîn Mustafa Efendi Osmanlı müderris ve kadısıdır. Mimârzâde namıyla meşhur oldu. 971 (m. 1565)’de vefât etti. Resûlullah efendimizi (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) vesîle ederek, Allahü teâlâdan bir şey istemek mevzuunda şunları anlattı:
Şerîf Münhessir Kâsımî, Hücre-i saadetin Şam tarafındaki teheccüd mihrabı önünde uyumuştu. Ansızın kalkıp. Hücre-i saadetin önüne geldi. Gülerek geri gitti. Mescid-i Nebî hizmetçilerinin müdürü olan Şemseddîn Savâb, mihrabın yanında idi. Niçin güldüğünü sordu. “Birkaç günden beri evimde yiyecek bir şey yoktu. Hazreti Fâtıma’nın makamında, yâ Resûlallah! Aç kaldım deyip, buraya gelerek uyumuştum. Rüyâda, Yüce Ceddim bir kâse süt verdi. İçtim. Uyandığımda kâse elimde idi. Teşekkür için, Hücre-i tâhire önüne geldim. Oradaki zevkten, lezzetten güldüm, işte kâse!” dedi.
Abbasî halîfesi Ebû Ca’fer Mensûr ile İmâm-ı Mâlik, Medîne-i münevverede Resûlullah efendimizin mescidinde bulunuyorlardı. Ebû Ca’fer Mensûr, yüksek sesle bir şeyler söyledi. Bunun üzerine İmâm-ı Mâlik; “Ey müminlerin emîri! Bu mescidde sesini yükseltme! Çünkü Allahü teâlâ, Hucurât sûresi ikinci âyet-i kerîmede meâlen; (Ey îmân etmekle şereflenenler! Sesinizi, Nebiyyullahın sesinden yukarı çıkarmayınız. O’na karşı, birbirinize bağırdığınız gibi seslenmeyiniz! O’na saygısızlık gösterenin ibâdetleri yok olur) buyurarak, bir kavmi terbiye eyledi.
Yine Hucurât sûresi üçüncü âyet-i kerîmede meâlen; “Resûlullahın yanında (nehye muhalefetten sakınarak, edebe riâyet eyleyerek) seslerini yavaşlatanlar o kimselerdir ki, Allahü teâlâ kalblerini takvâ için imtihan etmiştir. Onlar için mağfiret ve pek büyük ecir vardır” buyurarak da, bir kavmi medh buyurdu. İmâm-ı Mâlik hazretleri “Vefât ettikten sonra da Resûlullaha hürmet, hayatlarındaki hürmet gibidir” buyurdu. İmâm-ı Mâlik’in bu nasihatlerini dinleyen halîfe Ebû Ca’fer Mensûr, sesini yavaşlattı ve; “Yâ İmâm! Resûlullahın huzûrunda duâ ederken kıbleye mi döneyim, yoksa Resûlullaha yönelerek mi duâ edeyim?” diye sordu. İmâm-ı Mâlik; “Ey müminlerin emîri! Yüzünü Resûlullah efendimizden başka tarafa çevirme! Çünkü Resûlullah Allahü teâlâ katında dileklerimiz için vesîlemizdir. Bundan dolayı da, yüzünü Resûlullaha dönmeli, O’nun şefaatini istemelisin. O zaman Allahü teâlâ, O’nu sana şefaatçi kılar” buyurdu.
.
Muhtaç olanlara yardım edebilirsin
Kâdızâde Kâsım Efendi Osmanlı âlimlerdendir. Kastamonu’da doğdu, 899 (m. 1494)’de Bursa kadısı iken vefât etti. Resûlullah efendimizi (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) vesile ederek, Allahü teâlâdan bir şey istemek mevzûunda şunları anlattı:
Muhammed bin Münkedir anlatır: “Bir adam, babama seksen altın emanet edip, Allahü teâlânın rızâsı için cihâda çıkan orduya iştirâk etti. Adam; 'Bunları sakla. Çok muhtaç olana da yardım edebilirsin' diye söylemişti... Medine’de kıtlık oldu. Babam, altınların hepsini açlıktan bunalanlara dağıttı... Altınların sahibi cihâddan dönünce, gelip istedi. Babam; 'Bir gece sonra gel' dedi. O gece Resûlullahın mescidine, Hücre-i saadete gidip sabaha kadar Resûlullahı vesile ederek yalvardı. Gece yarısı bir adam geldi. 'Uzat elini' deyip, eline bir kese altın koyarak uzaklaştı. O adamı ondan önce ve daha sonra hiç görmemişti... Babam, eve geldiğinde keseyi açıp, içindeki altınları saydı. Tam seksen tane olduğunu gördük. Çok sevinip Allahü teâlâya şükrederek götürüp sahihine teslim etti.”
İbn-i Celâh anlatır: “Medîne-i münevvereye Resûlullah efendimizi (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) ziyâret edip, orada ibâdet etmekle şereflenmek için gittim. Çok fakir düştüm. Yiyecek bir şey bulamadım. Açlıktan kıpırdayamaz hâle geldim. Binbir güçlükle Hücre-i saadete gelip; 'Yâ Resûlallâh! (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) Bugün sana misâfir geldim. Karnım da çok açtır' dedim. Bir kenara çekilip uyudum. Resûlullah efendimiz rüyâda görünüp, elime büyük bir ekmek verdi. Çok aç olduğum için hemen yemeye başladım. Ekmeği yarıya kadar yedim. Uyanınca kalan yarısını elimde buldum.”
Ebü’l-Hayr Akta hazretleri anlatır: “Medine’ye gittim. Beş gün hiçbir şey yemeden durdum. Takatim kesildi. Hücre-i saadetin yanına gelip, Resûlullah efendimize selâm verdim. Aç olduğumu arz ettim. Bir kenara çekilip uyudum. Rüyada; sağında Ebû Bekr-i Sıddîk, solunda Ömer-ül-Fârûk ve önünde Aliyyül-Mürtezâ (radıyallahu anhüm) olduğu hâlde, Resûlullahın geldiğini gördüm. Hazreti Ali gelip; 'Yâ Ebe’l-Hayr! Kalk, ne yatıyorsun? Resûlullah geliyor' buyurdu. Hemen kalktım. Resûlullah efendimiz gelip, büyükçe bir ekmek verdi. Hemen yemeye başladım. Tam yarısında uyandım. Kalanını ise elimde buldum.”
.
Helâlin hesabı haramın ise azabı vardır
Behâüddîn bin Şeyh Lütfullah hazretleri Hacı Bayram-ı Velî hazretlerinin önde gelen talebelerinden ve halîfelerinden olan Lütfullah Efendi’nin oğludur. 895 (m. 1490) senesinde Edirne’de vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Kibir, gurur ve övünme gibi duygular, insanın içinde çuvaldız gibi saplıdırlar. İnsanın kibirlenmesi, kendinde gördüğü faziletlerden ileri gelir. Ancak bir kimse, Hak yolundan bir yola intisâb ettiği takdîrde, bütün bu faziletlerin, kesinlikle ve gerçek olarak Allahü teâlâda bulunduğunu anlar. Kendisinde bulunan her şeyin, Allah tarafından emânet olarak verildiğini görür.”
“Zulüm ve eza gören din kardeşinin kalbini, sabır tavsiye ederek güçlendiren bir kimse, ona yardım etmiş sayılır.”
Muhammed bin İbrâhim, babasından şöyle nakletti: Ali bin Ebî Tâlib’e (radıyallahu anh) dünyâdan soruldu. Hazreti Ali; “Uzun mu, yoksa kısa mı anlatayım?” buyurunca, “Kısa olarak, ey müminlerin emîri” dendi. O zaman Hazreti Ali; “Dünyânın helâli hakkında hesap, haramı hakkında azap vardır” buyurdu.
Hasen-i Basrî hazretleri buyurdu ki: “Üç kimse vardır ki, Allahü teâlâ kıyâmet günü onlara nazar etmez ve onları tezkiye de etmez. Onlar için acı bir azap vardır. Bunlar; zâlim devlet başkanı, cimri olan zengin, kibirli olan fakirdir.”
Hazreti Ömer (radıyallahu anh), vâlilerinden birine buyurdu ki: “Mazlûmun âhını almaktan kork. Çünkü mazlûmun duâsı kabul olunur.”
İmâm-ı Rükneddîn, iffeti ve alçak gönüllülüğü bir eserinde şöyle tarif ediyor: “Şüphesiz ki alçak gönüllülük, Allahü teâlâya yakın kimselerin hasletlerindendir. Allahü teâlâdan korkan kişi, bununla yükseklere çıkar. Allahü teâlâ katında iyilerden mi, yoksa kötülerden mi olduğunu veya son nefesini küfür üzere mi, yoksa imân üzere mi vereceğini veya vefât ettiği zaman ruhunun yükseklerde mi, yoksa alçaklarda mı olacağını bilmediği hâlde, gururlanan ne ahmaktır. Kibriya, Rabbimizin sıfatıdır. O’na mahsustur. Sen kibirden sakın!”
Rivâyet olunur ki, Mevlânâ Behâüddîn hazretleri, Edirne’de bir gün evliyâ zâtlardan birisine rastladı. O zât Mevlânâ’ya; “Yolculuk zamanı yaklaştı. Âhirete göç etmek zamanı geldi. Devamlı olarak âhiret hazırlığında bulunmalı değil mi?” diye hitâb etti. Mevlânâ tebessüm ederek; “Evet” manasına başını salladı. Bu konuşmadan sonra evine gelen Mevlânâ, vasiyetini yaptı. Yedi gün hasta yattıktan sonra vefât etti...
.
Eshâb-ı kiramın en üstünleri hakkında
Ebû Sa’îd İsmâil Bûşencî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 461 (m. 1069)’da Afganistan’da Hirat’ta doğdu. 536 (m. 1142)’de orada vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Hulefâ-i râşidîn hak üzere idiler. Eshâb-ı kiram, muhikk (hakkı gözeten, adil) mümin, ihlâslı ve sâdık idiler. Hulefâ-i râşidînin takdim ettiklerini Eshâb-ı kirâm da takdim ederler, onların kararlaştırdıklarını onlar da hak ve sıdk (doğru) olarak kararlaştırırlardı. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), Eshâbının en üstünleri olan Ebû Bekir ve Ömer (radıyallahu anhüm) hakkında şöyle buyurdu: “Benden sonra iki kişiye, Ebû Bekir ve Ömer’e uyunuz.”
Hazreti Osman’a (radıyallahu anh) dâir de şöyle buyurdu; “Kendisinden meleklerin hayâ ettikleri kişiden ben hayâ etmeyeyim mi?”
Hazreti Ali (radıyallahu anh) hakkında ise, “Sizin en üstün kadı olanınız (hükümleri en iyi bilip halledeniniz) Ali’dir” buyurdu.
Hazreti Hasan ve Hazreti Hüseyin (radıyallahu anhüm) hakkında, “O ikisi, Cennet ehli gençlerin seyyidleridir (üstünleridir)”, Ebû Bekir ve Ömer (radıyallahu anhüm) hakkında yine, “O ikisi, Cennet ehlinin kâhillerinin (otuz ile elli yaş arasındaki olgun kişilerin) seyyidleridir (efendileridir) Fâtımatü’z-Zehrâ (radıyallahu anhâ) hakkında “Âlemlerin kadınlarının seyyidesi (üstünleri) dört kadındır. Fâtıma, Hadîce, Âsiye ve Meryem binti İmrân”, Hazreti Âişe (radıyallahu anhâ) hakkında “Âişe’nin diğer kadınlara üstünlüğü, tirid yemeğinin diğer yemeklere üstünlüğü gibidir” buyurdu. (Bu hadîs-i şerîfi, Arabların tiridi, üstün görmedeki âdetlerine göre buyurmuştur.)
Diğer bir hadîs-i şerîfte; “Dîninizin üçte birini Âişe’den (radıyallahu anhâ) öğreniniz” buyurdu. Yine onun hakkında; “O, fakîhedir (fıkıh âlimidir)” buyurdu.
Fâtıma (radıyallahu anhâ) hakkında şöyle buyurdu; “Fâtıma benden bir parçadır, onu sevindiren şey beni sevindirir, onu üzen şey beni üzer.”
Eshâb-ı kirâmın hepsi hakkında ise şöyle buyurdu: “Eshâbım, yıldızlar gibidir. Hangisine uyarsanız hidâyete erersiniz.”
İbn-i Mes’ûd (radıyallahu anh) hakkında “Ümmetim içinden İbn-i Ümm-i Abd’in râzı olduğuna ben de râzı oldum” buyurdu.
Ebû Ubeyde İbn-ül-Cerrâh (radıyallahu anh) hakkında; “Ebû Ubeyde ümmetimin emînidir” buyurdu.
Zübeyr (radıyallahu anh) hakkında “Her peygamberin bir havarisi vardır. Benim de ümmetimden havarim Zübeyr’dir” buyurdu.
.
Asıl kahramanlık öfkesini yenmektir
Ebû Osman Sâbûnî hazretleri Horasan’da yetişen meşhûr hadîs, tefsîr ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 373 (m. 983)’de İran’da Nişâbûr’da doğdu. Birçok âlim, kendisinden hadîs-i şerîf rivâyet etti. 449 (m. 1057)’de Nişâbûr’da vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Kızdığı zaman öfkesini yenerek yumuşak davranan kimseyi, Allahü teâlâ sever.”
“Kuvvetli olmak, başkasını yenmek demek değildir. Kuvvetli olmak, kahraman olmak, kendi öfkesini yenmek demektir.”
“Cennetin yüksek derecelerine kavuşmak isteyen, saygısızlık yapana yumuşak davransın! Zulmedeni affetsin! Malını esirgeyene ihsânda bulunsun! Kendisini aramayan, sormayan ahbabını, akrabasını gözetsin.”
“Selâm verirken güler yüzlü olana, sadaka verenlerin kavuştukları sevaplar verilir.”
“Cebrâil (aleyhisselam), Peygamber efendimize falanca saatte geleceğim diye söz verdi. Fakat o saat geldiği hâlde o görünmedi. O sırada bir de ne görsün, sedirin altında köpek vardı. Peygamber efendimiz bu köpek ne zaman girdi diye Hazreti Âişe’ye sordu. O da bilmiyorum dedi. Peygamber efendimizin emri ile köpek dışarı çıkarıldı. Biraz sonra Cebrâil aleyhisselâm geldi. Resûlullah (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) hazretleri, 'Yâ Cebrâil! Seni bekledim gelmedin. Halbuki filanca saatte geleceğim, diye söz vermiştin!' diye sordu. Cebrâil aleyhisselâm, 'Çünkü evinde köpek vardı. Onun için gelemedim. Zira biz köpek ve resim bulunan eve girmeyiz' buyurdu.
“İnsanlar, ezan okumanın ve (cemâatle namaz kılarken) ilk safta bulunmanın ne kadar sevap olduğunu bilseler, bunun için birbirleriyle mücâdele etseler, sonra kura çekmekten başka çâre bulmasalar, kura çekerlerdi. Namazı ilk vaktinde kılmanın ne kadar sevap olduğunu bilselerdi, ona koşarlardı. Sabah ve yatsı namazını cemâatle kılmanın ne kadar sevap olduğunu bilselerdi, dizleri üstünde emekleyerek de olsa gelir, cemâatle kılarlardı.”
“Kim namazı hakkıyla kılar, zekât verir, Kâbe'yi ziyâret eder, ramazan orucunu tutar, misâfire ikram ederse, Cennete girer.”
“Bir kul, komşusu zararından emîn olmadıkça kâmil mümin olamaz. Kim Allahü teâlâya ve âhiret gününe inanıyorsa, misâfirine ikram etsin. Kim Allahü teâlâya inanıyorsa, ya hayır söylesin veya sussun. Allah, yumuşak huylu, tok gözlü zengini sever. Çirkin konuşan, günah işleyen ve ısrarla dilenen kişiyi sevmez.”
“Kim, darda kalmış kimseye kolaylık gösterirse, Allahü teâlâ da ona, dünya ve âhirette kolaylık gösterir.”
.
Kâmil bir mümin olmak için
İsmâil Semmûye hazretleri büyük hadîs ve fıkıh âlimlerindendir. İran’da İsfehân’da doğdu. 267 (m. 880)’de aynı yerde vefât etti. Hadîste, hafızlık derecesine ulaşmıştı. Yani yüz bin hadîs-i şerîfi sened ve râvileriyle ezbere bilir ve okurdu. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
İbni Mende şöyle rivâyet etti: Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), Eshâbını sadaka vermeye teşvik ettiği zaman, herkes gücü yettiği kadar, sadaka olarak bir şeyler getirdiler. Eshâb-ı kirâmdan Utbe bin Zeyd "Allahım! Sadaka olarak vereceğim hiç malım yok. Ben de sadaka olarak, kullarından şeref ve haysiyetime tecâvüzde bulunanları affediyorum" dedi. Peygamber efendimiz Eshâbına, "Kendisine yapılan tecâvüzleri dün akşam bağışlayan nerede?" diye sordu. Bunun üzerine Utbe bin Zeyd ayağa kalktı. Resûlullah efendimiz "Sadakası kabul olundu" buyurdu.
Sa'd İbnu Ebi Vakkas radıyallahu anh anlatıyor:
Sanki Mudar kabilesine mensup uzun boylu bir kadın ayağa kalkıp "Ey Allah'ın Resûlü! Biz kadınlar babalarımız ve evlatlarımız ve kocalarımız üzerine yüküz. Onların mallarında emirleri dışında, tasarrufu bize helal olan nedir?" diye sualde bulundu. Resûlullah efendimiz "Size helal olan 'taze'dir. Ondan hem yiyin, hem de hediye edin!" buyurdular. [Ebu Davud der ki: "Tazeden maksat ekmek, sebze ve taze meyve gibi fazla kalınca bozulan yiyeceklerdir.]
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Nefsim yed-i kudretinde olan Allaha yemîn ederim ki, siz Müslüman olmadıkça Cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe, kâmil Müslüman olamazsınız. Selâmı aranızda yayın ki, birbirinizi sevesiniz. Kin beslemekten sakının. Çünkü o, tıraş edip kazıyıcıdır. Size saçları tıraş eder, demiyorum. Fakat o, dîni kazıyıp siler.”
Sevban radıyallahu anh dedi ki: "Ey Allah'ın Resulü! Onları bize tavsif et, durumlarını açıkla da, bilmeyerek biz de onlardan olmayalım!" Resûlullah efendimiz açıkladılar: "Onlar sizin din kardeşlerinizdir. Sizin cinsinizden insanlardır. Sizin aldığınız gibi onlar da gece (ibadetin)den nasiplerini alırlar. Ancak onlar, Allah'ın yasaklarıyla tenhâda baş başa kalınca o yasakları ihlâl ederler, çiğnerler."
.
Kıyâmetin yaklaştığına deliller çoktur
Niğdeli Kara Yakûb hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerindendir. 789 (m. 1387)’de Niğde’de doğdu. 883 (m. 1478)’de Karaman’da vefât etti. Derslerinde buyurdu ki:
Bil ki, Allahü teâlâ beş şeyi beş şeyde gizledi: 1- İnsanların, belki rastlarım ümidi ile bütün tâatları yapmaları için Allahü teâlâ rızâsını, tâatlardan bir tâat içerisinde gizledi. 2- İnsanların günâha düşmekten sakınması ve korunması için, gazâbını günahlardan bir günahın içerisinde gizledi. 3- İnsanların tesadüf ederiz ümidi ile bütün gecelerini ihyâ etmeleri için, Kadir gecesini Ramazân-ı şerîf ayında gizledi. 4- İnsanların karşılaştıkları kimselere, belki Allahü teâlânın velî bir kuludur deyip, onların duâlarına kavuşmak gayreti içerisinde olmaları ve hiç kimseyi aşağı görmemeleri için, velî kullarını insanlar arasında gizledi. 5- İnsanlar cuma günü duâda gayretli olmaları için, Allahü teâlâ cuma günü duânın kabul edileceği zamanı gizledi...
Allahü teâlâ Enbiyâ sûresinin 1. âyet-i kerîmesinde meâlen buyuruyor ki: “İnsanların hesapları yaklaştı, hâlbuki onlar gaflet içinde olduğundan nasihat ve tâatten kaçınıyorlar.”
İmâm-ı Buhârî İbn-i Ömer’den “radıyallahü anhümâ” bildirir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Geçmiş ümmetlerin zamanlarına kıyas ile sizin zamanınız, ikindi vaktinden akşama kadar olan vakit gibidir.”
Kıyâmetin yaklaştığına delîl çoktur. Bazıları şunlardır: Cahillik çok olup, ilim az olmak. Cahiller başa geçip, cahillikleri ile insanlara hükmetmek. Kadılık, müderrislik ve müftîlik gibi emânetler sahiblerine verilmemek. Âlimlerde zulüm ve fısk olup, ibâdet edenler cahil olmak. Zararından kurtulmak için, insanlara ikram olunmak. Erkek, karısına uyup, anasına-babasına muhalefet ve isyan etmek. Sonra gelenler, önce gelmiş olanlara cahil ve bir şey bilmezlerdi, demek. Emîn, güvenilecek kimseler azalıp, filân mahallede bir emîn kimse var imiş diye söylemek. Filân kimse akıllı ve nâzik kimsedir dediklerinde, aslında o kimsede zerre kadar îmân bulunmamak. Bidatler çıkıp, sünnet terk olunmak, insanlarda sevgi kalmamak. Doğru söyleyene insanlar kızıp, onu başlarından kovmaya, işinden ayırmaya çalışmak. Gençler fâsık olup, kadınlar işi azıtmak. Emr-i ma’rûf ve nehy-i münker terk olunup, günahla emir olunup, iyilikten nehyolunmak. Dîne âit işler ayıp sayılıp terk olunmak. Günah olan şeyler yapılıp âdet olmak. Âlimleri bırakıp, cahillere uymak.
.
Amelleri sâlih, niyetleri iyilik olsun
Şemseddîn Kirmânî hazretleri fıkıh, hadîs, tefsîr ve kelâm âlimidir. 717 (m. 1317)’de İran’da Kirman’da doğdu. 786 (m. 1384)’de hacdan dönerken Bağdad’da vefât etti. Çocuk terbiyesi hakkında buyurdu ki:
Çocuklarını küçükten ilim meclisine, sâlihlerin sohbetine, cömertliğe ve diğer güzel ahlâklara, sâlih amellere alıştırmalıdır. Böylece daha küçükken huy edinirler, alışırlar ve büyüdükleri zaman da, dünyâda Müslümanlar tarafından övülür, Allahü teâlâ katında makbul olup âhirette saîd ve sıddîklarla bulunurlar. Çocuklarını nazlamamalı, şımartmamalı, yüz vermemelidir. Ara sıra azarlamalıdır. Çünkü anne ve baba çocuklarına çok yakınlık gösterirse, her sözlerini kabul, her istediklerini verirse, büyüyünce küstah, bencil ve kibirli olur. Her yerden zevkini elde etmeye çalışır.
Küçük çocuklara süslü elbiseler ve ziynet eşyası ile süs yapmamalıdır. Çünkü büyüdüğü zaman süslü ve kıymetli elbise bulamazsa aza kanâat etmek güçlerine gidip, Allahü teâlânın ihsân ettiği nimete aşağılık gözü ile bakar, küfrân-ı nimet etmiş olur.
Çocuklarını küçükten hocaya verip, hocanın azarlamasını, sıkıştırmasını, çocuğu için nimet ve fayda bilmelidir. Ara sıra azarlamalı ve böylece çocuğun tabiatında bulunan haşinlik, küstaklık ve diğer kötü huyları gidermeye gayret etmelidir. Ancak bu yolla tabiatları latif, huyları güzel, sözleri tatlı, hareketleri hoş, amelleri sâlih ve niyetleri iyilik olur. Dünyâ ve âhirette, şeref ve izzet, letâfet ve saadet nimetlerine kavuşurlar. Ana-baba terbiyesinin çocuklara etkisi büyüktür.
Çocuklar bülûğa erişince evlendirmelidir. Hadîs-i şerîfte; “Sizin kötünüz, bekâr olup evlenmeyeninizdir” buyuruldu.
Ne olursa olsun, çocukları dinin emirlerine uygun terbiye etmelidir. Bunun gibi muallim, talebesini oğulları gibi terbiye etmeli, korumalıdır. Çünkü onlar da manevî oğullarıdır. Abdullah bin Abbâs (radıyallahü anümâ) buyurdu ki: “İnsanlardan en çok sevdiklerim talebelerimdir. İnsanlar arasından gelip, dersimde bulunup, benden ilim öğrenirler. Elimden gelse üzerlerine sinek kondurmazdım.”
Talebesine kibirlenmeden dâima yumuşaklıkla muâmele etmelidir. Bir hadîs-i şerîfte, “Rıfk ile öğretiniz. Sert ve şiddet göstermeyiniz. Rıfk ile öğreten, sert yapandan hayırlıdır” buyuruldu. Bunun gibi, kendinden ilim öğrenenlere dâima nasihat etmeli, dünyâdan soğutup, âhiret saadetine yol göstermelidir.
.
Annene babana daima dua et
Ebû Amr Şeybânî hazretleri hadîs ve nahiv âlimlerindendir. Abbasî halifesi Hârûn Reşîd’in çocuklarına da muallimlik yapmıştır. 205 (m. 820)’de Bağdâd’da vefât etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
İki gözü kör bir kimse, gözlerinin açılması için Peygamber efendimizden (sallallahü aleyhi ve sellem) duâ istedi. Resûlullah da (İstersen duâ ederim. Fakat, sabredip katlanırsan, senin için daha iyi olur) buyurdu. (Sabretmeye gücüm kalmadı. Duâ etmeniz için yalvarırım) dedi. (Öyle ise, abdest alıp şu duâyı oku!) buyurdu. O kimse, o duâyı okuyunca gözleri açıldı.
Ka’b-ül-Ahbâr buyurdu ki: “Allahü teâlâ, kul, ana ve babasına âsi olduğu zaman, onu helak etmekte acele eder Kul, anne ve babasına iyilik ve ihsânda bulunduğu müddetçe, ömrü uzun olur. Onlara iyilik etmek, bir şeye ihtiyâç duyduklarında onlara infakta bulunmaktır.
Birisi Resûl-i ekremin yanına geldi ve; “Yâ Resûlallah! Babam malımı elimden almak istiyor” dedi. Bunun üzerine Resûl-i ekrem ona; “Sen de, malın da onundur” buyurdu.
“İnsanlarla alay eden kimseler var ya, kıyamette onlardan birine cennetten bir kapı açılır. 'Haydi gel' denilir. O kişi, kapının önüne varınca, kapı yüzüne kapanır. Sonra başka bir kapı açılır. 'Haydi gel!' denilir. O kapıya da ümitle koşar. Fakat yanına varınca, o kapı da yüzüne kapanır. Ve böylece, kapı açılıp kapanma durumu sürüp gider. Nihayet, kişiye cennetten gerçek bir kapı açılır. 'Haydi gel, bu sefer gir!' denilir. Ama adam, yine suratıma kapatılır endişesiyle, bu açık kapıya yanaşmaz.” (Alaycılığın cezasını, bu şekilde alaya alınarak bulur.)
“Kişinin parmakla gösterilir olması, kötülük olarak ona yeter.”
“Allah kadınlarınız hakkında hayırlı olmanızı tavsiye eder. Çünkü onlar, anneleriniz, kızlarınız teyzelerinizdir.”
“Kişi, hanımının ve çocuklarının rızkını karşılamak için çalışmaya çıkarsa, Allah yolundadır. Yaşlı anne ve babasının bakımını sağlamak için yola çıkarsa, Allah yolundadır. Nefsini harama karşı korumak niyetiyle çalışmaya çıkarsa, Allah yolundadır. Eğer insanlara gösteriş ve başkalarına övünmek için yola çıkarsa, Allah yolunda değil, şeytanın yönlendirdiği yoldadır.”
“Yumuşaklıktan nasîbi olan kimsenin, hayırdan da nasîbi vardır.”
Peygamber Efendimize bir kişi geldi ve dedi ki: "Yâ Resûlallah! Benim anam-babam ölmüştür. Onlar için ne yapmam lâzımdır?" Peygamberimiz buyurdu ki: "Onlara daima dua eyle! Onlar için Kur'ân-ı kerim oku ve istigfâr et!"
.
Senden önce birçok peygamber gönderdik
Ebû Ya’kûb Karrâb hazretleri Hadîs, târih ve fıkıh âlimidir. 352 (m. 963)’de Afganistan’da Herat’ta doğdu. 429 (m. 1038) yılında vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ Peygamberler gönderdi, kitaplar indirdi, emir ve nehiyler verdi, sevap ve ıkâbı (ceza) beyân edip, Peygamberlerini (aleyhimüsselam) kendilerinin doğruluğuna delâlet eden mucizelerle teyit etti (kuvvetlendirdi). Bunu kitabında bazı âyet-i kerîmelerde topluca, bazı âyet-i kerîmelerde tafsilâtıyla beyan etmiştir. Nisa sûresinin yüzaltmışüçüncü âyet-i kerîmesinde meâlen şöyle buyurmuştur: “Nûh’a ve ondan sonraki Peygamberlere vahyettiğimiz gibi (Habîbim) sana da vahyettik ve yine İbrâhim’e, İsmâil’e, İshâk’a, Yakûb’a, Yakûb’un çocuklarına, İsâ’ya, Eyyûb’e, Yûnus’a, Hârûn’a Süleymân’a da vahyettik ve Davud’a Zebur’u verdik.”
Mufassal (ayrıntılı) olarak da şu âyet-i celîlelerde bildirilmiştir. Allahü teâlâ A’râf sûresinin ellidokuzuncu âyet-i kerîmesinde meâlen; “And olsun, biz Nûh’u Peygamber olarak kavmine gönderdik de, o şöyle dedi: Ey kavmim! Allaha ibâdet ve itaat edin, sizin için ondan başka bir ilâh yoktur. Ben üzerinize gelecek çok büyük bir günün azâbından hakîkaten korkuyorum.”
Hûd sûresinin yirmibeşinci âyet-i kerîmesinde meâlen; “Gerçekten biz Nûh’u, şöyle desin diye kavmine gönderdik: Haberiniz olsun, ben size azâbın sebeblerini ve kurtuluşun yolunu açıklayan bir korkutucuyum.”
Gâfir (Mü’min) sûresinin otuzdördüncü âyet-i kerîmesinde meâlen; “Doğrusu Mûsâ’dan önce Yûsuf da size mucizeler getirmişti. O vakit de onun size getirdiği şeyler hakkında şüphe edip durmuştunuz. Nihâyet vefât ettiğinde de “Bundan sonra Allah asla Peygamber göndermez” dediniz. İşte Allah (dîninde) haddi aşan şüpheciyi böyle saptırır.”
Yûnus sûresinin yetmiş beşinci âyet-i kerîmesinde ise, meâlen; “Bu Peygamberlerden sonra, Mûsâ ile Hârûn’u Fir’avn ve cemâatine mucizelerimizle gönderdik. Kibirlenerek îmân etmediler ve günahkâr bir kavim oldular” buyurmuştur.
Nisa sûresinin yüzaltmışdördüncü âyetinde meâlen; “Gönderdiğimiz öyle peygamberler vardır ki, onları bundan (bu sûreden) önce sana beyân ettik, öyle peygamberler de vardır ki, sana onların kıssalarını bildirmedik...” buyurmuş.
Gâfir (Mü’min) sûresinin yetmişsekizinci âyet-i kerîmesinde ise meâlen; “(Ey Resûlüm) gerçekten biz senden önce birçok peygamberler gönderdik, onlardan kimini sana haber verdik, kimini de sana haber verip anlatmadık...” buyurmuştur.
.
Misvakta, din ve beden için faydalar vardır
İshâk el-Medînî hazretleri hadîs âlimlerindendir. Hicaz’da Bezû’an köyünde doğup büyüdü. 256 (m. 870) senesinde hayatta idi. Vefât târihi kesin olarak bilinmemektedir. Onun en meşhur eseri (Kitâb-ül-münîr)’dir. Bu eserinde, rivâyet ettiği ve Müslim’de bulunan hadîs-i şeriflerden bazıları şunlardır:
“Bir kimse, yatsı namazını cemâat ile kılarsa, gecenin yarısını namaz kılarak geçirmiş gibi olur. Kim de, sabah namazını cemâat ile kılarsa, bütün gece namaz kılmış gibi olur.”
“Birinizin lokması düştüğü vakit, hemen onu alsın ve üzerindeki zarar veren bulaşığı gidererek onu yesin, onu şeytana bırakmasın! Parmaklarını yalamadıkça elini mendile silmesin! Çünkü o, bereketin yemeğinin hangi lokmasında olduğunu bilmez.”
“Sol elinle yemek yeme! Daracık elbise ile örtünme!”
“Köpek ve resim bulunan eve melekler girmez.”
“Sözün Allaha en sevimli olanı dörttür: Bunlar; (Sübhânallah), (Elhamdülillah), (Lâ ilahe illallah) ve (Allahü ekber)dir. Hangisinden başlarsan sana zarar etmez.”
“Bulunduğun yerde tâûn hastalığı meydana çıkarsa, artık oradan ayrılma! O hastalığın bir yerde olduğunu öğrenince de, oraya girme!”
“Hediye ettiği şeyi geri isteyen kimse, kusup da sonra kusmuğuna dönerek, onu yiyen köpek gibidir.”
“İlimsiz zühd, kirişsiz yaya benzer.”
“Her kim kendinde bulunan ilmi gizlerse, Allahü teâlâ ona Cehennem gemlerinden bir gem takar.”
“Abdest imânın, misvak da abdestin yarısıdır.”
“Kişinin misvak ile kıldığı iki rek’at namaz, misvâksız kıldığı yetmiş rek’at namazdan daha efdaldır.”
“Misvak kullanınız. Zira misvak kullanmakta on fayda vardır: Ağız kokusunu ve kirini temizler. Rabbin rızâsına kavuşturur. Melekleri ferahlandırır. Gözleri cilâlandırır. Dişleri parlatır. Diş etlerini kuvvetlendirir. Yemeği hazmettirir. Balgamı söker. Namazın sevâbını kat kat arttırır. Kur’ânın yolu olan ağzı temizleyip, ağız kokusunu güzelleştirir.”
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), Hazreti Ali’ye; “Yâ Ali! Misvak kullan! Zira misvakta, din ve beden için yirmidört fayda vardır” buyurdu.
Resûlullah efendimiz, “Cehennem, yumuşak ve nefret ettirici olmayan, iyi huylu kimseye haramdır” buyurmaktadır.
“İlim öğrenmeye çalışan, evine dönünceye kadar, Allah yolundadır.”
“Üç kişi yolculuğa çıktığında, içlerinden birini emîr (başkan) seçsinler.”
Bidat sahiplerini üstün tutma
İsâ el-Kürdî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Hâller ve kerâmetler sahibi bir zât idi. Lazkiye şehrinde talebe yetiştirdiği bir dergâhı vardı. 666 (m. 1267)’de vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Ömer bin Hâttâb (radıyallahü anh) Kâbe'yi tavaf ederken şöyle duâ etti: "Allahım! Eğer beni mesut yazdınsa, öyle devam ettir. Eğer beni bedbahd yazdınsa onu sil, mesut yaz. Çünkü sen dilediğini siler, dilediğini olduğu gibi bırakırsın. Levh-il-mahfûz senin indindedir.”
Fudayl bin Iyâd buyurdu ki: "Üç şey kalbi öldürür. Bunlar; 1. Çok konuşmak. 2. Çok uyumak. 3. Çok yemek.”
“Bir kimse bir meclise nasîhat etmek için oturursa, bunun için de üç hâl vardır. Onun sözlerinin başlangıcı vaaz ve nasîhat, ortası hak ve hakîkate delâlet, sonu ise berekettir.”
“Hakîkatler zuhur etmeye başladığı zaman, fehmin (anlayışın) ve ilimlerin eserleri silinir.”
"Allahü teâlâyı ibâdetler içinde en çok râzı eden ibâdet, zayıf ve mazlûmları sevindirmek ve rahatlatmaktır. İhtiyaç sâhibini hayal kırıklığına uğratmayan kimse, hakîkî derviştir. Cehennem ateşinin söndürülmesinin en iyi yolu, açı doyurmak, susuz olanın susuzluğunu gidermek, ihtiyaç sâhibinin ihtiyâcını görmek ve sefâlet içinde bulunanla dostluk kurmaktır."
"Sabır, şikâyet etmeksizin üzüntüye katlanmak ve sıkıntılara göğüs germektir."
"Dört hususa yani gözüne, diline, kalbine ve nefsinin isteklerine dikkat et! Gözün ile harama bakma, kalbinde olandan başka bir şeyi konuşma. Kalbinde Müslümanlara karşı kin, hased gibi kötü hisler bulundurma. Nefsinin hevâsına yani isteklerine uyma."
“Farzları yaptıktan sonra, insanı Allahü teâlâya yaklaştıran amellerin en üstünü ilim öğrenmektir.”
“Bidat sahibini üstün tutan, dînin yıkılmasına yardım etmiş olur. Kim bidat ehline güler yüz gösterirse, dîni hafife almış olur. Bidat ehlinin kızını alan, akrabalık bağlarını kesmiş olur. Bidat ehlinin cenâzesine katılan, ayrılıncaya kadar Allahü teâlânın gazâbından kurtulamaz. Gayrimüslim ile yemek yerim, fakat bidat ehliyle sofraya oturmam. Bidat ehli ile aramda demirden bir kale olması, bana çok sevimli gelir. Bidat sahibine buğzeden kimsenin ameli az da olsa, Allahü teâlâ onu affeder... Bid’at ehlinden yüzünü çevirenin kalbini, Allahü teâlâ îmân ile doldurur. Bidat ehlini hakîr gören kimsenin, Allahü teâlâ Cennette derecesini yüz derece yükseltir. Ebediyyen bidat sahibi olma!”
.
İhtiyacı olana ödünç verilir
Şerefüddîn İsâ el-Gazzî hazretleri Şafiî mezhebi fıkıh âlimidir. 740 (m. 1339)’da Gazze’de doğdu, 799 (m. 1397’de vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Şu üç durumda ödünç istemek caiz olur: 1- Nafaka almak için. Lüzumlu gıda gibi, lüzumlu çamaşır da nafakaya dâhildir. 2- Ev almak, kirada oturmak, soğuktan korunmak maksadıyla elbise almak veya tedavi ücreti gibi ihtiyaçlar için. 3- Mevkii, görevi sebebiyle, âdete uygun giyinmek için. Yalnız bunlara ödünç verilir. Zalimlere, fâsıklara, ihtiyacı olmayana, malını lüzumsuz yere, harama harcayana ödünç verilmez. Başkasına ödünç vererek, kendini sıkıntıya düşürmek doğru değildir. Bu üç maddede bildirilen hususlar dışında ödünç istemek caiz olmaz. Mesela, parası olmayan kimsenin baklava yemek ve pahalı kumaşlardan elbise almak, komşunun var diye ihtiyaç olmayan bir şeyi almak için ödünç istemesi doğru değildir. Kısacası makam ve vazifesi gereği değilse, lüks sayılan yiyecek, içecek ve giyecek için ödünç alınmaz.
İhtiyacı olana ödünç verilir. İhtiyacı olmayana, malını lüzumsuz yerlere, harama harcayana verilmez. Başkasına ödünç vererek, kendini sıkıntıya düşürmek doğru değildir. Nisaba malik olmayan kimsenin, kurban kesmek için ödünç istemesi caiz değildir. Ödemek niyetiyle ödünç alana Allahü teâlâ yardım eder, ödünç verene de çok sevap verir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Sadaka için on sevap, ödünç için ise on sekiz sevap vardır.)
(Allah rızası için ödünç verene, her gün için sadaka sevabı verilir. Fakirden alacağını çabuk istemeyene, her gün için malın hepsini sadaka vermiş gibi sevap verilir.)
Borçlanmamaya çok dikkat etmelidir! Hazret-i Lokman Hakîm, (Borç yükü altında ezilmektense, taş taşımayı tercih ederim) buyuruyor. Çünkü borçlanmak, insanı küfre kadar sürükler. Peygamber efendimiz buyuruyor ki:
(Ya Rabbi, küfre düşmekten ve borca girmekten sana sığınırım.)
(Borçsuz olan hür yaşar.)
(Huzur içinde iken, borçlanarak korku içinde yaşamayın!)
(Borçtan sakının! Borç, gece gamma, gündüz zillete sebep olur.)
Ödünç alınan borçları ilk fırsatta ödemeye çalışmalıdır! Ödemeyi geciktirmek günahtır. İbrahim Edhem hazretleri, (Borcu olan kimse, yağlı ve sirkeli yemek yememeli) buyuruyor. Borcu olan, borcunu ödemeden sadaka bile vermemelidir! Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Kendi veya çoluk çocuğu muhtaç veya borçlu olanın verdiği sadaka kabul olmaz.)
.
Başkasının malına zarar verenler
İbrâhim Nazîra Efendi Osmanlı kadılarındandır. Edirne’de doğdu. 1188 (m. 1774)’de aynı yerde vefât etti. Fetvalarında buyurdu ki:
Kendi malı sanarak, başkasının malını telef eden öder.
Başkasının elbisesini çekip de yırtan, temam kıymetini öder. Elbiseyi tutup, sâhibi çekmekle yırtılsa, yarısını öder.
Çocuk, birinin malını telef etse, çocuğun malından ödenir. Malı yoksa, malı oluncaya kadar beklenir. Velîsi ödemez.
Birinin binâsını yıksa, sâhibi dilerse, enkâzı ona bırakıp binânın kıymetini alır. Yâhud enkâzı ve değer farkını birlikde alır. Ağaçlarını kesmek de böyledir.
Yangını durdurmak için bir evi, hükûmetin emri ile yıkan ödemez. Kendiliğinden yıkan öder.
Mazlûm olanın, başkasına zulmetmeye hakkı yokdur. Her ikisi de öder. Meselâ sahte para alan, bunu başkasına veremez.
Birinin malının telef olmasına sebep olan, öder. Ahırın kapısını açıp hayvan kaçarak zâyi olsa, öder. Hayvanı ürkütüp kaçıran da böyledir.
Yolda kuyu kazıp, birinin hayvanı düşerek ölse, öder. Kendi mülkünde kazmış ise, ödemez.
Yoldan geçene zarar veren, öder.
Hükûmetin izni olmadan yolda oturup satış yapılamaz.
Duvârı yıkılıp, birinin malına zarar verirse, önceden, duvârın yıkılacak, tamir et gibi îkâz yapılmış ise, öder.
Başıboş bırakılmamış bir hayvanın kendiliğinden yaptığı zararı sâhibi ödemez. Sâhibi görüp, menetmezse veya hayvanın tehlikelidir çâresine bak denilmiş ise, öder.
Yolda hayvanı bağlamaya, aracını park yapmaya kimsenin hakkı yoktur. Park yerlerinde durdurabilirler.
Bir binâya ortak olarak mâlik olan kimselere, (Hisse-i şâyı’a sâhibi) denir. Bir binânın yarısı Ahmet’in, üçte biri Ömer’in, altıda biri Ali’nin olsa, Ahmet hisse-i şâyı’asını satsa, Ömer ve Ali almak isteseler, yarısını Ömer, yarısını da Ali alır. Ömer, hissesine göre iki misli alamaz.
Karşılıksız hediye ve vasiyet gibi karşılıksız temlîklerde şüf’a hakkı olmaz.
Şüf’â hakkı bulunan kimsenin, satış yapıldığını işitince, hemen hakkını istemesi, iki şâhit yanında tekrar söylemesi ve bir ay içinde mahkemeye başvurması lâzımdır.
Müşterinin teslim etmesi ile veya hâkimin karar vermesi ile şüf’a sâhibi satılan binaya mâlik olur.
.
Zâlim bile olsa, kardeşine yardım et
Burhâneddîn bin Muzaffer hazretleri hadîs âlimlerindendir. 546 (m. 1151)’da doğdu. 620 (m. 1223)’de Musul’da vefât etti. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki:
Enes bin Mâlik “radıyallahü teâlâ anh” rivâyet eder:
Bir gün gördüm ki Server-i Enbiyâ, hazret-i Ebû Bekr-i Sıddîk “radıyallahü anh” ile musâfahâ edip, buyurdu ki: "Müjdeler olsun sana yâ Ebâ Bekir. Hak Sübhânehü ve teâlâ, bütün mahluklara, umûmi olarak, tecellî eder. Ammâ, sana husûsi olarak tecellî eder."
Abdüllah bin Ömer “radıyallahü teâlâ anhümâ” hazretleri rivâyet eyler. Resûlullah buyurdu ki:
"Muhakkak Allahü tebâreke ve teâlâ hazretleri, sizin üzerinize namazı, orucu, haccı ve zekâtı farz etti ise, Ebû Bekir, Ömer ve Osmân ve Alî (radıyallahü teâlâ anhüm) hazretlerinin sevgilerini farz etti. Her kimse bu dördünden birine buğzederse, onun ne namazını, ne orucunu, ne zekâtını ve ne de haccını kabul eder! Kıyâmet günü kabrinden Cehenneme gitmek üzere haşr olunur."
İbn-i Ömer “radıyallahü teâlâ anhüma” şöyle rivâyet etti: Hazreti Ömer, Umre için Resûlullahtan izin isteyince, Resûlullah “Yâ ahî (Ey kardeşim) duânda bizi de unutma!” buyurdu.
Alî ibni Ebî Tâlib “radıyallahü teâlâ anh” dedi ki: Resûlullah’tan işittim, buyurdu ki: Semâya yükseldiğim gece [Mirâc gecesi], Rabbim azze ve celle bana Ebû Bekir’in sesi ile hitap buyurdu. Benim gönlümden geçti ki, bu ses Ebû Bekir’indir. Hak sübhânehü ve teâlâ kalbimden geçen endîşeyi bilip, buyurdu ki: “Yâ Ahmed! Mûsâ bin İmrân ile konuşurken, onun gönlünü gördüm ki, kavminin hepsinden Hârûn’u daha çok sever. Ona Hârûn'un sesi ile hitap ettim. Senin gönlünü gördüm ki, Ebû Bekir’i çok seversin. Sana Ebû Bekir’in sesi ile hitap ettim.”
Ali bin Sehl’in rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resulullah Efendimiz Hazreti Enes bin Mâlik’e (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Zâlim de olsa, mazlum da olsa, kardeşine yardım et!”
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) “Yâ Resûlallah! Kardeşim mazlûm ise yardım ederim de, zâlim ise ona nasıl yardım edebilirim?” diye sordu. Resulullah Efendimiz buyurdu ki:
“Onu zulümden vaz geçirmen, senden ona yardımdır.”
.
Eshâbımın ismini işitince, susunuz
Ebû Mes’ûd-i Dımeşkî hazretleri Şam’da yetişen hadîs âlimlerindendir. “Kitâb-ül-etrâf ales-Sahîhayn” isminde meşhûr bir eseri vardır. 400 (m. 1010)’da, 30 yaşında Bağdâd’da vefât etti. Eshâb-ı kiramın fazileti hakkında naklettiği hadis-i şeriflerde, Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Eshâbımın hiçbirine dil uzatmayınız! Onların şânlarına yakışmayan bir şey söylemeyiniz! Nefsim yed-i kudretinde olan Allahü teâlâya yemin ederim ki, sizden biriniz Uhud dağı kadar altın sadaka verse, Eshâbımdan birinin bir müd (çok az) arpası kadar sevap alamaz.”
“Eshâbımın her biri, gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine uyarsanız, Allahü teâlânın sevgisine kavuşursunuz.”
“Eshâbıma dil uzatmakta, Allahtan korkunuz! Benden sonra onları kötü niyetlerinize hedef tutmayınız! Nefsinize uyup, kin bağlamayınız! Onları sevenler, beni sevdikleri için severler. Onları sevmeyenler, beni sevmedikleri için sevmezler. Onlara el ile, dil ile eziyet edenler, gücendirenler, Allahü teâlâya eziyet etmiş olurlar ki, bunun da muahezesi, ibret cezası gecikmez, verilir.”
“Beni gören veya beni görenleri gören bir Müslümanı Cehennem ateşi yakmaz.”
“Zamanlar, asırlar ahâlisinin en hayırlısı, en iyisi, benim asrımın ahâlisidir. (Yani Sahâbe-i kirâmın hepsi) Ondan sonra ikinci asrın, ondan sonra üçüncü asrın müminleridir.”
“Allahü teâlâ, beni insanların en asilzâdesi olan Kureyş kabilesinden seçti ve bana insanlar arasından en iyileri arkadaş, sâhib olarak ayırdı. Bunlardan birkaçını bana vezirler olarak ve dîn-i İslâmı insanlara bildirmekte yardımcı olarak seçti. Bunlardan bazılarını da eshâr, yani zevce tarafından akraba olarak ayırdı. Bunları sebbedenlere, iftira edip söğenlere, Allahü teâlânın ve bütün meleklerin ve insanların laneti olsun! Allahü teâlâ kıyâmet günü, bunların farzlarını ve sünnetlerini kabul etmez.”
“Eshâbımın ve akrabamın ve bana yardım eden, gösterdiğim yolda gidenlerin sevgisinde benim hakkımı koruyunuz! Onları sevmek suretiyle benim Peygamberlik hakkımı koruyanları Allahü teâlâ, dünyada ve âhirette belâlardan, zararlardan korur. Benim Peygamberlik hakkımı düşünmeyerek, onları incitenleri, Allahü teâlâ sevmez. Allahü teâlânın sevmediği kimselere azap etmesi pek yakındır.”
“Eshâbımın ismini işitince, susunuz! Şânlarına yakışmayan sözleri söylemeyiniz.”
.
Namaz dînin direğidir
Tophânelizade Mahmûd Efendi Elliüçüncü Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Sultan İkinci Mustafa Hân’ın imamlığını yaptığı için, “İmâm-ı Şehriyârî” diye meşhûr olmuştur. İstanbul’da doğdu. 1130 (m. 1717)’de aynı yerde vefât etti. Bir fetvasında namaz hakkında buyurdu ki:
Nisâ sûresinin yüzikinci (102) âyetinde meâlen, (Belli zamanlarda namaz kılmak, müminlere farz oldu) buyuruldu. (Riyâdun-nâsıhîn) ve (Hulâsatüd-delâil) kitaplarındaki hadis-i şerifte, (Kâbe kapısının yanında idim. Cebrâîl iki kere yanıma geldi. Güneş tepeden ayrılırken, benimle öğle namazı kıldı) buyuruldu.
(Feth-ul kadîr)de yazılı hadis-i şerifte, Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (Cebrâîl Kâbe kapısı yanında, bana iki gün namaz kıldırdı. Birinci gün, fecr-i sânî [beyazlık] doğarken sabah namazını ve güneş tepeden ayrılırken öğle namazını ve her şeyin gölgesi kendi boyu olunca ikindi namazını ve güneş batarken akşam namazını ve şafak kaybolunca yatsı namazını kıldık. İkinci günü de, tan yeri ağarınca sabahı ve her şeyin gölgesi kendi kadar uzayınca öğleyi ve her şeyin gölgesi kendi boyunun iki katı uzayınca ikindiyi ve oruç bozarken akşamı ve gecenin üçte biri geçince yatsıyı kıldık. Sonra; Yâ Muhammed! Senin ve geçmiş Peygamberlerin ve ümmetinin namaz vakitleri işte bunlardır, dedi).
(Müslim) kitabında, Süleymân bin Berîde, babasından haber veriyor ki: Biri; Resûlullahtan namaz vakitlerini sordu. (İki gün benimle birlikte namaz kıl!) buyurdu. Güneş tepeden ayrılınca, Bilâl-i Habeşî'ye ezan okumasını emretti. Öğle namazını kıldık. Bir hadis-i şerifte, (İkindi namazı, güneş batmadan önce kılınır) buyuruldu.
Câbir bin Abdüllah’ın bildirdiği hadis-i şerifte, (Kapınızın önünden akan bir suda her gün beş kere yıkanınca, üzerinizde kir kalmayacağı gibi, beş vakit namaz kılanların hatâlarını da, Allahü teâlâ affeder) buyuruldu.
Bir hadis-i şerifte, (Namaz dînin direğidir. Namaz kılan, dînini sağlamlamış olur. Namaz kılmayan, dînini yıkmış olur) buyuruldu.
(Buhârî) ve (Müslim) kitaplarında yazılı meşhur olan hadis-i şerifte, (İslâmın temeli beştir. Birincisi, şehâdet kelimesini söylemektir. İkincisi, namaz kılmaktır) buyuruldu.
Ebû Dâvüd'ün bildirdiği hadis-i şerifte, (Allahü teâlâ, her gün beş namaz kılmayı emretti. Güzel abdest alıp, bu beş namazı vakitlerinde kılan ve rükû' ve secdelerini iyi yapanları, Allahü teâlâ, af ve mağfiret eder) buyuruldu.
.
XXXXXXXXXXXXXX
Resûlullah Efendimiz hürmetine istemek
Ebû Sehl Su’lûkî hazretleri fıkıh, tefsîr ve kelâm âlimidir. 296 (m. 908)’de doğdu. 369 (m. 979)’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Resûlullah Efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) vesile ederek Allahü tealadan bir şey istemek caizdir ve çok güzeldir. Allahü teala, istenen şeyi, en sevdiği kulu Resûlullah Efendimiz hürmetine yaratır ve gönderir. Bunun misalleri çoktur. Bunlardan bazılarını bildirelim:
Ârif-i Billâh Atîk anlattı: “Bir hac kâfilesinde idik. Yolculuk sırasında kâfile susuzluk ile karşı karşıya kaldı. Su pek az idi. Kâfilede bulunanlar bu durumu aralarında bulunan Şeyh Ebü’n-Necd Süleymân bin Ali’ye arz ettiler. Bunun üzerine o, bir ara insanların arasından uzaklaştı. Allahü teâlâya duâ etti. Resûlullahın şefaatini istedi. Ondan sonra Allahü teâlâ bol yağmur gönderdi.”
Yûsuf bin Ali Mücavir anlattı: “Medîne-i münevverede bulunuyordum. Bir hayli de borcum vardı. Medîne-i münevvereden çıkmayı istedim. Bu arada Resûlullaha borç durumumu arz eyledim. O anda uykum geldi. Uyuyunca rüyâda Resûlullahı gördüm. Resûlullaha borcum olduğunu arz ettim. Bana; (Yerinde otur. Allahü teâlâ, sana borcunu ödemeyi nasip eder) buyurdu... İki gün geçtikten sonra, bir zât gelip, bana altın dolu bir kese verdi. Ben de onunla borcumu ödedim. Gerisi yanımda kaldı. Oradan hiçbir tarafa da gitmedim.”
Anlatılır ki: Ebü’l-Gays Rebî’ Mardânî’nin okuyup yazması yoktu. Fakat Kur’ân-ı kerîme bakarak okuyordu. Ben onun daha önce okuyup yazması olmadan Kur’ân-ı kerîmi okuyabileceğini kabul etmiyordum... Bir gün Mekke-i mükerremede onun yanına gittim. Onu gayet güzel bir şekilde Kur’ân-ı kerîmi okurken buldum. Kendisine, daha önce okuyup yazması olmadığı hâlde, nasıl böyle okuyabildiğini sorunca, şöyle anlattı:
-Ben, Medîne-i münevverede idim. Mescid-i Nebevî’ye geldim. Resûlullahtan Allahü teâlâ katında bana şefaatçi olmasını istedim. Orada namaz kıldım. Ve duâ ettim. Bu sırada uykum geldi. Uyuduğumda, Resûlullahı rüyâmda gördüm. Bana; (Allahü teâlâ duânı kabul buyurdu. Kur’ân-ı kerîmi aç ve oku!) buyurdu... Uykudan uyanınca, Kur’ân-ı kerîmi açtım ve okumaya başladım. Ne zaman yanlış okusam, rüyâmda, bana; (Şu, şu yerleri yanlış okudun) denilip yanlışlarını düzeltiliyordu, dedi.”
Ebû Sehl Su’lûkî hazretleri buyurdu ki: “İstiğfar, tövbe ve pişmanlık ile ana-baba hakkı ödenir. Fakat hoca hakkı hiçbir şeyle ödenmez.”
.
Allah'a ortak koşma ve namazını kıl
Mûsâ bin Talha hazretleri Tabiîn devrinde yetişen büyük fıkıh âlimlerindendir. Babası, Cennetle müjdelenen ve kendilerine “Aşere-i mübeşşere” adı verilen on kişiden biri olan Talha bin Ubeydullah’tır. Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) zamanında dünyâya geldi. İsmini Peygamber Efendimiz koydu. Sonra Kûfe’ye, sonra da Basra’ya gitti. 103 (m. 771)’de orada vefât etti. Çok hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Rivâyet ettiği hadîs-i şeriflerden bazıları şöyledir:
Bir gün Resûlullah Efendimize biri geldi ve “Bana öyle bir amel, iş göster ki, o beni Cennete yaklaştırsın ve Cehennemden uzaklaştırsın” diye sordu. Resûlullah ona buyurdu ki: “Allaha kulluk et ve O’na bir şeyi ortak koşma! Namazını dosdoğru kıl! Zekâtını ver ve akrabanı ziyâret et!..”
Resûlullah Efendimiz böyle buyurduktan sonra adam dönüp gitti. O gidince yine buyurdu ki: “O adam kendisine emredileni yaparsa Cennete girer.”
Resûl-i ekrem Efendimiz, Eshâbının yanına geldi ve onlara; “Allahü teâlâ, beni bütün insanlığa rahmet olarak gönderdi, İslâmiyeti yaymak için bana yardımcı olun. Benim sizi davet ettiğim şeyin aynısına davet ettiği zaman, Îsâ aleyhisselâma karşı ihtilâfa düşen havariler gibi birbirinize düşmeyin. Îsâ aleyhisselâma uzak olanlar onu fenâ tanıdılar. Bu husûsu Îsâ aleyhisselâm, Allahü teâlâya şikâyet etti. Bunun üzerine Allahü teâlâ, havarilere davet için gidecekleri kavmin dili ile konuşma kabiliyeti verdi. Bu hâdise üzerine Îsâ aleyhisselâm, havarilerine; 'Bu, Allahü teâlânın sizden istediği bir iştir. Bunu hemen yerine getirin' dedi.” Bunun üzerine Eshâb-ı kirâm; “Yâ Resûlallah! Biz sana her hususta yardımcı olacağız! Bizi istediğin yere gönder!” dediler.
Bundan sonra, Eshâb-ı kirâmdan Abdullah bin Huzeyfe’yi İran Kisrâsı’na; Salit bin Amr’ı, Yemâme Vâlisi Hevze bin Ali’ye; Âlâ bin el-Hadramî’yi, Hacer Vâlisi Münzir bin Savi’ye; Amr bin Âs’ı, Umman Meliki Cündeyoğulları Ceyfer ve Abbad’a; Dıhye-i Kelbî’yi, Bizans Kayseri’ne; Amr bin Umeyyet-üd-Damrî’yi, Habeş Hükümdârı Necâşi'ye; Hâtıb bin Ebî Belte’a’yı İskenderiyye Hükümdârı Mukavkıs’a; Şücâ bin Vehb’i de, Gassan Hükümdârı Haris bin Ebî Şemir’e gönderdi. Bu elçilerden birisi hâriç, hepsi Resûl-i ekrem hayatta iken geri dönmüşlerdi...
.
Her işimizde ihlâs üzere olmalıyız
Hüseyn bin Ali Üsvânî hazretleri fıkıh ve hadîs âlimidir. 739 (m. 1338)’de Kâhire’de vefât etti. Bir dersinde şunları anlattı:
İbn-i Abbâs’ın (radıyallahü anhüma) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfde Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Din nasihattir.” “Kime?” diye sorulduğunda; “Allaha, Resûlüne, Kitabına, Müslümanların reîslerine ve bütün Müslümanlara” buyurdu.
Âlimlerimiz, bu hadîs-i şerîfi şöyle açıkladı:
"Allahü teâlâya nasihat demek; O’na îmân etmek, O’na ortak koşmamak, O’nu kâmil sıfatlarla vasfedip, noksan sıfatlardan tenzih etmek, O’nun beğendiği işleri yapmak, yasaklardan sakınmak, Allah için sevmek, Allah için buğzetmek, Allahü teâlâya itaat edenleri sevmek. O’na âsi olanları sevmemek, O’nun nimetlerini itirâf etmek, nimetlerine şükretmek, bütün işlerde ihlâs üzere olmak, insanlara iyi muâmele etmek demektir...
Allahü teâlânın kitabına nasihati: Onun Allahü teâlânın kitabı olduğuna, Allahü teâlâ tarafından indirildiğine, mahlûkun kelâmına benzemediğine, mahlûkâttan hiçbirinin onun bir benzerini asla getiremeyeceğine îmân etmek, ona tazim ve hürmette bulunmak, onu güzel okumak, okurken huşû üzere bulunmak ve harflerin hakkını vermek, içerisinde bildirilenleri tasdik etmek, emirlerine uymak, onda bildirilen hükümleri öğrenip yerine getirmeye çalışmak, onun nasîhatlerinden istifâde etmek, muhkem âyet-i kerîmelerle amel etmek, müteşâbih âyet-i kerîmelere teslim olmaktır. Yine bütün bu husûslar, kulun kendi nefsine olan nasîhatlerdir.
Allahü teâlânın Resûlüne nasihat: O’nun, Allahü teâlânın peygamberi olduğuna ve Allahü teâlâdan getirdiklerinin hepsine îmân etmek, O’na itaat etmek ve yardımcı olmak, düşmanlarına düşman, dostlarına dost olmak, O’nun hakkını gözetmek, sünnet-i seniyyesini ihyâ etmek, her tarafa yaymak ve öğrenip anlatmak, Resûlullahın ahlâkı ile ahlâklanmak, Resûlullahın Ehl-i beytini, Eshâbını sevmek, Resûl-i ekremin sünnet-i seniyyesinden ayrılan bid’at ehlini ve Resûlullahın Eshâbından birisine düşmanlık eden, dil uzatanlardan sakınmak ve onlardan uzak durmaktır.
Müslüman devlet reislerine nasihat: Onlara doğru yolda yardımcı olmak, itaat etmek, onları zaman zaman yumuşaklıkla uyarmak ve gaflette bulundukları husûsları hatırlatmak, Müslümanların haklarını onlara bildirmek, onlara karşı gelmemek, Müslümanları onlara itâata teşvik etmektir."
.
Duânın kabul olması için şartlar vardır
Seyyid Alizâde Yakûb Efendi Osmanlı âlimlerindendir. Bursa’da doğdu. Orada asrının âlimlerinden okudu. Sonra Bursa’da Hamzabey Medresesi’nde müderris oldu. Daha sonra; İstanbul’da Semâniyye medreselerinin birinde müderris oldu. 931 (m. 1524) senesi hac dönüşü, Mısır’da vefât etti. En büyük eseri olan (Şir’a-tül-islâm) şerhinde şöyle buyuruyor:
Hadîs-i şerîfte, (Duâ etmek, ibâdetdir) buyuruldu. Kabûl olmazsa da, sevap hâsıl olur. Duânın kabul olması için şartlar vardır: Helâl yemelidir. Harâm lokma yiyenin duâsı kırk gün kabul olmaz. Duâ ihtiyâcı gideren, saadete kavuşturan kapının anahtarıdır. Bu anahtarın dişleri, helâl lokmadır. Duâ ederken, kalb uyanık olmalı, kabul edileceğine inanmalıdır. Söylediğinden haberi olmayan gâfilin duâsı kabul olmaz...
Duâdan evvel tövbe ve istiğfâr etmelidir. Duânın kabûlü için acele etmemelidir. Duâya devâm etmeli, usanmamalıdır. Allahü teâlâ, duâ etmeyi ve duâ edeni sever. Kabul ettiği hâlde, istenileni vermeyi geciktirerek, duânın ve sevâbının çok olmasını ister.
Duâyı, hiç olmazsa, yedi kere tekrâr etmelidir. Rahat ve huzûr zamânlarında çok duâ edenin, dert ve belâ zamânlarındaki duâları çabuk kabul olur. Duâdan evvel, Allahü teâlâya hamd ve Resûlullaha salât ve selâm söylemelidir. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” duâya başlarken, (Sübhâne Rabbiyel aliyyil a’lel-Vehhâb) derdi. Evvelâ, günâhlarına tövbe etmeli, sonra bütün müminlerin sıhhat ve selâmetleri için duâ etmeli ve her dileğini söyleyip, vermesini cân-ı gönülden istemelidir...
Akla ve şer’a uymayan şey istememeli, meselâ, Cennetin sağ tarafında beyâz bir köşk ver dememelidir. Kalbine gelen hayırlı şeyi istemeli, söylediğinin manâsını öğrenmelidir. Duâ, bir temennî olmamalı, istediği şeye kavuşturacak sebeplere yapışmalıdır. Meselâ, önce tâat ve ibâdâta sarılmalı, sonra Allahın rızâsına kavuşmak için duâ etmelidi. Tâatler, ibâdetler, rızânın, muhabbetin sebepleridir. Sebeplere yapışmadan yapılan duâ kabul olmaz. Buna duâ denmez. Faydasız temennî denir. Ümit edilmeyen şeyi istemeye temennî denir. Ümit edilen şeyi istemeye recâ denir. İstenilen şeyin sebeplerine kavuşturmasını dilemelidir. Hadîs-i şerîfte, (Çalışmadan duâ eden, silâhsız harbe giden gibidir) buyuruldu.
Abdest alıp, dizüstüne, kıbleye karşı oturup, elleri göğüs hizâsında ileri uzatıp, avuçları [semâya karşı] açıp, peygamberlere ve evliyâya tevessül ederek, onların hâtırları ve hürmetleri için istemeli, sonunda (Âmîn) demelidir.
.
Kur’ân-ı kerim, harf ve kelime olarak gönderildi
Seyfüddîn İbnü'l-Cündî hazretleri kıraat âlimidir. 699 (m. 1300)’de Şam’da doğdu. Zehebî bu tarihi 698 olarak vermiştir. Mekke'de ve Kahire'de zamanın büyük âlimlerinden kıraat ilmi tahsil etti. 769 (m.1368)’de Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kur’ân-ı kerimi okumak çok büyük bir nimettir. Allahü teâlâ, bu nimeti Habibinin ümmetine ihsan etmiştir. Melekler bu nimetten mahrumdurlar. Bunun için, Kur’ân-ı kerim okunan yere toplanıp dinlerler. Bütün tefsirler, Kur’ân-ı kerimdeki ilimlerden çok azını bildirmektedirler. Kıyamet günü, Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) minbere çıkıp Kur’ân-ı kerim okuyunca, dinleyenler bütün ilimlerini anlayacaklardır...
Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerimi, harf ve kelime olarak gönderdi. Bu harfler mahluktur. Bu harf ve kelimelerin manası, kelam-ı ilahiyi taşımaktadır. Bu harflere, kelimelere Kur'ân denir. Kelam-ı ilahiyi gösteren manalar da Kur'ândır. Bu kelam-ı ilahi olan Kur'ân mahluk değildir. Allahü teâlânın, başka sıfatları gibi, ezelî ve ebedîdir. Kur’ân-ı kerim, Allahü teâlânın kelamıdır, mahluk yani, sonradan yaratılmış değildir. Zât-ı ilahinin sıfatıdır. Kur’ân-ı kerim, bu kelimelerden, seslerden çıkan manalardır. Kelimeler, sesler, kelam-ı ilahi değildir. İnsanın kelamı da kalbdedir. Sözlerimiz bunu meydana çıkaran tercümandır...
Her dirinin kemali, üstünlüğü, kelam sıfatı iledir. Kelam sıfatı olmazsa, kusurlu olur. Allahü teâlâ da, diri olduğu için, kelam sahibi olması gerekir. Bütün peygamberler, bütün kitaplar, Allahü teâlânın kelam sıfatı vardır, dedi. Musa aleyhisselamın ağaçtan işittiği kelime ve ses, kelam-ı ilahi idi. Hâfızın sesi ise kelam-ı ilahi değildir. Bu sesin sadece manaları, kelam-ı ilahidir...
Allahü teâlâ, mahlukların sözünü harfsiz, sessiz işitir. Harfsiz, sessiz olan kendi kelamını, Arabi dil ile indirdi. Kelam-ı ilahide bir değişiklik olmadı. İnsan çeşitli elbise ile, çeşitli surette görünür, fakat insanda bir değişiklik olmaz. Allahü teâlânın kelamı, mahlukların kelamı gibi, kelime ve sese muhtaç değildir. Fakat bu kelime ve sesler değiştirilirse, kelam-ı ilahi değiştirilmiş, bozulmuş olur. Kur’an-ı kerim, bu kelimelere, bu sese mahsustur. Allahü teâlâ, kelamını bu kelimelere, seslere kendi yerleştirmiştir.
.
Hiçbir mahlûka karşı secde edilmez
Ebü'l-Hasen Mücaşiî hazretleri Tefsir ve nahiv âlimidir. Tunus’ta Kayrevan'da doğdu. Tahsil için önce İspanya’ya, oradan da Afganistan’da Gazne'ye kadar gitti. Sonra Bağdat'a giderek burada talebe yetiştirdi. 479'da (m. 1086) Bağdat'ta vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
İslâm dîninde rükû ve secde, ancak varlığı mutlak lâzım olan, Allahü teâlâya yapılır. Müslüman, namazda Kâbe-i muazzamaya dönerek, Allahü teâlâya secde etmektedir. Kâbe'ye karşı secde edilir. Kâbe için secde edilmez. Kâbe için secde eden kâfir olur. Hiçbir insana ve hiçbir mahlûka karşı secde etmek câiz değildir. Çünkü insan, Allahü teâlânın yarattığı mahlûkların en şereflisi olup, yaratılışta, yâni insanlıkta, hiçbirisinin diğerinden farkı yoktur. Maddî makam ve rütbeler ise, insanın mahiyetini değiştiremez. [Kendilerinin ilah olduklarını iddiâ eden, Firavunlar ve Nemrudlar dahî, diğer insanlar gibi yemekten, içmekten ve diğer beşerî ihtiyaçlardan ve ölümden kurtulmuş değillerdir...
Allahü teâlânın, insanlar içerisinden seçmiş olduğu kulları olan Peygamberler de, sıfât-ı beşeriyyede diğer insanlarla aynıdır. Yâni, onlar da yerler, içerler, soğukta üşürler. Ancak, Allahü teâlâ, onlara husûsî nîmetler ve çeşitli mucizeler ihsân etmiştir. Hiçbir sâlih kul, Peygamber derecesine kavuşamaz. Peygamberler mâsumdurlar. Aslâ günah işlemezler. Bazı Peygamberlerden zelle sâdır olmuştur. Zelle, günah demek değildir. Bir işi, en güzel şekilde yapmamak demektir. Güzeldir, fakat en güzel değildir.]
Yüzünü yere koymak, yâni secde ederek tâzîm etmek, kişinin kendi zilletini, aşağılığını ve tâzîm ettiği zâtın şânının büyüklüğünü ve yüceliğini itiraf etmektir. Böyle bir tâzîm ise, hakîkî nîmet verici ve kâinâtın yaratıcısı olan, Allahü teâlâdan başkasına lâyık değildir. Hattâ, böyle tâzîmler şöyle dursun, Peygamber efendimiz , Eshâb-ı kirâmı “aleyhimürrıdvân” kendisi gelince ayağa kalkmaktan nehyetmişti... Onun Eshâbı arasında, kendisine tahsîs edilmiş herhangi bir oturma yeri, taht, sedir gibi bir şeyi de yoktu.
Peygamberimiz , Eshâb-ı kirâmın yanına geldiği zaman, boş olan münâsip bir yere otururdu. Kendisini tanımayanlardan o meclise gelenler, kendisini bilemez (Resûlullah kimdir?) diye sorarlardı. Resûlullah, böyle hareket edince, diğer âciz insanların ne yapması lâzım olduğu düşünülmelidir
.
İnsanlar, birtakım sapık yollara ayrılmışlardı
Ebû İshâk İsferâyînî hazretleri Eş'arî kelâm âlimidir. İran’da Nîşâbur civarında İsferâyin'de doğdu. Bağdat'a giderek Ebü'l-Hasen Eş'arî'nin talebesi Ebü'l-Hasan Bâhilî'den kelâm ve usûl-i fıkıh dersleri aldı. Sonra Nîşâbur'a dönerek talebe yetiştirdi. Taberî, Beyheki, Kuşeyrî gibi âlimler ondan ilim öğrendi. 418 (m. 1027)’de vefat etti. İmam-ı Eş'arî hazretlerinden şöyle nakleder:
Biliniz ki, Selef-i sâlihînin ve onların yolunda giden halefin (sonra gelen âlimlerin) yolu şudur: Allahü teâlâ, Peygamberimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) bütün dünyâya Peygamber olarak gönderdiği zaman, insanlar, birbirine zıt birtakım fırkalara ayrılmışlardı. Onlardan bir kısmı kitabî idi. Bunlar, Allahü teâlânın gönderdiği Tevrat ve İncîl’i değiştirmişler, kendi uydurdukları şeyler ile insanları Allahü teâlâya davet ediyorlardı. Bir kısmı felsefeci idi. Bunlar, akıl ile elde ettikleri birtakım bilgilerde, yanlış neticelere varmaları sebebiyle, birçok bâtıl ve yanlış yollar ortaya çıkmıştı. Bir kısmı, Brehmen idi. Bunlar, Allahü teâlânın Peygamberlerini inkâr ediyorlardı. Bir kısmı, dehrî idi. Bunlar da, kâinatın sonsuz olarak devam edeceğini, yok olmayacağını iddia ediyorlardı. Bir kısmı, Mecûsî idi. Bunlar ise, hiç tecrübe etmedikleri, bilmedikleri şeyleri iddia ediyorlardı. Bir kısmı putperest idi. Bunlar, putlara tapıyorlardı. Bunlar da şaşkınlık içerisinde kalmışlardı... Peygamberimiz ise, insânların, kâinat ve içindekilerin sonradan yaratılmış birer mahlûk olduğuna, onların hepsinin yaratıcısı, sahibi ve mâliki olan Allahü teâlânın varlığı ve birliği inancına davet etti. Onlara, üzerinde bulundukları yolun yanlış olduğunu, böyle bâtıl yolları terk etmelerini istedi. Resûlullah onların yollarının bozukluğunu, kendisinin ise, Allahü teâlâdan bildirdiği hususlarda doğru olduğunu, apaçık âyetler ve mucizelerle ispât etti. Sonra Allahü teâlâya nasıl kulluk edileceğini açıkladı. Allahü teâlâ Peygamberimizi bunları insanlara bildirmesi ve izah etmesi için gönderdi...
Resûlullah insanlara, kendilerinde dil, sûret ve daha başka yönlerden farklılıklar bulunduğunu, böyle değişikliğin ise onların sonradan yaratılmış olduklarını gösterdiğini bildirdiği gibi, gerek kendilerinde ve gerekse, onların dışındaki varlıklarda, Allahü teâlânın varlığına, irâdesine ve tedbirine delâlet eden şeyler ile, Allahü teâlâyı tanıma yolunu da bildirdi.
.
Farzları ve harâmları öğrenmek de farzdır
Abdullah bin Ebî Zeyd hazretleri Mâlikî âlimidir. 310 (m. 922)’de Tunus’ta Kayrevan'da doğdu. Orada büyük âlimlerden fıkıh tahsili aldı. 386 (m. 996)’da Kayrevan'da vefat etti. “Er-Risale” isimli eseri Mâlikî fıkıh usulüne dairdir. Bu eserinde şöyle buyuruyor:
Allahü teâlânın, açıkça bildirmeyip, yalnız Peygamberimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” yapılmasını övdüğü, yâhut devam üzere yaptığı, yahut yapılırken görüp de mâni’ olmadığı şeylere (Sünnet) denir. Sünneti beğenmemek küfürdür. Beğenip de yapmamak suç değildir. Onun beğenmediği şeylere ve ibâdetin sevâbını gideren şeylere (Mekrûh) denir. Yapılması emrolunmayan ve yasak da edilmeyen şeylere (Mübâh) denir. Bu emir ve yasakların hepsine (Ahkâm-ı ilâhiyye) veyâ (Ef’âl-i mükellefîn) ve (Ahkâm-ı islâmiye) denir.
(Ef’âl-i mükellefîn) sekizdir. Farz, vâcip, sünnet, müstehap, mübâh, harâm, mekrûh, müfsid. Yasak edilmiş olmayan, yahut yasak edilmiş ise de, İslâmiyetin özür, mâni ve mecbûriyet tanıdığı sebeplerden birisi ile yasaklığı kaldırılmış olan şeylere (Helâl) denir. Bütün mübâhlar helâldir. Meselâ, iki Müslümânı barıştırmak için yalan söylemek helâl olur. Her helâl mübâh olmayabilir. Meselâ ezân okunurken, alışveriş, mübâh değil, mekrûhtur. Hâlbuki helâldir.
Îmânı ve farzları ve harâmları öğrenmek, bilmek de farzdır. Otuz üç farz meşhûrdur. Bunlardan dördü esâs olup, namâz kılmak, oruç tutmak, zekât vermek ve hac etmektir. Îmân ile berâber bu dört farz, İslâmın şartıdır. Îmân edip de ibâdet edene, yani bu dört farzı yapana (Müslim) veyâ (Müslümân) denir. Dördünü birden yapıp da, harâmlardan kaçınan, tam Müslümândır. Bunlardan biri bozuk olur veyâ hiç olmazsa, Müslümânlık bozuk olur. Dördünü de yapmayan, mümin olsa da Müslümânlığı tam değildir. Böyle îmân, insanı yalnız dünyâda korursa da, âhırete îmânla gitmek güç olur. Îmân, muma benzer, (Ahkâm-ı islâmiye) mum etrâfındaki fener gibidir. Mum ile birlikte fener de, (İslâmiyet)tir ve (Dîn-i islâm)dır. Fenersiz mum çabuk söner. Îmânsız İslâm olamaz. İslâm olmayınca, îmân da yoktur.
Îmân edip de kendini ahkâm-ı islâmiyyeye uyduran Müslümândır. Ahkâm-ı islâmiyyeyi kendi arzûlarına, keyiflerine uydurmak isteyen kâfirdir. Bunlar bilmezler ki, Allahü teâlâ, dinleri, nefsin arzûlarını, keyiflerini kırmak ve taşkınlıklarını önlemek için göndermiştir.
.
Kişi, sevdiği ile berâberdir
Bedreddin İbn-i Cemâa hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 639’da (m. 1241) Suriye’de Hama'da doğdu. Orada babasının müderris olduğu Beşîriyye Medresesi'nde tahsilini tamamladı. Kahire’ye giderek müderrislik ve kadılık yaptı. 733'te (m. 1333) Kahire’de vefat etti. Şöyle nakleder:
Hadis-i şerifte, (El-mer'ü me'a men ehabbe) buyuruldu ki, (Kişi, sevdiği ile berâberdir) demektir. İslam âlimlerini seven, onlarla berâber olur. Onlarla berâber olan, şakî olmaktan [küfürden ve günah işlemekten] korunmuş olur. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(İnsanların yaptıklarını yazan meleklerden başka melekler de vardır. Yollarda, sokak başlarında dolaşırlar. Allahü teâlâyı zikredenleri ararlar. Zikredenleri bulunca, birbirlerine seslenirler. 'Buraya geliniz, buraya geliniz' derler. Kanatları ile, onları sararlar. O kadar çokturlar ki, göğe varırlar. Kullarının her işini bilici olan Allahü teâlâ, meleklere 'Kullarımı nasıl buldunuz' buyurur? 'Yâ Rabbî! Sana hamd ve senâ ediyorlar ve senin büyüklüğünü söylüyorlar ve senin ayıplardan ve kusurlardan temiz olduğunu söylüyorlar' derler. 'Onlar, beni gördüler mi?' buyurur? 'Hayır görmediler' derler. 'Görselerdi, nasıl olurlardı?' buyurur? 'Daha çok hamd ederlerdi ve daha çok tesbîh ederlerdi ve daha çok tekbîr söylerlerdi' derler. 'Onlar, benden ne istiyorlar?' buyurur? 'Yâ Rabbî! Cennetini istiyorlar' derler. 'Onlar, Cenneti gördüler mi?' buyurur? 'Görmediler' derler. 'Görselerdi, nasıl olurlardı?' buyurur? 'Daha çok yalvarırlardı, daha çok isterlerdi. Yâ Rabbî! Bu kulların Cehennemden korkuyorlar. Sana sığınıyorlar' derler. 'Onlar Cehennemi gördüler mi?' buyurur? 'Hayır görmediler' derler. 'Görselerdi, nasıl olurlardı?' buyurur? 'Görselerdi, daha çok yalvarırlardı ve ondan kurtulmak yoluna daha çok sarılırlardı' derler...
Allahü teâlâ, meleklere, 'şâhit olunuz ki, onların hepsini affeyledim' buyurur. 'Yâ Rabbî! O zikredenlerin yanında, filan kimse zikretmek için gelmemişti. Dünya çıkarı için gelmişti' derler. 'Onlar benim misafirlerimdir. Beni zikredenlerle berâberim. Onların yanında bulunanlar da, zarar etmezler' buyurur.)
Bu hadis-i şerif ve yukarıda bildirdiğimiz (Kişi, sevdiği ile berâberdir) hadis-i şerifi gösteriyor ki, evliyayı sevenler, onlarla berâberdirler.
.
Allahü teâlâyı görür gibi ibâdet ediniz
Bedreddîn ibn-i Ferhûn hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 693'te (m. 1294) Medine'de doğdu. Zamanın meşhur âlimlerinden hadis ve fıkıh ilmi tahsil ettikten sonra yirmi dört yıl Medine kadılığı yaptı. Çok talebe yetiştirdi. 769'da (m. 1367) Medine'de vefat etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Herkes dünyada kendi hesabına bakmalıdır. Enbiyâ sûresi, kırkyedinci âyetinde meâlen, “Kıyâmet günü terazi kuracağım. O gün, kimseye zulmedilmeyecektir. Herkesin dünyada yapmış olduğu zerre kadar iyilik ve kötülüklerini meydana çıkarıp, teraziye koyacağım. Herkesin hesabını yapmaya yetişirim” buyurdu.
Resûlullah Efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: “Akıllı şu kimsedir ki, günü dörde ayırıp, birincisinde yaptıklarını ve yapacaklarını hesap eder. İkincisinde Allahü teâlâya münâcât eder, yalvarır. Üçüncüsünde, bir sanatte veya ticârette çalışıp, helâl para kazanır. Dördüncüsünde, istirâhat eder ve mübâh olan şeylerle kendini eğlendirip, haram şeyleri yapmaz ve onlara gitmez.”
İkinci halîfe Ömer-ül-Fârûk “radıyallahü anh” buyurdu ki: “Hesabınız görülmeden evvel, kendinizi hesaba çekiniz!”
Allahü teâlâ, meâlen buyurdu ki: “Şehvetlerinizi, [yâni nefsin arzularını] haramlardan almamaya uğraşınız ve bu cihâdda sebât ediniz, dayanınız!”
Allahü teâlânın, her yaptığımızı, her düşündüğümüzü bildiğini unutmamalıyız. İnsanlar, birbirinin dışını görür. Allahü teâlâ ise, hem dışını, hem içini görür. Bunu bilen bir kimsenin, işleri ve düşünceleri edepli olur. Allahü teâlâ meâlen buyuruyor ki: “Ey insân! Seni her ân gördüğümü bilmiyor musun?”
Bir Habeşli, Resûlullah efendimizin huzuruna gelip, “Çok günah işledim. Tövbem kabûl olur mu?” dedi, “Evet, olur” buyurdu. “O günahları işlerken, O, görüyor mu idi?” dedi; “Evet” buyurunca, Habeşî, bir âh! çekti ve yıkılıp cân verdi. Îman ve hayâ böyle olur...
Peygamberimiz buyurdu ki: “Allahü teâlâyı görür gibi ibâdet ediniz! Siz, Onu görmüyorsanız da, O sizi görüyor” Onun gördüğüne inanan, Onun beğenmediği bir şeyi yapabilir mi?
Zelîha, Yûsuf aleyhisselâmı, kendisine çağırınca, önce kalkıp büyük olduğunu sandığı bir heykelin yüzünü örttü. “Bunu, niçin örttün?” deyince, “Ondan utandığım için” dedi. “Sen, bir taş parçasından utanıyorsun da, ben yerleri ve yedi kat gökleri yaratan, Rabbimin görmesinden utanmaz mıyım?” buyurdu.
.
Allahü teâlâya ve onun Resûlüne itaat ediniz
Şemseddîn İbn-i Merzûk hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. 710 (m. 1310)’da Cezayir’de Tilmsân'da doğdu. Burada zamanın büyük âlimlerinden Mâlikî fıkıh ilmi tahsil etti. Bir müddet fetva makamına getirildi. 781 (m. 1379)’de orada vefat etti. Buyurdu ki:
Her gün beş kere namaz kılmak, Kur'ân-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde emredilmiştir. Ahzâb sûresinin yetmişikinci (72) âyet-i kerimesinde meâlen, (Şüphe yok ki, biz, emâneti göklere ve yere ve dağlara sunduk. Onlar bunu yüklenmekten çekindiler. Ondan korkup titrediler. Onu insan yüklenerek, nefslerine zulmettiler. Sonunu bilemediler) buyuruldu. Bu âyet-i kerime, önceki âyette vadedilen saadetin büyüklüğünü bildiriyor. Önceki âyette meâlen, (Allahü teâlânın emirlerine ve yasaklarına uyanlar, dünyada ve âhirette saadete kavuşurlar) buyuruldu. Bu emirler ve yasaklar, emânete benzetiliyor. Emâneti yerine vermek lâzım olduğundan, ibâdetleri yapmanın lüzûmu bildirilmiş olmaktadır. Âlimler arasında, bu emânet, akıldır ve İslâmiyettir, diyenler oldu. Çünkü, aklı olan kimse, İslâmiyete uyar. Nisâ sûresinin ellisekizinci (58) âyetinde meâlen, (Ey îman edenler! Allahü teâlâya ve onun Resûlüne itaat ediniz!) buyuruldu. Allahın Resûlü, âyet-i kerimedeki emânet kelimesini, ibâdet olarak anlamış, onun için, beş vakit namaz kılmayı emretmiştir. Allahın Resûlüne itaat etmek isteyenlerin, beş vakit namaz kılmaları lâzımdır.
Abdullah ibni Abbâs (radıyallahü anh) hazretlerine sordular: Beş vakit namazı emreden âyet-i kerime, Kur'an-ı kerimin neresindedir? Cevabında: Rûm sûresinin onyedinci ve onsekizinci âyetlerini oku, dedi. Bu iki âyet-i kerimede meâlen, (Akşam ve sabah vakitlerinde, Allahı tesbîh edin. Göklerde ve yer yüzünde olanların yaptıkları ve ikindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, Allahü teâlâ içindir) buyuruldu. Akşam yapılan tesbîh, akşam ve yatsı namazlarıdır. Sabah yapılan tesbîh, sabah namazıdır. İkindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, ikindi ve öğle namazlarıdır. Âyet-i kerimeler, beş vakit namazı emretmektedir, dedi.)
Beş vakit namaza inanmayanlar, bu iki âyet-i kerimeyi işitince, şaşırıp kalıyor. Bu âyetlerde (Salât) kelimesi yoktur, diyorlar. Salâtı emreden, altmışbeşten ziyâde âyet-i kerime kendilerine okununca, salât duâ demektir. Biz bu âyetlere uyarak, gizlice duâ ederiz. Namaz emredilmedi, diyorlar.
.
Habîs malların zekâtı verilmez
Muhammed İbn-i Zerb hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 317 (m. 929)’da yılında Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. Buradaki meşhur âlimlerden Mâliki fıkıh ilmi tahsil etti. Kurtuba (Cordoba) Kâdılcemâası oldu ve bu görevini ömrünün sonuna kadar sürdürdü. 381 (m. 991)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Âkıl ve bâliğ olan Müslümanın, tam mülkü olan ve helâl yoldan gelmiş olan zekât malının miktârı, nisap miktârı olduktan bir sene sonra, bu mâlın belli miktârını sekiz sınıf Müslümandan bir veya birkaçına vermesine zekât denir. Verilen kimsenin Müslüman olması lâzımdır. Zekât malı dört nevidir: Senenin yarıdan fazlasında, çayırda otlayan dört ayaklı, dişi erkek karışık, yâhut yalnız dişi, (sâime) hayvanlar, ticâret için satın alınan mallar, altın ve gümüş eşya, topraktan çıkan gıdâ maddeleridir. Çayırda, yalnız erkek hayvanı olanlara ve katırı, eşeği olanlara, bunların zekâtlarını vermek farz değildir. Devenin, sığırın ve koyunun yavruları, büyükleri ile birlikte olunca, zekât hesabına katılırlar. Zekât, uşur, kefaret ve sadaka-i fıtır olarak verilecek mal yerine, bunların kıymetlerini de [zekât malından] vermek câizdir.
Gasbedilen, yâni zulüm ile, zor ile alınan, çalınan ve fâiz, rüşvet, kumar ile alınanı ve çalgı çalmak, şarkı söylemek ücreti ve alkollü içki satışı bedeli olarak alınan ve fâsid bey ile satın alınan mallara (Mâl-ı habîs) denir. Habîs malların zekâtları verilmez. Çünkü bunlar, alanın mülkü olmaz. Sahiplerine, sahipleri ölmüş ise vârislerine, vârisleri de yoksa fakir Müslümanlara verilmeleri lâzımdır. Habîs malları, birbirleri ile veya kendi helâl malı ile karıştırırsa, bu karışım, mülkü olur ise de, buna (Mülk-i habîs) denir. Mülk-i habîsi de, başkasına vermek ve kullanmak haramdır ve tâm mülk olmadığı için, zekâtı verilmez. Buna karışmış bulunan habîs malın mislini, misli yoksa kıymetini kendi helâl, zekât malından, sahiplerine tazmîn ettikten [ödedikten] sonra, mülk-i habîsi kullanması helâl olur ve zekât nisabına katması lâzım olur. Bu borçlarını ödemek için, helâl malı yoksa ödünç alıp öder. Borcunu ödemeden evvel mülk-i habîsi kullanmak, başkasına vermek haram ise de, satarsa, hediye ederse, alana haram olmaz. Sahipleri ve vârisleri bilinmiyorsa veya çeşitli kimselerden toplanan haram mallar birbirleri ile karıştırılıp mülk-i habîs olurlarsa, hepsinin Müslüman fakirlere sadaka verilmesi lâzım olur.
.
Din düşmanlarının eziyetlerine sabredin
Nâsırüddîn İbnu'l-Muneyyir hazretleri Mâliki fıkıh ve tefsir âlimidir. 620'de (m. 1223) Mısır’da İskenderiye’de doğdu. Burada Mâliki fakihlerinden Cemâleddin İbnü'l-Hâcib'den istifade etti ve icâzet aldı. İskenderiye kadılığına tayin edildi. 683'te (m. 1284) İskenderiye'de vefat etti. Buyurdu ki:
Sabrın çeşitleri ve her birinin mükâfatı hususunda Kur'ân-ı kerimde nâzil olmuş birçok âyet-i kerime vardır. Bekara sûresinin yüzyetmişyedinci âyetinde meâlen: (Yüzünüzü doğu ve batı taraflarına çevirmeniz hayr ve tâat değildir. Hayr ve tâat, Allahü teâlâya ve âhirete ve meleklere ve Allahü teâlânın indirdiği kitaplara ve Peygamberlere îman etmektir. Ve Allahü teâlânın [rızası için] muhabbet ile malını; fakir akrabâsına, fakir yetîmlere ve muhtaçlara, yolda kalmışlara, [garîb yolculara, misafirlere], isteyen fakirlere ve mükâteb kölelere [yâni sahibi ile anlaşıp belli bir ücret ödeyince hür olacak kölelere] ve esîrlere [azâd etmek için] vermektir. Ve [farz] namazları dosdoğru kılmak ve zekâtını vermek, sözleşmelerinde ahdine vefâ etmek [sözünü yerine getirmek], fakirlikte, ihtiyaç ve sıkıntı hâllerinde, cihâdda sabretmektir. Ve bu vasıfları taşıyanlara uymakta sâdık olmaktır. İşte onlar, takvâ sahibi olan Müslümanlardır) buyurulmuştur.
Âl-i İmrân sûresinin ikiyüzüncü âyetinde ise meâlen: (Ey îman edenler! [Din düşmanlarının eziyetlerine] sabrediniz. Düşmanlarınızla olan cihâdda üstün gelmek için, sabır yarışı yapın. Sınır boylarında kâfirlere karşı cihâd için nöbet bekleyin ve Allahü teâlâdan korkun ki, felâha [kurtuluşa] eresiniz) buyurulmuştur.
Nahl sûresinin doksanaltıncı âyetinde meâlen (Sabredenlerin ecrlerini [karşılıklarını] Allahü teâlâ, yaptıkları amelin karşılığı olan sevaptan daha fazla ve daha güzel olarak elbette verir) buyurulmuştur. Zümer sûresinin onuncu âyetinde meâlen (Sabreden müminler [kıyâmet gününde] hesapsız mükâfatlara kavuşurlar) buyurulmuştur.
Bekara sûresinin yüzelliüçüncü âyetinde meâlen (Ey îman edenler! Sabır ve salât [namaz] ile Allahü teâlâdan yardım isteyiniz. Muhakkak Allahü teâlâ[nın yardımı] sabreden müminlerle berâberdir) buyurulmuştur.
Ra'd sûresinin yirmiikinci âyetinde meâlen (Onlar, şu kimselerdir ki, Rablerinin rızasını kazanmak için sabrederler. Namazlarını dosdoğru kılarlar. Kendilerine verdiğimiz rızıktan gizli ve âşikâr infâk eder, verirler. Kendilerine kötülük yapanlara, iyilik ederler. O müminler için [amellerine karşılık] âhiret saadeti ve rahat vardır) buyurulmuştur.
.
Mütevelli, vakıf sahibinin vekîlidir
Feyzullah Efendi, Osmanlı Şeyhülislâmlarının altmışaltıncısıdır. Seyyid olup, 1115 (m. 1703) senesinde Edirne’de Yeniçeriler tarafından şehîd edildi. Feyzullah Efendi’nin “Fetâvâ-i Feyziyye” adlı fetvâ kitabında yer alan fetvâlarından bazıları:
Bir kimse, sıhhatte iken evini vakıf ve zevcesinin (hanımının) oturmasını, o vefât edince, kirasının Medîne-i münevvere fukarasına verilmesini şart etse, mütevelliye teslim edip mahkemede tescil ettirdikten sonra ölse, vârisleri bu vakfı bozamazlar...
Bir kimse, evini vakfedip, bunun satılarak parasının fakirlere dağıtılmasını şart etse, böyle vakıf caiz olmaz, bâtıl olur. Çünkü vakıf malı satmak sahîh değildir. Mülkümü vakfettim diyen kimse, tescil ettirmeden önce vazgeçebilir. Tescil ettirdikten sonra vazgeçemez...
Bir kimse, birisinde olan alacağını bir cihete (yani bir yere) vakfetse, parayı almadan önce ölse, vârisleri bu vakfı bozabilirler...
Bir kimse, evini vakfedip kiraya verilmesini ve kirasının, oğullarından yalnız Ahmed’e verilmesini şart etse, diğer çocuklarına bir şey verilmez...
Bir kimse, mütevellisi bulunduğu vakıf paranın bir kısmını tüccara ve esnafa mudârebe (ortaklık payı) ve sermâye olarak verip, birkaç sene bunlardan yalnız kârları alıp vakfın masraflarına harcetse, sonra yerine başkası mütevelli olsa, tüccarlar iflâs veya firar etseler, yeni mütevelli, eskisine sermâyeleri tazmin ettiremez. Vakf paranın mütevellisi, bunları tüccârlara muâmele ile ödünç verse, sonra azl olsa, yeni gelen mütevelli bu paraları geri isteyince, buna vermeye mecbûrdurlar...
Rehin alarak muâmele ile ödünç vermesi şart edilmiş olan vakıf parayı, mütevellisi, rehinsiz ödünç verip, ödünç alan, iflâs ederek ölse, para geri alınmasa, bunu mütevelli öder. Bunun gibi, vekîl sâhibinin bildirdiği şarta uymayarak zarara sebep olursa, bu zararı tazmin eder. Mütevelli, İmâm-ı Ebû Yûsuf’a göre, vakıf sahibinin vekîlidir. İmâm-ı Muhammed’e göre, fakirlerin vekîlidir...
Belli bir yerde saklanması şart edilmiş olmayan vakıf para, mütevellinin evinde yangında zâyî olsa, mütevelli ödemez...
Vakıf parayı, eşkıya mütevelliden zor ile alsa, mütevelli tazmin etmez. Vedîa olan eşya da (Bir kişiye saklamak üzere verilen şey) böyledir...
Mütevellî, vakfın kirasını almak için birini vekîl etse, vekîl aldığı kirayı kendi ihtiyaçlarına sarf etse, bunu mütevelli değil, bu vekîl tazmin eder...
.
Öyle kimseler görülünce Allahü teala hatırlanır
Kavukcîbâşî Şemsüddîn Efendi hadis, fıkıh ve tasavvuf âlimidir. Kavuk imalatı ile uğraşırdı. 1224'te (m. 1809) Trabluşşam'da doğdu. Orada medrese tahsilinden sonra Abdüsselâm bin Meşîş hazretlerine intisab ederek tasavvufta yüksek derecelere kavuştu. 1305'te (m. 1888)’de hac için gittiği Mekke’de vefat etti. Bu mübarek zat, bir sohbetinde buyurdu ki:
“Tasavvuf yoluna başlayacak olan bir talebe, gaflet uykusundan uyanmak istiyorsa, nefsinin kötü alışkanlıklarını yapmamalı ve kötü kimselerle olmamalıdır. Kendisine Allahü tealayı hatırlatacak sâlih insanlarla berâber olmalı, onların sohbetlerini ganîmet bilmelidir. Eğer nefsi, bu mevzûda kendisine itaat ediyorsa, kalbini temizlemeye, iyi huylara sahip olup, kötü huylardan vazgeçmeye çalışmalıdır.
Bu yoldaki talebe, en önce kendisini irşâd edecek, doğru yolu gösterecek, gafletten uyandıracak bir âlimi aramalı, onu kendine rehber edinmelidir. (Aradığı bu rehber, dinin emirlerine tam manasıyla uyan ve haramlardan şiddetle kaçınan, kerîm bir zât olmalıdır. Böyle bir kimse görülünce, Allahü teâlâ hatırlanır. Bu rehber, arada hiç kopukluk olmadan, Resûlullah efendimizden başlayarak, kendi rehberleri vasıtasıyla, kendi kalbine gelen feyiz ve bereketleri, talebelerinin kalblerine akıtabilecek bir olgunluktadır. Bu zât, talebesinin her derdine derman olur. Çünkü o, Ehl-i sünnet itikâdını, fıkıh ve ahlâk ilmini iyi bilen ve bunlara tam uyan yüksek bir âlimdir. O, her işinde ve her sözünde sünnet-i seniyyeye tam uyar.
Zaten sözleri, hareketleri İslâmiyete uygun olmayan ve haramlardan, günâhlardan sakınmayan bir kimse, havada uçsa ve başka hâller gösterse bile, hakikî rehber değildir.
Hakiki rehber, talebesini tasavvuf marifetlerinin yüksek derecelerine kavuşturur. Zehirlenen rûhlarını tedâvi eder. Sonra yaşlarına, anlayışlarına göre, İslâmiyeti ve meziyetlerini, faydalarını, emirlerindeki ve nehiylerindeki hikmetleri, incelikleri ve insanlığı saadete ulaştırdığını, onların kalblerine yerleştirir. Böylece gençlerin rûh bahçelerinde, dertlere deva, rûhlara gıda olan nefis çiçekler yetişir. Böyle bir din âlimini ele geçirmek, en büyük kazançtır. Onun bakışları, rûhlara işler. Sözleri, kalblere tesîr eder. Dîn-i İslâmı hazır lokum gibi yutmak, susuz kalmış iken soğuk şerbet içip, ciğerlerine kadar serinleyebilmek, ancak böyle olan Allah adamlarının sunması ile mümkündür.”
.
Kur'an, bize Resûlullahın okuduğu gibi ulaşmıştır
Abdülcelîl bin Mûsâ el-Kasrî hazretleri kelâm, hadîs ve tefsir âlîmidir. Endülüs’te (İspanya) Kurtuba’da (Cordoba) doğdu. sonra Fas'ta Sebde yakınlarındaki Kasr-ı Abdülkerîm'e göç etti. Orada evliyanın meşhurlarından Ebü'l-Hasan ibn-i Gâlib'in sohbetlerinde kemale geldi. 608 (m. 1211)’de vefat etti. Bir sohbetinde buyurdu ki:
Kur'an-ı kerimin, hadis-i şeriflerden ve başka ilâhî kitaplardan bir ayrılığı ve üstünlüğü de şudur ki, bu kitab-ı mecîd (yâni Kur'ân-ı kerim) bugüne kadar semadan indiği gibi, değişmemiş olarak kalmıştır. Harfleri ve noktaları bile değişmemiştir demek yetişmiyor. Çünkü Kur'ân-ı kerimdeki kelimelerin çeşitli okunuşundan başka, bu kelimelerin uzun, kısa, açık, kapalı, kalın, ince gibi okunmaları da, Resûlullahın bildirdiği ve okuduğu gibi kalmıştır.
(İlm-i kırâet) denilen ve pekçok kitabı olan büyük bir ilme ve İslâm âlimlerinin bu yoldaki çalışmalarına ve hizmetlerine bakıp da şaşmamak elde değildir. Kur'ândan olup da çıkarılmış veyahut Kur'ândan olmayıp da sonradan katılmış tek bir kelime yoktur. Çünkü, İslâm âlimleri, Kur'ân-ı kerime dokunulmaması, ufak bir şüphenin bile ona yaklaşamaması için, çok sağlam bir esas koymuşlardır. Yâni, Kur'ân-ı kerimin her asırda söz birliği ile gelmesi şarttır. Eshâb-ı kirâmdan bugüne kadar, her asırda, yalan üzerinde söz birliği yapacakları düşünülemeyen yüz binlerce hâfızlar vâsıtası ile bizlere gelmiştir. Sanki bir an durmayan coşkun bir nehir gibi ebediyete doğru akıp gitmektedir...
Bugün İslâm düşmanlarının yeryüzünü kapladığı bir zamanda bile, elhamdülillah, dünyanın her tarafında, Allah kitabının her kelimesi, her noktası birbirine benzemektedir.
Bu kitab-ı mübînin (yâni Kur'ân-ı kerimin) ne kadar çok sağlam olduğu şundan da anlaşılır ki, Eshâb-ı kirâmın büyüklerinden bazıları bildirdiği hâlde, tevâtür, yâni söz birliği hâlini almayan okuma şekilleri, ne kadar kuvvetli olsa bile, Kur'ândan olmak için kâfî görülmemiştir. Meselâ, yemin kefaretini bildiren (üç gün oruç) âyet-i kerimesini, Abdüllah ibni Mes'ûd, (üç gün arka arkaya oruç) olarak bildirmiş ve bunu fıkıh âlimleri vesika bilerek, kefaret orucunun üç gün (mütetâbi'ât) olarak, yâni art arda tutulması lâzım olmuştur. Fakat Abdüllah ibni Mes'ûd hazretleri, Eshâb-ı kirâmın büyüklerinden, çok güvenilir ve çok sağlam bir zat olmakla berâber, sözünde yalnız kaldığı için (Mütetâbi'ât) kelimesi Kur'ân-ı kerime girememiştir. İhtiyât olunarak bu kelimenin manası alınmış ve yine ihtiyât olunarak Kur'ân-ı kerime sokulmamıştır. Bunlara (Kırâet-i şâzze) denir
.
Nefsinin emri altına girmeyesin ki
Seyyid Ahmed Kâsânî, Silsile-i aliyye büyüklerinden Kâdî Muhammed Zâhid hazretlerinin halifelerindendir. 866'da (m. 1461) Türkistan’da Fergana’nın Kâsân kasabasında doğdu. Gençliğinde Taşkent'e gidip Nakşibendî şeyhi Kâdî Muhammed Zâhid hazretlerine intisap etti. On iki yıl kendisine hizmet ettikten sonra icazet alarak Semerkant yakınlarındaki Dehbîd köyüne yerleşti. 949'da (m. 1542) burada vefat etti. Bir sohbetinde şunları anlattı:
Üstadımız Kâdî Muhammed Zâhid hazretleri buyurdu ki:
“İnsanın yaratılmasından maksad, kulluk yapmasıdır. Kulluğun aslı ve özü ise, her halükârda Allahü teâlâyı unutmamak, gâfil olmamak, tazarru (yalvarma) ve huşû’ (korku) içinde bulunmaktır.”
“İbâdet ile ubudiyet (kulluk) arasındaki fark; ibâdet, dinin emrettiği vazîfeleri yapmak; ubudiyet ise, kalbin gafletten uzak ve dâima Rabbini tazim eder hâlde olmasıdır.”
“Temkin makamına kavuşmak için, zarûretsiz söz söylememek lâzımdır. Çok gülmek ve çok konuşmak kalbi öldürür. Temkin makamı, huzûr ve agâhî (gafletten uzak) olmaktan ibârettir ki, bu hâl, gözdeki görme, kulaktaki işitme vasfı gibi hiç kaybolmamalıdır. Kendisini Allahü teâlânın her ân gördüğünü bilmelidir. Böyle bir hâle gelen kimsenin konuşması gerekir. Bu hâle kavuştuktan sonra, (insanları irşâd için) konuşmaması gaflettir. Gaflet ise, kalbin ölmesi demektir. Kalbin gafletten uzak olması, huzûr ve agâh olmasıyladır. Bu nisbetin sahibi çok çalışmalı, ihtimâm göstermeli ve bu nisbet zamanını iyi muhafaza etmelidir.”
“Nefsinin isteklerinden, hevâsından uzak dur. Başkasının (nefsinin) emri altına girme ki, Allahü teâlânın rızâsına kavuşasın.”
“Akıllı kimse, bir işi bir haftada veya bir ayda bitiren, dünyâya âit faydaları kısa zamanda elde eden kimse değildir. Akıllı o kimse ki, bütün çalışmasını ve gayretini dinin emirlerine uymaya sarf eden, işlerini âhirette fayda verecek şekilde yapandır. Bundan daha akıllı kimse ise, bütün gayretini sarf ederek, Allahü teâlâdan başka her şeyden yüz çeviren, onları kalbinden çıkarandır. Böyle yapan kimse, Allahü teâlânın rızâsına kavuşur.”
“Dervişlik, yalnız bir yere çekilip oturmak, gökte uçmak, dağda ve mağarada bulunmak değildir. Dervişlik; gönlü, mâsivâdan, yanî Allahü teâlâdan başka her şeyden çevirmektir.”
.
Haram işlememek için kendini çukura atan zat
Hakim-i Tirmizî hazretleri hadîs âlimlerinin ve evliyanın büyüklerindendir. İsmi, Muhammed bin Ali’dir. Buhârâ’nın güneyinde Tirmiz’de doğdu. 320 (m. 932)’de Nişâbûr’da şehîd edildi. Horasan ve Irak’taki muhaddislerden hadîs-i şerîf öğrenmiştir. Ebû Türâb Nahşebî, Ahmed bin Hadraveyh ve İbn-i Celâ gibi evliyâ ile beraber bulunmuş ve onlardan çok istifâde etmiştir.
Tirmizî’ye, gençliğinde bir güzel kadın gelerek onu davet etti, ama o asla kabul etmedi. Fakat bu kadın Tirmizî hazretlerinin peşini bırakmadı. Bir gün kadının kendisine doğru geldiğini gören Tirmizî hemen kaçmaya başladı. Hakim-i Tirmizî, bir çukura rastladı. Hemen kendisini oradan atarak, o kadının şerrinden kurtuldu fakat bacağı kırıldı...
İhtiyârladığı zaman, bir gün eski günlerini hatırladı ve o hâl hatırına geldi. O an nefsinden zihnine; “O kadının teklifini kabul edip, ihtiyâcını temin etseydin ne olurdu? Nasıl olsa o zaman gençtin. Daha sonra tövbe ederdin...” diye bir düşünce geldi. Zihnine, nefisten böyle bir düşüncenin gelmesine çok üzüldü ve “Ey günahlarla ve pisliklerle dolu olan habîs nefs. Kırk sene evvel, genç iken hatırında böyle bir şey yoktu da, şimdi bunca mücâhede ve riyâzetten sonra, günâh işlemedim diye pişman olmak nereden hatırına geldi?” dedi. Çok üzüldü, bir köşeye çekildi, günlerce ağladı... “Nasıl oldu da hatırıma böyle pis bir düşünce geldi” diyordu...
Bir müddet sonra, rüyâsında Peygamberimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) gördü. Peygamberimiz ona; “Ey Muhammed! Nasıl sözler söylüyorsun? Senin yaptığın işler, bizimki gibi değildir. Senin yaptıkların sehiv ve gaflet, bizim (yanî Peygamberlerin ise) ancak sahv (uyanıklık) ve doğruluktur” buyurdu. Bunun üzerine pişman oldu ve tövbe etti...
Bir gün, temiz yeni elbiseler giymiş, sarığını sarmış câmiye giderken, bir kadının evinin önünden geçiyordu. Kadın, çocuğunun kirli elbiselerini yıkamış, leğen de pislikli su ile dolmuştu. Hakîm-i Tirmizî’yi evinin önünden geçerken, leğendeki pis suyu olduğu gibi damdan aşağı, üzerine döktü. Her tarafı necâset ve idrarlı su ile ıslandı. Bunun üzerine Hakîm-i Tirmizî hazretleri hiçbir şey söylemediği gibi, başını kaldırıp bakmadı bile...
Biraz sonra Hızır aleyhisselâm geldi ve “Sen bu hakaret ve kötülüğe katlanıp, sabredip hiçbir şey söylemediğin için bizi gördün” buyurdu. (Çünkü o büyükler, tamamen nefslerinden uzaklaşmış, Hakk'a âşık olmuşlardır. O’ndan başka bir düşünceleri, O’nun rızâsından başka bir maksatları yoktur. Sabır, onların hâli olup, dâima Allahü teâlâyı anarlar.)
.
Kur’ân okunan evden Arş'a nûr yükselir
Muhammed bin Hüseyn Kalânisî hazretleri kıraat âlimidir. 435 (m. 1043)’de Irak’ta Vâsıf'ta doğdu. Bağdat'a giderek zamanın meşhur âlimlerinden kıraat ilmini tahsil etti. Bağdat'ta bir müddet kıraat dersleri verdikten sonra Vâsıt'a dönerek Vâsıt Camii'nde ders okutmaya başladı. 521'de (m. 1127) vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: (Ümmetimin yapdığı ibâdetlerin en kıymetlisi, Kur’ân-ı kerîmi, Mushafa bakarak okumaktır.)
(Namâzda okunan Kur’ân, namâz dışında okunan Kur’ândan dahâ hayırlıdır.)
Hazret-i Alî “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Namâzda ayakta iken okunan Kur’ânın her harfi için yüz sevap verilir. Namâz dışında abdestli okuyunca, her harfi için yirmibeş sevap verilir. Abdestsiz okuyunca, on sevap verilir. Yürürken ve iş yaparken okuyunca, daha az sevap verilir. Manasını düşünerek bir âyet okumak, başka şey düşünerek, bütün Kur’ânı hatmetmekden daha çok sevaptır. Sûre veyâ âyet okumaya başlarken E’ûzü okumak vâciptir. Fâtiha okumaya başlarken Besmele okumak da vâciptir. Diğer sûrelere başlarken Besmele okumak sünnettir.
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (Kur’ân-ı kerîmi tecvîd bilgisine uyarak okuyunca, her harfine yirmi sevap verilir. Tecvîde uymazsa, on sevâp verilir.)
Bir âyeti ezberledikten sonra unutmak, en büyük günâhlardandır. (Kur’ân-ı kerîm okunan evden, Arş'a kadar nûr yükselir) hadîs-i şerîftir.
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Kur’ân okunan eve, bereket, iyilik gelir. Melekler oraya toplanır. Şeytânlar oradan kaçar.)
Kur’ân-ı kerîmi dinlemek çok sevâptır. Hadîs-i şerîfte (İnsanın dinlediği bir âyet, kıyâmette kendine nûr olur) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîm okumayı geçim vâsıtası yapmamalıdır. Hadîs-i şerîfte, (Kur’ân-ı kerîm okuyunca, Allahü teâlânın rızâsını ve Cenneti isteyiniz! Dünyâlık istemeyiniz! Bir zamân gelir ki, hâfızlar, Kur’ân-ı kerîmi, insanlara yaklaşmak için vâsıta yaparlar) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîmi kırk günde hatmetmek, yani başından sonuna kadar okumak müstehâbdır. Üç günden önce hatmetmek câiz değildir. Hatim sonunda yapılan duâ kabûl olur.
Hatim duâsında bulunmaya çalışmalıdır. Hatim bitince, yeniden hatme başlamak niyeti ile Fâtiha okumalıdır. Hadîs-i şerîfte, (İnsanların en iyisi, hatmi bitirince, yeniden başlayandır) buyruldu.
.
Muhabbet ve edep timsali bir talebe
Muhammed Şüveymî hazretleri Midyen Eşmûnî hazretlerinin yetiştirdiği evliyânın büyüklerindendir. Kaynaklarda doğum ve vefât târihleri bulunmayan Şüveymî, dokuzuncu asrın sonlarında vefât etti.
Güzel hâller ve üstünlükler sahibi olan Şüveymî; gayet mütevazı, velî bir zât idi. Hocası Midyen Eşmûnî’ye olan muhabbet ve bağlılığı pek ziyâde idi. Ona olan hürmet ve edebinin çokluğundan dolayı, sohbette hocasının tam yanına oturmaz, biraz geride bir yerde otururdu. Hocasına olan muhabbeti o derece de idi ki, bir kimsenin ona sıkıntı vermesine, onu üzmesine ve onun hakkında uygunsuz düşünceler içinde bulunmasına katiyen tahammül edemez ve hemen müdâhale ederdi... Bu kimse ister zengin olsun, ister fakir olsun, ister büyük olsun, ister küçük olsun, ister vâli olsun, ister çoban olsun hiç değişmez, hemen müdâhale ederdi... Elinde bulunan âsâsı ile, o kimseyi dürterek îkâz ederdi... Onun bu hâlini bilenler, Midyen hazretlerinin yakınına bile oturmaya cesâret edemezlerdi...
Bir defasında, Muhammed Şüveymî’nin yanına biri gelerek, sıkıntıda olduğunu, bunun için kendisine yardımcı olmasını istedi ve çok yalvardı. Bu kimse, bir kadınla evlenmek istiyordu. O kadın ise bunu kabul etmiyordu. Gelen kimsenin derdini dinleyen Şüveymî, ona ıssız bir odayı göstererek; “Buraya gir. Kapıyı kapat. Devamlı olarak o kadının ismini söyle!” buyurdu. Orada bulunanlar, ilk bakışta bir mana veremediler ise de, onun sözlerinde mutlaka hikmet bulunacağını düşünüp, neticeyi beklemeye başladılar...
O kimse, o kapalı odada gece-gündüz sevdiği kadının ismini tekrar etmeye devam ederken, bir müddet geçtikten sonra bir ara kapı vuruldu. O kimse bu işin neticesinin ne olacağını hiç bilmiyordu. Kapıya kulak verdiğinde, kendisi için odaya girdiği kadın şöyle diyordu:
“Ben filan kadınım. Senin için geldim. Kapıyı aç!” Adam bu kadının önceki hâlini, bir de şimdiki hâlini düşündü. Birden kalbi değişti. “Madem ki iş böyledir. Madem ki sevdiğine. İsmini çok anmakla kavuşuluyor. O hâlde ben niye başka şeyler ile meşgûl oluyorum. Rabbimin ismini zikretmekle meşgûl olur, O’na ulaşmayı tercih ederim” diye düşündü. Kadını geri gönderip, kendisi Allahü teâlânın ismini zikretmekle meşgûl olmaya başladı... Böyle beş gün devam ettikten sonra kalb gözü açıldı ve evliyâlık yolunda ilerlemeye başladı...
Bu hâli görenler, Muhammed Şüveymî’nin o kimseyi, o ıssız odaya koymasının hikmetini böylece anlamış oldular.
.
İnsanlar ne kadar gaflet içindeler
Ali bin Humeyd hazretleri Mısır’da yaşamış olan evliyânın büyüklerindendir. Mısır’da, Kûs kasabasında doğdu. 613 (m. 1216)’da Kınâ şehrinde vefât etti. İsmâil Menfelûtî şöyle anlattı:
Bir gün hocam Ali bin Humeyd hazretleri ile beraber Nil Nehri sahilinde bulunuyorduk. Hocam abdest alıyordu. Birden bir feryâd işittik. Bir kargaşalık meydana geldi. Sebebini sorduk. Timsahın, kıyıda durmakta olan bir adamı yakalayıp, nehrin içine doğru götürdüğünü söylediler. Baktık, timsah yakaladığı kimse ile beraber, kıyıdan uzaklaşıyordu. Hocam, timsaha “Dur!” buyurdu. Timsah olduğu yerde kaldı. Sonra hocam; “Bismillâhirrahmânirrahîm” diyerek, nehrin üzerinde yürüdü. Timsahın yanına vardı. “O adamı bırak!” dedi. Timsah adamı bıraktı. Sonra timsahın üzerine elini koydu ve “Öl!” dedi. Timsah o anda öldü. Sonra o adama “Haydi, kıyıya git” buyurdu. Adam, “Bu kabarık dalgalar arasında kıyıya nasıl giderim?” dedi. Hocam ise; “Sen kıyıya doğru git! Hiçbir şey olmaz. Nil de sana bir şey yapamaz. Çünkü bu yol senin için kurtuluş yoludur” dedi ve kendisi de beraber, yer üzerinde yürüyorlar gibi, nehrin üzerinde yürüyerek sahile geldiler. Orada bulunan herkes hocamın bu kerâmetini gördüler.
Büyük hadîs âlimlerinden Abdülazîm-i Münzirî hazretleri diyor ki: “Ali bin Humeyd ile 606 (m. 1209) yılında Kınâ şehrinde karşılaştım. Onun bereketli sohbetinde bulunanların hâllerinin değiştiğini, bunun açıkça belli olduğunu gördüm. Talebe yetiştirmekte pek mahir idi. Kendisinden birçok kimse istifâde etti. Allahü teâlâ, onun vâsıtası ile birçok kimseye hidâyet, kurtuluş nasip etti.”
Sohbetlerinde buyurdu ki: “Bir kimseden bir uygunsuzluk meydana gelirse, ya yediği lokmanın ihtiyâtsız oluşundan veya niyetinin düzgün olmamasındandır.”
“İnsanlar üç kısımdır: İçleri dışlarından daha güzel olan evliyâ, içleri ve dışları bir olan âlimler ve içleri dışlarından daha bozuk olan kötü kimseler ki, bu üçüncü kısımda bulunanlar, kendi kendilerine insaf ve merhamet etmezler de, başkalarından insaf ve merhamet beklerler.”
“Birisine dünyalık bir menfaat için muhabbet besleyen, ne kadar bayağı ve basit bir kimsedir.”
“Şu insanlar ne kadar gâfil oluyor. Dişlerini, Allahü teâlânın nimetlerini yemekle; dillerini, O’nun beğenmediği sözleri söylemekle yıpratıyorlar da, mutlaka şükretmeleri gerektiğini düşünmüyorlar.”
.
Bu odalar kime âittir ey Allah'ın Resûlü?
Ebû Hatim Râzî hazretleri hadîs âlimlerindendir. 195 (m. 810)’da İran’da Rey şehrinde doğdu. 277 (m. 890)’da Bağdâd’da vefât etti. Yüzbin hadîs-i şerîfi, rivâyet edenleri ile birlikte ezberlemiş olup, hadîs ilminde hafızdır, İmâm-ı Buhârî ve İmâm-ı Müslim’in akranlarındandır. Onun bildirdiği hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki;
Ubâde bin Sâmit’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
“Kim güzel bir abdest alır, sonra namaza kalkar, namazını güzel kılar, rükû ve secdelerini tamam yaparsa, namaz sevinir ve nurlu olur. Melekler, o namazı göğe çıkarır. O namaz, namazı kılmış olana, iyi duâ eder ve 'Sen beni kusurlu olmaktan koruduğun gibi, Allahü teâlâ da seni muhafaza etsin' der. Namaz güzel kılınmazsa, siyah olur. Melekler o namazdan iğrenir. Göğe götürmezler. O namaz kılmış olana, fenâ duâ eder. 'Sen beni zayi eylediğin, kötü hâle soktuğun gibi, Allahü teâlâ da seni zayi eylesin' der. Semâ kapıları ona açılmaz. Sonra eski bir elbisenin dürüldüğü gibi dürülür, sahibinin yüzüne çarpılır.”
Âişe vâlidemizin (radıyallahü anhâ) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Farz namazlar, Allahü teâlânın indinde öyle tartılır öyle ölçülür ki, kim onda noksanlık yaparsa, yaptığı noksanlığa göre hesaba çekilir.”
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Muhammed’in nefsi yed-i kudretinde bulunan Allahü teâlâya yemîn ederim ki, eğer siz benim gördüğümü görseydiniz. Az güler çok ağlardınız.” Eshâb-ı Kirâm dediler ki: “Yâ Resûlallah! Siz ne gördünüz?” Resûlullah efendimiz, “Cenneti ve Cehennemi gördüm” buyurup, onları namaza teşvik buyurdu. Kendilerine imâm olduğu zaman, rükû’ ve secdeleri kendisinden önce yapmalarını, namazdan kendisinden önce ayrılmalarını menetti. “Ben sizi, ön tarafımda olduğunuz zaman gördüğüm gibi, arka tarafımda olduğunuz zaman da görürüm” buyurdu.
Hazreti Ali’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Cennette birtakım odalar vardır ki, dışları içlerinden, içleri dışlarından görülür.” Bu sırada birisi kalkıp, “Ey Allahın Resûlü! Bu odalar kime âittir?” diye sordu. Resûlullah efendimiz, “Bu odalar, tatlı ve hoş konuşan, yemek yediren, oruca devam eden, geceleyin insanlar uyurken kalkıp Allah için namaz kılan kimseler içindir” buyurdu.
.
Namaz, Allahü teâlâya münâcaat hâlidir
Ebû Ca’fer Murabba hazretleri hadîs ve târih âlimlerindendir. Hadîs-i şerîf ilminde hafız idi. Yani yüz bin hadîs-i şerîfi râvileriyle birlikte ezbere biliyordu. 266 (m. 899)’da vefât etti. Onun bildirdiği hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle rivâyet etti:
Resûlullah Efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) birisi geldi. “Ey Allahın Resûlü! Hangi namaz daha faziletlidir?” diye sordu. Resûlullah; “Gece kılınan namaz” buyurdular. “Ramazandan sonra hangi oruç daha faziletlidir?” diye sordu. “Muharrem dediğiniz, Allahü teâlânın ayındaki oruç” buyurdular.
İbn-i Abbâs (radıyallahü anhüma) şöyle anlattı:
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Allahü teâlâ şöyle buyuruyor: Şüphesiz ben, sâdece, benim azametime tevâzu edenin, mahlûkâtıma karşı te’âzüm etmeyenin (onlara karşı kibirlenmeyenin, büyüklenmiyenin) benim rızâmı kazanmak için nefsini şehvetlerinden alıkoyanın, gündüzünü benim zikrime ayıranın hep beni hatırlayanın, bana isyanda ısrar etmeyenin, açı doyuranın, çıplağı giydirenin, küçüğüne merhamet edenin, garip olanı barındıranın namazını kabul ederim. Bu sebeple, yüzünün nûru, güneşin nûrunun parlaması gibi olan kimse bana duâ ederse, duâsını kabul ederim. Benden isterse veririm. Benim ismim ile yemîn ederse, yemînini yerine getiririm. Cahillikte ona yumuşaklık, karanlıklarında ona bir nûr veririm. Onu meleklerim ile korurum. Onun benim yanımdaki durumu, Cennetler içerisinde Firdevs’in durumu gibidir. Onun (Firdevs’in) meyveleri yok olmaz. Onun elbiseleri değişmez.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) şöyle anlattı: Resûlullah Efendimiz buyurdu ki: “Namazlar günahlara keffarettir.”
Abdullah İbni Abbâs’ın (radıyallahü anhüma) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah Efendimiz buyurdu ki: “Kişinin namaza tembel olarak kalkması uygun değildir. Bilakis, namaza büyük bir rağbetle (arzu ve iştiyâkla) ve pek sevinçli olarak kalkması gerekir. Çünkü o, Allahü teâlâya münâcaat hâlindedir. Allahü teâlâ onu bağışlar. Duâ ettiği zaman duâsına rağbet eder.”
Resûlullah Efendimiz böyle buyurduktan sonra, namaz kılmakta tembellik gösterenler hakkında; “Onlar namaza kalktıkları zaman, istemeye istemeye kalkarlar. İnsanlara gösteriş yaparlar. Allahü teâlâyı pek az hatıra getirir, anarlar.” (Nisâ-142) meâlindeki âyet-i kerîmeyi okudu.
.
Âlimlerin huzurunda edepli olmalıdır
Ebû Bekir Şeybânî hazretleri kırâat ve ferâiz âlimidir. 439 (m. 1047)’de Irak’ta Selh’de doğdu. 527 (m. 1133)’de Bağdad’da vefât etti. İlim öğrenmek hakkında şunları buyurdu:
İlim öğrenecek kişi; yumuşak huylu, ağır başlı ve edep sahibi olmalıdır. Kur’ân-ı kerîmi okumalı, Allahü teâlâyı unutmamalıdır. Kendine, sık sık nimetler içinde olduğunu hatırlatmalı, “Elhamdülillah” dedirtmelidir. Her zaman, eli, ayağı, gözü, kulağı ve dili haramdan korumalı, şeytanın şerrinden Allahü teâlâya sığınmalıdır. Konuşacak ve görüşecek arkadaşlarını iyi seçmeli, bunlar, kendisine zarar verecek, günaha sokacak kişiler olmamalıdır.
Allahü teâlânın râzı olmadığı şeylerle meşgûl olmaktan kaçınmalı ve çok korkmalıdır. Şeytan, kötü, çirkin ve beğenilmeyen şeyleri çok kerre süsler, göze güzel gösterir ve nefsi onunla meşgûl ettirir. Her zaman “Yâ Rabbî! Beni râzı olmadığın faydasız şeyleri öğrenmek ve yapmaktan koru, faydalı ilim nasîb et” diyerek, Allahü teâlâya yalvarmalıdır.
Allahü teâlânın emir ve yasaklarına, Resûlünün sünnetine ve bu yolun âlimlerinin izinden ayrılmamak için sözlerine çok dikkat etmelidir. Zira emek boşa gider. Ömür, râzı olunmayan işlerle geçirilmişse yazık olur. Emîr ve yasaklar iyi gözetilmeli, ne buyuruldu ise ona uygun yapmalıdır. İlim sahibi edepli olur. Kendisini ilgilendirmeyen şeylerden konuşmaz.
İlim sahiplerinin yanında dikkat edilecek husûslar:
Âlimlerin huzurunda edepli olmalıdır. Yüksek sesle konuşmamalı, sorulacak şeyi edeple sormalı, sükût üzere olmalı, kendilerinden öğrendiği ilim için teşekkür etmelidir. Eğer, ilim sahibi zât herhangi bir sebeple kızarsa, ona karşı gelmemelidir. Ondan özür dilemelidir. İlim sahibi, öğrendiği ilim sebebiyle tevâzu üzere olur. Zira bu hâliyle herkesin sevgi ve muhabbetini kazanır. İlim sahibi şereflidir. İlmi ve edebi, kendisini şerefli yapmıştır.
İlim sahibi, ilmi ehline öğretir. Dünyânın aşağı şeylerini istemez. Paraya-pula tamah etmez. Yumuşaklıkla ilmini insanlara aktarır. Onların dünyâ ve âhıret saadetine kavuşmalarına çalışır.
İlim sahibi kişi sabırlıdır. Öğretirken anlaşılmayan yerleri, yumuşaklıkla tekrar eder, hiç kızmaz. Edepli hâliyle huzûruna gelenleri terbiye eder, güzel ahlâkı anlatır. Önce kendisine, doğru îmân sahibi olmayı öğretir. Böylelikle huzûruna gelen ilim âşıkları, Allahü teâlânın râzı olduğu doğru imânı öğrenirler.
.
Tasavvuf, Allah'a yakınlık demektir
Fethullah Evdehî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Hindistan'da Delhi’de yaşadı. Şeyh Sadreddîn Hakîm'in talebesi oldu. Onun yanında ve hizmetinde bulunup, tasavvuf yolunda ilerledi ve Çeştiyye icazeti alarak talebe yetiştirdi. İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin babası Abdülehad hazretlerinin hocası olan Abdülkuddûs bin Abdullah da, Fethullah Evdehî hazretlerinin talebesidir. Onyedinci miladi (onuncu hicri) asrın başlarında vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
"Altı çeşit tövbe vardır:
1) Kalp ile tövbe: Kalben bütün kötü arzularını frenler ve önler. Kıskançlığı ve nefsin diğer arzularını öldürür. Kul ile Allahü teâlâ arasındaki perdelerin kalkmasına yardım eder.
2) Dil ile tövbe: Kötü sözler söylemekten dili alıkoymak ve onu devamlı Allahü teâlâyı zikre ve Kur'ân-ı kerîm okumaya alıştırmak demektir. Muhabbet yolunda sâdece diline hâkim olabilen ve onu zikirde kullananlar muvaffak olurlar. Tek başına kalp ile tövbe, Allahü teâlâya kavuşmak için yeterli değildir. Kulaklar, gözler eller ve nefs kalbin kölesidirler. Bu yüzden bunlar, dil ile yapılan tövbe ile kontrol edilebilirler.
3) Göz ile tövbe: Harama bakmamak ve başkalarının kusurlarını görmemektir.
4) Kulak ile tövbe: Sûfîlerin kulağı, Allahü teâlânın zikrinden başka bir şey duymamalıdır.
5) Ayak ile tövbe: Ayakları haramlardan ve kötülüklere gitmekten korumaktır.
6) Nefs ile tövbe: Nefsin arzularını frenleyerek yapılan tövbedir... Bu tövbelerin dışında; tövbe-i hâl, tövbe-i mâzi ve tövbe-i müstakbel olmak üzere üç tövbe daha vardır.
Tövbe-i hâl: Yeni işlediği günahlara tövbe etmek ve ileride işlememeye yemin etmektir.
Tövbe-i mâzi: Geçmişte yapmış olduğu günahlar için tövbe etmektir.
Tövbe-i müstakbel: Gelecekte hiç günah işlememek için Allahü teâlâya yalvarmaktır."
"Tasavvuf, bir insanın mânevî ve dînî hayâtının ve işlerinin bir nizâma bağlanmasıdır. Allahü teâlanın velî kulu, dünyâ ile ilgisi kesik olmasına karşılık, dünyâ işlerine tepeden bakmaz ve bu işler hakkında kötü konuşmaz. Yâni dünyâ için ne sevgisi ne de nefreti vardır. Tasavvuf, Allahü teâlâ ile yakın dostluk demektir. Sûfînin, kalbinde hiçbir kir ve kötülük olmaz. Sûfîler, mutlak suskunluk içindedirler ve ilâhî nûrun etkisi altında şaşkın bir vaziyettedirler. Sûfî ne kadar çok üzüntü, acı ve yalnızlık çekerse, Allahü teâlâya o kadar yaklaşır."
.
Fakîr borçluları sıkıştırma
Ebûsaidzâde Feyzullah Efendi 62. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1040 (m. 1631)’de Üsküdar’da doğdu. Babası Şeyhülislâm Ebûsaid Mehmed Efendi'dir. Medrese tahsilinden sonra yirmi yaşında iken müderrislik, sonra da şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1110 (m. 1698)’de vefat etti. Buyurdu ki:
İhsânın en büyüğü, en kıymetlisi, fakîrlere veresiye vermektir. Parası, malı olmayanın borcunu uzatmak, zâten vâciptir. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: (Kıyâmette bir kimseyi hesâba çekerler ki, çok günâh işlemiş, hiç iyilik yapmamış. Sen dünyâda hiç iyilik yapmadın mı? derler. Hayır, yalnız çırağıma derdim ki, 'Fakîr olan borçluları sıkıştırma! Ne zaman ellerine geçerse, o zamân vermelerini söyle. İstediklerini yine ver. Boş çevirme!' Allahü teâlâ buyuracak ki: "Ey kulum! Bugün sen fakîr, muhtâçsın! Sen dünyâda benim kullarıma acıdığın gibi, bugün biz de sana acırız." Onu affeder.)
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (Bir Müslümâna, Allah rızâsı için ödünç veren kimseye, her gün için sadaka sevâbı verilir. Fakîrden, alacağını çabuk istemeyene, her gün için malın hepsini sadaka vermiş gibi sevap verilir.)
Büyüklerimizden öyle kimseler vardı ki, borcun getirilmesini arzû etmezdi. Her gün, o malı sadaka vermiş gibi sevap kazanmayı tercîh ederlerdi. Bir hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (Sadaka verilen her dirhem için on sevap, ödünç verilen her dirhem için ise onsekiz sevap vardır. Çünkü borç, ihtiyâcı olana verilir. Sadaka belki, ihtiyâcı olmayanın eline düşebilir.)
Fakîrlere veresiye verip, parası olmayandan, istememeyi niyet etmelidir. Borçlusu ölünce helâl etmelidir. Büyüklerimizden bazısının dükkânında iki defter vardı. Birisine bilinmeyen isimler yazardı ki, hepsi fakîr idi. Bazı borçlar karşısında isim de yazılı değildi. Böylece kendisi ölürse, kimse fakîrlerden bir şey isteyemezdi. Fakat böyle tüccârlar da, en iyi sayılmazdı. En iyi olanlar, fakîrler için, hiç defter tutmayanlardı. Bunlar, fakîr bir şey getirirse alır, getirmeyenlerden bir şey istemezlerdi. İşte, din büyükleri, böyle ticâret yapardı.
Alışveriş ettiği kimse pişmân olursa (İkâle etmek), yanî yapılan satışı geri çevirmelidir. Çünkü, Resûlullah buyurdu ki: (Bir kimse [karşısındaki pişmân olunca] malı geri alırsa, Allahü teâlâ, onun günâhlarını affeder.) Yapılan satışı geri çevirmek vâcip değildir. Fakat çok sevaptır ve ihsân etmektir.
.
Anaya-babaya güzellikle muâmele edin
Evliyazade İsmaıl Hakkı Efendi Nakşibendî şeyhlerinden olup Kütahyalıdır. 1282 (m. 1865)’de Kayseri'de vefat etti. (Miftahü'l-Tefasir) ismindeki tefsir kitabında şöyle nakleder:
Allahü teâlânın katında hangi amelin daha sevgili olduğu sorulunca, Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem); “Vaktinde kılınan namaz” buyurdu. “Sonra hangisidir?” diye sorulunca da; “Ana-babaya iyilik etmektir” buyurdu. Allahü teâlâ, İsrâ sûresinin 23. âyet-i kerîmesine meâlen; “Anaya ve babaya güzellikle muâmele edin. Onlardan biri veya ikisi senin yanında ihtiyârlık hâline ulaşırsa, sakın onlara 'Öf' bile deme, onları azarlama, yüksek sesle hitâb edip onlara bağırma, ikisine de iyi ve yumuşak söyle” ve Ankebût sûresi sekizinci âyet-i kerîmede meâlen; “Biz, insana, ana ve babasına iyilik yapmasını tavsiye ettik. Bununla beraber, hakkında bilgi sahibi olmadığın bir şeyi bana ortak koşman için sana emrederlerse, artık onlara (bu husûsta) itaat etme. Dönüşünüz ancak banadır. Vakt-i cezada size yaptığınızı (amellerinizin karşılığını) haber vereceğim” buyurdu.
Allahü teâlâ, Ra’d sûresi 21. âyet-i kerîmede meâlen; “Ve onlar ki Allahü teâlânın gözetilmesini emrettiği hakları gözetirler. (Akrabalık bağını kırmazlar, müminlere dostluk gösterir, birlik olurlar, kul haklarını gözetirler, Allahü teâlânın bütün kitap ve peygamberlerine îmân ederler.) Rablerinden korkarlar (nehyedilen şeylerden sakınırlar ve) fenâ hesaptan korkarlar” buyurdu.
Allahü teâlâ, Âl-i İmrân sûresinin 196. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Allah yolunda şehîd olanları ölü sanmayınız! Onlar diridirler!” buyurdu.
Allahü teâlâ, Bekâra sûresi 121. âyet-i kerîmede meâlen; “Kendilerine kitap verdiğimiz kimseler, o kitabı, hak olduğunu bilerek okurlar. İşte onlar, tahrif yapmaksızın kitaplarına îmân edenlerdir. Her kim de kitabı inkâr eder ve değiştirirse, onlar dinlerinde ziyan edenlerdir” ve İsrâ sûresinin 45. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Sen Kur’ân-ı kerîmi okuduğun zaman, biz, seninle âhirete inanmayanların arasına görünmez bir perde çekeriz.” (Böylece seni göremezler ve sana bir zarar yapamazlar) buyurdu.
Aynı sûrenin 82. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Biz Kur’ân-ı kerîmde öyle âyet-i kerîmeler indirmekteyiz ki, müminler için şifâ ve rahmettir (ki, dinlerine kuvvet ve menfâat verir). Zâlimlerin de ancak sapıklığını arttırır” buyuruldu.
.
Namazı ilk vaktinde kılmanın fazileti
Osman ibn-i Semmâk el-Bağdâdî hazretleri hadis âlimidir. 260 (m. 873)’de doğdu. Bağdat'ta yaşadı. Devrinin büyük âlimlerinden hadis ve kıraat öğrendi. Dârekutnî, Hâkim Nîşâpûrî gibi âlimler onun talebesi oldular. 344'te (m. 955) Bağdat'ta vefat etti. Şu hadis-i şerifleri rivayet eder:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kim yatsı namazını cemâatle kılarsa, sanki gecenin yarısını ibâdetle geçirmiş gibi olur. Kim de sabah namazını cemâatle kılarsa, bütün geceyi ibâdetle geçirmiş olur.”
Resûlullaha amellerin hangisinin daha faziletli olduğu sorulunca; “İlk vaktinde kılınan namazdır” buyurdu.
“Kur’ân’ın yollarını misvak ile temizleyiniz.”
“Ağız misvâklanmış olarak kılınan iki rekat, misvâklanmadan kılınan yetmiş rekatten daha üstündür.”
“Doğru olunuz. Biliniz ki, amellerinizin en hayırlısı namazdır. Elbette namaza sadece mümin olanlar devam eder.”
“Bir kimse, güzelce abdest aldıktan sonra üç defa (Eşhedü en lâ ilahe illallahü vahdehü lâ şerîkeleh ve eşhedü enne Muhammeden abdühü ve Resûlühü) derse, Allahü teâlâ onun için Cennetin sekiz kapısını açar, o kimse istediğinden Cennete girer.”
“Müezzin; (Allahüekber, Allahüekber) dediği zaman, sizden biriniz; (Allahüekber, Allahüekber) der, sonra müezzin; (Eşhedü enlâ ilahe illallah) dediği vakit, o da; (Eşhedü enlâ ilahe illallah) derse sonra müezzin; (Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah) dediği vakit, o da; (Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah) der, müezzin; (Hayye ales-salâh) dediği vakit, o da; (La havle velâ kuvvete illâ billah) der, sonra müezzin; (Hayye alel-felâh) dediği vakit, o da; (La havle velâ kuvvete illâ billah) derse, sonra (Allahüekber, Allahüekber) dediğinde, o da; (Allahüekber, Allahüekber) derse, sonra müezzin; (La ilahe illallah) dediği vakit, o da bütün kalbiyle; (La ilahe illallah) derse, Cennete girer.”
“Namazı ilk vaktinde kılmanın, namazı son vaktinde kılmaya üstünlüğü, âhiretin dünyâya üstünlüğü gibidir.”
“Namazın ilk vakti Allahü teâlânın rızâsı, son vakti ise affıdır.”
“Cemâatle kılınan namaz, yalnız kılınan namazdan yirmiyedi derece daha üstündür.”
“Münâfıklara en ağır gelen namaz, yatsı ve sabah namazıdır.”
“Benim bu mescidimde kılınan namaz, başka mescidde kılınan bin namazdan daha faziletlidir. Mescid-i haram bundan müstesnadır. Mescid-i haramda kılınan bir namaz, bunda (benim mescidimde) kılınan yüz namazdan daha faziletlidir.”
.
Yedi adet Mushaf yazıldı ve vilâyetlere gönderildi
Abdülazîz İbnü't-Tahhan hazretleri kıraat âlimidir. 498'de (m. 1104) Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. Burada devrinin meşhur âlimlerinden kıraat ilmi tahsil edip Kurtuba'da (Cordoba) bir müddet kıraat okuttuktan sonra Fas’a, Mekke'ye, Bağdat'a, Şam’a, nihayet Halep'e gitti. 559 (m. 1164)’de orada vefat etti. Buyurdu ki:
Kur'ân-ı kerim, yirmiüç senede, parça parça nâzil oldukça, Onu müminler hemen ezberliyorlardı. Ancak Yemâme muhârebesinde, Kur'ân-ı kerimin hepsini ezberlemiş 70 hâfız şehit olunca, (Kur'ân-ı kerimi ezberden bilenler azalıyor) diye, telâş eden Ömer, o zamanki halîfe Ebûbekr’e (radıyallahü anhüma) başvurarak, Kur'ân-ı kerimin toplanıp yazılmasını tavsiye ve ricâ etti. Bunun üzerine, Hazret-i Ebûbekr, Zeyd bin Sâbit’e (radıyallahü anh) Kur'ân-ı kerim sûrelerinin ayrı ayrı kâğıtlara yazılmasını emretti. Kur'ân-ı kerim Kureyş lehçesi dâhil yedi lehçe üzerine vahyedilmişti. Hattâ bâzen herhangi bir Kur'ân-ı kerim kelimesini iyi telaffuz edemeyenlere, aynı manada başka bir kelime kullanmasına da müsaade olunuyordu.
Meselâ, Abdullah ibni Mes'ûd (radıyallahü anh) (Taâmül-esîm) kelimesini mütemâdiyen (Tâmmülyetîm) diye okuyan bir köylüye, (Sen bu kelimeyi telaffuz edemiyorsan, bunun yerine aynı manada olan (Taâmülfâcir) kelimesini kullan!) demişti. Fakat Kur'ân-ı kerimin böyle muhtelif lehçelerle okunması, aynı manada da olsa, başka kelimeler kullanılması, Müslümanlar arasında münâkaşalara, hangi lehçenin daha iyi olduğu hakkında ihtilâfa sebep oldu. Bunun üzerine, o zamanki halîfe Osman (radıyallahü anh), yine Zeyd bin Sâbit reîsliği altında bir heyet toplayarak, Kur'ân-ı kerimin yalnız Kureyş lehçesi üzerine yeniden yazılmasını ve tertip edilmesini emretti. Sûreler, hep Kureyş lehcesi ile yazılmış sayfalardan seçildi.
Bu Mushaftan yedi adet yazılarak vilâyetlere gönderildi. Bu sûretle, Resûlullahın vefât edeceği sene, Cebrâîl aleyhisselâm ile iki defa okumuş oldukları Kur'ân-ı kerim yazıldı. Buna uymayan nüshaları imhâ edildi. Bugün bütün İslâm memleketlerinde mevcut olan Kur'ân-ı kerimlerin tertîbi ve şekli (Mushaf-ı Osmanî)ye tam uygundur. O zamandan beri bir tek harfi değişmemiştir. Eshâb-ı kirâmın icmâ ettiği bu Mushaf sahihdir. Bundan başkasını okumak haramdır.
.
Sen kırk senedir namaz kılmamışsın
Muhibbüddîn Muhammed el-Halebî hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. 749'da (m. 1348) Halep'te doğdu. Türk asıllıdır. Burada medrese tahsilinden sonra müderrislik yaptı. Sonra Halep başkadılığına getirildi. 815 (m.1412)’de orada vefat etti. Buyurdu ki:
Namazda huş’u ve hud’u, bütün azâların hareketsiz kalıp tevâzu hâlinde bulunması ve kalbin de Allahü teâlâdan korku üzere olması demektir. Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kalbin hazır olmadığı namaza Allahü teâlâ bakmaz.”
İbrâhîm (aleyhisselâm) namaz kıldığı zaman, kalbinin hışırtısı iki mil uzaktan duyulurdu. Hazreti Ali (radıyallahü anh) namaz için kalktığı zaman, vücudunu bir titreme alır, yüzünün rengi değişirdi ve “Yedi kat göklere ve yere arz edilen ve onların taşıyamadıkları emanetin zamanı geldi” derdi.
Süfyân-ı Sevrî de, “Namazı huşû ile kılmayanın, namazı doğru olmaz” derdi... Bunun için namazda tumâninete ve ta’dil-i erkana dikkat etmelidir. Peygamberimiz “En büyük hırsız, kendi namazından çalan kimsedir” buyurdu. Ya Resûlallah! Bir kimse, kendi namazından nasıl çalar?” diye sordular. “Namazın rüku’unu ve secdelerini tam yapmamakla” buyurdu.
Bir defa da buyurdu ki: “Rükû’da ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin namazını, Allahü teâlâ kabûl etmez.”
Peygamberimiz bir kimseyi namaz kılarken, rükû’unu ve secdelerini tam yapmadığını görüp, “Sen namazlarını böyle kıldığın için, Muhammed’in (aleyhisselatü vesselâm) dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?” buyurdu.
Yine buyurdu ki: “Sizlerden biriniz, namaz kılarken, rükû’dan sonra tamam kalkıp, dik durmadıkça ve ayakta, her uzuv yerine yerleşip durmadıkça namazı tamam olmaz.”
Bir kere de buyurdu ki: “İki secde arasında dik oturmadıkça, namazınız tamam olmaz.”
Bir gün Peygamberimiz birini namaz kılarken, rükû’dan kalkınca dikilip durmadığını ve iki secde arasında oturmadığını görüp, buyurdu ki: “Eğer namazlarını böyle kılarak ölürsen, kıyâmet günü sana, benim ümmetimden demezler.”
Bir kere de buyurdu ki: “Altmış sene, bütün namazlarını kılıp da, hiçbir namazı kabul olmayan kimse, rükû’ ve secdelerini tamam yapmayan kimsedir.”
Zeyd ibni Veheb, birini namaz kılarken rükû’ ve secdelerini tamam yapmadığını gördü. Yanına çağırıp, “Ne kadar zamandır böyle namaz kılıyorsun?” dedi. “Kırk sene” deyince, “Sen kırk senedir namaz kılmamışsın. Ölürsen, Muhammed Resûlullahın dini (yani İslâmiyet) üzere ölmezsin” dedi.
.
Kur’ân-ı kerime Mushaf demek
Ebû Ca'fer Kelâî hazretleri kıraat âlîmidir. 650 (1252)’de Endülüs’te (İspanya) Mâleka'ya (Malaga) bağlı Belleş'te (Velez) doğdu. Endülüs’teki kıraat alimlerinden kırâat-i seb'a tahsil etti ve icazet aldı. 728'de (m. 1328) Belleş'te vefat etti. Buyurdu ki:
Kur'ân, lügatte, okumak, okunmuş gibi mânâlara gelirse de, ıstılahta yani terim olarak, (Allah'ın sözü) demektir. Mushaf, Allah’ın sözlerinin yazıldığı kitabın adıdır. Bunun için, büyük Kur'ân, küçük Kur'ân, eski Kur'ân, yeni Kur'ân dememeli. Yani Allah’ın sözlerinin büyüğü, küçüğü, eskisi ve yenisi olmaz. Ama Mushaf, kitap olduğu için yenisi eskisi, küçüğü büyüğü olur.
Kur'ân-ı kerim, Allah'ın sözüdür ve mahlûk değildir, fakat Mushaf, kâğıt olarak mahlûktur. Mahlûk, yaratılmış demektir. Mushaf, Allah'ın sözlerinin yazıldığı kitap olduğu için, Mushaf yerine Kur'ân-ı kerim dense de caizdir. Zarf söylenir içindeki anlaşılır. Ama yine de bilenlerin Mushaf demesi daha iyi olur. Mushaf, Kur'ân-ı kerimin kâğıtlara yazılarak kitap hâline gelmiş şeklidir, mahluktur, yani yaratılmıştır. Kur’ân ise, Allah'ın sözüdür, mahluk değildir. Ama âdet olmuştur, Mushaf’a, Kur’an denmektedir. (Bunun içinde Kur’ân var yani Allah'ın sözü var) demektir. Çok zaman zarf söylenir, mazruf anlaşılır. Mazruf, zarfın içindeki demektir. Kur'ân-ı kerimde, (Zalim köylüler) için, (Zalim köy), (Köy halkına sor!) yerine, (Köye sor!) denmiştir. Bunun gibi, (Vatan sevgisi imandandır) hadis-i şerifinden kasıt da, taş, toprak değil, vatanın içindeki Müslümanlardır. (Şeref-ül mekân bil mekîn) buyuruluyor. Yani (Bir yerin şerefi içindekiyle ölçülür) demektir. İçindeki iyi ise orası iyidir, kötü ise orası kötüdür. Bir vatanda Müslümanlar varsa orası kıymetlidir. Orayı sevmek imandan olur.
Camiyi sevmek de imandandır. (Allah tektir, teki sever) hadis-i şerifi de böyledir. (Teki sever) demek (Teke riayet eden Müslümanı sever) demektir. Müslüman olmayanı, teke riayet etse de sevmez.
Âyetler ve hadisler veciz olduğu gibi, genelde atasözleri, deyimler de veciz olur. Mesela, (Zaman sana uymazsa sen zamana uy!) sözü de böyledir. Zamanın kendisine değil, (O zamandaki insanların faydalı işlerine, o zamanın tekniğine uy!) demektir. Bir sözü, söyleyenin maksadına göre anlamak gerekir. Maksadını düşünmeden, (Bu doğru değil) demek yanlıştır. Mushaf demek daha uygunsa da, Kur’ân-ı kerim demek de caizdir.
.
O altını, ailenin ihtiyâcına sarf et
Ziyâüddîn Muhammed el-Kureşî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. Hayatı hakkında fazla bir bilgi yoktur. 729 (m. 1329)’de Kahire’de vefat etti. Me’âlimü’l-kurbe adlı eseri meşhurdur. Bu kitabında şöyle buyuruyor:
Cenâb-ı Hak, Mü’minûn sûresinde, müminleri medhederken meâlen; “Verdiğimiz rızıklardan sadaka verirler” diye de tarîf ediyor. Âyet-i kerîmede (rızıklardan) kelimesi, “Rızıkların bazısını, bir kısmını” demek olup, “Sadaka verirken, haram olan isrâftan sakının!” demektir. Bütün âlimlere göre, buradaki sadaka, malı hayra, dînimizin gösterdiği yola sarf etmektir. Allahü teâlâ, En’âm sûresi yüzkırkbirinci âyetinde meâlen; “Ekini hasâd ettiğiniz zaman, fakirlerin hakkını verin ve isrâf etmeyin. Allahü teâlâ, isrâf edenleri elbette sevmez” buyuruyor. Bu da; “Sadaka verirken isrâf etmeyin” demektir. Çünkü, Sabit bin Kays (radıyallahü anh), bir günde beşyüz ağacın hurmalarını toplayıp hepsini sadaka vererek evi için hurma bırakmayınca, bu âyet-i kerîme inmişti. Yâni; “Hepsini vermeyiniz” buyuruldu.
Abdürrezzâk, Abdülmelik İbn-i Cüreyc’den haber veriyor ki: Mu’âz bin Cebel’in (radıyallahü anh) bir hurma ağacı vardı. Hurmalarını toplayıp hepsini sadaka verdi. Kendine bir şey kalmadı. Hemen “Fakat, isrâf etmeyin” meâlindeki âyet-i kerîme geldi.
İsrâ sûresi, yirmidokuzuncu âyetinde meâlen; “Ey Habibim! Malını, kendine kalmayacak şekilde dağıtma!” buyuruldu. Câbir ve Abdullah İbni Mes’ûd (radıyallahü anh) buyuruyorlar ki: “Bir oğlan, Resûlullah efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) gelip, bazı lüzumlu şeyleri saydı ve annem beni sana gönderip bunları istedi, dedi. Bugün bende bunların hiçbiri yok buyurulunca, gömleğini bana ver dedi. Hemen, mübârek arkasından gömleğini çıkarıp çocuğa verdi ve evinde gömleksiz kaldı... Bilâl-i Habeşî ezan okuyunca, cemâat her zaman olduğu gibi Resûlullahı beklediler. Gelmeyince merak ettiler. Birkaçı evine bakıp, gömleksiz olduğundan gelemediğini anladı. O zaman, bu âyet-i kerîme geldi.
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) haber veriyor ki: Resûlullah efendimize biri gelip; “Bir altınım var ne yapayım?” dedi. “Bununla kendi ihtiyâçlarını al” buyurdu. “Bir altınım daha var” dedi. “Onunla da çocuğuna lâzım olanları al” buyurdu. “Bir daha var” dedi. “Onu da, ailenin ihtiyâçlarına sarf et” buyurdu. “Bir altın daha var” dedi. “Hizmetçinin ihtiyâçlarına kullan” buyurdu. “Bir daha var” deyince; “Onu kullanacağın yeri sen daha iyi bilirsin” buyurdu.
.
Mu'tezile, Cebriyye ve Ehl-i sünnet fırkası
Ahmed ibn-i Zübeyr es-Sekafî hazretleri tefsir, hadis ve fıkıh âlimidir. 627'de (m. 1230) Endülüs’te (İspanya) Ceyyân'da (Jean) doğdu. Şehrin düşman işgaline uğraması üzerine Mâleka'ya (Malaga) göç etti. Burada ve Gırnata'da (Granada) pek çok âlimden istifade etti. 708'de (m. 1308) Gırnata'da vefat etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
İnsanların yaptığı işlerde, irâdelerinin tesîrini bildirmek bakımından, başlıca üç yol vardır: (Mu'tezile) fırkası, (Cebriyye) fırkası, (Ehl-i sünnet) fırkası. Mu'tezile mezhebine göre, Allahü teâlâ insanlara kudret ve irâde vermiştir. İnsanlar bütün işlerini kendileri yaratır. (Kul, fiilinin hâlıkıdır) derler.
Cebriyye fırkasından olanlar, insanda irâde ve ihtiyâr, yâni seçmek ve dilemek yoktur, her işini Hak teâlâ yapar dediler. Cebriyye fırkasının yanlış yolda olduğu, âyet-i kerimelerden açıkça anlaşılmaktadır. Ahkâf sûresinin ondördüncü âyetinde meâlen, (Yapmış oldukları iyiliklerin karşılığını görürler) buyuruldu. Kehf sûresinin yirmidokuzuncu âyetinde meâlen, (İsteyen inanır, isteyen inanmaz. Biz, zâlimler [yâni inanmayanlar] için ateş hazırladık) buyuruldu. Nahl sûresinin otuzüçüncü âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ onlara zulmetmedi. Onlar [küfrederek ve günah işleyerek] kendilerine zulmettiler) buyuruldu.
İnsanlarda ihtiyâr etmek, seçmek kuvveti bulunmasaydı, Allahü teâlâ bu âyet-i kerimede, (Onlar, kendilerine zulmeyledi) demezdi. Hâlbuki, Allahü teâlâ, emirleri ve yasakları yapabilecek kadar insanlara ihtiyâr ve kuvvet vermiştir. İnsanlarda dilemek, istemek yoktur derken, her diledikleri kötülüğü yapıyorlar.
Tûr sûresinin yedinci âyetinde meâlen, (Allahü teâlânın azâb yapacağı gün elbette gelecektir. Onu kimse önleyemez) buyuruldu.
Cebriyye fırkası, insanlarda ihtiyâr yoktur dediği için ve Mu'tezile fırkası ise kaza ve kadere inanmadıkları için, doğru yoldan saptılar. İkisinin arasında kalan doğru yolu bulmak, (Ehl-i sünnet) âlimlerine nasip oldu.
En'âm sûresi yüzkırksekizinci âyetinde meâlen, (Müşrikler diyeceklerdir ki, eğer Allahü teâlâ dilese idi, biz ve babalarımız müşrik olmazdık, kendiliğimizden bir şeyi haram etmezdik) buyuruldu. Bu âyet-i kerimede bildirildiği gibi, kâfirler ve müşrikler, Allah bizim küfür ve şirk yapmamızı dilemiş diyorlar. Allahü teâlâ, onların bu sözlerini, bahânelerini kabul etmeyecektir. Böyle sözleri, câhil ve ahmak olduklarını göstermektedir.
.
İslâmiyette niyetin büyük önemi vardır
Bahâüddîn Muhammed Sâgânî hazretleri tefsir ve Hanefî fıkıh âlimidir. 789 (m. 1387)’de Mekke'de doğdu. İlk tahsilinden sonra Kahire ve Kudüs’te fıkıh, tefsir, hadis, kelâm, kıraat ve belagat ilimleri tahsil etti. İbn-i Hacer Askalânî'den icazet aldı. Mekke kadılığına tayin edildi. 854 (m. 1450)’de Mekke'de vefat etti. Buyurdu ki:
İslâmiyette ibâdet yapmak için, niyetin büyük önemi vardır. Yapılan her işin İslâmiyete uygun olup olmadığı, niyet ile anlaşılır. İslâmiyette niyet o kadar mühimdir ki, İslâmiyetin emrettiği bir şey, dünya menfaati için yapılınca sahih ve makbûl olmuyor. Dünya işi sayılıyor. Herhangi bir dünya işi de, âhıret menfaati için yapılınca, ibâdet hâlini alıyor. Mümin, zevcesinin ağzına götürdüğü lokmada bile sevap kazanıyor. Bu hadis-i şerifi göz önüne alarak, düşüncesini temizleyen ve niyetini düzelten bir kimse, yemekte, içmekte ve her türlü dünya işlerinde âhıret faydasını gözeterek, sevap kazanmak fırsatını elden kaçırmaz. İnsanlar bütün işlerinde, hattâ ibâdetlerinde, dünya menfaati, maddî kazanç aramaya alıştırılırsa, menfaatperestlik, egoistlik hâsıl olur. Hâlbuki İslâmiyet, nefslerin böyle kötü isteklerini yatıştırmağı, maddîcilikten fedakârlık etmeği, menfaati hakîr görmeği, ahlâkın ve ruhun temizlenmesini, yükselmesini istemektedir. İslâmiyete uymanın, ibâdet etmenin, dünya menfaatleri üzerine kurulmayacağı, akıl sahipleri için pek meydanda olan bir hakîkattir. Böyle olduğunu aşağıdaki âyet-i kerimeler de, ayrıca göstermektedir:
Şûrâ sûresinin yirminci âyet-i kerimesinde meâlen, (Âhıreti kazanmak için çalışanların kazançlarını arttırırız. Dünya menfaati için çalışanlara da, ondan veririz. Fakat, âhırette bunların eline bir şey geçmeyecektir) buyuruldu.
İsrâ sûresinin onsekizinci ve ondokuzuncu âyet-i kerimelerinde meâlen, (Menfaatleri ve lezzetleri çabuk geçen, tükenen dünyayı isteyenlerden, dilediğimize, istediğimizi veririz. Âhıret menfaatleri için çalışan müminlerin mükâfâtları boldur) buyuruldu.
Hûd sûresinin onaltıncı âyetinde meâlen, (Dünyada yaşamayı ve eğlenmeyi isteyenlerin çalışmalarının karşılığını bol bol veririz. Bir şeyi esirgemeyiz. Bunlara âhırette yalnız Cehennem ateşi verilecektir. Emekleri âhırette boşa gider. Yalnız dünya için yaptıkları işlerine, âhırette bir karşılık hâsıl olmaz) buyuruldu.
.
Allahü teâlâya yakınlık, lezzettir
Abdullah el-Baltacî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 658 (m. 1260) senesinden sonra vefât etti. Ebü’l-Feth el-Vâsıtî’nin ileri gelen talebelerindendir. Buyurdu ki:
“Allahü teâlâya yakınlık, lezzettir. O’ndan ayrılmak, O’na karşı yabancılık, ölümdür.”
“Kalp, birçok tarafa yönelebilir. Onu hangi tarafa yönlendirirsen, başka her tarafa kapanır. Bir kimse hem dünyâya ve hem de âhirete yönelemez. Bunlardan biri diğerine mâni olur.”
“Yaratılmış olan bir şeye, şehvet arzusu ile bakan kimse, o şeyden ibret alamaz ve o şeyden faydalanamaz.”
“Benim makamım ubûdiyyettir (Allahü teâlâya teveccüh ve ikbâl, yani O’na yönelmektir.) İçim ve dışım O’nun ilmi ile doldu. Her tarafım O’nun nûru ile aydınlandı.”
“Mukarreb odur ki, kendisine kalb-i selîm (küfür, dalâlet, günahlar ve sâir âfetlerden sâlim, ihlâs ile dolu olan kalp) verilen kimsedir. Öyle ki, Allahü teâlâdan başka her şeyden kurtulmuştur. O kalp, Allahü teâlânın rızâsından başka bir şey bulunmayan bir kaptır, İşte bu ve bunun gibi güzel hasletlere sâhip olan zâta mukarreb denir.”
“İnsanlarla birlikte bulunmakta güzel ahlâk, onlarla iyi geçinmektir. Âlimler ile beraber olmakta güzel ahlâk, onlara ihtiyâcı olduğunu bilmek ve onları edebe uygun olarak dinlemekle olur. Marifet ehli ile bulunmakta güzel ahlâk, sükûn üzere, ümitli ve sabırlı olarak beklemekle olur. Yüksek evliyâ ile beraber olmakta güzel ahlâk, kırıklık hâlinde bulunmakla olur.”
“Allahü teâlâ, vicdanlardaki gizli sırlara, insanın her nefeste ve her hâldeki hâline muttalidir, hepsini bilir. Hangi kalbi kendisine yönelmiş görürse, onu felâketlerden, sıkıntılardan sapıklıklardan ve fitnelerden muhafaza eder.”
“Kim dünyâyı (insanı Allahü teâlâdan uzaklaştıran şeyleri) istemekle meşgul olursa, Allahü teâlâ onu zillete müptelâ kılar.”
“Kalbinde, kendisini kötülükten koruyan bir kuvvet bulunmayan kimse, harap olmuştur.”
“Normal insanların bozulmasının alâmeti, âmirlerinin kendilerine zulmetmesiyle meydana çıkar. Büyük zâtların, ileri gelen âlimlerin bozulmasının alâmeti de, dinde çeşitli karışıklıkların ve fitnelerin ortaya çıkmasıdır.”
“Nefsini tanıyan kimse, insanların övmelerine aldırmaz.”
“Sâlihlerin hizmetinde bulunan kimse yükselir. Allahü teâlânın, kendisini, sâlihlere hürmet etmekten mahrûm ettiği kimse, insanlardan gelen sıkıntılara müptelâ olur.”
.
Hakîkî Müslüman sır saklayıcıdır
Cennetî Mehmed Efendi Celvetî tarikatı şeyhlerinin büyüklerinden olup İstanbul'da Tophanelidir. Aziz Mahmud Hüdayi Efendi'den sonra onun makamına geçenlerin üçüncüsüdür. 1075 (m. 1664)’de vefat etti. "Tecelliyat" ismindeki risalesinde şöyle buyuruyor:
İyi bir Müslüman dünyâ malı için arkadaşlarına kırılmaz. Kimseden bir şey istemez. Kanâat sahibidir. Allahü teâlânın verdiği nimetlere dâima hamd eder. Kalbinin kırık olduğu zamanlarda, Müslüman kardeşlerine duâ eder, onlar için af ve afiyet temennisinde bulunur. Cimrilikten sakınır, Allah için vermekten zevk alır. Kendisi için bâki olan, cebinde sakladığı değil, Allah için vermiş olduğudur. Müslümanların huzûrunu, kendi huzûruna tercih eder. Onların verdiği zahmetlere sabırla karşı koyar. Kimseye karşı kibirlenmez, böbürlenmez ve kimseyi hor görmez.
Fütüvvet sahibi hakîkî bir Müslüman, yarım iş yapmaz. Başladığı işi bitirir. Anne ve babasına öf bile demez. Onların günah olmayan emirlerini yapar. Çocuklarına iyi bir terbiye verir, dinini öğretir. Şefkatlidir. Ailesi ile iyi geçinir, onu iyi idâre eder. Haram olmayan isteklerini, gücü yettiği kadar yerine getirir. Akrabalarını ziyâret eder, uzak olanlara gidemezse, mektûpla gönüllerini alır. Onlara iyilik etmekten geri kalmaz. Herkese karşı güler yüzlüdür. Kalb kırmanın Kâbe’yi yıkmaktan daha büyük günah olduğunu bilir. Zenginlere, zenginliğinden dolayı hürmet etmez. Her Müslümana karşı tevâzu sahibidir. Âlimlerin buyurduğu gibi hareket eder. Evliyâlık hâllerini inkâr etmez. Bid’at sahiplerinden, insanların Allahü teâlâya ulaşmasına engel olan kimselerden, arslandan kaçar gibi sakınırlar.
Fütüvvet sahibi olan iyi bir Müslüman, kimseyi özür dilemeye mecbûr etmez. Sır saklayıcıdır, ihânet etmez. Hased etmekten sakınır.
Ebû Bekr el-Varrâk hazretleri, “Eskiden fütüvvet sahipleri, arkadaşlarını över, kendilerinden bahsetmezler, hattâ kötülerlerdi. Rahatlığı dostlarına, zahmeti kendilerine seçerlerdi. Şimdi ise, herkes kendilerini övüp, dostlarını kötülüyor. Zahmeti kardeşine, rahatı kendilerine seçiyorlar” buyuruyor. Yahyâ bin Muâz hazretleri de; “Üç huy vardır ki, kişinin amelini ve ahlâkını düzeltir: 1. Zengin olanlara düşman gözüyle bakmayıp, nasihat verici olmak. 2. Fakirlere karşı kibirli olmayıp, tevâzu üzere olmak. 3. Hanımlara karşı kaba davranmayıp, şefkat ile muâmele etmektir” buyurdular.
.
Kurtuluş yollarını fıkıh ilmi gösterir
Kemâlüddîn İbnü'z-Zemlikani hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 667 (m. 1268)’de Şam’da doğdu. Burada devrinin büyük âlimlerinde Şafii fıkhı tahsil etti. Çeşitli medreselerde müderrislikten sonra Halep Kâdılkudâtlığına tayin edildi. Daha sonra Kahire'ye gitmek için yola çıktı.727 (m. 1327)’te yolda, Bilbîs'te vefat etti. Buyurdu ki:
Fıkıh bilgisini öğrenmelidir. Çünkü fıkıh ilmi; insanları iyilik ve takvâya en güzel ulaştıran, adâlette en doğru yolu gösteren ilimdir. Fıkıh ilmi, insanlara kurtuluş yollarını gösterir ve insanları bütün güçlüklerden kurtarır. Çünkü Allahü teâlâdan korkan bir fakîh, şeytana karşı bin âbidden daha güçlüdür. Fıkıh ilmi, dünyâ ve âhiret saadeti ile ilgili ilimlerin inceliklerini bilmektir. İlim, ancak amel etmek içindir. İlim ile amel etmek, âhiret saadeti için dünyâ ile ilgili işleri terk edip gönülden çıkarmaktır.
İlim öğrenmek isteyen kişi, tahsile başladığı zaman niyet etmesi lâzımdır. Zira niyet, bütün her şeyi yaparken esastır. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Ameller niyetlere göredir. Herkesin niyet ettiği ne ise, eline geçecek olan odur. Kimin hicreti Allah ve Resûlü için ise, onun hicreti Allah ve Resûlü içindir. Kimin de hicreti dünyâ menfaati veya evleneceği kadın ise, onun hicreti de onlar içindir” buyuruyor.
Yine diğer bir hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem; “Çok işler vardır ki, dünyâya âit işler olarak görünür. Fakat güzel niyet ile bunlar âhiret işlerinden olurlar. Çok işler de vardır ki, âhirete âit işler olarak görünür. Fakat niyetteki kötülük sebebiyle bunlar dünyâ işlerinden olurlar” buyurdu.
Talebe, ilim tahsili ile, Allahü teâlânın verdiği akıl nimetine, beden sıhhati nimetine karşı şükretmeye niyet etmelidir. Talebe ilim öğrenirken; ilminden dolayı insanların kendisine yönelmelerini ve değer vermelerini, mevkî sahibi olmayı düşünmemelidir. Talebe, ilmi, büyük bir gayret sarf ederek öğrenmelidir. Öğrendiği bilgileri sâdece fâni ve değeri az olan dünyâ gayeleri için kullanmamalıdır. Bir şâir şöyle diyor:
“Dünyâ hayâtı azdan daha azdır. Ona âşık olan, alçakların alçağıdır. O sihriyle bir topluluğu sağır ve kör eder. Böylece ona değer verenler delîlsiz şaşırıp ortada kalırlar.”
.
Temiz erkekler temiz kadınlara yakışır
Sadrüddîn Muhammed İbnü'l-Vekil hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 665 (m. 1267)’de Mısır’da Dimyat'ta doğdu. Ailesi, onun doğumundan sonra Şam'a göç etti. İbnü'l-Vekîl burada büyük âlimlerden fıkıh ilmi tahsil ettikten sonra çeşitli medreselerde, sonra Kahire’ye giderek Nâsıriyye Medresesi'nde fıkıh dersleri verdi. 716 (m. 1317)’de Kahire'de vefat etti. Buyurdu ki:
Sevgili Peygamberimizin mübârek soylarının temiz olduğuna delâlet eden âyet-i kerîmeler çoktur. Bunlardan birkaçının meali şöyledir:
Tevbe sûresi 28. âyetinde meâlen; “Ey îmân edenler! Müşrikler ancak necistirler. Artık bu yıllardan sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar” buyurup, müşriklerin manevî pislik ile pis oldukları için, Mescid-i Haram’a yaklaşmalarını menetti. Oraya girmelerini ayak basmalarını yasakladı.
Yine Hac sûresi 30. âyet-i kerîmesinde meâlen; “O hâlde pis putlardan kaçının, yalan sözden sakının” buyurdu. Evsânı (putları), ricsin (pisliğin) aynısı saydı. Evsâna (putlara) yaklaşmaktan menetti.
Nûr sûresi 26. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler kötü kadınlara, temiz kadınlar ise temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yakışır” buyuruldu. İşte, Allahü teâlâ müşriklerin necis olduklarını bildirdi. Mescid-i Haram’a yaklaşmalarını menetti. Evsânın (putların), ricsin (pisliğin) aynısı olup, necis olduklarını bildirdi Onlara yaklaşmayı menetti.
Hâl böyle olunca, alîm ve hakîm olan, her şeyi lâyık olduğu mevkiine koyan Allahü teâlâ, âlemlere rahmet olarak yarattığı Habîbinin mübârek ve temiz rûhu şerîfini, necis (pis) olarak bildirdiği müşriklerin sulblerine ve rahimlerine hiç koyar mı? Habîbinin aslını, necis (pis) olarak bildirdiği müşriklerden yapar mı? Resûlullah (aleyhisselâm) Efendimiz; mübârek, latîf ve temiz rûhu şerîflerinin, takdis ve tenvir âleminden olmayan bir şey ile kirlenmiş olmaktan tenzih ederiz. Hâlbuki Allahü teâlâ temiz kadınları, temiz erkeklere, temiz erkekleri de temiz kadınlara tahsis eyledi.
Âl-i İmrân sûresi 68. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Gerçekten İbrâhim’e insanların en lâyıkı, herhâlde (zamanında) ona tâbi olanlarla şu peygamber ve (şu) îmân edenlerdir. Allah, o îmân edenlerin yardımcısıdır” buyuruldu.
Yine Âl-i İmrân sûresi 95. âyetinde meâlen; “De ki; Allah, (sözün) doğru(sunu) söylemiştir. O hâlde İslama yönelerek İbrâhim’in dînine uyun. O, Allah’a ortak koşanlardan değildi” buyuruldu.
.
O gün, kâfirler için çok sıkıntılıdır
Tâcüddîn ibnü’l-Vecîh hazretleri kıraat âlimidir. 671 (m. 1272)’de Irak’ta Vâsıt’ta doğdu. Burada meşhur âlimlerden istifade ettikten sonra Kahire"ye gitti; orada büyük kıraat âlimlerinin derslerine devam etti. Sonra Bağdad’a giderek talebe yetiştirdi. 740'ta (m. 1340) Bağdat'ta vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kur'ân-ı kerimin Allahü teâlânın kelâmı olduğundan şüphesi olanlar için, Müddessir sûresi nâzil oldu. Bu sûrenin 1-10. âyetlerinde meâlen, (Ey örtüye bürünen Muhammed! Kalk da [kâfirleri Allahü teâlânın azâbı ile] korkut! Rabbini tekbîr et, tâzîm et! Giydiklerini temiz tut! Haram edeceğim şeylerden sakın! Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma! Rabbin için sabret! Sûra üfürüldüğü zaman, kâfirlere çok sıkıntılı bir gündür. Onlara kolaylık yoktur... ) buyurulmuştur.
24. âyetten başlayarak meâlen, (Kur'ân için, bu sihirdir, bu ancak bir insan sözüdür dedi. İşte bunu söyleyeni, şiddetli bir ateş içine, Cehenneme atacağım. Şiddetli ateşin ne olduğunu sen ne bilirsin? O [içine girenleri] ne çıkartır, ne de azaptan vazgeçer. İnsanın derisini karartır, yakar. Orada 19 [azap yapan melek] vardır. Ateşte olanlara azap yapmak için, meleklerden başkasını memur etmedik. Ehl-i kitap [Yahudi ve Hıristiyanlar bu sayıyı, kendi kitaplarında bildirilene uygun görerek Muhammed aleyhisselâmın nübüvvetine ve] Kur'âna inanırlar. Müminlerin de îmanı artar. Ehl-i kitap ve müminler, [bu adedde] şüphe etmesinler. Kalpleri hasta olanlar ve kâfirler ise, Allah bunu [19 adedini] bildirmekle ne yapmak ister derler. Bunun gibi, Allah dilediğini [kötüleri] doğru yoldan saptırır ve dilediğini [iyileri] de, doğru yola kavuşturur. Rabbimin [Cehennem ehlini azâblandırmak için yarattığı] meleklerin adedini, ancak kendisi bilir [Bu ondokuz melek, diğer meleklerin reîsleridir]) buyuruldu.
Necm sûresinin 3 ve 4. âyetlerinde meâlen, (Muhammed, kendi arzusu ile konuşmaz. [Çünkü O, tevhîdi ilân ve şirki yok etmek ve şeriatı yaymak ile emrolunmuştur.] Onun [din işlerinde] konuşması ancak vahydir) buyurulmuştur.
Kehf sûresinin 110. âyetinde meâlen, (Onlara de ki, ben de ancak sizin gibi bir insanım. Ama, bana Rabbimin tek bir ilah olduğu vahiy olunmuştur. [Zâtında benzeri, sıfatlarında şerîki, ortağı yoktur. ] Rabbine kavuşmak isteyen bir kimse, amel-i sâlih, faydalı iş işlesin ve Rabbine ibâdet etmekte hiç şerîk [ortak] koşmasın) buyurmuştur.
.
İlim, kendisiyle amel edilince değerlidir
Cihangirli Hasan Burhaneddin Efendi, İstanbul evliyasındandır. Halveti şeyhi Ramazan Mahfi hazretlerinin müridlerinden olup Harput köylerinden Parcıh'tandır. İstanbul’a gelerek Cihangir’de halkı irşad etti. 1074 (m. 1663)’de orada vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Velîlerin üç alâmeti vardır: Yüksekte iken kendisinden aşağı olanlara alçak gönüllü olurlar, güçleri yeterken dünyâya itibar etmezler, kuvvetli iken insaflı olurlar.”
“Kendisini dinleyen cemâat içinde zenginler var iken, muhtaç olan fakirlerin varlığı bir vaize ayıp olarak yeter.”
“Dînini öğrenmek isteyen için en faydalı olan şey, dînini yaşayan sâlih Müslümanlarla sohbet etmek, onların ahlâkına ve yaptıklarına uymak, Allahü teâlânın sevgili kullarının mübârek kabirlerini ziyâret etmek ve muhtaç olanlara yardım etmektir.”
“Bir insanın fütüvvet sahibi ve cömert görünmesi, kendisi bu vasıflara sahip olmadığı müddetçe ikiyüzlülüktür.”
“Fütüvvet, halkta olan eksik ve kusurları hoş görüp, kendi kusurlarını görerek onlar için tövbe etmek, iyi kötü herkese şefkatle muâmele etmektir. Fütüvvetin olgunluğu da, halk için Hakk'ın yanında mahcûb olacağı şeyi yapmamaktır.”
“Allahü teâlâya karşı gerçek kulluk, Resûlüne (sallallahü aleyhi ve sellem) tam uymakla ispat edilir. Bu da, ahde vefa, O’nun emirlerine uygun hareket, mevcut olana rıza, kayıp olana sabretmektir.”
“Uğrunda bir şey terk edilen, terk edilenden daha kıymetli olmalıdır.”
“Seni, herhangi bir şey diğer bir şeyden alıkoymasın, ya da alıkoyan daha üstün olsun. Değeri eşit olmasında hüküm, kalbe gelene göre verilir.”
“Asıl korku, aşk hâlindeki korkudur. Elindekini kaçırma veya istediğine kavuşamama korkusu değildir.”
“Sadece ilim öğrenmek için evinden çıkan kimse, öğrendiği ilimden faydalanamaz. Öğrendikleri ile amel etmek isteyerek ilim öğrenen kimse, az ilmin de faydalarını görür.”
“İlim, kendisiyle amel edilince değerlidir. Amel de, ihlâs ile olunca kıymetlenir. İhlâs ise, bir işi Allah rızası için yapmak olup, Allahü teâlânın anlayış ihsân etmesine sebep olur.”
“Tasavvuf ile meşgul olmak, sahibinden cimrilik huyunu alıp götürür. Hadîs-i şerîfleri yazıp okumak da, insanı cahil bırakmaz.”
.
Allah'tan ancak ilim sahipleri korkar
Alâüddîn Türkmânî Mardînî hazretleri tefsir âlimidir. 683'te (m. 1284) Mardin’de doğdu. Türkmen asıllıdır. Küçük yaşta iken ailesi Kahire'ye göç ettiği için orada yaşadı. Devrinin meşhur âlimlerinden ilim tahsil etti. Mısır Hanefî Kâdılkudâtlığı (Şeyhülislam) görevinde bulundu. 750'de (m. 1349) vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teala Kur’ân-ı Keriminde, ilim sahiplerini methetmekte ve ilmi onlardan öğrenmeyi teşvik buyurmaktadır. Bunu haber veren âyet-i kerimeler şunlardır: Nahl sûresinin kırküçüncü âyet-i kerimesinin meâl-i şerifi: (Bilmiyor iseniz, bilenlerden sorunuz!)
Enbiyâ sûresi, yedinci âyet-i kerimesinde meâlen, (Bilmediklerinizi, zikir sahiplerinden sorunuz!) buyuruldu.
Zikir, ilim demektir. Bu âyet-i kerime, bilmeyenlerin, âlimleri bulup onlardan sorup, öğrenmelerini emretmektedir. Âl-i İmrân sûresinin yedinci âyetinde meâlen, (Müteşâbih âyetlerin mânalarını ancak ilim sahipleri anlar) ve onsekizinci âyetinde meâlen, (Allahü teâlânın var ve bir olduğunu, ilim sahipleri anlar ve bildirirler) ve Kasas sûresinin seksenbirinci âyetinde meâlen, (İlm sahipleri, onlara, size yazıklar olsun! Îman edip, amel-i sâlih işleyenlere Allahü teâlânın vereceği sevaplar, dünya nîmetlerinden daha iyidir dediler) ve Rum sûresinin ellialtıncı âyetinde meâlen, (İlim ve îman sahipleri, dünyada iken inkâr ettiğiniz kıyâmet günü, işte bu gündür diyeceklerdir) ve İsrâ sûresinin yüzsekizinci âyetinde meâlen, (İlim sahipleri, Kur'ân-ı kerimi işitince secde ederler ve sahibimizde hiçbir kusur yoktur. O, verdiği sözden dönmez derler) ve Hac sûresi 54. âyetinde meâlen, (İlim sahipleri, Kur'ân-ı kerimin Allah kelâmı olduğunu anlar) ve Ankebût sûresinin ellinci âyetinde meâlen, (Kur'ân-ı kerim, ilim sahiplerinin kalblerinde yerleşmiştir) ve Sebe' sûresinin altıncı âyetinde meâlen, (İlim sahipleri, Kur'an-ı kerimin Allah kelâmı olduğunu ve Allahü teâlânın rızasına kavuşturduğunu bilirler)ve Mücâdele sûresinin onbirinci âyetinde meâlen, (İlm sahiplerine Cennette yüksek dereceler verilecektir) ve Fâtır sûresinin yirmiyedinci âyetinde meâlen, (Allahü teâlâdan ancak ilim sahipleri korkar) ve Hucurât sûresinin ondördüncü âyetinde meâlen, (En kıymetliniz, Allahü teâlâdan çok korkanınızdır) buyurulmuştur.
.
Bidat ehli, İslam âlimini beğenmez
Muhammed İbnü't-Tallâ hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 404 (m. 1014)’de Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. Burada büyük âlimlerden ilim tahsil ettikten sonra Kurtuba Ulucami'de imamlık yaptı. Bidatlere şiddetle karşı çıkması, ayrıca takvası ile de dikkat çeken İbnü't-Tallâ 497 (m. 1104)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Bidat, sonradan çıkarılan şey demektir. Bunlar ya âdette olur veya ibadette olur. Âdette bidat, sevap beklenilmeden, dünya menfaati için yapılan şeylerdir. Âdette bidat, bir ibadeti bozmazsa veya dinin yasak ettiği bir şey değilse günah olmaz. Âdette olan bidat, ceket, pardesü giymek, çay ve kahve içmek gibi dinin yasak etmediği bir şey ise, günah değildir. Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) papaz ayakkabısı ve Rum cübbesi giydiği hadis-i şerifle bildirildi.
Fen ve fen bilgileri dinde bidat değildir. Fenni buluşlara sahip çıkmak, dinimizin emridir. (İlim Çin’de de olsa alın! Fen ve sanat, müminin kaybettiği malıdır. Nerede bulursa alsın) hadis-i şerifleri, kâfirlere uymayı değil, fenni onlarda bile olsa, arayıp bulmayı emrediyor.
İbadette bidat, Resulullahın ve dört halifesi zamanında bulunmayıp da, dinimizde, sonradan meydana çıkarılan, uydurulan inanışlara, sözlere, işlere, şekillere ve âdetlere denir. İbadetlere bidat karıştırmak büyük günahtır. Bidati sünnet diye işlemek haramdır. Bunların hepsini din diye, ibadet diye uydurmak veya dinin önem verdiği şeyleri dinden ayrıdır, din buna karışmaz demek bidattir.
Bid'atlerin bazıları küfür, bazıları büyük günahtır. Hadis-i şerifte, (Her bidat sapıklıktır) buyuruldu. Bidat çıkaran, dinde noksanlık görüp bazı hükümleri değiştirmeye, yeni hükümler koymaya çalışır. Sahih hadisleri uydurma zanneder, İslam âlimlerini beğenmez. Bidat ehli kibirlidir. Bidatin de hırsızlık, katillik, içki içmek gibi haramlardan daha büyük olmasının sebebi budur. Günah işleyen kimse, Allah’ın emrine isyan etmiş olur, büyük günah işler. Fakat bidat çıkaran kimse, Allah’ın, Resulünün ve Resulullahın vârisleri olan âlimlerin bildirdiği hükümleri beğenmeyip yeni hükümler koymaya, bizzat dinin sahibi olmaya çalışıyor. Yani Allah adına, Resulü adına hareket ediyor, hatta onları beğenmeyip kendi görüşünü din gibi ortaya koymaya çalışıyor. Bu bakımdan bidat ehli, hırsızdan, eşkıyadan, katilden daha büyük günah işliyor.
.
Muradına ermek için herkese hizmet et!
Edirneli Cemaleddin Efendi, Halveti tarikatının Uşşakiye kolunun ileri gelen şeyhlerinden biridir. Edirne'de sülûkünü tamamladıktan sonra İstanbul'da Eğrikapı dışında Savaklardaki dergâhta insanları irşad etti. 1164 (m. 1750)’de vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Bir kimse, ömrünün tamamından sadece bir gününü, fütüvvet sahibi olan Allah dostlarından birine hizmet etmekle geçirse, bu hizmetinin bereketine ve feyzine kavuşur. Bütün ömrünü, böyle olan kimselere hizmet ederek geçiren kimsenin hâli nasıl olur? Varın bir mukayese edin!”
“Allahü teâlânın rızâsına kavuşmak için, O’nun beğendiği şeylerden başkasını vesîle yapmayan kimselere müjdeler olsun! Çünkü, O’na kavuşmak için, O’nun râzı olduğu şeylerden başka bir vesîle yoktur.”
“Dünyalık arzularına kavuşmak için dünyayı terk etmek, dünyâ sevgisinin alametlerindendir.”
“İnsanlara hizmet ederken, aralarında fark gözetmekten sakının! Çünkü, kendisine hizmet etmek için fark gözetilecek olanlar, geçip gitmişlerdir. Şimdi öyle birisini bulmak çok zordur. Muradına kavuşmak istiyorsan ve maksadının da elinden kaçıp gitmemesini arzu ediyorsan, herkese hizmet et!”
“Allahü teâlâ, kendisinin bilinip tanınmasına yarayan marifetlerden bir miktarını her kuluna vermiştir. Ayrıca her kuluna ihsân etmiş olduğu marifetin karşılığı kadar da, dert ve sıkıntı vermektedir. Nimet olarak bahsedilen bu marifet, sıkıntılara tahammül etmesinde ona yardımcı olur.”
“İlim, insana Allah korkusunu kazandırır. İlim sahibi olan kimsenin başkalarından korkusu gidip, kalbinde yalnız Allah sevgisinde hâsıl olan bir bağlılık duygusu ile, huzûr ve sükûna kavuşur. Bu hâller ise, herkesin ilimdeki derecesine göredir.”
“Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), her zaman Allahü teâlâdan ümmetini istemiş, onlar için Allaha yalvarıp yakardığı kadar, kimse için yalvarmamıştır. Çünkü O, âlemlere rahmet olarak gönderilmişti. Ümmetine şefkat ve merhameti çoktu. Ümmetinden birinin günah işleyerek, Allahü teâlânın gazâbına uğrayabileceğini düşünerek çok üzülürdü. Nitekim cenab-ı Hak, Tevbe sûresi 128. âyetinde (Size, içinizden öyle bir Peygamber geldi ki, zahmet çekmeniz onu incitir ve üzer. Size çok düşkündür, müminlere çok merhametlidir. Onlara hep hayır diler) buyurmaktadır.”
.
Müslüman, sevdiğini Allah için sever
Ebü'l-Fazl İbnü'ş-Şıhne hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. 804 (m. 1402)’de Halep'te doğdu. Halep, Şam ve Kahire'de, devrinin büyük âlimlerinden ilim tahsil etti ve İbn-i Hacer Askalânî’den icazet aldı. Çeşitli medreselerde müderrislik, Kahire'de Hanefî başkadılığı, nihayet Kudüs'te Şeyhûniyye Hankahı şeyhliğine getirildi. 890'da (m. 1485) orada vefat etti. Buyurdu ki:
Fütüvvet sahibi iyi bir Müslüman, Allahü teâlânın dostlarını sever, düşmanlarını sevmez. Sevdiğini Allah için sever. Doğruluktan hiçbir zaman ayrılmaz. Dostlarının sevincine katılır, onlara karşı asık suratlı durmaz. Çünkü sevgili Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) “Allahü teâlâ, dostlarının yüzüne karşı somurtan insana buğz eder” buyurdu.
İyi bir Müslüman, iyiliklerini görmez ve yaptığı işlerden karşılık beklemez. Tövbe etmeyi geciktirmez ve tövbesinde sebat eder. Allahü teâlânın emri olduğu için çok çalışır, hiçbir zaman rızkından endişeye düşmez. Tevekkül sahibidir. Başkalarının kendisine nasıl davranmalarını istiyorsa, insanlara da o şekilde muâmelede bulunur. Nefsi için istediğini, başkaları için de ister. Duâ ederken, duânın edeblerine uyar, kulluk vazîfelerine dört elle sarılır. Her an kendini hesaba çeker. Bu âna kadar geçen zamanının isyan ile geçtiğini düşünerek, tövbe ve istiğfara devam eder. Haramlardan sakınır, Allahü teâlâyı hiç unutmaz. Zamanlarını ibâdet ile geçirir. Nefsinin ve şeytanın hîlelelerinden sakınır, dünyâya meyletmekten, yanî dünyâyı sevmekten cenâb-ı Hakka sığınır. Allahü teâlâyı unutturan her şeyden şiddetle kaçar, bütün uzuvlarını yaratılış gayesine uygun kullanır. Her Müslümana hüsn-i zân eder.
Hakîkî bir Müslüman, devamlı nasihat eder. Emr-i bil ma’rûf ve nehyri anil münkerde bulunur. Kendi kusurlarını düşünür, merhamet sahibidir. Şehvetlerine uymaz, başolma sevdasına kapılmaz, parmakla gösterilmekten kaçınır. Allahü teâlânın emirlerini yapmakta, yasaklarından sakınmakta ve buna devam etmekte sabırlıdır. Dîni İslâma hizmet etmekten zevk duyar. Bu konuda karşısına çıkan her türlü zahmete katlanır. Başına gelen belalara sızlanmaz.
Fütüvvet sahibi iyi huylu bir Müslüman, kendisini ilgilendirmeyen şeylerle ve başkalarının ayıbını araştırmakla uğraşmaz. Dünyâya tamah etmez. Doğru sözü kabûl eder, itirazda bulunmaz. Zengin ise, fakir olanlardan ücretsiz hizmet beklemez.
.
Yunan bozguna uğradı fakat şehîdimiz çok!
Ömer Lütfi Efendi Çorum velîlerindendir. "Çerkez Şeyhi" ismiyle meşhur oldu. 1849 (H. 1266)'da Kafkasya'da doğdu. Yedi yaşında âilesi ile birlikte Trabzon'a yerleşti. Sonra Tokat'ın Batmantaş köyüne taşındılar. Tahsîlini tamamlaması için İstanbul'a gitti. Mederse tahsili sırasında Edirneli Şeyh Seyyid Muhammed Nûrî’ye talebe oldu. On bir senelik bir tahsil hayâtından sonra icâzet aldı. Önce Sivas'ın Aziziye kasabasına bağlı Kazancı köyüne ilim yaymak için gönderildi. Sonra Çorum'un Bakırboğazı köyüne, sonra da Çorum'a yerleşti. Burada çok talebe yetiştirdi. Kerametleri görüldü..
Sakarya Meydan Muhârebesinin başladığı gün, bâzı talebeleri ile sohbet ederken birdenbire ayağa kalkıp, kıbleye dönerek ezan okumaya başladı. Meclistekilerin hepsi ayağa kalkarak, şaşkın vaziyette birbirlerine bakıyorlardı. Ezanı bitiren Çerkez Şeyhi, mütebessim bir çehre ile; "Çok şükür, müjdeler olsun, Yunan kâfiri Sakarya'da bozguna uğradı, kaçıyor. Fakat çok da şehîdimiz var" buyurdu.
Talebelerinden Abbâs Efendi ticâret maksadı ile Samsun'da bulunduğu sırada gece rüyâsında Çerkez Şeyhi'ni gördü. Ona; "Acele Çorum'a dön" diyordu. Abbâs Efendi uyanmasına rağmen tekrar uyudu. Aynı rüyâ birkaç defâ tekrarlandı. Son defâ ise Çerkez Şeyhi rüyâsında elinde bir sopa ile yürüyünce hemen kalkıp, acele ile hazırlandı. Yanındakileri kaldırıp hemen yola çıktı. Çorum'a geldiğinde Abbâs Efendi yolda rastladığı birisine; "Çerkez Şeyhi vefât etti mi?" diye sordu. O da; "Hayır! Fakat ağır hasta olduğunu söylüyorlar" dedi. Abbâs Efendi derhal hocasının ziyâretine gitti. Odadan içeri girer girmez daha bir şey söylemeden; "Abbâs Efendi, bizim sopayı görmeden niçin yola çıkmayıp da, beni üzersin" diyerek tebessüm etti...
Çorum Ulucâmi'de verdiği son cumâ vâzında; "Ey cemâat! Artık ihtiyarladım. Sanırım bu son cumâmızdır. Hakkınızı helâl edin" dedi.
Vefâtından elli gün kadar önce evde çocukları ile sohbet ederken, rahatsızlandı ve sol tarafına felç geldi. Bir ara iyileştikten sonra 1924 (H.1343) senesi ramazan ayının on altıncı akşamı iftardan önce vefât etti. Vasiyeti üzerine Çelebi Hüsâmeddîn Efendi'nin yanına defnedildi. Vasiyetinde; "Beni Çelebi hazretlerinin sol yanına defnedin ve başımı bir karış aşağı koyun. Zîrâ o, Peygamber soyundan büyük bir zâttır" demiştir.
.
Onlar, melekler gibi görünmez olurlar
Ahmed bin Muhammed Nîşâbûrî hazretleri hadis ve Şafiî fıkıh âlimidir. 240'ta (m. 854) İran’da Nîşâbur'da doğdu. Nîşâbur, Mekke ve Bağdat'ta zamanın büyük âlimlerinden hadis ve fıkıh ilmi tahsil etti. Memleketine dönerek çok talebe yetiştirdi. 325'te (m. 937) vefat etti. Buyurdu ki:
Peygamberler ve evliyâ, mezarlarında, kabir hayatı denilen, bilmediğimiz bir hayat ile diridirler. Kendiliklerinden bir şey yapamazlar. Allahü teâlâ, onlara sebep olacak kadar kuvvet ve kıymet vermiştir. Onları sevdiği için, onlara, âdeti dışında olarak ikram, ihsân yapmaktadır. Onların hürmeti için, istenileni yaratır, istenilenin yaratılmasına sebep olmaları onlardan istenir.
Peygamberler, mezara konduktan sonra, rûhları bedenlerine geri verilir. Biz onları göremeyiz. Melekler gibi, görünmez olurlar. Yalnız, Allahü teâlânın kerâmet olarak ihsân ettiği seçilmiş kimseler görebilir. Sa’îd bin Müseyyib diyor ki: Fitneler sebebiyle Mescid-i Nebî’de ezan okunamaz, namaz kılınamaz olunca, Hücre-i Nebeviyye’den ezan ve ikâmet sesi işitildi. Çok kimseler, selâmlara, kabr-i saâdetten cevap verildiğini, çok zaman işitmişlerdir. Peygamberlerin mezarlarında diri oldukları söz birliği ile bildirilmiş olduğu anlaşıldı. Sahîh bir hadîs-i şerîfte;
“Bana selâm verilince, Allahü teâlâ, rûhumu geri gönderir, selâm verene cevap veririm” buyuruldu. Bu hadîs-i şerîf, yukarıda bildirilenlere uygun olmuyor denilemez. Yanî mübârek rûhunun cesed-i şerîfinden ayrıldığını, selâm verilince geri verildiğini gösteriyor denilemez. Böyle söyleyenlere karşı, âlimler çeşitli cevaplar vermişlerdirdir, bu cevapların en güzeli, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), cemâl-i ilâhîyi görmeye dalmıştır. Bedendeki duyguları unutmuştur. Bir Müslüman selâm verince, mübârek rûhu, bu dalgınlıktan ayrılıp, beden duygularını alır. Dünyâda böyle olanlar da az değildir. Bir dünyâ işi veya âhiret işi, aşırı düşünülürken, insan yanında konuşulanı duymaz. Cemâl-i ilâhîye dalan kimse, bir sesi işitebilir mi? Resûlullahın uykuda ve uyanık iken görülebileceği hadîs-i şerîflerden de anlaşılmaktadır. Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki:
“Beni rüyâda gören, uyanık iken görmüş gibidir.”
“Beni rüyâda gören doğru görmüştür. Çünkü şeytan, benim şeklime giremez.”
.
Cennet için ağlayan cennete kavuşur
Ebû Bekr Ahmed Dîneverî hazretleri hadis âlimidir. 280'de (m. 893) İran’da Dînever'de doğdu. Tahsil için gittiği Bağdat, Basra, Şam, Harran, Cizre gibi ilim merkezlerinde Nesâî, Begavî, İbn-i Ebû Dâvûd gibi hadis âlimlerinden istifade etti. Tahsilini tamamladıktan sonra Dînever'e döndü. 364'te (m. 975) vefat etti. Şu hadis-i şerifleri o mübarek zat rivayet etmiştir:
“Kim sâlih bir kul ile müsâfeha eder veya kucaklaşırsa, Allahü teâlâ ona Cenneti vâcib kılar. Kim bir âlimle müsâfeha ederse, sanki o, Arş'ın direkleri (rüknleri) ile müsâfeha yapmış gibidir. Kim onunla kucaklaşırsa, günahları af ve mağfiret olur ve hesapsız Cennete girer.”
“Allahü teâlâya ve âhiret gününe îmân eden, komşusuna eziyet etmesin.”
“Ümmetimden bir kardeşinin ihtiyâcını giderip onu sevindiren kimse, beni sevindirmiş olur. Kim beni sevindirirse, Allahü teâlâyı sevindirmiş olur. Kim Allahü teâlâyı sevindirirse, Allahü teâlâ onu Cennete koyar.”
“Bir hastanın ihtiyâcını giderinceye kadar gayret sarf eden kimsenin, günahlarını Allahü teâlâ affeder. Anasından doğduğu gibi temiz olur.”
“Kim Cennet için ağlarsa, Cennete girer. Kim dünyâ için ağlarsa, Cehenneme girer. İnsanlar onun âhiret için ağladığını sanırlar. Hâlbuki dünyâ için ağlamaktadır.”
“Allahü teâlânın kendisini nimetle bürüdüğü kimse, Allahü teâlâya çok hamd etsin. Günahı çok olan, Allahü teâlâdan af ve mağfiret istesin. Rızkında yavaşlık, gecikme olan, 'La havle ve lâ-kuvvete illâ billah'ı çok söylesin. Bir topluluğun bulunduğu eve giren kimse, onların emrettiği yere otursun. Çünkü onlar, evlerinin durumunu daha iyi bilirler. Kim bir topluluğun yanında kalırsa, onların izni olmadan oruç tutmasın.”
“Allahü teâlâyı çok zikreden kimse, nifaktan uzaktır.”
“Kim mümin kardeşine ikram ederse, Allahü teâlâ da ona ikram eder.”
“Kim güzelce abdest alır, namazını kılar, malının zekâtını verirse, Allahü teâlânın gadabına mâni olur. Dilini hapseden, iyilikte bulunan, günahı için Allahü teâlâdan af ve mağfiret dileyen, aile efradına nasihatte bulunan kimse, îmânının hakîkatlerini tamamlamış olur. Cennet kapıları ona açılır.”
“Kimin yanında bir Cemâat gelip oturursa, o onlardan izin almadan kalkmasın. Kim oturan iki kişi görürse, izin almadıkça onların yanına oturmasın. Bir kimse izin almadıkça, iki kişinin arasına oturup, aralarını ayırmasın.”
.
Talebe, gafletten uyanmak isterse
Çerkeşli Mustafa Efendi Şabaniyye tarikatının büyük şeyhlerinden bir zat olup Çankırı’nın Çerkeş ilçesindendir. Kuşadalı İbrahim Efendinin talebesinin talebesiidir. 1329 (m. 1911)’de Çerkeş’te vefat etti. Bir âlimler ve arifler silsilesi teşkil eden Çerkeşîzadeler, bu zatın evlât ve torunlarıdır. Bir sohbetinde buyurdu ki:
“Tasavvuf yoluna başlayacak olan bir talebe, gaflet uykusundan uyanmak istiyorsa, nefsinin kötü alışkanlıklarını yapmamalı ve kötü kimselerle olmamalıdır. Kendisine Allahı hatırlatacak sâlih insanlarla berâber olmalı, onların sohbetlerini ganîmet bilmelidir. Eğer nefsi, bu mevzûda kendisine itaat ediyorsa, kalbini temizlemeye, iyi huylara sahip olup, kötü huylardan vazgeçmeye çalışmalıdır...
Talebe, hocasının emirlerini yapmaya devam ederse, Allahü teâlâ da onun tövbesini kabul eder. Günahlarına pişman olup, bir daha işlememek niyetiyle, Allahü teâlâdan korkarak nasûh bir tövbe yapan talebenin kalbine, muhabbet nûrları akmaya başlar. Allahü teâlâya ve hocasına olan bu sevgi, talebeyi mücâhedeye, gayrete sürükler. İbâdette devamı sağlar. Nefsin arzularını kırar ve insandaki kötü sıfatları yok eder. Cimrilik gibi kötü sıfatlar, cömertliğe ve diğer iyi huylara dönüşür. Nitekim Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) (Allahü teâlâ, evliyâ kullarını cömertlik ve güzel huy üzerine yaratmıştır) buyurdu...
Nefsiyle mücâdeleye başlayan talebede bulunan, dedikodu ve iftira sıfatı; sâdık, doğru ve adâletli olmaya çevrilir. Çünkü Peygamber efendimiz (İnsan doğruluğu araya araya, nihâyet Allah indinde sıddîk yazılır) buyurdular...
Düşman olmak ve kin tutmak sıfatı; af, iyilik etmek ve temiz kalp sahibi olmaya dönüşür. Allahü teâlâ, Şuarâ sûresi 89. âyetinde, meâlen (Ancak Allaha hâlis ve pak bir kalp ile varan müstesna) buyurdu...
Tamah etme afatı, kanâat sahibi olmaya çevrilir. Böylece insandaki bütün kötü huylar, karşılığı olan iyi sıfatlara dönüşür...
Talebe bu şekilde iyi huylarla bezendiği zaman irâde sınırlarına ve makamlarına girer. Artık âhirete meyli artmıştır. Nitekim bir gün Peygamber efendimize gelip: “Yâ Resûlallah! Filan kimse, hem namaz kılıyor, hem de hırsızlık ediyor” diye sorduklarında, Peygamber efendimiz (Namazı, onu bundan menedecektir) buyurdu...
Hadîs-i kudsîde Allahü teâlâ buyurdu ki: (Onlar öyle kimselerdir ki, kendileriyle beraber oturanlar, şaki olmazlar.)”
.
Dervişlik, Allah'ı unutmamaktır
Muhammed bin Mü'min Âbizî hazretleri büyük velîlerdendir. Afganistan’da Âbiz köyünde doğdu. 1486 (H.892) senesinde Herat'ta vefât etti. Evliyânın büyüklerinden Sa'deddîn-i Kaşgârî hazretlerinin sohbetlerinde yetişti, yüksek olgunluklara kavuştu. O büyük zâtın talebelerinin en önde gelenlerinden ve hizmetinde en çok bulunanlardan oldu. Her an Mevlânâ Sa'düddîn'in mânevî terbiyesi ve koruması altında idi.
Bir gün hastalanmıştı. Yanındakiler o gece vefât edeceğini zannettiler. Rüyâsında hocası Sa'deddîn hazretlerini gördü. Hocası, "Bismillâhi hasbiyallahü tevekkeltü alallahi va'tesamtü billâhi fevvadtü emrî ilallâhi Mâşâallah Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" duâsını öğretti. Bu duâyı okuyarak uyandı. Bu duânın bereketi ile, üzerinde hastalıktan hiçbir eser kalmadığını hissetti. Abdest alıp, gâyet dinç ve rahat olarak sabah namazını kıldı...
Kendisine dervişlikten sorulduğunda buyurdu ki: "Size mezarda faydası olmayacak her şeyle alâkanızı kesiniz. Dervişlik, elenmiş ve üzerine hafif su dökülmüş toprağa benzer. Ne üzerine basanın ayağını incitir, ne de o ayağa toz bulaştırır. Bu târif, dervişliğin kendisinin değil, sıfatının târifidir. Hakîkatte dervişlik, her zaman ve her işinde Allahü teâlâyı unutmamaktır."
Talebeye lâzım olan edeb nedir? denildiğinde; "Talebeye üç şey çok lâzımdır: Birincisi; her an abdestli bulunmak. İkincisi; bulunduğu hâli çok iyi korumak. Üçüncüsü de; yiyip içtiğinin helalden olmasına dikkat etmektir" buyurdu.
"İki tarafı çok keskin olan bir kılıcı, kabzasından duvara sağlam bir şekilde yerleştirseler, gâfil bir kimse de süratle gelerek o kılıca kendisini çarpsa ve boynu kopsa, o kılıcın ne kabahati vardır. Evliyâ çekilmiş kılıç gibidir. Ona çarpan helâk olur. Evliyâya dil uzatan, o kılıca çarpan kimse gibidir. Evliyâya dil uzatan, sıkıntı veren kimseyi evliyâ affetse bile, Allahü teâlâ affetmez ve cezâsını mutlakâ verir."
"Zâhirî ve bâtınî bütün saâdetlerin, rahatlıkların hepsi, Resûlullah efendimize tâbi olmakla ele geçer. O'na uymak nisbeti ne ise, huzûr ve saâdet de o nisbettedir. Bu yolda ilerlemek, kâbiliyet, gayret ve isteğin bir araya gelmesiyle mümkündür."
"Ağzına helva veren kimse ile, ensene tokat atan kimse arasında, fark gözettiğin müddetçe, îmânın kemâle gelmiş değildir."
.
O, kimseden bir şey istemezdi
Fâtıma binti Müsennâ hazretleri hanım evliyânın büyüklerindendir. 7. Hicri asırda Endülüs’ün (İspanya) İşbîliyye (Sevilla) şehrinde yaşamıştır. Fâtıma binti Müsennâ hazretleri, Muhyiddîn-i Arabî’yi çok severdi. Kendisine; “Ben senin manevî annenim. Nûr ise senin normal annendir” buyururdu. Muhyiddîn-i Arabî hazretlerinin annesinin ismi Nûr idi ve sık sık Fâtıma hazretlerini ziyâret ederdi.
Muhyiddîn-i Arabî hazretleri Rûh-ül-kuds isimli eserinde şöyle anlatıyor:
“Ben, Fâtıma binti Müsennâ’ya yetiştim... Dikkat ettim, hiçbir şey yemiyordu. İnsanlar yemek olarak kapısının önüne bir şey koyarlarsa, onlardan ölmeyecek kadar yerdi. Ben yanına oturduğumda, yüzüne bakmaya utanır, hayâ ederdim. 90 yaşının üzerinde olduğu hâlde, kendisini gören çok genç zannederdi. Kendi hâlinde yaşardı. Dünyâ ile alâkası yoktu. Kimseden bir şey istemezdi. Bir ihtiyâcı olsa, görülmesi icâb eden bir işi meydana çıksa, Fâtiha-i şerîfeyi okur, Allahü teâlânın izni ile o şey hemen hallolurdu. Onun kalması için, kendi elimle hurma dallarından bir ev yaptım. Orada kalırdı. Huzûruna benden başka kimsenin girmesine müsâade etmezdi. 'Niçin sâdece ona izin veriyorsunuz da başkalarına müsâade etmiyorsunuz?' diye suâl edildiğinde, cevaben buyurdu ki:
-Başkaları yanıma geldikleri zaman yarım olarak gelirler. Yani kendileri gelirler, fakat kalpleri; işlerinin, dünyalıklarının, evlerinin, ailelerinin yanında kalıyor. Ancak Muhyiddîn benim evlâdımdır. Gözümün nûrudur..."
Muhyiddîn-i Arabî, Fütûhât-ı Mekkiyye kitabında şöyle anlatıyor:
“Bir gün Fâtıma hazretlerinin yanında oturuyorduk. Bir kadın gelerek;
-Ey kardeşim! Benim kocam Endülüs’te Şeriş (Jerez de la Frontera) beldesinde bulunuyor. Haber aldım ki, orada birisi ile evlenmiş. Siz bu hâle ne dersiniz? dedi.
Fâtıma binti Müsennâ hazretleri Fâtiha-i şerîfe ve başka şeyler okudu. Ben de onunla beraber okudum.
-Fâtiha-i şerîfeden, kocanı getirmesini istedim, buyurdu.
Okuduğu Fâtiha, Allahü teâlânın izni ile insan sûretine (şekline) geldi. Ona;
-Ey Fâtiha-ül-kitâb! (Fâtiha sûresi) Şeriş şehrine git! Bu kadının kocasını getir! Gelmek istemezse bile sen bırakma! Mutlaka getir! dedi.
Aradaki mesafe çok uzun olmasına rağmen, Allahü teâlânın izni ile o kadının kocası bir anda evine geldi."
.
Günâhına tövbe etmek herkese farz-ı ayndır
Bibi Hacere Begüm (Hanım) Hindistan'da yetişen hanım velîlerdendir. İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin neslindendir. Büyük âlim Ebü'l-Hayr Fârûkî'nin hanımı olup, Şeyh Hüseyin Efendinin kızıdır. 1867 (H.1284) senesinde doğdu. Babasından ilim öğrendi. Ev işlerinde çok mâhirdi. Allahü teâlâ ona olgun bir akıl ihsân etmişti. Müceddidiyye yolunda en mükemmel şekliyle yetişmişti.
Ebü'l-Hayr hazretleri bir gün çocuklarına; "Vâlideniz yüksek makamlara kavuşmuştur. Bâtın halleri çok iyidir" buyurdu. Kadınları yetiştirme işi tamâmen ona verilmişti. Belûcistân'ın (Pakistan) Quetta şehrinde 1935 (H.1354) senesinde büyük bir zelzele oldu. Binlerce insan bu zelzelede şehîd oldu. Hacere Hâtun da bunlar arasında idi...
Hanımlara Mektubat-ı İmam-ı Rabbani’den okurdu. Bir defasında şunları anlattı:
İkinci cild 66. Mektupta buyuruluyor ki: Kıymetli ömrümüz, günâh işlemekle, kusur, kabahat yapmakla, yanılmakla, faydasız, lüzumsuz konuşmakla geçip gidiyor. Bunun için; tövbeden, Allahü teâlâya boyun bükmekten söyleşmemiz, vera ve takvâdan konuşmamız hoş olur. Nûr sûresi, otuzbirinci âyet-i kerîmesinde meâlen, (Ey müminler! Hepiniz, Allahü teâlâya töevbe ediniz! Tövbe etmekle kurtulabilirsiniz) buyurmuştur. Tahrîm sûresi, sekizinci âyet-i kerîmesinde meâlen, (Ey îmân eden seçilmişler! Allahü teâlâya dönünüz! Hâlis tövbe edin! Yanî tövbenizi bozmayın! Böyle tövbe edince, Rabbiniz, sizi belki affeder ve ağaçlarının, köşklerinin altından [önünden] sular akan Cennetlere sokar) buyurmuştur.
En’âm sûresi, yüzyirminci âyet-i kerîmesinde meâlen, (Açık olsun, gizli olsun günâhlardan sakınınız!) buyurmuştur. Günâhlarına tövbe etmek, herkese farz-ı ayndır. Hiç kimse tövbeden kurtulamaz. Nasıl kurtulur ki, Peygamberlerin “aleyhimüssalevâtü vetteslîmât” hepsi tövbe ederdi. Peygamberlerin sonuncusu ve en yükseği olan Muhammed “aleyhi ve aleyhimüssalevât” buyuruyor ki: (Kalbimde [envâr-ı ilâhiyyenin gelmesine engel olan] perde hâsıl oluyor. Bunun için her gün, yetmiş kerre istigfâr ediyorum.)
Yapılan günâhta, kul hakkı bulunmayıp, zinâ yapmak, alkollü içki içmek, çalgı dinlemek, Kur’ân-ı kerîmi abdestsiz tutmak ve yanlış inanışlara saplanmak gibi, yalnız Allahü teâlâ ile kendi arasında olursa, böyle günâhlara tövbe etmek, pişmân olmakla, istiğfâr okumakla, Allahü teâlâdan utanıp, sıkılıp, Ondan af dilemekle olur. Farzlardan birini özürsüz terk etti ise, tövbe için, bunlarla birlikte, o farzı da yapmak lâzımdır.
.
Allahü teâlânın birinci emri iman etmektir
Abdurrahmân İbnü'l-Kâsım hazretleri İmam-ı Mâlik'in önde gelen talebelerindendir. 128 (746)’da Filistin'de Remle’de doğdu. Ailesi ile birlikte Kahire'ye göç edince buradaki âlimlerinden ilim tahsil etti. Sonra Medine'ye giderek yirmi yıl İmam-ı Mâlik hazretlerinin derslerine devam etti. 191 (m. 806)’de orada vefat etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Allahü teâlânın birinci emri iman etmektir. Birinci yasak ettiği şey de kâfir olmaktır. İman demek, Muhammed aleyhisselâmın, Allahü teâlânın son Peygamberi olduğuna inanmaktır. Allahü teâlâ, Ona emirlerini ve yasaklarını Arabî olarak vahyetmiştir. Allahü teâlânın Arabî olarak bildirdiklerine Kur'ân-ı kerim denir. Kur'ân-ı kerim, Allah kelâmıdır. Hiçbir insan öyle düzgün söyleyemez. Kur'ân-ı kerimde bildirilenlerin hepsine İslâmiyet denir. Hepsine inanan insana mümin ve Müslüman denir. Birini bile beğenmemeye, îmansızlık, yâni küfür denir.
Kıyâmete, cinnin, meleklerin var olduklarına, Âdem Peygamberin, bütün insanların babası olduğuna ve ilk Peygamber olduğuna inanmya itikat ve akâid bilgileri denir. Beden ile ve kalp ile yapılacak ve sakınılacak şeylere ise, hem inanmak, hem de yapmak veya sakınmak lâzımdır. Bunlara şeriat bilgileri denir. Bunlara inanmak da îman olur. Bunları yapmak ve sakınmak, ibâdet olur. Niyet ederek şeriate uymaya ibâdet yapmak denir.
Allahü teâlânın emirlerine ve yasaklarına şeriat ve ahkâm-ı ilâhiyye denir. Emredilenlere farz, yasak edilenlere haram denir. İbâdetlerin vazîfe olduğuna inanmayan, önem vermeyen kâfir olur. Bunlara inanıp da yapmayan kâfir olmaz. Buna fâsık denir. Allahü teâlânın rızasını, sevgisini kazanmak için, şeriate uyan ve bir mürşidi seven Müslümana sâlih denir. Allahü teâlânın rızasını, sevgisini kazanmış olana arif veya velî denir. Başkalarının da, bu sevgiyi kazanmalarına vâsıta olan velîye mürşid denir. Bu mübârek, seçilmiş insanların hepsine sâdık denir. Bunların hepsi sâlihtir. Sâlih mümin Cehenneme hiç gitmeyecektir. Kâfir, muhakkak Cehenneme gidecek, hiç çıkmayacak, sonsuz azap görecektir.
Kâfir îman ederse, bütün günahları hemen affolur. Fâsık, tövbe edip ibâdetleri yapmaya başlarsa, Cehenneme girmeyecek, sâlih mümin gibi doğru Cennete gidecektir. Tövbe etmezse, yâ şefaat ile veya sebepsiz affolup doğru Cennete gidecek, yâhut Cehennemde günahları kadar yandıktan sonra Cennete girecektir.
.
Onlar, halk arasında Hakk ile olurlar
Demirtaş Mehmed Efendi, Dede Ömer Ruşenî hazretlerinin baş halifelerinden olup Kütahyalıdır. Tahsil yapmak üzere Mısır'a gittiği zaman Ruşenî halifelerinden Hasan Ayntabi'nin sohbetleriyle müşerref olduktan sonra Tebriz'de Ruşenî hazretlerine giderek icazet alıp Mısır'a döndü ve Kahire’de 935 (m. 1528)’de vefat etti. “Cem'u'l-Esrâr ve Keşfü'l Estar” isimli bir eseri vardır. Burada buyuruyor ki:
Tasavvuf yolundaki talebeler iki kısımdır: Bunlara mürid ve murâd denir. "Mürid", sâdık olan tâlib demektir. Allahü teâlânın sevgisi ile ve O’nun sevgisine kavuşmak arzusu ile yanmaktadır. Bilmediği, anlayamadığı bir aşk ile şaşkın hâldedir. Uykusu kaçar, gözyaşları dinmez. Geçmişteki günâhlarından utanarak başını kaldıramaz. Her işinde Allahtan korkar, titrer. Allahü teâlânın sevgisine kavuşturacak işleri yapmak için çırpınır. Her işinde sabır ve affeder. Her geçimsizlikte, sıkıntıda, kusuru kendisinde görür. Her nefeste Allahını düşünür. Gafletle yaşamaz. Kimseyle münâkaşa etmez. Bir kalbi incitmekten korkar. Kalbleri Allahın evi bilir. Eshâb-ı Kirâmın hepsini “radıyallahü teâlâ anhüm ecmaîn” iyi bilir. Hepsinin iyi olduğunu söyler. Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), Eshâb-ı kirâm arasında olan şeyleri konuşmamayı emir buyurduğu için bunları konuşmaz, yazmaz ve okumaz. Böylece, o büyüklere karşı edebsizlikte bulunmaktan kendini korur. O büyükleri sevmek, Allahın Resûlünü sevmenin nişanıdır, alâmetidir. Kendi bilgisi ile, kendi görüşü ile evliyâyı kirâmı birbirinden aşağı ve yukarı diye ayırmaz. Birinin daha yüksek, daha üstün olduğu; ancak âyet-i kerîme ile, hadîs-i şerîf ile ve Sahâbe-i kirâmın söz birliği ile bildirmeleri ile anlaşılır...
Muhabbet sarhoşluğu başkadır. Mürid, riyâzetler (nefsin isteklerini yapmamak), mücahedeler (nefsin istemediğini yapmak) çekerek, uğraşarak ilerler. Yani taşıyıcı olmuşlardır...
"Murâd" olanlar ise, uğraşmadan, yorulmadan Allahü teâlâya yakınlık derecelerine ulaştırılırlar. Nazlı nazlı okşayarak götürürler. Yani taşınan olmuşlardır. Murâdlar, güler yüzlü olurlar. Sıkıntılı hâllerini göstermezler. Alçak gönüllüdürler. Görünüşte insanlarla beraberdir. Onlar gibi yer, içer, oturur ve diğer beşeri ihtiyâçlarını görürler. İçyüzlerini ise herkesten gizlerler. Kimse onların hâllerini anlayamazlar. Yani onlar, halk arasında Hakk ile olurlar.
Kalp nûrunu, sohbete olan gayrette aramalı
Hayât bin Kays el-Harrânî hazretleri Harrân'da yetişen evliyânın büyüklerinden, âriflerin ileri gelenlerindendir. Urfa'ya bağlı Harrân kazasında doğup yetişti. 1185 (H.581) yılında orada vefât etti.
Hayât bin Kays hazretleri büyük himmet sâhibi olup, yüksek makamlara kavuşmuştu. Keşif ve kerâmetleri, açık ve meydanda bir zât idi. Ebû Abdullah el-Kureşî diyor ki:
"Vefâtlarından sonra kabirde, hayatlarındaki gibi kerâmetleri ve tasarrufları çok kuvvetli dört evliyâ gördüm. Bunlar: Ma'rûf-i Kerhî, Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî, Ukayl-i Münbecî ve Hayât bin Kays el-Harrânî hazretleridir. Bunların kabrine gidip, hürmetleri için Allahü tealaya yapılan dualar kabul edilir."
Hikmetlerle dolu, kalplere tesir eden sözlerinden bâzıları şunlardır:
"Kalbinde, Allah korkusu bulundurmak ve sıddîklerin hâlleri ile hâllenmek isteyen kimse, her işinde sünnet-i seniyyeye yapışmalı, onu mutlaka yerine getirmeli ve helâl lokma yemelidir. İnsanın meleklik sıfatından mahrûm olması; haram yemesi ve Allahü teâlânın yarattıklarına eziyet etmesi sebebiyledir."
"Kalp yumuşaklığını, Allah adamı olan evliyânın sohbetlerine devâm etmekte aramalıdır. Kalp nûrunu da, sohbete olan gayreti devam ettirmede aramalıdır."
"Sâdık talebenin alâmeti şudur: Bir ân bile, Rabbini zikretmekten, O'nu hatırlamaktan ayrılmamalı ve O'nun hakkını gözeterek, farz ve sünnetlere devâm etmeli, dünyânın geçici zevklerinin sevgisini kalbe sokmayıp atmalı ve kalbinde dâimâ cenâb-ı Hakk'ın sevgisini bulundurmalıdır."
"Haramlardan sakın ve dünyâya düşkün olma. Zühde, ibâdet etmek niyetiyle sarılmalı, yoksa kendisinin zühd sâhibi olduğunu gösterip, dünyâlıklara kavuşmak için onu vesîle etmemelidir."
"Muhabbet, yâni Allahü teâlâyı sevmek, mârifetin (yâni O'nu tanımanın) ve Hakk'a giden yolun en büyük nişânıdır. Bâkî, sonsuz var olan sevgiliye, muhabbet ile kavuşulur."
“Dünyâ için üzülmen kötü, âhiret için üzülmen iyidir."
"Tövbe; gafletten uyanmak, günahı hatırlamak, Allahü teâlânın lütfunu, hükmünü zikretmektir."
"Tövbekâr dört şeyi yapar: Lisânını gıybetten, yalandan, hasedden, boş sözden korur. Kötü arkadaşlardan ayrılır. Günahını hatırladığı zaman, Allahü teâlâdan hayâ eder. Ölüme hazırlanır. Böyle olup da Allah'ın rızâsı dışında iş yapmayan kimseyi, Allahü teâlâ sever. Şeytandan korur ve Cehennemden emin kılar."
"Her söz için doğruluk, her doğruluk için iş, her iş için de sabır gerekir."
.
Biz, hiçbirimiz ölümü istemeyiz
Ebû Alî İbnü’s-Seken hazretleri hadis hafızıdır. 294'te (m. 907) Bağdat'ta doğdu. Mâverâünnehir, Basra, Şam, Harran ve Nîşâbur’da tahsil gördü ve Mısır'a yerleşti. Begavî, Tahâvî gibi muhaddislerden hadis dinledi. 353'te (m. 964) Mısır'da vefat etti. Şöyle rivayet eder:
Zeyd bin Eslem (radıyallahü anh) bildirdi: Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) amcası Abbâs bin Abdülmuttalib’in (radıyallahü anh), Medine’de, Mescid-i Nebevî’nin yanında bir evi vardı. Hazreti Ömer, Abbâs’a (radıyallahü anhüma) hitaben “Bu evi bana sat” dedi. Evi mescide katarak, mescidin biraz daha büyümesini istiyordu. Abbâs bin Abdülmuttalib (radıyallahü anh), evi Hazreti Ömer’e satmadı. Ömer (radıyallahü anh) bu sefer ona “Hiç olmazsa onu bana hibe et” dedi. Hazreti Abbâs yine kabûl etmeyince, bu sefer Hazreti Ömer “O hâlde, evini mescide ilâve edip, sen genişlet” dedi. Hazreti Abbâs bu teklifi de kabûl etmedi.
Bu sefer Hazreti Ömer “Bu tekliflerimden birini yapmaya mecbûrsun!” dedi. Hazreti Abbâs hiçbir teklifi, kabûl etmedi. Hazreti Ömer “O hâlde bu meseleyi halletmek için kendimize bir hakem seçelim” dedi.
Hakem olarak Übey bin Ka’b’ı (radıyallahü anh) seçtiler. Meseleyi ona anlattılar. Übey (radıyallahü anh), Hazreti Ömer’e “Abbâs’ın rızâsı olmadan, onu evinden çıkaramazsın” dedi. Ömer (radıyallahü anh) “Verdiğin bu hükmü Allahın kitabına mı, yoksa Resûlullahın sünnetine mi uygun veriyorsun?” dedi. Übey, Resûlullahın sünnetine uygun olarak dedi. Ömer (radıyallahü anh), “Nedir o sünnet” dedi. Hazreti Übey “Resûlullahın şöyle buyurduğunu işittim: “Hazreti Davud’un oğlu Süleymân (aleyhisselâm), Beyt-ül-makdis’i inşâ ederken, ördüğü duvarlar daha bitmeden yıkılıyordu. Allahü teâlâ kendisine, rızâsı olmayan kimsenin arazisinde, bina inşâ edilmemesini vahyetti...” Bunun üzerine Hazreti Ömer, davâyı bıraktı. Hazreti Abbâs da evini Mescidi. Nebevî’nin genişletilmesi için verdi...
Resûlullah efendimiz “Kim Allahü teâlâya kavuşmayı isterse, Allahü teâlâ da ona kavuşmayı ister. Kim Allahü teâlâya kavuşmayı istemezse, Allahü teâlâ da ona kavuşmayı istemez” buyurunca, Âişe (radıyallahü anha); “Biz hiçbirimiz ölümü istemeyiz” dedi. Bunun üzerine Resûlullah “Bu o değildir. Lâkin mümin, Allahü teâlânın rahmeti, rızâsı ve Cenneti ile müjdelenince, Allahü teâlâya kavuşmak ister. Allahü teâlâ da ona kavuşmak ister. Kâfir ise, Allahü teâlânın azâbı ve gazabı ile korkutulunca; Allahü teâlâya kavuşmak istemez. Allahü teâlâ da ona kavuşmak istemez” buyurdu
.
Misyonerlerin tuzağına düşmeyelim
Kara Halil Efendi 154. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1218 (m. 1804)’de Çorum’un Mecitözü kazasında doğdu. İstanbul'da medrese tahsilini tamamlayıp müderrisliğine getirildi. Meclis-i Tetkîkât-ı Şer'iyye ve Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Cemiyeti âzâlığı, Fetva Eminliği, nihayet Sultan II. Abdülhamid tarafından Şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1298'de (m. 1880) vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, önceki dinler bozulduğu için, son olarak İslam dinini göndermiştir. O dinler bozulmamış bile olsa, sonraki gelen din önceki dini nesheder, yürürlükten kaldırır. Onun için Hıristiyanlığı, Yahudiliği hak din gibi göstermeye çalışmakta bir art niyet yoksa, misyonerlerin tuzağına düşmekten başka şey değildir. Kur’ân-ı kerimde buyuruluyor ki:
(İbrahim, ne Yahudi, ne de Hıristiyan idi; o, Allah’ı bir tanıyan doğru bir Müslüman idi; müşriklerden de değildi.) [Al-i İmran 67]
Şimdiki Yahudi ve Hıristiyanlar, Muhammed aleyhisselama inanmadıkça, yani Müslüman olmadıkça ebedî Cehennemliktir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: (Cennete ancak Müslüman olan girer.)
(Beni duyup da Peygamber olduğumu kabul etmeyen Yahudi ve Hıristiyan, mutlaka Cehenneme girecektir.)
Müslüman olan Allah’a inanır. Allahü teâlâ Kur'an-ı kerimde buyuruyor ki:
(Allah indinde hak din ancak İslam’dır.) [Al-i İmran 19]
(Sizin için din olarak İslam’ı beğendim.) [Maide 3]
(İslam’dan başka din arayan, bilsin ki, o din asla kabul edilmez.) [Al-i İmran 85]
(Allah’a ve onun ümmi nebi olan Resulüne iman edin, ona uyun ki doğru yolu bulasınız.) [Araf 158]
Muhammed aleyhisselama iman etmeyen, Ona uymayan Yahudi ve Hıristiyanlar cehennemliktir. (De ki, “Allah’a ve Peygambere itaat edin! Eğer [uymayıp] yüz çevirirlerse, [kâfir olurlar] Elbette Allah kâfirleri sevmez.) [Al-i İmran 32]
(Allah ile resullerinin arasında farklı bir yol tutmak isteyenler kâfirdir.) [Nisa 150,151]
(Allah’a ve Resulüne inanmayan [kâfir olur] kâfirler için de çılgın bir ateş hazırladık.) [Feth 13]
(Allah’a ve Resulüne karşı gelen, bilsin ki, Allah’ın azabı çok şiddetlidir.) [Enfal 13]
(Kimi, ona [Resulüme] iman etti, kimi de, ondan yüz çevirdi. Bunlara da çılgın ateşli Cehennem yetti. Âyetlerimizi inkâr ederek kâfir olanları elbette ateşe atacağız.) [Nisa 55-56]
(Allah’a itaat edin, Peygambere itaat edin. İşlerinizi boşa çıkarmayın.) [Muhammed 33]
.
Mutlak adak ve şarta bağlı adak
Kara Mollazade Abdülhamid Efendi Nakşibendî şeyhlerinden fazilet sahibi bir zat olup Ayıntaplıdır. Memleketinde tedris ve irşad ile hayatını geçirdi. 1278 (m. 1861)’de vefat etti. Eserlerinin en meşhuru, bir fıkıh kitabı olan Tahtâvî haşiyesinin tercümesidir. Bu eserinde şöyle anlatır:
Bir şeyi adamak iki türlü olur: Mutlak adak, şarta bağlı adak.
1- Mutlak adak: (Allah için, bir yıl oruç tutacağım) demek gibidir. Bir şarta bağlı değildir. Bunu söylerken, kastetmese de, söz arasında dilinden çıkmış ise de, yapması vacib olur. Çünkü, adakta niyetsiz, düşünmeden söylemek, ciddi, isteyerek söylemek gibidir. Hatta, (Allah için, bir gün oruç tutmak üzerime borç olsun) diyeceği yerde, (bir ay oruç tutmak) diye ağzından çıksa, bir ay tutması gerekir. Adak, yemine benzer. Bir kimse (Adağım olsun) dese, neyi adadığını söylemese ve niyet etmese, yemin kefareti vermesi gerekir. Bir kimse, Allah rızası için oruç tutayım dese, kaç gün olduğunu söylemese ve bir şey niyet etmese veya yalnız adak için niyet etse, bu orucu adak olur ve üç gün oruç tutar. Bunu söylerken, adak olmayıp, yemin olmasını niyet etse, yemin olur. Orucu bozarsa, yemin kefareti gerekir. Adak edilen şeyin, farz veya vacib olan bir ibadete benzemesi ve başlı başına bir ibadet olması gerekir. Mesela, abdest almak, ölü kefenlemek başlı başına ibadet olmadıklarından adak olamaz. Hasta ziyaret etmek, cenaze taşımak, gusletmek, cami içine girmek, Kur’ân-ı kerimi tutmak, ezan okumak, cami bina etmek de ibadet ise de, başlı başına ibadet değildir. Şarta bağlı olmayan adağı, fakir olsa da, hemen yapması gerekir.
2- Şarta bağlı olan adak: Murat edilen şart hasıl olunca, adağı yerine getirmesi gerekir. Yerine getirmeyip, yemin kefareti yapmak caizdir. Adak yapmak, istenilen bir şeyin hâsıl olmasına bağlanırsa, şart ettiği şey hasıl olunca, adak ettiği şeyi yapmak gerekir. Hâsıl olmasını istemediği bir şeyi şart ederse, istemediği şey hasıl olunca, hac, oruç, sadaka, nafile namaz gibi adaklarını, isterse yapar. İstemezse, yapmayıp, yemin kefareti verir. Mesela, Ali ile konuşursam, Allah için yüz lira sadaka adağım olsun der ve Ali ile konuşursa, isterse, sadakayı verir, isterse vermeyip, yemin kefareti verir.
Şarta bağlı olan adağı, şart hâsıl olmadan önce yapmak caiz değildir. Mesela, hastam iyi olursa, Allah için şu kadar sadaka vermek ve sevabını seyyid Ahmed Bedevi hazretlerine bağışlamak adağım olsun dense, hasta iyi olmadan önce adağı yapmak caiz olmaz. Hasta iyi olduktan sonra yapması gerekir.
.
Hased, nefis köpeğinin sıfatıdır
Seyyid Burhâneddîn Tirmizî hazretleri Anadolu velîlerindendir. 1165 (H.561) senesinde Afganistan’da Tirmiz'de doğdu. Belh'e giderek Sultân-ül-Ulemâ Behâeddîn Veled hazretlerine talebe oldu. Bütün ilimleri öğrendi ve mânevî yüksek derecelere kavuştu. Hocası, oğlu Mevlânâ Celâleddîn'in terbiyesini ona havâle etti. Bu sırada Sultân-ül-Ulemâ Behâeddîn Veled, âilesiyle birlikte Konya'ya göç etti. Sonra o da Konya'ya geldi. Sonra da Kayseri'ye yerleşti.
Sohbetlerinde buyurdu ki:
"Hased, nefis köpeğinin sıfatıdır. Çünkü o, dünyâ leşinin başında durmaktadır."
"İlmiyle amel etmeyen âlim, itâatte bulunmayan bilgisizden beterdir. Hiç olmazsa ilmi olmayan; 'Bilseydim böyle bir iş yapmazdım' der."
"Kötülük etmeyen temiz bir kimseye iftirâda bulunmak, göklerden de ağır bir suçtur."
"Bedeniniz mezara girmeden, nefsinizin şerrinden emin olmayın."
Talebelerine şöyle nasihat ederdi: "Eğer Allahü teâlâya tâatta bulunamazsanız, hiç olmazsa oruç tutun. Karnınızı aç tutmaya ve acı çekmeye önem verin. Çünkü oruç tutmaktan daha iyi bir tâat yoktur. Peygamber ve velîlerin kalplerinden hikmet pınarları, açlık ve oruç bereketi ile fışkırmıştır. Allahü teâlâya ulaştıracak oruçtan daha iyi bir binek yoktur. Oruç ehlinin duâlarına karşılık verilir ve kabûl edilir. Orucun Allahü teâlâ katında büyük değer ve önemi vardır. Oruç, hikmet hazînelerinin anahtarıdır. Bir kimse bütün kulluk vazîfelerini yerine getirse, fakat mîdesini doldursa hiçbir yere ulaşamaz. Orucu gereğince tutsa, başka kulluk vazîfelerinde kusur olsa bile, yine bir yere erişir. Oruca yavaş yavaş alışmak gerekir ki, sıhhate ziyan gelmesin, insanı işten alıkoymasın."
Seyyid Burhâneddîn hazretleri, 1240 (H.638) senesinde bir gün gusül abdesti aldı. Hizmetçisine; "Ecel şerbeti bir bardağa konulmuş bana verilmek üzeredir. Beni yıkamaları için sıcak su hazırla. Dışarıya çık, (Seyyid Burhâneddîn vefât etti!) diye seslen ki, cenâzemde hazır bulunsunlar" dedi. Sonra içeri girip iki rekat namaz kıldı. Sonra Allahü teâlâya niyâza başladı: "Ey hâzır ve nâzır olan Allah'ım! Bana bir emânet verdin. Nihâyet o emâneti benden geri alacaksın" dedi ve; "İnşâallah beni sabredenlerden bulacaksın" (Sâffât sûresi: 102) meâlindeki âyet-i kerîmeyi okudu. Bundan sonra; "Yâ Rabbî! Seni ve Resûlünü çok seviyorum, sana kavuşmak arzum son haddine ulaştı. Beni bu sevgime ve arzuma bağışla. Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah..." dedi ve rûhunu teslim etti.
.
Dağlar kadar borcun olsa da ödersin
Ebû Muhammed Hacrî hazretleri hadîs ve kıraat âlimidir. 505 (1122)’de Endülüs'te (İspanya) Meriye'de (Almeria) doğdu. Kurtuba (Cordoba) ve İşbîliye’de (Sevilla) ilim tahsil etti. Meriye İspanya tarafından işgal edilince Mürsiye'ye (Murcia) gitti. Buradan da Fas'taki Sebte'ye geçerek talebe yetiştirdi. 591 (m. 1195)’de Sebte'de vefat etti. Şöyle nakletmiştir:
Müminlerin annesi Aişe Validemiz (radıyallahü anha) şöyle anlatır:
"Babam Ebu Bekir (radıyallahü anh) benim yanıma geldi ve dedi ki: Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bana şöyle buyurdu:
-İsa bin Meryem arkadaşlarına şöyle öğretiyordu: Şayet sizden birinizin dağ dolusu altın borcu olsa ve şu duayı okusa Allahü teala borcunu ödetir: (Allahümme fâricelhemmi kâşifel ğammi mücîbedda'vetil-muddarriin rahmanüddinya vel âhire ve rahimehüma ente türhimüni ferhamni bi rahmetin tuğnini biha an rahmeti men sivake.) Ebu Bekir radıyallahü anh dedi ki:
-Ben bu şekilde dua ederdim, Allahü teala bana faydalarını getirir, borcum ödenirdi.
Aişe Validemiz dedi ki:
-Ben de bu dua ile dua ederdim. Kısa zamanda Allahü teala beni rızıklandırdı. Borcumu ödetti, aileme güzel bir şekilde bunu bölüştürdüm. Abdurrahman'ın kızını da bu maldan üç ukiyye (12 dirhem) süs ve zinet taktım, bize de geriye iyi bir mal arttı."
Resûlullah Efendimiz şöyle buyurmuştur: "Ey Muaz sana dua edebileceğin bir dua öğreteyim mi? Eğer üzerinden Sebir dağı kadar borç olsa Allah onu senden ödetir. Ey Muaz Allah'a şöyle dua et: (Kulillahümme mâlike'l mülki tü'ti'l-mülke men teşâu ve tuizzü men teşâu ve tüzillü men teşâu biyedike'l- hayri inneke ala külli şey’in kadir. Tûlicü'l-leyle fi'n-nehari ve tûlicü'n-nehare fi'l-leyl. Ve tuhricüu'l-meyyite mine'l-hayy ve terzüku men teşâu biğayri hisab. Rahmane'd-dünya ve'l-âhireti ve rahimehuma tü'tî men teşâu minha ve temne’u menteşaü, irhamni rahmeten tuğnini biha an rahmeti men sivâke.)
Abdullah bin Amr bin As radıyallahü anh rivayet etmiştir: Birisi Resûlullah Efendimize "Müslümanlığın hangisi daha hayırlıdır?" diye sordu. Efendimiz buyururdu ki: "Yemek yedirirsin, selamı da tanıdığına ve tanımadığına verirsin..."
.
İman, dil ile söylemek kalp ile inanmaktır
Yanyalı Hoca Es’ad Efendi Osmanlı âlim ve velilerindendir. Yanya şehrinde doğdu. İstanbul’a geldi. Akşehirlizâde İbrâhim Efendi’nin talebeleri arasına katıldı. İcâzet alarak mezûn oldu. Müderrislik vazîfesi verildi. Matbaanın ilk kuruluşunda mühim bir işte çalışan Es’ad Hoca Efendi 1143 (m. 1730) senesinde vefât etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlânın emrettiği, beğendiği iyi şeyleri yaparak onun merhametini kazanmaz isen, rahmetine kavuşamazsın. Bir âyet-i kerimede meâlen, (İnsan yalnız çalışmakla ve ibâdet yapmakla saadete kavuşur) buyuruldu. Bir âyet-i kerimede meâlen, (Allahın rahmetine kavuşmak istiyenler, emirlerini yapsınlar) buyuruldu. Bir âyet-i kerimede meâlen, (Dünyada yapılanların karşılıklarını göreceklerdir) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Îman edip, ibâdet yapanlar ve haramlardan kaçanlar, elbette Cennetlere girecek, nîmetlere kavuşacaklardır) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Cennet yalnız îman edip, ibâdet edenler içindir) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Allahü teâlâya ve Onun Peygamberlerine itaat edenler, âhırette Peygamberlere ve sıddîklara ve şehitlere ve sâlihlere verilen nîmetlere ortak olacaklardır) buyuruldu.
Peygamberimiz hadis-i şerifte, (Müslümanlık beş şey üzerine kurulmuştur: Birincisi, Allahü teâlâya ve Muhammed aleyhisselâmın Onun Peygamberi olduğuna inanmak, ikincisi her gün beş vakit namaz kılmak, üçüncüsü, senede bir kere malının kırkta birini Müslüman olan fakirlere zekât vermek, dördüncüsü, Ramazan-ı şerif ayında her gün oruç tutmak, beşincisi, Mekke-i mükerremeye giderek, ömründe bir kere hac etmek.)
Bir hadis-i şerifte de, (Îman, altı şeye kalp ile inanmak ve inandığını dili ile söylemek ve Allahü teâlânın emirlerini beğenmektir) buyuruldu.
İnanmakla ve söylemekle îman hâsıl oluyor, ibâdet etmekle kemâle gelip cilâlanıyor. Ehl-i sünnetin reîsi, dîn-i islâmın en büyük âlimi imam-ı a'zam Ebû Hanîfe hazretleri, vasiyetnâmesinde buyurdu ki: "Îman, dil ile söylemek ve kalp ile inanmaktır."
Amelin lâzım olduğunu gösteren daha sayabildiğin kadar vesikalar vardır. İnsan Allahın lütfu, ihsânı ile Cennete girecektir. Fakat itaat ve ibâdet yaparak rahmete kavuşmaya hazırlanmaz ve lâyık olmazsa Allahın lütfu ve rahmeti ona gelmez. Nitekim bir âyet-i kerimede meâlen, (Rahmetim, muhsinler için, yâni emirlerimi kabûl edip yapanlar içindir) buyuruldu. Allahü teâlânın rahmeti yetişmezse, kimse Cennete giremez.
.
Delâil-ül-Hayrât ve Meşârık-ul-Envâr
Muhammed Cezûlî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Fas'ın Sus şehrinde doğdu. Fes şehrine giderek, Saffârin Medresesinde tahsîl yaptı. Tit şehrinde bulunan Ebû Abdullah Muhammed'in sohbetlerine katılarak, Şâzilî tarîkatına girdi. 1465 (H.870) senesinde şehîd edildi.
Cezûlî'nin kabrinin bulunduğu belde küffâr eline geçince, talebesinin talebesi, hocamızı orada bırakmayalım diyerek kabrini açtırdı. Aradan yetmiş sene geçmesine rağmen, mübârek bedeninin nasıl defnedilmiş ise o hâlde olduğunu gördüler. Onu sevenlerden birisi, Muhammed Cezûlî'nin alnına parmağını bastırdı. Alnındaki kan dağıldı. Parmağını kaldırınca, yine toplandı. Sanki canlı idi. Oradan mübârek bedenini alıp, Merrâkeş'e getirip defnettiler. Kabrinin üzerine bir de türbe yaptırdılar.
Bu mübarek zat, birçok kitaplarda bulunan salevât-ı şerîfeleri topladı ve bir kitap yazdı. Bu eserine; Delâil-ül-Hayrât Meşârık-ul-Envâr (Hayırlara Deliller ve Nûrların Doğuşu) ismini verdi. Bu salevât-ı şerîfelerden bâzıları şunlardır:
"Allahümme salli alâ Muhammedin ve ezvâcihî ve zürriyyâtihî kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve bârik alâ Muhammedin ve ezvâcihî ve zürriyyâtihî kemâ bârekte alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd."
"Allahümme salli alâ Muhammedin kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ bârekte alâ İbrâhîme inneke hamîdün mecîd."
"Allahümme salli alâ Muhammedin-in-nebiyy-il-ümmiyyi ve alâ âli Muhammed."
"Allahümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd. Allahümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd. Allahümme ve terahham alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ terahhamte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd. Allahümme ve tehannen alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ tehannente alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd. Allahümme ve sellim alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ sellemte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd."
"Allahümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin kemâ bârekte alâ İbrâhîme inneke hamîdün mecîd."
"Allahümme salli alâ Muhammedin ve alâ âlihi ve eshâbihî ve evlâdihî ve ezvâcihî ve zürriyyetihî ve ehl-i beytihî ve eshârihî ve ensârihî ve eşyâihî ve muhibbihî ve ümmetihî ve aleynâ maahüm ecmaîne yâ erhamerrâhimîn."
"Allahümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammedin ve alâ ehl-i beytihî."
.
Allahın yardım nûrları altında olan kullar
Ahmed Ümmîdî Efendi Celvetî tarikatından âlim bir zat olup şimdi Bulgaristan’da bulunan Kızanlık’ta doğdu. Pederi İsmail Ümmidî Efendi, Aziz Mahmud Hüdai Hazretlerinin halifelerindendir. İstanbul'da tahsilini bitirdikten sonra Fatih Camii'nde vaaz eder ve Küçük Ayasofya yakınında Hüseyinağa zaviyesinde şeyhlik yapardı. 1106 (m. 1694)’te vefat etti. “Mecalisü'l-Evliya” isimli eserinde şöyle anlatır:
Büyüklerimiz buyurdular ki: “Allahü teâlânın ihsânları içinde, Allahü teâlâya, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine îmândan sonra, ihsânların en büyüğü vilâyet (evliyâlık) nûruna inanmaktır.”
“İnsanlar iki kısımdır. Birinci kısım, dünyâ ile uğraşanlar olup, onu imâr etmeye çalışır. Onun yolunun esâsı dünyâ ile uğraşmaktır, ikinci kısım insanlar ise, mânâ âlemi ile, manevî işlerle uğraşan kimseler olup, bunlar, matlûba (Allahü teâlâya) kavuşmak, O’nu taleb etmek (istemek) arzusuyla yanarlar. Bütün gayretleri bunun içindir.”
“Yaptığın bütün ibâdetlerde gayen, sâdece kendisine ibâdet ettiğin Allahü teâlâya yakınlık olsun. Hattâ bu gaye, ecir ve sevaptan daha önce olmalı! Allahü teâlâya yakın olmak nimeti ele geçince, öyle sevaplar, öyle ecirler gelir ki, anlamak, hesap etmek mümkün olmaz.”
“Kalbin tam bir ihlâs ile (La ilahe illallah [Allahü teâlâdan başka hiçbir ilâh yoktur]) diyerek bir defa Allahü teâlâya yönelmesi, Allahü teâlâdan gâfil olarak yapılan yer dolusu ibâdetten hayırlıdır.”
“Mümin kulların kalpleri, evliyânın kalplerinin gölgeleri altındadır. Evliyânın kalpleri, enbiyânın (peygamberlerin) kalblerinin gölgesi altındadır. Enbiyânın kalpleri de, Allahü teâlânın inâyet ve yardım nûrları altındadır.”
“Gizlilik hâlinde bir şeyin saklı ve gizli kalması, mühim değildir. Asıl mühim olan, zuhur (açıklık) hâlinde o şeyin gizli kalabilmesidir.”
“Gönül kapılarının açılmasında elde edilebilecek en büyük nasîb, gaflet hâlinden kurtulabilmektir.”
“Bir kimse, sahibi olan Allahü teâlâyı bırakır, O’ndan başka birine kalp gözünü çevirip, ona bakar ve ona gönül verirse, başına şu üç şey gelir: 1-Kalbinde, ilâhî nûrları müşâhede etmesine, hakkı ve hakîkati görmesine mâni olan perde hâsıl olur. 2- Kalbini hangi sebeple mahlûklara kaptırdığına dâir hesaba çekilir. 3- Allahü teâlâdan başka bir şeye gönül verdiği ve niyeti bozuk olduğu için azap görür.
.
Namaz müminin mîrâcıdır
Hacı Beşir Ağa Osmanlı Dârüsseâde Ağası ve velîlerdendir. 1652 (H.1063)'de doğdu. Üçüncü Ahmed'in şehzâdeliği sırasında müsâhibi, danışmanı idi. Sonraları Hicaz'a gönderilerek şeyhül-haremeyn vazîfesi verildi. Bu vazîfesi sırasında Mekke-i mükerremede bulunan ve evliyânın büyüklerinden olan ve Muhammed Masum Fârûkî hazretlerinin halifesi Ahmed-i Yekdest hazretlerinin derslerine ve sohbetlerine katıldı. Mehmed Emîn Tokâdî hazretleri ile yakın dost ve âhiret kardeşi idi.
Sultan Üçüncü Ahmed Hanın pâdişâhlığının son ve Sultan Birinci Mahmûd Hanın pâdişâhlığının ilk devirlerinde olmak üzere ölümüne kadar tam otuz sene Dârüsseâde Ağalığı (İstanbul Valiliği) yaptı. Ayrıca ilk matbaanın kurulmasında mühim rolü vardır. İbrâhim Müteferrika, İstanbul'da ilk matbaayı açtığı gibi, ilk kâğıt fabrikasının da Yalova'da açılmasına gayret etti. Bu fabrika için en uygun yer Beşir Ağa'nın çiftliği idi. Böylece Osmanlı Devleti'nde ilk kâğıt fabrikası Yalova'da kuruldu. Çiftliğini bu iş için seve seve vakfeden Beşir Ağa, fabrikanın kurulmasından çok kısa bir zaman sonra 1746 (H.1159) yılında vefât etti. Buyurdu ki:
"Namaz müminin mîrâcıdır" buyurulan hadîs-i şerîfte, hakîkî namazın derecelerine işâret vardır. Namaza duran kimsenin, iftitâh tekbîrini söylerken, Allahü teâlânın azametini, yüceliğini düşünerek, hudû' ve huşû' hâlinde olması gerekir. Öyle ki, bu hâlini istigrâk, kendinden geçme hâline eriştirmelidir. Bu sıfatın kemâl derecesi, Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellemde vardı. Rivâyet edilmiştir ki, Resûlullah Efendimiz namazda iken, mübârek göğsünden öyle bir ses gelirdi ki, bu ses, Medîne-i münevverenin dışından işitilirdi... Helâl lokma yemek ve yerken gaflet içinde olmamak, abdest alırken, iftitâh tekbirini söylerken, tam bir âgâhlık, gafletten uzak olma, uyanıklık içinde bulunmakla namazda kalp huzûru elde edilir.”
"Oruç bana mahsustur. Onun karşılığını ben veririm" buyurulan kudsî hadîste, hakîkî oruca işâret vardır. Bu ise, mâsivâyı, Allahü teâlâdan başka her şeyi terk etmektir."
"Allahü teâlânın doksan dokuz ismi vardır. Kim onları sayarsa, cennete girer" buyurulan bu hadîs-i şerîfteki "Ahsa" kelimesinin bir mânâsı, saymaktır. Diğer bir mânâsı ise, bu ism-i şerîfleri öğrenip, bilmektir. Bir mânâsı da, bu esmâ-i şerîfenin mûcibince amel etmektir. Meselâ "Rezzâk" ismini söylediği zaman, rızkı için aslâ endişe etmemeli. "Mütekebbîr" ismini söyleyince, Allahü teâlânın azametini ve kibriyâsını düşünmelidir."
.
Sadaka, en sevdiğin malından olmalı
Ebû Abdullâh İbn-i Ebi'l-Hısâl hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 465'te (m. 1072) Endülüs'ün Ceyyân (Jaen) bölgesinde Şekûre'ye (Segura) bağlı Fergalît'te (Gorgolitas) doğdu. Tahsiline Fergalît'te başlayan İbn Ebü'l-Hısâl başşehir Kurtuba'ya (Cordoba) yerleşti ve "Dîvânü'r-resâil"in başına tayin edildi. 540’ta (m. 1146) orada vefat etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Sadakanın, kişinin en sevdiği maldan olması lâzımdır. Bu hususta, Âl-i İmrân sûresinin doksanikinci âyetinde meâlen, (Sevdiğiniz şeylerden infâk etmedikçe hayra, iyiliğe [Cennete] nâil olamazsınız, kavuşamazsınız) buyurulmuştur. Bekara sûresinin ikiyüz yetmişüç ve ikiyüz yetmişdördüncü âyetlerinde meâlen (Sizin sadakalarınız, fî-sebîlillah cihâd eden, ilim tahsîl eden ve ibâdet gibi hayırlı bir işle meşgul olan ve yeryüzünde ticâret ve sanat gibi bir işle meşgul olmaya müsâid [elverişli] vakitleri olmayan fakirler içindir. Onlar, dilenmekten çekindikleri için, câhiller onları zengin zannederler. Ey Resûlüm, sen onları sîmâlarından tanırsın. Onlar iffetlerinden dolayı insanları rahatsız edip sadaka istemezler. Malınızdan, bunlara infâk ederseniz, muhakkak Allahü teâlâ verdiğinizi ve niçin verdiğinizi bilir. Şu kimseler ki, gece ve gündüz gizli ve âşikâr mallarını infâk ederler. Onların ecirleri, Rablerinin indinde [Na'îm Cennetleri]dir. Onlara korku ve hüzün yoktur) buyurulmuştur.
Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (Yedi kısım kimse vardır ki, Allahü teâlânın ihsân ettiği gölgeden başka gölgenin bulunmadığı kıyâmet gününde, Allahü teâlâ onları Arş'ın gölgesinde gölgelendirir. Onlardan birisi, sadaka verdiği zaman sağ elinin verdiğini, sol eli dahi bilmeyen kimsedir.)
Bu hadis-i şeriften sadakayı âşikâre, açıkça vermenin tamamen nehyedildiği anlaşılmamalıdır. Bazı yerler vardır ki, hâlis niyyet ile, kendini riyâdan koruyarak ve başkalarını teşvîk için hayrın, iyilik ve sadakanın, âşikâre olması daha efdâldir.
Hadis-i şerifte, (Bir hayrın yapılmasına yol gösteren onu yapan gibidir) buyurulmuştur. Bu hadis-i şerife göre, sadakayı âşikâre vermek, iyiliği açıkça yapmak iki kat sevap olur. Birisi, vermiş olduğu sadaka sevabı, ikincisi ise, başkalarını teşvîk etmek sevabıdır. Böyle, hâlis niyyet ile, iyilik ve sadakayı izhâr, aklen ve şer'an gizlemekten elbette daha güzeldir.
.
Allahü teâlânın yardımı yakındır
Şemsüddîn Muhammed ibn-i Zafer hazretleri tefsir âlimidir. 497 (1104)’de, o devirde bir Müslüman beldesi olan Sicilya'da doğdu. Çocuk yaşta iken ailesi Mekke'ye göç etti. İlk tahsilini burada aldıktan sonra Mısır'a gitti. Daha sonra Sicilya adasına geçti. Buraların Hristiyanlar tarafından işgal edilmesi üzerine Suriye’de Hama'ya gitti. 565 (m. 1170)’de orada vefat etti. “Sülvânü'l-muhtâc” adlı eserinde şöyle anlatır:
Kur’ân-ı kerim; binlerce sene önce yok olmuş, eserleri bile kalmamış geçmiş ümmetlerin hâllerinden haber verdi. Hûd sûresinin kırkdokuzuncu âyetinde meâlen, (Bu Nuh aleyhisselâmın kıssası gayb haberlerindendir ki, [Cebrâîl aleyhisselam vâsıtası ile] biz onu sana vahyederiz. Bundan önce, Onu ne sen, ne de kavmin bilmezdiniz) buyurulmuştur.
Bekara sûresinin ikiyüzondördüncü âyetinde meâlen, (Müminler! Siz hemen Cennete gireceğinizi mi zannediyorsunuz? Sizden önce geçen, Allah dostlarına gelen çâresizlik gibi bir şey size gelmedi. Onlara şiddetli fakirlik, hastalık, açlık ve belâ göndermiştim. Kendilerine gelen belâlardan o kadar muzdarib oldular ki, Peygamber ve ona îman edenler, Allahü teâlânın yardımı ne zaman olacak derlerdi. Dikkat ediniz, uyanık olunuz ki, Allahü teâlânın yardımı yakındır) buyurulmuştur. Bu âyet-i kerimedeki nusrat, yardım vaadi umûmî olup, Müslümanlara vadedilmektedir. Bu vaat hemen zuhûr etti. İslâmiyet evvelâ Arabistâna, sonra bütün dünyaya yayıldı.
Bedir gazâsından önce, Allahü teâlâ, Eshâb-ı kirâma zaferi müjdeledi ve Kamer sûresinin kırkbeşinci âyetinde meâlen, (Yakında onlar hezîmete uğrayıp, harbden kaçarak arka verirler) buyurdu. Aynen buyurulduğu gibi, Bedir gazâsında Kureyş kavmi hezîmete uğrayıp helâk oldu.
Allahü teâlâ, Rûm sûresinin bir, iki, üç ve dördüncü âyetlerinde meâlen (...ve Rûm [Arablara] en yakın olan bir yerde [Şâm civârında, İrânlılara] mağlup oldu. Mağlubiyetten sonra, üç yıl ile dokuz yıl arasında burada hasımları [olan Acemlere] gâlip olacaklardır. Yenmek ve yenilmek [kesin olarak biliniz ki] önde ve sonda Allahü teâlânın emrindedir. Rûmların Îrânlılara gâlip olduğu günde müminler sevineceklerdir) buyurdu. Bu âyet-i kerimelerin tefsîrinde, müfessirlerin ve siyer âlimlerinin ittifakla bildirdikleri husûs şudur: Rûmların mağlubiyetten sonra Acemlere, yâni İrânlılara gâlip olacaklarının haber verilmesidir. Bu aynen vukû buldu.
.
Allahü teâlâ, tevâzu edeni yükseltir
Kerküklü Abdurrahman Halis Efendi Kadirî tarikatı büyüklerinden bir zat olup Kerkük’te doğdu ve orada Kadirî yolunu taliplere anlattı. 1275 (m. 1858)’de orada vefat etti. Abdülkadir-i Geylânî’nin menkıbelerine dair Şeyh Ali Nurbahşî tarafından yazılan “Behçetü'l-Esrar” ismindeki eseri şerh etti. Bu kitabında şöyle anlatır:
Gavs-ı Azam Seyyid Abdülkadir-i Geylânî buyurdular ki:
Takvâ sahibi mü’minler, Allahü teâlâya ibâdet ederken, zorlanmaya hacet kalmadan yapar. Çünkü ibâdet onun tabiatından olmuştur. O, Allahü teâlâya, içi, dışı ve bütün varlığı ile ibâdet eder. Münâfıklar, ibâdetlerini zâhiren zorlanarak yapar, bâtınen ise ibâdetlerden pek uzaktırlar. Ey münâfıklar, nifakınızdan tövbe ediniz. Allahü teâlâya dönünüz. Şeytanı nasıl kendinize güldürür, ondan kendinize şifâ beklersiniz.
Yazık sana, Kur’ân-ı kerîmi ezberlersin, fakat onunla amel etmezsin. Sünnet-i seniyyeyi ezberlersin, onunla amel etmezsin, öyleyse bunları niçin ezberliyorsun? Sen, insanlara iyi amelleri yapmalarını emredersin. Fakat kendin yapmazsın. İnsanlara kötü şeyleri yasaklarsın, kendin sakınmazsın. Her kap, içindekini sızdırır. Ameller, insanın nasıl itikâd ettiğine delâlet ederler. Dışın, içine delîldir. Senin için (yanî kalbin ve rûhun) Allahü teâlânın ve O’nun seçkin kulları katında malûmdur Allahü teâlânın yakın kullarından birisi yanında bulunursan, ona karşı edepli ol. Onunla, buluşmadan önce, günahlarına tövbe et. Onun yanında küçük ol. Ona tevâzu göster, sâlihlerle tevâzu ettiğin zaman, Allahü teâlâya tevâzu etmiş olursun. Tevâzu sahibi ol. Çünkü Allahü teâlâ, tevâzu edeni yükseltir. Kendinden büyüklere tevâzu et. Çünkü Resûlullah (aleyhisselâm) bir hadîs-i şerîfte; “Bereket, büyüklerinizdedir” buyurdu.
Resûlullah (aleyhisselâm) bu hadîs-i şerîflerinde, sâdece yaşça büyük olanı kasdetmedi. Burada; Allahü teâlânın emirlerine uymak ve yasaklarından sakınmak husûsunda takvâ sahibi olmak, dîne uymak da kasdedilmiştir. Yoksa, öyle yaşlı kimseler vardır ki, onlara hürmet etmek, onlara selâm vermek asla caiz değildir. Hattâ onları görmekte bile bereket yoktur. Büyük kimseler, takvâ ve vera sahibi, sâlih, ilmiyle âmil olanlar ve amellerinde ihlâs üzere olanlardır. Büyüklerin kalpleri, manevî kirlerden arınmış, Allahü teâlâdan başkasından yüz çevirmiş, marifet ile dolu ve Allahü teâlâya yakındır.
.
Bidat ehli ebediyen felâh bulamaz
Muhammed Şirvânî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Azerbaycan’da Şirvan'da doğdu. Şeyh Zâhid hazretlerinin dergâhına gelip ona talebe oldu ve uzun bir zaman sohbetlerinde bulunup yetişti. Hocası ona icâzet verdi ve Gence şehrinde talebe yetiştirmekle vazifelendirdi. Muhammed Şirvânî hazretleri 1335 (H.736) târihinde Gence'de vefât etti. Oğluna yaptığı nasîhatte şöyle buyuruyor:
Ey oğul! Dünyâyı terk et, yâni haramları, Allahü teâlânın yasak ettiği şeyleri ve dünyâ sevgisini terk et. Çünkü dünyâyı isteyenin ve sevenin dîni gider. Namazını kıl, orucunu tut. Allahü teâlânın velî kullarına; malın, bedenin ve makâmınla hizmetçi ol. Onların kalplerini kazan, onların yaşayışlarına göre hareket et. Ehl-i sünnet îtikâdı dışında olanlar hâriç, hiçbir âlimin sözlerini inkâr etme. Eğer böyle bir inkârın olursa, ebediyen felâh bulamazsın.
Ey oğul! Devamlı cömert ol. Allahü teâlânın sana rızık olarak verdiği şeylerde cömert ol. Cimrilikten, hasedden, kin ve hîleden sakın. Çünkü, cimri ve hasedci kimsenin yeri Cehennem'dir. Hiçbir zaman hâlini insanlara açma. Zâhirini süsleme. Çünkü zâhirini süslemek, bâtının harâb olmasındandır. Rızık konusunda Allahü teâlânın vâdlerine güven. Çünkü Allahü teâlâ, her canlının rızkını vereceğine dâir kefil oldu. Allahü teâlâ, Kur'ân-ı kerîmde meâlen; "Yerde yürüyen ne kadar canlı varsa, hepsinin rızkı, ancak Allahü teâlâya âittir" buyurdu. (Hûd sûresi: 61)
İnsanlardan hiçbir şey bekleme. Hakkı söyle. Mahlûkâttan hiçbirisine meyletme. Mâlâyânîyi terk et. Peygamber efendimiz bir hadîs-i şerîfte; "Kişinin mâlâyânîyi, (faydası olmayan şeyleri) terk etmesi, onun Müslümanlığının güzelliğindendir" buyurdu.
Ey oğul! İnsanlara nasîhat edici ve faydalı ol. Yemeyi, konuşmayı ve uykuyu azalt. Sâdece ihtiyâcın kadar ye. Zarûret olmadan konuşma. Çok uyuma. Namaz, oruç ve Allahü teâlânın zikri ile meşgûl ol. Kalbin mahzûn, gözün yaşlar dökücü, amelin hâlis, duân hamd, arkadaşların fakîr, evin mescid, malın ilim, zînetin zühd olsun.
Ey oğul! Bu fânî dünyânın zînetine aldanıp gurûrlanma. Bir kimse dünyâya meylederse helâk olur. Âhiret yolculuğuna hazır ol. Fırsat elinde iken, Allahü teâlâdan başkasına gönül bağlama. Bir gün gelir pişmanlığın fayda vermez...
.
Hatim okunan yere rahmet yağar
İsâ ibn-i Verdân el-Medenî hazretleri "Kırâat-ı aşere" imamlarından Ebû Ca'fer el-Kârî'nin meşhur iki râvisinden biridir. Medine’de doğdu ve orada yaşadı. Kıraat ilmini Ca'fer el-Kâri ve "Kurrâ-i seb'a"dan Nâfi bin Abdurrahman'dan tahsil etti. Kendisinden arz yoluyla Vâkıdî gibi âlimler kıraat okudular. İbn-i Verdân 160 (777)’da vefat etti. Buyurdu ki:
Hadîs-i şerîfte, (Ümmetimin yaptığı ibâdetlerin en kıymetlisi, Kur’ân-ı kerîmi, Mushafa bakarak okumakdır) buyuruldu. Kur’ân-ı kerîmi, güzel ses ile, Allah’tan korkarak ve hüzün ile okumalıdır. Sûre veyâ âyet okumaya başlarken E’ûzü okumak vâciptir. Fâtiha okumaya başlarken Besmele okumak da vâciptir. Diğer sûrelere başlarken Besmele okumak sünnettir. Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki:
(Kur’ân-ı kerîmi tecvîd bilgisine uyarak okuyunca, her harfine yirmi sevap verilir. Tecvîde uymazsa, on sevap verilir.)
(Kur’ân-ı kerîm okunan evden, Arş'a kadar nûr yükselir.)
Kur’ân-ı kerîmi kırk günde hatmetmek, yani başından sonuna kadar okumak müstehaptır. Üç günden önce hatmetmek câiz değildir. Hatim sonunda yapılan duâ kabul olur. Hatim duâsında bulunmaya çalışmalıdır. Hatim bitince, yeniden hatme başlamak niyeti ile Fâtiha okumalıdır. Hadîs-i şerîflerde, (İnsanların en iyisi, hatmi bitirince, yeniden başlayandır), (Kur’ân-ı kerîm okuyanın ana-babası kâfir olsalar bile, azapları hafîfler) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîmin hatmedildiği yere rahmet yağar. Hatimden sonra duâ etmek müstehaptır. Kur’ân-ı kerîm hatmolunurken toplanmak müstehaptır. Abdullah ibn-i Abbâs (radıyallahü anh), hatim okuyan kimsenin yanında adamını bulundururdu. Hatim biteceği zamânı işitince, kendi de hâzır olurdu. Enes bin Mâlik (radıyallahü anh), hatmettiği zaman, çoluk çocuğunu toplayıp duâ yapardı. Hatim bitince, ikincisine başlamak müstehaptır. Hadîs-i şerîflerde, (Kur’ân-ı kerîmi hatmeden kimseye altmışbin melek hayır duâ eder) ve (Hatim duâsı yapılan yerde bulunan, ganîmet dağılırken bulunan kimse gibidir. Hatme başlanan yerde bulunan, cihâd eden kimse gibidir. İkisinde de bulunan, iki sevâba da kavuşur ve şeytânı rezîl eder) buyuruldu.
Sa’d ibni Ebî Vakkâs (radıyallahü anh) buyurdu ki: "Bir kimse, gündüz hatim okursa, melekler ona akşama kadar duâ eder. Gece okunursa, sabâha kadar duâ ederler."
.
Allahü teâlâ, kadîm olan zâtı ile vardır 19.10.2020
Ebû Nasr ibn-i Ved'ân el-Mevsılî hazretleri fıkıh ve hadis âlimidir. 402'de (m. 1012) Musul'da doğdu. Tahsil için Bağdat'a ve Diyarbekir'e gidip geldikten sonra Musul kadılığına tayin edildi. 494'te (m. 1100) Musul'da vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, kadîm olan [hiç yok olmayan] Zâtı ile vardır. Ondan başka her şeyi, O yaratmıştır. O, sonsuz olarak var idi. Yâni, kadîmdir, ezelîdir. Yâni hep var idi. Varlığından evvel yokluk olamaz. Ondan başka her şey, yok idi. Bunların hepsini, O, sonradan yarattı. Allahü teâlâ birdir. Yâni varlığı lâzım olan, yalnız Odur. İbâdete hakkı olan da, yalnız Odur. Ondan başka şeylerin var olmasına lüzûm yoktur. Olsalar da olur, olmasalar da. Ondan başka hiçbir şey, ibâdet olunmaya lâyık değildir.
Allahü teâlânın kâmil sıfatları vardır. Bu sıfatları: Hayat, İlm, Sem', Basar, Kudret, İrâde, Kelâm ve Tekvîndir. Bu sıfatları da, kadîmdir, ezelîdir. Varlıkları, Allahü teâlâ iledir. Mahlûkların sonradan yaratılması ve onlarda her ân meydana gelen değişiklikler, Onun sıfatlarının kadîm olmasını bozmaz. Sıfatların bağlandığı mahlûkların sonradan var olması, sıfatların ezelî olmasına mâni olmaz. Noksan sıfatlar, Allahü teâlâda yoktur. Allahü teâlâ, maddelerin, cisimlerin, arazların, yâni hâllerin sıfatlarından ve bunlara lâzım olan şeylerden münezzehdir, uzaktır. Allahü teâlâ, zamanlı değildir, mekânlı değildir, cihetli değildir. Bir yerde, bir tarafta değildir. Zamanı, yerleri, cihetleri O sonradan yaratmıştır. Allahü teâlâ, madde değildir, cisim değildir, âraz, hâl değildir. Hudûdlu, boyutlu değildir. Uzun, kısa, geniş, dar değildir. Ona, (Vâsi') yâni geniş deriz. Fakat, bu genişlik, bizim bildiğimiz, anladığımız gibi değildir. O, (Muhît)dir. Yâni her şeyi çevirmiştir. Fakat, bu ihâta, çevirmek, bizim anladığımız gibi değildir. O, (Karîbdir) yakındır ve bizimledir. Fakat, bizim anladığımız gibi değil!
Onun vâsi', muhît, karîb ve bizim ile berâber olduğuna inanırız. Fakat bu sıfatların ne demek olduğunu bilemeyiz.
Allahü teâlânın zâtı ve sıfatları için, akla gelen her şey yanlıştır, deriz. Allahü teâlâ, hiçbir şey ile ittihâd etmez, birleşmez. Hiçbir şey de, Onunla birleşmez. Ona hiçbir şey hulûl etmez. O da, bir şeye hulûl etmez. Allahü teâlâ, ayrılmaz, parçalanmaz, tahlîl, terkîb edilmez. Onun benzeri, eşi yoktur.
.
Allahın vahdâniyetinin isbâtı hakkında
Abdülkadir Kemaleddin Efendi evliyanın meşhurlarından olup Erbil’de doğdu. Tarikat bakımmdan Halveti, Kadiri, Nakşibendî'dir. 1315 (m. 1897)’de Urfa’da vefat etti. Eserlerinden biri “Hüccetü'z-Zâkirîn fi'r-Reddi Ale'l-Münkirîn” olup, bu kitabında şöyle buyuruyor:
Allahü teâlânın vahdâniyyetini isbât husûsunda kelâm âlimlerinin bildirdikleri burhânlardan birkaçını bildireceğiz: Enbiyâ sûresinin yirmi ikinci âyetinde meâlen: (Eğer yer ile gökte, Allahtan başka ilâhlar olsaydı, bunlardaki nizâm bozulur, karma karışık olurdu) buyurulmuştur. Bu âyet-i kerimenin işareti (Burhân-ı temânü')dür. Yâni âlemin hâlıkının [yaratıcısının] iki olduğu farz edilse, bu iki yaratıcının fiilleri, birbirinden, ya farklı veya aynı olur. Birbirinden farklı olursa, âlemin fesadı lâzım olur. Yani semavât ve arzın bu husûsî nizâmından çıkmasını ve yok olmasını veya birbirine zıt şeylerin aynı anda bir araya cem edilmesini icap ettirir.
Meselâ, iki ilâhdan birisi, Zeyd ismindeki insanın hareketini, diğeri de o anda hareket etmeyip sükûnunu irâde etse, ilâh oldukları için kudretleri Zeyd’e tesîr edince, cem’i zıddeyni icap ettirir. [Bu ise, mümkin değildir. Çünki, cem’i zıddeyn muhâldir. Yâni, iki zıd şeyin, aynı anda bir araya gelmesi, mümkin değildir. Yâni, Zeyd, aynı anda hem hareketli, hem hareketsiz olamaz. Yâ hareketlidir yâhut hareketsizdir.] İki ilâhın fiilleri, yekdiğerinin aynı olursa, aralarında muhâlefetin bulunması, yâ mümkin olur veya olmaz. Muhâlefet mümkin olamaz. Çünki ikisi, aynı şeyi irâde etmektedirler. İkinci şekilde yâni muhâlefetin mümkin olması ise, ikisinden birisinin âcizliğini Îcap ettirir. Âcizlik ise, mahlûkluk, sonradan olma, yâni yaratılma alâmetidir. Bu ise, ilâhlığın şânına yakışmaz. Sonradan yaratılan ilâh olamaz. Âlemin yaratıcısının [hâşâ] iki olduğu farz olunsa, ikisinden biri, tedbîrinde yâni dilediğini yapmakta yâ kâfî olur veya olmaz. İki ilâhdan birincisi, yaratıcı olarak, dilediğini yapmakta kâfî ise, ikinci ilâhın zâyi' ve zâid yâni lüzûmsuz ve fazla olması icap eder. Bu ise, noksanlıktır. Noksan olan ise, yaratıcı, yâni hâlık olamaz. Eğer ikinci ilâh, dilediğini yapmakta kâfî gelirse, birinci ilâhın yok ve âtıl olması icap eder. Âlemin yaratıcısının [hâşâ] iki olduğu farz olunsa, kudretlerin [mahlûklara] te'sîrinde, yâ birbirlerine muhtaçdırlar veya değildirler. Yâhut, biri diğerine muhtaç olup, diğeri ona muhtaç değildir.
.
Allahü teâlâya tam tevekkül etseydiniz
Şerefüddîn İbnü'l-Müstevfi hazretleri hadis âlimidir. 564'te (m. 1169) Kuzey Irak’ta Erbil'de doğdu. Burada ilim tahsilini tamamladıktan sonra Erbil Atabeyi Muzafferüddin Kökbörü'ye vezir oldu. Moğollar 634'te (m. 1236) Erbil'e hücum edince Musul'a göç etti. 637'de (m. 1239) Musul'da vefat etti. Buyurdu ki:
İslâmiyette tevekkül, çalışmayıp her şeyi Allahü teâlâdan beklemek değildir. Allahü teâlânın âdeti şöyledir ki, her şeyi bir sebep ile yaratmaktadır. Sebepleri O yarattığı gibi, onların tesîr ederek, işin meydana gelmesini de O yaratmaktadır. İslâmiyet, her şeyin sebebini araştırmamızı ve bu sebebe yapışmamızı emretmektedir. Her şeyin malum olan, meşhur olan, sebebine yapışmamız ve bu sebebin tesîrini halk etmesi için, Allahü teâlâya duâ etmemiz, yalvarmamız lâzımdır. Sebebe yapışmadan işin yapılmasını Allahtan beklemek, Allahü teâlâya karşı gelmek, Onun âdetini bozmaya kalkışmak olur.
Mâide sûresinin yirmiüçüncü âyetinde meâlen (Eğer îmanınız varsa, Allahü teâlâya tevekkül ediniz) buyurulmuştur.
Âl-i imrân sûresinin yüzellidokuzuncu âyetinde meâlen (Allahü teâlâ, tevekkül edenleri sever) buyurulmuştur.
İbrâhîm sûresinin onbirinci âyetinde meâlen (Tevekkül ediciler yalnız Allahü teâlâya tevekkül etmelidir) buyurulmuştur.
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyuruyor ki: (Ümmetimden bir kısmını, bana gösterdiler. Dağları, sahrâları doldurmuşlardı. Böyle çok olduklarına şaştım ve sevindim. Sevindin mi dediler, evet dedim. Bunlardan ancak yetmiş bin adedi hesapsız Cennete girer dediler. Bunlar hangileridir diye sordum. İşlerine sihir, büyü, dağlamak ve fal karıştırmayanlar ve Allahü teâlâdan başkasına tevekkül ve itimat etmeyenlerdir buyuruldu.) Dinleyenler arasında Ukâşe, ayağa kalkıp, (Yâ Resûlallah! Duâ buyur da, onlardan olayım) deyince, (Yâ Rabbî! Bunu onlardan eyle!) buyurdu. Başka biri daha ayağa kalkıp, aynı duâyı isteyince, (Ukâşe senden çabuk davrandı) buyurdu...
Bir hadis-i şerifte, (Allahü teâlâya tam tevekkül etseydiniz, kuşların rızkını verdiği gibi, size de gönderirdi. Kuşlar, sabah mideleri boş, aç gider. Akşam mideleri dolmuş, doymuş olarak döner) buyurdu.
Bir hadis-i şerifte, (Bir kimse, Allahü teâlâya sığınırsa, Allahü teâlâ, onun her işine yetişir. Hiç ummadığı yerden, ona rızık verir. Her kim, dünyaya güvenirse, onu dünyada bırakır) buyurdu.
.
Din kardeşine yardım etmenin fazileti
Muhammed İbnü'l-Müsennâ hazretleri hadis hafızıdır. 167'de (783) Basra'da doğdu. Basra ve Bağdat'ta meşhur muhaddislerden hadis rivayet etti. Kendisinden Kütüb-i sitte imamları ve diğerleri rivayette bulundular. 252 (m. 866)’de vefat etti. Şöyle nakleder:
Müslümanların ihtiyaçlarını karşılamanın ve onları sevindirmenin ve güzel huylu ve yumuşak ve sabrlı olmanın fazîletini ve sevaplarını bildiren hadis-i şerifler çoktur. Bunlardan birkaçı şöyledir:
(Müslüman, Müslümanın kardeşidir, ona zulmetmez. Onu sıkıntıda bırakmaz. Kardeşine yardım edene, Allahü teâlâ yardım eder. Kardeşinin sıkıntısını giderenin, Allahü teâlâ kıyâmet günü sıkıntısını giderir. Bir Müslümanı sevindireni, Allahü teâlâ kıyâmet günü sevindirir.)
(Din kardeşine yardım edenin yardımcısı, Allahü teâlâdır.)
(Allahü teâlâ, bazı kullarını insanların ihtiyaçlarını karşılamak için yaratmıştır. Dertli olanlar, bunlara sığınırlar. Bunlar kıyâmet gününün azâbından emîndirler.)
(Allahü teâlâ, bazı kullarına çok nîmetler vermiş, bunları dertli kullarına derman için sebep yapmıştır. Bu nîmetleri muhtaç olanlara vermezlerse, ellerinden alıp, başkalarına verir.)
(Bir kardeşinin ihtiyacını karşılayana, on sene itikaf sevabı verilir. Allah rızası için bir gün itikaf eden ile Cehennem ateşi arasında üç hendek uzaklık vardır. İki hendek arası, şark ile garb arası gibi uzaktır.)
(Bir din kardeşinin ihtiyacını karşılayan kimseye Allahü teâlâ, yetmişbeş bin melek gönderir. Sabahtan akşama kadar onun için duâ ederler. Akşam ise, sabaha kadar duâ ederler. Her adımı için bir günahı, affolur ve bir derece yükseltilir.)
(Bir mümin kardeşinin ihtiyacını karşılamak için giden kimseye, her adımı için yetmiş sevap verilir ve yetmiş günahı affolunur. Onu sıkıntıdan kurtarınca, anadan doğmuş gibi günahlarından kurtarılır. Bu yardımı yaparken ölürse, hesapsız olarak Cennete girer.)
(Farzlardan sonra, amellerin en kıymetlisi, bir Müslümanı sevindirmektir.)
(Bir kimse, mümin kardeşini sevindirince, Allahü teâlâ bir melek yaratır. Bu kimse ölünceye kadar hep ibâdet eder. Ölüp kabre konunca, yanına gelerek, beni tanıyormusun der. Hayır, sen kimsin deyince bir Müslümana vermiş olduğun sevincim. Bu gün seni sevindirmek ve suâl meleklerine cevap verirken yardımcı olmak ve cevaplarına şehâdet etmek için, şimdi sana gönderildim. Kabirde ve kıyâmette sana şefaat edeceğim. Sana Cennetteki makamını göstereceğim der.)
.
Sağ elin verdiğini sol el bilmemeli
Halîlzade Mekkî Mehmed Efendi, Seksendokuzuncu Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1126 (m. 1714)’de Mekke-i mükerremede doğdu. 1212 (m. 1797)’de İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ Bekâra sûresi 271. âyetinde meâlen; “Eğer sadakaları gizler de, onları gizli olarak fakirlere verirseniz, bu sizin için daha hayırlıdır ve günahlarınızdan bir kısmını örter” buyuruyor. Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir hadîs-i şerîfte; “Üç şey iyilik hazînelerindendir. Bunlardan birisi de, verdiği sadakayı gizlemektir” buyurdu. Yine buyuruyor ki: “Allahü teâlânın rahmet gölgesinden başka bir gölgenin bulunmadığı kıyâmet gününde, yedi kimseyi Allahü teâlâ rahmetinde gölgelendirecektir. Bunlardan birisi de sağ eli ile verdiği sadakayı, sol elinin haberi olmayacak şekilde gizliliğe dikkat edendir.”
Büyüklerimiz sadakayı gizli vermekte o kadar titiz ve dikkatli hareket ettiler ki, bazısı bir âmânın avcuna koydu, bazısı da fakirin eline başkası vasıtasıyla ulaştırdı. Böylece, kendilerinin bilinmesini istemiyorlardı... Bütün bunlar, Allahü teâlânın gazâbını söndürmek, riya ve şöhretten uzak kalabilmek içindi. Fakat açıktan vermek, başkasının da kendisine uyarak vermesine sebep olacaksa veya isteyen kimse herkesin yanında isterse, o zaman açıktan verilebilir. Çünkü Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Gerçekten Allahın kitabını okuyanlar, namazı gereği üzere kılanlar, kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden gizli ve aşikâr harcayanlar, asla ziyan etmeyecek bir ticâret (sevap) umabilirler” buyurdu (Fâtır-29)
Kişi; verdiği sadakayı, verdiği kimsenin başına kakarak ve ona eziyet ederek, sadakasını ifsâd etmemesi lâzımdır. Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîmde meâlen; “Ey îmân edenler, sadakalarınızı, insanlara gösteriş için malını harcayan, Allaha ve âhıret gününe inanmayan kimse gibi, başa kakmak ve eziyet etmek sûretiyle boşa çıkarmayın...” buyuruyor (Bekâra-264)
Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) ise, bir hadîs-i şerîfte; “Başa kakanın sadakasını Allah kabul etmez” buyurdu.
Kişi, vereceği kimseleri iyi seçmelidir, önce, dünyâya önem vermeyen takvâ sahibi kimseleri aramalıdır. Takvâ sahibi kimse, aldığı zekâtı ve sadakayı, takvâsına yardımcı olacak şekilde kullanır. Böylece o sadakayı veren kimse de, onun yapmış olduğu tâata ortak olur. Sonra, ilim sahiplerini aramalıdır.
.
Ömründe hiç yalan söylememiştir
Ebü'l-Berekât Zeynüddîn el-Müneccâ hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 631 (m. 1234)’de Şam’da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinin derslerine katılarak fıkıh, usûl-i fıkıh, kelâm, tefsir, nahiv sahalarında yetişti ve otuz yıl boyunca Emeviyye Camii'nde, Hanbeliyye ve Sadriyye medreselerinde ders verdi. 695'te (m. 1296) Şam’da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Resûlullah Efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) Peygamber olduğunu ispat eden delillerden bazıları şunlardır:
Ne dünya işleri için, ne de âhiret işlerinde hiçbir zaman yalan söylememiştir. Ömründe bir yalan söylemiş olsaydı, azılı düşmanları, bunu her yere yaymak için, yarışırlardı. Peygamberliğinden önce ve sonra çirkin bir şey yaptığı hiç görülmedi. Ümmî olduğu hâlde [yâni kimseden bir şey öğrenmediği hâlde], pek fasîh, yâni açık ve tatlı konuşurdu. Bunun için, (Bana cevâmi'ul kelim) verildi, buyurdu. [Cevâmi'ul kelim, az kelime kullanarak, çok şey anlatmak demektir.]
Allahü teâlânın, dînini bildirmek için, meşakkatlere katlandı. Hattâ, öyle oldu ki, (Hiçbir Peygamber, benim çektiğim işkenceleri çekmemiştir) buyurdu. Bunların hepsine katlandı. Vazîfesinde hiç gevşeklik göstermedi. Düşmanlarına gâlip gelip, insanların hepsi emrine girince, güzel ahlâkında, merhametinde, tevâzuunda hiç değişiklik olmadı. Ömrünün her zamanında, herkesin gönlünü alırdı. Kendini kimseden üstün görmezdi. Ümmetinin hepsine baba gibi çok şefkâtli idi. Aşırı merhametinden dolayı, kendine (Fâtır) sûresinin, (Onların yanlış hareketlerinden dolayı üzülme!) meâlinde olan sekizinci âyet-i kerimesi ve (Kehf) sûresinin, (Onların yanlış işlerine üzülüp kendini helâk mı edeceksin?) meâlinde olan altıncı âyet-i kerimesi geldi.
Cömertliği hadden aşmış idi. Bunu frenlemesi için, (İsrâ) sûresinin, (Malının hepsini verecek kadar eli açık olma!) meâlinde olan yirmidokuzuncu âyet-i kerimesi geldi. Dünyanın geçici ve aldatıcı güzelliklerine hiç bakmazdı. Peygamberliğini bildirmeye başladığı zamanlarda, Kureyş'in ileri gelenleri, yanına gelip, (Sana istediğin kadar mal verelim. İstediğin kızı verelim. İstediğin yere başkan yapalım. Bu işten vazgeç!) dediler. Yüzlerine bile bakmadı...
Fakirlere ve kimsesizlere karşı merhametli, mütevâzı, mal ve mülk sahiplerine karşı ise, ağır başlı ve ciddî idi.
.
Kur'ân-ı kerimin bütün sûreleri "muciz"dir
Ahmed İbnü'l-Munadi hazretleri kıraat ve hadis âlimidir. 256'da (m. 870) Bağdat'ta doğdu. Kurrâ-i seb'adan Âsım'ın râvisi Ebû Bekir bin Iyâş'ın talebesi İshak bin Yûsuf el-Ezrak’tan kıraat ilmini tahsil etti. Ayrıca Ebû Dâvûd Sicistânî gibi âlimlerden hadis dinledi. Kendisinden birçok âlim istifade etti. 336'da (m. 947) Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Kur'ân-ı kerimin bütün sûreleri mucizdir. "Muciz" demek, bir zamanda bulunan ve o zaman insanlarının çoğunun yapamadıkları için çok değer taşıyan ve yapabilenlerce de, en yüksek dereceye ulaştırılmış olup, insan gücü ile bunun üstünü yapılamayacağında söz birliğine varılmış olan ve bu derecenin üstünde bir yapan bulunursa, bunun ancak Allahü teâlâ tarafından olduğuna inanılan şeydir. Böyle olmayan şeye mucize denmez. Din adamları, Kur'ân-ı kerimin îcazını başka başka bildirdiler. Çok kimse, "Kur'ân-ı kerimin nazmı garîb, üslûbu acîbdir. Arab şairlerinin nazımlarına, üslûplarına benzemediği için mucizdir" dediler. Sûrelerin başındaki ve sonundaki ve kıssalarındaki nesir kısımlar da böyledir. Âyetlerin aralıkları, onların Sec'leri gibidir. [Sec', kumru kuşunun devamlı ötüşüne denir. Nesirde, cümle sonlarının kafiye şeklinde birbirlerine uygun olmalarına denir. ] Bunların Kur'ân-ı kerimde mevcut olmaları, onların sözlerinde olanlar gibi değildir. Bunları Kur'ân-ı kerimdeki gibi yapamadılar. Arapçayı iyi bilen kimse, Kur'ân-ı kerimin îcazını açıkça anlar. Yâni, hiç görülmemiş nazmı olduğu içindir. Bazıları, îcaz, gaybdan haber vermesidir, dedi.
Meselâ, (Rûm) sûresinin üçüncü âyetinde meâlen, (Onlar gâlib geldiler ise de, on seneye varmadan mağlup olacaklardır) buyuruldu. Bu âyet-i kerime, Bizans İmparatoru Heraklius’un on seneden az zamanda, İrân Şâhı Hüsrev Perviz ordusuna gâlip geleceğini önceden haber vermektedir. Haber verdiği gibi de olmuştur.
Bazı âlimlere göre, Kur'ân-ı kerimin îcazı, çok uzun ve tekrarlı olduğu hâlde, hiçbir yerinde ihtilâf, uygunsuzluk bulunmamasıdır. Bunun içindir ki, (Nisâ) sûresinin seksenbirinci âyetinde meâlen, (Bu Kur'ân, Allahtan başkasının sözü olsaydı, içinde çok uygunsuzluklar bulurlardı) buyuruldu. Bazılarına göre, Kur'ân-ı kerimin îcazı, manasından olmaktadır.
.
Sahip olduğun değerin farkında değilsin
Azmi Hüseyin Dede Mevlevi arif ve fazıllarından olup Gelibolu’da doğdu. Uzun müddet Gelibolu ve Mısır mevlevihaneleri şeyhliğinde irşad vazifesi yaptı. 1311 (m. 1893)’de hava tebdili için bulundukları Beyrut'ta vefat etti. Temyizü'l-Emreyni isimli eserinde şöyle anlatır:
Canlı balık için deniz hayat, kara ölümdür. Ama kâğıda bir balık resmi yapsan onun ne denizden haberi olur, ne karadan. Bunların benzerliği sadece şekilden ibarettir... İnsanların kimisi de yalnız kalıp insanıdır. Dışarıdan bakınca onların gözü kulağı, dili dudağı var sanırsın. Gerçekteyse kalıbın burnu yoktur ki iyilikten bir koku alsın, kulağı ve gözü yoktur ki hayırlı sözleri işitsin, güzeli görsün. Yüzü kara zenciye sabun da bir kara boya da. Gerçek zenci ise gönül zencisidir. O gönlün terazisi kırıktır; bu yüzden iyilikle kötülüğün farkını tartamaz.
Güneş ortalığı aydınlatmışken mum yakmaya kalkmak ortalığa “ben körüm” diye bağırmaktan başka nedir . Güneşin parlaklığından yarasaya ne fayda. O körlüğü kendine değil güneşe hamletmeye kalkar. Ey vahiy güneşi doğmuşken akıl mumuyla aydınlanmaya kalkan yarasa tabiatlı! Güneşin ışığında kusur yok; kusur senin gözlerinde. Güneşin parlayan ışığıyla bütün âlem dolup taşsa körün gözün bundan bir nasibi yok. Onun bütün kısmeti sırtına vuran ısıdan ibaret. Güneşin binbir nimeti var, onu bir mangal mevkiine indirmek caiz mi? Akıl ve idrak körü de böyledir. O değerli bir şeyi kendi idrakine kendi seviyesine indirir de güneşi mangal, altını pul eder. Görmek ve körlük de çeşit çeşittir. Vah yazık o göze ki zerreyi görür de güneşi görmez. Uzaktakini tanır da yakındakini bilmez. Önemsizin farkındadır önemli olandan gafil. Mahluk da halıka göre zerreden bile kemdir. Yaratılmışı görüp yaratanından gafil olmak! İşte gerçek körlük budur.
Her şeyin değeri ödenen bedel kadardır. Atadan dededen kalan, yolda belde bulunan şeyin değeri olmaz. Zira bir şeyi ucuza alan ucuza verir. Cahil çocuk yolda bulduğu incinin kıymetini ne bilsin. Bu yüzden bir hazine değerindeki o inciyi gider de bir somun ekmeğe değişir. İncinin kıymetini denizin dibine dalan dalgıça, ya da inci satıcısına sor sen. Aslında o çocuk sensin; inci de ata mirası olan dinin. Sen o hazineyi beşiğinde hazır buldun, sahip olduğun şeyin farkında olmayışın bundan.
.
Hep iyi insanlarla beraber olun
Abidin Paşa Osmanlı Devleti'nin son senelerinde hizmet etmiş bir İslam âlimi ve devlet adamıdır. 1843 yılında şimdi Yunanistan’da olan Preveze'de doğdu. Memleketinde iyi bir tahsil gördükten sonra İstanbul’a giderek devlet hizmetine girdi. Çeşitli vilayetlerde valilik ve bir süre Hariciye Nazırlığı (Dışişleri Bakanlığı) yaptı. İstanbul Merkezefendi Dergâhı Şeyhi Nûreddin Efendi’ye intisap ederek tasavvuf yolunda ilerledi. 1906 yılında İstanbul'da vefat etti. Sultan 2. Abdülhamid devrinde Ankara valisiyken şehre Elmadağ’dan su hattı yaptırdı. Bu vazifede iken Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî hazretlerinin Mesnevisini şerh etti. Bu eserinde şöyle yazmaktadır:
Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî hazretleri buyuruyor ki: Gizli ve âşikâr Allahü teâlâdan korkun. Günahlardan sakının. Az yiyip, az uyuyun, az konuşun. Çok oruç tutun. Zamanlarınızı namaz kılarak değerlendirin. Şehveti terk edip, sefihlerle, cahillerle mücadele etmeyin. Onlarla oturup kalkmayın. Hep iyi insanlarla beraber olun. Ya hayır konuşun veya susun. İnsanların sıkıntılarına sabredin. Bilin ki, insanların en hayırlısı, insanlara en faydalı olandır.
Allahü teâlânın aşkı ile dolmuş, evliyanın büyüklerinden olan, Celâleddîn-i Rûmî hazretleri, ney ve başka hiçbir çalgı çalmadı, raks etmedi. Mesnevinin birinci beytinde, “Dinle neyden, nasıl anlatıyor ayrılıklardan şikâyet ediyor” deniyor. Ney, İslâm dininde yetişen kâmil insan demektir. Bunlar, kendilerini ve her şeyi unutmuş, her an, Allahü teâlânın rızasını aramaktadır. Ney, Farsçada yok demektir. Bunlar da, kendi varlıklarından yok olmuştur. Ney denilen çalgı, içi boş bir çubuk olup, bundan çıkan her ses, onu çalan kimseden hasıl olmaktadır. O büyükler de, kendi varlıklarından boşalıp, kendilerinde, Allahü teâlânın ahlakı zahir olmaktadır. Neyin üçüncü manası, kamış kalem demektir ki, bundan da, insan-ı kâmil kastedilmektedir. Kalemin hareketi ve yazması kendinden olmadığı gibi, kâmil insanın hareketleri ve sözleri de, hep Allahü teâlâdandır.
Son 3 asırdır bazı cahiller, neyi çalgı sanarak, ney, dümbelek gibi, şeyler çalmaya, dans etmeye başladılar. Celâleddîn-i Rûmî hazretleri, yüksek sesle zikir bile yapmazdı. Nitekim Mesnevîsinde:
“Pes zi cân kün, vasl-ı cânânrâ taleb, bî leb-ü bî gâm mîgû, nâm-ı Rab!” buyuruyor ki; “O hâlde, sevgiliye kavuşmayı, can-u gönülden iste. Dudağını ve damağını oynatmadan, Rabbin ismini kalbinden söyle!” demektir.
.
Namazı terk etmenin tehlikesi büyük
Alî İbnü'l-Kattân El-Mağribî hazretleri hadis âlimidir. 562'de (m. 1167) Fas’ın Fes şehrinde doğdu. İlk tahsilini tamamladıktan sonra Merakeş'e giderek buradaki âlimlerden hadis öğrenip icazet aldı. Bu sırada çıkan iç karışıklıklardan dolayı Sicilmâse'ye yerleşti ve çok talebe yetiştirdi. 628'de (m. 1231) orada vefat etti. Şu hadis-i şerifleri nakletti:
“Oruç, sâdece yemekten ve içmekten el çekmek değildir. Oruç, boş şeylerden ve kötü sözlerden el çekmektir.”
“Kul ile küfür veya şirk arasında, ancak namazı terk etmek vardır.”
“Büyüklerimize hürmet etmeyen, küçüklerimize merhamet etmeyen, âlimlerimizin hakkını tanımayan bizden değildir.”
“Mirâc’da Rabbimden, benden sonra Ali bin Ebî Tâlib’i halîfe yapmasını istedim. Melekler dedi ki: Yâ Muhammed! Allahü teâlâ dilediğini yapar. Senden sonra halîfe Ebû Bekir’dir.”
“Kavmi, Nûh’u bayılıncaya kadar dövüyorlardı. O ayılınca, (Allahım! Kavmime hidâyet ver (doğru yola ilet). Çünkü onlar bilmiyorlar) derdi.”
“Ölmek üzere olan kimselere Kelime-i tevhîdi, telkin ediniz. Çünkü bu, dile söylemesi kolay gelir, fakat mizanda ağır gelir. Eğer Lâ ilahe illallah bir kefeye, gökler ve yer diğer kefeye konsa idi; Lâ ilahe illallah, gökler ve yerden ağır gelirdi.”
“Bütün çocuklar, Müslümanlığa uygun ve elverişli olarak dünyâya gelir. Bunları, sonra anaları, babaları, Hıristiyân, Yahudi ve dinsiz yapar.”
“Cuma günlerinde bir an vardır ki, müminin o anda ettiği duâ reddolunmaz.”
“Kim cuma günü Kehf sûresini okursa, onun için ayağını bastığı yerden göğe kadar bir nûr fışkırır. Bu nûr, kıyâmet günü onun yolunu aydınlatır. O kişi, iki cuma arasında işlemiş olduğu günahlarından mağfiret olunur. Bu iki cuma arası Deccâl çıksa ona uymaz.”
“Kim her gece Yâsîn-i şerîf sûresini okursa, sanki Kur’ân-ı kerîmi yedi kere okumuş gibi olur.”
“Kim cuma gecesi Yasin ve Saffât sûrelerini okuduktan sonra, Allahü teâlâdan bir dilekte bulunursa, Allahü teâlâ onun dileğini verir.”
“Kim A’râf sûresini okursa, Allahü teâlâ onun ile İblîs arasına bir perde koyar. Kıyâmet günü Âdem aleyhisselâm ona şefaatçi olur.”
“Her kim abdest aldıktan sonra İnnâ enzelnâhü (Kadr sûresini) sûresini bir kere okursa, Hakk teâlâ hazretleri, o kimseyi sıddîklardan yazar, iki kere okursa, şehidlerden yazar. Üç kere okursa, Peygamberlerle haşreder.
.
Kâfirler için çılgın bir ateş hazırladık
Abdurrahmân İbnü’l-Kâsım hazretleri İmam-ı Mâlik'in önde gelen talebelerindendir. 128 (m. 746)’da Filistin'in Remle şehrinde doğdu. Ailesi Remle'den Kahire'ye göç etti. Burada ilim tahsil ettikten sonra Medine'ye giderek İmam-ı Mâlik hazretlerine talebe oldu ve onun vefatına kadar yirmi yıl derslerine devam etti. İbnü’l-Kâsım 191 (m. 806)’da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Müslüman, bütün peygamberlere inanır. Birini bile kabul etmeyen Müslüman olamaz. Kur’ân-ı kerimde bütün peygamberlere iman gerektiği bildiriliyor. Bekara sûresi 3. ve 4. âyet-i kerimelerinde (Onlar gayba inanırlar, namazı doğru kılarlar, kendilerine rızık olarak verdiğimizden de [Allah yolunda] harcarlar. Sana gönderilene [Kur'âna], senden öncekilere [Resullere] gönderilene [Tevrat, İncil ve diğer kitaplara] ve ahirete yakînen iman ederler) buyuruluyor.
Muhammed aleyhisselama iman edip, Ona uymak ise şöyle bildiriliyor: (Allah’a ve onun ümmi nebi olan Resulüne iman edin, ona uyun ki doğru yolu bulasınız.) (Muhammed aleyhisselama inanıp ona uymayan Ehl-i kitap doğru yolda değildir. Araf sûresi 158. âyet-i kerimesi) [Ey habibim, Ehl-i kitaba] De ki: (Eğer Allah’ı seviyorsanız, bana uyun ki Allah da sizi sevsin.) [Al-i İmran 31] (De ki: Allah’a ve Resulüne itaat edin! Eğer [uymayıp] yüz çevirirlerse, [kâfir olurlar] Elbette Allah kâfirleri sevmez.) [Al-i İmran 32]
Hıristiyanlık ve Yahudilik hak değil, hak olan yalnız İslamiyet’tir Kur’an-ı kerimde buyuruluyor ki: (Allah indinde hak din ancak İslam’dır.) [Al-i İmran 19]
(Sizin için din olarak İslam’ı beğendim.) [Maide 3]
(İslam’dan başka din arayan, bilsin ki, o din asla kabul edilmez.) [Al-i İmran 85]
Peygamberimize uymayı bildiren birçok âyet vardır. (Allah’a ve Resulüne inanmayan [kâfir olur] kâfirler için de çılgın bir ateş hazırladık.) [Feth 13]
(Allah’a ve Resulüne karşı gelen, bilsin ki, Allah’ın azabı çok şiddetlidir.) [Enfal 13] {Allah’ın, (Hak din ancak İslam’dır), (Resulüme inanıp ona uyun) emirlerine tâbi olmayan Allah ve Resulüne karşı gelmiş olur. Böyle kâfirler için de Allah’ın azabı şiddetlidir.)
(Kimi, ona [Resulüme] iman etti, kimi de, ondan yüz çevirdi. Bunlara da çılgın ateşli Cehennem yetti. Âyetlerimizi inkâr ederek kâfir olanları elbette ateşe atacağız.) [Nisa 55-56]
.
Vakti gelince, namazı hemen kıl
Ebü'l-Abbâs Ahmed İbnü'd-Delâî hazretleri hadis hafızıdır. 393’te (m. 1003) Endülüs'te (İspanya) Meriye (Almeria) yakınlarındaki Delâye (Dalias) köyünde doğdu. İlim tahsili için gittiği Mekke'de sekiz yıl kalarak pek çok âlimden hadis ve fıkıh dersleri aldı. Endülüs'e dönen İbnü'd-Delâî, Meriye Camii'nde ders vermeye başladı. 478'de (m. 1085) Meriye'de vefat etti. Namazın faziletleri hakkındaki şu hadis-i şerifleri nakletti:
Ebüdderdâ (radıyallahü anh) diyor ki: Çok sevdiğim bana dedi ki; (Parça parça parçalansan, ateşte yakılsan bile, Allahü teâlâya hiçbir şeyi şerîk yapma! Farz namazları terk etme! Farz namazları bile bile terk eden Müslümanlıktan çıkar. Şarap içme! Şarap, bütün kötülüklerin anahtarıdır.) Görülüyor ki, farz namazlara aldırış etmeyip terk eden kâfir olur. Tembellikle terk eden kâfir olmaz ise de büyük günah olur.
Ali (radıyallahü anh) haber veriyor: Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (Yâ Ali! Üç şeyi yapmayı geciktirme: Vakti gelince, namazı hemen kıl! Cenâze hazırlanınca, namazını hemen kıl! Bir kızın küfvünü bulunca, hemen evlendir!)
Abdullah ibn-i Ömer (radıyallahü anhüma) haber veriyor. Resûlullah buyurdu ki: (Namazlarını vakitleri gelince hemen kılanlardan Allahü teâlâ râzı olur. Vakitlerinin sonunda kılanları da affeder.)
Ümm-i Ferve (radıyallahü anha) haber veriyor: Resûlullaha hangi amelin efdal olduğu soruldu. (Amellerin efdali, vaktinin evvelinde kılınan namazdır) buyurdu. Âişe (radıyallahü anha) diyor ki, (Resûlullahın namazını âhir vaktinde kıldığını, iki defa görmedim.)
Ümm-i Habîbe (radıyallahü anha) haber veriyor. Resûlullah buyurdu ki: (Bir Müslüman kul, her gün, farz namazlardan başka, on iki rekât, tetavvu olarak namaz kılarsa, Allahü teâlâ ona Cennette bir köşk yapar.)
Peygamber efendimiz (En büyük hırsız, kendi namâzından çalan kimsedir) buyurdu. "Yâ Resûlallah! Bir kimse, kendi namâzından nasıl çalar?" diye sordular. (Namâzın rükûunu ve secdelerini tam yapmamakla) buyurdu.
Bir defa da buyurdu ki: (Rükûda ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin namâzını Allahü teâlâ kabûl etmez.)
Peygamber efendimiz bir kimseyi namâz kılarken, rükûunu ve secdelerini tam yapmadığını görüp, (Sen namâzlarını böyle kıldığın için, Muhammedin “aleyhissalâtü vesselâm” dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?) buyurdu
.
Yalan söylemek büyük günahtır
Ebü'l-Mehâsin İbnü'l-Cevzî hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. Büyük âlim Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin oğlu olup, 580 (m. 1185)’de Bağdat'ta doğdu. Babasından ve buradaki büyük âlimlerden kıraat, tefsir, hadis, fıkıh dersleri tahsil etti. Müstansıriyye Medresesi'nde Hanbelî mezhebi müderrisi olarak görev yaptı. 656 (m. 1258)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Yalan söylemek haramdır, çok büyük günahtır. Ölmemek için leş yemek caiz olduğu gibi, ölümden kurtulmak için yalan söylemek de caizdir. Yalanın caiz olduğu yerlerden bazıları şunlardır:
Savaşta... Hazret-i Ali (radıyallahü anh) otururken düşmanın biri, aniden karşısına kılıçla çıkıp, (Şimdi seni benim elimden kim kurtarabilir?) der. Hazret-i Ali de, parmağı ile adamın arkasını gösterip (Peki dövüşelim; fakat iki kişiyle mi?) der. Düşman, arkamdaki kim diye bakınca, Hazret-i Ali, kılıcını çekip, düşmanını zararsız hâle getirir... Düşman, oturan insana yaptığı kendi hilesini görmeden (Bana hile yaptın?) der. Hazret-i Ali de, (Ama asıl sen beni gafil avlayacaktın ya) der ve şu hadis-i şerifi bildirir: (Harb hiledir.)
İki Müslümanı barıştırmak için... Üç günden sonra dargın durmak günahtır. Dargın olan iki Müslümanı barıştırmak için aralarını bulucu yalan söylemek caizdir.
İki Müslümanın aralarının açılmasını önlemek için... Araları bozulmak üzere olan iki Müslümanın aralarının açılmasını önlemek için yalan söylemek caiz olur. İyiliğe vesile olan yalan, fitneye sebep olan doğrudan makbuldür.
Eşi ile iyi geçinmek için... Eşler birbirini idare etmek için yalan söyleyebilir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
İbni Erkam hazretleri, Hazret-i Ömer’e (radıyallahü anhüma), (Eşim beni sevmiyor. Sevmediğini de yüzüme karşı söyledi. Böyle bir eş ile yaşamak istemem) dedi. Hazret-i Ömer, kadına (Niçin kocanızın yüzüne karşı öyle söylediniz) buyurdu. Kadın, (Yalan söylememek için. Yoksa burada yalana izin var mıdır?) dedi. Hazret-i Ömer, (Elbette burada yalan söylemeye izin vardır. Bir kadın, kocasını sevmese de, onu üzmemek için, yalan söylerse günah olmaz) buyurdu.
Zâlimden, bir Müslümanın bulunduğu yeri gizlemek için...
Müslümanın malını zalimlerden korumak için...
Müslümanı memnun etmek için...
Müslümanın günahını, sırrını ve ayıbını gizlemek için...
Fakire ikram için...
Haklı iken, karşısındakine sen haklısın demek...
.
Ey Kümeyl! Ölünce her şey ortaya çıkar
Saruhanî Ahmed Efendi, Halvetiye şeyhlerinin âlimlerinden bir zattır. 1041 (m. 1631)'de Manisa’da vefat etti. Dekâyıku'l-Hakâyık isimli eserinde şöyle buyuruyor:
Ali bin Ebî Tâlib (radıyallahü anh) buyurdu ki:
“Dünyâ geri dönüp gitmekte, âhıret ise gelmektedir. Fakat her ikisinin de talibleri vardır. Siz, âhıreti isteyen, onun için çalışanlardan olunuz. Dünyâ peşinde koşanlardan olmayınız. Dünyâya kıymet vermeyenler (Dünyâdan sâdece zarurî olan ile yetinenler), yeri yaygı, toprağı yatak, suyu tayyib (helâl ve temiz bir rızık) edindiler. Cenneti isteyen, nefsinin arzu ve isteklerinden uzaklaşır. Cehennemden kaçınmak isteyen ise, haram olan şeylerden korunur. Dünyâya kıymet vermeyenlere belâ ve musibetler hafif gelir. İnsanlar, onlardan bir kötülük görmeme husûsunda emîndirler. Onların kalbi mahzûndur. İhtiyâçları hafiftir.”
Kümeyl bin Ziyâd anlatır: “Bir gün Ali bin Ebî Tâlib (radıyallahü anh) ile beraber gidiyorduk. Bu sırada Ali bin Ebî Tâlib bir kabristana döndü ve; 'Ey kabir ehli! Bizim yanımızda haber olarak şunlar var: Mallarınız vârisler arasında taksim edildi. Çocuklarınız yetim kaldı. Ya sizin yanınızda ne var?' dedi. Sonra bana dönerek; 'Ey Kümeyl! Eğer şimdi onlara cevap vermeleri için izin verilseydi, şöyle cevap verirlerdi: Şüphesiz, en hayırlı hazırlık ve azık takvâdır' dedi ve ağlamaya başladı. Daha sonra; 'Ey Kümeyl! Kabir amellerin sandığıdır. Ölünce her şey ortaya çıkar. Neler olacağı o zaman görülür” buyurdu."
Hasen-i Basrî buyurdu ki: “Gençliğinde iyi ibâdet edene, Allahü teâlâ yaşlı olduğu zaman hikmet verir. Bu husûs, Enbiyâ sûresi yetmişdokuzuncu âyet-i kerîmesi ile beyân buyurulan husûstur.”
Muhammed bin İbrâhim, babasından şöyle nakletti: “Ali bin Ebî Tâlib’e dünyâdan soruldu. Hazreti Ali; 'Uzun mu, yoksa kısa mı anlatayım?' buyurunca, 'Kısa olarak, ey müminlerin emîri' dendi. O zaman Hazreti Ali; 'Dünyânın helâli hakkında hesâb, haramı hakkında azâb vardır' buyurdu..."
Katâde (radıyallahü anh) anlattı: Mûsâ (aleyhisselâm) şöyle buyurdu: “Yâ Rabbî! senin gazâbının ve rızânın alâmeti nedir?” Bunun üzerine Allahü teâlâ; “Size iyilerinizi âmir yaptığım zaman, bu rızâmın alâmetidir. Kötülerinizi âmir yaptığım zaman, bu da gazâbımın alâmetidir” buyurdu.
İbn-i Abbâs (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Müslüman bir kadıda şu üç şeyin bulunması uygun değildir: Kin, hased ve hiddet.”
.
Allah indinde en kıymetli sözler
Abdurrahman bin Muhammed İdrisi hazretleri hadis hafızıdır. 325'te (937) Semerkant’ta doğdu. Hadis tahsili için gittiği Bağdat'ta Dârekutnî'den çok sayıda hadis yazdı. Memleketine dönerek bir çok talebeye hadis öğretti. 405 (m. 1015)’de vefat etti. Şöyle nakleder:
En kıymetli tesbih, namazlardan sonra çekilen Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahü ekberdir. Bu tesbihten sonra en kıymetli tesbih ve zikir ''la ilahe illallah'' demektir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(En üstün tesbih Sübhanallahi velhamdülillahi ve la ilahe illallahü vallahü ekber’dir.)
(Lâ ilâhe illallah demek 99 belâyı defeder, en aşağısı sıkıntıdır.)
(Temcid, yani La havle ve la kuvvete illa billah, 99 derde devadır. Bunların en hafifi sıkıntıdır.)
(Zikirde "La ilahe illallah"tan, efdali yoktur.)
(Zikrin efdali, la ilahe illallah, duânın efdali de elhamdülillahtır.)
(Allah indinde en kıymetli söz, "Sübhanallahi ve bihamdihi"dir.)
("Sübhanallah" diyen Uhud'dan daha büyük sevaba kavuşur. "La ilahe illallah" ve "Allahü ekber" demek de böyledir.)
(Gece ibadeti zor gelen, hayra mal sarf edemeyen veya düşmanla savaşmaya korkan, çok ''Sübhanallahi ve bihamdihi'' desin. Bu, Allah yolunda harcayacağı bir altın dağdan daha kıymetlidir.)
(Zor bir duruma düşen, "Bismillahirrahmanirrahim ve la havle ve la kuvvete illa billahil aliyyil azim" derse, Allahü teâlâ, onu her türlü belâ ve musibetten korur.)
(Cennet hazinesi olan, "Sübhanallahi vel-hamdülillahi vela ilahe illallahü vallahü ekber, vela havle vela kuvvete illa billah" demeye devam edenin ağaçtan yaprak döküldüğü gibi günahları dökülür.)
(Dilde hafif, terazide ağır ve bağışlayıcı olan Allah indinde en kıymetli iki cümle: "Sübhanallahi ve bihamdihi, Sübhanallahilazim".)
(Şu beş şeyi dilinizden düşürmeyin: Sübhanallah, elhamdülillah, lâ ilâhe illallah ve Lâ havle vela kuvvete illâ billâh.)
(Allahü teâlânın indinde, tekbiri, tahmidi, tesbihi ve tehlili sebebiyle Müslüman olarak ihtiyarlayan bir müminden daha efdal kimse yoktur.)
Kur’an-ı kerimde, Bâkıyat-üs-sâlihat [sürekli kalan iyi işler] geçmektedir. Resulullah buyurdu ki: (Bâkıyat-üs-sâlihatı, çok söyleyin. Bunlar; tesbih, tehlil, tahmid, tekbir ve temciddir.)
Her gece yatarken yüz defa (Sübhanallahi velhamdü lillahi ve la ilahe illallahü vallahü ekber) okuyan kimse, yüz defa tesbih, tahmid ve tekbir söylemiş olur.
.
Hiç kimseyi camiden nefret ettirmemelidir
Abdullah el-İbyânî hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. 351 (m. 864)’te Tunus'ta İbyâne köyünde doğdu. Tunus'taki meşhur âlimlerden ders aldı. Zamanında Mâliki mezhebini en iyi bilen âlimlerden biri ve bu mezhebin fetva mercii oldu. 352 (963)’de vefat etti. Buyurdu ki:
İmamın sünnet miktarından uzun sure okuması tahrimen mekruhtur. Sabah namazının iki rekatında toplam kırk, en fazla elli âyet okumak sünnettir. Öğle namazında sünnet olan, sabah namazından daha aşağı miktar okumaktır. İkindi ve yatsı namazında sünnet olan, yirmi âyet okumaktır. Akşam namazında sünnet olan, her rekatta kısa bir sure okumaktır. Kısa sureler, Beyyine suresinden sonraki surelerdir...
İmam olan kimsenin farz kıldırırken yukarıda bildirilen âyet miktarlarından fazla okuması tahrimen mekruhtur. Cemaat uzun okunmasını istese de yine mekruh olur. Fakat cemaat sünnet miktarından daha kısa okunmasını isterse, imamın kısa okuması, caiz, uzun okuması caiz değildir. Mesela yolcular, abdesti zor tutan kimseler, sabahın farzını kıldıracak imama, "Kısa sure ile namazı kıldır" deseler, imam da Kevser ve İhlas suresi ile namazı kıldırsa mahzuru olmaz.
Cemaati rahatsız edecek uzun sure ile namaz kıldırmak tahrimen mekruh olur. Hadis-i şerifte bildiriliyor ki: Hazret-i Muaz’ın (radıyallahü anh), Bekara, bazen de Nisa suresi ile namaz kıldırdığını haber alan Resulullah efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”, üç kere buyuruyor ki: (Ya Muaz, sen fettan mısın? Alâ, Şems ve Duha sureleri ile kıldırsaydın. Çünkü cemaat arasında, yaşlı, zayıf ve ihtiyaç sahibi kimseler bulunabilir.) [Fettan: Çok fitneci demektir. Fitneci misin, fitneye mi sebep olacaksın buyuruluyor.]
Cemaatin hepsi uzun sure okunmasını istese, bir tanesi de kısa okumasını istese, o bir kişiye uymak ve kısa sure okumak gerekir.
Hiç kimseyi camiden nefret ettirmemelidir. Namazdan sonra ilahi, tesbihat gibi şeyler okuyarak cemaati rahatsız etmek de caiz değildir. Çünkü adamın ihtiyacı vardır, gitmesi gerekiyordur. Camiden çıkarsa ayıp olur diye onu dinlemeye mecbur etmek caiz olmaz. Böyle şeyler, isteyenlere ayrıca caminin ayrı bir yerinde dinletilebilir, gösterilebilir.
.
O akıl nerede ki, kemaline erişsin
Kâdı Hamîdüddîn Nâgûrî hazretleri evliyanın meşhurlarındandır. Asıl adı Muhammed Atâ’dır. Buhara'da doğdu. Medrese tahsilinden sonra Hindistan'a Nâgûr şehrine göç etti ve bu şehirde kadı oldu. Kutbüddin Bahtiyar Kâkî ve Ferîdüddin Genc-i Şeker'in sohbetlerine devam etti. Kutbüddin'den Çeştiyye icazeti aldı. 643 (m. 1246)’da Delhi'de vefat etti. Hocası Kutbüddîn Bahtiyar Kâkî hazretlerinin ayak ucuna defnedildi.
Herkese iyilik eden, vaktini, Allahü teâlânın kullarına O’nun dînini öğretmekle kıymetlendiren Kâdı Hamîdüddîn Nâgûrî, insanlarla iyi geçinir, herkese iyilik ederdi. İnsanlara karşı çok merhametliydi. Onları Cehennemde ebedî azap çekmekten kurtarmak için durmadan çalışırdı. Hakka olan aşkını dile getirdiği şiirleri dilden dile dolaşır, güzel eserleri her cemiyette okunur, istifâde edilirdi.
Feridüddîn Genc-i Şeker, huzûrunda kaside okunmasını emir buyurdu. Kasîde okuyacak kimse bulunamadı. Talebelerinden Bedreddîn’e emredip, Kâdı Hamîdüddîn Nâgûrî’nin gönderdiği mektupları getirmesini söyledi. Bedreddîn, mektup ve yazıları sakladığı çantayı getirip, önüne koydu. Eline gelen ilk mektubu Feridüddîn hazretlerine verdi. “Ayakta oku” buyurdu. O da mektûbu okumaya başladı. Mektupta şöyle diyordu:
“Fakîr, hakîr, zaîf, nahîf Muhammed Atâ ki, dervişlerin bendesi, baş ve gözüyle onların ayaklarının tozudur.”
Şeyh bu kadar dinleyince, kendine bir hâl ve zevk peyda oldu. Sonra bu mektupta bulunan şu rubaiyi okuttu:
O akıl nerede ki, kemaline erişsin,
O rûh nerededir ki, Celâline yetişsin,
Farz edelim ki, yüzünden perdeyi kaldırmışsın,
O göz nerededir ki, Cemâline erişsin.
Kâdı Hamîdüddîn hazretleri, zâhir ve batın ilimlerinde birçok talebe yetiştirdi. Kerâmetleri meşhûr oldu. Kıymetli eserler yazdı. “Tavâliüş-şümûs” adlı eserinde hakikât sırlarını anlattı...
Tasavvuf ve hakîkatten nasîbi olan bir azîz, bu zaîf kula anlattı: Anadolu'daki hücrelerden birine girmiştim. Keskin görüşlü biri bana baktı ve hâlimden bir şeyler anlayıp, beni bir yere götürdü. Huşu üzere duran bir dervişin yanına vardık. Yanımdaki kimse, bana dönüp; “Bu azîz, oniki senedir Celâl’in müşâhedesindedir. Davet gelir diye ayakta hazır beklemektedir. Her seher vakti, aniden 'Hû' ismi, onun dilinden kulağımıza erişir. Hû ismini söyleyince, ağzından, yeni doğan güneş gibi bir nûr parlar” dedi.
.
Onlar, faydasız işlerden kaçınır
Burhânüddîn Abdullah Ebrî hazretleri Şafii fıkıh âlimidir. İran’da Tebriz'de doğdu. Burada medrese tahsilinden sonra kadılık yaptı. Sonra kâdılkudâtlık makamına getirildi. 743'te (m. 1342) Tebriz'de vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlânın, kullarının nasıl olmasını istediği Kur'ân-ı kerimde ne güzel açıklanmaktadır: Furkan sûresinin 63-69. âyet-i kerimelerinde meâlen, (Rahmânın [yâni kullarına acıması çok olan Allahü teâlânın fazîletli] kulları, yeryüzünde gönül alçaklığı ve vakâr ile yürürler. Câhiller kendilerine sataştığı zaman onlara, (sağlık, esenlik size) gibi güzel sözler söyleyerek doğruluk ve tatlılıkla günahtan sakınırlar. Onlar, Rableri için, secde ve kıyâm ederek [yâni namaz kılarak] gecelerler. [Ona hamd ederler.] Onlar (Rabbimiz Cehennem azâbını bizden uzaklaştır. Doğrusu Onun azâbı devamlı ve acıdır, orası şüphesiz ne kötü bir yer ve ne kötü bir duraktır) derler. Onlar sarf ettikleri zaman, ne isrâf, ne de cimrilik ederler, ikisi ortası bir yol tutarlar ve kimsenin hakkını kesmezler. Onlar Allaha ortak koşmazlar. Allahın haram ettiği cana kıyıp, kimseyi öldürmezler. [Ancak suçluları cezâlandırırlar. ] Zinâ etmezler.)
72-74. âyetlerinde, ([Allahü teâlânın sevdiği, fazîletli kullar], Yalan yere şehâdet etmezler. Faydasız ve zararlı işlerden kaçınırlar. Böyle faydasız veya güçle yapılan bir işe tesâdüfen karışacak olurlarsa, yüz çevirip vakârla uzaklaşırlar. Kendilerine Allahın âyetleri hâtırlatıldığı zaman, körler ve sağırlar gibi görmemezlik, dinlememezlik etmezler. Onlar, (Yâ Rabbî, bize zevcelerimizden ve çocuklarımızdan gözümüzü aydınlatacak sâlih kişiler ihsân et! Bizi, Allaha karşı gelmekten sakınanlara önder yap! diye yalvarırlar) buyurulmuştur.
Bundan başka, Sâf sûresinin ikinci ve üçüncü âyetlerinde meâlen, (Ey îman edenler! Yapmadığınız bir şeyi niçin söylersiniz? Yapamadığınız şeyi yaptık demeniz, Allah katında büyük öfkeye sebep olur) buyurulmuştur ki, bu da, bir insanın yapamayacağı bir şeyi vadetmesinin, onu Allah katında kötü kişi yapacağını göstermektedir.
Hakîkî Müslüman, ibâdetini tam yapar. Allahü teâlâya olan şükrân borcunu öder. İbâdetini, yalnız lâf olsun veya yasak ortadan kalksın diye yapmaz. İbâdetini, büyük bir arzu, istek, sevgi ile yapar.
.
Farzlara önem vermeyen imanını kaybedebilir
Hanefî Mehmed Efendi 49. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Nahcivan'da doğdu. Bir süre burada tahsil gördükten sonra İstanbul'a gitti. Medrese tahsilinden sonra müderrislik, kadılık, Rumeli ve sonra Anadolu kadıaskerliği, nihayet Şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1069'da (m. 1658) vefat etti. Şöyle buyurdu:
Allahü teâlânın emrettiği işlere (Farz) denir. Yasak ettiklerine (Haram) denir. Farz veya haram olmayan, serbest bırakılmış olanlara (Mubâh) denir. Farzları yapmaya, haramlardan sakınmaya ve mubâhları Allah rızası için yapmaya (İbâdet etmek) denir. Bir ibâdetin sahih ve makbul olması için, yâni doğru olması ve Allahü teâlânın beğenmesi için, (İlim) yâni doğru yapmanın şartlarını öğrenmek ve (Amel) yâni şartlarına uygun yapmak ve (İhlâs) ile yapmak lâzımdır.
İhlâs, para, mevki, şöhret gibi dünya menfaatlarını düşünmeyip, Allahü teâlâ emrettiği için, Onun rızasını, sevgisini kazanmak için yapmaktır. İlim, fıkıh kitaplarını, bir üstâd ile birlikte okuyarak, ihlâs da, bir velînin sözlerinden ve hâl ve hareketlerinden ve tasavvuf kitaplarını okuması ile elde edilir.
Farzlara ve haramlara inanıp da, tembellikle veya kötü arkadaşlara uyarak, ibâdet etmeyen bir Müslüman, tevbe etmeden ölürse, günahı bitinceye kadar, Cehennemde yanar. Farzları öğrenmeyen, bilse de, kıymet, önem vermeyen, üzülmeden, Allahtan korkmadan terk eden, Müslümanlıktan çıkar, kâfir olur. Cehennemde, ebedî, sonsuz yanar. Haramları yapmak da böyledir.
Bir ibâdetin ilmini öğrenmeyenin, şartlarını bilmeyenin, yaptığı ibâdet, ihlâs ile yapılmış olsa da, sahih olmaz. Hiç yapmamış gibi, Cehennemde yanar. Şartlarını bilerek ve gözeterek yapanın, ibâdeti sahih olur. Cehennem azâbından kurtulur. Fakat, ihlâs ile yapmadı ise, bu ibâdeti ve hiçbir iyiliği kabul olmaz. Sevap kazanmaz. Allahü teâlâ, bu ibâdetini ve hayrât ve hasenâtını beğenmeyeceğini bildiriyor. İlm ve ihlâs ile yapılmayan ibâdetin faydası olmaz. İnsanı küfürden, günahtan, azaptan kurtarmaz. Ömür boyunca, böyle ibâdet yapıp da, küfür üzere vefât eden münâfıklar çok görülmüştür.
İlm ile, ihlâs ile yapılan ibâdet, insanı, dünyada küfürden, günahtan kurtarır ve azîz eder. Âhirette de, Cehennem azâbından kurtaracağını, Allahü teâlâ, Mâide sûresinin dokuzuncu âyetinde ve Vel'asr sûresinde vadetmektedir. Allahü teâlâ, vaadinde sâdıktır. Verdiği sözü elbette yapar.
.
İman etmek, şerefli olmaya sebeptir
Hammâd bin İshâk el-Ezdî hazretleri Mâliki fıkıh ve hadis âlimidir. 199'da (m. 815) Basra'da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil etti. Abbasî halifeleri yanında müstesna bir yeri olan Hammâd, Halife Mühtedî-Billâh döneminde Bağdat kadılığı yaptı. 267 (m. 881)’de Sus şehrinde vefat etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Allahü teâlâ, her insanın saîd veya şakî olacağını ezelde biliyordu. Bu bilgisine (Kader) denir. Saîd olacağı ezelde bilinen kimse, Allahü teâlâya itaat eder. Ezelde, şakî olacağı bilinen kimse, hep günah işler. Dünyada herkes, saîd veya şakî olduğunu, amelinden anlayabilir.
Allahü tealanın, insanların îman etmelerine, ibâdet yapmalarına ihtiyacı yoktur. Kâfir olmalarının ve günah işlemelerinin Ona hiç zararı olmaz. Mahlûklarına Onun hiç ihtiyacı yoktur. İlmi, zulmetin temizlenmesine, cehli de, günah işlenmesine sebep yaptı. İlimden îman ve tâat doğmakta, cehilden de küfür ve günah hâsıl olmaktadır. Tâat, çok küçük olsa da, kaçırmamalı! Günah, pek küçük görünse de, yaklaşmamalıdır! İslâm âlimleri buyurdular ki:
Üç şey, üç şeye sebeptir: Tâat, Allahü teâlânın rızasını kazanmaya sebeptir. Günah işlemek, Allahü teâlânın gazabına sebeptir. İman etmek, şerefli ve kıymetli olmaya sebeptir. Bunun için, küçük günah işlemekten de çok sakınmalıdır. Allahü teâlânın gadabı, bu günahta olabilir. Her mümini kendinden iyi bilmelidir. O mümin, Allahü teâlânın çok sevdiği kulu olabilir. Herkes için ezelde yapılmış olan takdîr, hiç değiştirilemez. Hep günah işleyip, hiç tâat yapmamış olan bir Müslümanı, Allahü teâlâ, dilerse affeder.
Bekara sûresinin otuzuncu âyetinde, Melekler, meâlen, (Yâ Rabbî! Yeryüzünde fesat çıkaracak ve kan dökecek olan insanları niçin yaratıyorsun) dediklerinde, (Onlar fesat çıkarmazlar) demedi. (Sizin bilmediklerinizi ben bilirim) buyurdu. (Lâyık olmayanları lâyık yaparım. Uzak kalanları yaklaştırırım. Zelîl olanları azîz ederim) buyurdu. Siz onların işlerine bakarsınız. Ben kalblerindeki îmana bakarım. Siz, günahsız olduğunuza bakıyorsunuz. Onlar, benim rahmetime sığınırlar. Sizin günahsız olduğunuzu beğendiğim gibi, Müslümanların günahlarını affetmeyi de severim. Benim bildiğimi sizler bilemezsiniz. Îmanı olanları, ezelî olan lütfuma kavuşturur, ebedî olan lütfum ile hepsini okşarım) buyurdu.
.
Allahü teâlânın sıfatları ezelîdir
Bahâüddîn Muhammed İbşîhî hazretleri fıkıh âlimidir. 790'da (1388) Mısır'da İbşûye köyünde doğdu. Kahire'ye giderek Celâleddin el-Bülkinî'nin derslerine devam ederek fıkıh ve tefsir okudu. Çok talebe yetiştirdi 854'te (m. 1450) vefat etti. el-Müstetraf adlı eseri meşhurdur. Bu kitabında şöyle nakleder:
Allahü teâlâ, kadîm olan Zâtı ile vardır. Ondan başka her şey, Onun var etmesi ile var olmuş, Onun yaratması ile yoklukdan varlığa gelmiştir. O, sonsuz olarak var idi. Kadîmdir, ezelîdir. Varlığından evvel yokluk olamaz. Ondan başka her şey yok idi. Bunların hepsini, O sonradan yarattı. Kadîm ve ezelî olan, bâkî ve ebedî olur. Hâdis ve mahlûk olan, fânî ve muvakkat olur. Allahü teâlâ birdir. Varlığı lâzım olan yalnız Odur. İbâdete hakkı olan da, yalnız Odur. Ondan başka her şeyin var olmasına lüzum yoktur. Olsalar da olur, olmasalar da. Ondan başka hiçbir şey, ibâdet olunmaya lâyık değildir.
Allahü teâlânın kâmil sıfatları vardır. Bu sıfatları: Hayât, İlim, Sem’, Basar, Kudret, İrâde, Kelâm ve Tekvîndir. Bu sıfatları da, kadîmdir, ezelîdir. Varlıkları Zât-i ilâhî iledir. Mahlûkların sonradan yaratılması ve onlarda her ân meydâna gelen değişiklikler, bu sıfatların kadîm olmasını bozmaz. Sıfatların bağlandığı şeylerin sonradan var olması, sıfatların ezelî olmasına mâni olmaz.
Noksân sıfatlar, Onda yoktur. Allahü teâlâ, maddelerin, cisimlerin, arazların, hâllerin sıfatlarından ve bunlara lâzım olan şeylerden münezzehtir, uzaktır. Allahü teâlâ, zamânlı, mekânlı, cihetli değildir. Bir yerde, bir tarafta değildir. Zamânları, yerleri, cihetleri O yaratmıştır. Bir şey bilmeyen bir kimse, Onu, Arş'ın üstünde sanır, yukarıda bilir. Arş da, yukarısı da, aşağısı da, Onun mahlûkudur. Bunların hepsini, sonradan yaratmıştır. Sonradan yaratılan bir şey, kadîm olana, her zamân var olana yer olabilir mi? Yalnız şu kadar var ki, Arş, mahlûkların en şereflisidir. Her şeyden dahâ sâf ve dahâ nûrludur. Bunun için, ayna gibidir. Allahü teâlânın büyüklüğü orada görünür. Bunun içindir ki, ona (Arşullah) denir. Yoksa, Allahü teâlâya göre, Arş da, diğer eşyâ gibidir. Hepsi, Onun mahlûkudur. Yalnız Arş, ayna gibidir. Diğer eşyâda bu kâbiliyet yoktur. Aynada görünen bir insana, aynanın içindedir denilir mi? O insanın aynaya olan nisbeti, karşısında bulunan diğer eşyâya olan nispeti gibidir.
.
Şefaate kavuşacak en mesut kimse
Halîfe bin Hayyât hazretleri hadis hafızı ve ensâb âlimidir. 160 (m. 777)’de Basra'da doğdu. Buradaki meşhur âlimlerden kıraat, hadis, ahbâr ve ensâb öğrendi. 240 (m. 854)’ Basra'da vefat etti. “Tabakâtü'r-ruvât” isimli eserinde meşhur hadis râvîleri hakkında bilgi vermektedir. Bu kitabında şöyle nakleder:
Ebu Hüreyre (radıyallahü anh), eshab-ı kiramın büyüklerindendir. Adı Abdurrahman’dır. Yemen’in Devs kabilesindendir. Eshab-ı kiram arasında Abdullah bin Ömer’den sonra, en çok hadis bilen budur. Çok hadis rivayet etmesinin sebepleri; Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve selem) ile çok beraber olmuş ve ona hiç çekinmeden her çeşit soruyu sormuştur. Hazret-i Ebu Hüreyre, (Çok hadis rivayet etmemin sebebi şudur: Muhacirler, alışverişle, ensar da kendi mal ve mülkleriyle uğraşırken, ben Resulullahın meclislerindeydim) demiştir... İlme çok tutkundu. Resulullah ona bildiğini unutmaması için dua buyurmuştu.
Hazret-i Ebu Hüreyre anlatır: Resulullah efendimiz, (İçinizden hanginiz elbisesini çıkarıp yere yayar? Bazı şeyler söyleyeceğim. Sonra elbisesini toplayıp, katlasın, sözlerimi hiç unutmaz) buyurdu. Paltomu çıkarıp yaydım. Resulullah efendimiz dilediğini söyledi. Paltomu giydim. Göğsümü kapadım. Bundan sonra, işittiğim hiçbir şeyi unutmadım...
Bir zat, Zeyd bin Sabit’e (radıyallahü anh) bir mesele sordu. O da Ebu Hüreyre’ye gitmesini söyledi ve şöyle devam etti:
Çünkü bir gün ben, Ebu Hüreyre ve bir arkadaşla mescitte oturuyorduk. O sırada Resulullah geldi, yanımıza oturup, (Hepiniz Allah’tan bir dilekte bulunsun) buyurdu. Ben ve arkadaşım, Ebu Hüreyre’den önce dua ettik, Resulullah da bizim duamıza âmin dedi. Sıra Ebu Hüreyre’ye gelince, (Ya Rabbi, senden iki arkadaşımın isteği ile unutulmayan bir ilim dilerim) dedi. Resulullah efendimiz bu duaya da âmin dedi. Biz de, (Ya Resulallah, biz de, Allah’tan, unutulmayan bir ilim isteriz) dedik. Bize, (Devsli genç [Ebu Hüreyre] sizden önce davrandı) buyurdu. ..
Hazret-i Ebu Hüreyre anlatır:(Ya Resulallah, kıyamette senin şefaatine nail olacak en mesud kişi kim) dedim. Bana, (Ya Eba Hüreyre! Senin hadise olan sevginin çokluğunu bildiğim için, böyle bir soruyu senden önce hiç kimsenin sormayacağını tahmin etmiştim. Kıyamet günü şefaatime nail olacak en mesut kişi, 'La ilahe illallah' diyen Müslümandır) buyurdu.
.
Müslümanın ölümü sonsuz hayattır
Ebû Alî Hasen bin Ahmed hazretleri Hanbelî fıkıh, kıraat ve hadis âlimidir. 396 (1005)’de Bağdat'ta doğdu. Kâdî Ebû Ya'lâ el-Ferrâ gibi âlimlerden ilim tahsil etti. İcazet alarak çok talebe yetiştirdi. 471'de (m. 1079) Bağdat'ta vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Müminin rûhunun bedenden ayrılması, esîrin hapisten kurtulması gibidir. Mümin öldükten sonra bu dünyâya geri gelmek istemez. Yalnız şehîdler, dünyâya geri gelip, bir daha şehîd olmak ister. Dünyânın iyiliği gitti. Kederleri kaldı. Bundan dolayı ölüm, her Müslümân için hediyedir. Bir adamın dînini, ancak kabri korur. Müminlere yapılacak ikrâmlardan birincisi, ölümdeki sevinçtir. Mümini rahatlandıran, ancak Allahü teâlâya kavuşmaktır. Her mümine mevt, hayâtından daha iyidir. Bir kimsenin ölümünde hayır yok ise, hayâtında da hayır yoktur. Allahü teâlâya kavuşturduğu için, mevt sevilir. Dost dosta kavuşmak istemez mi? Azrâîl “aleyhisselâm”, İbrâhîm aleyhisselâmdan rûhunu almak için izin isteyince, (Dost, dostun cânını alır mı?) dedi. Allahü teâlâ, Azrâîl “aleyhisselâm” ile haber gönderip, (Dost dosta kavuşmaktan kaçınır mı?) buyurunca, (Yâ Rabbî! Rûhumu hemen al!) diye dua eyledi.
Allahü teâlânın emirlerine uyan bir mümine, ölümden dahâ sevinçli bir şey olmaz. Allahü teâlâya kavuşmayı seven mümin, mevti ister. Mevt, dostu dosta kavuşturan bir köprüdür. Kavuşmak şevki, büyük ve yüksek derecedir. Bu dereceye yükselen mümin, mevtin gecikmesini istemez. Rabbine iştiyâkından dolayı, Ona kavuşmayı, Onu görmeyi sever. Cenneti seven ve ona hâzırlanan insan mevti sever. Çünki, mevt olmayınca, Cennete girilmez.
Bir kimsenin îmân ile öleceği son nefeste belli olur. Bir insan, bu devlete kavuşunca, Allahü teâlânın ihsânları başlar. Bu ânda, elbette sevinir. Saadet sâhibi ol kimsedir ki, Azrâîl “aleyhisselâm” gelip, (Korkma, Erhamürrâhimîne gidiyorsun. Asıl vatanına kavuşuyorsun. Büyük devlete erişiyorsun!) der. Böyle kimseye, bundan dahâ şerefli bir gün yokdur.
Bu dünyâ bir konaktır. O cihâna bakınca zindândır. Bu geçici varlık, bir görünüştür. Gölge gibi, yavaş yavaş çekilmekte, geçip gitmektedir. Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (İnsanlar uykudadır, ölünce uyanırlar.)
Dünyâ hayâtı, rüyâ gibidir. Mevt uyandırıp, rüyâ bitecek, hakîkî hayât başlayacaktır. Müslümânın ölümü, hayâttır. Hem de, sonsuz hayat!
.
Ey Âdem! Doğru söyledin
Ebû Şüca' El-İsfahânî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. Aslen İsfahanlı olup 434 (m. 1042)’de Basra'da doğdu. Tahsilini tamamladıktan sonra Basra'da kırk yıldan fazla Şafiî fıkhı okuttu. Bir süre Basra kadılığı yaptı. 533 (m. 1139)’da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Resûl-i ekrem efendimiz (sallallahü aleyhi ve selem) ile tevessül, istigâse ve teşeffü’, yani Resûlullah efendimizi Allahü teâlâ katında vesile etmek, O’nun yardımını ve şefaatini istemek caizdir. Ömer bin Hattâb’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah şöyle buyurdu:
“Âdem aleyhisselâm zelleyi itirâf edince; 'Yâ Rabbî! Muhammed aleyhisselâmın hakkı için beni bağışla' dedi. Allahü teâlâ; 'Ey Âdem! Sen Muhammed aleyhisselâmı nereden biliyorsun! Ben henüz Onu yaratmadım' buyurdu. Bunun üzerine Âdem aleyhisselâm; 'Şuradan biliyorum ki; sen beni yed-i kudretinle yaratıp bana rûh üflediğin zaman, başımı kaldırıp, Arş üzerinde (La ilahe illallah Muhammedün Resûlullah) yazılmış olduğunu gördüm. Bildim ki, sen, hiç kimsenin ismini, şerefli isminin yanına getirmezsin. Ancak en sevdiğin kulunun ismini getirirsin' dedi. Bunun üzerine Allahü teâlâ; 'Ey Âdem! Doğru söyledin. O, bana halkın en sevgilisidir. Mademki Onun hürmetine benden mağfiret istedin, gerçek olarak ben de seni affettim. Eğer Muhammed olmasaydı, seni yaratmazdım' buyurdu."
Şüphesiz, Resûlullahın Allahü teâlânın katında çok yüksek derecesi vardır. Âdette bile durum böyledir. Bir kimsenin diğer bir kimsenin yanında kıymet ve derecesi çok olursa, onun hiçbir sözünü reddetmez. Hattâ başka birisi, onun ismini söyleyerek o kimsenin yanına gittiği zaman, onun isteğini. İsmini veya selâmını getirdiği o şahsın hatırı için yerine getirir. Hâlbuki ismini veya selâmını getirdiği şahıs orada mevcut değildir. Yaratılmadan önce Resûlullah ile tevessül etmek de böyledir. Burada sâdece Allahü teâlâdan istenmekte, duâ yalnız Allahü teâlâya yapılmaktadır.
Sevilen ve kadr-ü kıymeti yüksek olan kimseyi zikretmek, yapılan duânın kabûlüne vesile olmaktadır. Nitekim rivâyet edilen sahih duâlarda da durum böyledir. Meselâ bu duâlardan birisi şöyledir: “Senin her isminle, senin esmâ-i hüsnân ile senden isterim. Senin Allah olman hürmetine senden isterim. Gazâbından rızâna, cezandan afiyet vermene sığınırım. Senden sana sığınırım.”
.
Bir ân Rabbinden gâfil olma sakın
Ebüssü’ûd Cârihî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 930 (m. 1523) senesinde Mısır’da vefât etti. Şehâbeddîn Merhûmî’den ilim öğrendi. Tasavvuf yoluna girdi. Hârika ve kerâmetler sahibi idi. Çok talebe yetiştirdi. Ebüssü’ûd Cârihî buyurdu ki:
Senelerce çalışıp öğrendiğim bilgileri ve güzel ahlâkı, insanlara öğretmek için çırpınıyordum. Tek kişi olsun, benden Allahü teâlâya kavuşturan yolu talep etmiyordu. Gelenler, ancak şu sözleri söylemek için geliyorlardı: “Efendim bana zulmetti”, “Hanımım beni üzüyor”, “Hizmetçim tembel”, “Komşum bana eziyet ediyor”, “Ortağım bana hıyânet etti...” Ben de bu sözler karşısında onlarla uğraşmak istemedim. Yalnızlığı seçtim. Bunun, benim için daha hayırlı olduğunu anladım. Ne kimse beni anladı, ne de ben kimseyi tanıyabildim.”
“Emrin altında bulunanlara ihsânda, iyilikte bulun! Bunlar husûsî ve umûmî olmak üzere ikiye ayrılır. Umûmî olarak sana tâbi olanlar, erkek ve kadın hizmetçiler, çocuk ve diğerleridir. Husûsî olanlar ise, bunların dışında kalanlardır, önce rûhuna iyilik yapman lâzımdır. Sonra sırrına, sonra kalbine, sonra aklına, sonra bedenine ve daha sonra da nefsine ihsânda bulunman lâzımdır...
Rûh; senden şevk ve aşk ehli olmanı, bu yolda kimseden çekinmeden sürat kazanmanı ister. Sırrının senden talebi, isteği de, onu gizlemen, başkasına açmamandır. Kalb ise; dâima Hakkı zikretmeni, her an onu murâkabe etmeni ve senin bu zikir esnasında kendini ve başkalarını tamamen unutmanı senden talep eder. Akıl da; Rabbine tam teslim olmanı ve her halükârda O’nun emirlerine ve yasaklarına tâbi olmanı, nefsine ve senden başkalarına karşı dâima Mevlâ'n ile beraber olmanı ister. Ceset ise; tam bir ihlâs ile, cenâb-ı Hakka tâat ile hizmet etmeni senden ister. Nefs de; kendisine sahip olmanı, meylettiği kötü arzularından onu alıkoymanı ve onu hapsedip bağlamanı senden istemekte ve herhangi bir kötülüğü işlemekte ona arkadaş olmamanı ve arkadaşlığını da istememeni talep etmektedir.”
“Bir ân Rabbinden gâfil olma! Rabbine karşı kulluk vazîfesini yerine getirirken, yaptığın ibâdetlerde de gâfil olmaktan sakın, ibâdetlerin zâhiri, dış şekilleri ile uğraşıp dururken, ibâdette asıl gaye olan Rabbini unutmaktan da çok sakın!”
“Sen, kendine yardım etmediğin zaman, başkaları, seni harcamak için sebep araştırıp durmaktadır.”
Müteşâbih ve muhkem âyet-i kerimeler
Şerefüddîn İbnü’l-Bârizi hazretleri Şafiî fıkıh, kıraat ve hadis âlimidir. 645'te (m. 1248) Suriye’de Hama'da doğdu. Burada ve Şam’da ilim tahsil ettikten sonra talebe yetiştirdi ve Hama'da kırk yıl süreyle kadılık yaptı. 738'de (m. 1338) Hama'da veffat etti. Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Kur'ân-ı kerimde âyetler iki nevidir. Bunların bir kısmının manası açıktır. Bunlara (Muhkem âyetler) ismi verilir. Bir kısmının mânası ise, açıkça anlaşılmaz. Bunlar, ayrıca tefsîre, îzâha muhtaçtır. Bu âyetlere (Müteşâbih âyetler) adı verilir. Hadîs-i şerifler [Peygamberimizin sözleri] de, muhkem ve müteşâbih olmak üzere iki kısmdır. Bunları tefsîr etmek mecbûriyeti, İslâm dîninde (İctihâd) müessesesinin kurulmasına sebep olmuştur. Peygamberimiz de, bizzat ictihâd yapmıştır. Onun ve Eshâb-ı kirâmın yaptıkları ictihâdlar, İslâm bilgilerinin temelidir. İslâm dînini yeni kabul eden kavimlerin, kendi dinlerine göre mukaddes saydıkları şeylerin İslâm dînindeki hükmünün ne olduğunu, İslâm dîninin bunlar hakkında nasıl hükmettiğini sordukları zaman, İslâm âlimleri bunlara cevaplar vermişlerdir.
Bunlardan îtikat, îman ile ilgili meselelerin hâlledilmesi, cevap verilmesinden (Kelâm) ilmi meydana gelmiştir. Kelâm âlimlerinin İslâmı yeni kabul edenlere, eski dinlerinin niçin yanlış olduğunu mantıkî bir tarzda ispat etmeleri icap ediyordu. Kelâm âlimleri bu meseleleri çözmek için çok uğraştılar. Birçok hakîkatler ve çok kıymetli mantık ilmi ortaya çıktı. Bir yandan da, yeni Müslüman olanlara Allahü teâlânın var ve bir olduğunu, ebedî olduğunu, doğmamış ve doğurmamış olduğunu, onların anlayacağı tarzda anlatmak ve şüphelerini ortadan kaldırmak icap ediyordu. Kelâm âlimleri bu işte çok muvaffak oldular.
Bu mukaddes vazîfeyi yapmakta, Müslüman fen adamları da, kelâm âlimlerine yardımcı oldular. Meselâ, yıldızlara kudsiyet veren Sâbiî ve Veseniye ismindeki putperestleri, bu yanlış itikattan uzaklaştırmak için, mantık ve heyet [astronomi] âlimi Yakûb bin İshak el-Kindî senelerce uğraştı ve sonunda onlara, düşüncelerinin yanlış olduğunu vesikalarla ispat etti. Ne yazık ki, kendisi, eski Yunan filozoflarının sapık fikirlerinin tesirleri altında kalarak Mutezilî oldu!..
.
Âlemlerin hepsini de Allahü teâlâ yarattı
Ebû Bekr Muhammed el-Meâfirî hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 468'de (m. 1076) Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. Erken yaşta hıfzını, kırâat-i aşereyi tamamladı. Sonra Kurtuba'ya (Cordoba) giderek Mâliki fıkıh âlimlerinden ilim tahsil etti ve talebe yetiştirdi. 543 (m. 1148)’de vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
İslâm âlimleri buyurdu ki: Mükellef olan, yâni âkıl ve bâliğ olan, kadın, erkek her Müslümanın, Allahü teâlânın sıfat-ı zatiyyesini ve sıfat-ı sübûtiyyesini, doğru bilmesi ve inanması lâzımdır. Herkese ilk farz olan şey budur. Bilmemek özür olmaz. Bilmemek günah olur. Allahü teâlânın (Sıfat-ı zâtiyye)si altıdır. Bunlar: Vücûd, Kıdem, Bekâ, Vahdâniyyet, Muhâlefet-ü lil-havâdis ve Kıyâm-ü bi-nefsihî'dir...
Vücûd, kendiliğinden var olmak demektir. Kıdem, varlığının öncesi, başlangıcı olmamaktır. Bekâ, varlığı sonsuz olmaktır, hiç yok olmamaktır. Vahdâniyyet, hiçbir bakımdan şerîki, nazîri, benzeri olmamaktır. Muhâlefet-ü lil-havâdis, hiçbir şeyinde, hiçbir mahlûka, hiçbir bakımdan benzemez demektir. Kıyâm-ü bi-nefsihî, varlığı kendindendir, hep var olması için, hiçbir şeye muhtaç değildir, demektir... Bu altı sıfatın hiçbiri, mahlûkların hiçbirinde yoktur. Bunların, mahlûklara hiçbir sûrette teallukları, bağlantıları da yoktur. Bazı âlimler, Vahdâniyyet ve Muhâlefet-ü lil-havâdisin aynı olduklarını söyleyerek, (sıfat-ı zâtiyye beştir) demişlerdir...
Allahü teâlâdan başka olan her şeye, (Mâ-sivâ) veya (Âlem) denir. Âlemlerin hepsi yok idi. Hepsini Allahü teâlâ yarattı. Âlemlerin hepsi, mümkindir ve hâdistir. Yâni, yok iken var olabilir ve var iken yok olabilirler ve yok iken var olmuşlardır. (Allahü teâlâ var idi. Hiçbir şey yok idi) hadis-i şerifi, bunu bildirmektedir...
Âlemin hâdis olduğunu gösteren ikinci bir delîl de, âlemin her zaman bozularak değişmesidir. Her şey değişmektedir. Kadîm olan şey ise, hiç değişmez. Allahü teâlânın zatı [yâni kendisi] ve sıfatları böyledir. Bunlar hiç değişmez. Âlemlerin böyle değişmeleri, birbirlerinden hâsıl olmaları, sonsuzdan gelemez. Bir başlangıcı olması, yoktan var edilmiş olan ilk maddelerden hâsıl olmaları lâzımdır. Âlemin mümkün olduğuna, yâni yok iken var olabileceğine başka bir delîl de, âlemin hâdis olmasıdır. Yâni, her şeyin yok iken var olmalarıdır.
.
Ey âdemoğlu! Dünyâ sevgisini kalbinden çıkar
Mehmed Cemâlî Efendi Osmanlı evliyâ ve ulemâsının büyüklerindendir. Cemâleddîn-i Aksarâyî’nin torunlarındandır. Amasya’da doğup yetişti. 899 (m. 1493) yılında Mekke-i mükerreme yolunda Tebük’te vefât etti. Amasya ve Aksaray’da zamanının fen ve din âlimlerinden ilim tahsil etti. Seyyîd Yahyâ Şirvânî hazretlerinin halîfelerinden olan Pir Muhammed Erzîncanî’nin hizmetine girdi. İstanbul’a gelip, pekçok talebe yetiştirdi. “Şerhu Erba’îne hadîsen Kudsiyyen” adlı eserinde şunları nakleder:
Âlemlerin Rabbi olan Allahü teâlâya hamd olsun. Yaratılmışların en üstünü olan Muhammed aleyhisselâma, O’nun temiz ve yüksek âline ve eshâbına salât ve selâm olsun. Önceden beri, kırk hadîs-i kudsî ve kırk hadîs-i şerîfi açıklamayı arzuluyordum. Bu arzuma uygun olarak topladığım hadîs-i şerîflerle bu kitabı yazdım. Yazmış olduğum hadîs-i şerîflerdeki esrârı açıkladım. Bizden önce gelen âlimlerin yaptığı gibi, kırk hadîs-i şerîf ve hadîs-i kudsî topladım. Onlara uyarak, o büyük âlimlerin halleriyle hallenmek ve onlara benzemek istedim. Bu işe, Allahü teâlânın ihsânına kavuşmak arzusu ile giriştim ve O’ndan yardım istedim. Ortaya çıkan bu kıymetli eseri, Arab ve Acem’in sultânı, herkese karşı ihsân sahibi, karanlıkta parlayan ay gibi adâlet dağıtıcısı, kılıcı ile Allahü teâlânın dîninin yayıcısı, ilim ve kelam sahibi Sultan Bâyezîd bin Muhammed Hân zamanında yazdım. Allahü teâlâ onun zaferlerini devamlı eylesin. Düşmanlarına karşı gücünü ve kuvvetini, zayıf ve kimsesizlere de mürüvvet ve ihsânını kat kat yüksek eylesin. Devletini dâim kılsın.
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Kim bir kavme benzerse, o kavimden olur.” Başka bir hadîs-i şerîfte; “Kim ümmetim için dinine âit kırk hadîsi hıfzederse, Hakk teâlâ onu kıyâmet gününde fakîh, âlim olarak haşreder” buyuruldu.
Şerh: Allahü teâlâ, yere ve göğe, bütün sıfatları ile tecellî buyurmadı. Fakat, Allahü teâlâdan başkasına kul ve köle olmaktan kurtulmuş olan mümin kulunun kalbine, bütün isimleri ve sıfatları ile tecellî buyurdu. Böyle bir kul, nûr deryasına gark olur. Bu sebeple, âdemoğlu, vera ve takvâ sahibi olmak sûretiyle cenâb-ı Hakk'ın esmasının tecellîgâhı olmaya gayret göstermelidir.
“Ey âdemoğlu! Dünyâ sevgisini kalbinden çıkar. Çünkü ben, benim sevgimle dünyâ sevgisini bir arada bulundurmam.”
Şerh: Dünyâ sevgisi zulmettir. Zulmetten çık! Tâ ki, sana muhabbetimin nûru ile tecellî edeyim. Dünyâ sevgisi ile ölmüş olan kalbini dirilteyim manâsınadır.
.
Herkesin huyu değişebilir
Ahmed Çârpûrti hazretleri Şafiî fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. 746 (m. 1345) senesinde vefât etmiştir. Tebrîz’de yerleşmiş, aklî ilimlerde mütehassıs olmuştur. Buyurdu ki:
İnsan rûhu üç çeşittir. Bir kısmı iyi, ikincisi kötü yaratılmıştır. Üçüncüsü, her ikisi de değildir. Fakat, sonradan her ikisi de olabilir. Yaratılışı iyi olan insan azdır. Yaratılışta kötü olup, hep kötülük yapmak isteyenler, daha çoktur. Kötüler arasında kötü, iyiler arasında iyi olabilen kimselerin sayısı, öncekiler arasındadır dedi. Buna göre, bazı kimsenin huyu değişebilir. Çok kimsenin ise değişmez.
Âlimlerin çoğuna göre, herkesin huyu değişebilir. Hiçbir kimsenin huyu, yaratılıştaki gibi kalmaz. Sonradan değişebilir. Huylar değişmeseydi, Peygamberlerin “aleyhimüsselâm” getirdikleri dinler boş ve lüzumsuz olurdu. Âlimlerin söz birliği ile koymuş oldukları terbiye ve ceza usûlleri abes olurdu.
Bütün ilim adamları, çocuklarına ilim ve edeb vermiş ve terbiyenin fayda sağladığı her zaman görülmüştür. O hâlde, huyun değiştiği güneş gibi meydandadır. Şu kadar var ki, bazı huylar pek yerleşmiş, rûhun hâssası gibi olmuştur. Böyle huyları değiştirmek, yok etmek pek güç olur. Böyle ahlâk, ençok, câhil, kötü kimselerde bulunur. Bunu değiştirmek için ağır riyâzet ve çok mücâhede lâzımdır.
Nefsin isteklerini yapmamak için çalışmaya “Riyâzet” denir. Nefsin istemediği şeyleri yapmağa “Mücâhede” denir. Cahiller, ahmaklar, huy değişmez diyerek, nefisle mücâhede ve riyâzet etmiyorlar. Kötü huylarını temizlemiyorlar. Böyle kabul edip de, herkes kendi havasına bırakılırsa, suçlulara ceza verilmezse, insanlık kötülüğe gider. Bunun için, Allahü teâlâ kullarına acıyarak, onları terbiye etmek, iyi ve kötü huyları öğretmek için Peygamberler “aleyhimüsselâm” gönderdi. Bu muallimlerin en yükseği olarak, habîbi olan Muhammed aleyhisselâmı seçti. O’nun dîni ile, önce göndermiş olduğu bütün dinleri değiştirdi. O’nun dîni, bütün dinlerin sonuncusu oldu. Böylece iyiliklerin hepsi, terbiye usûllerinin cümlesi O’nun parlak dîninde yer almıştır. Aklı olanların, iyiyi kötüden ayırabilenlerin, bu dinden elde edilmiş olan ahlâk kitaplarını okuyarak, öğrenerek ve işlerini buna göre düzenleyerek, dünyâda ve âhirette rahata ve huzûra, saadete, kurtuluşa kavuşması ve böylece aile ve cemiyet hayâtının düzenine yardım etmiş olması lâzımdır, insanın birinci vazîfesi de budur.
.
Eshab-ı kiram, âyet-i kerimeyle methedildi
Muhammed bin Tayfûr Gaznevî hazretleri tefsir ve kıraat âlimidir. Afganistan’da Gazne’de doğdu ve burada yaşadı. Oradaki büyük âlimlerden tefsir ve kıraat ilmi tahsil etti. 560 (m. 1165)’de vefat etti. “Aynü’l-meânî fî tefsîri’s-seb’i’l-mesânî” isimli tefsirinde şöyle anlatmaktadır:
Eshab-ı kiramı metheden âyet-i kerimeler çoktur. Allahü teâlâ, Kur'an-ı kerimde Tevbe, Mâide ve Mücâdele ve Beyyine sûrelerinde buyuruyor ki:
(Biz onların her birinden râzıyız. Onların her biri de, Allahü teâlâdan râzıdırlar.)
A'raf ve Hicr sûrelerinde meâlen (Biz azîmüşşân, onların kalplerindeki gıl ve gışşı nez' ettik) buyuruyor. Yâni kalplerindeki kin, hıyânet ve birbirlerine düşmanlık gibi şeyleri kökünden çıkarıp attık. Enfâl sûresinde, cenâb-ı Hakk, Resûl-i Ekremine meâlen buyuruyor ki:
(Sana, Allahü teâlâ ve müminlerden sana tâbi olanlar kâfîdir) ki, o vakit, Sahâbe-i kiram pek az idi. Her biri dîn-i islâmın yayılmasında, Server-i âleme kâfi oluyorlar. Allahü teâlâ, onların ismini, kendi isminin yanına getirerek buyuruyor ki: Hakîkatte ben sana yetişirim ve onlar benim kifâyetimin mazharı olur...
Feth sûresinde, cenâb-ı Hak meâlen buyuruyor ki:
(Ağaç altında sana bî'at eden, [yâni emirlerini kayıtsız şartsız yapmaya söz veren] müminlerden Allahü teâlâ râzıdır) ki, bunlar Sahâbe-i kiram idi (ve onlara Sekîne, [yâni Tumânînet, kalblerine kuvvet] veriyor ve sana olan sevgilerini, sıdk ve ihlâsı biliyor ve onları yakın bir fetih ve zafer ile sevaplandıracağını müjdeliyor.)
Hudeybiye Anlaşmasında, Sidre yâhut Sümre ağacının altında yapılan söz vermeye işarettir. Feth sûresinin diğer âyet-i kerimesinde, (Sana bî'at edenler) yâni seninle gazâ ve cihâdda bulunup, dîn-i islâmın neşrinde, kullarıma nasihat vermekte ve doğru yolu göstermekte berâber olacaklarını ahd ve vadedenler, (Allah celle şânühû ile mübâye'a, [yâni vaat] etmiş olurlar) buyurdu.
Diğer âyet-i kerimede meâlen, (Onlar Allahü teâlâyı severler. Allahü teâlâ da onları sever) buyurdu.
Tevbe sûresinde meâlen, (Mekke-i mükerreme ehâlîsinden olup, Muhâcirîn denilen Sahâbe-i kiram ile, Medîne-i münevvere ehâlîsi olan Ensârdan ve onlara iyilikte tâbi olanlardan, Allahü teâlâ râzıdır. Onlar da Allahü teâlâdan râzıdırlar) buyuruyor.
Enfâl sûresinin yetmişikinci âyet-i kerimesinin meâl-i âlisi: (Bunların hepsi Peygamber aleyhisselâmı içlerinde ivâ ve iskân etmiş, dîn-i islâmı yaymasında nusret ve yardımda bulunmuşlardır.)
.
Takvâ sahipleri bir şey istemez
Gıyâsüddîn İbnü’l-Âkülî hazretleri hadis ve Şafiî fıkıh âlimidir. 733 (m. 1333)’de Bağdat'ta doğdu. Burada zamanın önde gelen âlimlerinden ders aldı. Hadis ve fıkıhta kendini yetiştirdi. Celâyirliler hanedanının hükümdarı Sultan Ahmed Celâyir ona çok hürmet ederdi. 797 (m. 1394)’de Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Bir günlük yiyeceği olmayanın, bunu istemesi câiz olduğuna fetvâ verilmiştir. Takvâ ve azîmet ise, hiç istememektir. Ölüm ve hastalık tehlikesi gibi zarûret hâlinde, mubâh olur. Elbisesi olmayanın, bu şartlarda, giyecek istemesi mübâh olur. Çalışıp kazanabilen kimsenin dilenmesi câiz değildir. Din bilgilerine çalışıp da, kazanmaya vakit bulamayanın, istemesi câiz olur. Yazı yazarak kazanabilenin istemesi câiz değildir. Çalışamayan hastanın, bir günlük yiyecek dilenmesi câizdir. Fazlası câiz değildir.
Nâfile namaz ve nâfile oruç sebebi ile çalışmaya vakit bulamayanın zekât ve sadaka istemesi câiz değildir. Bunun için, başkasının sadaka istemesi câiz olur.
Sadaka istemekte üç zarar vardır. Allahü teâlânın, nîmeti az gönderdiğini haber vermektir ki, haramdır. Kendini zelîl etmektir. Müminin Allahtan başkasına boyun bükmesi câiz değildir. İstenilen kimseye de eziyet etmektir. Zarûret olmadıkça, bu da haramdır. Bunun için, takvâ sahipleri, kimseden bir şey istememişlerdir.
Bişr-i Hâfî, Sırr-î Sekatî hazretlerinden başka kimseden bir şey istemezdi. (Onun mal verince, sevineceğini biliyorum, onu sevindirmek için istiyorum) derdi. Bişr hazretleri buyurdu ki: (Üç nevi fakir vardır: İstemez, verince de almaz. Bunlar, İlliyyînde melekler iledirler. İstemez, verince alır. Bunlar, Cennetlerde mukarreblerledir. İhtiyâcı olunca ister. Bunlar, sâdıklar olup, Eshâb-ı yemin iledirler.)
Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) Hazret-i Ömer’e (radıyallahü anh) hediye gönderdi. Ömer, almayıp geri gönderdi. Karşılaştıkları vakit, (Niçin almadın?) buyurdu. Yâ Resûlallah, (En hayırlınız, kimseden bir şey almayandır) buyurmuştunuz. (O sözüm, isteyip de almak içindi. İstemeden gelen şey, Allahü teâlânın gönderdiği rızıktır) buyurdu. Hazret-i Ömer, cevap vererek, (Allahü teâlâya yemin ederim ki, kimseden bir şey istemeyeceğim ve istemeden gelen her şeyi alacağım) dedi.
Bir hadis-i şerifte, (Aç olan veya bir şeye muhtaç olan, kimseden istemeyip, Allahü teâlâdan beklerse, Allahü teâlâ, ona bir senelik rızık kapıları açar) buyuruldu.
.
Cennete Allahın lütfu ihsânı ile girilir
Ebû Bekir Abdullah Nîşâpûrî hazretleri Şafiî fıkıh ve hadis âlimidir. 238 (m. 852)’de İran’da Nîşâpur'da doğdu. Tahsil için Horasan, Şam, Mısır ve Hicaz'a gitti, sonra Bağdat'a yerleşti. Burada çok talebe yetiştirdi. 324’te (m. 936) vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Bir âyet-i kerimede meâlen, (İnsan yalnız çalışmakla ve ibâdet yapmakla saadete kavuşur) buyuruldu. Diğer bir âyet-i kerimede meâlen, (Allahın rahmetine kavuşmak isteyenler, emirlerini yapsınlar) buyuruldu. Yine başka bir âyet-i kerimede meâlen, (Dünyada yapılanların karşılıklarını göreceklerdir) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Îman edip, ibâdet yapanlar ve haramlardan kaçanlar, elbette Cennetlere girecek, nîmetlere kavuşacaklardır) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Cennet yalnız îman edip, ibâdet edenler içindir) ve bir âyet-i kerimede meâlen, (Allahü teâlâya ve Onun Peygamberlerine itaat edenler, âhırette Peygamberlere ve sıddîklara ve şehitlere ve sâlihlere verilen nîmetlere ortak olacaklardır) buyuruldu. Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) hadis-i şerifte, (Müslümanlık beş şey üzerine kurulmuştur: Birincisi, Allahü teâlâya ve Muhammed aleyhisselâmın Onun Peygamberi olduğuna inanmak, ikincisi her gün beş vakit namaz kılmak, üçüncüsü, senede bir kere malının kırkta birini Müslüman olan fakirlere zekât vermek, dördüncüsü, Ramazan-ı şerif ayında her gün oruç tutmak, beşincisi, Mekke-i mükerremeye giderek, ömründe bir kere hac etmek) ve bir hadis-i şerifte, (Îman, altı şeye kalb ile inanmak ve inandığını dili ile söylemek ve Allahü teâlânın emirlerini beğenmektir) buyurdu. İnanmakla ve söylemekle îman hâsıl oluyor, ibâdet etmekle kemâle gelip cilâlanıyor.
İnsan Allahın lütfu, ihsânı ile Cennete girecektir. Fakat itaat ve ibâdet yaparak rahmete kavuşmaya hazırlanmaz ve lâyık olmazsa Allahın lütfu ve rahmeti ona gelmez. Nitekim bir âyet-i kerimede meâlen, (Rahmetim, muhsinler için, yâni emirlerimi kabul edip yapanlar içindir) buyuruldu. Allahü teâlânın rahmeti yetişmezse, kimse Cennete giremez. Cennete yalnız îman ile girilecektir, denilirse, evet öyledir, lâkin birçok tehlikeleri atlattıktan sonra girilecektir. Îman ile gitmeyen, Cennete girmeyecektir. Cennete girmek için âhırete îman ile gitmek ve diğer tehlikeleri de atlatmak lâzımdır. Fakat bu zaman da Cennetin en aşağı derecesine kavuşabilir.
.
Âdet dışında yaşanan şaşılacak hâller
Abdurrahmân İbn-i Ziyâd el-Gaysî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 900 (m. 1495)’de Yemen'in Zebîd şehrinde doğdu. Memleketinde ve Mekke’de Şafiî fıkıh âlimlerinden ilim tahsil etti. Yemen'de fetva makamına getirildi. 975'te (m. 1568) Zebîd'de vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlânın, (Seni şu yerlerdeki insanlara veya bütün insanlara gönderdim), yâhut, (Benden kullarıma bildir!) veya bunlar gibi dediği kimseye (Nebî), yâni (Peygamber) denir. Peygamber olmak için, insanda riyâzet ve mücâhede gibi, bazı şartların bulunması veya buna elverişli olarak doğmuş olmak lâzım değildir. Allahü teâlâ, dilediğini seçerek, bunu ihsân eder. O, her şeyi bilir ve en iyisini yapar. İrâde ettiğini yapar. Her şeyi yapmaya kâdirdir.
Kelâm âlimlerine göre, Peygamberin mucize göstermesi de şart değildir. Başkalarının, Onun Peygamber olduğunu anlamaları için, mucize göstermesi şarttır dediler. Yoksa, Peygamber olması için şart değildir. Eski Yunan felsefecilerine göre, Peygamber olmak için, üç şart lâzımdır: Gaybdan haber vermek. Yâni geçmişte olmuş ve gelecekte olacak şeylerden kendisine sorulanları bildirmek. Hârika işler, yâni aklın, fennin yapamayacağı şeyleri yapmak. Üçüncüsü, meleği cisim ve şekillenmiş olarak görmek ve Allahü teâlânın vahyettiği sözü melekten işitmek şarttır, dediler.
Peygamberin bütün gaybları bilmesi lâzım değildir. Bazılarını bilmek ise, yalnız Peygambere mahsus değildir. Riyâzet çekenlerin, yâni yalnız olarak bir odaya kapanıp, ölmeyecek kadar az yiyip içenlerin ve şuûru giden bazı hastaların, uyuyanların, bazı gaybları haber verdikleri bilinmektedir. Peygamberle bunlar, bu bakımdan birbirlerine benzer. Onların gayb dedikleri, belki hârikulâde olan, yâni âdet olmayan, sık rastlanmayan şeyler demektir. Bunlar ise, hakîkî gayb değildir. Bunları bilmek ve bir iki kere haber vermek, âdetin dışına çıkmak olmaz. Peygamber ile başkaları, bununla birbirlerinden ayırdedilirler. Allahü teâlânın bildirdiği hakîkî gaybları Peygamberlerin bileceklerini, kelâm âlimleri de bildiriyorlar. Fakat gaybı bilmek Peygamber için şart değildir, diyorlar.
Felsefecilerin gaybı bilmek için ileri sürdükleri, yukarıda yazılı sebepler de doğru değildir. İslâm dîninin esaslarına uymamaktadır. Bundan başka, bu sebeplerle gaybı bilmek, ayrı bir meseledir. Âdet dışında şaşılacak şeylerdendir.
.
Bu müjde, bütün ümmet içindir
Alî ibn-i Ziyâd el-Absî hazretleri Mâliki fıkıh âlimi olup İmam-ı Mâlik hazretlerinin önde gelen talebelerindendir. Trablusgarp'ta doğdu ve daha sonra Tunus'a yerleşti. İlim tahsili için Hicaz'a gitti. Orada Mâlik bin Enes hazretlerinden hadis ve fıkıh tahsil etti. İcazet alarak Tunus'a döndü ve Mâliki mezhebinin Kuzey Afrika’da yayılmasına çalıştı. 183 (m. 799) yılında Tunus'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) bildiriyor: Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (Beş vakit namaz ve cuma namazı, gelecek cumaya kadar ve ramazan orucu, gelecek ramazana kadar yapılan günahlara kefarettirler. Büyük günah işlemekten sakınanların küçük günahlarının affına sebep olurlar.)
Büyük günahların affedilmesi için tövbe etmek de lâzımdır. Büyük günahı yok ise, derecesinin yükselmesine sebep olurlar. Beş vakit namazı kusurlu olanların affolmasına, cuma namazları sebep olur. Cuma namazları da kusurlu ise, ramazan oruçları sebep olur.
Yine Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) bildiriyor. Resûlullah buyurdu ki: (Kapısının önünde akarsu olan bir kimse, bu suda her gün beş kere yıkansa, bedeninde kir kalır mı?) Eshâb-ı kirâm, cevap vererek, hayır hiç kir kalmaz yâ Resûlallah dediler. (Beş vakit namaz da böyledir. Beş vakit namaz kılanların küçük günahlarını Allahü teâlâ yok eder) buyurdu.
Abdullah ibni Mes'ûd (radıyallahü anh) diyor ki: Ensârdan biri, hurma satıyordu. Bir kadın, hurma almak için geldi. Kadına karşı hayvânî hisleri hareket etti. Evde daha iyisi var. Gel ondan vereyim dedi. Eve gelince, kadını kucakladı. Kadın, (Ne yapıyorsun Allah’tan kork!) dedi. O da, pişman oldu. Resûlullaha gelip, yaptığını söyledi. Resûlullah buna cevap vermedi. Allahü teâlâdan vahiy bekledi... Sonra, bu zat namaz kıldı. Allahü teâlâ Hûd sûresinin yüzonbeşinci âyetini gönderdi. Bu âyet-i kerimede meâlen, (Günün iki tarafında ve güneş batınca namaz kıl! İyilikler, kötülükleri elbette yok eder) buyuruldu. (Günün iki tarafı, öğleden evvel ve öğleden sonra demektir. Yâni sabah, öğle ve ikindi namazlarıdır. Gündüze yakın olan gece namazı da, akşam ve yatsı namazlarıdır.)
Bu âyet-i kerimede, her gün beş vakit namazın, günahların affedilmelerine sebep oldukları bildirilmektedir. Bu zat, "yâ Resûlallah! Bu müjde yalnız benim için midir? Yoksa bütün ümmet için midir?" dedi. Resûlullah Efendimiz (Bütün ümmetim içindir) buyurdu
.
Kabirleri ziyâret etmek sünnettir
Humeyd İbn-i Zencûye hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 180'de (m. 796) Türkistan’da Nesâ'da doğdu. Genç yaşta Irak, Mekke, Medine, Şam, Mısır ve Horasan'a giderek bu şehirlerdeki âlimlerden hadis ve fıkıh ilmi tahsil etti. Memleketine dönerek talebe yetiştirdi. 251'de (m. 865) vefat etti. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
Kabir ziyâreti sünnettir. Haftada bir, hiç olmazsa, bayramlarda ziyâret edilir. Perşembe veya cuma veya cumartesi günü ziyâret edilir. Cuma günü daha sevaptır. Ziyâret eden, meyyitin çürüdüğünü düşünerek ibret alır. Meyyit de, edilen duâdan faydalanır. Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) akrabâsının ve Eshâbının kabirlerini ziyâret ederdi...
Selâm ve duâdan sonra, kıbleye arka verip, kabre karşı oturulur. Kabre elini yüzünü sürmek, toprağı öpmek Hıristiyanların âdetidir. Hadis-i şerifte, (Bir kimse, tanıdığının kabrine gidip selâm verince, onu tanır ve selâmına cevap verir) buyuruldu.
(Kabristandan geçerken İhlâs, iki Kul e'ûzüleri ve Fâtiha okuyup, sevabı meyyitlere hediye edilmelidir. Sevabı onlara gider.)
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Âyet-el-kürsî okuyup, sevabı meyyitlere gönderilince, Allahü teâlâ, bunu bütün meyyitlere ulaştırır.)
Diri iken ziyâret edilen âlimleri, vefâtından sonra ziyâret etmek için uzak yerlere gitmek de câizdir. İstifâde etmek bakımından, Peygamberlerin ve evliyânın ve âlimlerin ziyâreti arasında fark yoktur. Yalnız dereceleri arasında fark vardır. Kadınların ziyâret etmesi de câiz ise de, Resûlullahtan başkasının kabrini ziyâret etmemeleri daha iyidir. Hâid ve cünüb iken de ziyâret câiz ise de abdestli olmak sünnettir.
Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Bir müminin kabrini ziyâret edip, Allahümme innî es-elü-ke bi-hakkı Muhammedin ve âli Muhammedin en lâ-tü'azzibe hâzelmeyyit deyince, meyyitin azâbı ref' olunur.)
(Ana-babasının veya bunlardan birinin kabrini her cuma ziyâret eden bir kimse affolunur) buyuruldu. Yalnız ana-babanın kabir toprağını öpmek câizdir. Bir kimse, Resûlullaha, Cennet kapısının eşiğini öpmeye yemin ettim, ne yapayım deyince, (Ananın ayağını öp!) buyurdu. Anam babam yok deyince, (Kabirlerini öp! Kabirlerini bilmiyorsan, iki çizgi çizip onların kabri olarak niyet ederek, bu çizgileri öp! Yeminini yerine getirmiş olursun!) buyurdu.
.
Kelimelerin üstündeki ve altındaki işaretler
Ebû Amr ibn-i Zekvân hazretleri "Kırâat-i seb'a" imamlarından İbn-i Amir'in meşhur iki râvisinden biridir. 173'te (m. 789) Şam’da doğdu. İmam-ı İbn-i Âmir’in talebesi olan Yahya Zimârî’nin talebesi Eyyûb bin Temîm'den kıraat tahsil etti ve vefatından sonra Şam’da hocasının yerine "kıraat şeyhi" oldu. 242'de (m. 857) Şam’da vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kur’ân-ı kerimde, kelimelerin üstünde ve altında bazı işaretler vardır. Kelimelerin üstünde bulunan işaretler şunlardır: [Mim]: Muhakkak durmalıdır. [Tı]: Durmak gerekir. [Cim]: Geçmek de, durmak da caizdir. Fakat durmak daha iyidir. [Ze]: Geçmek de, durmak da caizdir. Fakat geçmek daha iyidir. [Kaf]: Geçmek de, durmak da caizdir. Fakat geçmek daha iyidir. [Lâ]: Durulmaz! Lâ bulunan yerde durulursa, önceki kelime ile birlikte tekrar okunur. Âyet-i kerime sonunda durunca, tekrar edilmez. [Kıf]: Durmak daha iyidir. [Sad]: Durmakta mahzur yoktur. [Sad, lam, ya]: Geçmek daha iyidir. [Sad, lam, ha]: Geçmek de, durmak da caizdir. [Ayn]: Bazı âyet-i kerimelerin sonunda bulunur. Namazda okunursa, ayn işaretinde rükuya gitmek iyi olur. [3 nokta]: Bu üç noktanın birinde durulur. Eğer üzerinde üç nokta olan birinci kelimede durulursa, üç nokta olan ikinci kelimede durulmaz. Eğer üzerinde üç nokta bulunan birinci kelimede durulmazsa, ikinci üç nokta bulunan kelimede durulur. Her ikisinde de durmak veya her ikisinde de geçmek caiz değildir.
Kelime altındakiler: [Kasr]: Bu kelimenin yazıldığı yerler kısa okunur. Misal, Ülâike kelimesinde eliften sonra vav olduğu hâlde, kısa okunur. [Med]: Bu kelimenin yazıldığı yerler uzun okunur, kısa okunmaz. Misal, Maun sûresinde yürâüne kelimesindeki ü uzun okunur. [Sekte]: Bu kelimenin yazıldığı yerde, kısa bir zaman nefes alınmadan durulur. Durulmadan geçilirse, anlamı bozulur.
Kur’ân-ı kerimde dört yerde sekte vardır. [İdgam]: Kelime yazıldığı gibi değil de, idgam ile okunur. Kelimelerin altında yazılı olan idgam, Kur’ân-ı kerimde, yalnız Hud sûresi 42. âyetinde vardır. Burada, (İrkeb me’anâ) yazılır ise de, (İrkemme’anâ) okunur. [Sin]: Sad harfinin altına yazıldığı yerde, sad harfi, sin gibi okunur. [İmâle]: Yalnız Hud sûresinin 41. âyetinde geçer. Mecrahâ kelimesinin altında imâle yazar. Buradaki ra harfi, üstünden esireye doğru meyillendirilerek okunur. Mecrihâ diye okunmaz. Okunuşunu, bilen birinden öğrenmek gerekir.
[Teshil]: Kolaylaştırmak demektir. Birbirini takip eden iki hemzeden ikincisi, elif ile he sesi arasında yumuşak okunur.
.
Kelimelerin üstündeki ve altındaki işaretler
Ebû Amr ibn-i Zekvân hazretleri "Kırâat-i seb'a" imamlarından İbn-i Amir'in meşhur iki râvisinden biridir. 173'te (m. 789) Şam’da doğdu. İmam-ı İbn-i Âmir’in talebesi olan Yahya Zimârî’nin talebesi Eyyûb bin Temîm'den kıraat tahsil etti ve vefatından sonra Şam’da hocasının yerine "kıraat şeyhi" oldu. 242'de (m. 857) Şam’da vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kur’ân-ı kerimde, kelimelerin üstünde ve altında bazı işaretler vardır. Kelimelerin üstünde bulunan işaretler şunlardır: [Mim]: Muhakkak durmalıdır. [Tı]: Durmak gerekir. [Cim]: Geçmek de, durmak da caizdir. Fakat durmak daha iyidir. [Ze]: Geçmek de, durmak da caizdir. Fakat geçmek daha iyidir. [Kaf]: Geçmek de, durmak da caizdir. Fakat geçmek daha iyidir. [Lâ]: Durulmaz! Lâ bulunan yerde durulursa, önceki kelime ile birlikte tekrar okunur. Âyet-i kerime sonunda durunca, tekrar edilmez. [Kıf]: Durmak daha iyidir. [Sad]: Durmakta mahzur yoktur. [Sad, lam, ya]: Geçmek daha iyidir. [Sad, lam, ha]: Geçmek de, durmak da caizdir. [Ayn]: Bazı âyet-i kerimelerin sonunda bulunur. Namazda okunursa, ayn işaretinde rükuya gitmek iyi olur. [3 nokta]: Bu üç noktanın birinde durulur. Eğer üzerinde üç nokta olan birinci kelimede durulursa, üç nokta olan ikinci kelimede durulmaz. Eğer üzerinde üç nokta bulunan birinci kelimede durulmazsa, ikinci üç nokta bulunan kelimede durulur. Her ikisinde de durmak veya her ikisinde de geçmek caiz değildir.
Kelime altındakiler: [Kasr]: Bu kelimenin yazıldığı yerler kısa okunur. Misal, Ülâike kelimesinde eliften sonra vav olduğu hâlde, kısa okunur. [Med]: Bu kelimenin yazıldığı yerler uzun okunur, kısa okunmaz. Misal, Maun sûresinde yürâüne kelimesindeki ü uzun okunur. [Sekte]: Bu kelimenin yazıldığı yerde, kısa bir zaman nefes alınmadan durulur. Durulmadan geçilirse, anlamı bozulur.
Kur’ân-ı kerimde dört yerde sekte vardır. [İdgam]: Kelime yazıldığı gibi değil de, idgam ile okunur. Kelimelerin altında yazılı olan idgam, Kur’ân-ı kerimde, yalnız Hud sûresi 42. âyetinde vardır. Burada, (İrkeb me’anâ) yazılır ise de, (İrkemme’anâ) okunur. [Sin]: Sad harfinin altına yazıldığı yerde, sad harfi, sin gibi okunur. [İmâle]: Yalnız Hud sûresinin 41. âyetinde geçer. Mecrahâ kelimesinin altında imâle yazar. Buradaki ra harfi, üstünden esireye doğru meyillendirilerek okunur. Mecrihâ diye okunmaz. Okunuşunu, bilen birinden öğrenmek gerekir.
[Teshil]: Kolaylaştırmak demektir. Birbirini takip eden iki hemzeden ikincisi, elif ile he sesi arasında yumuşak okunur.
.
Her günahtan sonra tövbe etmek farzdır
Ahmed bin Muhammed Tilmsânî hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. Cezayir'in Tilmsân şehrinde doğdu. Kendi memleketinde, zamanın meşhur âlimlerinden Mâlikî fıkıh ilmi tahsil etti ve kadılık yaptı. 900'de (m. 1494) Tilmsân'da vefat etti. Buyurdu ki:
Büyük günah işleyenin îmanı gitmez. Harama helâl derse, îmanı gider. Günahlar ikiye ayrılır: (Kebâir), büyük günahlardır. En büyükleri yedidir: 1) Bir şeyi Allahü teâlâya ortak yapmak. Buna şirk denir. Şirk, küfrün çeşidlerinden en kötüsüdür. 2) Bir insanı veya kendini öldürmek. 3) Sihir, yâni büyü yapmak. 4) Yetîm malı yemek. 5) Fâiz alıp vermek. 6) Muhârebede düşman karşısından kaçmak. 7) Temiz kadınları kazf etmek, yâni nâmussuz demek...
Her günahın büyük olması ihtimali vardır. Hepsinden kaçınmak lâzımdır. Küçük günahı çok yapmak, büyük günah olur. Büyük günah, tövbe edince affolur. Tövbe etmeden ölürse, Allahü teâlâ dilerse, şefaat ile veya şefaatsiz affeder. Affolunmazsa, Cehenneme girer.
Zünnâr denilen papaz kuşağını ve benzeri şeyleri kullanmak, putlara saygı göstermek, din kitaplarını aşağılamak, din âlimleri ile alay etmek, küfre sebep olan bir şey söylemek, kısacası, dinde saygı duymak lâzım olan şeyi aşağılamak ve aşağılanması lâzım olan şeye saygı göstermek küfürdür. Bunlar, İslâm dînine inanmamak, inkâr etmek alâmetidir. Küfrün işaretleridir.
Allahü teâlâ, tövbe edenleri sever. Affeder. Sonra, o günahı tekrar yaparsa, tövbesi bozulmaz. İkinci bir tövbe lâzım olur. Tövbe ettiği bir günahı hatırlayınca, günahı işlediğine sevinirse, tekrar tövbe lâzım olur.
Hak sahiplerine haklarını ödemek veya helâl ettirmek, gıybet ettiği kimseden af dilemek ve rızasını almak, yapmamış olduğu farzları kaza etmek farzdır. Bunlar tövbenin kendisi değil, şartıdırlar. Bir dirhemi sahibine geri vermek, bin sene nâfile ibâdet yapmaktan ve yetmiş nâfile hacdan daha iyidir. Günahı bir daha yaparsam tövbem bozulur diyerek, tövbe yapmamak doğru değildir. Câhilliktir. Şeytanın aldatmasıdır.
Her günahtan sonra, hemen tövbe etmek farzdır. Tövbeyi bir saat geciktirince, günah iki kat olur.
Tövbe ettim demek, tövbe olmaz. Çünkü, tövbenin sahih olması için üç şart lâzımdır: Hemen günahı bırakmalıdır. Günah işlediğine, Allahü teâlâdan korktuğu için, utanmak ve pişman olmak lâzımdır. Bu günahı bir daha hiç yapmamayı gönülden söz vermektir.
Allahü teâlâ şartlarına uygun olan tövbeyi kabûl edeceğine söz vermiştir.
.
Şerefli bir insan olabilmek için
Ebü’l-Hayr Akta hazretleri evliyânın büyüklerindendir. İbn-i Cellâ’nın talebesi olup, Cüneyd-i Bağdadî ve birçok âlimin sohbetinde bulunmuştur. 340 (m. 952) senesinde Mısır’da vefât etti. Kerâmetleri menkıbeleri ve kıymetli sözleri çok olan bir âlimdir. Çoğu zaman talebelerine şöyle derdi:
“Sakın Allahü teâlâdan sabır istemeyin. Lütfunu isteyin. Lütuf, sabır acılığını tatmaktan iyidir. Çünkü sabır, bizim gibilere güç gelir..."
Bundan sonra Hazreti Zekeriyyâ’nın (aleyhisselâm) kıssasını anlatmaya başlardı. “Zekeriyyâ (aleyhisselâm) Yahudilerden kaçarken, bir ağacın yanından geçti. Ağaç dile gelip, gel yâ Zekeriyyâ dedi. Zekeriyyâ (aleyhisselâm) ağaca yaklaştı. Ağaç açıldı, içine saklandı. Sonra ağaç, onu arayan düşmanlar geçerken dile gelerek, Zekeriyyâ’nın (aleyhisselâm) kendi içinde saklı olduğunu söyledi. Birisi gelip ağaca bakınca, işte Zekeriyyâ (aleyhisselâm) buradadır” dedi. Testereyle onu, ağaçla birlikte kestiler. Testere Zekeriyyâ’nın (aleyhisselâm) başına geldiği zaman bir defa, 'Ah!' dedi. Bunun üzerine Hak teâlâ, ona 'Bir defa ah dedin. Eğer ikinci defa ah deseydin, izzetim ve celâlim hakkı için seni Peygamberlik dîvânından silerdim' diye vahiy gönderdi. Zekeriyyâ (aleyhisselâm) hâline sabretti. Testereyle vücûdunu ikiye böldüler...”
Ebü’l-Hayr Akta hazretleri buyurdu ki: “Allahü teâlâyı zikreden, O’ndan bir karşılık beklememelidir. Kim zikrine karşılık Allahü teâlâdan bir şey bekler ve o beklediği şey olursa, karşılığında maddî bir şey aldığı için, zikrin bir manâsı kalmaz.”
“Kalbin îmân ile dolu olmasının alâmeti; bütün Müslümanlara şefkat etmek, onların dertleri ile dertlenmek, işlerinde onlara yardımcı olmaktır. Nifakla dolu olan kalbin alâmeti; kin, hased ve düşmanlıktır.”
“Yaptıkları ibâdetleri herkese gösterme arzusunda olan, gösteriş yapmış olur. Her durumunu, bulunduğu her hâlini, insanlara göstermek isteyen de, gösteriş yapmış olur.”
“Kalp; niyetleri düzeltmek, yaptıklarımızı sırf Allah için yapmakla, riya ve gösteriş kirlerinden pak ve temiz olur. Beden de, Allahü teâlânın velî ve sâlih kullarına hizmet etmekle kıymet kazanır.”
“Şerefli bir insan olabilmek için; edeb sahibi olmak, farzları eda etmek, sâlihlerle sohbet etmek ve fâsıklardan uzak durmak lâzımdır.”
.
Duânın kabul olması için, helâl yiyiniz
Ebü'l-Meâlî İbn-i Zekiyyüddin hazretleri hadis ve Şafiî fıkıh alimidir. 550 (m. 1155)’de Şam’da doğdu. Zamanın meşhur âlimlerininden Şafiî fıkhı tahsil etti. Halep, sonra Şam başkadılığına getirildi. Selâhaddîn-i Eyyûbî'nin Kudüs'ü fethinde hazır bulundu ve fetihten sonra sultanın isteği üzerine Mescid-i Aksâ'da ilk cuma hutbesini okudu. 598'de (m. 1202) Şam’da vefat etti. Buyurdu ki:
Müminûn sûresi, elliikinci [52] âyetinde meâlen, (Ey Peygamberlerim! “salevâtullahi aleyhim ecmaîn” Helâl ve temiz yiyiniz ve bana lâyık ibâdetler yapınız!) buyuruldu. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” bunun için, (Helâl kazanmak her Müslümana farzdır) buyurdu. Ve buyurdu ki: (Bir kimse, hiç harâm karıştırmadan, kırk gün helâl yerse, Allahü teâlâ, onun kalbini nûr ile doldurur. Kalbine, nehirler gibi hikmet akıtır. Dünyâ muhabbetini, kalbinden giderir.)
Dünyâlık kazanmak için çalışmak günâh değildir. Dünyâlık sevgisi, dünyâya gönül bağlamak günâhtır. Sa’d bin Ebî Vakkâs “radıyallahü anh” dedi ki: (Yâ Resûlallah! Duâ buyur da, Allahü teâlâ, benim her duâmı kabûl etsin!) Cevâbında buyurdular ki: (Duânın kabûl olması için, helâl lokma yiyiniz!)
Bir hadîs-i şerîfte, (Çok kimse vardır ki, yedikleri ve giydikleri harâmdır. Sonra ellerini kaldırıp duâ ederler. Böyle duâ, nasıl kabul olunur?)
Bir kere de buyurdu ki: (Harâm yiyenlerin ne farzları, ne de sünnetleri kabûl olur!) Yani sevâbına kavuşamazlar. Yine buyurdu ki: (On dirhemlik elbisenin, bir dirhemi harâm olsa, o elbise ile kılınan namâzlar kabul olmaz.) Yine buyurdu ki: (Harâm ile beslenen vücûdun ateşte yanması dahâ iyidir.) Yine buyurdu ki: (Malın helâlden mi, harâmdan mı geldiğini düşünmeyenler, Cehenneme neresinden atılırsa atılsınlar, Allahü teâlâ, onlara acımayacaktır!) Yine buyurdu ki: (İbâdet on kısımdır, dokuz kısmı helâl kazanmaktır.)
Bir defa da buyurdu ki: (Helâl kazanmak için yorulup evine dönen kimse, günâhsız olarak yatar. Allahü teâlânın sevdiği kimse olarak kalkar.) Yine buyurdu ki: (Allahü teâlâ buyuruyor ki: Harâmdan kaçınanlara hesap sormaya utanırım!) Ve buyurdu ki: (Bir dirhem fâiz almak ve vermek, otuz zinâdan dahâ günâhtır.) Ve buyurdu ki: (Harâm maldan verilen sadaka kabul edilmez. Saklanırsa, Cehenneme gidinceye kadar, ona yolluk olur.)
.
İnsanlara doğruyu göstermek peygamberlerin sünnetidir
Cemâlüddîn Sarsarî hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindedir. 588 (m. 1192)’de doğdu. 656 (m. 1258)’de Hülâgu’nun Bağdad’ı istilâsında şehid edildi. Nasihat etmek hakkında şunları buyurdu:
Müslümanlara ve bütün insanlara nasihat etmek, doğruyu göstermek ve öğretmek, peygamberlerin sünnetidir. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde, bütün peygamberlerini nasihat edici olarak gönderdiğini bildirdi. Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “Din nasihattir... Din nasihattir... Din nasihattir” buyurdu.
Müslümanlara nasihat; onlara şefkatli olmak, büyüklerine hürmet ve hizmet, küçüklerine merhamet göstermektir. Onların sıkıntılarını gidermek ve kendilerini saadete çağırmaktır. Bütün insanların İslâmiyeti sevmeleri için nasihat; onları imâna davet etmek ve küfrün kötülüğünü anlatmaktır.
Hazreti Ömer (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Kusurlarımı bana gösteren kişiye Allahü teâlâ rahmet etsin.”
İmâm-ı Zührî diyor ki: “Süleymân bin Abdülmelik’e şu sözleri söyleyen kişinin sözü gibi bir söz duymadım. O kimse ona;
-Ey müminlerin emîri! Benden dört kelime işit ki, bu dört kelimede; senin dininin, saltanatının, âhıretinin ve dünyânın salâhı (doğruluğu) vardır, dedi. Süleymân bin Abdülmelik;
-Bu kelimeler nelerdir? deyince o kimse;
-Kimseye, yapmayı istemediğin birşeyi vadetme. Çetin meselelerin kolayca hallolması seni gurûrlandırmasın. Biliniz ki, her amelin bir karşılığı vardır. Akıbetten sakınınız. Dâima sakınma üzere bulununuz, dedi.”
Süleymân bin Abdülmelik, Ebû Hazım Seleme bin Dinar’a; “Bu halifelik meselesinde kurtuluş yolu nedir?” diye sordu. Ebû Hazım; “Eğer dediğimi tatbik edersen kolaydır!” dedi. Süleymân bin Abdülmelik; “O nedir?” diye sorunca, Ebû Hazım; “Ancak helâl olan şeyleri al. Onları hakkı olan yerlere sarf et” buyurdu. Bunun üzerine Süleymân bin Abdülmelik, “Buna kimin gücü yeter?” deyince, Ebû Hazım; “Allahü teâlânın seni tayin ettiği yere, tayin edilen kimsenin gücü yeter” buyurdu.
Süleymân bin Abdülmelik ona; “Bana nasihat et?” deyince, Ebû Hazım; “Ey müminlerin emîri! Bu iş (sultanlık), sana ancak ölüm karşılığı verildi. Senden öncekiler de böyle idi. Ölüp, bu işten uzaklaştılar... Ey müminlerin emîri! Rabbinin emrettiklerini yapıp, yasak ettiklerinden uzaklaşma husûsunda her zaman dikkatli ol... Ey müminlerin emîri! Ne infâk etmişsen, o şey seni hayra veya şerre götürür. Sen dilediğini seç!” dedi.
.
Müslüman, beş vakit namaza önem ver
Ebü'l-Hasen ibn-i Ebî Şeybe hazretleri hadis ve tefsir âlimidir. 156 (m. 773) yılında Kûfe'de doğdu. İlk tahsilinden sonra Irak, Şam, Mekke ve Rey'e gitti. Sonra Bağdat'a yerleşti. Süfyân bin Uyeyne, Abdullah bin Mübarek gibi âlimlerden ders aldı ve çok talebe yetiştirdi. 239'da (m. 853) vefat etti. Şöyle buyurdu:
Her gün beş kere namaz kılmak, Kur'ân-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde emredilmiştir. Ahzâb sûresinin yetmişikinci (72) âyet-i kerimesinde meâlen, (Şüphe yok ki, biz, emâneti göklere ve yere ve dağlara sunduk. Onlar bunu yüklenmekten çekindiler. Ondan korkup titrediler. Onu insan yüklenerek, nefislerine zulmettiler. Sonunu bilemediler) buyuruldu. Bu âyet-i kerime, önceki âyette vadedilen saadetin büyüklüğünü bildiriyor. Önceki âyette meâlen, (Allahü teâlânın emirlerine ve yasaklarına uyanlar, dünyada ve âhirette saadete kavuşurlar) buyuruldu. Bu emirler ve yasaklar, emânete benzetiliyor. Emâneti yerine vermek lâzım olduğundan, ibâdetleri yapmanın lüzûmu bildirilmiş olmaktadır. Âlimler arasında, bu emânet, akıldır ve İslâmiyettir, diyenler oldu. Çünkü, aklı olan kimse, İslâmiyete uyar. Bu emânete ister akıl densin, ister ruh denilsin, âyet-i kerime, ibâdetleri yapmanın, beş vakit namaz kılmanın önemini bildirmektedir.
Nisâ sûresinin ellisekizinci (58) âyetinde meâlen, (Ey îman edenler! Allahü teâlâya ve Onun Resûlüne itaat ediniz!) buyuruldu. Allahın Resûlü, âyet-i kerimedeki emânet kelimesini, ibâdet olarak anlamış, onun için, beş vakit namaz kılmayı emretmiştir. Allahın Resûlüne itaat etmek isteyenlerin, beş vakit namaz kılmaları lâzımdır. Namaz kılmak istemeyenler, ne derse desinler, Müslümanlar beş vakit namaza çok önem vermelidir.
Abdullah ibni Abbâs hazretlerine sordular:
-Beş vakit namazı emreden âyet-i kerime, Kur'ân-ı kerimin neresindedir? Cevabında;
-Rûm sûresinin onyedinci ve onsekizinci âyetlerini oku, dedi. Bu iki âyet-i kerimede meâlen, (Akşam ve sabah vakitlerinde, Allahı tesbîh edin. Göklerde ve yer yüzünde olanların yaptıkları ve ikindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, Allahü teâlâ içindir) buyuruldu.
Akşam yapılan tesbîh, akşam ve yatsı namazlarıdır. Sabah yapılan tesbîh, sabah namazıdır. İkindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, ikindi ve öğle namazlarıdır. Âyet-i kerimeler, beş vakit namazı emretmektedir, dedi.
.
Cennete girer miyim? ya Resulallah
Muhammed ibn-i Ebî Ömer hazretleri hadis hafızıdır. Mekke'de doğdu. Süfyân bin Uyeyne, Fudayl bin İyâd, Vekî bin Cerrah gibi zatlardan hadis ilmi tahsil etti. Müslim, Tirmizî, İbn-i Mâce ondan hadis öğrendi. Mekke'de Harem-i şerif şeyhliğine getirildi. 243'te (m. 858) Mekke'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Abdullah bin Zübeyr (radıyallahü anh) hutbe okurken, Resûlullah’ın (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu bildirdi:
“Benim bu mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram müstesna, diğer bütün mescitlerde kılınan bin namazdan daha üstündür.”
Abdullah bin Ömer (radıyallahü anh) Resûlullah’a “Yâ Resûlallah! İlim kaydedilir mi?” diye sorunca “Evet” buyurdular. “Onun kaydedilmesi nasıl olur?” diye sordum. “Yazmakla” buyurdular.
Abbâs bin Mirdâs’tan (radıyallahü anh) rivâyetle şöyle bildirir: “Arefe gününün akşamı, Resûlullah ümmetinin affedilmesi ve onlara merhamet edilmesi için duâ buyurdu. Resûlullah bu hâlde duâsını ziyâdeleştirince, Allahü teâlâ, insanların birbirlerine zulmettiklerinden dolayı olan günahları, kul hakları haricindeki günahları affettiğini bildirdi. O zaman Resûlullah “Yâ Rabbî! Sen, zulmeden kullarına yaptıkları zulümden dolayı işlemiş oldukları günahların yerine sevap vermeye kadirsin” diye duâ buyurdu. O günün akşamı Allahü teâlâ, Resûlüne bir şey bildirmedi, vahiy gelmedi. Ertesi gün Resûlullah Müzdelife’de tekrar duâ buyurduklarında, Allahü teâlâ “Onları da affettim” buyurdu. Resûlullah tebessüm etti. Bazı Sahâbe-i Kirâm “Yâ Resûlallah, niçin gülümsediniz? dediklerinde, Resûlullah, “Allahın düşmanı olan şeytana güldüm: O, azîz ve celil olan Allahın, ümmetim hakkındaki duâmı kabul ettiğini öğrenince feryâdü figân edip, başını toprağa vurmaya başladı” buyurdu.
Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anh) rivâyet ettiği şu vâkıa ile anlatmıştır:
Birisi Resûlullahâ geldi ve “Yâ Resûlallah! Ben siyah, çirkin yüzlü ve fazla malı olmayan bir kimseyim. Savaşa katılıp şehîd olursam Cennete girer miyim?” dedi. Resûlullah “Evet, girersin” buyurdu. Savaşın başlamasıyla bu kimse en ön safa ilerledi ve şehîd oluncaya kadar çarpıştı. Şehîd olduğunda, Resûlullah başucuna geldi ve “Allah yüzünü güzelleştirdi, kokunu hoş yaptı ve malını çoğalttı” ve devamla “Bu şehidin cübbesi altına girmek için çekişen iki hûrî gördüm” buyurarak, onun kavuştuğu dereceleri haber verdi.
.
Ebedî saadete kavuşmak için
Ahmed İbn-i Ebî Âsım hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 206'da (m. 822) İran’da İsfahan'da doğdu. İlim tahsili için Kûfe, Basra, Bağdat, Şam, Mısır, Hicaz gibi ilim merkezlerine gitti. Medine’de Ahmed bin Hanbel hazretlerine talebe oldu. İsfahan'a dönerek on üç yıl kadılık yapan İbn-i Ebî Asım 287'de (m. 900) burada vefat etti. Bu mübarek zat byurdu ki:
Bir dîne tâbi olmak, ebedî saadete kavuşmak ve sonsuz felaketlerden kurtulmak içindir. Yoksa, anadan babadan kalma bir din ile övünmek için değildir. Peygamber de, kendisinde peygamberlik şartları bulunan ve Allahü teâlânın emirlerini kullarına bildiren bir insandır. Böyle bir Peygambere tâbi olmak, Onun dînine girmek lâzımdır. Vesenî denilen, heykellere, putlara tapanlar ve Dehrî denilen tanrısızlar, hayvan gibidir. Nasrâniyyet ve Yehûdiyyet dinleri de, aşağıdaki sebepler ile bâtıl olmuşlardır:
1- İslâm dîninde, Allahü teâlânın kemâl sıfatları vardır. Noksan sıfatları yoktur. İbâdetleri yapmak gayet kolaydır. İnsanların birbirleri ile muâmeleleri adalet iledir. Diğer dinlerin ibâdetleri ve birbirleri ile muâmeleleri, zamanla değişerek, akla uygun hâlleri kalmamıştır.
2- Muhammed, İsâ ve Mûsâ aleyhimüsselâmın hayatları, tarihlerden incelenirse, Muhammed aleyhisselâmın, en necîb, asîl, en faydalı, daha âlim, en akıllı, en üstün, dünya ve âhiret bilgilerine en ârif olduğu görülür. Hâlbuki, kendisi ümmî idi. Yâni hiç kitap okumamış, kimseden bir şey öğrenmemişti.
3- Muhammed aleyhisselâmın mucizeleri, diğerlerinin mucizeleri toplamından kat kat daha çoktur. Diğerlerinin mucizeleri geçmiş, bitmiştir. Muhammed aleyhisselâmın mucizelerinin bir kısmı, bilhâssa Kur'ân-ı kerim mucizesi kıyâmete kadar devam etmektedir. Ümmetinin evliyâsının kerâmetleri de, her zaman ve her yerde görülmektedir.
4- Bu üç dîni bizlere ulaştıran haberler arasında, Muhammed aleyhisselâmı ve Onun dînini bildiren Kur'ân-ı kerim ve hadis-i şerifler daha çok, daha sahihdir. Hepsi kitaplara geçmiş ve dünyanın her tarafına yayılmıştır. Onun eshabının hepsi, sâdık ve emîn idi. Çoğu dinde derin âlim ve hepsi evliyâ idi. Cihâd için, memleketlere yayıldılar. Gittikleri yerlerdeki insanlara, din bilgilerini ve mucizeleri ulaştırdılar. Bunlar da, başkalarına bildirdiler. Böylece, her asrın âlimleri, sonraki tabakadaki, daha çok âlime bildirdi.
.
İnsanlara doğruyu göstermek peygamberlerin sünnetidir
Cemâlüddîn Sarsarî hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindedir. 588 (m. 1192)’de doğdu. 656 (m. 1258)’de Hülâgu’nun Bağdad’ı istilâsında şehid edildi. Nasihat etmek hakkında şunları buyurdu:
Müslümanlara ve bütün insanlara nasihat etmek, doğruyu göstermek ve öğretmek, peygamberlerin sünnetidir. Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîmde, bütün peygamberlerini nasihat edici olarak gönderdiğini bildirdi. Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “Din nasihattir... Din nasihattir... Din nasihattir” buyurdu.
Müslümanlara nasihat; onlara şefkatli olmak, büyüklerine hürmet ve hizmet, küçüklerine merhamet göstermektir. Onların sıkıntılarını gidermek ve kendilerini saadete çağırmaktır. Bütün insanların İslâmiyeti sevmeleri için nasihat; onları imâna davet etmek ve küfrün kötülüğünü anlatmaktır.
Hazreti Ömer (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Kusurlarımı bana gösteren kişiye Allahü teâlâ rahmet etsin.”
İmâm-ı Zührî diyor ki: “Süleymân bin Abdülmelik’e şu sözleri söyleyen kişinin sözü gibi bir söz duymadım. O kimse ona;
-Ey müminlerin emîri! Benden dört kelime işit ki, bu dört kelimede; senin dininin, saltanatının, âhıretinin ve dünyânın salâhı (doğruluğu) vardır, dedi. Süleymân bin Abdülmelik;
-Bu kelimeler nelerdir? deyince o kimse;
-Kimseye, yapmayı istemediğin birşeyi vadetme. Çetin meselelerin kolayca hallolması seni gurûrlandırmasın. Biliniz ki, her amelin bir karşılığı vardır. Akıbetten sakınınız. Dâima sakınma üzere bulununuz, dedi.”
Süleymân bin Abdülmelik, Ebû Hazım Seleme bin Dinar’a; “Bu halifelik meselesinde kurtuluş yolu nedir?” diye sordu. Ebû Hazım; “Eğer dediğimi tatbik edersen kolaydır!” dedi. Süleymân bin Abdülmelik; “O nedir?” diye sorunca, Ebû Hazım; “Ancak helâl olan şeyleri al. Onları hakkı olan yerlere sarf et” buyurdu. Bunun üzerine Süleymân bin Abdülmelik, “Buna kimin gücü yeter?” deyince, Ebû Hazım; “Allahü teâlânın seni tayin ettiği yere, tayin edilen kimsenin gücü yeter” buyurdu.
Süleymân bin Abdülmelik ona; “Bana nasihat et?” deyince, Ebû Hazım; “Ey müminlerin emîri! Bu iş (sultanlık), sana ancak ölüm karşılığı verildi. Senden öncekiler de böyle idi. Ölüp, bu işten uzaklaştılar... Ey müminlerin emîri! Rabbinin emrettiklerini yapıp, yasak ettiklerinden uzaklaşma husûsunda her zaman dikkatli ol... Ey müminlerin emîri! Ne infâk etmişsen, o şey seni hayra veya şerre götürür. Sen dilediğini seç!” dedi.
.
Müslüman, beş vakit namaza önem ver
Ebü'l-Hasen ibn-i Ebî Şeybe hazretleri hadis ve tefsir âlimidir. 156 (m. 773) yılında Kûfe'de doğdu. İlk tahsilinden sonra Irak, Şam, Mekke ve Rey'e gitti. Sonra Bağdat'a yerleşti. Süfyân bin Uyeyne, Abdullah bin Mübarek gibi âlimlerden ders aldı ve çok talebe yetiştirdi. 239'da (m. 853) vefat etti. Şöyle buyurdu:
Her gün beş kere namaz kılmak, Kur'ân-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde emredilmiştir. Ahzâb sûresinin yetmişikinci (72) âyet-i kerimesinde meâlen, (Şüphe yok ki, biz, emâneti göklere ve yere ve dağlara sunduk. Onlar bunu yüklenmekten çekindiler. Ondan korkup titrediler. Onu insan yüklenerek, nefislerine zulmettiler. Sonunu bilemediler) buyuruldu. Bu âyet-i kerime, önceki âyette vadedilen saadetin büyüklüğünü bildiriyor. Önceki âyette meâlen, (Allahü teâlânın emirlerine ve yasaklarına uyanlar, dünyada ve âhirette saadete kavuşurlar) buyuruldu. Bu emirler ve yasaklar, emânete benzetiliyor. Emâneti yerine vermek lâzım olduğundan, ibâdetleri yapmanın lüzûmu bildirilmiş olmaktadır. Âlimler arasında, bu emânet, akıldır ve İslâmiyettir, diyenler oldu. Çünkü, aklı olan kimse, İslâmiyete uyar. Bu emânete ister akıl densin, ister ruh denilsin, âyet-i kerime, ibâdetleri yapmanın, beş vakit namaz kılmanın önemini bildirmektedir.
Nisâ sûresinin ellisekizinci (58) âyetinde meâlen, (Ey îman edenler! Allahü teâlâya ve Onun Resûlüne itaat ediniz!) buyuruldu. Allahın Resûlü, âyet-i kerimedeki emânet kelimesini, ibâdet olarak anlamış, onun için, beş vakit namaz kılmayı emretmiştir. Allahın Resûlüne itaat etmek isteyenlerin, beş vakit namaz kılmaları lâzımdır. Namaz kılmak istemeyenler, ne derse desinler, Müslümanlar beş vakit namaza çok önem vermelidir.
Abdullah ibni Abbâs hazretlerine sordular:
-Beş vakit namazı emreden âyet-i kerime, Kur'ân-ı kerimin neresindedir? Cevabında;
-Rûm sûresinin onyedinci ve onsekizinci âyetlerini oku, dedi. Bu iki âyet-i kerimede meâlen, (Akşam ve sabah vakitlerinde, Allahı tesbîh edin. Göklerde ve yer yüzünde olanların yaptıkları ve ikindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, Allahü teâlâ içindir) buyuruldu.
Akşam yapılan tesbîh, akşam ve yatsı namazlarıdır. Sabah yapılan tesbîh, sabah namazıdır. İkindi ve öğle vakitlerinde yapılan hamdler, ikindi ve öğle namazlarıdır. Âyet-i kerimeler, beş vakit namazı emretmektedir, dedi.
.
Cennete girer miyim? ya Resulallah
Muhammed ibn-i Ebî Ömer hazretleri hadis hafızıdır. Mekke'de doğdu. Süfyân bin Uyeyne, Fudayl bin İyâd, Vekî bin Cerrah gibi zatlardan hadis ilmi tahsil etti. Müslim, Tirmizî, İbn-i Mâce ondan hadis öğrendi. Mekke'de Harem-i şerif şeyhliğine getirildi. 243'te (m. 858) Mekke'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Abdullah bin Zübeyr (radıyallahü anh) hutbe okurken, Resûlullah’ın (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu bildirdi:
“Benim bu mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram müstesna, diğer bütün mescitlerde kılınan bin namazdan daha üstündür.”
Abdullah bin Ömer (radıyallahü anh) Resûlullah’a “Yâ Resûlallah! İlim kaydedilir mi?” diye sorunca “Evet” buyurdular. “Onun kaydedilmesi nasıl olur?” diye sordum. “Yazmakla” buyurdular.
Abbâs bin Mirdâs’tan (radıyallahü anh) rivâyetle şöyle bildirir: “Arefe gününün akşamı, Resûlullah ümmetinin affedilmesi ve onlara merhamet edilmesi için duâ buyurdu. Resûlullah bu hâlde duâsını ziyâdeleştirince, Allahü teâlâ, insanların birbirlerine zulmettiklerinden dolayı olan günahları, kul hakları haricindeki günahları affettiğini bildirdi. O zaman Resûlullah “Yâ Rabbî! Sen, zulmeden kullarına yaptıkları zulümden dolayı işlemiş oldukları günahların yerine sevap vermeye kadirsin” diye duâ buyurdu. O günün akşamı Allahü teâlâ, Resûlüne bir şey bildirmedi, vahiy gelmedi. Ertesi gün Resûlullah Müzdelife’de tekrar duâ buyurduklarında, Allahü teâlâ “Onları da affettim” buyurdu. Resûlullah tebessüm etti. Bazı Sahâbe-i Kirâm “Yâ Resûlallah, niçin gülümsediniz? dediklerinde, Resûlullah, “Allahın düşmanı olan şeytana güldüm: O, azîz ve celil olan Allahın, ümmetim hakkındaki duâmı kabul ettiğini öğrenince feryâdü figân edip, başını toprağa vurmaya başladı” buyurdu.
Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anh) rivâyet ettiği şu vâkıa ile anlatmıştır:
Birisi Resûlullahâ geldi ve “Yâ Resûlallah! Ben siyah, çirkin yüzlü ve fazla malı olmayan bir kimseyim. Savaşa katılıp şehîd olursam Cennete girer miyim?” dedi. Resûlullah “Evet, girersin” buyurdu. Savaşın başlamasıyla bu kimse en ön safa ilerledi ve şehîd oluncaya kadar çarpıştı. Şehîd olduğunda, Resûlullah başucuna geldi ve “Allah yüzünü güzelleştirdi, kokunu hoş yaptı ve malını çoğalttı” ve devamla “Bu şehidin cübbesi altına girmek için çekişen iki hûrî gördüm” buyurarak, onun kavuştuğu dereceleri haber verdi.
.
Ebedî saadete kavuşmak için
Ahmed İbn-i Ebî Âsım hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 206'da (m. 822) İran’da İsfahan'da doğdu. İlim tahsili için Kûfe, Basra, Bağdat, Şam, Mısır, Hicaz gibi ilim merkezlerine gitti. Medine’de Ahmed bin Hanbel hazretlerine talebe oldu. İsfahan'a dönerek on üç yıl kadılık yapan İbn-i Ebî Asım 287'de (m. 900) burada vefat etti. Bu mübarek zat byurdu ki:
Bir dîne tâbi olmak, ebedî saadete kavuşmak ve sonsuz felaketlerden kurtulmak içindir. Yoksa, anadan babadan kalma bir din ile övünmek için değildir. Peygamber de, kendisinde peygamberlik şartları bulunan ve Allahü teâlânın emirlerini kullarına bildiren bir insandır. Böyle bir Peygambere tâbi olmak, Onun dînine girmek lâzımdır. Vesenî denilen, heykellere, putlara tapanlar ve Dehrî denilen tanrısızlar, hayvan gibidir. Nasrâniyyet ve Yehûdiyyet dinleri de, aşağıdaki sebepler ile bâtıl olmuşlardır:
1- İslâm dîninde, Allahü teâlânın kemâl sıfatları vardır. Noksan sıfatları yoktur. İbâdetleri yapmak gayet kolaydır. İnsanların birbirleri ile muâmeleleri adalet iledir. Diğer dinlerin ibâdetleri ve birbirleri ile muâmeleleri, zamanla değişerek, akla uygun hâlleri kalmamıştır.
2- Muhammed, İsâ ve Mûsâ aleyhimüsselâmın hayatları, tarihlerden incelenirse, Muhammed aleyhisselâmın, en necîb, asîl, en faydalı, daha âlim, en akıllı, en üstün, dünya ve âhiret bilgilerine en ârif olduğu görülür. Hâlbuki, kendisi ümmî idi. Yâni hiç kitap okumamış, kimseden bir şey öğrenmemişti.
3- Muhammed aleyhisselâmın mucizeleri, diğerlerinin mucizeleri toplamından kat kat daha çoktur. Diğerlerinin mucizeleri geçmiş, bitmiştir. Muhammed aleyhisselâmın mucizelerinin bir kısmı, bilhâssa Kur'ân-ı kerim mucizesi kıyâmete kadar devam etmektedir. Ümmetinin evliyâsının kerâmetleri de, her zaman ve her yerde görülmektedir.
4- Bu üç dîni bizlere ulaştıran haberler arasında, Muhammed aleyhisselâmı ve Onun dînini bildiren Kur'ân-ı kerim ve hadis-i şerifler daha çok, daha sahihdir. Hepsi kitaplara geçmiş ve dünyanın her tarafına yayılmıştır. Onun eshabının hepsi, sâdık ve emîn idi. Çoğu dinde derin âlim ve hepsi evliyâ idi. Cihâd için, memleketlere yayıldılar. Gittikleri yerlerdeki insanlara, din bilgilerini ve mucizeleri ulaştırdılar. Bunlar da, başkalarına bildirdiler. Böylece, her asrın âlimleri, sonraki tabakadaki, daha çok âlime bildirdi.
.
Bana duâ ediniz, size icâbet edeyim
Muhammed İbn-i Azîme hazretleri kıraat âlimidir. Endülüs'ün İşbîliye (Sevilla) şehrindendir. İlim öğrenmek için Mısır ve Hicaz'daki çeşitli ilim merkezlerinde büyük âlimlerden kıraat ve hadis dersleri aldı. Memleketine dönerek çok talebe yetiştirdi. 543'te (m. 1148) vefat etti. Şöyle buyurdu:
Müslümanların her günkü duâsı, Fâtiha-i şerifedir ki, beş vakit namazın, her rekâtında okunur. Böylece, her gün en az, kırk kere okunur. Fâtiha-i şerife sûresinin meâl-i şerifi şudur: (Bismillâhirrahmânirrahîm: Rahmân ve rahîm olan Allahü teâlânın ism-i şerifini okuyarak başlıyorum. Hamd ve senânın en üstünü, bütün âlemleri [yaratan, bir nizâm üzere birbirine bağlayan] Allahü teâlâya mahsûstur. Allahü teâlâ, dünyada ve âhırette kullarına çok merhamet edicidir. Kıyâmet gününün mâliki [ve hâkimi] yalnız Odur. Biz, ancak sana ibâdet ederiz [Senden başka ibâdete lâyık ve müstahak olan hiçbir şey yoktur.] Ve ancak senden yardım isteriz. Bizi [Îtikatımızda, fiillerimizde ve sözlerimizde ve ahlâkımızda ifrât ve tefrît arasında orta yol olan] doğru yolda bulundur. [Dîn-i islâm ve sünnet-i enâm olan sırât-ı müstakîmde bizi sâbit eyle.] Bizi kendilerine [fadl ve ihsânın ile] nîmet verdiğin kimselerin [Peygamberlerin, Velîlerin ve Sıddîklerin] yolunda bulundur. [Hakkı kabul etmeyip] senin gadabına uğrayanların ve sapıkların yolunda bulundurma! [Yâ Rabbî. Âmîn: Kabûl buyur Allahım!])
Bundan başka, Kur'an-ı kerimde yüzlerce duâ vardır ki, her biri ve mânaları tefsîr kitaplarında uzun yazılıdır.
Kur'an-ı kerimde [Allahü teâlâya duâ edenlere verilecek ecrleri [karşılıkları] ve duâ etmek lâzım olduğunu ve yapılan duâların kabul edileceğini bildiren pek çok] âyet-i kerimeler vardır.
Mümîn sûresinin altmışıncı âyetinde meâlen (Bana duâ ediniz, size icâbet edeyim [kabul ederim]) buyurulmuştur.
Bekara sûresinin yüzseksenaltıncı âyetinde meâlen: ([Ey Resûlüm], Kullarım sana benden sorarlarsa, Ben [ilim ve icâbetle] yakınım. Bana duâ ettikleri zaman duâlarına icâbet ederim [kabul ederim]. Benden icâbet istesinler ve bana îman etsinler) buyurulmuştur.
.
İslâm dîni, Hazret-i Ömer'le kuvvetlendi
Ebü'l-Kasım ibn-i Abdülhakem hazretleri hadîs ve fıkıh âlimidir. 182 (m. 798)’de Mısır’da Fustat'ta doğdu. Mâliki fıkhıyla birlikte hadis ilmi tahsil etti. 257'de (m. 870) Fustat’ta vefat etti. Şöyle nakletti:
Allahü teâlâ, İslâm dînini Hazret-i Ömer (radıyallahü anh) ile kuvvetlendirdi. Makam-ı İbrâhîm için ve kadınların örtünmesi için ve Bedir gazâsında alınan esîrler için, Allahü teâlâ Hazret-i Ömer’in sözüne uygun âyet-i kerime göndermiştir.
Ebû Sa'îd-i Hudrî’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadis-i şerifte, (Cennette ümmetim arasında derecesi en yüksek olan budur) buyurarak, Ömer’i gösterdi. Hazret-i Ömer, umre yapmak için Resûlullahtan “sallallahü aleyhi ve sellem” izin isteyince, izin verdi ve (Ey kardeşim, duâ ederken bizi unutma!) buyurdu.
Abdullah ibni Abbâs’ın (radıyallahü anh) bildirdiği hadis-i şerifte, (Ömer îman ettiği gün, Cebrâîl aleyhisselâm geldi ve melekler birbirlerine Ömer’in Müslüman olduğunu müjdelediler) buyurdu.
Akabe bin Âmir’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadis-i şerifte, (Benden sonra Peygamber gelseydi, Ömer bin Hattâb Peygamber olurdu) buyuruldu.
Ali (radıyallahü anh) bildirdi: Resûlullah ile birlikte oturuyordum. Ebû Bekir ile Ömer geldiler. (Bu ikisi, Peygamberlerden başka, Cennette olanların en üstünleridir) buyurdu.
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) diyor ki: En çok kimi seviyorsun yâ Resûlallah denildiğinde, (Âişe’yi) buyurdu. Erkeklerden kimi denildiğinde, (Âişe’nin babasını) buyurdu. Huzeyfe’nin ve Abdullah ibni Mes'ûd’un (radıyallahü anhüma) bildirdikleri hadis-i şerifte, (Benden sonra Ebû Bekir’e ve Ömer’e iktidâ ediniz!) buyuruldu.
Huzeyfe-i Yemânî’nin (radıyallahü anh) bildirdiği hadis-i şerifte (Eshâbımı her memlekete gönderip sünnetlerin ve farzların her yerde öğretilmesini istiyorum. İsâ aleyhisselâm da Havârîlerini bunun için göndermiştir) buyurdu. Ebû Bekir ve Ömer’i de (radıyallahü anhüma) gönderir misin denildiğinde, (Bu ikisini yanımdan ayırmam. Bunlar benim kulağım ve gözüm gibidirler) buyurdu.
Abdullah ibni Ömer’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadis-i şerifte, (Allahü teâlâ, hakkı Ömer’in diline ve kalbine yerleştirmiştir) buyurdu.
Ebî Ervâ (radıyallahü anh) diyor ki: Resûlullah ile oturuyorduk. Ebû Bekir ile Ömer geldiler. (Allahü teâlâya hamd olsun ki, beni bu ikisi ile kuvvetlendirdi) buyurdu.
.
Bidat ehliyle harp ederim
Seyyid Radıyyüdin Ali hazretleri meşhur evliyadandır. Seyyid Cemâleddîn-i Ezherî’nin talebesidir. Gençliği Tebrîz’de geçti. Tahsilini tamamlayıp, Afganistan’da Hirat şehrine kadı olarak tayin edildi. Orada Seyyid Cemâleddîn-i Ezheri hazretlerine intisab ederek tasavvufta yükseldi. 720 (m. 1320)’de Horasan taraflarında vefât etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Hem dünyâ, hem de âhirette yaşayan kimseye ne saadet” buyurunca “Âhirette nasıl yaşandığı” kendisinden soruldu. “Dünya yaşayışında Allahü teâlâyı hatırından çıkarmayan ve dâima O’na yalvaran, bu sayede de âhirette O’nun rahmetine mazhar olur” buyurdu.
“Bir kimse bir bidat ortaya çıkarırsa onunla harp ederim.”
“Allahü teâlâya şükür yapılmasına vesîle olan dünyalık insana zarar vermez.”
“Bir sözü anlamayacak kimseye söyleme! Çünkü o söz, ona zararlı olup, fayda vermez.”
“Arzu ve istekleri peşinden koşanlarla beraber oturup kalkmayınız. Onlarla konuşmayınız. Çünkü, sizi kendi sapıklıklarına düşürmelerinden, zihninizi karıştırmalarından korkuyorum.”
“Sana, din kardeşinden istemediğin bir şey ulaşırsa, onun için bir özür ara. Bir mazeret bulamazsan, kendi kendine, belki benim bilmediğim bir durum vardır, de.”
“Kıyâmet günü Arş-ı a’lâ tarafından bir münâdi Yunus sûresi 62. âyet ile nidâ eder; (Ey Allah’ın sevgili kulları! Sizin için bir korku yoktur. Siz mahzûn da edilmezsiniz.) Bu nidadan sonra herkes, başını yukarı kaldırır ve; inandık îmân ettik, derler. Ancak, münâfıkların başları ise hiç yukarı kalkmaz ve yere eğilirler.”
“Bir kimse ya iyiliği veya kötülüğü ister. Ancak kalbinde bir emredici veya bir yasaklayıcı bulur. Emredici, iyiliği emreder; yasaklayıcı, kötülükten alıkor.”
“Bidat ehli ile oturmayınız. Onlarla sohbet etmeyiniz. Zira sizi dalâlete düşürebilir veya bilmediğiniz kötülüklere bulaştırabilirler.”
“Âlimler üç kısımdır. Bir kısmı, ilmi ile amel eder, insanlar da onun ilmiyle amel ederler. Diğer bir kısmı, ilmi ile amel eder, fakat insanlar onun ilmiyle amel etmez. Başka bir kısmı da ilmiyle kendisi amel etmediği gibi insanlar da amel etmez.”
.
Gıybet, amelleri boşa çıkarır
Muhammed bin Ali el-Harrûbî hazretleri Şâzilî tarikati şeyhlerindendir. Libya’da Trablus'ta doğdu. İlk tahsilinden sonra Şeyh Zerrûk’a talebe oldu. Sonra Şeyh Zeytûn'a intisab ederek sülûkünü tamamlayıp icazet alan Harrûbî, Cezayir'e yerleşti ve orada talebe yetiştirdi. 964'te (m. 1557) orada vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Şimdi, kendi zamanınıza bakın, insanlar nasıl? Ey basîret sahipleri! İbret alınız. Ey Allahü teâlâya îmân eden akıl sahipleri Allahü teâlâya şükür vazîfesini yapmayıp, arzu ve isteklerini tercih edenler, mesul olacaklar, kıyâmet gününde mazeret beyan edemeyeceklerdir. Allahü teâlâdan gelen nimetleri çok görünüz, “Yâ Rabbi bol bol verdin” deyiniz ki, şükretmeniz mümkün olsun. Nefsinize fırsat vermemek, affa kavuşmak için, yaptığınız ibâdet ve tâatı az görünüz. İhlâslı amel yapabilmek için gafletten çok sakınıp, uyanık olunuz.”
“Afiyet (sıhhat ve iyi durum) büyük bir niimettir. Emeli, arzu ve istekleri kısa yapmak lâzımdır. Makam, mevki kapmak için yarış etmek gibi hırs yoktur. İnsanın, hevâ ve arzularına uyması, kendisine büyük bir zulümdür. Farzları yapmak gibi tâat yoktur. Günahı küçük görmek gibi musîbet yoktur.” “İnsanın, kendisini alâkadar etmeyen şeyleri terk edip, kendisini ilgilendiren işlerle meşgûl olması gerekir.”
“İnsanın en kötü işlerinden birisi gıybet etmesidir. Bu yüzden, dünyâda ve âhırette zarara uğrar. Hattâ o yüzden ona buğzedilir. Melekler ondan uzaklaşır. Şeytanlar sevinir. Gıybet, amelleri boşa çıkarır. Herkes yanında sevgisini kaybeder. Değeri kalmaz. Gıybet ile nemime (söz taşımak), birbirine yakındır, ikisi de aynı şeyden doğar, ikisi de taşkınlık ve azgınlıktır. Azgın olmayan kimse bunlarla uğraşmaz. Söz taşıyan, katil gibidir. Gıybet eden ise, leş yiyen gibidir. Azgın kimse kibirlidir, insan nefsini bu hastalıklara kaptırınca, iftira günahına da girer. Böylece gıybet, kişinin nefsini temize çıkarmak istemesinden ve kendisini beğenmesinden doğar. Gıybetten, en büyük belâdan kaçar gibi kaçmak lâzımdır. Çünkü o Kur’ân-ı kerîmde haram kılınmıştır.”
“Kalbin manevî hastalıklardan muhafazası için şunlara dikkât etmek lazımdır: 1- Ahlâkı güzel olanlarla oturmak, 2- Kur’ân-ı kerîm okumaya devam etmek, 3- Fazla yemek yememek, 4- Gece namazlarına devam etmek, 5- Seher vaktinde Allahü teâlâya yalvarmak, istiğfar etmek. (Allahü teâlâdan af ve mağfiretini istemek.)
.
Sen kırk senedir namaz kılmamışsın
Efdalzâde Hamîdüddin Efendi 7. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Bursa'da doğdu. İlk tahsilinden sonra Molla Yegân'a talebe oldu. Sonra Bursa ve İstanbul'da müderrisliğe, Sultan II. Bayezid zamanında şeyhülislâmlığa getirildi. 908 (m. 1503)’de vefat etti. Şöyle buyurdu:
Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” (En büyük hırsız, kendi namazından çalan kimsedir) buyurdu. Yâ Resûlallah! Bir kimse, kendi namazından nasıl çalar? diye sordular. (Namazın rükü’unu ve secdelerini tam yapmamakla) buyurdu. Bir defa da buyurdu ki: (Rükûda ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin namazını Allahü teâlâ kabûl etmez). Peygamberimiz bir kimseyi namaz kılarken, rükü’unu ve secdelerini tam yapmadığını görüp, (Sen namazlarını böyle kıldığın için, Muhammedin “aleyhissalâtü vesselâm” dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?) buyurdu.
Yine buyurdu ki: (Sizlerden biriniz, namaz kılarken, rükûdan sonra tam kalkıp, dik durmadıkça ve ayakta, her uzuv yerine yerleşip durmadıkça namazı tamam olmaz.) Bir kere de buyurdu ki: (İki secde arasında dik oturmadıkça, namazınız tamam olmaz.)
Bir gün Peygamberimiz birini namaz kılarken, namazın ahkâm ve erkânına riâyet etmediğini, rükûdan kalkınca, dikilip durmadığını ve iki secde arasında oturmadığını görüp, buyurdu ki: (Eğer namazlarını böyle kılarak ölürsen, kıyâmet günü, sana benim ümmetimden demezler.)
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Altmış sene, bütün namazlarını kılıp da, hiçbir namazı kabul olmayan kimse, rükû ve secdelerini tam yapmayan kimsedir.)
Zeyd ibni Vehb “rahmetullahi teâlâ aleyh” birini namaz kılarken rükû ve secdelerini tam yapmadığını gördü. Yanına çağırıp, ne kadar zamandır böyle namaz kılıyorsun, dedi. Kırk sene deyince, sen kırk senedir namaz kılmamışsın. Ölürsen Muhammed Resûlullahın sünneti [yanî dîni] üzere ölmezsin, dedi. O hâlde, namazları tam kılmaya çalışmalı, tadîl-i erkânı yapmalı, rükû’u, secdeleri, (Kavme)yi [yanî rükûdan kalkıp dikilmeyi] ve (Celse)yi [yanî, iki secde arasında oturmayı] iyi yapmalıdır. Başkalarının da kusûrlarını görünce söylemelidir. Din kardeşlerinin namazlarını tam kılmalarına yardım etmelidir.
Tumânînet [yani uzuvların hareket etmemesi] ve tadîl-i erkânın [Bir kerre sübhânallah diyecek kadar hareketsiz durmak] yapılmasına çığır açmalıdır. Müslümânların çoğu, bunları yapmak şerefinden mahrûm kalıyor.
.
Dünyâ, geçilecek bir köprü gibidir
İbrâhîm ibn-i Kurkûl hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 505'te (m. 1111) Endülüs’te (İspanya) Meriye'de (Almeria) doğdu. İlk tahsilinden sonra Mâleka'ya (Malaga), ardından da Fas'a göç etti. Buralarda zamanın büyük âlimlerinden hadis, fıkıh ve kelâm ilmi tahsil etti. 569'da (m. 1174) Fas'ta vefat etti. Şöyle buyurdu:
Dünyânın geçici lezzetlerine aldanmamalıdır. Ölümü hâtırlamalı, âhıretin dehşet ve şiddetini göz önüne getirmelidir. Kısacası, yüzümüzü dünyâdan âhırete çevirmelidir. Dünyâ işleri ile zarûret miktârı uğraşmalı, başka zamanlarda hep âhireti kazandıracak işleri yapmalıdır. Hadîs-i şerîflerde buyuruyor ki:
(Mes’ûd o kimsedir ki, dünyâ onu terk etmezden önce, o dünyâyı terk etmiştir.), (Arzûsu âhiret olup, âhiret için çalışana, Allahü teâlâ dünyâyı hizmetçi yapar.), (Yalnız dünyâ için çalışana, yalnız kaderinde olan kadar gelir. İşleri karışık, üzüntüsü çok olur.), (Âhiretin sonsuz olduğuna inanan kimsenin, bu dünyâya sarılması, çok şaşılacak şeydir.), (Dünyâ sizin için yaratıldı. Siz de âhiret için yaratıldınız! Âhirette ise, Cennetten ve Cehennem ateşinden başka yer yoktur.), (Paraya, yiyeceğe tapınan kimse helâk olsun!), (Sizlerin fakîr olacağınızı düşünmüyor, bunun için üzülmüyorum. Sizden önce gelmiş olanlara olduğu gibi, dünyânın elinize bol bol geçerek, Allahü teâlâya âsî ve birbirinize düşman olmanızdan korkuyorum.), (Mal ve şöhret hırsının insana zararı, koyun sürüsüne giren iki aç kurdun zararından dahâ çoktur.), (Dünyâyı terk eyle ki, Allahü teâlâ seni sevsin. İnsanların malına göz dikme ki, herkes seni sevsin!), (Dünyâ, geçilecek bir köprü gibidir. Bu köprüyü tamîr etmekle uğraşmayın. Hemen geçip gidin!), (Dünyâya, burada kalacağınız kadar, âhirete de, orada kalacağınız kadar çalışınız!)
Allahü teâlânın râzı olmadığını terk edene, Allahü teâlâ ondan iyisini ihsân eder. Dünyâyı anlayan, onun sıkıntılarından üzülmez. Dünyâyı anlayan, ondan sakınır. Ondan sakınan, nefsini tanır. Nefsini tanıyan, Rabbini bulur. Mevlâsına hizmet edene, dünyâ hizmetçi olur. Dünyâ insanın gölgesine benzer. Kovalarsan kaçar. Kaçarsan, seni kovalar. Dünyâ, âşıklarına mihnet yeridir. Lezzetlerine aldanmayanlara, nimet yeridir. İbâdet edenlere kazanç yeridir. İbret alanlara hikmet yeridir. Onu tanıyanlara selâmet yeridir.
.
İslâmın beşinci şartı hacdır
Ali bin İbrahim Dağıstanî hazretleri Nakşibendî şeyhlerinden bir zat olup Dağıstan’ın Berküşat kasabasında doğdu. Medine-i Münevvere’de yerleşip Seyyid Muhammed Ürmevî’ye intisab ederek Nakşibendî yolunda sülûkunu tamamladıktan sonra icazet aldı ve çok talebe yetiştirdi. 1116 (m. 1704)’de orada vefat etti. “Cami’ül-Menasik” isimli eserinde şöyle buyuruyor:
İslâmın beşinci şartı hacdır. Ömründe bir kerre, Kâbe-i muazzamaya gitmek farzdır. İkinci ve daha sonra yapılan haclar, nâfile olur. Hac, lügatte, kasdetmek, yapmak, istemek demektir. İslâmiyette, belli bir yeri, belli bir zamanda, belli şeyleri yaparak ziyâret etmek demektir. Bu belli şeylere (Menâsik) denir. Menâsikten her birine (Nüsük) denir. Nüsük, ibâdet demektir. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem”, hicretin onuncu yılında, Kusvâ adındaki devesine binerek hacca gitti.
Ticâret yapmak ve hac etmek için giden kimsenin, hac niyyeti ziyâde ise, sevap kazanır. Sevâbın miktarı, hac niyetinin çokluğuna göre değişir. Ticâret niyeti çok ise veyâ iki niyet eşit ise, hac sevâbı kazanamaz. Fakat şartlarını yerine getirdi ise, yalnız farzı yapmış olur. Farzı yapmamak azâbından kurtulur. Gösteriş için yapılan her ibâdet ve hayrât ve hasenât sevâbı da böyledir.
Hac yapan kimseye, hâcı denir. Üç dürlü hâcı vardır:
1- Müfrid hâcı: İhrâma girerken, yalnız hac yapmaya niyet eden kimsedir. Mekke'de oturanlar, yalnız müfrid hâcı olur.
2- Kârin hâcı: Hac ile umreye birlikte niyet eden kimsedir. Önce umre için tavâf ve sa’y edip, sonra ihrâmdan çıkmadan ve tıraş olmadan, hac günlerinde hac için, tekrâr tavâf ve sa’y yapar. Kırân hac sevâbı, diğer ikisinden fazladır.
3- Mütemetti’ hâcı: Hac aylarında umre yapmak için ihrâma girip ve umre için tavâf ve sa’y yapıp ve tıraş olup ihrâmdan çıkar. Memleketine gitmeyerek, o sene, terviye gününde veyâ dahâ önce, hac için ihrâma girerek, müfrid hâcı gibi hac yapan kimsedir. Yalnız, tavâf-ı ziyâretten sonra da sa’y yapar. Temettü’ hac sevâbı ifrâd hacdan çoktur.
Hac ayları, Şevvâl, Zil-ka’de ayları ile, Zilhiccenin ilk on günüdür. Kârin ve mütemetti’ hâcıların şükür kurbanı kesmesi vâciptir. Kurbanı kesemeyecek ise, Zilhiccenin yedi, sekiz ve dokuzuncu günlerinde ve bayramdan sonra yedi gün daha oruç tutması lâzım olur. Hepsi on gün olur. Mekkeliler kârin ve mütemetti’ olamaz.
.
Kabrimi ziyâret edene şefaatim vâcib oldu
Ebû Zekeriyyâ Yahya İsfahânî hazretleri hadis âlimidir. 434'te (m. 1043) İran’da İsfahan'da doğdu. Küçük yaşlarda ilim öğrenmeye başladı ve meşhur âlimlerden ders aldı. Horasan, Nîşâbur, Hemedan, Cibâl, Basra ve Bağdat gibi ilim merkezlerini dolaştı. 512'de (m. 1119) İsfahan'da vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Bütün hastalıkların başı fazla yemekdir.”
“Vefâtımdan sonra kim beni ziyâret ederse, beni hayatımda ziyâret etmiş gibi olur.”
“Benim kabrimle minberim arası, Cennet bahçelerinden bir bahçedir. Benim minberim, Cennet bahçelerinden bir bahçenin üzerindedir.”
“Kim ki, Mekke’de veya Medîne’de hac veya umreyi yaparken ölürse, Allah o kimseyi kıyâmet günü öyle diriltir ki, kendisinden hesap sorulmaz, hiçbir azap da görmez.”
“Hac edip kabrimi ziyâret eden kimse, beni diri iken ziyâret etmiş gibi olur.”
“Hac edip de, beni ziyâret etmeyen kimse, beni incitmiş olur.”
“Kabrimi ziyâret edene, şefaatim vâcib oldu.”
“Mümin, müminin aynasıdır.”
“Her göz kıyâmet günü ağlayacaktır. Şu üç göz bunlardan müstesnadır: Haramlara bakmayan göz, Allah yolunda uyumayan göz, Allah korkusundan sinek başı kadar bile olsa yaş akan göz.”
“Kadın, beş vakit namazını kıldığı, namusunu koruduğu ve kocasına itaat ettiği zaman, Cennete istediği kapıdan girer.”
“Allahü teâlâya ve âhiret gününe îmân eden kimse ya hayır söylesin, yahut sussun.”
“Eshâbıma söğenlere, Allahü teâlâ ve melekler ve bütün insanlar lanet etsin.”
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi vesellem) “Allahü teâlânın, meleklerin ve bütün insanların laneti, ümmetimi gaşyeden kimsenin üzerine olsun” buyurdu. “Ümmetinizin gaşyi nedir?” diye Eshâb-ı kiram sordular. Peygamberimiz cevâbında;
“Dinde olmayan bir şeyi (bid’at) çıkarıp, insanları onu yapmaya sürüklemektir” buyurdu.
“Abdest alırken Allahü teâlânın ismini zikreden, Besmele-i şerîf ile başlayan kimsenin bütün bedeni, Besmele-i şerîf söylemiyenin ise, yalnız yıkadığı (abdest) âzâları (küçük günahlardan) temizlenir.”
.
Sırât'ı şimşek gibi geçenler
İzzeddin İbn-i Cemâa hazretleri Şafiî fıkıh alimidir. 694 (m. 1294)’de Şam’da doğdu. Küçük yaşta Kur'an-ı kerimi ezberledi. Babası Kahire'de kâdılkudât olunca tahsilini orada sürdürdü. Kahire'deki Sâlihiyye Medresesi'nde müderris oldu. Sonra Mısır kâdılkudâtlığına getirildi. Daha sonra Mekke'ye yerleşti ve 767 (m. 1366)’da orada vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Nisâ sûresinin yüzikinci (102) âyetinde meâlen, (Belli zamanlarda namaz kılmak, müminlere farz oldu) buyuruldu. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Kâbe kapısının yanında idim. Cebrâîl iki kere yanıma geldi. Güneş tepeden ayrılırken, benimle öğle namazı kıldı.)
(Cebrâîl Kâbe kapısı yanında, bana iki gün namaz kıldırdı. Birinci gün, fecr-i sânî [beyazlık] doğarken sabah namazını ve güneş tepeden ayrılırken öğle namazını ve her şeyin gölgesi kendi boyu olunca ikindi namazını ve güneş batarken akşam namazını ve şafak kaybolunca yatsı namazını kıldık...
İkinci günü de, tan yeri ağarınca sabahı ve her şeyin gölgesi kendi kadar uzayınca öğleyi ve her şeyin gölgesi kendi boyunun iki katı uzayınca ikindiyi ve oruç bozarken akşamı ve gecenin üçte biri geçince yatsıyı kıldık. Sonra; "Yâ Muhammed! Senin ve geçmiş Peygamberlerin ve ümmetinin namaz vakitleri işte bunlardır" dedi.)
(Kapınızın önünden akan bir suda her gün beş kere yıkanınca, üzerinizde kir kalmayacağı gibi, beş vakit namaz kılanların hatâlarını da, Allahü teâlâ affeder) (Namaz dînin direğidir. Namaz kılan, dînini sağlamlamış olur. Namaz kılmayan, dînini yıkmış olur.)
(İslâmın temeli beştir. Birincisi, şehâdet kelimesini söylemektir. İkincisi, namaz kılmaktır.)
(Allahü teâlâ, her gün beş namaz kılmayı emretti. Güzel abdest alıp, bu beş namazı vakitlerinde kılan ve rükû ve secdelerini iyi yapanları, Allahü teâlâ, af ve mağfiret eder.)
(Allahü teâlâ, kullarına, her gün beş kere namaz kılmayı farz etti. Bir kimse, güzel abdest alıp, namazını doğru kılarsa, kıyâmet günü, yüzü, ondördüncü ay gibi parlar ve Sırât köprüsünü şimşek gibi geçer.)
Süleymân bin Berîde, babasından haber veriyor ki; biri, Resûlullah efendimizden (sallallahü aleyhi vesellem) namaz vakitlerini sordu. (İki gün benimle birlikte namaz kıl!) buyurdu. Güneş tepeden ayrılınca, Bilâl-i Habeşîye ezan okumasını emretti. Öğle namazını kıldık. Bir hadis-i şerifte, (İkindi namazı, güneş batmadan önce kılınır) buyuruldu.
.
Kur’ân-ı kerîm imâmları
Ahmed ibn-i Mihrân Nîşâpûrî hazretleri Kırâat-i aşereye dair ilk eseri yazan âlimdir. 295'te (908) İran’da İsfahan’da doğdu; Nîşâpur'da başladığı tahsilini ilerletmek için Bağdat, Şam, Buhara, Semerkant gibi ilim merkezlerine gitti ve kıraat âlimlerinden istifade etti. 381'de (m. 992) Nîşâpur'da vefat etti. Buyurdu ki:
Kur’ân-ı kerîmi okumada ve bunu öğretmekte bütün insanlara imâmlık eden, Eshâb-ı kirâm olmuştur. Daha sonra Tâbiîn-i izâmdan kırâat ilminde imâmlık derecesine yükselen beş zat meşhur olmuşlardır. Bunlardan sonra yedi kırâat imâmı vâsıtasıyla, Kur’ân-ı kerîmin kırâati bütün dünyâya yayılmıştır. Bu yedi veya on imâma “Kırâat-i Seb’a” veya “Kırâat-i aşere” adı verilmiştir. Kur’ân-ı kerîm’in bugüne kadar hiç değişmeden okunmasını sağlayan bu yedi hattâ on kırâat âlimidir. Kendileri ve yetiştirdikleri talebeleri çeşitli İslâm beldelerine dağılıp salâhiyet sâhibi olmayan kimseleri mütevâtir olmayan şekillerde okumaktan menedip, Müslümanları ihtilâfa düşürmekten korudular. Kırâati meşhur olan bu imâmlar ve râvileri şunlardır:
1. İmâm-ı Nâfi: Adı Nâfi bin Abdurrahmân’dır. Râvileri Verş Osman bin Saîd ve Kâlûn Ebû Mûsâ’dır.
2. İmâm-ı ibni Kesîr: Adı Abdullah bin Kesîr’dir. Râvileri Kunbul ve Bezzî’dir.
3. İmâm-ı Ebû Amr: Adı Ebû Amr bin Alâ’dır. Râvileri Hafs bin Ömer ve Sûsî’dir.
4. İmâm-ı ibni Âmir: Adı Abdullah bin Âmir’dir. Râvileri Hişâm bin Ammâr ve İbn-i Zekvân’dır.
5. İmâm-ı Âsım: Adı Âsım bin Behd Ebin Nücûd. Râvileri Hafs bin Süleymân ve Şu’be’dir.
6. İmâm-ı Hamza: Adı Hamza bin Habîb’dir. Râvileri Hallâd bin Hâlid ve Halef bin Hişâm’dır.
7. İmâm-ı Kisâî: Adı Ali bin Hamza’dır. Râvileri Hafs bin Ömer ve Leys bin Hâlid’dir. Bunlar “Kırâat-i Seb’a” adı ile meşhur olmuşlardır. Bu yedi imâmdan sonra, kırâattaki yüksek âlimler, üç imâm daha seçmişler ve bildirmişlerdir. Onların kırâatı ile de, adı geçen yedi büyük kırâat imâmının kırâati gibi namaz kılmayı uygun görmüşlerdir. Bunlardan başkasının kırâatına izin vermemişlerdir. On imâm “Kırâat-i aşere” adı ile şöhret bulmuşlardır. Diğer üçü de şunlardır:
1. İmâm-ı Yâkub: Adı Ebû Muhammed Yâkûb bin İshak’tır. Râvîleri Ruveys ve Ravh’dır.
2. İmâm-ı Ebû Ca’fer: Adı Ebû Ca’fer Yezîd bin Ka’ka’dır. Râvileri İbn-i Verdân ve İbn-i Cemmâz’dır.
3. İmâm-ı Halef-ül-Âşir: Adı Ebû Muhammed Halef bin Hişâm’dır. Râvileri İshak-el Verrak ve İdris-el-Haddâd’dır.
.
Tövbe etmemek o günahı işlemekten daha kötüdür
Ebû Ca’fer bin Sinân hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Horasan’da Nişâbûr’da doğdu. Ebû Hafs ve başka büyük zatlarla görüşüp sohbet etti. Ömrünün son yirmi senesini Mekke-i mükerremede, Harem-i şerîfte geçirdi. O vakitte, orada bulunan âlimlerin ileri gelenlerinden idi. 311 (m. 923)’de orada vefât etti.
Ebû Ca’fer bin Sinân hazretleri buyurdu ki:
“Allahü teâlânın emir ve yasaklarına itaat eden kimsenin, bu itaati sebebiyle âsî, günahkâr olanlara karşı tekebbür etmesi, asilerin isyanından daha kötü, onun bu hâli asilerin hâlinden daha zararlıdır.”
“Bir kimsenin, işlediği günahlara tövbe etmemesi, o günahı işlemesinden daha kötüdür.”
“Kişinin güzelliği sözlerinin güzelliğinden, kişinin kemali de işlerinin doğruluğundandır.”
“Allahü teâlâdan başka her şeyden yüz çeviren kimsenin, bu hâlinde doğru olmasının alameti; dünyâ ve başka şeylerin kendisini hiç meşgûl etmemesidir.”
“Bildiği bir şeyi, nefsinden bilip onu beğenen kimse, Allahü teâlânın beğenmediği bir şeyi sevmiş olur.”
“Israr ile devam edilen küçük bir günah, pişman olunmuş, tövbe edilmiş olan büyük bir günahtan daha büyüktür. İhlâs ile yapılan az bir iyilik de, gösteriş için, kendini beğenerek, kibirle yapılan çok iyilikten daha çoktur.”
“Kendisinden gördüğün bir ayıptan dolayı, Müslüman kardeşini kötüleme. Olur ki, aynı hataya sen de düşersin ve ondan da kötü olursun. O hâlde, onda bir kusur bulunduğunu anladığın zaman, onun için Allahü teâlâya duâ et ve Allahü teâlâdan ona rahmet etmesini iste. Onda bulunan kusurun sende de bulunmasından kork. Onda olan musîbetin, sana da gelmediği için Allahü teâlâya şükret.”
“Allahü teâlânın kıymet verdiği şeye, ancak Allahü teâlâyı tazîm edenler hürmet gösterir. Allahü teâlâyı tanıyan, O’nun razı olduğu şeylere yapışır. Onun emir ve yasaklarına teslim olur. Onun bu teslimiyeti Rabbine olan tazîminden doğar. Onu tazîm ettiği zaman, Allahü teâlâdan başka her şey kendisine küçük görünür. Bu hâl, kalbindeki Allahü teâlâya olan tazimdendir. Bu tazîmden, Allahü teâlâyı tanıyan ve O’na itaat edenlerin, yanî bütün müminlerin hürmetini gözetmek hâsıl olur.”
“Halktan uzak durmadıkça Hakk'la beraberliği düşünme, dünyâ ile meşgul olduğun müddetçe tefekkürü düşünme, gönlünü makam ve mevki düşüncesinden temizlemedikçe de ilham ve hikmeti düşünme. Çünkü bunlar birbirinin bulunduğu yerde bulunmazlar.”
.
Onlar Allaha ortak koşmazlar
Kemâleddin İbn-i Ebî Şerîf hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 822 (m. 1419)’da Kudüs'te doğdu. İbn-i Hacer Askalânî ve o devrin büyük âlimlerinden Şafiî fıkhı tahsil etti. Kahire'ye giderek İbnü'l-Hümâm'ın derslerine katıldı. Kudüs'e dönerek Salâhiyye Medresesi'nde müderris oldu. 906'da (m. 1500) Kudüs'te vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlânın, kullarının nasıl olmasını istediği Kur'ân-ı kerimde ne güzel açıklanmaktadır:
Furkan sûresinin 63-69. âyet-i kerimelerinde meâlen, (Rahmânın [yâni kullarına acıması çok olan Allahü teâlânın fazîletli] kulları, yeryüzünde gönül alçaklığı ve vakâr ile yürürler. Câhiller kendilerine sataştığı zaman onlara, (sağlık, esenlik size) gibi güzel sözler söyleyerek doğruluk ve tatlılıkla günahtan sakınırlar. Onlar, Rableri için, secde ve kıyâm ederek [yâni namaz kılarak] gecelerler. [Ona hamd ederler. ] Onlar (Rabbimiz Cehennem azâbını bizden uzaklaştır. Doğrusu Onun azâbı devamlı ve acıdır, orası şüphesiz ne kötü bir yer ve ne kötü bir duraktır) derler. Onlar sarf ettikleri zaman, ne isrâf, ne de cimrilik ederler, ikisi ortası bir yol tutarlar ve kimsenin hakkını kesmezler. Onlar Allaha ortak koşmazlar. Allahın haram ettiği cana kıyıp, kimseyi öldürmezler. [Ancak suçluları cezâlandırırlar. ] Zinâ etmezler).
72-74. âyetlerinde ise ([Allahü teâlânın sevdiği, fazîletli kullar], Yalan yere şehâdet etmezler. Faydasız ve zararlı işlerden kaçınırlar. Böyle faydasız veya güçle yapılan bir işe tesâdüfen karışacak olurlarsa, yüz çevirip vakârla uzaklaşırlar. Kendilerine Allahın âyetleri hâtırlatıldığı zaman, körler ve sağırlar gibi görmemezlik, dinlememezlik etmezler. Onlar, (Yâ Rabbî, bize zevcelerimizden ve çocuklarımızdan gözümüzü aydınlatacak sâlih kişiler ihsân et! Bizi, Allaha karşı gelmekten sakınanlara önder yap! diye yalvarırlar) buyurulmuştur.
Bundan başka, Sâf sûresinin ikinci ve üçüncü âyetlerinde meâlen, (Ey îman edenler! Yapmadığınız bir şeyi niçin söylersiniz? Yapamadığınız şeyi yaptık demeniz, Allah katında büyük öfkeye sebep olur) buyurulmuştur ki, bu da, bir insanın yapamayacağı bir şeyi vadetmesinin, onu Allah katında kötü kişi yapacağını göstermektedir.
.
Allahü teâlâ iyi huyluları sever
Züheyr bin Harb en-Nesâî hazretleri hadîs hafızı ve fıkıh âlimidir. 185'te (m. 801) Bağdat'ta doğdu. Yahya bin Maîn ile Ahmed bin Hanbel'den hadis ve fıkıh öğrendi. 279 (m. 892) Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Erkeğin hanımına şu şekilde davranması lâzımdır:
Ona karşı her zaman, güzel huylu olmalıdır. Allahü teâlâ iyi huylu olanları sever. Huysuzları sevmez. Bir insanı incitmek harâmdır. İşkence yapanın evlenmesi harâmdır. Ona karşı her zaman, yumuşak davranmalıdır. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: (Müslümânların en iyisi, en faydalısı, zevcesine karşı iyi ve faydalı olandır.)
Eve gelince zevceye selâm vermeli, [yani selâmün aleyküm demeli] ve nasılsın? diye hâtırını sormalıdır. Tenhâda üzüntülü görünce, onu çok sevdiğini, acıdığını söyleyip hâlini sormalı, tatlı şeyler söylemelidir. Yapamayacağı şeyleri bile söz vererek gönlünü almalıdır. Çünkü o, evinde kapalı, başkalarından ümitsiz ve yalnız kendisine alışmış olan dostu, dert ortağı, ekmek vericisi, kendini neşelendiricisi, çocuklarını yetişdiricisi ve ihtiyaçlarını gidericisidir. Çocukları terbiyede, ona yardım etmelidir. Çünkü, bebek, anasına, gece gündüz ağlayıp, hiç râhat vermez. Onu insâfsızca üzen bir alacaklıdır. O hâlde, ona imdâd edene, Allahü teâlâ yardım eder...
Zevcesine, memleketde âdet olan elbisenin, çamaşırın en kıymetlisini giydirmelidir. Ev içinde, her istediği, güzel şeyleri giydirmelidir. İyi şeyler yedirmelidir. Zengin ise, helâl olan her şeyi almalıdır. Ona geniş, kullanışlı, sıhhî ve İslâm hanımına yakışan elbise ve nefîs taam temîn etmeyi, kendine borç bilmelidir. Zevcenin nafakasını sıkmamalı, isrâf da etmemelidir. Âilenin nafakasına verilen paranın sevâbı, sadaka sevâbından dahâ çokdur. Peygamberimiz buyurdu ki: (Gazâ için sarf edilen, köle âzâd etmek için, fakîre sadaka vermek için ve evindekilerin nafakası için sarf edilen altınların en üstünü ve sevâbı çok olanı, evin nafakasına verilen altının sevâbıdır.)
Hiç olmazsa haftada bir kerre tatlı yedirmelidir. Nafaka temininden âciz olanın evlenmesi harâmdır. Yemeği yalnız yememelidir. Çoluk çocukla yemek sevaptır. En mühim şey, nafakayı helâlden kazanıp, helâlden yedirmektir. Zevcesini döğmemelidir.
.
Âhir zaman Peygamberinin doğduğuna işarettir
Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi Halveti tarikatından arif ve fazıl bir zat olup Eskişehirlidir. Niyazi-i Mısrî hazretleri Bursa'da iken ona intisab etti. Kısa zamanda yetişerek hilâfet aldı ve Bursa'da insanları irşad etme vazifesi verildi. 1135 (m.1722)’de Bursa'da vefat etti. Mürşidinin “Kaside-i Bürde tesbii”ni “Fevaid-i Zümrüdiyye” ismiyle şerh etti. Bu eserinde şöyle buyuruyor:
Kaside-i Bürde’nin 61. Beyti şu hadiseyi nakleder:
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” Efendimizin doğduğu gece, İrân kralı (Kisrânın) sarâyı sallandı ve ondört burcu yıkıldı. Fâris'in (Mecûsîlerin) bin seneden beri hiç sönmeden yanan ateşi söndü. Sâve Gölü'nün suyu yere çekilip kurudu. Mecûsîlerin meşhûr âlimi Mü’bedân rüyâsında, serkeş develerin önlerine kattığı atları öldürüp, Dicle Nehri'ni geçtiklerini ve memleketlerine dağıldıklarını gördü. Kisrâ, sarâyının sallanmasından ve burçlarının yıkılmasından çok korktu. Kimseye bildirmek istemedi. Fakat sabâhleyin tahtına oturunca sabredemeyip bu hâdiseyi vezîrlerine ve ileri gelen adamlarına anlattı. O bunları anlatırken Mecûsîlerin ateşinin söndüğünü bildiren bir mektup geldi. Kisrâ dahâ çok endişelendi. Sonra Mü’bedân gördüğü rüyâyı anlattı. Kisrâ, Mü’bedân’a bu hâdiseler için ne denebilir? diye sordu. O da bunlar Arablar arasında meydâna gelen bir hâdiseye işârettir, dedi. Sonra Kisrâ, Nu’mân bin Münzîr’e mektup yazıp, bu hâdisenin îzâhını sorabileceği bir âlim göndermesini istedi. O da Abdülmesîh Gassânî’yi gönderdi. Kisrâ bu hâdiseleri ona sordu. Abdülmesîh Gassânî dedi ki:
-Bu ilmi dayım Satîh kâhin bilir. O Şâm’dadır... Kisrâ;
-Git ondan bu hâdiseleri sor dedi. Şâm’a gidip Satîh kâhini buldu. O ânda ölmek üzere idi. Selâm verdi, cevap alamadı. Bir şiir okumaya başladı. Satîh kâhin şiiri işitince gözlerini açtı ve;
-Ey Abdülmesîh! Kisrâ, sarâyının sallanması, burçlarının yıkılması, Mü’bedân’ın rüyâsı, Sâve Gölü'nün kuruması sebebiyle, bunları sordurmak için seni bana gönderdi. Bunların hepsi âhir zamân Peygamberinin doğduğuna işârettir. O bu beldeleri alacaktır. Kisrâlardan, yıkılan burçlar sayısı kadar kimse İrân’a pâdişâhlık yapacaklar. Sonra devletleri yıkılacaktır...
Abdülmesîh bu haberi Kisrâya götürdü. Ondört pâdişâhtan sonra bu Kisrâ devleti yıkılacak. Bu bir hayli iş ve uzun zamân alır, dedi.
Fakat bu Kisrâlardan on kişinin pâdişâhlığı dört senede bitti. Diğer dördü Emîr-ül mü’minîn Osmân “radıyallahü anh” zamânına kadar saltanat sürdüler.
.
Mal harcamakla azalır, ilim sarf etmekle çoğalır
Abdullah ibn-i Adî hazretleri hadîs hafızıdır. 277 (m. 891)’de İran’da Cürcân'da doğdu. Türk soyundandır. İlim tahsili için, Mısır, Suriye, Irak, Horasan, Mekke ve Medine'ye gitti. İmam-ı Mâlik, Evzâî, Süfyân-ı Sevrî ve birçok âlimden istifade etti. 365 (m. 976)’da vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Hazreti Aişe’den (radıyallahü anhâ) rivâyetle haber veriyor; Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi vesellem) buyurdu ki: “Benim üzerime salât-ü selâm getirmeyenin namazını Allahü teâlâ kabul etmez.”
Ebû Hureyre’den (radıyallahü anh) rivâyetle Resûlullah efendimiz “Namazını vaktin sonunda kılan kimse; namazını kaçırmış olmamakla beraber, ilk vakitte kılmadığından dolayı kaybettiği fazîlet, bütün dünyâ ve içindekilerden daha hayırlıdır” buyurdu.
Resûlullah efendimiz; “Ey Muhacirler! Siz çoğalırsınız. Fakat Ensâr şimdiki durumlarından fazla çoğalmazlar. Ensâr, benim has vekîllerim ve sırdaşlarımdır. Ben onların yanında kaldım. Onların ihsân sahibi olanlarına ikram edin. Kusurlarını da bağışlayın. Sonra bir kul, dünyâ ve Allahü teâlânın katında olanlar arasında serbest bırakıldı. O da Allahü teâlânın katında olanı tercih etti.” (Resûlullah efendimizin bu mübârek sözü ile kendisini kastettiğini anlayan Hazreti Ebû Bekir (radıyallahü anh) ağlamaya başladı. Bunun üzerine Resûlullah efendimiz, “Dur, şu mescide açılan bütün kapıları kapayın, sadece Ebû Bekir’inki açık kalsın. Çünkü, ben Ebû Bekir’den daha üstün ve beraberliğe daha lâyık birisini bilmiyorum” buyurmuşlardır.
Ebû Hureyre’den (radıyallahü anh) rivâyetle Resûlullah efendimiz “Kendisinden faydalanılmayan ilim, Allah yolunda sarf edilmeyen hazine gibidir” buyurdu.
Yine Hazreti Ebû Hureyre’den rivâyetle Resûlullah efendimiz “Rüyâyı ancak âlime veya sâlih bir kimseye tâbir ettiriniz” buyurdu.
Bunu da Ebu Hureyre’den (radıyallahü anh) rivâyet etmiştir: “Emâneti güvendiğine ver. Sana hıyânet edene verme.”
Abdullah bin Ömer’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîf: “Rahmâna (Allahü teâlâya) ibâdet ediniz, selâmı yayınız, yemek yediriniz ki Cennete giresiniz.”
Yine Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîf: “Bir kadın kocasından yatağını ayırırsa, dönünceye kadar melekler ona lanet eder.”
.
Allahü teâlâ, kibirliyi elbette sevmez
Muhammed ibn-i Abdüsselâm eI-Hevârî hazretleri Mâliki fıkıh âlimlerindendir. 676 (m. 1277)’de Tunus’ta Monaster’de doğdu. Burada zamanın büyük âlimlerinden fıkıh ilmi tahsil etti. Tunus başkadılığı görevine getirildi. 749 (m. 1348)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlâ, kullarına gönderdiği kitapların hepsinde, kibri ve gururlanmayı kötülemiş ve yasak etmiştir. Meselâ, Kur'ân-ı kerimde, Nahl sûresinin yirmiüçüncü âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ, kibirli olanları elbette sevmez!) buyurmaktadır.
İncîl’de bildiriyor ki, havârîler, Îsâ aleyhisselâma sordu:
-Ey Allahın Peygamberi! İçimizde, hangimiz büyük, hangimiz küçüktür?
Bu sorularına karşılık olarak, Îsâ aleyhisselâm (En büyüğünüz, en küçüktür. En küçüğünüz de, en büyüktür) buyurdu. Böylece, kendini büyük gören küçüktür. Kendini küçük gören büyüktür demiş oldu.
Peygamberlerin sonuncusu ve hepsinin en üstünü olan Muhammed aleyhisselâm da, birçok hadis-i şeriflerinde, kibirli olanları kötülemiş, alçak gönüllü olanları övmüştür. Meselâ bir hadis-i şerifte, (Allah rızası için tevâzu edeni, yâni kendini Müslümanlardan üstün görmeyeni, Allahü teâlâ yükseltir) buyurmuştur.
Ehl-i sünnet âlimleri buyuruyor ki: Allahü teâlâ ilim gibi, kudret gibi bütün sıfatlarından kullarına biraz ihsân buyurmuştur. Fakat, yalnız üç sıfatı kendine mahsûstur. Bu üç sıfattan hiçbir mahlûkuna vermemiştir. Bu üç sıfatı, kibriyâ, ganî olmak ve yaratmak sıfatlarıdır. Kibriyâ, büyüklük, üstünlük demektir. Ganî olmak, başkalarına muhtaç olmamak, her şey Ona muhtaç olmak demektir.
Buna karşılık olarak kullanılan üç aşağı, alçak sıfat vermiştir. Bunlar da, zül ve inkisâr, yâni aşağılık, kırıklık ile ihtiyaç ve fâni olmak, yok olmaktır. Bunun için kibirlenmek, Allahü teâlânın sıfatına, hakkına tecâvüz etmek olur. Kullara kibirlenmek yakışmaz. En büyük günahtır. Hadis-i kudsîde (Azamet ve kibriyâ bana mahsûstur. Bu iki sıfatta, bana ortak olmak isteyenlere, çok acı azap ederim) buyuruldu.
Bunun içindir ki, din âlimleri, tasavvuf büyükleri, her zaman, Müslümanlara tevâzu, alçak gönüllü olmayı emir buyurmuştur. Müslümanlar bencil olmaz. Bencil olanları, Allahü teâlâ sevmez.
.
İlmin fazileti, ibâdetin faziletinden hayırlıdır
Hamza el-Kinânî hazretleri hadis âlimidir. 275'te (m. 888) Mısır'da doğdu. Kahire, Halep, Hicaz ve Şam’a giderek büyük âlimlerden hadis ilmi tahsil etti. 357 (m. 968)’de Mısır'da vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Bu ümmetin âlimleri iki kısımdır. Birincisi, Allah ona ilim verdi. O da karşılığında para ve ücret almadan insanlara öğretti ve okuttu. İşte buna gökteki kuşlar, denizdeki balıklar, karadaki hayvanlar ve kirâmen kâtibîn melekleri duâ ederler. Kıyâmet gününde Peygamberlere arkadaş olacak, derecede yüce ve efendi oldukları hâlde Allahın huzûruna çıkarlar. İkincisi de, Allahü teâlânın kendisine ihsân ettiği ilim ile cimrilik edip, onu Allahü teâlânın kullarına ücret karşılığı okutan âlimdir. İşte bu da, kıyâmet gününde ağzına ateşten bir gem vurulmuş olduğu hâlde getirilir ve dellâl 'Bu adam falan oğlu falancadır. Allahü teâlânın dünyâda kendisine verdiği ilmi başkalarından kıskandı, ancak para ve ücret karşılığı okuttu' diye çağırır ve insanlar hesaptan kurtuluncaya kadar azâba düçâr olur.”
“Nefsini tanıyan Rabbini tanır.”
“Diğer peygamberlere altı şeyle üstün kılındım. Bana cevâmi-ul-kilem (az sözle çok şey ifâde etmek) verildi. (Uzak bir mesafede olan düşmanlarımın kalbine) korku verilmekle yardım olundum. Bana ganîmet malları helâl kılındı. Yeryüzü bana mescid ve temiz kılındı. Bütün insanlara gönderildim ve benimle peygamberlik son buldu.”
“Meryem dünyâ kadınlarına üstün kılındığı gibi, Hadîce de peygamber hanımlarına üstün kılındı.”
“Kur’ân-ı kerîmin başka sözlere üstünlüğü, Allahü teâlânın mahlûkata üstünlüğü gibidir.”
“Dîninizde en hayırlı şey vera’dır.”
“İlmin fazileti, ibâdetin faziletinden hayırlıdır.”
“Âlimin âbide üstünlüğü yetmiş mislidir. Gizli yapılan (nafile) ibâdetin, aşikâra yapılan(nafile) ibâdete üstünlüğü de yetmiş mislidir.”
“Ramazan ayındaki cuma günlerinin fazileti, ramazan ayının diğer aylara üstünlüğü gibidir.”
“Namazı ilk vaktinde kılmanın, namazı son vaktinde kılmaya üstünlüğü, âhıretin dünyâya üstünlüğü gibidir.”
“Misvâkta on haslet vardır. Ağzı temizler. Rabbinin rızâsını kazanmana sebep olur. Şeytanı üzer. Hafaza meleklerini sevindirir, diş etlerini kuvvetlendirir, ağzı tayyib eder (güzel kokutur). Balgamı keser, acılığı giderir, gözleri kuvvetlendirir, sünnete uyulur.”
.
Mübah şeylere kimse mâni olamaz
Halil Fevzi Efendi Osmanlı âlimlerinden olup Mecelle Cemiyeti âzasıdır. 1219 (m. 1805)’da Bulgaristan’da Filibe'de doğdu. Tahsilini Filibe'de tamamladıktan sonra İstanbul'a giderek müderrislik, Meclis-i İntihâb-ı Hükkâm reisliği, Mecelle Cemiyeti âzâlığı, Meclis-i Tedkikât-ı Şer'iyye âzâlığı yaptı. 1301'de (m. 1884) Tâif’te vefat etti. Hazırlanmasında emeği geçen Mecelle’den bazı maddeler:
Madde 1210-Arada müşterek olan duvarı, bir ötekinin izni olmadıkça yükseltemez ve üzerine binâ yapamaz.
Madde 1224-Yol, su yolu, kanalizasyon zarar-ı fâhişi olmadıkça, eskiden kalanlarına dokunulmaz.
Madde 1226-Bir kimse, verdiği izinden vazgeçebilir. Meselâ tarlasından geçmeye izin vermişken, menedebilir.
Madde 1228-Arsasından geçmekte olan su yolunun geçmesine ve arsaya girilip tâmir olunmasına mâni olamaz. Yeniden su yolu geçirilmesine mâni olabilir.
Madde 1243-Dağlardaki ağaçlar ve otlar herkese mübahtır. Ağaçları kesen mâlik olur.
Madde 1255-Mübah şeyleri ele geçirmekte kimse kimseye mâni olamaz.
Madde 1265-Denizler, büyük göl ve nehirler, şehirlerden uzak sâhipsiz arâzi ve dağlar, herkese mübahtır. Fakat, başkasına zarar vermemek şarttır.
Madde 1281-Şehirden uzak, sahipsiz yerde kuyu kazan, bunun "harim"ine mâlik olur. Yirmi metre yarı çapındaki dâire içi, merkezindeki kuyunun harimi olur.
Madde 1291-Şehir içindeki kuyunun harimi olmaz. Herkes mülkünde kuyu kazabilir.
Madde 1313-Değirmen, hamam, apartman gibi taksim olunamayan mülk harap olup, tâmirini istemeyen ortak bulunursa, hâkimin izni ile tâmir edilip, sonra hissesine düşen para ondan alınır.
Madde 1314-Müşterek bir binâ yıkılınca, yeniden ortaklaşa yapılmasını istemeyen olursa, buna cebrolunmaz. Arsa taksim edilir.
Madde 1315-Apartman yıkılınca herkes kendi katını yaptırır. Alttaki yaptırmazsa, üstekiler, hâkimin izni ile, hepsini yaptırıp, alttaki hissesini verinceye kadar, katını kullanamaz.
Madde 1321-Sâhipsiz nehirleri, Beytülmâl ayıklar. Beytülmâlde para yoksa, masrafı oradan sulama yapanlardan alınır.
Madde 1327-Müşterek kanalizasyonu temizlemek masrafı aşağıdan başlar. Şöyle ki, en aşağıdaki evden, arsadan başlayıp bunun masrafını hepsi öder. Yukarıdaki arsalardaki kısımların masraflarına aşağıdakiler iştirak etmezler.
.
Müminin sevgisi Allah için olur
Şeyh Zeynüddîn hazretleri Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 675 (m. 1276) senesinde doğdu. 734 (m. 1333) senesinde Lübnan’da Ba’lebek’te vefât etti. Bir sohbetinde şunları anlattı:
Hazreti Ali (radıyallahü anh) buyuruyor ki: “Allahü teâlâdan başka her şeyden uzaklaşmak, ermişlerin ibadetidir.” “Müminin gerçek sevgisi, buğzu, bir şeyi alması, yapması ve terki, Allah için olur.” “Kâmil mümin gizli şükür eder, belâya karşı sabır eder, ümit hâlinde iken bile korkar.” “Güzellik sevap güzelliğidir, elbise güzelliği değil.” “Akıllı kimse, Rabbine ibadetle, nefsin arzusuna karşı gelendir. Cahil kimse, masiyet (günah) işleyerek nefsin arzusuna uyandır.” “Allaha vuslat (erişmek), insanlardan uzak durmakla olur.”
“İlim, hikmet semeresidir (meyvesidir).'' “İhtirâslı kimse, bütünüyle dünyaya malik olsa dahi fakirdir.” “Doğruluk, İslâmın direği, îmânın desteğidir.” “Allah için cömertlik, mukarrebînin (ermişlerin) ibadetidir.” “Allahın azabından korkmak, müttekîlerin nişanıdır.” “Günahlardan sakınmak, tövbekârların ibadetidir.” “Dinin esası, emaneti yerine vermek, sözünde durmaktır.” “Haset eden daima hastadır, cimri insan, daima fakirdir.” “Cennet en hayırlı mal, Cehennem ise en kötü barınaktır.” “Kanaatkâr olmak, boyun eğme zilletinden daha hayırlıdır.” “İyilik, zincirden bir bağ olup, onu ancak teşekkür veya mükâfatlar çözebilir.” “Mümin, nimetle hata arasında olup, nimete yalnız şükür ve istiğfarla erişilir.” “Öfke anındaki yumuşaklık (hilm), zalimlerin gazabından korur.” “Olgunluk üç şeyde gereklidir: Musibetlere sabır, isteklerde iktisâd ve isteyene vermektir.” “Yumuşaklık, durulmayı çabuk sağlar ve zor olan şeyleri kolaylaştırır.”
“Âlim, cahili hemen tanır, çünkü daha önce o da cahildi. Cahil âlimi tanımaz, çünkü daha önce âlim değildi.” “Muvaffakiyet ve başarısızlık, nefis ile mücâdele etmektedirler. Hangisi gâlip gelirse, ona hâkim olur (tesîri altına alır.)” “Mümin, dâima günahlardan kaçınır, belâdan korkar ve Rabbinin rahmetini taleb eder.” “Akıl ve ilim, biribirinden ayrılmayan ve zıd olmayan iki kardeş gibidir.”
“Îmân ve hayâ, diğerinden kopmayan bir bütündür.”
''Îmân ve ilim, ikiz kardeş ve birbirinden ayrılmayan arkadaş gibidir.”
.
Namaz kılan çok nimete kavuşur
Aczî Süleyman Efendi, Sa’dî tarikatından «Acziyye» şubesinin kurucusu bir zat olup, Arnavutluk’ta İşkodra’da doğdu. İstanbul'da tahsilini tamamladıktan sonra tasavvufa meylederek Sa’dî tarikati icazeti aldı ve Prizren'de talebe yetiştirdi. 1151 (m. 1738)’de orada vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Şeytan, ateşten olduğunu söyleyerek kendisini büyük gördü. Adem’e (aleyhisselâm) secde etmekten imtina etti. Mel’ûnlardan oldu. Fir’avn da, mülkünde kendisini büyük gördü. Ulûhiyyet iddiasına kalktı. Bütün ailesi ile boğuldu. Karun, ilmi sebebiyle kendisini büyük ve kudretli gördü. Allahü teâlâ, onu ve evini yere batırdı.
Namaz dinin direğidir. Ezan Müslümanların şiârını bildirmektedir. Namaz Allahü teâlâya büyük bir yaklaşma vesilesidir. Namazın çok çeşitli yönleri vardır. Namaz ile dünyadan yüz çevrilir. Çünkü namaz kılan kimse, namaza başladığı zaman, insanlarla ve dünya ile alakasını keser, Allahü teâlâya yönelir. Namaz kılan bir kimse, gerek diliyle ve gerekse azalarıyla, günah olan şeylerden sakınma hâlindedir. Böyle bir durumda olan kimsenin duası makbuldür. Onun kalbi tertemizdir. Bu mertebede olan kimsenin bedeni dünyada olduğu halde, ruhu ahirete uçar Allahü teâlâ ile beraber olur. Nimetleri Cenneti ve Allahü teâlâdan başka her şeyi unutur.
Namazlar, iki namaz saatleri arasında işlenen küçük günahlara keffarettir. Namazın, Allahü teâlâ katında hususi bir kıymeti vardır. Ayrıca, her ibadetin Allahü teâlâ katında bir hususiyeti vardır. Bu hususiyete bir başkasıyla ulaşılamaz. Onların sevaplarının ne kadar olduğunu Allahü teâlâ bilir. Kul, Allahü teâlâya taatte bulununca sevap kazanır. Bu, Allahü teâlânın ihsanıdır. Bütün bunları zikretmemiz, ibadet hususunda tembel ve gevşek olanları teşvik, gaflet içerisinde olanları ikaz, şaşkın durumda olanlara yol göstermek, hatta Allahü teâlânın ihsanını belirtmek, göstermek içindir.
Oruç tutan kimse, tabiatında bulunan arzu ve isteklerden uzaklaşır. Zekât veren, mal sevgisi ve arzusundan korunur. Hac eden, nefsinin şehvetinden uzaklaşmış olur. Namaz, dünya sevgisinden sıyrılmayı temin eder. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” efendimiz şöyle buyurdular. “Kul namaza yöneldiği zaman, Allahü teâlâ da ona yönelir. Oruç tutarsa, Allahü teâlânın emirlerine karşı gelmekten korunur. Sadaka veren, taşkınlıktan uzak kalır.”
.
Hac farz olduktan sonra affolmaz
Bursalı Abdürrahîm Efendi ellibeşinci Osmanlı şeyhülislâmıdır. Menteşîzâde diye meşhûr olmuştur. Bursa’da doğdu. 1129 (m. 1717) senesinde Edirne’de vefat etti. “Fetâvâ-i Abdürrahîm” veya “Abdürrahîm Efendi fetvâları” adlı eseri vardır. Bu eserinde bazı suallere verdiği cevaplar şöyledir:
Sual: Namaz kıldıktan sonra, kaç rekat kıldığımda şüphe ediyorum, yeniden mi kılmam gerekiyor? Bir de, galiba ben iftitah tekbirini söylemedim, abdestim var mı idi, elbiseme necaset bulaşmış mıydı? Abdeste, kollarımı yıkamış mıydım gibi şüpheler sık sık geliyor. Ne yapmam lazımdır?
Cevap: Ekseriya böyle şüphe ediyorsa, namazı bozmaz, tamamlar. Yeniden abdest alması, elbise değiştirmesi gerekmez. Namaz bittikten sonra, kaç rekat kıldığında şüphe ederse, bu vesvesedir. Yeniden kılması gerekmez.
Sual: Zengindim, hacca gitmeyi erteledim. Ama şimdi fakirim. Hacca gitmek yine bana farz mı? Ayrıca zekatımı da vermemiştim. Ne yapmam gerekir?
Cevap: Hac farz olduktan sonra mal elden çıksa da, affolmaz. Ama zekât, malın elden çıkması ile affolur.
Sual: Bazı âlimlere göre farzların 3. ve 4. rekatlarında Fatiha okumak sünnettir. Vacib diyenler de olmuştur deniyor. Acil işimiz olduğu zaman, üçüncü veya dördüncü rekâtlarda hiçbir şey okumadan biraz bekleyip rüku’a gitsek olur mu?
Cevap: Vacib diyen âlimlere göre, Fatiha okumadan kılınan namazın iadesi vacib olur. Maliki ve Şafii’de, her rekâtta Fatiha okumak farzdır. Taklit edenin okuması farzdır.
Sual: Misafirliğe gidince, önümüze yemek konuyor. İzinsiz başlamanın mahzuru var mıdır?
Cevap: Önünüze konduğuna göre, izinsiz başlanabilir. Ancak ev sahibinin başlaması sünnete uygundur. Yahut varsa o kavmin emiri önce başlar. Yahut âlim, fazıl bilinen birisi de başlayabilir.
Sual: Bana zekât da, hac da farz oldu. Hacca gideceğim paranın da zekâtını vermem gerekir mi?
Cevap: Zekât ve hac farz olan kimse, önce hemen hacca gider. Hacdan arta kalandan zekâtını verir. Hacca gidemezse, hepsinin zekâtını verir. Hac vakti geldikten, yani farz olduktan sonra, hac parası ile, ihtiyacı olan eşyayı, yani ev, bir senelik yiyecek satın almak caiz olmaz. Hacca gitmesi lazım olur. Hac vakti gelmeden önce satın alması caiz olur. Çünkü hac, vakti gelmeden önce farz olmaz.
Zekâtı vermenin farz olması, hac zamanından önce ise, malın, paranın hepsi için zekât verilip, geri kalan para ile hacca gidilir. Zekât vermek zamanı, hac zamanına rastlarsa veya hac zamanından sonra ise, önce hacca gidilir. Hacdan sonra, elde mevcut paranın zekâtı verilir.
.
Allahü teâlâ her şeye kadirdir
Ebû Abdullâh Muhammed Tilmsânî hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. Cezayir’de Tilmsân'da doğdu. İbn-i Meryem adıyla meşhur oldu. Memleketinde, zamanın büyük âlimlerinden fıkıh ilmi tahsil etti ve talebe yetiştirdi. 1014 (m. 1605)’te Tilmsân'da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlânın fiillerinin ne kadar muhkem ve muntazam olduğu, gayet aşikârdır, açıktır. Muhkem ve muntazam işler ise, o işleri yapanın ilminin yüksekliğine delalet eder. Şöyle ki, bir kimse çok güzel bir yazı görse, bundan onu yazanın hat sanatındaki maharet ve ilminin yüksekliğini anlar. Nitekim, Bekara sûresinin yüzaltmışdördüncü âyetinde meâlen: (Muhakkak ki, [yıldızlarla süslü] göklerin ve [dağlar, denizler ve nebatat vb. ile süslü] arzın yaratılışında, gece ve gündüzün birbirini takibinde, [insanları ve] insanlara faydalı olan şeyleri denizde götürüp giden gemilerde; yeryüzü kuruduktan sonra, Allahü teâlânın gökten yağmur indirerek nebatatı diriltmesinde, o arz üzerinde, her türlü hayvanatı yaymasında, rüzgârları her taraftan estirmesinde, sema ile arz arasında bulutların, Allahü teâlânın emir ve hükmü ile gitmesinde, akıl, fikir ve nazar sahibi olanlar için, Allahü teâlânın kudret ve azametine deliller ve ibretler vardır) buyurulmuştur. Fussilet sûresinin elliüçüncü âyetinde meâlen: (Biz onlara [Mekke halkına], gerek âfâkta [göklerde ve yerde], gerek kendi nefislerinde [yaratılışlarının latifliğinde ve benzersizliğinde, kudretimize delalet eden] âyetlerimizi [güneş, ay, yıldızlar, ağaçlar, rüzgâr, yağmur, insanın ana rahminde, uzvlarının teşekkülü vb.] göstereceğiz. Nihâyet Onun [Kur'an-ı kerimin ve Resûlullahın] söylediği şeyin hak olduğu, kendilerine zahir olacaktır) buyurulmuştur. Bu âyet-i kerimelerde bildirilen, âfâktaki âyetlerden, yani yeryüzünde Allahü teâlânın kudretini gösteren alametlerden murâd, gökler, yıldızlar, gece, gündüz, güneşin şuaları, karanlık, gölge, anâsır-ı erbe'a [su, ateş, toprak ve hava] gibi, Allahü teâlânın kudretine delâlet eden şeylerdir. Enfüsteki yâni insanın kendindeki âyetlerden [alametlerden] murâd, ana rahminde çocuğun azalarının teşekkülü gibi şeylerdir. Bu âyet-i kerimelerde, âfâkî ve enfûsî delillerin bildirilmesinin hikmeti, kulların, zıddı ve misli olmaktan münezzeh, her şeyi bilen, hikmet sahibi ve her şeye kâdir olan Allahü teâlânın varlığını bilmeleri, [Ona îman ve ibâdet etmeleri] içindir.
.
Sadaka en sevilen maldan verilmeli
Ahmed ibn-i Merdeveyh hazretleri hadis ve tefsir âlimidir. 323'te (m. 935) İran’da İsfahan'da doğdu. Tahsiline İsfahan'da başladı. Daha sonra Basra, Kûfe ve Bağdat'a gitti. İsfahân’a dönerek talebe yetiştirdi. 410’da (m. 1020) vefat etti. Tefsirinde şöyle yazmaktadır:
Sadakanın, kişinin en sevdiği maldan olması lâzımdır. Bu husûsta, Âl-i İmrân sûresinin doksanikinci âyetinde meâlen, (Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe hayra, iyiliğe [Cennete] nâil olamazsınız, kavuşamazsınız) buyurulmuştur. Bekara sûresinin ikiyüz yetmişüç ve ikiyüz yetmişdördüncü âyetlerinde meâlen: (Sizin sadakalarınız, fî-sebîlillah cihat eden, ilim tahsil eden ve ibadet gibi hayırlı bir işle meşgul olan ve yeryüzünde ticaret ve sanat gibi bir işle meşgul olmaya müsait [elverişli] vakitleri olmayan fakirler içindir. Onlar, dilenmekten çekindikleri için, cahiller onları zengin zannederler. Ey Resûlüm, sen onları simalarından tanırsın. Onlar iffetlerinden dolayı insanları rahatsız edip sadaka istemezler. Malınızdan, bunlara infak ederseniz, muhakkak Allahü teâlâ verdiğinizi ve niçin verdiğinizi bilir. Şu kimseler ki, gece ve gündüz gizli ve aşikâr mallarını infak ederler. Onların ecrleri, Rablerinin indinde [Na'îm Cennetleri]dir. Onlara korku ve hüzn yoktur) buyurulmuştur. [Ebû Bekr-i Sıddîk bin altın aşikâre, bin altın gizli, bin altın gece, bin altın gündüz sadaka verdi. Bunun üzerine bu âyet-i kerimenin nazil olduğu bildirilmiştir.]
Riyâdan sakınmak için, sadakanın gizli verilmesi uygun ise de, başkalarını teşvik için, riyâ maksadı olmaksızın aşikâre, açıkça vermekte de bir beis yoktur. Bekara sûresinin ikiyüz yetmişbirinci âyetinde meâlen: (Sadakaları aşikâre verirseniz ne güzeldir. Eğer gizlerseniz ve onları [sadakaları] fakirlere verirseniz bu sizin hakkınızda daha hayırlıdır ve günahlarınıza kefarettir. Allahü teâlâ sizin yaptıklarınızdan haberdardır) buyurulmuştur. [Bu âyet-i kerimede açıkça verilmesi bildirilen sadaka, farz olan zekâttır. Farz olan zekâtı açıkça vermek riyâ olmaz, daha sevap olur.] Allahü teâlânın razı olduğu yolda verilen maldan hâsıl olacak ecr ve mükâfat hakkında, Bekara sûresinin ikiyüzaltmışbirinci âyetinde meâlen: (Mallarını Allah yolunda infak edenlerin, harcayanların hâli, bir tohum dânesine benzer ki, ekildiğinde yedi başak bitirip, her bir başakta da yüz dâne tohum bulunur) buyurulmuştur.
.
Allahü teâlâdan başka ilah yoktur
Mehmed Zeynel’âbidîn Efendi doksan dokuzuncu Osmanlı şeyhülislâmıdır. 1163 (m. 1750) senesinde İstanbul’da doğdu. Babasından ve zamanının âlimlerinden ilim öğrendi ve diploma alıp müderris oldu. Daha sonra kadılık, “Nakîb-ül-eşrâflık” ve nihayet şeyhülislâmlık makamına yükseltildi. 1239 (m. 1823) senesinde İstanbul’da vefât etti. Şöyle nakleder:
“Allahü teâlâ, kadîm olan zâtı ile vardır. O’ndan başka her şey onun var etmesi ile var olmuş, onun yaratması ile yokluktan varlığa gelmiştir. O, sonsuz olarak var idi. Kadimdir, ezelîdir. Yani hep var idi. Varlığından evvel yokluk olamaz. Ondan başka her şey yok idi. Bunların hepsini, o, sonradan yarattı. Kadîm ve ezeli olan, baki ve ebedi olur. Hadîs ve mahlûk olan, fânî ve muvakkat olur, yanî yok olur. Allahü teâlâ birdir. Yani, varlığı lazım olan, yalnız O’dur. İbadete hakkı olan da, yalnız odur. Ondan başka her şeyin var olmasına lüzum yoktur. Olsalar da olur, olmasalar da, O’ndan başka hiçbir şey, ibadet olunmağa layık değildir. Allahü teâlânın kâmil sıfatları vardır. Bu sıfatları: Hayât, İlm, Sem’, Basar, Kudret, İrâde, Kelâm ve Tekvîn’dir. Bu sıfatları da kadîmdir, ezelîdir. Varlıkları Allahü teâlâ iledir. Mahlûkların sonradan yaratılması ve onlarda her an meydana gelen değişiklikler, sıfatların kadîm olmasını bozmaz. Sıfatların bağlandığı şeylerin sonradan var olması, sıfatların ezelî olmasına mani olmaz. Noksan sıfatlar, onda yoktur. Allahü teâlâ, maddelerin, cisimlerin, a’razların, yanî hâllerin sıfatlarından ve bunlara lazım olan şeylerden münezzehtir, uzaktır. Allahü teâlâ, zamanlı değildir. Mekânlı değildir, cihetli değildir. Bir yerde, bir tarafta değildir. Zamanı, yerleri, cihetleri o yaratmıştır. Bir şey bilmeyen bir kimse, O’nu arş’ın üstünde sanır, yukarıda bilir. Arş da, yukarısı da, aşağısı da onun mahlûkudur. Bunların hepsini, sonradan yaratmıştır. Sonradan yaratılan bir şey kadîm olana, her zaman var olana, yer olabilir mi? Yalnız şu kadar var ki; Arş, mahlûkların en şereflisidir. Her şeyden daha saf ve daha nurludur. Bunun için, ayna gibidir. Allahü teâlânın büyüklüğü oradan görünür. Bunun içindir ki, ona “Arşullah” denir. Yoksa, Allahü teâlâya göre, Arş da, diğer eşya gibidir. Hepsi, onun mahlûkudur. Ondan başka yaratıcı yoktur. Ondan başkası yaratma kudretine ve gücüne sahip değildir. Nitekim Allahü teâlâ, En’am sûresi 102. âyet-i kerîmede meâlen; “O’ndan başka ilâh yoktur. Her şeyin hâlıkı ancak O’dur. O hâlde ona kulluk (ibâdet) edin” buyurdu.
.
Kur’ân-ı kerim bir mucizedir
Aksaraylı Ali Efendi Osmanlı âlimlerinden bir zat olup Kadızade Şeyh Mehmed Efendi’ye talebe oldu. Ondan icazet alarak İstanbul'da vaaz ile insanları irşad etti. 1111 (m. 1699)’da İstanbul'da vefat etti. “Tefsirü Kavlihi Teâlâ: Ve’ş-Şemsi” isimli tefsirinde şöyle buyuruyor:
Din âlimleri, Kur'an-ı kerimin îcazını başka başka bildirdiler. [İcaz: Az söz ile pürüzsüz ve kusursuz olarak çok mana ifade etme.] Çok kimse, Kur'an-ı kerimin nazmı garîb, üslûbu acîbdir. Arab şairlerinin nazımlarına, üsluplarına benzemediği için mucizdir dediler. Sûrelerin başındaki ve sonundaki ve kıssalarındaki nesir kısmlar da böyledir. Âyetlerin aralıkları, onların Sec'leri gibidir. [Sec', kumru kuşunun devamlı ötüşüne denir. Nesirde, cümle sonlarının kafiye şeklinde birbirlerine uygun olmalarına denir.] Bunların Kur'ân-ı kerimde mevcut olmaları, onların sözlerinde olanlar gibi değildir. Bunları Kur'ân-ı kerimdeki gibi yapamadılar. Arapçayı iyi bilen kimse, Kur'ân-ı kerimin îcazını açıkça anlar. Kâdı Bâkıllânî dedi ki, îcaz, hem belâgatinin yüksek olmasından, hem de nazmının garîb olmasındandır. Yâni, hiç görülmemiş nazmı olduğu içindir. Bazıları, îcaz, gayptan haber vermesidir, dedi. Bazılarına göre, Kur'ân-ı kerimin îcazı, manasından olmaktadır. Peygamberimizden evvel, Araplar Kur'ân-ı kerim gibi söz söyleyebilirlerdi. Allahü teâlâ, Kur'ân-ı kerim gibi söylemekten onları men eyledi. Nasıl men eylediğini de çeşitli şekillerde açıklamışlardır. Kur'ân-ı kerimin muciz olduğuna karşı olanlar diyor ki, îcazın açık, meydanda olması lazımdır. İcâzın ne olduğunda çeşitli sözler bulunması, açıkça bilinmediğini göstermektedir. Buna cevap olarak dediler ki, bazı bakımlardan sözlerin ayrılması, bütün Kur'ân’ın muciz olmadığını gösteremez. Çünkü, Kur'ân-ı kerimin belâgati ve hiç benzeri görülmemiş nazmı ve gayptan haber vermesi ile ilim ve amel bakımından hikmetlerle dolu olması ve daha bildirdiğimiz îcaz sebepleri meydandadır. İnsanların görüş ve anlayışlarındaki ayrılıklardan dolayı, sözlerde hasıl olan ayrılıklar, muciz olmadığını göstermez. Bildirdiklerimizden birine bakan bir kimsenin bunu muciz görmemesi, hepsinin muciz olmadığını göstermez. Çok şair vardır ki, gayet beliğ nazım ve nesir söyler de, başka zamanda bunların benzerini söyleyemez. Yani, bir defa söylemeleri her zaman söyleyebileceklerini bildirmez.
.
Hayır söylemek şeytanı uzaklaştırır
Ahmed İbn-i Mengûye hazretleri hadis hafızıdır. 347'de (m. 958) İran’da İsfahan'da doğdu. Burada hadis öğrendikten sonra Nîşâbur'a giderek tahsilini ilerletti ve yüzbin hadis-i şerifi râvileriyle birlikte ezberleyerek hadis hafızı oldu. 428'de (m. 1036) Nîşâbur'da vefat etti. “Ricâlü Şahîhi Müslim” isimli eserinde naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebû Zer Gıfâri (radıyallahü anh) anlatır: Resûlullah efendimize (sallallahü aleyhi vesellem) birçok sualler sorduktan sonra; “Yâ Resûlallah! Bana nasihat et” dedim. “Sana Allahtan korkmayı tavsiye ederim. İşin başı budur” buyurdu. “Yâ Resûlallah biraz daha” dedim. “Sana Kur’ân-ı kerîmi okumayı tavsiye ederim. O senin için yeryüzünde nûr, gökte meleklerin övgüsüdür” buyurdu. “Biraz daha” dedim. “Çok gülmeyi terket, çok gülmek kalbi öldürür, yüzün nûrunu giderir” buyurdu. “Biraz daha nasihat buyur yâ Resûlallah” dedim. “Susmayı tercih et, sâdece hayır söyle, bu şeytanı senden uzaklaştırır, dine uymakta sana yardımcı olur” buyurdu. “Biraz daha yâ Resûlallah” dedim. “Cihât et, çünkü cihât, ümmetimin zühdüdür” buyurdu. “Biraz daha” dedim. “Miskinleri (fakirleri) sev, onlarla bulun” buyurdu. “Biraz daha yâ Resûlallah” dedim. “Kendinden aşağı olanlara bak, senden üstün olanlara bakma, çünkü içinde bulunduğun hâl, senin için ni’mettir” buyurdu. “Biraz daha yâ Resûlallah” dedim. “Akrabanı ziyâret et, onlar seni ziyâret etmeseler de” buyurdu. “Biraz daha yâ Resûlallah” dedim. “Allahü teâlâya itaat et, kınayanların kınamasına aldırma” buyurdu. “Biraz daha nasihat et yâ Resûlallah” dedim. “Acı da olsa hakkı söyle” buyurdu. Biraz daha istedim, elini göğsüme koydu ve şöyle buyurdu: “Tedbir almak gibi akıllılık yoktur. Haramlardan el çekmek gibi vera’ yoktur. Güzel ahlâk gibi de soyluluk yoktur.” buyurdu.
Resûlullah efendimiz; “Nerede olursan ol, Allahü teâlâdan kork! Kötülüğün peşinden iyilik yap ki; o iyilik, o kötülüğü silsin, gidersin. İnsanlara güzel ahlâk ile muâmele et!” buyurdu.
Mu’âz bin Cebel (radıyallahü anh), yolculuğa çıkacaktı. Resûlullah efendimizin huzûr-i saadetlerine gelip nasihat istedi. Resûlullah efendimiz; “Allahü teâlâya ibâdet et! O’na hiçbir şeyi ortak koşma. Kötülük yaptığın zaman peşinden iyilik yap. Ahlâkını güzelleştir” buyurdu.
.
Naklederek konuşmak en uygun olanıdır
Ebü’l-Abbâs-ı Mürsî hazretleri Mâlikî mezhebi fıkıh âlimlerinin ve evliyânın büyüklerindendir. Endülüs’te (İspanya) Mürsiyye (Murcia) şehrinde 616 (m. 1219) senesinde doğdu. 686 (m. 1287) senesinde Mısır’da İskenderiyye’de vefât etti. Ebü’l-Hasen-i Şâzilî hazretlerinin yetiştirdiği evliyânın en büyüklerindendir. Onun vefâtından sonra halîfesi oldu. Kendisi de; Tâcüddîn-i İskenderî, İmâm-ı Busayrî ve Abdullah-i İsfehânî gibi meşhûr evliyâyı yetiştirdi.
Ebü’l-Abbâs-ı Mürsî, sohbetlerinde hep; “Hocam Ebü’l-Hasen-i Şâzilî buyurdu ki: Hocam şöyle anlattı” şeklinde söze başlar, hep hocasından nakiller yapardı. Birgün bir kimse; “Hep hocanızdan nakil yapıyorsunuz. Hiç kendinizden birşey söylemiyorsunuz. Kendinizden birşey söylediğinizi hiç görmedik” dedi. Bunun üzerine Ebü’l-Abbâs şöyle cevap verdi: “Eğer istesem, “Allahü teâlâ buyurdu ki, Allahü teâlâ buyurdu ki” diyerek, nefesler adedince pekçok şey anlatırım. Eğer istesem, “Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki” diyerek, nefesler adedince pekçok şey anlatırım. Eğer istesem, “Ben diyorum ki, ben diyorum ki” diyerek nefesler adedince, pekçok şey anlatırım. Ya’nî, Allahü teâlânın izni ile ilmim o kadar genişledi. O kadar çok şey biliyorum, fakat bütün bunları öğrenmeme, bu dereceye yükselmeme vesile, vâsıta olan mübârek hocama karşı edebe riâyet ederek, edebde noksanlık olmaması için ve daha çok ihsânlara kavuşmak için, hep hocamdan naklederek konuşuyorum. Lâyık ve uygun olan da budur.”
Ebü’l-Abbâs-ı Mürsî’nin vücûdunda oniki çeşit hastalık; basur hastalığı, başka hastalıklar ve böbreklerinde taş vardı. Bununla beraber, meclisinde oturur, gelenlerle sohbet ederdi. Otururken hiçbir zaman of, of diye inlemezdi. Onda çeşitli hastalıkların bulunduğunu kimse bilmezdi. Sohbet esnasında, bedenindeki rahatsızlıkların elem ve şiddetinden dolayı, istemeyerek de olsa yüzü kızarırdı. Ve buyururdu ki: “İnsanlara sohbet etmek için, kendi arzum ile meclis kurup oturmadım. Bilakis teşvik ve tehdid olunup, adetâ bu iş için zorlandım. Bana: “Eğer İslâmiyet bilgilerini anlatmak için meclis kurup oturmazsan, hîbe ettiğimiz ilimleri geri alırız” denildi. Ben, onun için meclis kurup insanlara sohbet ediyorum. Benim sohbetlerime devam ediniz! Benden başka bir zâtın sohbetinde bulunmaktan da sizi men etmiyorum. Bu kaynaktan daha tatlı bir kaynak bulursanız, ona koşunuz!” buyururdu.
.
Zinaya yaklaşmak haram kılınmıştır
Muhammed ibn-i Manzur Rüveyfî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 630 (m. 1232)’de Kahire'de doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden fıkıh ve nahiv ilmi öğrendi. Tahsilini tamamladıktan sonra Kahire'de Dîvân-ı İnşâ'da vazife yaptı. 711 (m. 1311)’de Kahire'de vefat etti. Şöyle buyurdu:
Kur'ân-ı kerim, zinayı kesin olarak haram kıldığı gibi, zinaya sebep olacak her şeyi de yasaklamıştır. Mesela, şehvet ile yabancı kadınlara bakmayı ve kadınların da yabancı erkeklere bakmalarını haram kılmıştır. Ayrıca, yabancı bir kadınla halvet yani yalnız başına kapalı bir yerde beraber kalmak, yabancı kadınların seslerini dinlemek ve zaruretsiz laubali [cilveli] bir şekilde konuşmayı da, haram kılmıştır. İsrâ sûresinin otuz ikinci âyetinde meâlen: (Zinaya yaklaşmayın. Çünki o zina, çok çirkin bir amel olup, gayet kötü bir yoldur) buyurulmuştur. Zinaya yaklaşmaktan nehy etmiştir. Çünki yaklaşmaktan sakındırılınca, hâliyle zina fiilinden ve bakmaktan da sakındırılmış oluyor. Ahzâb sûresinin otuzbeşinci âyet-i kerimesinde meâlen: (Allahü teâlânın hükmüne [emrine] boyun eğen erkekler ve kadınlar, mümin erkekler ve mümin kadınlar, ibadete devam eden erkekler ve kadınlar, [fiillerinde ve kavllerinde] sadık erkekler ve sadık kadınlar, sabreden erkekler ve sabreden kadınlar, Allah’tan korkan erkekler ve kadınlar, sadaka veren erkekler ve sadaka veren kadınlar, oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar, ırzlarını zinadan koruyan erkekler ve kadınlar ve Allahü teâlâyı çok zikreden erkekler ve kadınlar için Allahü teâlâ mağfiret ve büyük bir mükâfât hazırladı) buyurulmuştur. Nûr sûresi, otuzuncu âyetinde meâlen: (Ey Resûlüm! Müminlere söyle, harama bakmasınlar ve avret yerlerini haramdan korusunlar! İmanı olan kadınlara da söyle, harama bakmasınlar ve avret yerlerini haram işlemekten korusunlar) buyurulmuştur.] [Furkan sûresinin altmış sekizinci âyetinde meâlen: (Onlar, [müminler] Allahü teâlâdan başkasına ibâdet etmezler, Allahü teâlânın haram kıldığı nefsi haksız yere öldürmezler, zina etmezler) buyurulmuştur.] İsrâ sûresinin otuz ikinci âyetinde meâlen: (Zinaya yaklaşmayın. Çünkü o zina, çok çirkin bir amel olup, gayet kötü bir yoldur) buyurulmuştur. Yabancı kadınlara şehvet ile bakmanın zina gibi haram olması hususunda, (İki göz ile, zina edenler) ve (Şehvet ile bakan erkeğe ve baktıran kadına, Allahü teâlâ lânet etsin!) hadis-i şerifleri yetişir.
.
Haram işleyerek farz yapılmaz
Cemâleddîn İbn-i Mâlik Ceyyânî hazretleri kıraat âlimidir. 600'de (m. 1204) Endülüs’te (İspanya) Kurtuba (Cordoba) civarındaki Ceyyân'da (Jaen) doğdu. Zamanın meşhur âlimlerinden kıraat ve nahiv ilmi tahsil etti. Buraya İspanyolların saldırmaları üzerine Şam’a göç etti. Endülüs'ten gelen âlimler gibi Mâliki iken Şafiî mezhebine geçen İbn-i Mâlik, 672'de (m. 1274) Şam’da vefat etti. Şöyle buyurdu:
Bir haramdan sakınmanın sevabı, bir farzı yapmanın sevabından kat kat çoktur. Haramdan sakınmak, farzı yapmaktan önce gelir. Zararlardan kaçmak, iyi, faydalı şeyleri yapmaktan daha önce gelir. Mekruhtan sakınmak, sünnet işlemekten önce gelir. Günahtan kaçmak ibadet yapmaktan önce gelir. Birkaç hadis-i şerif meali şöyledir:
(Küçük bir günahtan kaçınmak, bütün cin ve insanların ibadetleri toplamından daha iyidir) (Az bir haramdan kaçmak, 80 bin nafile hac sevabından efdaldir. (Haramdan sakınan kimse ile oturmak ibadettir.) (Ahirette, helal kazancın hesabı, haram kazancın da azabı vardır.) (Duanızın kabul olması için helal lokma yiyin! Çok kimsenin yediği ve giydiği haramdır. Sonra ellerini kaldırıp dua ederler. Böyle dua nasıl kabul olunur?)
Haram işleyerek farz yapılmaz. Farzla haram bir araya gelince, yani farzı işlerken haram işlemek mecburiyeti olunca, haram işlememek için farz, duruma göre terk veya tehir edilir. Üstünde çok necaset bulunan kimse, avret yerini açmadan veya başka bir sebeple temizlemesi mümkün değilse, başka elbisesi de yoksa o hâliyle kılar, çıplak kılmaz. Temiz elbise bulduktan sonra da artık o namazı iade etmez. Hatta temizleme imkânı olsa; ama yanında yabancılar varsa, temizlemeden namazını kılar. Çünkü başkalarının yanında avret yerini açmak yasak, necaseti temizlemek ise emirdir. Emir ile yasak bir araya gelince, yasaktan kaçılır. Yani avret yeri açılmaz. Bir emri yapmak, bir haramı işlemeye sebep olursa, haram işlememek için, o emir terk veya tehir edilir. Haramların terkinde sadece tasdik yani bunlar haramdır diye inanmak ve kaçınmak vardır, amel yoktur. Farzlarda ise, tasdikle beraber ameli de yapmak vardır. Amel terk edildiği için günahı daha fazladır. İçki içen sadece bir haram işlemiş olur. Namaz kılmayan ise, çok ameli terk etmiştir. Zarardan kaçınmak, fayda vermekten önce gelir. Yani bir yanlış yapmamak, bin iyilik yapmaktan önemlidir.
.
Akıllı, günahlarını tövbe ile örtendir
Ahmed Fahri Efendi, Celveti şeyhlerindendir. Tekirdağ’da Şarköy’de doğdu. Keşan'da Süleyman Zati Efendi’nin oğlu Hüseyin Şahin Efendi’ye intisab etti ve sülûkunu tamamlayarak hilâfet aldı. Sonra İstanbul'a gelerek Kasımpaşa'da Ali Efendi Dergâhında talebe yetiştirdi. 1214 (m. 1799)’da vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Yakîn ibâdet, iyilik efendilik, şükür ziyâdelik, fikir ibâdet, aza kanâat zühd sahibi olmak, işler tecrübe ile olur. İlim anlamakla, anlamak zekâ ile, fetânet basiretle, düşünce rey ile (görüşle), görüş fikirle, muvaffakiyet azîmkârlıkla, azîmkârlık tecrübe ile, fazilet güçlüklerle, sevâb meşakkat ile olur.” “Kendini beğenmek helak olmak, riyakârlık şirk koşmak, cehâlet ölüm, tembellik ziyandır. Şehvetler âfet, lezzetler ifsattır.” “Akıllı kimse, günahlarını tövbe ile örtendir. Cömert, kötülük yapana iyilikle karşılık verendir.” “İlim, güzel bir mîrâs, umûmî bir nimettir, insaf, ihtilâfı giderir, ülfeti getirir.” “Adâlet; îmânın başıdır, ihsânın birleştiği noktadır ve îmânın en yüksek mertebesidir.” “Âlim; sözü, işine uygun olandır. Âlim ilme doymaz.” “Takvâ sahibi kimse, nefsi nezîh, ahlâkı yüce olandır. Zühd sahibi olmak, takvâ sahibi olan kişilerin zînetidir, gece ibâdeti yapanların tabiatıdır. Takvâ sahibi olmak ise, dînin meyvesi, yakînen inanmanın alâmetidir.” “Hikmet; akılların bahçesi, ermişlerin mesîresidir (gezinti yeridir).” “Akıllı; şehvetten uzaklaşan, âhıreti dünyâ ile değişmeyendir. Akıllı, yalnız ihtiyâcı kadar ve huccetle konuşur, sâdece âhıretinin ıslâhı için çalışır. Akıllı, günahlardan sakınır, ayıplardan uzak durur. Cömertlik günahları siler, kalblere sevgi eker.” “Câhil; dayakla uslanmaz, nasihatlerden payını almaz.” “İlim; insanı akla götürür, kim ilim öğrenirse akıllanır, ilim; nefsi, rûhu ihyâ eder (diriltir). Aklı aydınlatır, cehâleti öldürür.” “Zulüm; ayakların kaymasına, ni’metin zevâline, milletlerin helakine sebep olur.” “Allahü teâlâdan başka her şeyden uzaklaşmak, ermişlerin ibâdetidir.” “Mü’minin gerçek sevgisi, buğzu, bir şeyi alması, yapması ve terki, Allah için olur.” “Kâmil mü’min gizli şükür eder, belâya karşı sabır eder, ümîd hâlinde iken bile korkar.” “Güzellik sevâb güzelliğidir, elbise güzelliği değil.” “Akıllı kimse, Rabbine ibâdetle, nefsin arzusuna karşı gelendir. Câhil kimse, mâsiyet (günah) işleyerek nefsin arzusuna uyandır.”
.
Kardeşine güleryüz göstermen sadakadır
Abdullah ibn-i Lehîa hazretleri tebe-i tâbîînin hadis ve fıkıh âlimlerindendir. 97 (716)’da Kahire'de doğdu. Tabiînden yetmişten fazla âlimle görüşüp ilim tahsil etti. Kendisinden Süfyân-ı-Sevrî, Abdullah bin Mübarek, Evzâî gibi âlimler hadis rivayet ettiler. Halife Mansur tarafından Mısır kadılığına tayin edildi 174 (790)’da Kahire'de vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi vesellem ) buyurdu ki:
“Kendisine yumuşaklık verilen kimseye, dünyâ ve âhıret iyilikleri verilmiştir.” “Kendisine yumuşaklık verilen kimseye, hayır verilmiş olur. Yumuşaklıktan mahrûm olan, hayırdan da mahrûmdur.” “Allahü teâlâ refîktir. Yumuşaklığı sever.” “En faziletli sadaka, insanların arasını ıslâh etmektir.” “Kişi sevdiği ile beraberdir.” “Kim bir kimseyi Allah için sever ve; (Ben seni Allah için seviyorum) derse, ikisi de Cennete girer. Allah için seven kimse, sevdiği kimseden derece bakımından daha yüksektir.” “Kim Allah için sever, Allah için buğzeder, Allah için verir, Allah için mâni olursa, onun îmânı kemâle ermiştir.” “Birbirinize selâm veriniz! Birbirinize yiyecek ikram ediniz! Akrabanızın haklarını gözetiniz! Gece herkes uyurken namaz kılınız! Bunları yaparak, selâmetle Cennete giriniz.”
“Ey Allahın Resûlü! Cennete girmeme vesile olacak bir şey söyler misiniz?” diye soran bir Sahâbîye, Resûlullah efendimiz; “Hoş sözlü olmak, selâm vermek ve yemek yedirmek” buyurdu.
“İki Müslüman karşılaşıp müsâfeha ederlerse, Allahü teâlâ, onlar ayrılmadan önce günahlarını af ve mağfiret buyurur.” “İki Müslüman karşılaşıp, biri diğerine selâm verdiği zaman, ikisinden Allahü teâlânın en sevdiği, arkadaşına daha güler yüzlü olanıdır. Müsâfeha ettikleri zaman ikisinin üzerine Allahü teâlânın rahmeti iner. (İnen yüz rahmetten) doksan tanesi müsâfehaya başlayana, on tanesi, kendisiyle müsâfeha edilenedir.”
“Kardeşine güleryüz göstermen sadakadır, iyiliği emredip, kötülükten alıkoyman sadakadır. Dalâlet üzere bulunan birisine doğru yolu göstermen senin için sadakadır. Taş ve diken (gibi eziyet veren şeyleri) yoldan uzaklaştırman sadakadır. Kovandaki suyu, kardeşinin kovasına doldurman sâdakadır.”
“Kardeşini güleryüzle karşılamak şeklinde bile olsa, hiçbir iyiliği aşağı
.
Çok gülmek, heybeti; çok şaka, vakarı giderir
Baba Nimetullah Mahmud hazretleri Nakşibendî ariflerinden ve ulemanın büyüklerinden bir zat olup Nahcıvan’da doğdu. Maddî ve manevî tahsilini tamamladıktan sonra Anadolu'ya gelerek Akşehir'de yerleşti ve burada çok talebe yetiştirdi. 902 (m. 1496)’da orada vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Ucub sahibi kimsenin, insanlar arasında kıymeti pek düşüktür. Nefsinin yaldızlı vesveselerinin esîri olarak görülür. Böyle bir kimsenin Rabbi ile durumu nasıl olur?”
“Şerefli ve asîl kimse, sözünde durur. Akıllı olan, yalan söylemez. Mümin olan gıybet etmez.”
“Edeb ve fazîlet sahiplerine göre: Babalar, çoluk çocuğuna, ölüler dirilere, sırf Allahü teâlânın rızası için, iyi ve yararlı şeyler hazırlamaktan daha üstün bir şey bırakmamıştır.”
“Çok gülmek, heybeti; çok şaka, vakar ve şahsiyeti giderir. İnsan ne ile beraberse, onunla bilinir. Meselâ, çok güler ve şaka yaparsa, hafif olarak bilinir.”
"Dünyâda en çok şaşılacak şey, kişinin sevdiğini bırakıp başka birinin kapısına sığınması ve ondan bir şey beklemesidir.”
“Mürşid (yol gösterici, rehber) sana ilâcı, tedâvi olmak yolunu gösteren değil, tedâvi eden, manevî olarak terbiye edip, yetiştiren zâttır. Böyle olmayana mürşid denmez.”
“Allahü teâlânın muhabbetinden bir zerreyi, bin yıllık ibâdete değişme! Çünkü, 'Kişi sevdiği ile beraberdir' buyurulmuştur.”
“Bir velîde, iki çeşit nûr bulunur. Birincisi; rahmet ve şefkat nûru olup, bu nurla, evliyâlık yolunda bulunmaya müsait olanları kendisine cezbeder, çeker. İkincisi ise; feyiz, izzet ve kahr nûru olup, bu nurla da, Allah yolunda bulunmaktan uzak, taşkın kimseleri kendisinden uzaklaştırır.”
“Kulun ilmi arttıkça, ilim talebi, daha çok öğrenmek arzu ve ihtiyâcı da artar. Himmeti de yükselir. Çünkü kişi, cehâlet hâlinde, sâdece ilim öğrenmeyi, daha çok ilim sahibi olmayı ister ve buna kendisini çok muhtaç hisseder. İlmin çok dereceleri vardır. Onun sonu yoktur.”
“Âlimler, zâhirî ve bâtınî âlimler olarak ikiye ayrılır. Zâhirî âlim; ilmi arttıkça, zuhuru, ortaya çıkması, tanınması artan kimsedir. Fakat bâtınî âlim bunun zıddıdır. O gizlidir. Manâlar âleminde ilerledikçe, kendisi, kendisini ve ilmini anlamaktan, idrâk etmekten âciz kalır. İlmi de kendisi ile birlikte gizlidir. Zâhirde, (görünüşte) onun ilminin ve kendi hâlinin bir belirtisi olmaz. Ancak ehli olanlar tarafından tanınabilirler.”
.
Kaza ederken tertibe riayet etmek farzdır
Şemsüddîn İbn-i Kudame hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 597'de (m. 1200) Şam’da doğdu. Orada ve Medine'de fıkıh ilmi tahsil ederek pek çok âlimden icazet aldı. 682 (m. 1283)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Bir günlük beş vakit farz namazla vitri kılarken ve kaza ederken tertibe riayet etmek, yani sıralarını gözetmek farzdır. Sabah namazına uyanamayan, hutbe okunurken bile hatırlarsa, hemen bunu kaza etmelidir. Bir namazı kılmadıkça ve bunu kaza etmedikçe, bundan sonraki beş vakit namazı kılmak caiz olmaz. Hadis-i şerifte, (Bir namazı uykuda geçiren veya unutan kimse, sonraki namazı cemaatle kılarken hatırlarsa, imamla namazı bitirip, sonra önceki namazını kaza etsin! Bundan sonra, imamla kıldığını tekrar kılsın!) buyuruldu.
[Mesela öğle namazını kılmayı unutup ikindi vakti girse, tertip sahibi kimsenin, önce öğleyi kaza etmesi gerekir. Uyuyup öğle namazını kaçıran kimse de, önce öğleyi kaza ettikten sonra ikindiyi kılar.]
Sabah namazına başlamadan veya namaz arasındayken, vitri kılmadığını hatırlayan kimse, vitri kaza etmeden sabah namazını kılsa, kabul olmaz. Güneş doğmasına, yalnız vitri kaza edecek kadar zaman kalmışsa, ancak bu hâlde sabah namazı kabul olur. Demek ki, bir namaz vaktinin sonunda, kazayı da kılacak kadar zaman kalmazsa, kazayı önce kılmak lüzumu affolur.
Vakit daraldı sanarak, vakit namazının farzını kılan, sonra daha zaman olduğunu anlasa, kazayı ve sonra vaktin farzını tekrar kılar. Vaktin namazına başlarken veya namaz içindeyken, kazası olduğunu unutursa, namazdan sonra hatırlasa da, kıldığı namazı kabul olur, çünkü unutmak özürdür. [Mesela sabah namazını kılarken vitri kılmadığını unutsa, namaz kıldıktan sonra hatırlasa bile sabah namazı sahih olur. Eğer namaz içindeyken hatırlarsa, o namaz sahih olmaz. Önce vitri kılması gerekir. Bir başka örnek: Sabahı kılmadığını hatırladığı hâlde öğleyi kılarsa öğle sahih olmaz, fakat sabahı kılmadığını unutarak öğleyi kılarsa sahih olur. Unutmak özür oluyor.]
Kazaya kalan namaz sayısının altı olması da, sırayla kılmayı affettiren bir özürdür. Kılmadığı veya kılıp da kabul olmayan farz namazı sayısı altı olan bir kimse, tertip sahibi olmaz. Kaza namazlarının birbiri arasında ve bunlarla vakit namazları arasında sırayı gözetmesi lazım olmaz. Mesela bir farzı kılmayan kimse, bunu hatırladığı hâlde, beş tane vakit namazı kılsa, bu beşi kabul olmayacağı için, kılınmamış namaz sayısı altı olur. Vitir namazı, burada hesaba katılmaz. Eskiden kazaya kalmış farzlar da hesaba katılır.
.
Merhamet ediniz ki, merhamet olunasınız
Şihâbüddîn Ahmed ibn-i Hilâl hazretleri hadis âlimidir. 714'te (m. 1314) Kudüs'te doğdu. Kudüs, Şam ve Kahire gibi ilim merkezlerinde hadis öğrendi ve bu sahada temayüz etti. 765'te (m. 1364) Mısır'da vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi vesellem); “Allahü teâlânın rızâsı için bir yetimin başını okşayan kimsenin elinin değdiği her kılda, onun için sevaplar vardır. Kim kendi yetimine veya yanında bulunan yetime iyilikte bulunsa, ben ve o, Cennette şu ikisi gibi oluruz” buyurdu ve işâret parmağı ile orta parmağını birbirinden ayırarak gösterdi.
Bir kimse kalbinde katılık bulunduğundan şikâyet edince, Resûlullah efendimiz; “Yetimin başını okşa ve miskini doyur” buyurdu.
Resûlullah efendimiz; “Bir kimse, bir hastayı ziyâret ederse, Allahü teâlânın rahmetine dalar. Hastanın yanına oturduğu zaman, onu Allahü teâlânın rahmeti kaplar” buyurdu. Bunun üzerine “Ey Allahın Resûlü! Bu, hastayı ziyâret eden sağlam ve sıhhatte olan kimse içindir. Hasta için ne vardır?” denilince, Resûlullah efendimiz; “Hastanın (da) günâhları dökülür” buyurdular.
Diğer hadis-i şeriflerde buyurdu ki: “Kim Müslüman kardeşini istediği bir şeyle karşılayarak onu sevindirirse, Allahü teâlâ da kıyâmet gününde onu sevindirir.”
“Îmânı en kuvvetli olanınız, ahlâkı en güzel ve zevcesine karşı en yumuşak olanınızdır.”
“Doğruluğa yapışınız. Çünkü doğruluk, iyilikle beraberdir. İkisi de Cennettedir. Yalandan sakınınız. Çünkü o, fücur (kötülük) ile beraberdir, ikisi de Cehennemdedir.”
“Kim Allahü teâlâ için tevâzu ederse; Allahü teâlâ, onu yükseltir. Kim de mümin kardeşinden kendisini üstün tutarsa, Allahü teâlâ onu alçaltır.”
“İnsan, yumuşaklığı, tatlı dili sebebiyle, gündüzleri oruç tutanların ve geceleri namaz kılanların derecelerine kavuşur.”
“Cennetin yüksek derecelerine kavuşmak isteyen, saygısızlık yapana yumuşak davransın! Zulmedeni affetsin! Malını esirgeyene ihsânda bulunsun! Kendisini aramayan, sormayan ahbabını, akrabasını gözetsin!”
“Allahü teâlânın en sevdiği iş, elbise vererek veya doyurarak veya başka ihtiyâcını karşılayarak, bir mümini sevindirmektir.”
“Yerde olanlara merhamet ediniz ki, gökte olanlar da size merhamet etsin.”
“Merhamet ediniz ki, merhamet olunasınız. Affedip bağışlayınız ki, siz de bağışlanasınız.”
.
Müminlere namaz kılmak farzdır
Muhammed İbn-i Müferric hazretleri hadis ve Mâliki fıkıh âlimidir. 315 (927) yılında Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. Burada meşhur âlimlerden ilim tahsil etti. Sonra Hicaz, Yemen, Şam ve Mısır'a giderek ilmini ilerletti. İsticce (Ecija) ve Reyye (Raiyo) şehirlerinde kadılık yaptı. 380 (m. 990)’da vefat etti. Şöyle buyurdu:
Nisâ sûresinin yüzikinci (102) âyetinde meâlen, (Belli zamanlarda namaz kılmak, müminlere farz oldu) buyuruldu.
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) hadis-i şeriflerde buyurdu ki: (Kâbe kapısının yanında idim. Cebrâîl iki kere yanıma geldi. Güneş tepeden ayrılırken, benimle öğle namazı kıldı.)
(Cebrâîl Kâbe kapısı yanında, bana iki gün namaz kıldırdı. Birinci gün, fecr-i sânî [beyazlık] doğarken sabah namazını ve güneş tepeden ayrılırken öğle namazını ve her şeyin gölgesi kendi boyu olunca ikindi namazını ve güneş batarken akşam namazını ve şafak kaybolunca yatsı namazını kıldık... İkinci günü de, tan yeri ağarınca sabahı ve her şeyin gölgesi kendi kadar uzayınca öğleyi ve her şeyin gölgesi kendi boyunun iki katı uzayınca ikindiyi ve oruç bozarken akşamı ve gecenin üçte biri geçince yatsıyı kıldık... Sonra; 'Yâ Muhammed! Senin ve geçmiş Peygamberlerin ve ümmetinin namaz vakitleri işte bunlardır' dedi.)
(Kapınızın önünden akan bir suda her gün beş kere yıkanınca, üzerinizde kir kalmayacağı gibi, beş vakit namaz kılanların hatâlarını da, Allahü teâlâ affeder.)
(Namaz dînin direğidir. Namaz kılan, dînini sağlamlamış olur. Namaz kılmayan, dînini yıkmış olur.)
(İslâmın temeli beştir. Birincisi, şehâdet kelimesini söylemektir. İkincisi, namaz kılmaktır.)
(Allahü teâlâ, her gün beş namaz kılmayı emretti. Güzel abdest alıp, bu beş namazı vakitlerinde kılan ve rükû ve secdelerini iyi yapanları, Allahü teâlâ, af ve mağfiret eder.)
(Allahü teâlâ, kullarına, her gün beş kere namaz kılmayı farz etti. Bir kimse, güzel abdest alıp, namazını doğru kılarsa, kıyâmet günü, yüzü, ondördüncü ay gibi parlar ve Sırât köprüsünü şimşek gibi geçer.)
Süleymân bin Berîde, babasından haber veriyor ki, biri; Resûlullahtan namaz vakitlerini sordu. (İki gün benimle birlikte namaz kıl!) buyurdu. Güneş tepeden ayrılınca, Bilâl-i Habeşî’ye ezan okumasını emretti. Öğle namazını kıldık.
Bir hadis-i şerifte, (İkindi namazı, güneş batmadan önce kılınır) buyuruldu.
.
Akıl, nimetlerin en büyüğüdür
Mevczade Abdurrahman Rahmi Efendi, Halveti evliyasındandır. Bursa köylerinden Kayapa’da doğdu. Bursa’daki Nasuhi Dergâhı şeyhlerinden Kemter Ali Efendiye intisab edip halifelerinden oldu. Şeyh İsmail Hakkı ile de sohbetleri vardır. 1173 (m.1759)’da vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“İlmin sonu yoktur. Her ilimden, güzel olanını alınız.”
“Cömertlik ve cesâret, şerefli maksatlar olup, Allahü teâlâ hazretleri bunları sevdiği ve denediği kişilere ihsân eder.”
“Sıkıntıya karşı sabretmek, bolluk anındaki afiyetten daha efdaldir.”
“Akıl, nimetlerin en büyüğü, dünyâ ve âhirette şereflerin en yücesidir.”
“Şerefli insan, azarlandığı vakit kızar, yumuşak davranıldığı vakit yumuşar. Şerefsiz insan ise yumuşak davranışa sert çıkar ve sert davranana karşı da yumuşar.”
“Sükût, sana vekar kazandırır ve seni özür dileme zahmetinden kurtarır.”
“İhtirâs, gâfillerin kalbinde şeytanların sultânıdır.”
“Hikmet, her müminin kaybettiğidir, onu münâfıkların ağzında olsa dahi alınız.”
“İnsandaki cahillik, vücûdu yiyen haşereden daha tehlikelidir (zararlıdır).”
“Said kimse, azapdan korkarak inanır ve sevap niyaz eder.”
“Hasedcilerin en ehveni, haset ettiği kişinin elindeki nimetlerin yok olmasını ister.”
“İlim, insanı Allahın emrettiği şeylere götürür, zühd ise o şeylere erişilmesini kolaylaştırır.”
“Korkaklık, ihtirâs ve cimrilik, Allaha karşı kötü zannın bir araya getirdiği kötü arkadaşlardır.”
“Mal, harcandığı kadar sahibine ikramda bulunur. Kişinin yaptığı cimrilik kadar ona ihânet eder.”
“Âlim, öyle biridir ki, insânları Allahın rahmetinden dolayı ümit kapısından menetmez ve Allahın mekrinden emîn olmamalarını sağlar.”
“Mal ve çocuklar, dünyâ hayâtının zînetidirler. Sâlih amel de, dünyâdan âhirete götürülen mahsûldür.”
“Cömertlik, güzel medhiyeyi, mal sevgisi üzerine tercih etmektir”
“Allah için seven bir kardeş, en yakından daha yakın, anne ve babalardan daha merhametlidir.”
“Amel eden câhil kişi, yoldan başka yerde yürüyen gibidir. Bu yürüyüşü ona, ihtiyâcından uzaklaşmaktan başka bir şey kazandırmaz.”
.
İrâde-i cüz’iyye, kullarda bir hâldir
Hemşinli Abdullah Efendi Osmanlı âlimlerindendir. Rize’nin Hemşin kazasında doğdu. İstanbul’a gelerek medrese tahsilini tamamladıktan sonra müderrislik yaptı. 1190 (m. 1776)’da İstanbul'da vefat etti. Risale Fi'l-İhtiyarî'l-Cüz'î isimli eserinde şöyle yazmaktadır:
Dehr sûresindeki, (Siz, ancak Allahü teâlânın dilediğini arzû edersiniz!) meâlindeki âyet-i kerîmeden, Ebül-Hasen-i Eş’arî imâmımız “rahmetullahi aleyh” (Allahü teâlâ, sizin istemenizi dilemedikçe, bir şey isteyemezsiniz!) manasını anlamıştır. Yani, Allahü teâlâ dilemedikçe, kul, irâde-i cüz’iyyesini kullanamaz, demiştir.
Eş’arî mezhebine göre, kullar, irâde-i cüz’iyyelerini kullanmakta mecbûr oluyor. Çünkü Allahü teâlâ, bir kimsenin bir şey yapmaya irâde-i cüz’iyyesini kullanmasını dileyince, o kimse irâde etmeye, istemeye mecbûr olur. İrâde-i cüz’iyye, mevcut ve mahlûk oluyor. Böyle olunca, şeytân, insana: Ey kul! Niçin zahmet çekersin? Allahü teâlâ bir işini istemezse, sen o işi irâde edemezsin! derse, şeytâna cevap verilemez. Kul, fâil-i muhtâr olmaz. İbâdetlerine sevap, kötülüklerine azap vermeye sebep bulunmaz. Kul, Allahü teâlânın dilediğini dilemekte, o işin yapılmasına, âlet olmaktadır.
Ebû Mensûr-i Mâtürîdî “rahmetullahi aleyh” imâm-ı a’zam Ebû Hanîfenin “rahmetullahi aleyh” anladığını açıklayarak buyurdu ki:
(İrâde-i cüz’iyye, bir varlık değildir. Var olmayan şey, yaratılmış olmaz. İrâde-i cüz’iyye, kullarda bir hâldir. Kuvveti, bir şeyi yapmak ve yapmamakta kullanmaktır. Kullar, irâde-i cüz’iyyelerini kullanmakta serbesttir. Mecbûr değildir.)
Bu mezhebe göre şeytâna: İrâde, bende bir hâldir. İyiliğe kullanırsam, Allahü teâlâ iyiliği yaratır. Kötülüğe sarf edersem, onu yaratır. Eğer sarf etmezsem, ikisini de yaratmaz, diye cevap verilir. Allahü teâlânın, kul irâde etmeden de, yaratması câiz ise de, ihtiyârî olan işleri yaratmaya, kulların kalplerinin ihtiyâr ve irâde etmesini sebep kılmıştır. İrâde-i cüz’iyyemizin sebep olması da, Allahü teâlânın irâdesi iledir. Kul, bir iş yapmayı ihtiyâr ve irâde edince, yanî tercîh edip dileyince, Allahü teâlâ da, o işi irâde ederse o işi yaratır. Kul ihtiyâr ve irâde etmezse, ihtiyârî olan o işi yaratmaz.
Şu hâlde, kul irâde-i cüz’iyyesini ibâdete sarf ederse, Allahü teâlâ, ibâdeti yaratır. Eğer günâhlara sarf ederse, günâhları yaratır. O zaman kul, dünyâda fenâ olur, âhirette azap görür.
.
Anasına babasına âsi olan melundur
Alî bin Hüsâmeddîn Hindî hazretleri hadis âlimi ve evliyadandır. 885’te (m. 1480) Hindistan’da Burhânpûr’da doğdu. Burada ilim tahsilinden sonra Mekke’ye gitti. İbn-i Hacer el-Heytemî gibi âlimlerden ders gördü. Muhammed es-Sekafî’den Kadiriyye, Şâziliyye ve Medyeniyye hilâfeti alarak talebe yetiştirdi. 975 (m. 1567)’de vefat etti. “Kenzü’l-ummâl fî süneni’l-akvâl ve’l-efâl” isimli eserinde buyuyor ki:
Allahü teâlânın rızası, dînine bağlı olan ana-babanın rızasında, Allahü teâlânın gazabı, dînine bağlı olan ana-babanın gazabındadır. Habîb-i kibriyâ “sallallahü aleyhi ve sellem” bir hadis-i şeriflerinde buyurdu ki: (Cennet ana-babanın ayağı altındadır.) Yâni, sana dînini, îmanını öğreten ananın-babanın rızasındadır. Hak teâlâ hazretleri Mûsâ aleyhisselâma dedi ki:
(Yâ Mûsâ! Ana-babasını râzı eden, beni râzı etmiş olur. Ana-babasını râzı edip bana âsi olan kimseyi dahî iyilerden sayarım. Ana-babasına âsi olan, bana mutî' olsa bile, onu fenalar tarafına ilhâk ederim.)
Îmanı olanlardan Cehennemden en sonra çıkacak olanlar, Allahü teâlânın yolunda olan anasının, babasının İslâmiyet'e uygun olan emirlerine âsi olanlardır. Peygamberimiz buyurdu ki:
(Ana-babaya iyilik etmek, nâfile namaz, oruç ve hac [ve umreye gitmek] fazîletlerinden daha fazîletlidir. Ana-babasına hizmet edenlerin ömrü bereketli ve uzun olur. Ana-babasına karşı gelip, onlara âsi olanların ömürleri bereketsiz ve kısa olur. Anasına babasına âsi olan melundur.)
Peygamberimize bir kişi geldi ve dedi ki:
-Yâ Resûlallah! Benim anam-babam ölmüştür. Onlar için ne yapmam lâzımdır?
Peygamberimiz buyurdu ki: (Onlara dâimâ duâ eyle! Onlar için Kur'ân-ı kerim oku ve istigfâr et!)
Eshâb-ı kirâmdan biri dedi ki:
-Yâ Resûlallah, bundan fazla yapılacak bir şey var mı?
Buyurdular ki: (Onlar için sadaka verin ve hac eyleyin!)
Biri çıkıp dedi ki:
-Anam-babam çok şefkatsızdırlar, onlara nasıl itaat eyleyeyim?
Resûlullah buyurdu ki: (Anan seni dokuz ay karnında gezdirdi. İki sene emzirdi. Seni büyütünceye kadar koynunda besledi ve sakladı, kucağında gezdirdi. Baban da seni büyütünceye kadar birçok zahmetlere katlanarak seni besledi. İdâre ve maişetini temin eyledi. Sana dînini, îmanını öğrettiler. Seni İslâm terbiyesi ile büyüttüler. Şimdi nasıl olur da, şefkatsiz olurlar? Bundan daha büyük ve kıymetli şefkat olur mu?)
.
Resûl-i ekrem, bütün âlemlerin Peygamberidir
Ebû Bekr Ahmed el-Hallâl hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 234 (m. 848)’de Bağdat'ta doğdu. Fıkhı, Ahmed bin Hanbel'in talebelerinden öğrendi. Ahmed bin Hanbel'in fetvalarını toplamak için pek çok bölgeyi dolaştı. Bunları derleyip "El-Câmi" adlı eseri meydana getirdi. Bu eseriyle Hanbelî mezhebini yok olmaktan kurtardı. 311 (m. 923)’de Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Muhammed aleyhisselâm, peygamberlerin en üstünü, âlemlerin rahmetidir. Onsekiz bin âlem, Onun rahmet deryasından faydalanmaktadır. Söz birliği ile, bütün insanların ve cinnin Peygamberidir. Meleklere, nebâtâta, hayvanlara ve her maddeye de Peygamber olduğunu bildirenler çoktur. Diğer Peygamberler, belli bir memlekette, belli bir kavme gönderilmişti. Resûl-i ekrem ise, bütün âlemlere, canlı, cansız her mahlûka Peygamberdir.
Allahü teâlâ, başka Peygamberleri ismleri ile söylemiştir. Muhammed aleyhisselâmı ise, ey Resûlüm, ey Peygamberim diyerek taltîf buyurmuştur. Başka Peygamberlerin her birine verilen her mucizenin benzeri, kendisine de ihsân buyurulmuştur. Allahü teâlâ, sevgili Peygamberine, o kadar çok ikrâmda bulunmuştur, o kadar çok mucize vermiştir ki, başka hiçbir Peygamberine böyle vermemiştir. Mübârek parmağı ile işaret buyurunca, Ay'ın ikiye ayrılması, mübârek avucuna aldığı taşların tesbîh etmesi, ağaçların (yâ Resûlallah) diyerek, kendisine selâm vermesi; Resûlullah yanından ayrıldığı için, (Hannâne) adındaki kuru odunun sesle ağlaması, mübârek parmaklarının arasından saf su akması, âhirette kendisine (Makam-ı Mahmûd), (Şefaat-i kübrâ), (Kevser havuzu), (Vesîle) ve (Fadîle) adındaki makamların verilmesi, Cennete girmeden önce, cemâl-i ilâhîyi görmekle şereflenmesi ile ve dünyada hulk-ı azîm, dinde yakîn, ilim, hilim, sabır, şükür, zühd, iffet, adl, mürüvvet, hayâ, şecâ'at, tevâzu, hikmet, edeb, semahat (iyilik yapıcı), merhamet (re'fet) ve bitmez tükenmez fazîletler ve şereflerle, bütün Peygamberlerin üstüne çıkarılmıştır.
Ona verilen mucizelerin sayısını, Allahü teâlâdan başkası bilemez. Onun dîni, bütün dinleri neshetmiş, yürürlükten kaldırmıştır. Dîni, bütün dinlerin en iyisi, en yükseğidir. Onun ümmeti, bütün ümmetlerden üstündür. Onun ümmetinin evliyâsı, başka ümmetlerin evliyâsından daha şereflidir.
.
Müslüman kardeşini sevindirmek
Esed bin Mûsâ el-Ümevî hazretleri hadis âlimidir. 132'de (750) Mısır'da doğdu. Hadis tahsiline başladıktan sonra çeşitli ilim merkezlerini dolaşan Esed, tabiînden Şu'be bin Haccâc, Hammâd bin Seleme gibi âlimlerden hadis tahsil etti. 212 (m. 827)’de Mısır'da vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Resûlullah efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”; “Bakıyyât-ı sâlihâtı çok söyleyiniz” buyurdu. Eshâb-ı Kirâm (radıyallahü anhüm); “Bakıyyât-ı sâlihât nedir yâ Resûlallah?” diye sordular. Resûlullah efendimiz; “Tekbîr, tehlîl, tesbih, elhamdülillah, lâ havle velâ kuvvete illâ billah’tır” buyurdu.
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Kur’ân-ı kerîmi okuyunuz. Çünkü o, kıyâmet gününde eshâbına şefaatçi olarak gelecektir.”
“En faziletli zikir, 'La ilahe illallah', en faziletli duâ 'Elhamdülillah'tır.”
“Her kim; Allahü teâlâdan başka hiçbir ilâh olmadığına, yalnız Allahü teâlânın var olduğuna, O’nun şeriki olmadığına, Muhammed aleyhisselâmın O’nun kulu ve Resûlü olduğuna, Îsâ aleyhisselâmın da Allahü teâlânın kulu ve Resûlü olduğuna, Meryem(in rahmin)e bırakılan, kelimesi ve Allahü teâlâ tarafından (hayat verilen) bir rûh olduğuna, Cennetin ve Cehennemin hak olduğuna, şehâdet ederse, hangi amel üzere olursa olsun Allahü teâlâ onu Cennete kor.”
“Kim, Allahü teâlâdan başka ilâh olmadığına, Muhammed aleyhisselâmın Allahü teâlânın Resûlü olduğuna şehâdet ederse, Allahü teâlâ ona Cehennemi haram kılar.”
“Oruç ve Kur’ân-ı kerîm, kula şefaat eder. Oruç; (Yâ Rabbî! Ben onu, gündüz yemekten içmekten menettim. Beni onun hakkında şefaatçi kıl) der, Kur’ân-ı kerîm; (Yâ Rabbî! Ben onu geceleyin uykudan menettim. Beni onun hakkında şefaatçi kıl) der. İkisi de ona şefaat ederler.”
“Sizin en hayırlınız, Kur’ân-ı kerîmi öğrenen ve öğretenlerinizdir.”
“Kendine yedirdiğin şey, senin için sadakadır. Zevcene yedirdiğin şey, senin için sadakadır. Hizmetçine yedirdiğin şey, senin için sadakadır.”
“Her iyilik sadakadır. Kişinin ehli için harcadığı şey, ona sadaka olarak yazılır.”
“Müslüman kardeşini sevindirmek, Allahü teâlânın af ve mağfiretine sebep olur.”
“Farzlardan sonra amellerin en faziletlisi, Müslümanı sevindirmektir.”
“Hastaları ziyâret ediniz. Cenâzeleri takip ediniz. Size âhıreti hatırlatır.”
“Kızdığı zaman, öfkesini yenerek yumuşak davranan kimseyi Allah sever.”
.
Bu dünyâ oyun ve eğlence yeri değil
Bedreddîn İbn-i Habîb el-Halebî hazretleri Şafiî fıkıh ve siyer âlimidir. 710 (m. 1311)’de Halep’te doğdu. Halep, Kahire, Kudüs ve Şam’da tahsilini tamamladı. Halep'e dönünce kadı naibi oldu. 779'da (m. 1377) Halep’te vefat etti. Buyurdu ki:
Her kulun Rabbine hamd etmesi lâzımdır. Çünkü onu yaratıp, yaşatan ve rızık veren Allahü teâlâdır. O’nun Resûlüne de salât okuması lâzımdır. Allahü teâlâya hamd olsun. O’nun Resûlüne selâm olsun...
Ey hidâyet nûrunu kazanmış ve kurtuluşa kavuşan kardeşim! İyi bilki, şüphesiz Allahü teâlâ seni kul olarak yarattı. Kendisini tanıman, O’na boyun eğmen ve itaat etmen husûsunda seni imtihan ediyor. Tâbi tutulduğun imtihanın dört yönü vardır. İki tanesi ubûdiyyet ve ibadettir. Kulluk, senin nefsinin sıfatı, ibâdet ise işinin sıfatıdır. O hâlde her akıl sahibinin, kendisini yaratan ve nimetler ihsân eden Rabbini tanıması, O’nun taksimine ve verdiğine râzı olması, kaderine rızâ göstermesi lâzımdır. Râzı olmanın en aşağı derecesi, Rabbinin nimetlerine, ihsânlarına ve iyiliklerine şükretmekten âciz olduğunu bilmesidir. Bu acizliğini anladıktan sonra da, Rabbinin azameti, yüceliği karşısında boyun eğmelidir.
“Hayat, bu hayattır. Bu dünyâdan başka bir dünyâ yoktur” sözü îmân etmeyenlerin sözüdür. Onlar, dünyâyı yeme-içme, bir oyun ve eğlence yeri, hakikî vatan ve ikâmetgâh olarak sandılar. Bu yüzden çocukluk zamanlarını zevk-ü sefâ ile, gençliklerini oyun ve eğlence ile geçirirler. Bülûğ çağlarına erişince, dünyâyı kendilerine mülk edinirler. Bundan sonra yaptıkları işlerle övünürler. Hâlbuki dünyâ, bu değildir. Bilakis dünyâ; işleriyle, yaldızlarıyla insanları cezbedip, peşinde koşturan bir yorgunluk yeri ve içerisinde yaşı yanların menfaatleri için birbiriyle boğuştukları bir savaş meydanıdır. Aslında, dünyâ bir helak yeridir. Kendilerini akıllı sanan bazı kimseler, dünyâ için olanca gücü ile çalışıp, ihlâslı olmaya uğraşır. Fakirliğe ve insanlardan uzak kalmaya sabrederler. Fakat nefsi ona musallat olup, ibâdetlerde yüksek derecelere kavuştuğunu fısıldar. Kendisini Allahü teâlânın yakın kullarından görüp, ucub hastalığına yakalanır, kendini beğenir. Bu yüzden ibâdetleri, odunun ateşte yandığı gibi yanar. Amelleri meyvelerin dallardan düşmesi gibi düşer.
Ucub, riyadan daha kötüdür. Ucub, dünyâ ve âhiret bozukluğuna şâmildir.
.
Dinimizde niyetin önemi büyüktür
Muhammed ibn-i Gâzî hazretleri Kıraat, hadis ve fıkıh âlimidir. 841'de (1437) Fas'ta Miknâs'ta doğdu. Orada ve Fas şehrinde medereselerde tahsil gördükten sonra talebe yetiştirdi. 919'da (m. 1513) vefat etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Ahkâm-ı şer’iyyenin âhiretteki faydalarıyla birlikte dünyadaki faydalarını, sosyal iyiliklerini de düşünmek yasak değildir. Fakat Müslümanlar, Allahü teâlâ emrettiği için, vazîfeleri olduğu için ibâdet eder. İslâmiyetin emirlerinde ve yasaklarında, kulların dünyaları ve âhiretleri için nice faydalar bulunmakla berâber, ibâdet ederken, Allahü teâlânın emri olduğunu, kulluk vazîfesi olduğunu niyet etmek, düşünmek lâzımdır. Böyle düşünmeden yapılan iş, ibâdet olmaz. Din ile ilişiği olmayan bayağı bir iş olur. Meselâ, oruç tutan, yalnız mideyi dinlendirmeyi, perhîz yapmayı düşünmesi, orucun sahih ve makbul olmamasına sebep olur.
İslâmiyette ibâdet yapmak için, niyetin büyük önemi vardır. Yapılan her işin İslâmiyete uygun olup olmadığı, niyet ile anlaşılır. Allahü teâlâ, Cehennemden kurtulmayı ve Cennete girmeyi vazîfe olarak bildirmeseydi, yalnız Cenneti, Cehennemi düşünerek yapılan ibâdetler de makbul olmazdı. Tasavvuf büyükleri, Evliyâ-i kiram, ibâdet yaparken bunları düşünmezler. Yalnız Allahü teâlânın rızasını düşünürler. Fakat her Müslümanın âhiret menfaatlerini düşünmesi, kâfi görülmüştür. İbâdetleri âdetten ayırmak için, dünya menfaatlerini düşünmemek şart olmuştur. Allah için ve âhiret menfaati için yapılan şeyler, ibâdet olmuştur. Dünya menfaati için yapılan şeyler, âdet sayılmıştır...
İslâmiyette niyet o kadar mühimdir ki, İslâmiyetin emrettiği bir şey, dünya menfaati için yapılınca sahih ve makbul olmuyor. Dünya işi sayılıyor. Herhangi bir dünya işi de, âhiret menfaati için yapılınca, ibâdet hâlini alıyor. Mümin, zevcesinin ağzına götürdüğü lokmada bile sevap kazanıyor. Bu hadis-i şerifi göz önüne alarak, düşüncesini temizleyen ve niyetini düzelten bir kimse, yemekte, içmekte ve her türlü dünya işlerinde âhiret faydasını gözeterek, sevap kazanmak fırsatını elden kaçırmaz. İnsanlar bütün işlerinde, hattâ ibâdetlerinde, dünya menfaati, maddî kazanç aramaya alıştırılırsa, menfaatperestlik hâsıl olur. Hâlbuki İslâmiyet, nefslerin böyle kötü isteklerini yatıştırmayı, maddîcilikten fedakârlık etmeyi, menfaati hakîr görmeyi, ahlâkın ve ruhun temizlenmesini, yükselmesini istemektedir.
.
Ben o zâtı sırf Allah rızâsı için severim
Muhammed ibn-i Gaylân hazretleri hadis âlimidir. 347'de (m. 958) doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden hadis rivayet etti. Kendisinden de Hatîb el-Bağdâdî, gibi meşhur âlimler ilim tahsil etti. 440 (m. 1049)’de Bağdat'ta vefat etti. “Gaylâniyyaât” isimli kitabında naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Birisi Resûlullah Efendimize “sallallahü aleyhi ve sellem” geldi ve “Babam size selâm söyledi” dedi. Resûlullah buyurdu ki: “Aleyke ve alâ ebîkesselâm.”
Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: “Müslümanın Müslüman üzerinde beş hakkı vardır: Selâmına cevap vermek, hastasını yoklamak cenâzesinde bulunmak, davetine gitmek ve aksırıp elhamdülillah diyene, yerhamükellah diyerek cevap vermek.”
“Tanıdığınız ve tanımadığınız Müslümanlara selâm veriniz.”
“Birbirinize selâm veriniz. Birbirinize yiyecek ikram ediniz, akrabanızın haklarını gözetiniz. Gece herkes uyurken namaz kılınız. Bunları yaparak selâmetle Cennete giriniz.”
“Sâlih kimse ile beraber olan kimsenin hâli, misk satan kimse ile bulunan gibidir. Eğer o, ondan bir şey satın almasa bile, onun kokusundan istifâde eder. Kötü kimseyle oturanın hâli ise, körük çeken demircinin hâline benzer. Onun yaktığı ateş ona isâbet etmese de, bir kıvılcım isâbet edip, bir yerini yakabilir.”
“Birisi, başka bir köyde bulunan bir din kardeşini ziyâret etmek için giderken, Allahü teâlâ bu şahsın yolunu gözetlemek için bir meleği görevlendirdi. O şahıs, o meleğin yanına gelince melek ona nereye gittiğini sorar. O da 'Şu köyde bir kardeşim var. Ona gidiyorum' cevâbını verir. Melek 'O zâtın sana daha önce yapmış olduğu bir iyiliği var da onu devam ettirmek için mi gidiyorsun?' deyince, o zât 'Hayır, ben o zâtı sırf Allahü teâlânın rızâsı için severim' dedi. Bunun üzerine Melek 'Ben Allahü teâlânın sana gönderdiği elçisiyim. Sen o zâtı nasıl seviyorsan, Allahü teâlâ da seni öylece seviyor' buyurur.”
“Rabbim bana dokuz şeyi yapmamı bildirdi. Ben de size (ümmetime) bildiriyorum: Aşikâre olsun gizlilikte olsun ihlâsı, öfkeli anda da rahatlık ânında da adâleti, zenginlik ve fakirlikte orta yolu, bana zulmedeni affetmeyi, vermeyene vermeyi, benden alâkayı keseni arayıp sormayı, susmamın tefekkür, konuşmamın zikir, bakışımın ibret olmasını.”
“Sizi boş ve lüzumsuz konuşmaktan, malı isrâf etmekten ve lüzumsuz çok soru sormaktan menederim.”
.
Eshâbıma dil uzatmayınız
Nûreddîn Alî el-Hazrecî hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. 920 (m. 1514)’de Kahire'de doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden Hanefî fıkıh ilmi tahsil ettikten sonra Sultan Hasan Medresesinde müderrislik yaptı. Şernblâlî ve Nûreddin Halebî talebelerinden en meşhurlarıdır. Kerîmüddin Halvetî vasıtasıyla Halvetiyye tarikatına intisap etti. 1004 (m. 1596)’da Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” Eshâbının ve Ehl-i beytinin “rıdvânullahi aleyhim ecmaîn” diğer ümmetlerden üstün ve fazîletli olduklarına itikâd etmek dînî bir vecîbe ve İslâm akâidindendir. Selef-i sâlihînin onlar hakkında naklettikleri hadîs-i şerîflere ve menkıbelerine itimat ederiz. Doğru olduğuna inanırız. Onlardan bazısı bazısından efdal de olsa, işlerinin derinliğine dalmayız. Zîrâ onlar her ne iş yapmışlarsa ve onlardan her ne iş meydâna gelmişse, o işin bir hikmeti vardır ve sünnet-i seniyyeye uygundur. Onlar hidâyet ehlidirler ve dalâlet üzerinde birleşmezler. Onlar Resûlullahın sohbetiyle ve dînin yayılmasında, Resûlullaha yardımcı olmakla şereflenmiş seçilmiş kimselerdir. Onların üstünlükleri Kur’ân-ı kerîmde bildirilmişdir. Allahü teâlâ [Fetih sûresi 18. âyetinde meâlen] (Ağaç altında sana söz veren müminlerden Allahü teâlâ elbette râzıdır.), [Fetih sûresi 29. âyetinde meâlen] (Muhammed “aleyhisselâm” Allahın Resûlüdür. Onun yanında bulunanlar (Eshâb-ı kirâm) kâfirlere karşı çok şiddetli, kendi aralarında gâyet merhametlidirler. Onları rükû ve secde ederken (namaz kılarken) görürsün. Allahtan lütuf ve rızâ isterler...), [Tevbe sûresi 100. âyetinde meâlen] (İyilik yarışında önceliği kazanan muhâcirler ve ensâr ve onlara güzelce uyanlardan Allah râzı olmuştur. Onlar da Allah’tan râzıdırlar...) buyurmuştur.
Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Yıldızlar gök ehli için sığınaktır. Ben Eshâbım için sığınağım. Eshâbım da ümmetim için sığınaktır. Hangisine uyarsanız, hidâyete kavuşursunuz. Eshâbıma dil uzatmayınız! Ümmetimden herhangi biri, Uhud dağı kadar altın sadaka verse, Eshâbımın bir müd (bir avuç) arpa sadakasına verilen sevâba kavuşamaz.”
“Zamanlar, asırlar ahalisinin en hayırlısı, en iyisi benim asrımın ahalisidir. [Yanî Sahâbe-i kirâmın hepsidir.] Ondan sonra ikinci asrın, ondan sonra üçüncü asrın müminleridir.”
.
Helale harama riayet etmek
İzzüddîn ibn-i Ganim el-Makdisî hazretleri evliyanın meşhurlarındandır. Kudüs’te doğdu. Dedesi Ganim bin Ali el-Makdisî’nin tedrisinde yetiştişti. Tasavvufta yüksek derecelere eriştikten sonra Kahire'ye gidrek bir zaviye kurdu. Burada çok talebe yetiştirdi. 678'de (m. 1280) Kahire'de vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
Amel üç kısma ayrılır: Birincisi; sâdece kişinin kendisi ile ilgilidir. Bu da iki kısma ayrılır. Bâtına (içe) âit olan kısım: Bu, nefsi kötü ve aşağı işlerden temizlemekten ibârettir. Kötülüklerin anası durumunda olan şeyler ondur, a) Yemeğe ve içmeğe düşkün olmak, b) Makam sevgisi, c) Mal sevgisi, d) Dünyâ sevgisi, e) Kin, f) Hased, g) Gazap (kızmak), h) Riya (gösteriş), i) Ucb (kendini beğenmek), j) Nefsini, hoşuna gidecek şeylerle süslemektir. İkinci kısım, zâhire (dışa) âittir: Bu kısım, ibâdetlerden ibârettir. Bunlar; bedeni, maddî ve manevî pisliklerden, cünüplük ve abdestsizlikten temizlemek, namaz kılmak, zekât vermek, oruç tutmak, hacca gitmek, kurban kesmek, cenâze ile alâkalı vazîfeleri yerine getirmek, Kur’ân-ı kerîm okumak, nezirleri, adakları yerine getirmek,
İkincisi: Kişinin kendisine, yakınlarına ve çoluk-çocuğuna âit husûslardır. Bunlar; zinâdan sakınmak, evlenmek, evliliğin îcaplarını yerine getirmek, ana-babaya iyilik etmek, akrabayı ziyâret etmek ve onlara iyilik etmek, büyüklere itaat etmek, hizmetinde bulunanlara iyilik etmektir.
Üçüncüsü: insanlara âit şeyler olup, insanların huzûr ve rahatı bunlara bağlıdır, iyilik üzere yardımlaşmak, dînin emirlerini ihyâ etmek ve yaymak, emr-i ma’rûf ve nehy-i münker yaparak, Allahü teâlânın emirlerini bildirip, yasakladıklarından alıkoymak, küfürden sakınmak sûretiyle dîni muhafaza etmek, Allah yolunda nöbet tutmak, cinâyetlerden sakınmak sûretiyle nefsi kontrol altına almak. Helâla, harama riâyet etmek sûretiyle insanların mallarını muhafaza etmek. Hakları sahiplerine vermek. Zulümden sakınmak, sarhoş edici şeylere mâni olmak sûretiyle aklı muhafaza etmek, Müslümanlardan zararı def etmek ve benzerleridir. Yoldan, Müslümanlara eziyet ve sıkıntı veren şeyi kaldırmak da Müslümanlardan zararı def etmek kabilindendir. Nitekim, îmânın en aşağısı, yoldan geçenlere eziyet veren ve onların geçmesine mâni olan şeyleri yoldan temizlemek, onları kaldırmak olduğu hadîs-i şerîfte bildirilmiştir.
.
Amelin ve ilmin hâlis olanını iste
Muhammed Demirtaşî hazretleri Halvetî-Rûşenî tarikatının Demirtaşiyye kolunun kurucusudur. 857 (m. 1453)’de Kütahya’nın Demirtaş köyünde doğdu. Memleketinde başladığı öğrenimine Mısır’da devam etti. Uzunca bir süre kadılık yaptı. Halvetiyye tarikatının Rûşeniyye kolunun pîri Dede Ömer Rûşenî’nin halifesi Şeyh Hüseyn Ayıntâbî’ye intisap etti. 929 (m. 1523)’de Kahire’de vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Şehvetler, bitmeyen arzu ve ihtirâslar, üstü örtülü azaptırlar.”
“Bir kimsenin dünyâ ve âhiretine faydalı olan bir hâli yoksa, o kimse, cansız maddelerden farksızdır. Şayet bir kimsenin işi gücü şer, kötü işler ve ma’sıyet (günah) olursa, bu durumda o, bir şeytandan farksız olur. Bir kimse hem dünyâ ve hem de âhiret işlerini birlikte yürütmeye çalışıp, dünyalık işlere daha fazla önem verirse, o kimsenin hayvandan farkı kalmaz. Düşüncesi, işi, meşgûliyeti yalnız Allahü teâlâ için olan kimse ise, sanki bir melek gibidir.”
“Amelin ve ilmin hâlis olanını iste! Hâlis niyetle Allahü teâlâya ibâdet ederken, insanlık hâli bazı kusurların olursa, onlar için de derhâl tövbe et!”
“Allahü teâlâ bir kulu için hayır murâd edince, onun kalbine hakîkî ilimleri yerleştirir.”
“Sen, şu anda bulunduğun dünyâda ebedî kalacak değilsin. Bakî olan âhiret yurduna da henüz ulaşmış değilsin. Bu hâl karşısında sana düşen odur ki, kendisine çok yakın olduğun, senin her hâlini gören duyan ve bilen zâta (Allahü teâlâya) yönelesin.”
“Bir talebe, kendisine ilim ve edeb öğreten ve hakîkî âlim olan hocasına edeb ve muhabbetle nazar edince (bakınca), Hak yoluna girmiş olur.”
“Mahlûklar arasında hilekârlık, düzenbazlık olmadığı zaman, Allahü teâlânın tevfîk, yardım ve başarı ihsânları yağmur misâli yağmağa başlar.”
“Ey Âdemoğlu! Kendi kendine ne kadar insafsız davranıyorsun. Hayâtın boyunca, her gün dünyâ ile meşgûl olursun, onun geçici ve aldatıcı güzellikleri ile oyalanırsın. Fakat her gün bakî olan, hakîkî saadet ve sonsuz nimetler yeri olan Cennete davet olunursun. Cennete hiç itibâr etmezsin. Dünyâyı bir tarafa itip, âhirete yönelmedin. Hiç olmazsa ikisini aynı seviyede tutup ona göre hareket etseydin. Sen ise âhireti sanki unutmuş gibisin.”
“Dünyâya düşkün olan kimsenin, insanlardan ayrı yaşamasının (uzlete çekilmesinin) bir faydası olmaz. Dost ve yoldaşı Allahü teâlâ, nasîhat edeni Kur’ân-ı kerîm olmayan kimse, şüphesiz yolu şaşırmıştır. Onun uzleti uygun değildir.”
.
Kur’ân-ı kerîm, kıyâmete kadar bâkî kalacaktır
Ebü'l-Hasen Tâhir ibn-i Galbûn hazretleri kıraat âlimidir. 339'da (m. 950) Halep'te doğdu. Babasıyla birlikte Mısır'a yerleşerek burada meşhur âlimlerden kıraat tahsil etti. 399 (m. 1009)’da Kahire’de vefat etti. Buyurdu ki:
Resûlullah Efendimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” en büyük mucizesi Kur’ân-ı kerîmdir. Kıyâmete kadar bâkî kalacaktır. İnsanların dilinde okunacak ve sayfalarda yazılı duracaktır. Hattâ Kur’ân-ı kerîm bir değil binlerce mucizedir. Onun en kısa bir sûresinde, meselâ Kevser sûresinde sayısız mucizeler vardır. Bütün insanlar birleşseler, Arabların belîğleri bir araya gelip yardımlaşsalar, bir âyet-i kerîmesini söylemekten âcizdirler. Kur’ân-ı kerîm, fesâhat ve belâgatta o kadar yüksektir ki, Arab kabîlelerinin bütün fasîhleri ve belîğleri onun benzerini söylemeye güç yetiremezler. Kur’ân-ı kerîmin şaşırtıcı nazmı ve hayrete düşürücü üslûbu Arabların bütün üslup ve terkiplerinden mümtâzdır. Hiçbiri ona benzemez. Arabların sözleri arasında ona benzer bir söz ne nâzil olmadan önce, ne de nâzil olduktan sonra aslâ vâki olmamıştır.
Resûlullah Efendimiz bir gün Kur’ân-ı kerîm okuyordu. Arabların fasîhlerinden olan Velîd bin Mugîre işitti ve rikkate geldi. Ebû Cehil onun bu hâlini görünce sitem etti. Bunun üzerine Velîd bin Mugîre şöyle dedi: “Vallahi sizden hiçbiriniz Arabların sözlerini ve şiirlerini benden iyi bilmezsiniz. Muhammed'in (aleyhisselam) okuduğu hiçbirine benzemez!”
Kur’ân-ı kerîmin îcâzından biri de nazmının şâmil olduğu haberlerdir. Geçmiş asırlarda ve beldelerde, geçmiş ümmetlerin vakalarını ve dinlerindeki hükümleri bildirmesidir. Ehl-i kitâbın âlimleri, ömürlerini bunları araştırmak ve öğrenmek için harcamışlar ve tam olarak öğrenememişlerdir. Ehl-i kitâb âlimlerinin Resûlullah Efendimize gelerek görüşüp, konuştukları malûmdur. Çok kere ehl-i kitap âlimleri, Resûlullah Efendimize suâl sorarlardı ve suâllerini cevaplandıran âyet-i kerîmeler nâzil olurdu. Hepsi tasdîk ederler, inkâr etmeye mecâlleri kalmazdı.
Kur’ân-ı kerîm, gayba âit ve gelecekte olacak hâdiseleri bildirmesi bakımından da mucizedir. Bunlardan bir kısmı vâki olmuştur. Bir kısmı da şüphesiz vukû bulacaktır.
.
Nefis, hep kötülük yapmak ister
Abdurrahmân ibn-i Futays hazretleri hadis ve tefsir âlimidir. 348'de (m. 960) Endülüs'te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. İlk tahsilinden sonra Bağdat'a giderek Dârekutnî gibi büyük âlimlerden hadis öğrendi. Kurtuba’ya dönünce kadılığa da tayin edildi. 402'de (m. 1012) vefat etti. Buyurdu ki:
Vâridât-i ilâhiyyenin hepsi, âdet-i ilâhiyye içinde hâsıl olmakdadır. Yanî, Allahü teâlâ, her şeyi bir sebep altında yaratmaktadır. Bu sebeplere, iş yapabilecek tesir, kuvvet vermiştir. Bir iş yapmamız, bir şeyi elde etmemiz için, bu işin sebeplerine yapışmamız lâzımdır. Meselâ, buğday hâsıl olması için, tarlayı sürmek, ekmek, ekini biçmek lâzımdır. İnsanların bütün hareketleri, işleri, Allahü teâlânın bu âdeti içinde meydâna gelmektedir. Allahü teâlâ, sevdiği insanlara, iyilik, ikrâm olmak için ve azılı düşmanlarını aldatmak için, bunlara, (Hârikulâde) olarak, yani âdetini bozarak, sebepsiz şeyler yaratıyor. [Her insanda nefis vardır. Nefis, Allahın düşmanıdır. Hep kötülük yapmak ister. İslâmiyete uymak istemez. İslâmiyete uyanların nefisleri temizlenir, düşmanlıkları kalmaz. Açlık çeken, sıkıntılı yaşayan kâfirlerin nefisleri ise zayıflar. Kötülük yapamaz. Bunun için, evliyâda ve papazlarda hârikulâde işler hâsıl olur.]
1- Peygamberlerden “aleyhimüsselâm”, tam temiz oldukları için âdet-i ilâhiyye dışında ve kudret-i ilâhiyye içinde şeyler meydâna gelir. Buna (Mucize) denir. Peygamberlerin “salevâtullahi teâlâ aleyhim ecma’în” mucize göstermesi lâzımdır.
2- Peygamberlerin “aleyhimüsselâm” ümmetlerinin evliyâsında, nefislerinin kötülükleri kalmadığı için âdet dışı meydâna gelen şeylere, (Kerâmet) denir. [(Mu’tezile) kerâmete inanmadı. İmâm-ül-haremeyn ve birçok âlimler “rahmetullahi teâlâ aleyhim ecma’în”, kerâmetin câiz olduğunu isbât etmişlerdir.] Evliyânın kerâmet göstermesi lâzım değildir. Bunlar, kerâmet göstermek istemez. Allahü teâlâdan utanırlar.
3- Ümmet arasında, velî olmayanlardan meydâna gelen âdet dışı şeylere, (Firâset) denir.
4- Fâsıklardan, günâhı çok olanlardan zuhûr ederse (İstidrâc) denir ki, derece derece, kıymetini indirmek demektir.
5- Kâfirlerden zuhûr edenlere ise (Sihr), yani büyü denir.
.
Her şey Onun kudreti ve kuvveti altındadır
Muhammed ibn-i Fûrek hazretleri Eş'arî kelam âlimidir. 330 (m. 941)’de İran’da İsfahan'da doğdu. İlim tahsili için Bağdat'a, sonra Basra'ya gitti. Burada İmam-ı Eş'arî hazretlerinin talebelerinden Ebü'l-Hasan Bâhilî'den kelâm dersleri aldı. Sonra Sultan Mahmud Gaznevî’nin daveti üzerine Gazne'ye gitti. 406 (m. 1015)’de Nîşâbur'da vefat etti. Buyurdu ki:
Kelime-i tevhîdin manasını, Ehl-i sünnet âlimleri şöyle bildiriyor:
İnsanlar yok idi. Sonradan yaratıldı. İnsanların bir yaratanı vardır. Her varlığı, O yaratmıştır. Bu yaratan birdir. Ortağı, benzeri yoktur. Bir ikincisi yoktur. O, hep var idi. Varlığının başlangıcı yoktur. Hep vardır. Varlığının sonu olmaz. Yok olmaz. Onun hep var olması lâzımdır. O, yok olamaz. Varlığı kendindendir. Hiçbir sebebe ihtiyacı yoktur. Ona muhtaç olmayan hiçbir şey yoktur. Her şeyi var eden, her vârı her an varlıkta durduran O’dur. O, madde değildir. Cisim değildir. Bir yerde değildir. Hiçbir maddede bulunmaz. Şekli yoktur. Ölçülmez. Nasıldır diye sorulmaz. O deyince, akla hayâle gelen her şey, O değildir. O, bunlara benzemez. Bunlar hep Onun mahlûklarıdır...
O, mahlûkları gibi değildir. Akla, vehme, hayâle gelen her şeyi, O yaratmaktadır. Yukarıda, aşağıda, yanda değildir. Yeri yoktur. Her varlık, Arş'ın altındadır. Arş ise, Onun kudreti, kuvveti altındadır. O, Arş'ın üstündedir. Fakat bu, Arş Onu taşıyor demek değildir. Arş, Onun lütfu ve kudreti ile vardır. O, ezelde, sonsuz öncelerde nasıl ise, şimdi hep öyledir. Arş'ı yaratmadan önce nasıl idi ise, ebedî sonsuz geleceklerde de, hep öyledir. Onda değişiklik olmaz.
Onun sıfatları vardır. (Sıfat-ı sübûtiyye)si sekizdir: Hayat, ilim, sem', basar, kudret, irâde, kelâm, tekvîn.
Bu sıfatlarında da, hiç değişiklik olmaz. Değişiklik olmak, kusurdur. Onda kusur, noksanlık yoktur. Hiçbir mahlûkuna benzemez ise de, bu dünyada, Onu kendisinin bildirdiği kadar bilmek ve âhirette görmek olur. Burada nasıl olduğu anlaşılamadan bilinir. Orada da, anlaşılamadan görülecektir. Allahü teâlâ, kullarına, Peygamberler gönderdi. Bu büyük insanlar vâsıtası ile kullarına, saadete ve felakete sebep olan işleri bildirdi. Peygamberlerin en yükseği, son Peygamberi olan (Muhammed)dir “sallallahü aleyhi ve sellem”. Yeryüzündeki dinli dinsiz herkese, her yere, her millete Peygamber olarak gönderilmiştir.
.
İctihâd makamına lâyık olanlar
Abdullah bin Ferrûh Kayrevânî hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. 115 (m. 733)’de Endülüs'te (İspanya) doğdu. Ailesi, kendisi çok küçükken Tunus’ta Kayrevan'a göç etti. Burada zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil ettikten sonra Medine'ye giderek İmam Mâlik'in derslerinde devam etti ve ilimde yüksek derecelere kavuştu. Oradan Kahire'ye gitti ve 176'da (m. 792) burada vefat etti. Buyurdu ki:
İctihâd, âyet-i kerimelerden ve hadis-i şeriflerden, manaları açıkça anlaşılmayanları, açıkça bildiren diğer ahkâm-ı şer'iyyeye kıyas ederek, benzeterek, bunlardan yeni hükümler çıkarmaya uğraşmak, çalışmak demektir. Meselâ anaya, babaya itaati emreden âyet-i kerimenin meâl-i âlîsi, (Onlara, öf demeyin!)dir. Dövmekten, sövmekten bahsedilmemiş, bunların en hafîfi olan öf kelimesi açıkça bildirilmiştir. Müctehidler, dövmenin, sövmenin ve hakâret etmenin elbette haram olacağını ictihâd etmişlerdir.
Birçok âyet-i kerimelerden, ilimleri derin olan yüksek derecedeki âlimlerin ictihâd ile emrolundukları anlaşılmaktadır. O hâlde, ehliyeti ve liyâkati ve ilimde ihtisası tam olanların, yâni manaları açıkça anlaşılmayan âyet-i kerime ve hadis-i şeriflerin içlerinde saklı bulunan ahkâmı ve mes'eleleri, mefhûmen, mantûkan, delâleten anlayabilecek kuvvet ve kudrette olanların ictihad etmesi farzdır.
İctihad makamına lâyık olabilmek için, birçok kayıt ve şartlar vardır. Evvelâ Arabî yüksek ilimleri tamamen bilmekle berâber, Kur'ân-ı kerimin hepsi ezberinde olmak, sonra, âyet-i kerimelerin mana-i murâdîsini, mana-i işârisini, mana-i zımnî ve iltizâmîsini bilmek ve âyet-i kerimelerin, indiği zamanları ve sebepleri ve ne hakkında geldiklerini, küllî, cüz'î olduklarını, nâsih, mensûh olduklarını, mukayyed ve mutlak olduklarını ve bunlar gibi diğer vechelerini ve kırâet-i seb'a ve aşereden ve kırâet-i şâzzeden nasıl istihrâc edildiklerini bilmek, her hadisin ne zaman ve ne için söylendiğini ve şümûl derecesini, hangi hadisin diğerinden evvel veya sonra olduğunu, âit oldukları cihetleri, hangi vak'a ve hâdise üzerine söylendiklerini ve kimler tarafından nakil ve rivayet edildiklerini ve bunların her birinin hâl tercümelerini bilmek, fıkıh ilminin üsûl ve kâidelerine vâkıf olmak, oniki ilmi, âyet-i kerimelerin ve hadis-i şeriflerin rümûz ve işaretlerini, sûrî ve mânevi tefsîrlerini anlayıp kavrayabilecek ayrı bir irfâna, nûr-i îman ve itmi'nân ile dolu münevver ve muaffâ bir kalb ve vicdâna sahip bulunmak lâzımdır.
.
Eshâbıma düşmanlık etmekten sakınınız!
Burhânüddîn bin Bedreddîn ibn-i Ferhûn hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. Meşhur âlim Bedreddîn ibn-i Ferhûn’un oğludur. 737 (m. 1327)’de Medine'de doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden fıkıh ve siyer ilmi tahsil ettikten sonra Medine kadılığına tayin edildi. 799 (m. 1397)’de Medine'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Peygamberlerden ve meleklerin üstünlerinden sonra, bütün yaratılmışların en üstünü, Eshâb-ı kirâmdır. Eshâb-ı kirâmın her biri, bu ümmetin hepsinden daha üstündürler. Resûlullahı “sallallahü aleyhi ve sellem” görmek gibi üstünlük olamaz.
Eshâb-ı kirâm, Şâm'ı fethettikleri zaman, Hristiyanlar bunları görünce, güzel hâllerine şaştılar ve bunlar İsâ aleyhisselâmın eshâbı olan Havârîlerden daha üstündürler dediler ve bunu söylerken yemin ettiler. Âl-i İmrân sûresinin yüzonuncu âyet-i kerimesinin meâl-i şerifi, (Siz ümmetlerin hayırlısısınız) ve Tevbe sûresinin yüzüncü âyet-i kerimesinin meâl-i şerifi: (Önce Müslüman olanlardan, Muhâcirlerin ve Ensârın önce gelenlerinden ve bunların yolunda gidenlerden Allahü teâlâ râzıdır ve bunlar da, Allahü teâlâdan râzıdırlar. Allahü teâlâ bunlar için, Cennetler hazırladı. Bu Cennetlerin altından nehırler akmaktadır. Bunlar Cennetlerde sonsuz olarak kalacaklardır.)
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: (Eshâbıma sövmeyiniz! Eshâbımdan sonra gelenlerden bir kimse, dağ kadar altın sadaka verse, Eshâbımdan birinin bir avuç arpa vererek kazandığı sevaba veya yarısına kavuşamaz.)
(Eshâbım gökteki yıldızlar gibidir. Herhangi birisine uyarsanız, hidâyete kavuşursunuz!)
(Eshâbıma düşmanlık etmekten sakınınız! Allahdan korkunuz. Onları seven, beni sevdiği için sever. Onlara düşmanlık eden, bana düşmanlık etmiş olur. Onları inciten, beni incitmiş olur. Beni inciten de, elbette Allahü teâlâyı incitir.)
(İnsanların en iyisi, benim zamanımda bulunan Müslümanlardır. Onlardan sonra en iyisi, onları görenlerdir. Onlardan sonra da en iyisi, onları görenleri görenlerdir. Onlardan sonra gelenlerde iyi olmayanlar da vardır.)
(Ümmetimin en iyisi, benim bulunduğum zamanda olanlardır. Onlardan sonra en iyisi, onlardan sonra gelenlerdir. Onlardan sonra da en iyisi, daha sonra gelenlerdir.)
(Beni gören ve beni görenleri gören bir Müslümanı Cehennem ateşi yakmaz.)
Bu âyet-i kerimeler ve hadis-i şerifler, Eshâb-ı kirâmın üstünlüğünü açıkça göstermektedirler.
.
Müminleri, Cehennemde zincirlere bağlamazlar
Meşrebzâde Mehmed Ârif Efendi, yüzaltıncı Osmanlı şeyhülislâmıdır. 1206 (m. 1791)’de İstanbul’da doğdu. 1270 (m. 1853)’de aynı yerde vefât etti. Ehl-i sünnet itikadına dair bazı mühim mevzuları şöyle anlattı:
Kıyâmetin alâmetleri vardır. Deccâl çıkacak, Mehdî (aleyhisselam) gelecek, Îsâ (aleyhisselam) gökten inecek, Dabbet-ül-ard çıkacak, Güneş batıdan doğacak, “Allah” diyen bir kişi kalmayınca kıyâmet kopacaktır...
Kıyâmet günü, ölmüş olan insanlar diriltilir. Amelleri tartılır, müminler Sırat köprüsünden geçerler, kâfirler aşağı kayıp Cehenneme düşerler. Dünyâda yaptıklarının hesabını verirler. Hesap neticesinde mükâfat veya azap görürler. Cennete veya Cehenneme gönderilirler. Kıyâmette her şey yok edilip, tekrar yaratıldıktan sonra insanlar, ebedî olarak varlıkta kalacaklar, hiç yok olmayacaklardır. Suâl ve hesaptan sonra, müminler Cennete girince, burada sonsuz kalacaklar, Cennetten hiç çıkmayacaklar. Cehenneme girenler ise, ebedî olarak azap çekecekler, azapları hiç hafifletilmeyecektir. Allahü teâlâ, Bekâra sûresi 86. âyet-i kerîmede meâlen; “Onların azapları hafifletilmeyecek, onlara hiç yardım olunmayacaktır” buyurdu.
Kalbinde zerre kadar îmânı bulunanı, günahlarının çokluğu sebebi ile Cehenneme soksalar da, günahları kadar azâb edip, sonunda Cehennemden çıkarırlar ve onun yüzünü siyah yapmazlar. Kâfirlerin yüzleri ise, siyah yapılır. Müminleri, Cehennemde zincirlere bağlamazlar. Boyunlarına tasma takmazlar. Böylece kalplerindeki zerre îmânın hürmeti, kıymeti belli olur. Kâfirleri ise, kelepçe ve zincirlere bağlarlar...
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) bütün Eshâbını (radıyallahü anhüm) sevmek lâzımdır. Onlar hayırdan başka bir şeyle anılmaz. Onları sevmek, dînin ve îmânın esâsı, onlara buğzetmek ise, Allahü teâlâya isyanın, münâfıklığın icâbıdır. Resûlullah, Eshâbından (radıyallahü anhüm) on mübârek arkadaşını hayatta iken Cennetle müjdeledi. Bunlar; Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali, Talhâ, Zübeyr, Sa’d, Saîd, Abdurrahmân bin Avf, Ebû Ubeyde bin Cerrah’dır (radıyallahü anhüm).
Resûlullahtan sonra bu ümmetin en üstünleri, halifelik sırasıyla; Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali’dir (radıyallahü anhüm). Bu dört mübârek zâtın hepsine birden "Hulefâ-i Râşidin" denir. Resûlullahın Eshâbı, müminlerin anneleri olan mübârek zevceleri ve mübârek soyu, yani Ehl-i Beyt’i hakkında hayır söyleyen kimse, kendisini nifaktan, îmân bozukluğundan uzak tutmuş olur.
.
Ben de seni mağfiret ettim
Şihâbüddîn Ahmed ibn-i Ferah hazretleri hadis hafızı ve Şâfiî fıkıh alimidir. 624 (m. 1227)’de Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. Memleketinin İspanyolların eline geçmesinden sonra Fas’a, oradan Mısır'a, ardından Şam'a giderek orada ilim tahsil etti ve çok talebe yetiştirdi. 699'da (m. 1300) vefat etti. Şöyle nakleder:
Kâdı Yahyâ bin Eksem hazretlerinden rivayet olundu. Vefâtından sonra rüyâda görülüp de suâl olundu ki, "Hak teâlâ sana ne muâmele eyledi?" Yahyâ bin Eksem, "Allahü teâlâ beni mânevî huzurunda durdurdu. (Ey Şeyh-i Sû [yâni fena ihtiyâr]! Sen şunu ve bunu işlemedin mi?) buyurdu. Allahü teâlânın yaptıklarımı bildiğini anladığım zaman, beni korku kapladı ve "yâ Rabbî, böyle suâl soracağını bana dünyada bildirmediler" dedim. (Sana nasıl bildirildi?) buyurdu. Ben de, "bana Mu'ammer, İmâm-ı Zührî'den, o da Urve'den, o da Âişe-i Sıddîka'dan, O da Peygamber Efendimizden (sallallahü aleyhi ve sellem), O da Cibrîl’den (aleyhisselam), O da Zat-i teâlâdan haber verdiler. Raûf ve rahîm olan Allahü teâlâ, 'Ben azîmüşşan, İslâmda ağaran saç ve sakala azap etmekten hayâ ederim' buyurdu;" dedim. O zaman Allahü teâlâ (Sen ve Mu'ammer ve İmâm-ı Zührî ve Urve ve Âişe ve Muhammed aleyhisselâm ve Cibrîl sâdıksınız. Ben de seni mağfiret ettim) buyurdu."
Yine, Abdülazîz ibni Nübâte rüyâda görülüp, "Allahü teâlâ hazretleri sana nasıl muamele buyurdu?" diye sorulunca, "Allahü teâlâ bana buyurdu ki: (Sen şu kimse değilmisin ki, sözünü kısaltır. Ve sana bu ne güzel fesâhatli söz söyler denilsin diye konuşurdun.) Ben de, "yâ Rabbî! Yüce zatını noksan sıfatlardan tenzîh ve taktîs ederim ki, ben hakîr kulun, dünyada zat-i rubûbiyyetini vasf ve medh ve senâ ederdim." (Öyle ise, dünyada dediğin gibi vasfeyle) buyurdu. Ben dahî, "Önce yoktan yaratan, onların yine ruhlarını kabzederek öldürür. Onlara nutuk (konuşma hassası) veren, yine nutuklarını yok eder. Yok ettiği gibi, sonra yine yoktan îcâd eder. İnsan öldükten sonra, uzuvlarını birbirinden ayırdığı gibi, onları yine kıyâmet günü cem eder" dedim. Günahları affedici olan Allahü teâlâ, (Doğru söyledin. Git ben de seni mağfiret ettim) buyurdu" dedi.
.
Mevlâ görelim neyler, Neylerse, güzel eyler
Erzurumlu İbrâhim Hakkı hazretleri Osmanlı âlimlerindendir. 1115 (m. 1703) senesinde Erzurum’un Hasankale kasabasında doğdu. Siirt'te Tillo kasabasında İsmâil Fakîrullah hazretlerinden ilim öğrendi. Onun sohbetleriyle kemâle geldi. Sofiyye-i aliyye ismi verilen evliyânın büyükleri arasına girdi. Kâdirî idi. Bir ilim ve ma’rifet hazînesi olan “Ma’rifetnâme” isimli eseri pek kıymetlidir. 1195 (m. 1781) senesinde Siirt’in Tillo kasabasında vefât etti. Birçok hikmetli şiirleri vardır. Bunlardan Tefvizname’den bir bölümü şöyledir:
“Hak, şerleri hayr eyler,
Zannetme ki gayr eyler,
Ârif onu seyr eyler,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Sen adli zulüm sanma,
Teslim ol nâra yanma,
Sabret, sakın usanma,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Deme şu niçin şöyle,
Yerincedir ol öyle,
Bak sonuna, sabr eyle,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler.
Sen Hakk'a tevekkül kıl,
Tefviz et ve rahat bul,
Sabr eyle ve râzı ol,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Hallâk-u Rahim oldur,
Rezzâk-u Kerîm oldur,
Fe’âl-ü Hakim oldur,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Bir iş üstüne düşme,
Olduysa inâd etme,
Haktandır o, reddetme,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Haktandır bütün işler,
Boştur gam-u teşvişler,
O, hikmetini işler,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Hep işleri fâyıktır,
Birbirine lâyıktır,
Neylerse, muvafıktır,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
.
Hiç kimseye hor bakma,
İncitme, gönül yıkma,
Sen nefsine yan çıkma,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Nâçâr kalacak yerde,
Nâgâh açar, ol perde,
Derman eder ol derde,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Az ye, az uyu, az iç,
Ten mezbelesinden geç,
Dil gülşenine gel göç,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Geçmişle geri kalma,
Geleceğe hem dalma,
Hâl ile dahî olma,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Her sözde nasihat var,
Her nesnede zîynet var,
Her işte ganîmet var,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Her söyleyeni dinle,
Ol söyleteni anla,
Hoş eyle, kabûl canla,
Mevlâ görelim neyler,
Neylerse, güzel eyler...
Vallahi güzel etmiş,
Billahi güzel etmiş,
Tallahi güzel etmiş,
Allah görelim netmiş,
Netmişse güzel etmiş...
.
Resûlullah Efendimize büyü yaptırdılar
Necmüddîn Ömer İbn-i Fehd hazretleri hadis ve siyer âlimidir. 812'de (m. 1409) Mekke'de doğdu. Zamanın büyük muhaddislerinden ilim tahsil etti ve onlardan icazet aldı ve birçok talebe yetiştirdi. 885'te (m. 1480) Mekke'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Resûlullah Efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” Medîne'ye hicret etmeden önce, Medîne halkı Abdüllah bin Selûl’ü kendilerine reis edinmişlerdi. Ona cevherlerle süslü bir taç vermişlerdi. Resûlullah Efendimiz Medîne’yi teşrîf edince, oranın halkı tamamen Ona hürmet ve alâka göstermeye başladılar ve tâbi oldular. İbn-i Selûl bir köşede değersiz bir hâlde kaldı. Ona alâka göstermez oldular. Bunun üzerine Resûlullah Efendimizi öldürmek veyâ bir sıkıntı vermek için harekete geçti...
Bir gün Yahudîler onun yanına toplandılar. Bu husûsta bazı plânlar yaptılar. Lebîd bin Âsım’dan yardım istediler. Lebîd, "falan mahallede Hayre adında yaşlı bir kadın var. Sihir (büyü) yapmakta çok ileridir. Onu bulun" dedi. Bulup o kadına on kayye (bin dirhem) altın ve on top kumaş verdiler. “Eğer Muhammed’i helâk edersen daha sana çok şeyler vereceğiz” dediler!
Yaşlı kadın bir güvercin yavrusuna iğneler batırıp, iplikleri düğümleyerek, güvercin yavrusunun üzerine sardı. Medîne’nin dışında harap bir kuyunun içine koyup, ağzını kapattı. Resûlullah Efendimiz hastalandı. Azâları hareketsiz kaldı. Çeşitli ilaçlar verdilerse de fayda sağlamadı. Bu hâl dokuz gün devam etti. Sonra Cebrâîl aleyhisselâm geldi, durumu haber verdi. Resûlullah Efendimizi oraya götürdüler. Kuyuyu açıp güvercini çıkardı. Fakat iplerdeki düğümleri çözmek mümkün olmadı. Cebrâîl aleyhisselâm Mu’avvizeteyn [Kûl e’ûzü] sûrelerini getirdi. “Yâ Muhammed (aleyhisselâm)! Bu sûreleri o düğümlerin üzerine oku” dedi. Resûlullah Efendimiz o sûreleri okumaya başladı. Her âyeti okudukça düğümlerden biri çözülmeye ve iğnelerden biri çıkmaya başladı. Sûreleri tamamen okuyunca, düğümlerin de tamâmı çözüldü...
Resûlullah Efendimiz hastalıktan tamamen kurtulup, sıhhate kavuştu. Sonra o mel’ûn kimseleri çağırıp, azarladı. Medîne ahalîsi onlara öyle cezalar verdiler ki, helâk oldular...
.
Doğru cevap verirse o bir peygamberdir
Muhammed ibn-i Eşte İsfahânî hazretleri kıraat âlimidir. İran’da İsfahan’da doğdu. Orada meşhur âlimlerden kıraat ilmi tahsil etti. Sonra Mısır’a giderek talebe yetiştirdi. 360'ta (m. 971) Mısır'da vefat etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Ebû Cehil, Kureyş müşriklerine, “Muhammed sizin yanınızda yüzünü toprağa sürer mi. Yani namaz kılıyor mu” diye sordu. Onlar da, evet kılıyor, dediler. “Eğer ben Onu namaz kılarken görürsem ayağımla başını ezeceğim” dedi...
Bir gün Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” namaz kılarken dediğini yapmak için üzerine doğru yürüdü. Daha yaklaşmadan yüzünden bir şeyler silerek derhâl geri döndü. Müşrikler, sana ne oldu, dediklerinde, “Muhammed ile aramızda ateşten bir hendek gördüm. Zebânîler bana hücûm ettiler. Hemen geri döndüm” dedi. Bu hâdise üzerine Allahü teâlâ meâl-i şerîfleri “Sen namaz kılan kulu (peygamberi) bundan menedeni görmedin mi? Keşke o engelleyici doğru yolda olsaydı, yahut iyiliği ve kötülükten sakınmayı emretseydi. Keşke o yalanlasa ve dönüp gitseydi (sataşmasaydı). O acaba olanları Allahın görmekte olduğunu bilmedi mi! Hakîkat şu ki, şâyet yapmakta olduğu kötü davranışlardan vazgeçmezse, derhâl alnından yakalar, Cehenneme atarız. Çünkü, o yalancı, günâhkar bir alın! O hem gidip meclisini çağırsın. Biz de zebânîleri çağıracağız. Hâyır ona uyma! Allaha secde et ve yalnızca Ona yaklaş” olan, Alak sûresinin 9'uncu âyetinden 19'uncu âyeti sonuna kadar gönderdi.
Kureyşliler, aralarında anlaşarak iki kişiyi Yahudî âlimlerine gönderdiler. Resûlullahın hâlini sordurdular. Yahudî âlimleri, “Üç şeyi sorun. Eğer doğru cevap verirse, biliniz ki o Peygamberdir, Ona uyunuz. Yoksa yalancıdır. O zaman Ona dilediğinizi yapınız” dediler.
Bu suallerden birincisi, Eshâb-ı Kehf kıssası, ikincisi, Zülkarneyn kıssası, üçüncüsü de rûhun ne olduğu hakkında idi. Kureyşliler bunları sordular. Resûlullah yârın cevap vereyim, dedi. İnşâallah dememişti. On gün vahiy gelmedi. Müşrikler sevinmeye başladı. Resûlullaha bu durum çok ağır geldi. Sonra Cebrâîl “aleyhisselâm” o suallerin cevâbını bildiren Kehf sûresini getirdi. Resûlullah bu sûreyi müşriklere okudu. Fakat inat ve kibirleri sebebiyle îmân etmediler. Allahü teâlâ [Bekara sûresi 26. âyetinde meâlen] “...Allah onunla birçok kimseyi saptırır, birçoklarını da hidâyete eriştirir...” buyurdu.
.
Şöhreti seven kimse Allahtan korkmaz
Ahmed ibn-i Ebü'l-Verd hazretleri evliyanın meşhurlarındandır. Bağdat'ta doğdu. Cüneyd-i Bağdadî, Haris-i Muhâsibî, Sırrî Sakatî gibi büyük zatların sohbetlerinde bulundu. Bişr-i Hâfî'nin talebesi oldu ve ondan icazet alarak talebe yetişitirdi. 263 (m. 876)’de vefat etti. Hikmetli sözleri çoktur. Buyurdu ki:
Üstadım Bişr-i Hâfî hazretleri bize şöyle nasihat etti:
“İnsanlar arasında tanınmak isteyen, âhiretin tadını alamaz.”
“İlme çalışanın işâreti dünyâdan kaçmaktır, dünyâyı sevip onda kalmak değil.”
“Dün öldü, bugün can veriyor, yarın ise henüz doğmadı. Zamanınızı bu açıdan görün ve yarar iş yapmaya bakın.”
“En zor işler üçtür: Darlıkta cömert olmak, kimsenin görmediği yerlerde de haram ve şüphelileri yapmamak, korktuğunuzun yanında doğru söylemekten çekinmemek.”
“Makamların en yükseği, ölünceye kadar fakirliğe sabretmektir.”
“Konuşmak hoşuna giderse sus, susmak hoşuna gidince konuş.”
“Kötü insanlarla arkadaşlık yapmak, hayırlı insanlara sûizanda (kötü düşünmek) bulunmaya sebep olur.”
“Cimrinin yüzüne bakmak, insanın kalbini karartır.”
“Bir kimse bize, hadîs anlat dediği zaman anla ki, bize kolaylık göster, demek istiyor.”
“Sabır güzeldir. Bu ise, insanlara şikâyette bulunmamaktır.”
“Duâ, günahları terk etmektir.”
“Melekler, kendisine hayran kaldığı kulun amelini yükseğe çıkarır ve Allahü teâlânın huzûruna götürür.”
“Emr-i ma’rûf ve nehy-i anilmünker yapmak için, eziyetlere sabretmek gerekir.”
“Şayet insanlar Allahü teâlânın büyüklüğünü düşünselerdi, O’na isyan etmezlerdi.”
“Akıllı kimse, hayrı ve şerri bilen kimse değildir. Akıllı kimse hayrı gördüğünde ona tâbi olan, şerri gördüğünde ondan kaçınan kimsedir.”
“Kendisiyle amel etmediğin şeyi bırakman daha iyidir, ilim, amel etmektir. Allahü teâlâya itaat ettiğin zaman sana öğretir. Allahü teâlâya isyan edersen sana öğretmez. İlim, âlimlerin ihtiyaç malzemesidir.”
“Kâmil olan Allah yolcusu ile sohbet etmek, Kur’ân-ı kerîm okuyan ile sohbet etmekten daha sevimlidir.”
“Sabır susmaktır. Susmak sabırdandır. Konuşan, susandan daha fazla vera sahibi olamaz. Şu var ki, âlim kişi bir yerde konuşur bir yerde susar.”
“Kişinin ameli az olursa, düşünce ve sıkıntıya müptelâ olur.”
“Şöhreti seven kimse, Allahtan korkmaz.”
“Ölümü hatırladığın zaman, dünyânın güzelliği ve şehvetleri senden gider.”
.
Kur’ân okunan evden şeytanlar kaçar
Şihâbüddîn ibn-i Ebi'r-Rızâ hazretleri kıraat âlimidir. 750 (m. 1349)’da Hama'da doğdu. Hama ile Şam'ın meşhur âlimlerinden kıraat tahsil etti. Sonra Halep başkadısı (kâdılkudât) oldu. 791'de (m. 1389) vefat etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: (Ümmetimin yaptığı ibâdetlerin en kıymetlisi, Kur’ân-ı kerîmi, Mushafa bakarak okumaktır.)
(Kur’ân-ı kerîm okumanın en efdali, namazda okumaktır.)
(Namazda okunan Kur’ân, namaz dışında okunan Kur’ândan daha hayırlıdır.)
Hazret-i Alî “radıyallahü anh” buyurdu ki: "Namazda ayakta iken okunan Kur’ânın her harfi için yüz sevap verilir. Namaz dışında abdestli okuyunca, her harfi için yirmi beş sevap verilir. Abdestsiz okuyunca on sevap verilir. Yürürken ve iş yaparken okuyunca daha az sevap verilir."
Manasını düşünerek bir âyet okumak, başka şey düşünerek bütün Kur’ânı hatmetmekten daha çok sevaptır. Kur’ân-ı kerîmi, güzel ses ile, Allah’tan korkarak ve hüzün ile okumalıdır. Tegannî ile, şarkı söyler gibi Kur’ân okuyana sevap verilmez. Sûre veyâ âyet okumaya başlarken E’ûzü okumak vâciptir. Fâtiha okumaya başlarken Besmele okumak da vâcptir. Diğer sûrelere başlarken Besmele okumak sünnettir. Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:
(Kur’ân-ı kerîmi tecvîd bilgisine uyarak okuyunca, her harfine yirmi sevap verilir. Tecvîde uymazsa, on sevap verilir.)
Bir âyeti ezberledikten sonra unutmak, en büyük günahlardandır. (Kur’ân-ı kerîm okunan evden, Arş'a kadar nur yükselir) hadîs-i şerîftir.
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Kur’ân okunan eve, bereket, iyilik gelir. Melekler oraya toplanır. Şeytanlar oradan kaçar.)
Kur’ân-ı kerîmi dinlemek çok sevaptır. Hadîs-i şerîfte, (İnsanın dinlediği bir âyet, kıyâmette kendine nur olur) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîm okumayı geçim vâsıtası yapmamalıdır. Hadîs-i şerîfte, (Kur’ân-ı kerîm okuyunca, Allahü teâlânın rızâsını ve Cenneti isteyiniz! Dünyâlık istemeyiniz! Bir zaman gelir ki, hâfızlar, Kur’ân-ı kerîmi, insanlara yaklaşmak için vâsıta yaparlar) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîmi kırk günde hatmetmek, yani başından sonuna kadar okumak müstehaptır. Üç günden önce hatmetmek câiz değildir. Hatim sonunda yapılan dua kabûl olur. Hatim bitince, yeniden hatme başlamak niyeti ile Fâtiha okumalıdır. Hadîs-i şerîfte, (İnsanların en iyisi, hatmi bitirince, yeniden başlayandır) buyuruldu.
.
Sen ne getirdin ise ben ona îmân ettim
Alî ibn-i Battal el-Kurtubî hazretleri hadis âlimi olup Buhârî şârihlerindendir. Endülüs’te (İspanya) Kurtuba’da (Cordoba) doğdu. Belensiye'de (Valencia) tahsilini tamamladıktan sonra Lûrka (Lorca) Kalesi'ne kadı tayin edildi. 449'da (m. 1057) Belensiye'de (Valencia) vefat etti. Şöyle rivayet eder:
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) şöyle nakleder: Nebiyy-i Muhterem sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte oturduğumuz sırada deve üstünde biri gelip devesini mescidin kapısında çökerttikten sonra bağladı. Ondan sonra "Hanginiz Muhammed'dir?" diye sordu. Nebiyy-i Mükerrem, eshâbı arasında dayanmış oturuyordu. "İşte dayanmış olan şu beyaz kimsedir" dedik. Adamcağız "Ey Abdü'l-Muttalib'in oğlu!" diye hitâb etti. Nebiyy-i Ekrem "Seni dinliyorum" buyurdu. "Ben sana bâzı şeyler soracağım. Amma soracaklarım pek ağırdır. Gönlün benden incinmesin" dedi. Nebiyy-i Efham "Aklına geleni sor" buyurdu. "Senin ve senden evvelkilerin Rabbi aşkına söyle, bütün halka seni Allâh mı gönderdi?" dedi. "Evet." buyurdu. "Allâh aşkına söyle, bir gün bir gece içinde beş vakit namaz kılmayı sana Allâh mı emretti?" dedi. "Evet" buyurdu. "Allâh aşkına söyle, senenin şu malûm ayında oruç tutmayı sana Allâh mı emretti?" dedi, "Evet" buyurdu. Yine "Allâh aşkına şu malûm olan sadakayı zenginlerimizden alıp fukarâmıza dağıtmayı sana Allâh mı emretti?" dedi. Nebiyy-i Muhterem buna da "Evet" buyurunca adamcağız "Sen ne getirdin ise ben ona îmân ettim. Kavmimin geride kalanlarına da elçi benim. Ben, Sa'd bin Bekr kabîlesinden Dımâm bin Salebe'yim" dedi...
Ebû Vâkıd-ı Leysî (radıyallahü anh) şöyle nakleder: Resûlullâh efendimiz, huzûrunda eshâbı olduğu hâlde mescidinde otururken karşıdan üç kişi geldi. İkisi Nebiyy-i Ekreme doğru teveccüh etti, birisi de gitti. Râvî der ki: Bu iki kimse huzûr-ı Risâlet-Penâhî'de durup selâm verdi. Ve bir tânesi bilâhare halkada bir aralık bularak oracıkta oturdu. Diğeri ise hâzırûnun arkasında oturdu. Üçüncüye gelince arkasını dönüp gitti. Resûlullâh meşgul olduğu kelâmdan fâriğ olunca buyurdu ki "İsterseniz bu üç kişinin hâlini size haber vereyim. İçlerinden biri Allâha sığındı, Allâh da onu barındırdı. Diğeri sıkıntı vermekten utandı, Allâh da ondan hayâ etti. Öteki ise bu meclisten yüz çevirdi, Allâh da ondan yüz çevirdi."
.
Kur’ân-ı kerîm nazm-ı ilâhîdir
Abdülvâhid ibn-i Âşir hazretleri kıraat ve Mâliki fıkıh âlimidir. 990 (m. 1583)’te Fas'ta doğdu. Orada ve Mısır'da tanınmış âlimlerden ilim tahsil etti. Memleketine dönerek çok talebe yetiştirdi. 1040'ta (m. 1631) Fas'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Resûlullah Efendimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” en büyük mucizesi Kur’ân-ı kerîmdir ki, o zaman, Arablarda, şiir, edebiyat, fesâhat ve belâgat, her şeyden ileri gidip en güvendikleri başarıları olduğu hâlde, Kur’ân-ı kerîm karşısında, bir şey söyleyemediler. Kur’ân-ı kerîm, nazm-ı ilâhîdir. Kur’ân-ı kerîmin kelimeleri Arabîdir. Fakat bu kelimeleri yan yana dizen, Allahü teâlâdır. Kur’ân-ı kerîmdeki Arabî kelimeler, Allahü teâlâ tarafından dizilmiş olarak âyetler hâlinde gelmiştir. Cebrâîl ismindeki melek, bu âyetleri, bu kelimelerle ve bu harflerle okumuş, Resûlullah Efendimiz de mübârek kulakları ile işiterek, ezberlemiş ve hemen Eshâbına okumuştur.
Kur’ân-ı kerîmde kimsenin yapamayacağı, söyleyemeyeceği şeyler sayılamayacak kadar çoktur. Burada altısını bildirelim:
Birincisi: Îcâz ve belâgattir. Yani az söz ile ve pürüzsüz ve kusursuz olarak, çok şey anlatmaktır.
İkincisi: Harfleri ve kelimeleri, Arab harflerine ve kelimelerine benzediği hâlde, âyetler, yani sözler ve cümleler, onların sözlerine ve şiirlerine ve hutbelerine hiç benzemiyor. Kur’ân-ı kerîm, insan sözü değildir. Allah kelâmıdır. Kur’ân-ı kerîmin yanında onların sözleri, cam parçalarının elmasa benzemesi gibidir. Dil mütehassısları bunu pek iyi görüyor ve teslîm ediyor.
Üçüncüsü: Bir insan, Kur’ân-ı kerîmi ne kadar çok okursa okusun bıkmıyor, usanmıyor. Arzûsu, hevesi, sevgisi ve zevki artıyor.
Dördüncüsü: Geçmiş insanların hâllerinden bilinen ve bilinmeyen birçok şey Kur’ân-ı kerîmde bildirilmektedir.
Beşincisi: İleride olacak şeyleri bildirmektedir ki, bunlardan çoğu zamanla meydana çıkmış ve çıkmaktadır.
Altıncısı: Kimsenin hiçbir zamanda, hiçbir suretle bilemeyeceği ilimlerdir ki, Allahü teâlâ, ulûm-i evvelîni ve âhırîni Kur’ân-ı kerîmde bildirmiştir...
Kur’ân-ı kerîm, Kadir gecesinde inmeye başlamış ve hepsinin inmesi yirmi üç sene sürmüştür. Tevrât, İncîl ve bütün kitaplar ve sahifeler ise, hepsi birden, bir defada inmişti. Hepsi, insan sözüne benziyordu ve lafızları mucize değildiler. Onun için çabuk bozuldu, değiştirildiler.
.
Kızmanın sonu pişmanlıktır!
Muhammed ibn-i Asker el-Mağribî hazretleri Şâzili şeyhi ve Mâliki fıkıh âlimidir. 936 (1530)’da Fas’ta Şefşâven'de doğdu. Burada medrese tahsilinden sonra Şâziliyye tarikatına intisap etti. Kasrülkebîr bölgesine kadı ve müftü tayin edildi. 986 (m. 1578)’de Portekizlilerle Vâdilmehâzin'de yapılan savaşta şehid oldu. Hikmetli sözleri vardır. Buyurdu ki:
“Hasetçi, bir kimsede bir iyilik ve ona ihsân olunmuş bir nimet görürse, hemen şaşırır. Onun başına bir belâ geldiğini görünce şemâtet eder. (Şemâtet: Başkasına gelen belâya, zarara sevinmektir.)
Hadîs-i şerîfte “Din kardeşinize şemâtet etmeyiniz. Şemâtet ederseniz, Allahü teâlâ belâyı ondan alır, size verir” buyuruldu.
“Haset, sahibini çok kötü durumlara sokar. İblîs, Âdem’e (aleyhisselam) haset ettiği için, çok yüksek bir dereceye sahip iken, daha sonra mel’ûn (lanetlenmiş) oldu.”
“İnsan, dünyâda kendisine kızan herkesi râzı edebilir. Fakat haset eden kimseyi râzı etmek imkânsızdır. Çünkü, onu bir şey râzı eder. O da haset ettiği kimseden o iyi durumun yok olmasıdır.”
“Çabuk kızmak, ahmaklıktır. Çünkü kızmanın sonu pişmanlıktır.”
“Zandan sakınınız. Şüphesiz zan, sözlerin en kötüsüdür. Tecessüs etmeyiniz. Birbirinize buğzetmeyiniz. Ey Allahın kulları! Kardeşler olunuz.”
“Kardeşinin iyi ve kötü amelini araştırma. Çünkü bu tecessüstür.”
“Akıllı kimseye lâzım olan, kendi ayıplarıyla meşgul olmakla beraber, insanların ayıplarını araştırmamasıdır. Kendi ayıplarını görüp, başkasının ayıplarıyla uğraşmayan kimsenin kalbi rahat olur. Kendi ayıbını gören kimseye, başkasının ayıbı büyük gelmez. Başkasının ayıplarıyla uğraşacağım diye, kendi ayıp ve kusurlarını unutan kimsenin kalbi körelir, bedeni yorulur, ayıplarını terk etmek ona zor gelir.”
“Kızma neticesinde meydana gelecek zararı, kızmadan önce düzeltmek daha kolay ve mümkündür.”
Avn bin Abdullah hizmetçisine kızdığı zaman, “Sen bana ne kadar da çok benziyorsun. Ben de Allahü teâlâya karşı pek günahkârım” derdi. Kızgınlığı daha da şiddetlenince, köle olan hizmetçisine, “Allah için sen hürsün" der onu serbest bırakırdı.
“İnsanlar, gazap (kızmak) ve hilm (yumuşaklık) üzere yaratılmışlardır. Bir kimse kızar ve sonra yumuşaklık gösterirse, kızması, onu istenmeyen bir söze ve işe düşürmediği müddetçe mezmûm değildir (kınanmaz). Buna rağmen, kızmayı her zaman terk etmek, ondan uzak olmak daha iyidir.”
.
Kur’ân-ı kerîm karşısında hepsi aciz kaldılar
Abdurrahman ibn-i Abdüssemî' hazretleri hadis ve siyer âlimidir. 538'de (m.1144) Irak’ta Vâsıt’ta doğdu. Bağdad’a giderek hadis ilmi tahsil etti. Ayrıca siyer-i nebî kitapları yazdı. 621'de (m. 1224) Vâsıt’ta vefat etti. Siyer kitabında şöyle nakleder:
Allahü teâlâ, bir insanda bulunabilecek, görünür görünmez bütün iyilikleri, bütün üstünlükleri, bütün güzellikleri, sevgilisi olan Resûlullah efendimizde “sallallahü aleyhi ve sellem” toplamıştır. Meselâ, insanların en güzel yüzlüsü ve gâyet nûrânî benizlisi idi. Mübârek yüzü, kırmızı ile karışık beyâz olup, ay gibi nurlanırdı. Sözleri gayet tatlı olup, gönülleri alır, ruhları cezbederdi. Aklı o kadar çoktu ki, Arabistan yarımadasında, sert, inatçı insanlar arasında gelip, çok güzel idâre ederek ve cefâlarına sabrederek, onları yumuşaklığa ve itaate getirdi. Çoğu dinlerini bırakıp Müslüman oldu ve dîn-i islâm yolunda babalarına ve oğullarına karşı harb etti. Onun uğrunda mallarını, yurtlarını fedâ edip, kanlarını akıttı. Hâlbuki böyle şeylere alışık değildiler. Güzel huyu, yumuşaklığı, affı, sabrı, ihsânı, ikrâmı, o kadar çoktu ki, herkesi hayran bırakırdı. Görenler ve işitenler seve seve Müslüman olurdu. Hiçbir hareketinde, hiçbir işinde, hiçbir sözünde, hiçbir zaman, hiçbir çirkinlik, hiçbir kusur görülmemiştir. Kendisi için kimseye gücenmediği hâlde, din düşmanlarına, dîne dil ve el uzatanlara karşı sert ve şiddetli idi. Herkese karşı yumuşak olmasaydı, Peygamberlik heybetinden, büyüklük hâllerinden, kimse yanında oturmaya ve sözünü dinlemeye tâkat getiremezdi.
Kimseden bir şey okumamış, öğrenmemiş, hiç yazı yazmamış iken ve seyahat etmeyen ve geçmişlerden ve etraftakilerden haberi olmayan insanlar arasında hâsıl olmuş iken, Tevrat’ta, İncil’de ve bütün başka kitaplarda yazılı şeyleri bildirdi. Geçmişlerin hâllerinden haber verdi. Her dinden, her meslekten ileri gelenlerin hepsini hüccet ve burhanlar söyleyerek susturdu.
En büyük mucize olarak Kur’ân-ı kerîmi ortaya koydu ki, "bu âyetlerden biri gibi söyleyemezsiniz!" diye meydan okuduğu hâlde, bütün İslam düşmanları el ele vererek, mallar, servetler dökerek uğraştıkları hâlde, söyleyemedi. Hele o zaman, Arablarda, şiir, edebiyat, fesâhat ve belâgat, her şeyden ileri gidip en güvendikleri başarıları olduğu hâlde, Kur’ân-ı kerîm karşısında, bir şey söyleyemediler.
.
Vakıf, ibâdet değil "kurbet"tir
Muhammed ibn-i Abdülhakem hazretleri Şafiî fıkıh ve hadis âlimidir. 182 (m. 799)’da Mısır'da doğdu. Genç yaşta İmam-ı Şafiî hazretlerine talebe oldu ve onun takdirini kazandı. Hocasının vefatından sonra çok talebe yetiştirdi 269 (m. 882)’de Kahire'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Vakıf, mükellef kimsenin, kendi mülkü olan malının menfaatini, bir şarta bağlamadan, müslim veyâ zimmî, bütün veyâ belli fakirlere terk etmesidir. Vakfedilen mal, vakfedenin mülkünden çıkar. Vakıf, ibâdet değil, kurbettir. Sevap kazanmak niyeti ile yapılan mübâhlara (Kurbet) denir. Vakfedilen maldan yalnız veyâ en sonra bir mescidin veyâ fakîrlerin istifâde etmesini bildirmek şarttır. Âdete göre zenginler de istifâde edebilir. Malını vakfeden kimse, bunu hâkime tescîl ettirdikten veyâ mütevellîye teslîm ettikten sonra, vazgeçemez. Öldükten sonra vakfolmasını söyleyince, bırakacağı malın üçte birinden verilmesini vasiyet etmiş olup vazgeçmesi câiz olur. Vakıf binâların tamirleri, içinde parasız oturmaya hakkı olanların malları ile yapılır. Yapamazlarsa, hâkim bunları çıkarıp, kirâya verip, ücretleri ile tamîr ettirip, sonra bunlara teslîm eder. Kirâcı bulunmazsa, hâkim tarafından (İstibdâl) olunur. Yanî, harap binâyı satıp, bedeli ile başkasını alıp, mütevellîye teslîm eder. Başkasını satın alamazsa, bedelini fukarâya dağıtır. Vakfeden kimse, bir (Mütevellî) tayîn edip, malı buna teslîm eder. Vakfın ebedî olması lâzımdır. Bir dahâ geri alamaz.
Bir kimse, sıhhatte iken evini vakfedip zevcesinin oturmasını, o vefât edince, kirâsının Medîne-i münevvere fukarâsına verilmesini şart etse, mütevellîye teslim edip mahkemede tescil ettirdikten sonra ölse, vârisleri bu vakfı bozamazlar. Bir kimse evini vakfedip, bunun satılarak parasının fakirlere dağıtılmasını şart etse, böyle vakıf câiz olmaz, bâtıl olur. Çünkü vakıf malı satmak sahîh değildir. Mülkümü vakfettim diyen kimse, tescil ettirmeden önce vazgeçebilir. Tescil ettirdikten sonra vazgeçemez.
Binâ, tarla, kuyu gibi nakledilmeyen şeyler söz birliği ile vakfolunur. Nakledilmeyen şey ile birlikte buna lâzım olan naklolunan şey de vakfolunur. Bir vakıf mescid harap olup tamir eden bulunmaz ise veyâ etrâfında, ev, insan kalmayıp, kullanılmaz ise de, yine vakıf olarak kalır. Bir kimsenin başka başka vakıflarının gelirleri [paraları] birbirlerine sarf edilemez. Vakfın gelirinden, önce tamir, sonra hizmet edenlerin ve nâzırın ücretleri ödenir.
.
İnsan, yapamayacağı şeyi vadetmemeli
Ubeydullâh ibn-i Ebi'r-Rebî' hazretleri nahiv ve tefsir âlimidir. 599 (m. 1203)’de Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. Orada zamanın ileri gelen âlimlerinden ders aldı. İşbîliye'nin Hristiyanlar tarafından işgalinin ardından Şerîş'e (Jerez), sonra da Fas’ta Sebte'ye hicret etti. Burada çok talebe yetiştirdi. 688 (m. 1289)’da vefat etti. Bir dersinde şöyle anlattı:
Allahü teâlânın, kullarının nasıl olmasını istediği Kur'ân-ı kerimde ne güzel açıklanmaktadır: Furkan sûresinin 63-69. âyet-i kerimelerinde meâlen, (Rahmân’ın [yâni kullarına acıması çok olan Allahü teâlânın fazîletli] kulları, yeryüzünde gönül alçaklığı ve vakâr ile yürürler. Câhiller kendilerine sataştığı zaman onlara, (sağlık, esenlik size) gibi güzel sözler söyleyerek doğruluk ve tatlılıkla günahtan sakınırlar. Onlar, Rableri için, secde ve kıyâm ederek [yâni namaz kılarak] gecelerler. [Ona hamd ederler.] Onlar (Rabbimiz, Cehennem azâbını bizden uzaklaştır. Doğrusu Onun azâbı devamlı ve acıdır, orası şüphesiz ne kötü bir yer ve ne kötü bir duraktır) derler. Onlar sarf ettikleri zaman, ne isrâf, ne de cimrilik ederler, ikisi ortası bir yol tutarlar ve kimsenin hakkını kesmezler. Onlar Allaha ortak koşmazlar. Allahın haram ettiği cana kıyıp, kimseyi öldürmezler. [Ancak suçluları cezâlandırırlar. ] Zinâ etmezler.) Ve 72-74. âyetlerinde, ([Allahü teâlânın sevdiği, fazîletli kullar], Yalan yere şehâdet etmezler. Faydasız ve zararlı işlerden kaçınırlar. Böyle faydasız veya güçle yapılan bir işe tesâdüfen karışacak olurlarsa, yüz çevirip vakârla uzaklaşırlar. Kendilerine Allahın âyetleri hâtırlatıldığı zaman, körler ve sağırlar gibi görmemezlik, dinlememezlik etmezler. Onlar, (Yâ Rabbî, bize zevcelerimizden ve çocuklarımızdan gözümüzü aydınlatacak sâlih kişiler ihsân et! Bizi, Allaha karşı gelmekten sakınanlara önder yap! diye yalvarırlar) buyurulmuştur.
Bundan başka, Sâf sûresinin ikinci ve üçüncü âyetlerinde meâlen, (Ey îman edenler! Yapmadığınız bir şeyi niçin söylersiniz? Yapamadığınız şeyi yaptık demeniz, Allah katında büyük öfkeye sebep olur) buyurulmuştur ki, bu da, bir insanın yapamayacağı bir şeyi vadetmesinin, onu Allah katında kötü kişi yapacağını göstermektedir.
.
Tevâzudan daha iyi bir şey görmedim
Feth-i Mûsulî hazretleri evliyânın büyüklerindendir. Musul’da doğdu 835 (H. 220) senesinde orada vefât etti. Bişr-i Hafî'nin arkadaşıdır. Bişr-i Hâfî hazretleri gibi gibi yüksek dereceler sâhibiydi.
Bir gün Feth-i Mûsulî'ye, "sıdk nedir?" diye sorulunca, içinde demir bulunan bir ocağa elini sokup, kızgın bir demir parçasını çıkarıp elinde tuttu ve; "İşte sıdk budur" dedi. Şöyle anlatır:
"Bir gün Emir-ül-müminîn Hazreti Ali'yi rüyâmda görüp, bana nasîhat et, dedim. Tevâzudan daha iyi bir şey görmedim. Yalnız Allahü teâlâdan sevap umarak, zenginin yoksula gösterdiği tevâzudan daha güzel ne olabilir, dedi. Biraz daha nasîhat edin, dedim. Buyurdu ki: Ondan daha güzel olanı, Allahü teâlâya gâyet fazla güven duyan fakirin, zengine karşı kibirli ve gururlu davranmasıdır."
Hacca giderken yolda henüz mükellef olmamış bir çocuk gördü. Devamlı bir şey okuduğunu görüp; "Ne okuyorsun?" dedi. "Kur'ân-ı kerîm okuyorum" dedi. "Nereye gidiyorsun?" deyince, Hicaz'a gittiğini söyledi. Daha küçük olduğu hâlde neden gittiğini sordu. Çocuk; "Allahü teâlânın rızâsına kavuşamadan bu dünyâdan ayrılırsam hâlim nice olur?" diye cevap verdi. "Adımların küçük, yaya nasıl Hicaz'a ulaşacaksın?" dedi. "Gerçi adımlarım küçük, fakat gönderen büyüktür" dedi. "Ne azığın, ne rehberin, ne de arkadaşın var" deyince; "Bir kimseyi bir zât, hânesine dâvet etse, o kimsenin yiyeceğini götürmesi ayıp olmaz mı? Rabbim beni dâvet buyurmuştur. Benim yardımcım O'dur" dedi... Görüşme bitince çocuktan ayrıldı. Kâbe'ye varınca, onu tavâf sırasında gördü. Çocuk ona bakıp; "Nasıl, şimdi şüpheden kurtulup yakîne ulaştın mı?" dedi.
Buyurdu ki:
"Büyük velîlerden otuzu ile sohbet ettim. Hepsi de bu yolun büyüklerindendi. Hepsi 'halkla sohbetten kaçın' dediler ve hepsi az yemeyi emir buyurdular."
"Yemek yemekten ve ilaçtan kesilen hasta misâli ilim ve hikmetten mahrûm kalan kalp de ölüme mahkûmdur."
"Kendi arzularından ziyâde Allahü teâlâyı isteyenin kalbinde Allah sevgisi doğar."
"Allahü teâlâyı arzu eden, ondan gayri her şeyden yüzünü çevirir."
"Kalbine dikkat ve teveccüh edenin kalbinde, Allahü teâlânın sevgisi meydana gelir."
"Konuşunca Allahü teâlâdan konuşanlar, amel edince Allah için amel edenler, bir şey isteyince de Allahü teâlâdan isteyenler gerçek mârifet sâhipleridir.”
.
Müslümanın ölümü sonsuz hayattır
Ebû Bekr Havlânî hazretleri Mâliki mezhebi fıkıh âlimidir. Tunus’ta Kayrevan'da doğdu. Mısır’a giderek zamanın meşhur fıkıh âlimlerinlerinden ilim tahsil etti. Memleketine dönüp çok talebe yetiştirdi. 432 (m. 1041)’de Kayrevan'da vefat etti. Buyurdu ki:
Ölmek, yok olmak değildir, ruhun bedene olan bağlılığının sona ermesidir. Rûhun, bedenden ayrılmasıdır. Bir evden, bir eve göç etmektir. Ömer bin Abdül’azîz “rahmetullahi aleyh” buyurdu ki: (Sizler, ancak ebediyet, sonsuzluk için yaratıldınız! Lâkin bir evden, bir eve göç edersiniz!)
Mevt (ölüm) mümine hediyedir, nimettir. Günâhı olanlara musîbettir. Fakîrlere rahat, zenginlere azaptır. Müminin rûhunun bedenden ayrılması, esîrin hapisten kurtulması gibidir. Mümin öldükten sonra, bu dünyâya geri gelmek istemez. Yalnız şehitler, dünyâya geri gelip, bir daha şehit olmak ister...
Dünyânın iyiliği gitti. Kederleri kaldı. Bundan dolayı ölüm, her Müslüman için hediyedir. Bir adamın dînini, ancak kabri korur. Müminlere yapılacak ikrâmlardan birincisi, ölümdeki sevinçtir. Mümini rahatlatan, ancak Allahü teâlâya kavuşmakdır. Her mümine mevt, hayâtından dahâ iyidir. Allahü teâlânın emirlerine uyan bir mümine, ölümden dahâ sevinçli bir şey olmaz. Allahü teâlâya kavuşmayı seven mümin, mevti (ölümü) ister. Mevt, dostu dosta kavuşturan bir köprüdür. Kavuşmak şevki, büyük ve yüksek derecedir. Bu dereceye yükselen mümin, mevtin gecikmesini istemez. Rabbine iştiyâkından dolayı, Ona kavuşmayı, Onu görmeyi sever. Cenneti seven ve ona hâzırlanan insan mevti sever. Çünkü mevt olmayınca, Cennete girilmez.
Bir kimsenin îmân ile öleceği son nefeste belli olur. Bir insan, bu devlete kavuşunca, Allahü teâlânın ihsânları başlar. Bu ânda, elbette sevinir. Saadet sâhibi şu kimsedir ki, Azrâîl “aleyhisselâm” gelip, (Korkma, Erhamürrâhimîne gidiyorsun. Asıl vatanına kavuşuyorsun. Büyük devlete erişiyorsun!) der. Böyle kimseye, bundan daha şerefli bir gün yoktur...
Bu dünyâ bir konaktır. O cihâna bakınca zindandır. Bu geçici varlık, bir görünüştür. Gölge gibi, yavaş yavaş çekilmekte, geçip gitmektedir. Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (İnsanlar uykudadır, ölünce uyanırlar.)
Dünyâ hayâtı, rüyâ gibidir. Mevt uyandırıp, rüyâ bitecek, hakîkî hayat başlayacaktır. Müslümanın ölümü, hayattır. Hem de, sonsuz hayat!
.
Fakirler, benimle cennete girecek
Abdullah bin Ebî Müleyke hazretleri hadis alimi olup tabiînin büyüklerindendir. Mekke-i Mükerreme'de yaşamış olup, yine orada 117 (m. 735) yılında vefât etti. Fıkıh, tefsîr, hadîs ve kırâat ilimlerinde büyük âlim olup, zamanının meşhûrlarındandı.
Mekke'de halifeliğini ilân eden Abdullah bin Zübeyr'in kadılığını yaptı. Teravih namazının Hulefâ-i râşidîn ve Eshâb-ı kirâm zamanında da yirmi rek'at kılındığını rivâyet eden Tâbiînden birçok âlimden biri de İbn-i Ebî Muleyke'dir. Mekruh vakitlerde (güneş doğarken, tam tepede iken ve güneş batarken) namaz kılmanın mekruh olduğunu bildiren bir rivâyeti de vardır. Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bazıları:
Hazret-i Âişe'den (radıyallahu anha) rivâyet edilen bir hadîs-i şerîfte, "Mümine diken (batması) veya daha büyük musîbet isabet ederse, O (Günahlarına) keffârettir." Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) "Kim hesaba çekilirse azap edilmiş olur" buyurdu. Hazret-i Âişe, (Allahü teâlâ "İşte böylesi kolay bir hesaba çekilir" (İnşikâk sûresi  buyurmuyor mu?) diye sorunca "Bu senin dediğin arzdır (Amellerin sahiplerine arz olunmasıdır) yoksa her kim ince hesaba çekilirse helâk olur" buyurdu. Peygamber Efendimiz mahşerde de insanların en üstünüdür. Bunu, kendileri şöyle beyân buyurdular: “(Kabirden) kalkılacağı zaman, ilk çıkacak insan benim. Rableri huzûruna geldiklerinde hatîbleri benim. Ümitlerini kestikleri zaman da müjdecileri benim! Livâ-ül-hamd benim elimdedir. Rabbimin katında âdemoğlunun en kıymetlisiyim. Övünmüyorum, hakîkati bildiriyorum. Hakîkati bildirmek benim vazîfemdir.”
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahu anh)rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte; “Cennet elbiselerinden bir elbise giydirileceğim. Sonra Arş’ın sağ yanında duracağım.. Mahlûkâttan o makamda benden başka kimse bulunmayacak” buyuruldu.
İbn-i Abbâs’ın (radıyallahu anhüma) bildirdiği hadîs-i şerîfte, Peygamberimiz buyurdu ki: “Cennet kapısının halkasını ilk kımıldatacak olan da benim. Bana (Cennet) açılacak ve oraya benimle birlikte müminlerin fakirleri girecek...”
Enes bin Mâlik’den (radıyallahu anh) bildirilen hadîs-i şerîfte; “Kıyâmet günü Cennetin kapısına gelirim ve açmalarını isterim. Hâzin der ki, “Sen kimsin?” Ben Muhammedim derim. “Ben (Cenneti) sana açmakla emrolundum. Senden önce hiç kimseye açmam” diye karşılık verecek” buyuruldu.
.
Kur’ân-ı kerîmi, hakkını vererek okumak
Takıyyüddîn Muhammed el-Mısrî hazretleri kıraat ve hadis âlimidir. 682'de (m. 1283) Kahire'de doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden kıraat ilmi tahsil etti ve çok talebe yetiştirdi. 745'te (m. 1344) Kahire'de vefat etti. Buyurdu ki:
Kıraat âlimleri, Kur’ân-ı kerîmin üç şekilde okunabileceğini bildirmişlerdir:
1-Tahkîk: Her bir harfin hakkını vermek, medleri mertebelerine uygun bir şekilde uzatmak, harekeleri birbirinden ayırmak, şeddeleri tam yapmak ve ayınların hakkını vermektir. Tahkîk; İmâm-ı Hamza ile Versin usûlüdür.
2-Hadr: Lügat mânâsı, sür’atli okumak demektir. Kur’ân-ı kerîmi tecvîd kaidelerine uymak suretiyle en hızlı okuma şeklidir. Hadr’de medler asgari haddine iner. Harflerin hakkıyla telâffuz edilmelerine dikkat edilmesi lâzımdır. Sür’at sebebiyle harf-i medler kesilir, gunnenin sesi gider, harekelerin çoğu giderse, kıraat caiz olmaz. Hadr’da; idgam, ihfâ, kalkale, gunne ve medler ihmâl edilmez. Hadr ile kıraat; İbn-ül-Kesîr, Ebû Ca’fer, Ebû Amr, Ya’kûb ve Kâlûn’un usûlüdür.
3-Tedvîr: Tahkîk ve hadr arasında bir kıraat şeklidir. Eda ehlinin çoğu katında tercih edilen bir kıraattir. İbn-ül-Âmir, Asım, el-Kisâî ve Halef'in usûlleridir.
Kıraat ilminin kitaplara nakledilmesine kadar, kıraat âlimleri, kıraat vecihlerini birbirine aktardılar. Şarkta (doğuda) ve Garbta (Endülüs’te) bu ilme önem verildi. Kırâat-i seb’a ve Kırâat-ı aşere üzerine pek çok eser yazıldı. Magrib ve Endülüs’e bu ilmi, dördüncü hicrî asırda Muhammed bin Abdullah et-Talamnekî getirdi, önce Mekkî bin Ebî Tâlib, daha sonra da Ebû Amr Osman bin Sa’îd ed-Dânî bu konuda eserleryazdılar. Ebû Amr Osman bin Sa’îd ed-Dânî Müslümanlarca en çok tutulan; et-Teysîr, Câmi-ul-Beyân, el-Muhkem fî nakt’ıl-mesâhif, el-Mulenî gibi eserler telif etti. Kasım Muhammed bin Fîre eş-Şâtıbî, ezberlenmesi ve öğretmesi kolay olsun diye et-Teysîr’i manzum olarak ve her imâma ve râvîsine ebced hesabına dayanan eş-Şatıbiyye diye bilinen Hırz-ül-Emânî’sini hülâsa etti. Bu eser, Müslümanlar tarafından ezberlenip ezberletildi. Basra’da ilk defa kıraat ilmini okuyup inceleyen ve eser yazan Harun bin Mûsâ el-Âver olduğu rivayet edilmektedir.
Yûsuf bin Ali bin Cebbâre’nin, Endülüs’ten doğuya geçmesiyle bu ilim Mâverâünnehr, Gazne ve şarkta yayıldı.
.
Yâ Resûlallah, bu zat ne hayır yapardı?
Ebü'n-Nadr Saîd bin Ebî Arûbe hazretleri hadisleri ilk defa konularına göre tasnif eden hadis âlimidir. 76 (m. 695)’de Basra'da doğdu. Hasan-ı Basrî, İbn-i Sîrîn gibi Tabiîn'in büyüklerinden fıkıh, tefsir ve hadis öğrendi. Basra'da devrin fıkıhta önde gelen âlimi, hadiste en büyük hafızı sayılan İbn-i Ebû Arûbe 150'de (m. 767) vefat etti. Şöyle nakleder:
Bir kavim, İslâmda birbirine yardım eder, dîni, îmanı, helâli, haramı birbirlerine öğretirlerse, Allahü teâlâ onlara rahmet eder. Kıyamet günü onların amelinden deve yaratır da, onun üzerine binerler. Öylece haşr olunurlar. Bu kimseler âhıret ticâretinde fayda görüp, kâr edenlerdir. Bu takdîrde Allahü teâlâdan korkanlar, Allahü teâlânın dînini yayanlar, binicilerdir. Bunun için, Allahü teâlâ Meryem sûresinin seksenbeşinci âyetinde meâlen, (Allahü teâlâdan korkanlar, o gün, Rablerinin nîmetlerine müşterek olarak giderler) buyurdu.
Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bir gün Eshâbına buyurdular ki: (Benî İsrâil'de bir kişi vardı. Çok hayır yapardı. Hattâ, o zat sizin içinizde haşrolunacaktır). Eshâb-ı kirâm dediler ki: (Yâ Resûlallah! Bu zat ne hayır yapardı?) Resûlullah buyurdu ki: (Ona babasından çok mal kalmıştı. Bununla, bir bostan satın alıp, onu fakirlere vakfetti. Rabbim huzuruna vardığım zaman, bu, benim bostanım olur dedi. Yine birçok altın ayırıp, onu fakir ve zayıf kimselere verdi. Bununla da, cenâb-ı Hakk'tan câriye ve köle satın alırım, dedi. Yine birçok köle âzâd etti. Bunlar dahi, Allahü teâlânın huzurunda benim hizmetçilerim olur, dedi. Bir gün de, bir âmâya rast geldi. Gördü ki, bâzen yürür, bâzen düşer. Ona bir binecek hayvan satın alıp, bu da, Allahü teâlânın huzurunda benim binecek hayvanımdır dedi.) Peygamber efendimiz bunu haber verdikten sonra da, (Nefsim, kudreti elinde olan Allahü teâlâya yemin ederim ki, bu hayvanın, onun için eyerlenmiş ve gem vurulmuş hazır olduğunu görüyorum. Bu zat, ona biner de mahşere öylece gelir) buyurdu.
(Sırât-ı müstekîm üzre gidenle, gözleri âmâ olup yüzüstüne gittiği yolu bilmeyen müsâvi midir) meâlindeki Mülk sûresi yirmiikinci âyet-i kerimesinin tefsîrinde buyuruldu ki: Allahü teâlâ, kıyâmet günü için müminlerin haşr olunması ile, kâfirlerin haşrine, bu âyet-i kerimeyi misâl kıldı.
.
Ortaya büyük bir yalan attınız
Cemaleddin İshak Karamanî hazretleri Osmanlı âlimlerindendir. İstanbul’da medrese tahsilinden sonra Piri Mehmet Paşa'nın yaptırdığı Karaköy’de Koruk dergâhında talebe yetiştirdi. 923 (m. 1517)’de vefat etti. Sütlüce’deki türbesinde yatmaktadır. Birçok eser telif etti. Bunlardan “Haşiye Alâ Tefsir-i Beyzavi” isimli eseri, Kadı Beydâvî tefsirinin haşiyesidir. Burada şöyle yazmaktadır:
Allahü teâlânın, İsâ aleyhisselâmı "Allahın oğlu" olarak göstermek isteyenlere, hattâ bu maksat ile Tevrât ve İncîl'deki cümleleri değiştirmek küstahlığında bulunanlara karşı ne kadar gazaba geldiği, Kur'ân-ı kerimde Meryem sûresinin 88-93. âyetlerinde meâlen şöyle beyan buyurulmuştur:
([Yahudiler ve Hristiyanlar], Rahmân çocuk edindi dediler. [Ey Resûlüm sen onlara de ki,] ortaya büyük bir yalan attınız. İsnâd ettikleri o sözden, nerede ise, gökler paralanacak, yer yarılacak, dağlar dağılacaktı. Hâlbuki Rahmân'ın çocuk edinmesi, Onun azâmetine lâyık değildir. Çünkü göklerde ve yerlerde hiçbir kimse yoktur ki, Rahmân'a kul olarak gelici olmasın.)
Kur'an-ı kerimin İhlâs sûresinin üçüncü âyetinde Allahü teâlâ meâlen buyuruyor ki: (Allah doğmamış ve doğurmamıştır.)
Nisâ sûresinin yüzyetmişbirinci âyetinde meâlen, (Ey ehl-i kitap [Yahudiler ve Hristiyanlar]! Dîninizde taşkınlık etmeyin. Allahü teâlâ hakkında doğruyu söyleyip [Ona iftirâ ederek İsâ Allahın oğludur demeyin], Meryem oğlu İsâ, Allahü teâlânın resûlüdür. 'Ol' emri ile yaratılmış mahlûkudur. Onu Meryem’e ilkâ etti. [Ey Hristiyanlar] Allahü teâlâya ve Resûlüne iman edin, 'ilah üçtür' ve 'Allahü teâlâ üçün üçüncüsüdür' demeyin. Bundan sakınmanız sizin için daha hayırlıdır. Allah ancak bir tek mâbuttur. Çocuğu olmaktan münezzehdir) buyurulmuştur.
Allahü teâlâ Kur'ân-ı kerimde, İncîl'i değiştirenlere karşı, Bekara sûresinin onuncu âyetinde meâlen şöyle hitap etmektedir:
(Kalblerinde [şek ve nifak] hastalığı vardır. Allahü teâlâ hastalıklarını arttırmıştır. Yalancılıklarından dolayı elem verici azâba uğrayacaklardır.)
Bekara sûresi 79. âyetinde meâlen, (Vay, [tahrîf olunmuş] kitabı kendi elleri ile yazıp da, onu birkaç kuruşa satmak için, Allah tarafındandır diyenlere! Vay, ellerinin yazdıklarına! Vay kazandıklarına!) buyurularak, onların elîm bir azâba uğrayacağını haber vermiştir.
.
Dalâlette olan amcan öldü
Hassan bin Atıyye hazretleri ilk hadis âlimlerindendir. Basra’da doğdu. Şam’da yaşadı. Ebû Ümâme el-Bâhilî, Saîd bin Müseyyeb ve Nâfı'den rivayette bulundu. Kendisinden hadis rivayet edenlerin en meşhuru Evzâî'dir. 130 (m. 748)’de vefat etti. Şöyle nakleder:
Ebû Tâlib, Hazret-i Alî’nin (radıyallahü anh) babasıdır. Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) amcasıdır. Resûlullahın Peygamber olduğunu biliyordu. İnsanların kötüleyeceklerinden korkarak ve ayıplayacaklarını düşünerek îman etmedi. Ebû Tâlib ölüm döşeğinde iken, Resûlullah onun yanına gelerek, (Ey amcam! Sana şefaat edebilmekliğim için, lâ ilâhe illallah söyle!) buyurdu. Cevabında, (Ey kardeşimin oğlu, doğru söylediğini biliyorum. Lâkin ölüm korkusu ile îmana geldi denilmesini istemem) dedi.
Beydâvî tefsîrinde, Kasas sûresinin (Sevdiklerini hidâyete getirmek senin elinde değildir) meâlindeki, ellialtıncı âyet-i kerimesinin bu zaman indiği bildirilmiştir. Bir rivayete göre, Kureyş kâfirlerinin ileri gelenleri, Ebû Tâlib’in yanına geldiler. "Sen, bizim emîrimizsin, sözlerin başımızın üzerindedir. Fakat, senden sonra, Muhammed ile aramızda düşmanlığın devam edeceğinden korkuyoruz. Ona söyle! Dînimizi kötülemesin" dediler. Ebû Tâlib, Resûlullahı yanına çağırdı. İşittiklerini söyledi. Resûlullahın, onlar ile sulh yapmayacağını anlayınca, Müslüman olacağı anlaşılacak bazı şeyler söyledi. Bunları işitince, amcasının îman etmesini istedi. (İşitenlerin bana dil uzatacaklarından korkmasaydım, îman ederdim. Seni sevindirirdim) dedi...
Hazret-i Ali, Resûlullaha gelerek, "dalâlette olan amcan öldü" deyince, (Yıka, kefen içine sar ve defnet! Men olununcaya kadar onun için duâ ederiz) buyurdu. Birkaç gün evinden çıkmayarak, onun için çok duâ etti. Eshâb-ı kirâmdan bazıları bunu işitince, onlar da, kâfir olarak ölmüş olan akrabâları için duâ etmeye başladılar. Bunun üzerine, Tevbe sûresinin, (Peygamber ve îman edenler, akrabâları olsalar da, müşrikler için istiğfâr etmemelidirler) meâlindeki yüzondördüncü âyet-i kerimesi nâzil oldu. Bir hadis-i şerifte, (Kıyâmet günü, kâfirlerden azâbı en hafif olanı, Ebû Tâlib’dir. Ayaklarında ateşten nalın olacak, bunların sıcaklığından dimâğı kaynayacaktır) buyuruldu. [Bu hadis-i şerif, Ebû Talib'in diriltilip iman etmesinden sonra, İmam-ı Kurtubi ve İmam-ı süyuti hazretlerinin bildirdiği (Amcam Ebu Talib, diriltildi ve iman etti) mealindeki hadis-i şerif ile nesh edilmiştir.]
.
Ey Allahım, Ömer’i sen uyandır!
Bukâîzade Veliyyüddin Efendi Osmanlı âlimlerindendir. İstanbul’da medrese tahsilini tamamladıktan sonra çeşitli camilerde kürsü şeyhi olarak vaazlar verdi. Sonra ordu şeyhi oldu ve bazı seferlere katıldı. 1183 (m. 1769)'de İstanbul'da vefat etti. Birçok eser telif etti. Bunlardan “Ravzatü'r-Reyyahîn fî Menakıb-i Çiharyar-i Güzin” isimli eserinde şöyle yazmaktadır:
Ömer-ül Fârûkun “radıyallahü anh” şânı ile alâkalı inzâl olan âyet-i kerîmeler vardır. Bunlardan ikisi şöyledir: Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” bir hizmetçisini, hazret-i Ömer’i çağırması için gönderdi. Kaylûle vakti idi. Hazret-i Ömer uyumuştu. O hizmetçi bağırdı. Uyanmadı. Kapıyı açıp, içeri girdi. Hazret-i Ömer'in teninden bir miktâr açılmıştı. O hizmetçi hemen dışarı çıktı. Dedi ki, ey Allahım, Ömer’i sen uyandır. Bir kerre dahâ bağırdı. Hazret-i Ömer uyandı. Hizmetçinin içeri girip, açılan yerini gördüğünü anladı. Üzüldü. Ne olaydı, sabâh vakti ve kaylûle vakti ve akşam vakti, bu üç vakitte, halk evlerinde uyurlar. Allahü teâlâdan vahiy nâzil olsaydı da, birbirinin evine izin ile girselerdi. Hazret-i Ömer’in sözüne muvâfık Allahü teâlâ meâl-i şerifi (Ey îmân edenler! Sizin mülk-i yemîninizde olan kız, erkek, köle ve hür çocuklarınızdan, bülûğ çağına ermeyenler, üç vakitte yanınıza girerken, izin istesinler. Zîrâ sabâh nemâzından önce, öğle vaktinde ve yatsı nemâzından sonra örtünmeniz zor olur. [Elbiseler değiştirilir.] Bu üç vaktin dışında, birbirinizin yanına girmenizde size, hizmetçi ve çocuklarınıza günâh yoktur. Allah size hüküm âyetlerini böylece bildiriyor. Allah sizin hâlinizi bilir. Ve İslâmiyyetin hikmetini icrâ eder. Çocuklarınız bülûğ çağına erişince, onlardan önce bâliğa olanların izin istediği gibi her vakitte izin istesinler) olan Nûr sûresi 58. âyet-i kerîmeyi inzâl buyurdu.
Ömer bin Hattâb “radıyallahü teâlâ anh” bir gün dedi ki: ''Keşke emir geleydi de, Resûlullahın saadethânelerine destûrsuz girmeselerdi!'' Allahü teâlâ, hazret-i Ömer’in sözüne muvâfık, meâl-i şerifi (Ey îmân edenler! Resûlümün evine yemeğe davet olunmaksızın ve vaktine bakmaksızın girmeyin) olan Ahzâb sûresi 53. âyet-i kerîmeyi inzâl buyurdu.
İbni Abbâs “radıyallahü anhümâ” buyurdular ki: Bu âyet-i kerîme bir grub hakkında nâzîl olmuştur. Onlar Resûlullahın yemek vaktini gözleyip, o vakitte varıp, Resûlullahın yanında otururlar idi. Taam gelir yerler idi. Sohbet ederlerdi. Dışarı gitmezlerdi.
.
Âhiret yolculuğuna her ân hazır ol
Bîvücûdî Tâlib Efendi, Celvetî tarikatının büyüklerinden âlim bir zat olup Divitçi Şeyh Mustafa Efendi'nin oğludur. 1097 (m.1685)'de Üsküdar’da vefat ederek Şeyh Camii'nin avlusunda pederinin yanına defnedilmiştir. “Gülşen-i Esrar” isimli eserinde şöyle yazmaktadır:
Muhammed bin Ka’b buyurdu ki: “Allahü teâlâ bir kulu hakkında hayır murâd edince, onu dünyâya karşı zâhid yapar. Dinde fakîh kılar ve ona kendi ayıplarını görmeyi nasip eder.”
Râbi’a-i Adviyye buyurdu ki: “İnsanlar, kalplerini dünyâ sevgisi sebebiyle Allahü teâlâdan alıkoydular. Eğer, dünyâ sevgisini kalplerinden atabilselerdi, melekût âleminde dolaşırlardı.”
Ahmed bin Hâlid Acurî şöyle anlattı: “Hakîmlerden birisine; 'Ahmaklığın en ileri derecesi nedir?' diye sorulunca; 'Kötü kimselerin yaptıklarını yaparak iyilerin derecelerine kavuşmayı istemek, doğru yolda olanlara kızıp bâtıl yolda olanı sevmektir' diye cevap verdi. 'Cehâletin alâmeti nedir?' diye sorulunca 'Zenginliği sevmek, uzun emel sahibi olmak, dünyâya çok düşkün olmaktır' diye cevap verdi.”
Ahmed bin Kays’a, mürüvvetin ne olduğu sorulunca şöyle cevap verdi: “Mürüvvet; dinde âlim olmak, belâ ve musibetlere sabretmek, gazap zamanında hilm (yumuşaklık) göstermek, gücü yeterken affetmek, ana-babaya iyilik etmektir.”
Bilâl bin Saîd şöyle buyurdu: “Ey ebedî yolun yolcuları! Sizler, yok olmak için yaratılmadınız. Sizler, sâdece bir evden, bir eve göç edersiniz. Nitekim siz, sulblerden rahimlere, buradan dünyâya, dünyâdan kabirlere, kabirlerden mevkıfe, mevkıfden ya ebedî Cennete veya Cehenneme gidersiniz.”
İbn-i Mübârek anlattı: “Ömer bin Abdülazîz’e, en faziletli cihâdın ne olduğu sorulunca; 'Nefsin arzu ve istekleri ile cihâddır' buyurdu."
Hasen bin Hilâl şöyle anlattı: “Hakîmlerden birisi şöyle dedi: Dînin emir ve yasaklarına uyan kimselerle beraber olmak, kalpten günah kirlerini giderir. Mürüvvet sahibi ile oturup kalkmak, iyi ahlâka delâlet eder. Âlimlerle beraber olmak, kalpleri açar. Zamanın dâima değiştiğini bilen, zamana uymaz.”
Muhammed bin Hüseyin anlattı: “Hakîmlerden birisi oğluna şöyle nasihatte bulundu: Ey oğlum! Hayır bir işi geriye atmaktan, sonra yaparım demekten sakın. Çünkü böyle yapmak, o hayır işin yapılmasına mâni olur. Hayır işin zamanı geçince, bir daha geri dönmez. Uzun emel sahibi olmaktan sakın. Çünkü uzun emel senden öncekilerin helakine sebep olmuştur. Âhiret yolculuğuna her ân hazır ol. Sözle ve fiille acele etme.”
.
Cennete Allahın fazlı ve ihsânı ile girilir
Behişti Ramazan Efendi, Merkez Efendi halifelerinden fazilet sahibi bir zat olup Kırklareli’nin Vize kazasındandır. Çorlu'da yerleşerek vaaz ve irşad ile meşgul oldu. 979 (m. 1571)’de 'de vefat etti. “Haşiye âlâ Şerh-i Akaid li'l-Allâmeti-t-Taftazanî” isimli eserinde şöyle yazmaktadır:
Allahü teâlâ, kullarına kuvvet, kudret, irâde vermiştir. İstediklerini işlerler. İnsanlar, işlerini kendileri yapıyor. Allahü teâlâ da yaratıyor. Allahü teâlânın hikmeti, âdeti şöyledir ki, insan bir işi yapmak isteyince, O da, isterse o işi yaratır. Bu iş, insanın kasdı ile, ihtiyârı ile meydana geldiği için, işin mesûliyeti, sevabı ve cezâsı, o insana oluyor. İnsanın ihtiyârı zayıftır, azdır diyenler, Allahü teâlânın irâdesinden az olduğunu demek istiyorlarsa, doğrudur. Yok eğer, emirleri yapacak kadar değildir diyorlarsa, yanlıştır. Allahü teâlâ, insanlara, yapamayacakları bir şeyi emretmemiştir.
Hep kolay emretmiş, güç şey istememiştir. Az zamandaki bir küfre, sonsuz azâb etmeyi ve az zamandaki îmana, sonsuz nîmetler vermeyi takdir etmiştir. Bunun sebebini anlayamayız. Şu kadar biliyoruz ki, insanlara, görünür görünmez, bütün nîmetleri, iyilikleri veren, yerlerin, göklerin, zerrelerin yaratanı ve noksânsızlık, kusursuzluklar yalnız Ona mahsûs olan bir Allaha inanmamak elbette çok şiddetli, çok acı azâb ister ki, bu da, Cehennemde sonsuz yanmaktır. Böyle bir nîmet sahibine, görmeden inanmak ve nefsin ve şeytanın ve din düşmanlarının aldatmalarına kanmayarak, Onun sözlerine güvenmek, büyük mükâfât ister ki bu da, Cennet nîmetlerinde ve lezzetlerinde sonsuz kalmaktır.
Meşâyıh-i kiramdan çoğu dedi ki: ''Cennete girmek, yalnız Allahın fazlı ve ihsânı iledir. Îmanı, Cennete girmeye sebep göstermek, kazanılan nîmetin lezzeti, daha çok olduğu içindir.''
Cennete girmek, îmana bağlıdır. Fakat îman, Allahü teâlânın fazlıdır, ihsânıdır. Cehenneme girmek de, küfürden dolayıdır. Küfür ise, nefs-i emmârenin arzularından doğmaktadır. Nitekim Nisâ sûresi yetmişdokuzuncu âyet-i kerimesinde meâlen;
(Her güzel, her iyi şey, sana Allahü teâlâdan geliyor. Her çirkin, her fenâ şeye de, nefsin sebep oluyor) buyuruldu. Cennete girmeyi îmana bağlamak, îmanın kıymetini bildirmek içindir. Bu da, îman olunacak şeylerin kıymeti ve ehemmiyeti demektir.
.
Siz ümmetlerin hayırlısısınız
Semmân el-Bâhilî hazretleri hadis hafızıdır. 109'da (m. 727) Basra’da doğdu. Orada ilim tahsiline başladı ve devrinin büyük âlimlerinden hadis öğrendi. Abdullah bin Mübârek'in kendisinden rivayette bulunması onun hadis ilmindeki yerini göstermeye yeterlidir. 203 (m. 818)’de vefat etti. Şöyle nakleder:
Eshâb-ı kirâmın hepsini üstün bilmemiz, sevmemiz lâzımdır. Eshâb-ı kirâmın her birini büyük ve üstün bilmek, hepsine iyi gözle bakmak, herbirinin âdil ve sâlih olduğuna inanmak lâzımdır. Hiçbirine dil uzatmamak, lânet etmemek, düşmanlık etmemek ve bir kısmını sevmek için başka Sahâbîlere düşman olmaktan sakınmak lâzımdır. Bir kısmına düşmanlık ederek, söğerek, kötüleyerek, başka kısmın sevilmiş olacağını sanmaktan kaçınmalıdır.
Âl-i İmrân sûresinin yüzonuncu âyet-i kerimesinin meâl-i şerifi, (Siz ümmetlerin hayırlısısınız) ve Tevbe sûresinin yüzüncü âyet-i kerimesinin meâl-i şerifi, (Önce Müslüman olanlardan, Muhâcirlerin ve Ensârın önce gelenlerinden ve bunların yolunda gidenlerden Allahü teâlâ râzıdır ve bunlar da, Allahü teâlâdan râzıdırlar. Allahü teâlâ bunlar için, Cennetler hazırladı. Bu Cennetlerin altından nehirler akmaktadır. Bunlar Cennetlerde sonsuz olarak kalacaklardır)dir. Bir hadis-i şerifte, (Eshâbımı söğmeyiniz! Eshâbımdan sonra gelenlerden bir kimse, dağ kadar altın sadaka verse, Eshâbımdan birinin bir avuç arpa vererek kazandığı sevaba veya yarısına kavuşamaz) buyuruldu. Diğer bir hadis-i şerifte, (Eshâbım gökteki yıldızlar gibidir. Herhangi birisine uyarsanız, hidâyete kavuşursunuz!) buyuruldu. Bir hadis-i şerifte, (Eshâbıma düşmanlık etmekten sakınınız! Allahdan korkunuz. Onları seven, beni sevdiği için sever. Onlara düşmanlık eden, bana düşmanlık etmiş olur. Onları inciten, beni incitmiş olur. Beni inciten de, elbette Allahü teâlâyı incitir) buyuruldu.
Bir hadis-i şerifte de (İnsanların en iyisi, benim zamanımda bulunan Müslümanlardır. Onlardan sonra en iyisi, onları görenlerdir. Onlardan sonra da en iyisi, onları görenleri görenlerdir. Onlardan sonra gelenlerde iyi olmayanlar da vardır) buyuruldu. Başka bir hadis-i şerifte, (Ümmetimin en iyisi, benim bulunduğum zamanda olanlardır. Onlardan sonra en iyisi, onlardan sonra gelenlerdir. Onlardan sonra da en iyisi, daha sonra gelenlerdir) buyuruldu.
Münâvî'nin ve Tirmüzî'nin bildirdikleri hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Beni gören ve beni görenleri gören bir Müslümanı Cehennem ateşi yakmaz.)
.
Göklerin parçalandığı, yıldızların dağıldığı gün
Eyyûbizade Mustafa Efendi Osmanlı âlimlerindendir. 1061 (m. 1651)’de Bosna-Hersek'in Mostar kasabasında doğdu. İlk tahsilini orada yaptı. İstanbul'da Sahn-ı Semân Medresesi'nde yüksek tahsil gördükten sonra müderris oldu. 1104 (m. 1692)’de Mostar Müftülüğüne tayin edildi. 1119 (m. 1707)’de orada vefat etti. Bir dersinde şöyle buyurdu:
İmanın beşinci şartı, âhiret gününe inanmaktır. Kıyâmet günü, elbette vardır. O gün gökler, yıldızlar ve [şu üzerinde yaşadığımız] yeryüzü, dağlar, denizler ve hayvanlar, nebâtlar ve madenler, hâsılı her şey, [madde ve kuvvet] yok olacaktır. Gökler parçalanacak, yıldızlar dağılacak, yeryüzü, dağlar, toz olup savrulacak. Bu yok oluş, Sûr’un ilk işareti ile olacaktır. İkinci nefhasında, her şey tekrar yaratılıp, insanlar, mezârdan kalkacak, mahşer yerinde toplanacaktır...
Âhirette, dünyadaki işlerden sual ve hesap vardır. Âhirete mahsûs olan bir terâzî ve Sırât köprüsü denilen bir geçit vardır. Cennet ve Cehennem vardır. Kıyâmet günü, hesaptan sonra, birçokları Cennete gönderilecek, birçoğu da, Cehenneme sokulacaktır. Cennetin sevabı, nîmetleri ve Cehennemin azâbı ebedîdir, sonsuzdur. Bunlar, Kur'ân-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde açıkça bildirilmektedir.
Cehennemde sonsuz olarak yanmak, küfrün karşılığıdır. Bir kimse, dinde inanılması lâzım olan şeylerden, bir tânesine bile inanmamış veya şüphe etmiş ise veya beğenmemiş ise îmanı gider. Kâfir olur. Cehennemde ebedî yanacaktır. Bir kimse, Kelime-i tevhîd söyleyip, bunun manasını kabul eder, Muhammed, Allahü teâlânın Peygamberidir, her sözü doğrudur, güzeldir deyip, ona uygun olmayanlar yanlıştır, fenâdır diye inanırsa ve son nefesinde de öyle ölüp, âhirete, bu îman ile giderse, bu kimse, kâfirlere mahsûs olan âdetlere ve bayramlara katılır, kâfirlerin mukaddes bildikleri günlerinde ve gecelerinde, onların yaptıklarını yaparsa Cehenneme girer. Amma, kalbinde zerre kadar îmanı olduğu için, yâni kısaca inandığı için Cehennemde sonsuz kalmaz. [Kısaca inanmış olmak için, dinde inanılması lâzım olan şeylerden birini işitince, şüphe etmeden inanması lâzımdır.] Zarûret olmadığı hâlde bile kâfirlerle düşüp kalkan, onların bayramlarına, paskalyalarına uyanların cenâze namazlarını kılmalıdır. Bunları kâfir bilmemelidir.
.
Resûlullah, sabretmemi vasiyet buyurmuştu
Abdullah İbn-i Ebi'l-Esved hazretleri, hadis hafızıdır. 163'te (m. 780) Medine’de doğdu. İmam-ı Mâlik, Hammâd bin Zeyd gibi âlimlerden hadis dinledi. Buhârî, Ebû Dâvûd, İbrahim el-Harbî, İbn-i Ebü'd-Dünyâ gibi muhaddisler de kendisinden hadis öğrendiler. İbn-i Ebü'l- Esved 223'te (m. 838) Bağdat'ta vefat etti. Şöyle nakleder:
Hazret-i Osman (radıyallahu anh) şehid edildiği gün, evini muhasara edenlere hitaben, “Hak teâlâya yemîn ediyorum ki, siz bilmiyorsunuz. Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) Medine’yi teşrîf ettiğinde, Rûme kuyusundan başka içilecek tatlı su yoktu. (Kim Rûme kuyusunu satın alır, kendi kovası ile Müslümanların kovasını aynı tutarsa, ona Cennetteki kovası, Rûme kuyusundaki kovasından hayırlı olur) buyurdular. Kendi param ile o kuyuyu satın aldım. Siz, bugün beni o kuyunun suyunu içmeye bırakmıyorsunuz. Deniz suyu gibi tuzlu su içiyorum” buyurdu. Hepsi birden, “Evet öyledir” dediler...
Hazreti Osman, “Allahü teâlâya yemîn ediyorum. Mescid, Eshâb-ı kirâma dar geliyordu. Resûlullah, (Falanın yerini kim satın alıp mescide katarsa, Cennette o yerden daha iyisine kavuşur) buyurdu. O yeri kendi malım ile satın aldım, mescide kattım. Siz bugün beni bu mescidde iki rek’at namaz kılmağa bırakmıyorsunuz” dedi... Hepsi, “Evet” dediler. Hazreti Osman, “Allahü teâlâya yemîn ediyorum. Tebük gazâsında İslâm ordusunu kendi malım ile teçhiz ettiğimi bilmiyor musunuz?” buyurdu. Hepsi birden “Evet” dediler... Hazret-i Osman, “Allahü teâlâya yemîn ederim ki, Resûl-i ekrem Mekke’de Sebir dağına çıkmıştı. Yanında Ebû Bekr, Ömer ve ben vardık. Dağ sallanmaya başladı. Hattâ taşları döküldü. Resûlullah mübârek ayağı ile dağa vurdu. (Yâ Sebir! Sakin ol. Üzerinde bir nebi, bir sıddîk ve iki şehîd vardır) buyurdular...
Dinleyenlerin hepsi bu sözleri tasdik ettiler. Hazreti Osman, “Allahü ekber, Kâbe'nin Rabbine yemîn ederim ki, ben şehidim” diye üç kerre tekrarladı. Sonra, “Resûlullah efendimiz bana, muhasara edenlere mukâbele etmeyip, sabretmemi vasiyet buyurmuştu” dedi.
Hazreti Süheyl der ki:
Hazret-i Osmân “radıyallahü teâlâ anh” o dâr gününde bana dedi ki: "Muhakkak Resûlullah Efendimiz benden söz aldı. Ben o söz üzerine sabrediyorum. Bu sebeple onlarla muharebe etmiyorum."
.
Hanımla iyi geçinmek dinimizin emridir!
Şihâbüddîn Hamevî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 583'te (m. 1187) Suriye’de Hama'da doğdu. İlk tahsilinden sonra Bağdat'a gitti. Burada Şafiî fıkhını öğrendi. Tahsilini tamamlayıp Hama'ya döndü ve ders okuttu. Sonra Hama kadılığına tayin edildi. 642'de (m. 1244) burada vefat etti. Şöyle buyurdu:
Hanımının güzel huylu olmasını isteyen, önce kendisi güzel huylu olmalıdır! Kur'an-ı kerimde, insana gelen musibetlerin, günahları sebebiyle geldiği bildirilmektedir. O hâlde, dinimizin emir ve yasaklarına riayet eden, hanımı ile iyi geçinir.
Eve gelince hanımına selam verip hatırını sormalı, üzüntü ve sevincine ortak olmalıdır. Çünkü, o başkalarından ümitsiz ve yalnız kendisine alışmış bulunan dostu, dert ortağı, kendini neşelendiricisi, çocuklarının yetiştiricisi ve çeşitli ihtiyaçlarının gidericisidir. Kur'ân-ı kerimde mealen buyuruluyor ki: (İyi kadınlar, Allah’a itaat eder ve kocalarının haklarını gözetir. Kocaları yokken, onların namuslarını ve mallarını, Allah’ın yardımı ile korurlar.) [Nisa 34]
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: (Bir mümin, hanımına kızmasın! Kötü huyu varsa, iyi huyu da olur.)
(Kadın, zayıf yaratılışlıdır. Zayıflığını susarak yenin! Evdeki kusurlarını görmemeye çalışın!)
(Hanımı ile iyi geçinip şakalaşanı Allahü teâlâ sever, rızıklarını artırır.)
(Hanımına güler yüzle bakan erkeğin defterine bir köle azat etmiş sevabı yazılır.)
(Müslümanların iman yönünden en üstünü, ahlakı en güzel olanı, hanımına, en iyi, en lütufkâr davranandır.)
(Müslümanların en iyisi, en faydalısı, hanımına en iyi, en faydalı olandır. Sizin aranızda hanımına karşı en iyi, en hayırlı, en faydalı olan benim.)
(Kadınlarınıza eziyet etmeyin! Onlar, Allahü teâlânın sizlere emanetidir. Onlara yumuşak olun, iyilik edin!)
(Haksız olarak hanımını dövenin, Kıyamette hasmı ben olurum. Hanımını döven, Allah ve Resulüne asi olur.)
(Kocası razı oluncaya kadar, kadının namazları ve hiçbir iyiliği kabul olmaz.) [Namazları kabul olmaz, demek, namaz borcundan kurtulur, fakat namaz kılmakla meydana gelecek büyük sevaba kavuşamaz demektir. Namazı boşa gider demek değildir. Bir kadından kocası razı olmazsa, kadın, günahının cezasını çektikten sonra, Cennete girer. Cennete sadece kâfirler girmez. Müslümanın günahı çok olsa da, sonunda mutlaka Cennete girer.]
.
Tebliğ ederken bütün sıkıntılara katlandı
Burhâneddin İbn-i Ebû Şerîf hazretleri tefsir, hadis ve fıkıh âlimidir. 836'da (m. 1433) Kudüs'te doğdu. İlim tahsili için Mısır’a gitti. Sonra Mısır kadılığına, ardından Kahire'deki Gavri Medresesi'ne müderris tayin edildi. 923'te (m. 1517) Kahire'de vefat etti. “Minhâc Şerhi” isimli kitabında şöyle yazmaktadır:
Muhammed aleyhisselâmın Peygamber olduğunu isbât eden delillerden biri de, ne dünya işleri için, ne de âhiret işlerinde hiçbir zaman yalan söylememiştir. Ömründe bir kere yalan söylemiş olsaydı, azılı düşmanları, bunu her yere yaymak için, yarışırlardı. Peygamberliğinden önce ve sonra çirkin bir şey yaptığı hiç görülmedi. Ümmî olduğu hâlde [yâni kimseden bir şey öğrenmediği hâlde], pek fasîh, yâni açık ve tatlı konuşurdu. Bunun için, (Bana cevâmi'ul kelim) verildi, buyurdu. [Cevâmi'ul kelim, az kelime kullanarak, çok şey anlatmak demektir.]
Allahü teâlânın, dînini bildirmek için, meşakkatlere katlandı. Hattâ, öyle oldu ki, (Hiçbir Peygamber, benim çektiğim işkenceleri çekmemiştir) buyurdu. Bunların hepsine katlandı. Vazîfesinde hiç gevşeklik göstermedi. Düşmanlarına galip gelip, insanların hepsi emrine girince, güzel ahlâkında, merhametinde, tevâzuunda hiç değişiklik olmadı. Ömrünün her zamanında, herkesin gönlünü alırdı. Kendini kimseden üstün görmezdi. Ümmetinin hepsine baba gibi çok şefkâtli idi. Aşırı merhametinden dolayı, kendine (Fâtır) sûresinin, (Onların yanlış hareketlerinden dolayı üzülme!) meâlinde olan sekizinci âyet-i kerimesi ve (Kehf) sûresinin, (Onların yanlış işlerine üzülüp kendini helâk mı edeceksin?) meâlinde olan altıncı âyet-i kerimesi geldi.
Cömerdliği hadden aşmış idi. Bunu frenlemesi için, (İsrâ) sûresinin, (Malının hepsini verecek kadar eli açık olma!) meâlinde olan yirmidokuzuncu âyet-i kerimesi geldi. Dünyanın geçici ve aldatıcı güzelliklerine hiç bakmazdı.
Peygamberliğini bildirmeye başladığı zamanlarda, Kureyş'in ileri gelenleri, yanına gelip, (Sana istediğin kadar mal verelim. İstediğin kızı verelim. İstediğin yere başkan yapalım. Bu işten vazgeç!) dediler. Yüzlerine bile bakmadı. Fakirlere ve kimsesizlere karşı merhametli, mütevâzı, mal ve mülk sahiplerine karşı ise, ağır başlı ve ciddî idi. (Uhud gazvesi) ve (Hendek yâni Ehzâb gazvesi) ve (Huneyn gazvesi) gibi en ümitsiz muhârebelerin en korkunç zamanlarında bile, hiç geri dönmedi.
.
Aldatarak mal satmak dolandırıcılık olur
Mûsâ bin Ebi'l'Cârûd hazretleri İmam-ı Şafiî hazretlerinin talebelerindendir. Mekke’de doğdu. İmam-ı Şafiî'den el-Emâlî ve diğer bazı kitapları rivayet etmiş, Mekke'de Şafiî mezhebine göre fetva vermiştir. III. (m. IX.) yüzyıl ortalarında Mekke’de vefat etti. Buyurdu ki:
Alışverişte Müslümânlara ziyân yapmak büyük günahlardandır. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”, (Müslümânların, şehre mal getiren köylüleri karşılayıp piyasa fiyâtını gizleyerek, ucuz satın almalarını) menetti. Köylünün bu sûretle yapdığı satıştan vazgeçmesi câizdir.
Köylü ucuz bir şey getirince, bunu karşılayarak, malı bana bırak, ben sonra yüksek fiyâtla satarım demekten de menetti. Bir malın pahâlı satılması için, herkesin yanında, onu yüksek fiyâtla satın almaktan da menetti. Müşterîler, böyle bir satış olduğunu anlarsa, satışı bozabilir.
Piyasayı bilmeyenlere yüksek fiyâtla mal satmak da harâmdır. Hattâ, acemî olup, ucuz satan veya pahalı alanlar ile alışveriş etmemelidir. Bunlarla alışveriş sahîh ve câiz ise de, piyasadaki fiyatı bunlardan gizlemek günâhtır...
Basra’da büyük bir tüccâr vardı. İrân'ın Sûs şehrinde bulunan adamlarından biri, mektup yazarak, "bu sene şeker kamışı verimli olmadı. Başkaları duymadan, çok şeker al!" dedi... Tüccâr da, çok şeker satın alıp, şeker piyasadan çekilince, pahâlı satarak, otuz bin dirhem gümüş kâr etti... Sonra, düşünüp, "şeker kamışlarına âfet geldi, bunu Müslümânlardan saklayarak, onlara hıyânet ettim, bu nasıl Müslümânlıktır!" deyip, otuz bin dirhemi, şekerlerini almış olduğu kimselere götürdü. Her birine, "bu para senindir" dedi. Niçin, dediklerinde, yapdığı yanlış işi anlattı. Hiçbiri almayıp, sana helâl ettik dediler...
Akşam evinde düşündü ki, belki utanarak almamışlardır. Din kardeşlerime hıyânet ettim, diyerek, ertesi gün tekrâr götürdü. Her birine yalvararak otuz bin dirhem gümüşü taksîm etti...
Müşterîye doğru söylemeli, hiç hîle etmemelidir. Malda bir ârıza oldu ise, haber vermelidir. Malı, akrabâ veyâ ahbâbından, ona yardım olsun diye yüksek fiyâtla aldı ise, müşterîsine bunu söyleyerek, doğru değerini bildirmelidir. Hıyânet yapmaktan kurtulmak için, herkes, kendine yapılmasını istemediği şeyleri, başkalarına yapmamalıdır. Çünkü herkes, dikkat ile, pazarlıkla uğraşarak, tam değerini verip aldığını sanır. O hâlde, aldatarak satmak, hıyânet ve dolandırıcılık olur.
.
Onun konuşması ancak vahiydir
Ebû İshâk Burhânüddîn ibn-i Cema’a Şafiî fıkıh ve tefsir âlimidir. 725'te (m. 1325) Kahire'de doğdu. Burada medrese tahsilinden sonra Kudüs hatipliği, müderrislik ve Mısır, sonra Şam başkadılığı yaptı. Nihayet en yüksek ilmî paye olan "Meşîhatü'ş-şüyûh"a nail oldu. 790'da (m. 1388) vefat etti. Bir dersinde şöyle buyurdu:
Kur'ân-ı kerimin Allah kelâmı olmadığını ve Muhammed aleyhisselâm tarafından hazırlandığını iddiâ edenleri reddeden âyet-i kerimeler nâzil oldu. İsrâ sûresinin 88. âyetinde meâlen, (De ki, insanlar ve cinler birbirlerine yardımcı olarak, bu Kur'ânın bir benzerini ortaya koymak için bir araya gelseler, yemin olsun ki, yine de benzerini ortaya koyamazlar) buyuruldu.
Necm sûresinin 3. ve 4. âyetlerinde meâlen, (Muhammed, kendi arzusu ile konuşmaz. Onun [din işlerinde] konuşması ancak vahiydir) buyurulmuştur.
Kehf sûresinin 110. âyetinde meâlen, (Onlara de ki, ben de ancak sizin gibi bir insanım. Ama, bana Rabbimin tek bir ilah olduğu vahyolunmuştur. Rabbine kavuşmak isteyen bir kimse, amel-i sâlih, faydalı iş işlesin ve Rabbine ibâdet etmekte hiç şerîk koşmasın) buyurmuştur.
Müddessir sûresi 1-10. âyetlerinde meâlen, (Ey örtüye bürünen Muhammed! Kalk da [kâfirleri Allahü teâlânın azâbı ile] korkut! Rabbini tekbîr et, tâzîm et! Giydiklerini temiz tut! Haram edeceğim şeylerden sakın! Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma! Rabbin için sabret! Sûra üfürüldüğü zaman, kâfirlere çok sıkıntılı bir gündür. Onlara kolaylık yoktur... ) buyurulmuştur. 24. âyetten başlayarak meâlen, (Kur'ân için, bu sihirdir, bu ancak bir insan sözüdür dedi. İşte bunu söyleyeni, şiddetli bir ateş içine, Cehenneme atacağım. Şiddetli ateşin ne olduğunu sen ne bilirsin?O [içine girenleri] ne çıkartır, ne de azâbdan vazgeçer. İnsanın derisini karartır, yakar. Orada 19 [azap yapan melek] vardır. Ateşte olanlara azap yapmak için, meleklerden başkasını memur etmedik. Ehl-i kitap [Yahudi ve Hıristiyanlar bu sayıyı, kendi kitaplarında bildirilene uygun görerek Muhammed aleyhisselâmın nübüvvetine ve] Kur'âna inanırlar. Müminlerin de îmanı artar. Ehl-i kitap ve müminler, [bu adette] şüphe etmesinler. Kalpleri hasta olanlar ve kâfirler ise, Allah bunu [19 adedini] bildirmekle ne yapmak ister derler. Bunun gibi, Allah dilediğini [kötüleri] doğru yoldan saptırır ve dilediğini [iyileri] de, doğru yola kavuşturur. Rabbimin [Cehennem ehlini azaplandırmak için yarattığı] meleklerin adedini, ancak kendisi bilir) buyuruldu.
.
Ölüleri incitmek de câiz değildir
Mirzâ Mustafa Efendi, ellidördüncü Osmanlı şeyhülislâmıdır. 1040 (m. 1630) senesinde İstanbul’da doğdu. 1130 (m. 1718) senesinde İstanbul’da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kabristânda bulunan ağaç, orası kabristân yapılmadan evvel yetişmiş ise, toprak sâhibinin mülkü olur. Ağacı ve meyvelerini dilediğine verir. Sâhipsiz toprak olup, halk tarafından kabristân yapılmış ise, ağaçlar, meyveler ve toprak, önceden gelen âdete göre kullanılır. Ağaçlar, kabristân yapıldıktan sonra yetişmiş ise, bunları diken malûm ise, o kimsenin mülkü olurlar. Bunları ve meyvelerini fakîrlere sadaka verir. Ağaçlar, kendiliklerinden yetişmiş iseler, diken kimse bilinmiyorsa, hâkimin karârı ile amel olunur. İsterse, sattırıp, parasını kabristânın ihtiyâclarına sarf ettirir.
Şehirde olsun, köyde olsun, ağaçtan sokağa düşmüş, ceviz gibi çürümeyen meyveleri, sâhibinin izin vermiş olduğu haber alınırsa, alıp yemek câiz olur. Çürüyecek meyve ise, sâhibinin yasak ettiği bilinmedikçe alıp yenilebilir. Alıp, evine götürmek câiz değildir. Nehrin götürdüğü meyveleri, tahta parçalarını alıp toplamak câizdir. Sokakta çeşitli yerlerden toplanan ceviz tâneleri, satılabilecek miktârı bulsa dahi, helâl olur. Hepsini birlikte, bir yerde bulursa, 'lukata' olur). Vakıf kabristândaki ağaçlar, meyveler, vakfın şartına göre kullanılır. Şartı bilinmiyorsa, hâkimin karârı ile amel olunur.
Cenâzeyi gündüz gömmek müstehab olup, gece gömmek de câizdir. Kemikleri kırmak, açıkta bırakmak, yakmak diriye olduğu gibi, ölüye de eziyet verir, harâmdır. Çünkü bunları, diri iken incitmek harâm olduğu gibi, ölülerini de incitmek câiz olmaz. Ölü gömülünce, rûh bedene ve bedenin bulunduğu mezâra bağlı kalır. Rûhun bağlı bulunduğu belli yer olur. İnsanlar burasını ziyâret ederek, rûhları meyyitin rûhu ile tanışırlar. Fâideleşirler. Okunan âyetlerin, duâların ve sadakaların sevapları rûha kolay vâsıl olur. Dirilerin de, evliyânın, sâlihlerin rûhlarından istifâdeleri kolay olur.
Meyyit (ölü) için gözyaşı ile ağlamak câizdir. Sesle ağlamak, meyyite azap yapar. Meyyitin başına, kefenine (ahidnâme) yazmak, yani dini, îmânı bildiren yazı, duâ ve sûreler yazmak ve yazılı kâğıt veya başka şey koymak faydalı olur diyen âlimler var ise de, meyyitin kanı, irini ile bulaşacağı için câiz değildir. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” zamânında yazıldığı bildirilmemiştir.
.
Muhammed aleyhisselâm "Habîbullah"tır
Muhammed bin Abdurrahmân ibn-i Ebî Leylâ hazretleri, meşhur âlim Abdurrahmân ibn-i Ebî Leylâ’nın oğludur. 74 (m. 693)’de Medine'de doğdu. Tâbiînin meşhur âlimlerinden fıkıh, hadis ve kıraat tahsil etti. Otuz üç yıl müddetle kadılık yaptı. 148 (m. 765)’de vefat etti. Şöyle nakleder:
İmanın şartlarından biri de Allahü teâlânın Peygamberlerine inanmaktır. Peygamberlerin sayısı belli değildir. Yüzyirmidört binden çok oldukları meşhûrdur. Bunlardan üçyüzonüç veya üçyüzonbeş adedi Resûldür. Bunların içinden de, altısı daha yüksektir. Bunlara (Ülül'azm) Peygamberler denir. Ülül'azm Peygamberler; Âdem, Nuh, İbrâhîm, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed Mustafâ'dır...
Peygamberlerin içinde otuzüç adedi meşhûrdur. Bunların isimleri: Âdem, İdrîs, Şît veya (Şîs), Nuh, Hûd, Sâlih, İbrâhîm, Lût, İsmâ'îl, İshak, Ya'kûb, Yûsüf, Eyyûb, Şu'ayb, Mûsâ, Hârun, Hızır, Yûşa' bin Nûn, İlyâs, Elyesa', Zülkifl, Şem'un, İşmoil, Yûnüs bin Metâ, Dâvüd, Süleymân, Lokmân, Zekeriyyâ, Yahyâ, Uzeyr, Îsâ bin Meryem, Zülkarneyn ve Muhammed aleyhi ve aleyhimüssalâtü vesselâmdır.
Bunlardan, yalnız yirmisekizinin ismleri Kur'ân-ı kerimde bildirilmiştir. Şît, Hızır, Yûşa', Şem'un ve İşmoil bildirilmemiştir. Bu yirmisekizden Zülkarneyn ve Lokmân ve Uzeyr’in peygamber olup olmadıkları kati belli değildir...
İbrâhîm aleyhisselâm, Halîlullahtır. Çünkü, bunun kalbinde, Allahü teâlânın sevgisinden başka, hiçbir mahlûkun sevgisi yoktu. Mûsâ aleyhisselâm, Kelîmullahtır. Çünkü, Allahü teâlâ ile konuştu. Îsâ aleyhisselâm, Kelimetullahdır. Çünkü, babası yoktur. Yalnız (OL) kelime-i ilâhiyyesi ile anasından dünyaya geldi. Bundan başka, Allahü teâlânın hikmet dolu kelimelerini, vaaz vererek, insanların kulaklarına ulaştırırdı.
Âdemoğullarının en üstünü, en şereflisi, en kıymetlisi ve mahlûkların yaratılmasına sebep olan Muhammed aleyhisselâm, "Habîbullah"tır. Onun Habîbullah olduğunu ve büyüklüğünü, üstünlüğünü gösteren şeyler pek çoktur. Bunun için, Ona, mağlup olmak, bozguna uğramak gibi sözler söylenemez. Kıyâmette, herkesten önce kabirden kalkacaktır. Mahşer yerine önce gidecektir. Cennete herkesten önce girecektir...
Peygamberler insandan olur. Cinden, melekten insanlara peygamber olmaz. Cin ve melek, peygamberlerin derecelerine yükselemez. Peygamberlerin, birbirleri üzerinde, şerefleri, üstünlükleri vardır. Âhir zaman Peygamberi Muhammed aleyhisselâm, bütün peygamberlerden daha üstündür.
.
Muhammed aleyhisselâmın en büyük mucizesi
Abdurrahman ibn-i Ebî Leylâ hazretleri hadis, fıkıh ve kıraat âlimi olup tâbîîndendir. 18 (m. 639)’da Medine'de doğdu. Babası Ebû Leylâ Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) ile birçok gazaya katılmıştı. İbn-i Ebî Leylâ 83 (m. 702)’de vefat etti. "El-Firdevs" adlı eserinde şöyle buyurdu:
Allahü teâlâ, Resûlullah Efendimize (sallallahu aleyhi ve sellem) en büyük mucize olarak (Kur'ân-ı kerimi) vahyetmiştir. Kur'ân-ı kerim, mucize olduğu muhakkak olan en büyük kitaptır. Hâlbuki Arablar, Muhammed aleyhisselâmdan, semadan bir kitap indirilmesini veya bir dağı altına çevirmesini istiyorlardı. Kur'ân-ı kerim, bu hususu ne güzel beyan buyurmaktadır. Ankebût sûresinin elli ve ellibirinci âyetlerinde meâlen;
(Müşrikler, ne olur Rabbinden [Muhammed aleyhisselâmın nübüvvetine delâlet eden Îsâ aleyhisselâmın sofrası, Mûsâ aleyhisselâmın asâsı gibi] mucizeler indirilmiş olsaydı dediler. [Ey habîbim] Sen onlara de ki; mucizeler Allahü teâlânın kudreti ve irâdesi ile olur. [Ne zaman ve nasıl isterse öyle yaratır. Bunları yapmak benim elimde değildir. ] Doğrusu ben ancak Onun azâbını size teblîg edici, haber vericiyim. Kur'ân gibi bir kitabı sana indirmiş olmamız, onlara [mucize olarak] yetmez mi? Bunda, inanan kavim için, rahmet ve nasihat vardır) buyurulmuştur.
O hâlde, Resûlullah efendimizin en büyük mucizesi, Kur'ân-ı kerimdir. (Bu Allah kitabı değildir, onu Muhammed yazmıştır) diyebileceklere karşı da, Allahü teâlâ, yukarıda meâl-i şerifini bildirdiğimiz, Ankebût sûresinin kırksekizinci âyetinde cevap vermiştir. Böyle şüphelere mahal bırakmamıştır. Allahü teâlâ, Resûlullah Efendimizin böyle bir kitabı yazacak bir kudrette olmadığını ve Kur'ân-ı kerimin kendisi tarafından vahyedildiğini teyîd etmektedir.
Esasen Resûlullah efendimizi Peygamber olarak seçerken, Onun bilhâssa ümmî, yâni okuma yazma öğrenmemiş olmasını ve bu sebepten Kur'ân-ı kerimin ancak Allahü teâlâ tarafından vahyedilebileceğinin anlaşılmasını istemiştir. Bu âyet-i kerimenin tefsîrinde bu husûsta geniş mâlûmat vardır.
Muhammed aleyhisselâmın Peygamber olduğunu gösteren en büyük vasfı, fevkalâde dürüstlüğü, sadâkati, cesaretİ, sabır ve dirâyetidir. Yalnız yüksek ilmi değil. Allahü teâlâ, Nisâ sûresinin 82. âyetinde meâlen;
(Kur'ân-ı kerimin manasını düşünmüyorlar mı? Eğer Allahtan başkasından gelmiş olsaydı, içinde pek çok ihtilâf bulunurdu) buyurulmuştur.
.
Kelime-i şehâdet söylemek farzdır
Hasen ibn-i Ebî Hüreyre hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. Eshab-ı kiramın büyüklerinden Ebû Hüreyre’nin (radıyallahu anh) soyundan gelmektedir. Bağdat'ta yaşadı. Ebû İshak Mervezî’nin derslerine devam ederek Şafiî fıkhında söz sahibi oldu. Dârekutnî, Hâkim Nîşâbûrî ve Taberî gibi meşhur âlimler onun talebelerindendir. İbn-i Ebî Hüreyre 345 (m. 956)’da Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
İslâmın beş şartından en üstünü, "Kelime-i şehâdet" söylemek ve mânasına inanmaktır. Bundan sonra üstünü, namaz kılmaktır. Daha sonra, oruç tutmak, daha sonra, haccetmektir. En sonra, zekât vermektir. Kelime-i şehâdetin en üstün olduğu, söz birliği ile bellidir. Geri kalan dördünün üstünlük sırasında, âlimlerin çoğunun sözü, yukarıda bildirdiğimiz gibidir. Kelime-i şehâdet, Müslümanlığın başlangıcında ve ilk olarak farz oldu. Beş vakit namaz, bi'setin onikinci senesinde ve hicretten bir sene ve birkaç ay önce mîraç gecesinde farz oldu. Ramazan-ı şerif orucu, hicretin ikinci senesinde, şabân ayında farz oldu. Zekât vermek, orucun farz olduğu sene, ramazan ayı içinde farz oldu. Hac ise, hicretin dokuzuncu senesinde farz oldu.
Bir kimse, İslâmın bu beş şartından birini inkâr ederse, yâni inanmaz, kabul etmezse, yahut alay eder, saygı göstermezse, ne'ûzübillah, kâfir olur!.. Bunlar gibi, helâl ve haram olduğu, açık olarak ve söz birliği ile bildirilmiş olan başka şeylerden birini de kabul etmeyen, yâni helâle haram diyen veya harama helâl diyen de kâfir olur. Dinde zarûrî mâlûm olan, yâni, İslâm memleketinde yaşayan câhillerin bile işittiği, bildiği, din bilgilerinden birini inkâr eden, beğenmeyen, kâfir olur.
Müslüman olduğunu söyleyen bir kimsenin, yapacağı her işin, şeriate, yâni İslâmiyete uygun olup olmadığını bilmesi lâzımdır. Bilmiyorsa, bir Ehl-i sünnet âliminden sorarak veya bu âlimlerin kitaplarından okuyarak öğrenmesi lâzımdır. İş, şeriate uygun değil ise, günah veya küfürden kurtulamaz. Her gün hakîkî tevbe etmesi lâzımdır. Tevbe edilen günah ve küfür, muhakkak affolur.
Ben Müslümanım diyen kimsenin, îmanın ve İslâmın şartlarını ve dört mezhebin icmâ'ı, yâni söz birliği ile bildirdiği farzları ve haramları öğrenmesi ve önem vermesi lâzımdır. Bilmemesi özür değildir. Yâni, bilip de inanmamak gibidir. Bilmediğini öğrenmesi farzdır. Yalan söylemek, dedikodu, gıybet, iftirâ, hırsızlık, hile, hiyânet, kalp kırmak, fitne çıkarmak, başkasının malını ondan izinsiz kullanmak günahtır.
Allahü teâlânın sevdiği kullar
Abdurrahman İbn-i Ebî Hatim hazretleri hadis, tefsir ve fıkıh âlimidir. 240'ta (m. 854) İran’da Rey'de doğdu. İlim tahsili için Şam ve Mısır'a giderek zamanın büyük âlimlerinden icazet aldı. 327 (m. 938)’de vefat etti. Tefsirinde şöyle buyurmaktadır:
Allahü teâlânın, kullarının nasıl olmasını istediği Kur'ân-ı kerimde açıklanmaktadır: Furkan sûresinin 63-69. âyet-i kerimelerinde meâlen, (Rahmânın [yâni kullarına acıması çok olan Allahü teâlânın fazîletli] kulları, yeryüzünde gönül alçaklığı ve vakâr ile yürürler. Câhiller kendilerine sataştığı zaman onlara, (sağlık, esenlik size) gibi güzel sözler söyleyerek doğruluk ve tatlılıkla günahtan sakınırlar. Onlar, Rableri için, secde ve kıyâm ederek [yâni namaz kılarak] gecelerler. [Ona hamd ederler. ] Onlar (Rabbimiz Cehennem azâbını bizden uzaklaştır. Doğrusu Onun azâbı devamlı ve acıdır, orası şüphesiz ne kötü bir yer ve ne kötü bir duraktır) derler. Onlar sarf ettikleri zaman, ne isrâf, ne de cimrilik ederler, ikisi ortası bir yol tutarlar ve kimsenin hakkını kesmezler. Onlar Allaha ortak koşmazlar. Allahın haram ettiği cana kıyıp, kimseyi öldürmezler. [Ancak suçluları cezâlandırırlar. ] Zinâ etmezler). Ve 72-74. âyetlerinde, ([Allahü teâlânın sevdiği, fazîletli kullar], yalan yere şehâdet etmezler. Faydasız ve zararlı işlerden kaçınırlar. Böyle faydasız veya güçle yapılan bir işe tesâdüfen karışacak olurlarsa, yüz çevirip vakârla uzaklaşırlar. Kendilerine Allahın âyetleri hâtırlatıldığı zaman, körler ve sağırlar gibi görmemezlik, dinlememezlik etmezler. Onlar, (Yâ Rabbî, bize zevcelerimizden ve çocuklarımızdan gözümüzü aydınlatacak sâlih kişiler ihsân et! Bizi, Allaha karşı gelmekten sakınanlara önder yap! diye yalvarırlar) buyurulmuştur.
Bundan başka, Sâf sûresinin ikinci ve üçüncü âyetlerinde meâlen, (Ey îman edenler! Yapmadığınız bir şeyi niçin söylersiniz? Yapamadığınız şeyi yaptık demeniz, Allah katında büyük öfkeye sebep olur) buyurulmuştur ki, bu da, bir insanın yapamayacağı bir şeyi vadetmesinin, onu Allah katında kötü kişi yapacağını göstermektedir.
Resûlullah Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
(İyi huyları tamamlamak, iyi ahlâkı dünyaya yaymak için gönderildim.)
Bir hadis-i şerifte de (Îmanı yüksek olanınız, ahlâkı güzel olanınızdır) buyuruldu. Îman bile, ahlâk ile ölçülmektedir.
.
Kendisine dünya ve âhiret iyilikleri verilen kimse
Abdullah ibn-i Ebî Dâvûd hazretleri Sünen hadis kitabının sahibi Ebû Davud'un oğlu olup hadis hafızıdır. 230'da (m. 844) İran’da Sicistan'da doğdu. Nîşâbur, İsfahan, Basra, Bağdat, Medine, Mekke, Mısır, Şam, gibi şehirlere giderek âlimlerden hadis-i şerifler topladı. 316'da (m. 929) Bağdat'ta vefat etti. Şöyle anlatır:
Müslümanın kul hakkına riayet etmesi ve güzel huylu olması, en mühim vazifeleridnendir. Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
(Üzerinde kul hakkı olan, insanların malına, ırzına dokunan, ölmeden önce helâlleşsin, ödesin! Zîrâ âhiret günü altının, malın değeri olmaz. O gün, hak ödeninceye kadar, kendi sevaplarından alınacak, sevapları olmazsa, hak sahibinin günahları, buna yüklenecektir.)
(Kıyâmet günü, hak sahibi, hakkını affetmezse, bir dank hak için, cemaat ile kılınmış kabul olmuş yediyüz namazı alınıp, hak sahibine verilecektir.)
Bir gün Resûlullah, Eshâb-ı kirâma karşı (Müflis kime denir, biliyor musunuz?) buyurunca (Parası ve malı kalmayan kimseye diyoruz) dediler. Buyurdu ki:
(Ümmetim arasında müflis, şu kimsedir ki, kıyâmet günü, defterinde çok namaz, oruç ve zekât sevabı bulunur. Fakat, bir kimseye sövmüş, iftirâ etmiş, malını almış, kanını dökmüş, döğmüş. Sevapları, bu hak sahiplerine dağıtılır. Hakları ödenmeden önce sevapları biterse, hak sahiplerinin günahları, bunun üzerine yükletilir. Sonra Cehenneme atılır) buyurdu.
Diğer hadis-i şeriflerinde buyurdu ki: (Allahü teâlâ refîktir. Yumuşaklığı sever. Sertlik edenlere vermediği şeyleri yumuşak davrananlara ihsân eder. Başkalarına vermez.)
(Yumuşak davran! Sertlikten ve çirkin şeyden sakın! Yumuşaklık insanı süsler. Çirkinliği giderir.)
(Yumuşak davranmayan, hayır yapmamış olur.)
(İçinizde en sevdiğim kimse, huyu en güzel olanınızdır.)
(Kendisine yumuşaklık verilen kimseye dünya ve âhiret iyilikleri verilmiştir.)
(Hayâ, îmandandır. Îmanı olan Cennettedir. Fuhuş, kötülüktür. Kötüler Cehennemdedir.)
(Cehenneme girmesi haram olan ve Cehennemin de onu yakması haram olan kimseyi bildiriyorum. Dikkat ediniz. Bu kimse, insanlara kolaylık, yumuşaklık gösteren mümindir.)
(Yumuşak olanlar ve kolaylık gösterenler, hayvanın üzerinde, yularını tutan kimse gibidir. Durdurmak isterse, hayvan ona uyar. Taşın üzerine götürmek isterse, hayvan oraya koşar.)
.
İman, Allahü teâlânın fazlıdır, ihsânıdır
Ebû Bekr Muhammed Endelüsî hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 518'de (m. 1124) Endülüs’te (İspanya) Mürsiye'de (Murcia) doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden Mâliki fıkhı tahsil etti. Belensiye (Valencia), Şâtıbe (Jativa) Ûryûle (Drihuela) ve Mürsiye’de (Murcia) kadılık yaptı. Bu vazifede iken 599 (m. 1202)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, kullarına kuvvet, kudret, irâde vermiştir. İstediklerini işlerler. İnsanlar, işlerini kendileri yapıyor. Allahü teâlâ da yaratıyor. Allahü teâlânın hikmeti, âdeti şöyledir ki, insan bir işi yapmak isteyince, O da, isterse o işi yaratır. Bu iş, insanın kasdı ile, ihtiyârı ile meydana geldiği için, işin mesûliyeti, sevabı ve cezâsı, o insana oluyor. İnsanın ihtiyârı zayıftır, azdır diyenler, Allahü teâlânın irâdesinden az olduğunu demek istiyorlarsa, doğrudur. Yok eğer, emirleri yapacak kadar değildir diyorlarsa, yanlıştır.
Allahü teâlâ, insanlara, yapamayacakları bir şeyi emretmemiştir. Hep kolay emretmiş, güç şey istememiştir. Az zamandaki bir küfre, sonsuz azap etmeyi ve az zamandaki îmana, sonsuz nîmetler vermeyi takdir etmiştir. Bunun sebebini anlayamayız. Allahü teâlânın yardımı ile, şu kadar biliyoruz ki, insanlara, görünür görünmez, bütün nîmetleri, iyilikleri veren, yerlerin, göklerin, zerrelerin yaratanı ve noksânsızlık, kusursuzluklar yalnız Ona mahsus olan bir Allaha inanmamak elbette çok şiddetli, çok acı azap ister ki, bu da, Cehennemde sonsuz yanmaktır. Böyle bir nîmet sahibine, görmeden inanmak ve nefsin ve şeytanın ve din düşmanlarının aldatmalarına kanmayarak, Onun sözlerine güvenmek, büyük mükâfât ister ki bu da, Cennet nîmetlerinde ve lezzetlerinde sonsuz kalmaktır...
Meşâyıh-i kiramdan çoğu dedi ki: "Cennete girmek, yalnız Allahın fazlı ve ihsânı iledir. İmanı, Cennete girmeye sebep göstermek, kazanılan nîmetim lezzeti, daha çok olduğu içindir."
Bu fakire göre Cennete girmek, imana bağlıdır. Fakat iman, Allahü teâlânın fazlıdır, ihsânıdır. Cehenneme girmek de, küfürden dolayıdır. Küfür ise, nefs-i emmârenin arzularından doğmaktadır. Nitekim Nisâ sûresi yetmişdokuzuncu âyet-i kerimesinde meâlen, (Her güzel, her iyi şey, sana Allahü teâlâdan geliyor. Her çirkin, her fenâ şeye de, nefsin sebep oluyor) buyuruldu.
Cennete girmeyi imana bağlamak, imanın kıymetini bildirmek içindir. Bu da, iman olunacak şeylerin kıymeti ve ehemmiyeti demektir.
.
Ahmak olan nefsinin arzuları peşinde koşar
İbn-i Ebî Cemre hazretleri hadis âlimidir. Endülüs’te (İspanya) doğdu. İlim tahsili için Tunus’a, sonra Mısır’a gitti. Burada meşhur âlimlerden hadis ilmi tahsil etti. 699'da (m. 1300) Kahire'de vefat etti. Sahîh-i Buhâri muhtasarı ve bu muhtasara yazdığı şerhle tanınır. Bu eserinde şöyle nakleder:
Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki: (Faydasız ilmi öğrenmekten ve Allahü teâlâdan korkmayan kalbden ve dünyaya doymayan nefsten ve Allah için ağlamayan gözden ve kabûle lâyık olmayan duâdan Allahü teâlâ bizi korusun.)
(Allahü teâlânın, bir kuluna rahmet etmeyeceğine, ona gazâb ve azâb edeceğine alâmet, dünyaya ve âhirete faydası olmayan şeylerle meşgûl olması, zamanlarını lüzûmsuz şeylerle öldürmesidir. Bir kimsenin ömründen bir saati, Allahü teâlânın beğenmediği bir şeyde geçerse, ne kadar çok pişman olsa, üzülse yeridir. Bir kimse kırk yaşını geçtiği hâlde onun hayırlı işleri, yâni sevapları, kötü işlerinden, yâni günahlarından ziyâde olmadı ise, Cehenneme hazırlansın.)
(Müslümanlık beş şey üzerine kurulmuştur: Birincisi, Allahü teâlâya ve Muhammed aleyhisselâmın Onun Peygamberi olduğuna inanmak, ikincisi her gün beş vakit namaz kılmak, üçüncüsü, senede bir kere malının kırkta birini Müslüman olan fakirlere zekât vermek, dördüncüsü, ramazan-ı şerif ayında her gün oruç tutmak, beşincisi, Mekke-i mükerremeye giderek, ömründe bir kere haccetmek.)
(Îman, altı şeye kalb ile inanmak ve inandığını dili ile söylemek ve Allahü teâlânın emirlerini beğenmektir.)
(Âhirette hesaba çekilmeden önce, dünyada iken hesabınızı görünüz ve tartılmadan önce, kendinizi tartınız!)
(Akıl sahibi, nefsini ezip, âhirette lâzım olan şeyler için çalışır. Ahmak, aptal olan da nefsinin arzuları peşinde koşup, Cennete götürmesi için de, Allaha duâ eder.)
Bir gün Peygamberimizin huzurunda sahâbeden Abdüllah ibni Ömer'i medhettiler. (İyi insandır, teheccüd namazı, [yâni gece namazı] kılsaydı, daha iyi olurdu) buyurdu.
Yine bir gün Eshâbdan birine (Ey filanca! Çok uyuma!.. Geceleri çok uyumak, insanı kıyâmette muhtaç eder) buyurdu.
(Üç sesi Allahü teâlâ sever: Hürmet ile, tecvid ile Kur'ân-ı kerim okuyanların sesini, seher vakitleri istiğfâr edenlerin sesini ve Allahü teâlâyı zikredenlerin sesini.)
.
Meyyitin vasiyet ettiği mallar
Ahmed Havlânî hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. Tunus’ta Kayrevan'da doğdu. Tahsil için Mısır'a gitti. Orada zamanın meşhur âlimlerinden Mâliki fıkhını öğrendi ve çok talebe yetiştirdi. 432 (m. 1041)’de vefat etti. Bir dersinde şöyle buyurdu:
Bir hasta, yatarken başı ile îmâ ederek de namaz kılamaz ise, kılamadığı bu namazları beş vakitten az olsa bile, bunlar için vasiyet etmesi lâzım olmaz. Bunun gibi, seferde ve hastalıkta oruç tutamayan da, bunları kaza edecek kadar ikâmet ve sıhhat zamanı bulamazsa, vasiyet etmez. Sadaka-i fıtr, zevcesinin nafakası, hac ihrâmındaki cinâyetleri, haccı, adak sadakaları için de vasiyet edilir. Vasiyet etmemiş olan meyyit (ölü) için vârisinin veya herhangi birinin teberru etmesi inşâallah câiz olur. Hac için vasiyet edenin vekîli, meyyitin şehrinden veya bıraktığı malın üçte birinin kifâyet ettiği yerden; teberru eden ise, dilediği yerden hacca gider. Meyyit için hiç kimsenin ücretli veya ücretsiz oruç tutması ve namaz kılması sahih olmaz. Bu husûstaki hadis-i şerif mensûhtur. Kefaret olarak verilen sadaka vâsıtası ile, Allahü teâlâ, meyyitin borçlarını affeder.
Meyyitin vasiyet ettiği mal miktârı, kefaret için kâfî gelmezse veya bıraktığı malın üçte biri kâfî gelmezse yahut hiç vasiyet etmemiş ise, bir kimsenin teberru ettiği az bir mal ile borçlarının hepsini iskât edebilmek için devir yapılır. İskât niyeti ile bir fakire verilir. Fakir aldıktan sonra, bunu velîye veya bir başkasına hediye eder. Bunun kabzetmesi, yâni eline alması lâzımdır. Bu da meyyitin borcunun iskâtı için diyerek, bunu teberru ederek bir fakire verir.
Meyyit vasiyet etmiş olsa dahî, velînin [yâni vârisinin veya vasînin] kefaret yapmak için teberru yapması vâcib değildir. Meyyitin, üçte biri kefaretlerine yetişecek kadar mal bırakması ve bu para ile kefaret yapılmasını vasiyet etmesi vâcibdir. Bu paranın bir kısmı ile devir yapılmasını, geri kalanının vârislere veya başkalarına teberru edilmesini vasiyet ederse, vâcibi terk etmiş olur. Bu ise, günahtır. Bunun için, paranın bir kısmı ile devir yapılmasını, geri kalanı ile Kur'ân-ı kerim ve tehlîl hatimleri yapılmasını vasiyet etmek sahih olmaz. Bundan başka ücret ile Kur'ân-ı kerim okumak câiz değildir. Ücreti alan da, veren de günah işlemiş olur. Ücret ile, Kur'ân-ı kerim öğretmek câiz olur denildi ise de, okumak câiz olur diyen olmamıştır.
.
Namaz, müminlerin mîracıdır
Mes'ûd bin Ahmed Hârisî hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 652 (m. 1254)’de Kahire'de doğdu. Medrese tahsilinden sorna İbn-i Tolun ve Mansûriye camilerinde ders verdi. Sonra Mısır kâdılkudâtlığına getirildi. 711 (m. 1312)’de Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şöyle buyurdu:
Namaz, müminlerin mîracıdır. Yâni, mîrac gecesinde Peygamberimize ihsân olunan nîmetler, bu dünyada, Onun ümmetine yalnız namazda tattırılmaktadır. Erkekler, farz namazları cemaat ile kılmaya çok dikkat etmeli, hattâ birinci tekbîri imam ile berâber almayı kaçırmamalıdır. Namazları vaktinde kılmak [ve vaktinde kıldığını bilmek] şarttır. Namazda Kur'ân-ı kerimi sünnet olan miktarda okumalıdır. Rükûde ve secdelerde hareketsiz durmak, herhâlde lâzımdır. Çünkü farz veya vâcibdir. Rükûden kalkınca, öyle dik durmalıdır ki, kemikler yerlerine yerleşsin. Bundan sonra, bir miktar, bu şekilde durmak farzdır veya vâcib veya sünnet demişlerdir. İki secde arasında oturmak da böyledir. Bunlara herhâlde çok dikkat etmelidir.
Rükûde ve secdelerde tesbîh en az üç kerredir. Çoğu yedi veya onbirdir. İmâm için ise, cemaatin hâline göredir. Kuvvetli bir insanın, sıkıntısı olmadığı zamanlarda, yalnız kılarken, tesbîhleri, en az miktarda söylemesi, ne kadar utanacak bir hâldir. Hiç olmazsa, beş kerre söylemelidir.
Secdeye yatarken, yere daha yakın âzayı, yere daha evvel koymalıdır. O hâlde, önce dizler, sonra eller, daha sonra burun, en sonra da alın konur. Dizlerden ve ellerden, evvelâ sağlar yere konur. Secdeden kalkarken, yukarıda olan âza evvel kaldırılır. O hâlde, evvelâ alın kaldırılmalıdır.
Ayakta iken, secde yerine, rükûde iken ayaklara, secdede burun ucuna ve otururken iki ellere veya kucağına bakılır. Bu söylediğimiz yerlere bakıp da, gözler etrâfa kaymaz ise, namaz, cemiyyetle kılınabilir. Yâni kalb de, dünya düşüncelerinden kurtulabilir. Huşû hâsıl olur. Nitekim, Peygamberimiz böyle buyurmuştur.
El parmaklarını rükûde açmak ve secdede birbirlerine yapıştırmak sünnettir. Bunlara da dikkat etmelidir. Parmakları açık yâhut bitişik bulundurmak sebepsiz, boş şeyler değildir. İslâmiyyetin sahibi [yâni Peygamber Efendimiz] faydalarını düşünerek böyle yapmıştır. Bizler için, İslâmiyetin sahibine uymak kadar büyük bir fayda yoktur “aleyhissalevâtü vesselâm”...
.
Size cömertlik ve güzel huy yaraşır
Muhammed Harâitî hazretleri hadis hafızıdır. Irak’ta Sâmerrâ'da 237 (m. 851)’de doğdu. Ahmed bin Hanbel ve 100'den fazla muhaddis ve âlimden hadis ilmi tahsil etti. Şam ve Filistin’de Askalân'da hadis dersleri verdi. 327 (m. 939)’da Askalân'da vefat etti. Mekarim-ül-ahlâk kitabında rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerde, Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdular ki:
"Kendisinde su üç haslet veya bunlardan biri bulunmayanın hiçbir ameline kıymet vermeyiniz. İsyandan kendini alıkoyacak takvâ ve Allah korkusu, kötüye karşı susmasını bildirecek hilm (yumuşaklık), insanlarla geçim sağlayacak güzel ahlâk."
"Müminin lisânı, kalbinin ötesindedir. Bir şey söyleyeceği zaman, önce onu düşünür ve sonra konuşur. Münafık bunun aksine, kalbi dilinin ötesindedir. Bir şey, söyleyeceği zaman düşünmeden onu söyler."
"Benim için altı şeye kefâlet edin, ben de sizin Cennete girmenize kefâlet edeyim: Konuştuğunuz zaman yalan söylemeyin. Söz verdiğiniz zaman sözünüzde durun. İtimat edildiğiniz zaman emânete hıyânet etmeyin. Gözünüzü harâmdan çekin. Edeb yerinizi koruyun. Elinizi harâmdan çekin."
"Dört haslet sende bulunduğu takdirde, diğer ayıpların sana zarar vermez. Bunlar: Doğru konuşmak, emâneti korumak, güzel huy ve harâmdan sakınmaktır."
"Mûsâ aleyhisselâm Allahü teâlâya (Yâ Rabbi! Senin katında en azîz kulun kimdir?) diye sordu. Allahü teâlâ da, (İntikama gücü yeterken affeden kimsedir) buyurdu."
"Allah cömerttir, cömertliği ve güzel ahlâkı sever, kötü ahlâkı sevmez."
"İnsanın çoluk çocuğuna bırakacağı, Allah katında en hayırlı halefi; yola çıkacağı esnada, her rekatinde Fatiha ve İhlâs okumak üzere kılacağı dört rek'at namaz, sonra da (Allahım, bu namazı senin rızân için kıldım. Benim ailemi ve malımı koru) demesidir. İşte o namaz, dönünceye kadar malının korunmasına vesîle olur."
"Allahım! Perşembe günü erkenden yola çıkan ümmetimin işlerini bereketlendir."
"Yatarken siyah sürme kullanın; zirâ siyah sürme gözün ışığını arttırır ve göz kirpiklerinin bitmesine yardımcı olur."
"Allahü teâlâ bu dîni (İslâm dînini) kendi zâtı için hâlis kıldı. Sizin bu dininize cömertlik ve güzel huydan başkası yaraşmaz. Aman, dîninizi bu iki hasletle süsleyiniz."
"Allahım, hilkatimi güzel yarattığın gibi, ahlâkımı da güzelleştir."
"Allahım, senden sıhhat, afiyet ve güzel ahlâk isterim."
.
Sizi ve bütün yaptıklarınızı Allahü teala yaratıyor
Ebû Abdullah Halîmî hazretleri kelâm ve Şafiî fıkıh âlimidir. 339 (m. 950)’de İran’da Cürcân'da doğdu. Küçük yaşta Buhara'ya gitti. Burada zamanın büyük âlimlerinden kelam ve fıkıh ilmi tahsil etti. Tahsilini tamamladıktan sonra kadılık vazifesinde bulundu ve "şeyhü'ş-Şâfiiyyîn” adıyla meşhur âlim oldu. 403 (m. 1012)’de Buhara'da vefat etti. Buyurdu ki:
Ehl-i sünnet vel-cemaat âlimleri, Kaza ve Kader bilgisini şöyle anlattılar: İnsanların hayırdan ve şerden yaptıkları bütün işleri, Allahü teâlânın takdîri ve irâdesi ile hâsıl olmaktadır. (Takdîr), halk, îcat etmek, yaratmaktır. Allahü teâlâdan başka, hâlık, mûcid, yaratıcı yoktur. Allahü teâlâ, (Sâffât) sûresinin 96. âyetinde meâlen, (Sizi ve bütün yaptıklarınızı, Allah yaratıyor) buyurdu. Hayrı ve şerri, Hak teâlâ yaratıyor ise de, yapılan işlerde, kulların irâde ve ihtiyârlarının da tesîri vardır. Evvelâ, insan irâdesini kullanır. Sonra, buna uygun olarak, Hak teâlâ da irâde ederse [isterse], bu işi halk eder, yaratır. Kulun irâde etmesine (Kesb) denir. İnsanın yaptığı işi yaratan, Allahü teâlâdır, kesb eden, kuldur. (Onun izni olmadan, hiçbir şey hareket edemez!) sözü halk etmek bakımındandır.
Kulda irâde, ihtiyâr olmasaydı, Allahü teâlâ, bunlara zâlim demezdi. Âl-i İmrân sûresinin 117. ve Nahl sûresinin 33. âyetlerinde meâlen, (Allahü teâlâ onlara zulmetmez. Onlar, kendilerine zulmettiler) buyuruldu. Kâtili öldürmek ve fâsıklara azâb yapılması, kesb ettikleri içindir.
İnsanlara, şeriate uyacak kadar ihtiyâr ve kudret verildi. Titremek ile oynatmak arasındaki fark meydandadır. Allahü teâlânın merhameti pekçoktur. Kullarına, yapamayacakları şeyleri emretmedi, yapabileceklerini emretti. Bekara sûresinin son âyetinde, (Allahü teâlâ, kullarına yapabilecekleri şeyleri emretti) dedi.
İmâm-ı a'zam Ebû hanîfe, imam-ı Câfer Sâdık'tan sordu: (Ey Resûlün torununun torunu! Allahü teâlâ, insanların işlerini, kendi arzularına bıraktı mı?) deyince, (Allahü teâlâ, Rab olmakta, kullarını ortak etmez) buyurdu. (Kullarına cebr eder mi?) dedikte, (Kullarını cebr edip de azâb etmek, Onun adaletine uygun değildir) dedi. (O hâlde, nasıl inanmalı?) dedikte, (İkisi arası. İşleri cebr ile yaptırmaz. Onların keyflerine de bırakmaz) dedi.
.
İmâma uymanın on şartı vardır
Ebû Bekr Hâherzâde hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. Buhara’da doğdu. Ebû Nasr Hâzimî, Ebû Saîd İsfahânî gibi âlimlerden tahsil gördü. Zamanında Hanefîler'in Mâverâünnehir’deki en meşhur âlimi oldu. Bundan dolayı kendisine "Devrin Numân'ı" denildi. Orada birçok talebe yetiştirdi. 483 (m. 1090)’de Buhara'da vefat etti. Şerh-i muhtasâr-ı Kudûrî isimli eserinde şöyle buyuruyor:
İmâma uymanın doğru olması için, on şart vardır: 1- Namâza dururken, tekbîri söylemeden önce, imâma uymaya niyyet etmektir. İmâmın kim olduğunu niyyet lâzım değildir. 2- İmâmın, kadınlara imâm olmağa niyyet etmesi lâzımdır. İmâm namâza dururken kendisine uyan cemaate imâm olmaya niyet etmezse, buna uymak sahîh olur ise de, imâmın kendisi imâmlık sevâbına kavuşamaz. İmâm olmaya niyet etmediği için, yalnız kılmış gibi, yalnız kendi namâzının sevâbını alır. Başkalarının kendisine uymasına niyyet edince, cemaatin sayısı kadar, imâmlık sevâbı da alır. 3- Cemâatin topuğu, imâmın topuğunun gerisinde olmak. 4- İmâm ile cemâat, aynı farz nemâzı kılmak. Farzı kılmış olan kimse, tekrâr imâma uyunca, imâm ile kıldığı nâfile olur. 5- İmâm ile cemâat arasında, kadın safı bulunmamak. Kadınlar bir safdan az olup arada perde varsa veyâ alçakta, yüksekte iseler câiz olur. Dört kadın yan yana durunca bir saf sayılır. Kadın safının arkasında olan erkeklerin hepsinin namâzları fâsid olur. Üç kadın yan yana ise, yalnız bunların arkasındaki üç erkeğin ve kenârdaki kadınların yanındaki birer erkeğin namâzları fâsid olur. Kadın ile yanlarındaki erkek arasında direk veyâ perde, duvar varsa, namâzları fâsid olmaz. 6- İmâmın kendisini görse, yâhut sesini işitse, aradaki duvar mâni olmaz. Arada kayık geçecek nehir ve araba geçecek yol mâni olur. Yolda veyâ nehirdeki köprüde iki saf imâma uyunca, arkadakilerin de namâzı sahîh olur. 7- İmâma uymanın sahîh olması için, imâmın veyâ müezzinin sesini işitmek yâhut bunları görmek veyâ cemaatin hareketlerini görmek lâzımdır. İşitmeye, görmeye elverişli penceresi olmayan duvar arada olmamalıdır. 8- İmâm hayvânda, cemaat yerde veyâ bunun tersi olmamak. 9- İmâm ile cemâat, yapışık olmayan iki gemide bulunmamak. 10- Başka mezhepteki imâma uyan cemaatin, kendi mezheplerine göre namâzı bozan bir şeyin, imâmda bulunduğunu bilmemesi lâzımdır.
.
Tecvîd; tilâvetin süsü, eda ve kıraatin de zînetidir
Şemsüddîn Muhammed el-Halebî hazretleri kıraat âlimidir. 777 (1375)’de Halep'te doğdu. İlim tahsili için Bağdad ve Kahire'ye gitti. Zamanın büyük âlimlerinden istifade ettikten sonra Kudüs'teki Cevheriyye Medresesi'nde kıraat dersleri verdi. 849'da (m. 1445) vefat etti. Buyurdu ki:
Kıraat ilmi, Kur’ân-ı kerîmin kelimelerinin edâlarındaki keyfiyet ve ihtilâfları nakledenlerine isnâd ederek bilmek olup, mevzuu da Kur’ân-ı kerîm kelimeleridir. Tecvîd ilmi ise, harflerin mahreç ve sıfatlarına uymak suretiyle, Kur’ân-ı kerîmi hatasız okumayı öğretir. Yâni harflerin sıfatlarının mâhiyetini bilmektir. Konusu itibarıyla da hecâ harfleriyle meşgul olmaktır. Tecvîdin gayesi; me’mûrunbihe imtisaldir yâni Allahü teâlânın Kitabında ve Resûlullah efendimizin hadîs-i şerîflerinde Kur’ân-ı kerîmi tecvîd ile okumamız hususundaki emirlere uymaktır. Kur’ân-ı kerîmin tecvîd ile okunması O’nun vahyedilmesi ile başladı. Yâni tecvîd ile nazil oldu ve öyle okundu. Furkân sûresi otuz ikinci âyet-i kerîmesinde meâlen; “Biz O’nu senin kalbine iyice yerleştirmek için böyle yaptık ve O’nu tertîl üzere inzal ettik” ve Müzzemmil sûresi dördüncü âyet-i kerîmesinde de meâlen; “Kur’ân-ı kerîmi açık açık, tane tane tertîl ile oku!” buyuruldu. Hazret-i Ali, âyet-i kerîmedeki tertîl ile ilgili; “Tertîl, harfleri tecvîd (yâni sıfat-ı lâzıme ve ârızalarıyla okumak) ve vakıfları bilmektir” buyurdu. İbn-ül-Cezerî eserindeki beytlerde; “Tecvidi öğrenmek, ona riâyet etmek kat’î bir farzdır. Kim, Kur’ân-ı kerîmi tecvîdsiz okursa günahkâr olur. Çünkü, onu, Allahü teâlâ tecvîdle indirdi ve bize kadar da böylece (Tecvîdle) geldi. Tecvîd; tilâvetin süsü, eda ve kıraatin de zînetidir” buyurdu.
Her ilmin meseleleri olduğu gibi tecvîd ilminin de meseleleri vardır. Bu meseleler yirmi sekiz hecâ harflerinin; zâtlarından, sıfatlarından, medlerden, ihfâ, izhâr, ıklâb ve idgamlarla beraber mânâ harfleri denilen âmilleri, vazifelerine göre eda; kelimeleri medlul ve mânâlarına yaraşır bir şekilde telâffuz; kelimelerin istiklâllerini belirtecek şekilde kıraat; cümle ve âyet-i kerîmeleri mefhûm ve usûlüne uygun tarzda tilâvet; nazm-ı celîlin fesahatini ve belagatini apaçık belirterek okumak ve başka husûsfar, tecvîdin meselelerini meydana getirmektedir.
.
Onlar diridirler, lâkin siz anlamazsınız
İsmail Vehbi Efendi Nakşibendi şeyhlerinden âlîm bir zat olup Bursalıdır. Mevlâna Halid-i Bağdadî hazretlerinin halifelerinden Muhammed Hanî'den hilâfet aldı. 1292 (m. 1875)’de memleketinde vefat etti. Zeyniler'de cami-i şerif önünde defnolundu. Risaletü's-Sülûk isimli eserinde şöyle buyurdu:
Urvetül-vüska Muhammed Mâsum Fârûkî hazretleri, Mektûbât kitabı ikinci cild, 36. Mektûbunda buyuruyor ki: Peygamberimizden bildirilmiş olan ve Onun yaptığı ve Ona mahsus olmayan işleri, sevap kazanmak niyeti ile yapmak için, kimseden izin almaya ihtiyaç yoktur. Resûlullahın yapması izindir ve câiz olduğuna senettir. Hâcetlere kavuşmak ve müşkillerden halâs olmak için, bazı işlerin ve duâların ve muskaların tesîrleri üstâdın izin vermesine bağlıdır.
Resûlullahın vefâtından sonra, kendisi ile uyanık iken görüşenler, konuşanlar olmuştur. Mübârek bedeni kabrinden ayrılmaz. Mübârek kabri boş kalmaz. Bu ümmetin büyükleri de, bir anda, muhtelif memleketlerde görünmüşlerdir. Muhammed Behâüddînin iftâr vaktinde yedi yerde hazır olduğu ve her birinde iftâr ettiği haber verilmiştir. Bu görünmeler, ruhanîdir. Ruh, ceset şeklinde görünmektedir.
Peygamberler kabirlerinde diridirler. Fakat, hayatları, dünya hayatı değildir. Dünyadan ayrılmışlar, âhirete gitmişlerdir. Kabirlerinde namaz kılarlar. Dünya hayatından âhiret hayatına geçmeye (Mevt) denilmiştir. Şehitlerin hâlleri daha ileridir. Âhiret hayatları daha kuvvetlidir. Kur'ân-ı kerimde, Peygamberler için (emvât) denildi. Şehitler için, (Allah yolunda öldürülenlere emvât demeyiniz! Onlar diridirler. Lâkin siz anlamazsınız) buyuruldu.
Sadaka [ve Kur'ân-ı kerim okumanın] sevabını evvelâ Peygamberimizin mübârek ruhuna hediye etmeli, sonra meyyitlerin ruhlarına göndermelidir. Böylece, kabul ümidi ziyâde olur. Fakat böyle yapmak, sadakanın kabul olması için şart değildir. Sevabını bütün müminlerin ruhlarına da hediye etmek iyi olur. Her birine sevabın hepsi vâsıl olur. Niyet edilen meyyitin sevabı hiç azalmaz.
Peygamberimizden başka, hiç kimse, uyanık iken mîraca çıkarılmadı. Uyanık ve gözleri açık olarak, yalnız ruhu çıkarılanlar olmuştur. Uykuda olanların kıymeti yoktur.
Hâtime [son nefes] bilinemez. Vefât etmiş olanların hâtimesi için tam hüküm verilemez. Din büyükleri için zann-ı gâlib ile hüsn-i zannetmek câizdir. İlhâm ile hüküm olunamaz.
.
Cömertlik en güzel mücevherdir
Nureddin Üsküdari hazretleri Nakşibendî büyüklerindendir. Şifa-i Şerif Şerhi, Şitab Muhtasarı en meşhur eserlerindendir. 1182 (m. 1768)’de hacca gitti. Dönüşte Medine'de vefat ederek Bakî Kabristanına defnolundu. Şifa-i Şerif Şerhi kitabında şöyle nakleder:
Eshâb-ı kirâmdan Ubeyy bin Ka’b (radıyallahü anh) diyor ki: “Resûlullahın (aleyhisselâm) yanında oturuyordum. Bir köylü geldi. Kardeşinin ağır hasta olduğunu söyledi. Peygamber efendimiz “Hastalığı nedir?” buyurdu. O köylü “Cin çarpması” dedi. Peygamberimiz (aleyhisselâm) “Kardeşini buraya getir” buyurdu. Kardeşi gelip oturdu. Resûlullah efendimiz, hastaya şu âyetleri okudu. Hasta hemen iyi olup, kalktı.” Hastaya okunan âyetler şunlardır:
1. Fâtiha sûresi, 2. Bekâra sûresi başından dört âyet, ayrıca 163. ve 164. âyetleri, Âyet-el-kürsî, yine bu sûrenin son üç âyeti (284, 285, 286), 3. Âl-i İmrân sûresinin 18. âyeti, 4. A’râf sûresinin 54. âyeti. 5. Mü’minûn sûresinin 116. âyeti, 6. Cin sûresinin 3. âyeti, 7. Saffât sûresinin başından on âyet. 8. Haşr sûresinin sonundaki üç âyet, 9. İhlâs sûresi, 10. Felâk sûresi, 11. Nâs suresidir.”
Nureddin Üsküdari hazretleri sohbetlerinde buyurdu ki:
“Kendi nefsinden râzı olan, aldanmıştır. Ona güvenen, mağrur ve yolunu şaşırmıştır.”
“Gerçek dost, ayıbını görüp nasihat eden, gıyabında seni koruyan ve seni kendisine tercih edendir.”
“Ahmaklık; her şeyi fuzûliymiş gibi hiçe saymak ve câhil insanlarla arkadaşlık kurmaktır.”
“Allah için dost olan, kişiye doğru yolu gösteren, fesattan uzaklaştıran ve ibâdetlerinde yardımcı olandır.”
“İlim, maldan daha hayırlıdır, ilim seni, sen de malı korursun.”
“Fazilet; çok mal ve büyük işlerle değil, güzel kemâliyet ve hayırlı işlerle olur.”
“Takvâ sahibi kişilerin nefsleri tok, şehvetleri ölü olup, güler yüzlü, hazin kalblidirler.”
“İslâmiyet, teslimiyettir. Teslimiyet, yakîndir. Yakîn, tasdiktir. Tasdik, ikrârdır, ikrâr, edadır (yerine getirmektir). Eda ise ameldir.”
“Fazilet, en iyi maldır. Cömertlik, en güzel mücevherdir. Akıl, en güzel zînettir. İlim, en şerefli meziyettir.”
“Adâlet, halkın dirliği ve düzeni, idârecilerin süsü ve güzelliğidir.”
“Akıllı kimse; dilini kötü söz ve gıybetten koruyan, mümin; kalbini şek ve şüpheden temizleyendir.”
“İyilikle emretmek, insanların en faziletli amelleridir.”
.
Buna benzer bir sûre söyleyemezsiniz
Muhammed ibn-i Hayr İşbîlî hazretleri hadis ve kıraat âlimidir. 502'de (m. 1109) Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. İlk tahsilinden sonra Bâce (Beja), Kurtuba (Cordoba). Meriye (Almeria), Şilb (Silves) ve Cezîretülhadrâ (Algeciras) gibi ilim merkezlerinde tahsilini tamamladı. Kurtuba Ulucamii imamlığına tayin edilen İbn-i Hayr 575'te (m. 1179) Kurtuba'da vefat etti. Buyurdu ki:
Kur'ân-ı kerim mucizdir. Yâni, Onun gibi söz kimse söyleyemez. (Buna benzer siz de söyleyiniz!) diyerek, meydan okumuştur. Arabistân'ın meşhûr şairleri uğraşmışlar, benzerini söyleyememişlerdir. (Tûr) sûresinin otuzdördüncü âyetinde meâlen, (Öyle ise, bir benzerini söyleyiniz!) ve (Hûd) sûresinin onüçüncü âyetinde, meâlen, (Onlara söyle ki, kendimden söylediğimi sandığınız bu Kur'ânın sûreleri gibi, on sûre de siz söyleyiniz!) ve (Bekara) sûresinin yirmiüçüncü âyetinde, meâlen, (Kulumuza [yâni Muhammed aleyhisselâma] gönderdiğimiz Kur'ânda, [yâni bizim gönderdiğimizde] şüphe ediyorsanız, siz de Ona benzer bir sûre söyleyiniz! Bunu yapabilmek için bütün güvendiklerinizden yardım isteyiniz. Buna benzer bir sûre söyleyemezsiniz!) buyurulmuştur.
O zaman, Arablar şiire çok kıymet verirdi. Aralarında çeşitli şairler yetişti. Birbirleri ile şiir yarışı yaparlardı. Kazananlarla övünürlerdi. Kur'ân-ı kerime benzer kısa bir sûre söyleyebilmek için, el ele verdiler. Çok uğraştılar. Hazırladıkları şiirleri, Muhammed aleyhisselâma götürecekleri zaman, Kur'ân-ı kerimden bir sûre ile karşılaştırdılar. Sûredeki belâgati iyi anladıkları için, kendi sözlerinden kendileri utandılar. Resûlullaha götüremediler. Bu zavallılıkları karşısında, ilim ile karşı koymaktan vazgeçip, kaba kuvvete başvurmaktan başka çâre bulamadılar. Kılınca sarıldılar. Müslümanlara saldırmaya başladılar. Resûlullahı öldürmeye karar verdiler. Bunun için hazırladıkları plânı gerçekleştirmeye kalkıştılar ise de, tarihte herkesin okuduğu gibi, mağlup ve rezil oldular.
Muhammed aleyhisselâmın böyle meydan okuması karşısında ve böyle el ele vererek uğraşmaları sonunda, bir sûre gibi vecîz, belîğ bir söz söyleyebilselerdi, Resûlullaha gelir, okurlar, gürültü, patırtı koparırlardı. Bu taşkınlıkları dillere yayılır, tarihlere geçerdi. Bu başarısızlıkları, Kur'ân-ı kerimin muciz olduğunu, insan sözü olmadığını açıkça göstermektedir.
.
Allahü teâlâ, kibirli olanları elbette sevmez
Nûreddîn Mahmûd Hamevî hazretleri Şâfii hadis ve fıkıh âlimidir. 750 (1349)’da Suriye'nin Hama şehrinde doğdu. İlk tahsilinden sonra Şam ve Mısır'a gitti. Tekrar Hama’ya dönerek talebe yetiştirdi. Bunların en meşhuru İbn-i Hacer Askalânî'dir. Sonra Hama kadılığına tayin edildi. 834'te (m. 1431) Hama'da vefat etti. ''Tehzîbü’l-Metâli'' isimli eserinde şöyle nakleder:
Allahü teâlâ, kullarına gönderdiği kitapların hepsinde, kibri ve gururlanmayı kötülemiş ve yasak etmiştir. Meselâ, Kur'ân-ı kerimde, Nahl sûresinin yirmiüçüncü âyetinde meâlen, “Allahü teâlâ, kibirli olanları elbette sevmez!” buyurmaktadır. İncîl’de bildiriyor ki, havârîler, Îsâ aleyhisselâma sordu: “Ey Allahın Peygamberi! İçimizde, hangimiz büyük, hangimiz küçüktür?” Bu sorularına karşılık olarak, Îsâ aleyhisselâm: “En büyüğünüz, en küçüktür. En küçüğünüz de, en büyüktür” buyurdu. Böylece, kendini büyük gören küçüktür. Kendini küçük gören büyüktür demiş oldu.
Peygamberlerin sonuncusu ve hepsinin en üstünü olan Muhammed aleyhisselâm da, birçok hadis-i şeriflerinde, kibrli olanları kötülemiş, alçak gönüllü olanları övmüştür. Meselâ bir hadis-i şerifte, “Allah rızası için tevâzu edeni, yâni kendini Müslümanlardan üstün görmeyeni, Allahü teâlâ yükseltir” buyurmuştur.
Ehl-i sünnet âlimleri buyuruyor ki: Allahü teâlâ ilim gibi, kudret gibi bütün sıfatlarından kullarına biraz ihsân buyurmuştur. Fakat, yalnız üç sıfatı kendine mahsûstur. Bu üç sıfattan hiçbir mahlûkuna vermemiştir. Bu üç sıfatı, kibriyâ, ganî olmak ve yaratmak sıfatlarıdır.
Kibriyâ, büyüklük, üstünlük demektir. Ganî olmak, başkalarına muhtaç olmamak, her şey Ona muhtaç olmak demektir. Buna karşılık olarak kullanılan üç aşağı, alçak sıfat vermiştir. Bunlar da, zül ve inkisâr, yâni aşağılık, kırıklık ile ihtiyaç ve fânî olmak, yok olmaktır. Bunun için kibirlenmek, Allahü teâlânın sıfatına, hakkına tecâvüz etmek olur. Kullara kibirlenmek yakışmaz. En büyük günahtır. Hadis-i kudsîde, “Azamet ve kibriyâ bana mahsûstur. Bu iki sıfatta, bana ortak olmak isteyenlere, çok acı azâb ederim” buyuruldu. Bunun içindir ki, din âlimleri, tasavvuf büyükleri, her zaman, Müslümanlara tevâzu, alçak gönüllü olmayı emir buyurmuştur.
.
Din kardeşini savunanı cehennem ateşi yakmaz
Alâüddîn Alî İbn-i Hatîb hazretleri Fıkıh âlimidir. 774 (m. 1372)’de Halep'te doğdu. Şam ve Kudüs’te ililm tahsil ettikten sonra Halep kadılığına getirildi. İbn-i Hacer Askalânî Halep'e geldiğinde kendisiyle görüşmüş ve birbirlerinden hadis rivayet etmişlerdir. İbn-i Hatîb 843’te (m. 1440) Halep'te vefat etti. Müslümanlara yardım hakkında şu hadis-i şeriflerleri nakletti:
(Bir Müslümanın sıkıntısını gidereni veya bir mazluma yardım edeni, Allahü teâlâ affeder.)
(Bir din kardeşinin ihtiyacını gideren, ömür boyu Allahü teâlâya ibadet etmiş gibi sevap kazanır.)
(Kim bir mümini, bir münafıkın eziyetinden korursa, Allahü teâlâ da onu, Cehennem ateşinden korur.)
(Allah indinde, en kıymetli amel, mümini sevindirmek, sıkıntısını gidermek, borcunu ödemek veya karnını doyurmaktır.)
(Din kardeşini savunan Müslümanı Allahü teâlâ, Cehennem ateşinden korur.)
(Din kardeşinin aleyhinde konuşulurken, ona müdafaaya gücü yeterken, bunu yapmayanı, Allahü teâlâ dünya ve ahirette zelil eder.)
(Allah katında en kıymetli amel, bir Müslümanı sevindirmek yahut bir sıkıntısını gidermek veya sabrını taşıran bir kederini ortadan kaldırmak yahut borcunu ödemektir.)
(İnsanların iyisi, insanlara iyilik edendir.)
(Arkadaşın iyisi, arkadaşına, komşunun iyisi ise komşusuna iyilik edendir.)
(Sizin en iyiniz, kendisinden hep iyilik beklenen ve kötülük etmeyeceğinden emin olunandır.)
(Hayra vesile olan, hayır işlemiş gibidir. Allahü teâlâ, sıkıntıya düşene, çaresize yardım edeni sever.)
(Layık olana da, olmayana da iyilik et. Eğer layık olana iyilik edersen ne iyi. Eğer o kimse iyiliğe layık değilse, sen, iyilik ehlinden olursun.)
(Birbirine karşı muhabbet ve merhamette, müminler, bir vücut gibidir. Vücudun bir yeri rahatsız olunca, bütün vücut, rahatsız, uykusuz kalıp, onun tedavisi ile meşgul olduğu gibi, Müslümanlar da birbirlerine yardıma koşmalıdır!)
(Müslümanların dertleri ile ilgilenmeyen, onlardan değildir.)
(Şeytan, fakirleşirsiniz diye korkutup, size cimriliği, çirkin şeyleri emreder, sadaka verdirmek istemez. Allah ise kendi lütfundan size mağfiret ve bol nimet vadediyor. Allah'ın ihsanı geniştir, her şeyi hakkıyla bilendir.)
(Hastalarınızı sadakayla tedavi edin. Sadaka, her hastalığı ve belayı defeder.)
(İlmi olan ilminden, malı olan malından sadaka versin.)
(İyilik ömrü artırır, sadaka günahları giderir ve kötü ölümden korur.)
.
Herkes, bir iş için yaratılmıştır.
Necmeddîn Ahmed ibn-i Hamdan hazretleri Hanbelî fıkıh ve hadîs âlimidir. 603 (m. 1206)’da Urfa-Harran'da doğdu. O devirde büyük ilim merkezi olan Harran'da tahsilini tamamladıktan sonra talebe yetiştirdi. İbn-i Hamdan, Hanbelî fıkhının fürû ve usulü yanında hadis, kelâm, hilaf ve edebiyat alanında da geniş bilgi sahibiydi. 695 (m. 1295)’de vefat etti. Şöyle buyurdu:
İslâm ahkâmını, fıkıh âlimlerinden, mezhebinin müctehidlerinden öğrenmek lâzımdır. Hadis-i şeriflerden ve tefsîrden öğrenmemelidir. (Herkes, bir iş için yaratılmıştır) hadis-i şerifi, bu sözümüzün vesikasıdır. Hadis âlimleri, hadis-i şerifleri inceleyip, sahihlerini ayırmak için yaratıldı. Tefsîr âlimleri, Kur'an-ı kerimin mânalarını doğru olarak anlayıp, bildirmek için yaratıldı. Bunların ikisi de, vazîfelerini yapmak için çok çalıştı. Maksatlarına kavuştular. Fıkıh âlimleri de, Kur'ân-ı kerimin ve hadis-i şeriflerin nasslarından ahkâm çıkarmak için yaratıldı. Bu büyük âlimler de, bu ilmin son noktasına kadar yükseldi. Avamın işini kolaylaştırdılar. Derin ilimleri ile ve Allahü teâlânın kendilerine vermiş olduğu takvâ yardımı ile, nassların birbirine uygunsuz görünen yerlerini birbirine uydurdular. Muhkem olanlarını, tevilli olanlarından ayırdılar. Sonra gelmiş olanlarını, önce gelmiş olanlarından, nâsih olanlarını mensûh olanlarından ayırdılar. İşte bunun için, bu ümmet-i merhûmenin hepsi, yeryüzünün her tarafında, bu büyükleri taklîd etmeye sarıldılar. Bu imamların izinde bulunmayı, İslâm ahkâmının anahtarı bildiler. Bütün Âlimler, Fâdıllar, Sâlihler, Müttekîler, Velîler, Kutublar, Evtâd ve Allah yolunda olanların hepsi ve Resûlullahın âşıkları, kendilerini islâm ahkâmının bu önderlerine teslim etti.
Hadis âlimlerinin ve tefsîr mütehassıslarının ve fıkıh bilgisinde müctehid olan yüce imamların bilgilerinin bir araya toplanmasından (dîn-i islâm) meydana geldi. Avamın bu din büyüklerine iktidâ etmesi vâciptir. Kurtuluş yolu, ancak bu imamların gösterdiği yoldur. Ancak bu yola uyanlar kurtulur. Nefslerine uyup, Kur'ân-ı kerime ve hadis-i şeriflere kendi düşüncelerine göre mana verenlere uyanlar felakete sürüklenir.
En'âm sûresinin doksanıncı âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ, onlara doğru yolu gösterdi. Onların yoluna iktidâ et!) buyuruldu.
.
Ehl-i beytime iyilik edene şefaat ederim
Muhammed İbn-i Halfûn hazretleri hadîs hafızıdır. 555'te (m. 1160) Endülüs’te (İspanya) Atlas Okyanusu kıyısındaki Evnebe köyünde doğdu. Sonra İşbîliye'ye (Sevilla) yerleşti. Orada zamanın büyük âlimlerinde hadis ilmi tahsil etti. 636'da (m. 1239) doğduğu köyde vefat etti. Ehl-i beyt hakkında şu hadis-i şerifleri nakleder:
Âişe-i Sıddîka “radıyallahü teâlâ anha” diyor ki: Peygamber Efendimizden “sallallahü aleyhi ve sellem” ne zaman Hadîce’nin “radıyallahü teâlâ anha” ismini işitsem gayretime dokunurdu. Bununla berâber, Onu görmemiştim. Onu çok sevdikleri için, onun akrabâsına hediye gönderirlerdi. Bâzen latîfe yollu, dünyada sanki Hadîce’den başka kadın yok mu? derdim. (O; şöyle şöyle! Böyle böyle idi ve benim ondan evlatlarım vardı!) buyururlardı.
Abdüllah ibni Abbâs “radıyallahü teâlâ anh” diyor ki: Peygamberimiz buyurdu ki: (Abbâs bendendir ve ben ondanım!)
Ebû Hüreyre “radıyallahü teâlâ anh” diyor ki: Peygamberimiz buyurdu ki: (Sizin iyileriniz, benden sonra, Ehl-i beytime iyilik edenlerdir.)
İmâm-ı Ali diyor ki: Peygamberimiz buyurdu ki: (Ehl-i beytime iyilik edenlere, kıyâmet günü şefaat ederim!) Yine imam-ı Ali diyor ki: Peygamberimiz buyurdu ki, (Sırât köprüsünden ayakları kaymadan geçenler, Ehl-i beytimi ve Eshâbımı çok sevenlerdir.)
Ebû Bekir “radıyallahü teâlâ anh”diyor ki: Resûlullahın yanında imam-ı Hasen “radıyallahü teâlâ anh” vardı. Bir kere bize, bir kere Hasen'e bakarak (Benim bu oğlum seyyiddir, efendidir. Ümit ederim, beklerim ki, Allahü teâlâ, onun ile, Müslümanlardan iki fırkanın arasını bulur.) Yâni Müslümanlardan iki fırka sulh ederler buyurdu.
Üsâme bin Zeyd “radıyallahü teâlâ anh” diyor ki: Peygamber Efendimizi gördüm. Hasen ve Hüseyin “radıyallahü teâlâ anhüma” mübârek kucağında oturuyorlardı. Buyurdu ki: (Bu ikisi, benim oğullarımdır ve kerimemin oğullarıdır. Yâ Rabbî! Ben bunları seviyorum. Sen de sev ve bunları sevenleri de sev!)
Enes “radıyallahü teâlâ anh” diyor ki: Resûlullaha Ehl-i beytin içinden en çok kimi seviyorsunuz? diye sordular. Buyurdu ki: (Hasen ile Hüseyin’i.)
Ebû Hüreyre “radıyallahü teâlâ anh” diyor ki: Peygamberimiz imam-ı Ali’ye “radıyallahü teâlâ anh” karşı buyurdu ki: (Fâtıma bana senden daha sevgilidir. Sen bana, ondan daha azîzsin! [yâni kıymetlisin])
.
Ölülere kabirlerinde ezâ etmeyiniz
Abdülmelik ibn-i Habîb es-Sülemî hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 174 (m. 790)’da Endülüs’te (İspanya) Kurtuba’da (Cordoba) doğdu. İlim tahsili için Mısır'a Medine'ye gitti. Burada İmam-ı Malik hazretlerinin talebelerinden Mâliki fıkhının inceliklerini öğrendi ve memleketine dönerek talebe yetiştirdi. 238 (m. 853)’de Kurtuba'da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Mevtâlardan çok defa rivayet olunmuş ve rüyâda görülüp, hâlleri sorulmuş ve cevaplar alınmıştır. Bunlardan birisine hâli sorulunca, (Bir gün abdestsiz namaz kılmış idim. Allahü teâlâ, bana bir kurtcağız musallat etti. Onunla hâlim pek fenadır) dedi... Bir diğeri de, rüyâda görülüp, Allahü teâlâ sana ne muamele buyurdu diye sorulunca, (Bir gün cenâbetten gusletmemiştim. Allahü teâlâ, ateşten bir elbise giydirdi. Onun içinde, kıyâmete kadar bir yerden bir yere çevirerek bana azâb ediyorlar) dedi... Bir diğeri de, rüyâda görülüp, Allahü teâlâ sana ne muamele buyurdu diye sorulunca, (Beni yıkayan kimse, bir taraftan bir tarafa şiddet ile çevirirken, teneşirdeki demir çivi vücûdumu tırmaladı. Bundan çok zahmet çektim) dedi. Sabah olunca, yıkayan kimseden sorulunca, (İstemeyerek böyle bir şey olmuştu) dedi...
Bir başkası da, rüyâda görülüp, hâlin nasıldır, sen ölmemiş miydin? diye sorulunca, (Evet, ben hayır üzereyim, lâkin üzerime toprak atılırken, bir taş düşüp, iki kemiğimi kırdı. Bana çok sıkıntı verdi) dedi. Bunun üzerine kabrini açtılar. Dediği gibi buldular...
Bir kimse oğluna, rüyâsında gelip, (Ey fena oğul! Babanın kabrini düzelt! Zîrâ, yağmur çok ezâ verdi) dedi. Bunun da kabrini açtılar. Âdeta su arkı gibi dolmuş buldular ki, sel doldurmuş idi...
Arâbîden biri, rivayet eder ki: Oğluma, "Allahü teâlâ sana ne muamele etti?" diye sordum. (Zararım yok, lâkin filan fâsıkın yanına defnolunduğumdan, ona olunan azâblardan kalbime korku giriyor) dedi...
Çok defa haber verilen, bunlar gibi hikâyelerden açıkça anlaşılan şudur ki, kabir ehli kabirlerinde azap çekerler. Onun için, Peygamberimiz ölünün kemiklerini kırmaktan nehy buyurmuşlar ve bir kimseyi kabrin bir tarafında oturduğunu gördüklerinde, (Mevtâya kabirlerinde ezâ etmeyiniz) ve (Diri kimseler evlerinde nasıl elemi ve azâbı duyar ve hissederlerse, mevtâ da kabrinde öylece elem ve azâbı duyar, hisseder) buyurmuştur.
.
Ahkâm-ı İslâmiyeyi yerine getirmek
Hasen ibn-i Habîb Nîşâbûrî hazretleri tefsir âlimidir. İran’da Nîşâbur'da doğdu. Zamanın büyük âlimlerden tefsir, hadis, fıkıh, kıraat ilim tahsil ederek asrın müfessiri sayıldı. Sa'lebî gibi önde gelen âlimler onun talebelerindendi. İbn-i Habîb 406 (m. 1016)’da vefat etti. Şöyle nakleder:
İhlâs ile, yanî Allahü teâlânın rızâsına, sevgisine kavuşmak ve sevap kazanmak niyeti ile, farzları, sünnetleri yapmaya ve harâmlardan ve mekrûhlardan kaçınmaya, yanî ahkâm-ı İslâmiyeyi yerine getirmeye İbâdet etmek denir. Niyetsiz ibâdet olamaz. Resûlullaha “sallallahü aleyhi ve sellem” tâbi olmak için, önce îmân etmek, sonra ahkâm-ı İslâmiyeyi öğrenmek ve yapmak lâzımdır. Îmân etmek, Ona tâbi olmaya başlamak ve saadet kapısından içeri girmek demektir. Allahü teâlâ Onu, dünyâdaki bütün insanları saadete davet için gönderdi ve Sebe’ sûresi, yirmisekizinci âyetinde meâlen, (Ey sevgili Peygamberim! “sallallahü aleyhi ve sellem” Seni, dünyâdaki bütün insanlara ebedî saadeti müjdelemek ve bu saadet yolunu göstermek için, beşeriyete gönderiyorum) buyurdu.
Meselâ, Ona uyan bir kimsenin, gün ortasında bir parça uyuması, Ona uymaksızın, birçok geceleri ibâdetle geçirmekten, kat kat dahâ kıymetlidir. Çünkü, (Kaylûle) etmek, yanî öğleden önce biraz yatmak âdet-i şerîfesi idi. Yine Onun dîni emrettiği için, bayram günü oruç tutmamak ve yiyip içmek, Onun dîninde bulunmayıp senelerce tutulan oruçlardan dahâ kıymetlidir. Onun dîninin emri ile fakîre verilen az bir şey ki, buna zekât denir, kendi arzûsu ile, dağ kadar altın sadaka vermekten dahâ efdaldir.
Emîr-ül-mü’minîn Ömer “radıyallahü anh”, bir sabâh namâzını cemaat ile kıldıktan sonra, cemaate bakıp, bir kimseyi göremeyince sordu. Eshâbı dediler ki: "Geceleri sabâha kadar ibâdet ediyor. Belki şimdi uyku bastırmıştır." Emîr-ül-mü’minîn buyurdu ki: (Keşki bütün gece uyuyup da, sabâh namâzını cemaat ile kılsaydı, dahâ iyi olurdu.)
İslâmiyetten sapıtmış olanlar, sıkıntı çekip ve mücâhede edip, nefislerini körletiyor ise de, bu dîne uygun yapmadıklarından kıymetsizdir ve hakîrdir. Eğer bu çalışmalarına ücret hâsıl olursa, dünyâda birkaç menfaatten ibâret kalır. Âl-i İmrân sûresi, otuzbirinci âyetinde meâlen, (Ey sevgili Peygamberim! Onlara de ki, eğer Allahü teâlâyı seviyorsanız ve Allahü teâlânın da, sizi sevmesini istiyorsanız, bana tâbi olunuz! Allahü teâlâ bana tâbi olanları sever) buyuruldu.
.
Mushaf-ı şerif yazıp satmak hakkında
İbrâhîm bin Muhammed bin Aydemir hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. 750'de (m. 1349) Kahire'de doğdu. Türk asıllıdır. Askerlik mesleğine göre yetiştirildi, fakat ilme olan merakı sebebiyle Hanefî fakihlerinden fıkıh ilmi tahsil etti. 809'da (m. 1407) Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Para ile Kur’ân-ı kerîm ve başka şeyler [Mevlid] okutmak harâmdır. Bu parayı fakîrlere sadaka verip, sevâbını ölüye bağışlamalıdır. Ücret ile yalnız Kur’ân-ı kerîm, din dersi öğretmek, imâmlık, müezzinlik câiz görülmüştür. Hâfız pazarlık etmeden, Allah rızâsı için hatim, cüz veyâ mevlid okursa, okutanın hediye ettiğini alması câiz olur. İtirâz ederse, aldığı harâm olur. Okutanın da az vermesi câiz değildir. Âlimlerimiz, hatim okutmak için, hâfıza, kırkbeş dirhem gümüş veyâ dörtbuçuk miskalden az hediye vermek câiz değildir buyuruyor. Ne kadar çok verirse, sevâbı o kadar çok olur. Hâkimlik gibi ibâdetleri, ücret şart etmeden kabul edip işe başlamalı, sonra işveren ne verirse almalıdır. Bu kadar para verirsen yaparım, vermezsen yapmam demek bâtıl olur, ücreti alması harâm olur.
Hâfız, okumak için, çok veren ile az vereni ayırt etmemelidir. Ayırt ederse, para kazanmak için hâfız olmuş demektir. Bu ise, harâmdır. Hâfızlar, Kur’ân-ı kerîm ve mevlid okumakla geçinmemeli. Bunları, para düşünmeden, Allah rızâsı için okumalıdır. İmâmlıkla, sanatla veyâ ticâretle geçinmelidirler. Kur’ân-ı kerîmi yazıp satanlar, bunu kitap ticâretine âlet edenler, Kur’ân-ı kerîm öğretilmesine, okunmasına sebep olmak niyeti ile olursa, câiz ve sevap olur. Aldığı satış parası helâl olur. Fakat böyle niyetin alâmeti, mal oluş fiyâtına yakın, az bir kârla satmasıdır. Geçimi başka kitaplardan sağlanıyorsa, Kur’ân-ı kerîmi kârsız satmalıdır. Muâz bin Cebel “radıyallahü teâlâ anh” hazretlerine, falanca, Kur’ân-ı kerîm yazıp satıyor dediklerinde, “Bu, Kur’ân-ı kerîm satmak değildir. Kâğıt ve işçilik ücreti istemektir. Kur’ân-ı kerîmi satmak demek, onu para ile, ücret ile öğretmektir” buyurdu.
Kur’ân-ı kerîmi, okuyarak geçim vâsıtası yapmak için ezberleyen hâfızlar ve tecvîd ile okumayıp, tegannî ile okuyan hâfızlar, gerçekten hamele-i Kur’ân değildir. (Çok hâfızlar vardır ki, Kur’ân-ı kerîm, bunlara la’net eder) hadîs-i şerîfinde bildirilenlerden olurlar.
.
Putun içinden gelen ses
Mecdüddîn Ömer Dânî hazretleri hadis ve siyer âlimidir. 544'te (m. 1150) Endülüs’te (İspanya) Belensiye (Valencia) veya Dâniye'de (Denia) doğdu. Nesebi, baba tarafından eshab-ı kiramdan Dihye-i Kelbî'ye, anne tarafından Hazret-i Hüseyn'e (radıyallahü anhüma) dayanmaktadır. Endülüs’te tahsilini tamamladıktan sonra Mısır’a giderek talebe yetiştirdi. 633’te (m. 1235) Kahire'de vefat etti. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
Mâzin bin el-Gadviyye “radıyallahü teâlâ anh” şöyle anlatmıştır:
-Kavmimizin bir putu vardı. Herkes ona tapardı. Bir gün o putun önünde bir kurban kestim. Putun içinden “Ey Mâzin! Beni dinle, memnûn kalırsın. Hak zuhûr etti, açığa çıktı. Şer kayboldu. Allahü teâlâ bir Peygamber ile dînini gönderdi. Taşları, yontulan putları terk et ki, Cehennem ateşinden kurtulasın...” Bu sesten korktum. Kendi kendime büyük bir iş olacak dedim. Birkaç gün sonra o putun önünde bir kurban daha kestim. Yine putun içinden bir ses geldi. Şöyle diyordu: “Bana gel de herkesin bildiği şeyleri duyasın. Bir Peygamber vahiy ile gönderildi. Yakacağı taş olan Cehennem ateşinden kurtulmak için Ona îmân et...” Kendi kendime bu beni îkâz eden bir haberdir, dedim... Aradan günler geçti. Bir gün bize bir kimse geldi. O kimseden haber sordum. Dedi ki: “Mekke'de Kureyş kabîlesinden bir zât Peygamber olduğunu söylüyor, ismi Ahmed’dir. Her kime rastlasam Allahü teâlânın davetçisine îmân ediniz diyor” dedi. Kendi kendime putun içinden işittiğim haber budur, dedim. Kalkıp putu parçaladım. Mekke’ye gitmek üzere yola çıktım... Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” huzûruna varıp, Müslümân olmakla şereflendim... Ben gece gündüz nefsinin arzûları peşinde koşan, şarap içen kötü kadınlarla düşüp kalkan, şarkı ile meşgûl bir kimse idim. Nice seneler kıtlık ve zillet, şiddetli sıkıntı içinde yaşadım. Mallarım hep helâk oldu. Oğlum olmadı. Resûlullahtan bu kötülüklerden soğuyup uzaklaşmam için duâ istedim. Benim için şöyle duâ etti:
(Allahım! Onu şarkıcılıktan kurtarıp, Kur’ân-ı kerîm okuyucu eyle. Harâmla meşgûliyetini helâl ile meşgûliyete çevir. Ona şarap yerine helâl içecekler nasip eyle. Zinadan kurtar, iffet nasip eyle. Nefsine uymaktan kurtar, hayâ ihsân et ve ona sâlih bir evlat ver.) Allahü teâlâ benim için yapılan bu duâları kabûl buyurdu.
.
Mal ve çocuklar, dünya hayatının süsleridir
Ebü'l-Kâsım İbn-i Cüzey hazretleri Mâliki fıkıh ve tefsir âlimidir. 693 (m. 1294)’de Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'nin (Sevilla) Velbe (Huelva) kasabasındandır. Gırnata'da (Granada) tahsil gördü. Gırnata Ulucamii'nde imamlık yaptı. 741 (m. 1340)’de İspanyol ve Portekiz kuvvetlerine karşı Cebelitarık yakınlarındaki Tarif’te yapılan savaşta şehit düştü. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
Âl-i İmrân sûresi yüzseksenbeşinci âyetinde ve Hadîd sûresinin yirminci âyetinde meâlen, (Dünya hayatı, ancak insanları aldatıcı şeylerdir) buyuruldu. En'am sûresinin otuzikinci âyetinde meâlen, (Dünya hayatı oyun ve boş şeylerdir. Allahtan korkanlar için, âhiret hayatı elbette hayrlıdır. Böyle olduğunu niçin anlamıyorsunuz?) buyuruluyor. Enfâl sûresinin yirmisekizinci âyetinde ve Tegâbün sûresinin onbeşinci âyetinde meâlen, (Biliniz ki, mallarınız ve çocuklarınız sizi imtihan etmek için verildi. Allahü teâlâ, iyiliklerinize karşılık, size çok büyük ecir verecektir) ve Tevbe sûresinin otuzsekizinci âyetinde meâlen, (Dünya hayatını âhiretten daha çok mu beğeniyorsunuz? Dünya hayatında ele geçenler, âhirettekilerden çok azdır) ve Kehf sûresinin kırkaltıncı âyetinde meâlen, (Mal ve çocuklar, dünya hayatının süsleridir. Sonsuz kalıcı olan iyi işlerin sevapları, Rabbinin yanında daha iyidir) buyurulmuştur... Daha böyle altmışaltı kadar âyet-i kerime, dünya malına, mevkiine gönül bağlamamayı tembih buyuruyor.
Bu yolda sayısız hadis-i şerifler de bildirilmiştir. Meselâ bir hadis-i kudsîde, (Ey âdemoğlu! Ömrünü dünyayı toplamakta harcadın. Cenneti hiç istemedin) buyurulmuştur.
Âl-i İmrân sûresi yüzotuzüçüncü âyetinde meâlen, (Rabbinizden mağfiret istemeye ve Cennete girmeye koşunuz. Bunun için çalışınız! Cennetin büyüklüğü gökler ve yer küresi kadardır. Cennet, Allahü teâlâdan korkanlar için hazırlandı. Bunlar, az bulunsa da, çok bulunsa da, mallarını Allah yolunda verirler. Öfkelerini belli etmezler. Herkesi affederler. Allahü teâlâ, ihsân edenleri sever) ve Hucurât sûresinin onuncu âyetinde meâlen, (Müminler, birbirleri ile kardeştir. Kardeşleriniz arasında sulh yapınız!) buyuruldu. Bunlar gibi daha otuza yakın âyet-i kerimede, müminlerin birbirlerine öfkelenmemesi, birbirlerine iyilik ve ihsân yapmaları, affetmeleri emrolunmaktadır.
.
Zikredenin kalbinde nifâk kalmaz
Çivizâde Damadı Hâmid Efendi 15. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 900 (m. 1494)’de Konya'da doğdu. İstanbul'a giderek Şeyhülislâm Çivizâde Muhyiddin Mehmed Efendi'ye talebe, sonra damat oldu. Müderrislik, kadılık, Rumeli kazaskerliği, nihayet Ebüssuûd Efendi'den sonra Şeyhülislâmlık vazifesine getirildi. Bu görevde iken 985'te (m. 1577) vefat etti. Buyurdu ki:
Bir âyet-i kerimede meâlen, (Çok zikrediniz. Zikretmekle kalb itminâna kavuşur) buyuruldu. Hadis-i şerifte, (Allah sevgisinin alâmeti, Onu çok zikretmektir) buyuruldu. Hadis âlimleri (Resûlullah, her an zikrederdi) buyurdu. İşte bunun için bu ümmetin büyükleri çok zikrederdi. Böylece, İslâmiyetin bu emrini de yerine getirmeye çalışırlardı. Çok zikredince, mübârek kalpleri itmînâna kavuşurdu. (Her derdin şifâsı vardır. Kalbin şifâsı, zikrullahtır) ve (Takvânın kaynağı, âriflerin kalbleridir) hadis-i şeriflerinin haber verdiği gibi, kalb hastalığından, günahlardan kurtuldular. Allahü teâlânın sevgisine kavuştular...
İşte takvâ sahibi olan, kalbleri temiz olan, Allahü teâlânın çok sevdiği bu büyük âlimler diyorlar ki: (Çok zikrederken, dünyayı, her şeyi unutuyoruz. Kalbimiz ayna gibi oluyor. İnsan uykuda, her şeyi unutunca, rüyâ gördüğü gibi kalblerimizde bir şeyler görünüyor.) Bu gösterilenlere (Keşf), (Mükâşefe), (Şühûd) ismlerini veriyorlar. Böyle olduğunu, her asırda binlerle velî haber veriyor. Çok zikretmek ibâdettir. Çok zikredenleri Allahü teâlâ sever. Bunların kalbleri, takvâ kaynağı olur. Bunları Kitap ve Sünnet haber veriyor. Bunlar (Ümûr-i teşrî'iyye)dir. Bunlara inanmayan, Kitaba ve sünnete inanmamış olur.
Kalbde keşf ve şühûd hâsıl olduğunu da, Allahü teâlânın sevdiği doğru Müslümanlar haber veriyor. Hadis-i şerifte, (Çok zikredenin kalbinde nifâk kalmaz) buyuruldu. Bunları haber verenler, münâfık olmayan, özü, sözü doğru kimselerdir. Keşf ve kerâmet, böyle kimselerin tevâtür hâlindeki haberleri ile bildirilmiştir. Evet bunlar, (Ümûr-i vicdâniyye), (Ümûr-i zevkıyye)dir. Başkalarına hüccet olamaz. Bunlara inanmak emrolunmadı. Fakat, inanmak yasak da edilmemiştir. Allahü teâlânın sevdiği sâlih Müslümanların tevâtür hâlinde bildirdiklerine inanmak, inanmamaktan daha iyidir. Müslümana hüsn-i zan olunur. Haberlerine güvenilir. İbâdetlerde bile, sözlerine güvenilir. (İnkâr eden, mahrum olur) sözü, kadıyye-i mukarreredir.
.
Mümin, hep belalarla baş başadır
Ahmed İbn-i Cevsâ hazretleri hadis hafızıdır. 230 (844)’de Şam’da doğdu. Mısır ve Şam âlimlerinden hadis rivayet etti. Kendisinden Taberânî, Hâkim el-Kebîr ve İbn-i Hibbân gibi hadis hafızları rivayette bulundular. İbn-i Cevsâ, 320'de (m. 932) vefat etti. Ebu Hüreyre’den “radıyallahü anh” şu hadis-i şerifleri rivâyet eder:
Ebu Hüreyre “radıyallahü anh” dedi ki: “Yâ Resûlallah, kıyamet günü senin şefaatinle en ziyade saadete erecek olan kimdir?" diye sordum. Bana "Hadise karşı sende olan aşkı görünce, bu hususta senden önce bana bir başkasının sualde bulunmayacağını tahmin etmiştim" buyurduktan sonra şu cevabı verdi: "Kıyamet günü benim şefaatimle en ziyade saadete erecek olan kimse, samimi olarak ve içinden gelerek 'La ilahe illallah' diyen kimsedir."
Resûl-i ekrem efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki: "Sizden biri içiyle dışıyla Müslüman olursa, yaptığı her bir hayır en az on mislinden, yedi yüz misline kadar sevabıyla yazılır. İşlediği her bir günah da sadece misliyle yazılır. Bu hâl, Allaha kavuşuncaya kadar böyle devam eder."
"Muhammed'in nefsini kudret eliyle tutan zata yemin ederim ki, bu ümmetten her kim -Yahudi olsun, Hristiyan olsun- beni işitir, sonra da bana gönderilenlere inanmadan ölecek olursa mutlaka cehennem ehlinden olacaktır."
"İman, yetmiş küsur -bir rivayette de altmış küsur- şubedir. Hayâ imandan bir şubedir." Bir rivayette şu ziyade vardır: "Bu şubelerden en üstünü 'La ilfihe illallah' sözüdür, en aşağı mertebede olanı da yolda bulunan rahatsız edici bir şeyi kenara çıkarmaktır."
“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden zarar görmediği kimsedir. Mümin de, halkın, can ve mallarını kendisine karşı emniyette bildikleri kimsedir."
"Mümin, mütemadiyen rüzgârın eğici tesirine maruz bir bitkiye benzer. Mümin, devamlı belalarla baş başadır. Münafığın misali de çam ağacıdır. Kesilip kaldırılıncaya kadar hiç ırgalanmaz."
"İslam garip olarak başladı, tekrar başladığı gibi garip hâle dönecektir. Gariblere ne mutlu!"
"Benim misalimle sizin misaliniz, şu temsile benzer: Bir adam var ateş yakmış. Ateş etrafı aydınlatınca, pervaneler (gece kelebekleri) ve aydınlığı seven bir kısım hayvanlar bu ateşe kendilerini atmaya başlarlar. Adamcağız onları kurtarmaya (mâni olmaya) çalışır. Ancak hayvanlar galebe çalarak çoklukla ateşe atılırlar. Ben (tıpkı o adam gibi) ateşe düşmememiz için belinizden yakalıyorum, ancak siz ateşe koşuyorsunuz."
.
Kabir toprağını başına serpen Arabî
Sa’îd Efendi Yetmişikinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. ''Mirzâ-zâde'' diye şöhret bulmuştur. 1122 (m. 1710) senesinde İstanbul’da doğdu. 1188 (m. 1774) senesinde aynı yerde vefât etti. Resûlullah Efendimizi (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) vesîle ederek, Allahü teâlâdan bir şey istemek mevzûunda şunları anlattı:
Hâfız Ebû Sa’d Sem’ânî, Hazreti Ali’den nakleder:
Resûlullahın vefâtından üç gün sonra, çölden bir Arabî geldi. Kendisini Kabr-i şerîflerine attı. Oradan toprak alıp başına serpti ve; “Yâ Resûlallah! Allahü teâlâ, sana salât ve selâm eylesin! Senin mübârek sözlerini dinledik. Bize Allahü teâlânın emir ve yasaklarını öğrettin. Sana nâzil olan âyet-i kerîmelerden birisi de Nisa sûresi altmışdördüncü âyet-i kerîmesidir. Allahü teâlâ bu âyet-i kerîmede meâlen; (Onlar nefslerine zulmettikten sonra, gelirler, Allahü teâlâdan af dilerler, Resûlüm de onlar için istiğfar ederse, Allahü teâlâyı elbette tövbeleri kabûl edici ve merhamet edici olarak bulurlar) buyurmaktadır. Yâ Resûlallah! Ben nefsime zulmettim. Onun için sana geldim. Benim için Allahü teâlâdan af ve mağfiret dilemeni istiyorum” deyip, ağlayarak yalvardı... O sırada Kabr-i şerîften bir ses gelip; “Allahü teâlâ, seni af ve mağfiret buyurdu” denildi.
Muhammed bin Harb şöyle anlattı: Medîne-i münevvereye gitmiş, Resûlullahın Kabr-i şerîflerine gelmiştim. Bu sırada devesi ile Kabr-i şerîfe gelen bir Arabî ile karşılaştım. Kabr-i şerîflerine yaklaşınca, devesini çökertip bağladı. Resûlullahın kabrinin yanına geldi. Güzel ve âdabına uygun bir şekilde yaklaştı, selâm verip hoş duâlar yaptı. Sonra; Yâ Resûlallah! Sana çok günahla geldim. Senden Rabbinin katında şefaatini diliyorum” dedi ve sonra şu manalı şiiri okudu:
“Ey buraya defnedilmiş olanların en hayırlısı ve defnolunduğu yeri, toprakları da güzelleştiren.../Sen, Sırat köprüsünü geçerken ayaklar kaydığı zaman şefaati umulansın.../Canım, senin içerisinde bulunduğun kabre feda olsun!/Afiflik de, cömertlik ve kerem de buradadır.”
Bu şiiri okuduktan sonra, o zât bineğine binip gitti. Ben, o zâtın oradan mağfirete kavuşmuş olarak ayrıldığından asla şüphe etmedim.”
O zâtın durumu, söylediği sözler, bana tesîr edip, gözlerim doldu. Sonra rüyâmda Resûlullahı gördüm. Bana; “Ey Utbe! O Arabî’ye yetiş, Allahü teâlânın kendisini af ve mağfiret ettiğini bildirerek onu sevindir” buyurdu. Ben de Arabî’yi bulup, Resûlullahın emrini yerine getirdim
.
Mezheb imamının sözü senettir
Abdülazîz İbn-i Bezîze hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 606'da (m. 1209) Tunus'ta doğdu. Orada, zamanın meşhur fıkıh âlimlerinden ders okudu. Tahsilini tamamladıktan sonra Tunus'ta Mâlikî kadılığı ve müderrislik yaptı. 673 (m. 1274)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Edille-i şer'iyyenin dört olması müctehidler içindir. Mukallidler yâni dört mezhebden birinde olanlar için delîl, senet, bulunduğu mezheb reîsinin ictihâdı ve sözüdür. Çünkü mukallidler, âyetten ve hadisten ahkâm çıkaramaz. Bunun içindir ki, mezheb imamının sözü, nassa yâni âyete ve hadise uymuyor göründüğü zaman mezheb imamının sözüne uyulur. Çünkü (Nass) ictihâd isteyebilir. Yâhud, başka nassla değişmesi, tevil edilmesi, yanlış bir şey olması, neshedilmiş olması mümkündür. Bunları da ancak müctehid anlayabilir. Hiç yanlış olmayan, güvenilecek, yalnız Kur'ân-ı kerim ve hadis-i şeriflerdir. Çünkü her ikisi de, elbette doğru olan, vahiy ile bildirilmiştir. Yâni melek ile indirilmiştir. Âlimlerin söz birliği ve müctehidlerin ictihâdı da, bu iki doğru kaynaktan alınmıştır. İşte, İslâmiyetin bu dört temeli dışında kalan bilgiler, her ne olursa olsun, bu dört esasa uygun ise, kabul edilir. Uygun olmayanlar, evliyânın ilimleri, marifetleri, keşifleri olsa da, kabul olunmaz.
Tasavvuf yoluna girmek ve bu yolda ilerlemek İslâmiyetin bildirdiği şeylere, kalbin yakîn hâsıl etmesi, hakîkî îmana kavuşması içindir ve İslâmiyetin emirlerini kolaylıkla, seve seve yapmak içindir. Bu ikisinden başka şeyler kazanmak için değildir. Çünkü, Allahü teâlâyı görmek, âhirette vadedildi. Dünyada görülemez. Tasavvuf yolunda bulunanların vecd ve hâlleri, keşif ve ilhâmları İslâmiyet terâzîsi ile tartılmadıkça on para etmez. Kur'ân-ı kerim ve hadis-i şerif miyârı ile yoklamadıkça, kabul edilmez. Evliyânın keşif ve ilhâm ile edindikleri bazı bilgilerinde yanlışlık bulunabileceğini işiterek, bu büyüklerin, İslâmiyeti bildiren sözlerine inanılmaz demek, pek câhillik olur. Bunların, Kur'ân-ı kerimden, hadis-i şeriflerden ve din imamlarından verdikleri haberler şüphesiz sağlam ve doğrudur. Din bilgilerini, ilhâm, keşif sanıp, evliyânın senet, vesika değerindeki sözlerine inanmayan kimse helâk olur.
.
Oruç, yiyip içmeyi terk etmek değildir!
İsmâîl İbn-i Berdis hazretleri hadis hafızıdır. 720'de (m. 1320) Lübnan’da Balebek'te dünyaya geldi. Tahsil için Şam’a giderek İbn-i Asâkir gibi âlimlerden icazet aldı. Sonra BaIebek'e giderek burada çok sayıda talebeye hadis dersi verdi. 786’da (m. 1384) Balebek'te vefat etti. Ramazanda oruç tutmak hakkındaki naklettiği hadis-i şeriflerden birkaçı şöyledir:
(Ramazan ayı mübarek bir aydır. Allahü teâlâ, size ramazan orucunu farz kıldı. O ayda rahmet kapıları açılır, Cehennem kapıları kapanır, şeytanlar bağlanır. O ayda bir gece vardır ki, bin aydan daha kıymetlidir. O gecenin [Kadir gecesinin] hayrından mahrum kalan, her hayırdan mahrum kalmış sayılır.)
(Ramazan ayında oruç tutmayı farz bilip, sevabını da Allahü teâlâdan bekleyerek oruç tutanın günahları affolur.)
(Ramazan ayı gelince, “Ey hayır ehli, hayra koş! Şer ehli, sen de kötülüklerden el çek” denir.)
(Ramazan bereket ayıdır. Allahü teâlâ bu ayda, günahları bağışlar, duaları kabul eder. Bu ayın hakkını gözetin! Ancak Cehenneme gidecek olan, bu ayda rahmetten mahrum kalır.)
(Ramazan-ı şerif ayı geldiği zaman, Allahü teâlâ meleklere, müminlere istigfar etmelerini emreder.)
(Farz namaz, sonraki namaza kadar; Cuma, sonraki Cumaya kadar; ramazan ayı, sonraki ramazana kadar olan günahlara kefaret olur.)
(Peş peşe üç gün oruç tutabilenin, ramazan orucunu tutması gerekir.)
(Ramazan orucu farz, teravih sünnettir. Bu ayda oruç tutup, gecelerini de ibadetle geçirenin günahları affolur.)
(Bu aya ramazan denmesinin sebebi, günahları yakıp erittiği içindir.)
(Ramazan ayında ailenizin nafakasını geniş tutunuz! Bu ayda yapılan harcama, Allah yolunda yapılan harcama gibi sevaptır.)
(Ramazan ayının başı rahmet, ortası mağfiret, sonuysa Cehennemden kurtuluştur.)
(İslam, kelime-i şehadet getirmek, namaz kılmak, zekât vermek, ramazan orucunu tutmak ve haccetmektir.)
(Cennetteki güzel köşkler, sözü hoş, selamı çok, yemek yediren, oruca devam eden ve gece namazı kılan kimselere verilir.)
(Oruç tutan müminin susması tesbih, uykusu ibadet, duası müstecap ve amelinin sevabı da çoktur.)
(Bilhassa oruçlu iken çirkin, kötü söz söylemeyin! Biri size sataşırsa, ona “Ben oruçluyum” deyin!)
(Gerçek oruç, sadece yiyip içmeyi değil, boş ve hayâsızca sözleri de terk ederek tutulan oruçtur.)
(Allahü teâlânın, gözlerin görmediği, kulakların işitmediği ve hiç kimsenin hayaline bile gelmeyen nimet dolu sofrasına, ancak oruçlular oturur.)
.
Dört mezhebin itikâdı birbirinin aynıdır
Süleyman ibn-i Battal Batalyûsî hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. Endülüs’te (İspanya) Batalyûs’ta (Badajoz) doğdu. Kurtuba'da(Cordoba) tahsil gördükten sonra İlbîre'ye (Elvira) yerleşerek talebe yetiştirdi. 402 (m. 1011)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Yeni Müslümân olan kimsenin veyâ âkıl ve bâliğ olan Müslümân evlâdının, evvelâ (Kelime-i şehâdet) söylemesi ve bunun manasını öğrenip, inanması lâzımdır. Sonra, Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdikleri itikâd, yani îmân edilmesi lâzım olan bilgileri öğrenip, bunlara inanması lâzımdır. Sonra Ehl-i sünnetin dört mezhebinden birinin kitaplarında yazılı olan fıkıh bilgilerini, yani İslâmın beş şartını ve helâl, harâm olan şeyleri öğrenmesi ve bunlara inanması ve uygun yaşaması lâzımdır. Bunları öğrenmek ve uymak lâzım olduğuna inanmayan, ehemmiyet vermeyen mürted olur. Yani kelime-i şehâdet getirerek Müslümân olduktan sonra, tekrar kâfir olur.
Dört mezhebin itikâdı birbirinin aynıdır. Dört mezhebden birinin îmân ve fıkıh bilgilerine uyan bir Müslümâna Ehl-i sünnet veyâ Sünnî denir. Dört mezhebden birinde olmayan kimsenin îmânı bozulur. Yâ, bid’at sâhibi Müslümândır, yâhut mürted olur. Bunun her ikisi de tövbe etmeden ölürse, muhakkak Cehenneme girecektir. Bir iş yaparken, özrü hâsıl olup, bu işin kendi mezhebindeki şartlarından birine uyması güçleşen kimse, bu işi, dört mezhebden herhangi birindeki şartlarına uyarak yapar. Bu ikinci mezhebin, bu iş için olan şartlarının hepsine uyması lâzım olur. Bu şartlardan birine uyması zor olur, fakat kendi mezhebinde kolay olursa, bu işi yapması sahîh olur. Kendi mezhebinde de zor olur ise, kendi mezhebindeki birinci şartı yapmaması câiz olur.
Resûlullahın “sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem” vefâtında hayâtta bulunan binlerce Sahâbînin her biri müctehid idi. Dört mezhebden birini taklîd etmekte zorluk hâsıl olduğu zamân, Eshâb-ı kirâmdan birinin ictihâdına uygun olan ibâdetimiz sahîh olur. Tevbe sûresinin 102. âyet-i kerîmesinde meâlen, (Muhâcirînin ve Ensârın önce olanları ve bunlara tâbi olanlar, Allahü teâlâdan râzıdır. Allahü teâlâ da onlardan râzıdır. Onlara Cennetleri hâzırladım. Burada sonsuz kalacaklardır) buyurulmuştur.
Eshâb-ı kirâmdan (rıdvânullahi teâlâ aleyhim ecmaîn) herhangi birine tâbi olanın sonsuz saadete kavuşacağı bu âyet-i kerîmeden de anlaşılmaktadır.
.
Müminlerin rızkı bu ayda artar
Alâüddîn İbn-i Balaban hazretleri Hanefî fıkıh ve hadis âlimidir. Türkmen asıllıdır. 675 (m. 1276)’da Kahire'de doğdu. Zamanın meşhur âlimlerinden fıkıh ve hadis dersi aldı ve aralarında Zehebî ile Kureşî'nin bulunduğu birçok talebe yetiştirdi. Bir müddet kadılık yaptı. 739'da (m. 1339) Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
İslâmın beş şartından dördüncüsü, mübarek ramazan ayında, her gün oruç tutmaktır. Oruç, hicretten 18 ay sonra, şaban ayının onuncu günü, Bedir gazasından bir ay evvel farz oldu. Ramazan, yanmak demektir. Çünkü bu ayda oruç tutan ve tevbe edenlerin günahları yanar, yok olur. Selmân-ı Fârisî hazretleri, Resûlullah Efendimizin şaban ayının son günü hutbede şöyle buyurduğunu bildirmektedir:
(Ey Müslümanlar! Üzerinize öyle büyük bir ay gölge vermek üzeredir ki, bu aydaki bir gece ki Kadir gecesi, bin aydan daha faydalıdır. Allahü teâlâ, bu ayda, her gün oruç tutulmasını emretti. Bu ayda, geceleri teravih namazı kılmak da sünnettir. Bu ayda, Allah için ufak bir iyilik yapmak, başka aylarda, farz yapmış gibidir. Bu ayda, bir farz yapmak, başka ayda yetmiş farz yapmak gibidir. Bu ay, sabır ayıdır. Sabredenin gideceği yer Cennettir. Bu ay, iyi geçinmek ayıdır. Bu ayda müminlerin rızkı artar. Bir kimse, bu ayda, bir oruçluya iftar verirse, günahları affolur. Hak teâlâ, onu Cehennem ateşinden azad eder. O oruçlunun sevabı kadar, ona sevap verilir.) Eshâb-ı kiram;
-Ya Resûlallah! Her birimiz, bir oruçluya iftar verecek, onu doyuracak kadar zengin değiliz, deyince. Resûlullah efendimiz;
(Bir hurma ile iftar verene de, yalnız su ile oruç açtırana da, biraz süt ikram edene de, bu sevap verilecektir. Bu ay, öyle bir aydır ki, ilk günleri rahmet, ortası af ve mağfiret ve sonu Cehennemden azad olmaktır. Bu ayda, emri altında olanların vazifesini hafifletenleri, Allahü teâlâ affedip, Cehennem ateşinden kurtarır. Bu ayda dört şeyi çok yapınız! Bunun ikisini Allahü teâlâ çok sever. Bunlar, Kelime-i şehadet söylemek ve istiğfar etmektir. İkisini de, zaten her zaman yapmanız lâzımdır. Bunlar da Allahü teâlâdan cenneti istemek ve cehennem ateşinden Ona sığınmaktır. Bu ayda, bir oruçluya su veren bir kimse, kıyamet günü susuz kalmayacaktır) buyurdu.
.
Sık ziyaret bıkkınlığa sebep olabilir
Mustafâ İbn-i Azzûz hazretleri Mağrib evliyasındandır. Cezayir'in Biskra şehrinde doğdu. Babası, Halvetiyye-Hifniyye’nin kollarından Rahmâniyye tarikatı şeyhi idi. Onun yanında yetişip hilâfet aldı. Tunus'a giderek Nefta'da bir zaviye açıp irşad faaliyetine başlayan İbn-i Azzûz 1282 (m. 1866)’da Nefta'da vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Bir Müslümanın diğer Müslüman kardeşini ziyâret etmesinin iki sebebi vardır: Birincisi; Müslüman kardeşini ziyâret etme sevâbına kavuşmak. Büyük zâtlardan birisi şöyle der: Birisi, sırf Allahü teâlânın rızâsını düşünerek bir kardeşini ziyâret ederse, gökte bir melek kalmaz, hepsi o şahsı selâmlar. İkinci sebep; ziyâret edilen şahıs ile beraber olmaktan alınan tad ve lezzet... Ziyâret iki çeşittir. Birincisi, çok samimi iki taraf arasında olur. İkisinin de birbirinden, belki bıktırırım, usandırırım, rahatsız ederim endişesi yoktur. Bu durumda, birbirlerini ne kadar çok ziyâret etseler, bu onların birbirine olan sevgisini arttırır. İkincisi, taraflar arasında birincisi kadar samimiyet ve dostluk yoktur. Bu durumda, ziyâret için fazla gidip gelmek bıkkınlığa ve rahatsız etmeye kadar gidebilir. Bu durumda, ziyâreti az yapmak daha iyidir. Dostuna ziyâreti az yap, çünkü, onun seni devamlı yanında görmesi usanmaya sebep olabilir.”
“Ahmak kimsenin alâmetleri: Süratli cevap vermek. Tedbiri terk etmek. Çok gülmek. Çok iltifât etmek, iyi ve seçilmiş kimselere çirkin sözler söylemek. Şerli kötü kimselerle düşüp kalkmaktır. Ahmak kimse, sen ondan yüz çevirirsen, üzülür. Ona gidersen, fırsat kollar. Yumuşak davranırsan, kabalık yapar, kaba davranırsan sana yumuşaklık gösterir. Kötülük yaparsan iyilik yapar, iyilik yaparsan, kötülükle mukâbele eder. Ona haksızlık yapılırsa, istenildiği kadar elindeki alınabilir. Adâletle muâmele edilirse, haksızlık yapmaya kalkışır.”
“Kötü arkadaş edinme. Çünkü o, Cehennem ateşinden bir parçadır. Ne sevgisi doğrudur, ne de sözünde sâdıktır.”
“Bir kimseyi tanıtan en büyük alâmet, onun oturup konuştuğu ve sevdiği kimselerdir. Çünkü kişi, arkadaşının, samîmi dostunun dîni ve inancı üzeredir.” “Dostluktan sonra düşmanlık, çok kötü bir iştir. Bu, akıllı kişinin yapacağı iş değildir. Fakat insanlık icâbı böyle bir duruma düşürülürse, yine de anlaşabilecek, birbirlerine yaklaşabilecek açık bir kapı bırakmak lâzımdır.”
.
Sâlih bir kimseyi seven Allah'ı sevmiş olur
Ahmed İbn-i Âşir Endelüsî hazretleri Mağrib evliyasındandır. Endülüs'ün (İspanya) Şemîne (Jimena) şehrinde doğdu. Tahsilini orada tamamladıktan sonra Elhadrâ'ya (Algedras) giderek ders verdi. Burası Hristiyanların eline geçince Fas’a gitti. Ribâtülfeth'te Şeyh Ebû Abdullah el-Yâbürî'ye intisap etti ve onun halifesi oldu. 1009'da (m. 1600) Fas’ta Selâ'da vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Akıllı kimseye, sâlih ve iyi insanlarla beraber olup, kötü ve fâcir kimselerden, uzak kalması yaraşır. İyi ve sâlih kişilerle sevgi köprüsü, çok çabuk kurulup, bu sevginin kesilmesi çok geç olur. Kötü kimselerle ise, sevgi bağı zor kurulup, çabuk çözülür. Kötü kimselerle beraber olmak, iyi ve sâlih kimseler hakkında kötü zanda bulunmayı doğurur. Kötü kimselerle dost olan, onların cemaatine girmekten kurtulamaz.”
“Kim sâlih bir kimseyi severse, Allahü teâlâyı sevmiş olur. Çünkü sâlih kimseler, insanları Allahü teâlânın râzı olduğu şeylere davet ederler.”
“Takvâ ehli, sâlih kimselerle taş taşımak, kötü kimselerle helva yemekten daha hayırlıdır.”
“Kötü kimselerle beraber bulunmak, Cehennemden bir ateş parçasıdır. Onlarla beraber olmak, insanda kin meydana getirir. Onlar sevgiye lâyık değildirler.”
“Şu dört şey, kişiye saadet ve huzûr verir: Münâsip bir hanım, hayırlı evlât, sâlih ve takvâ sahibi arkadaş, yiyecek-içecek ihtiyâcını bulunduğu yerden karşılayabilmek.”
“Dîni bütün ve vakar sahibi kimselerle düşüp kalkınız. Çünkü onlar meclislerinde, toplantılarında, kötü, çirkin, ahlâka ve vakara sığmayan şeylerden bahsetmezler.”
“Akıllı kimse, sevdiğini söyledikten sonra, artık iki renkli ve iki kalpli olmaz. O, içi dışına, sözü, işine uygun bir kimsedir.”
“Bir kimsede sevdiğin veya sevmediğin şeyleri görürsen, onun kalbi ile dilinin birbirine uyup uymadığını, onun sözüne ne derecede sâdık olduğunu ölçebilirsin. Sen kimsenin kalbinde gizlediği şeyi bilemezsin. Ancak sen, insanlar hakkında dillerinden çıkana ve zâhirlerine göre muâmele yap.”
“İki rûh birbiriyle tanışırlarsa, aralarında yakınlık ve dostluk görüp, birbiriyle anlaşırlar. Eğer birbirini tanımazlarsa, birbirinden ayrılırlar.”
“Ehl-i tâatın, sâlih kimselerin kalpleri, bulundukları memleketler uzak da olsa, beraberdir. Kötü kimselerin kalpleri de aynı yerde bile bulunsalar, birbirinden ayrı ve uzaktırlar.”
.
Abdestte, gusülde kullanılan sular
Abdurrahmân İbn-i Abdürrezzâk hazretleri Hanefi fıkıh âlimidir. 1075 (m. 1664)’de Şam’da doğdu. Meşhur âlim Abdülganî Nablusî hazretlerinin talebesidir. Şam’da Sinan Paşa Camii'nde hatiplik yapan İbn-i Abdürrezzâk bu şehirde 1138 (m. 1726)’da vefat etti. Buyurdu ki:
Abdestte, gusülde kullanılan suya “Müstamel su” denir. Bu su İmâm-ı A’zam’a göre kaba necâsettir. Ebû Yûsuf’a göre, hafîf necâsettir. İmâm-ı Muhammed’e “rahmetullahi teâlâ aleyhimâ” göre temizdir. Fetvâ da böyledir. Bununla necâset temizlenir. Fakat abdest alınmaz ve gusledilmez. İçmek ve hamur yapmak mekrûhtur. Peştamala, elbiseye, kurnaya sıçrarsa ve necâset temizlemekte kullanılan her su, iğne ucu kadar sıçrarsa, kabı ve elbiseyi pisletmez.
Necâset temizlemekte kullanılmış sular bir yerde birikirse, bu suya bulaşan şeyler pis olur. Abdestsiz veya cünüb olan kimse veya hayız hâlindeki kadın veya müşrik, kâfir, necâset bulaşmamış olan avcunu bir yere sokup su alsa veya kolunu sokup içindeki tası alsa, o yerdeki su dört mezhepte de pis olmaz.
Necâset üzerinden akan suyun yarıdan fazlası necâsete temâs ederse, bu su pis olur. Azı değerse ve necâsetin üç sıfatı suda bulunmazsa pis olmaz. Necâset yanınca külü temiz olur. Tezek yakarak ısıtılan fırında ekmek pişirilir. Merkep, domuz ve leş, tuz içine düşüp tuz olsalar, temiz olurlar. Kuyuya düşen gübre, zamânla çamur hâline gelse temiz olur. Müstamel su, Mâlikî’de hem temizdir, hem de temizleyicidir. Yani müstamel su ile abdest alınır ve gusledilir.
Elbisenin veyâ vücûdun bir yerine necâset gelse, bu yeri bulamasa, zannettiği yeri yıkasa temiz olur. Namazdan sonra meydana çıksa, namazı iâde etmez. Kuruduktan sonra da görülen pislikler, kan, yukarıda bildirildiği üzere, bulunduğu yerden çıkarılıp, kendisi ve eseri giderilince, o yer temiz olur. Yıkamakta belli bir adet yoktur. Bir kere yıkamakla da çıkarsa kâfîdir. Necâset giderilip de, eseri, yani renk ve koku kalırsa zararı olmaz. Sıcak veya sabunlu su lâzım gelmez. Necis boya ile boyanan kumaş ve beden, üç kere yıkanınca temiz olur. Su renksiz akıncaya kadar yıkamak dahâ iyidir. Deriye, yaraya sürülen necis ilâcın ete karışan kısmı ve necis sürme çekilen göz yıkanmaz. Dışarıda kalan kısım ve yara üstündeki kurumuş kan, zarar vermeyecek şekilde yıkanıp giderilir. Zarar olursa yıkanmaz.
.
Ey Hristiyanlar! İnsâf ediniz
Mehmed Zihni Efendi son devir Osmanlı fıkıh âlimlerindendir. 1846’da İstanbul’da doğdu. Medrese tahsilinden sonra ulûm-i âliyye şehâdetnâmesi aldı. Galatasaray Sultânîsi (Lisesi) ve Mekteb-i Mülkiyye (Siyasal Bilgiler Fakültesi) ulûm-i dîniyye muallimliği, Maarif Nezâreti (Millî Eğitim Bakanlığı) Encümen-i Teftîş (Teftiş Kurulu) başkanlığı görevlerinde bulundu. Stockholm’de toplanan Şarkiyat Âlimleri Kongresi’ne davet edilerek altın madalya ile ödüllendirildi. 1913 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Çok eser yazdı. Abdullah-ı Tercümân’ın Hristiyanlığa reddiye olarak yazdığı Tuhfetü’l-erîb kitabını tercüme etti. Bu eserinde buyurdu ki:
Hıristiyanlar, dilleri ile Allahü teâlânın kudret sâhibi olduğunu söylemekle berâber, Allahü teâlâ için âcizlik isnat etdikleri de malûmdur. İncil’de Allahü teâlânın âlemi altı günde yaratıp, yedinci günde oturup istirâhat ettiği bildirilmekdedir. Tekvînin ikinci bâbının başında, (Ve Allah yaptığı işi yedinci günde bitirdi. Ve yaptığı bütün işten yedinci günde istirâhat etti. Ve Allah yedinci günü mubârek kıldı ve onu takdîs etti denilmektedir. [Bunun için Hristiyanlar haftanın yedinci günü olan (pazar) günü çalışmaz, istirâhat eder, tatîl yaparlar.] Allahü teâlâ, -hâşâ- bir marangoz gibi çeşitli âletlerle mi yarattı da, bu yorgunluk hâsıl oldu? O yarattkları gibi aciz olmaktan münezzehtir.
Tekvînin otuzikinci bâbının yirmidördüncü ve devâmındaki âyetinde, -hâşâ- (Ya’kûb yalnız başına kaldı ve seher sökünceye kadar Rab onunla güreşirken, yakasını Ya’kûb aleyhisselâmın eline verdi. Ve Rab dedi: Bırak gideyim. Çünkü seher vakti oluyor. Ve Ya’kûb dedi: Beni mübârek kılmadıkça, seni bırakmam. Ve Rab ona dedi: Adın nedir? Ve o dedi: Ya’kûb. Ve Rab dedi: Artık sana Ya’kûb değil, ancak İsrâîl denilecek. Çünkü Allah ile ve de insanlarla uğraşıp yendin) demektedir.
Ey Hristiyanlar! İnsâf ediniz. Allahü teâlâ yarattığı kul ile sabâha kadar altüst olup, güreş tutup, yakasını Ya’kûb aleyhisselâmın eline vermiş ve yakasını kurtaramamış! Hiç böylesine âciz bir ilâh olur mu? Allahü teâlâ, elbette böyle şeylerden münezzehtir.
Müslümânların [temiz] itikâdlarına göre, Allahü teâlâ, her mümkünü yaratmaya kâdirdir. Kudret sıfatı ile muttasıftır. Kudret, ezelî bir sıfat olup, taalluk [irâde, arzû] etdiği şeye tesir eder, yaratır.
.
Kur’ân-ı kerîmin şaşırtıcı nazmı
Süleyman ibn-i Cemmâz hazretleri Kırâat-i aşere imamlarından Ebû Ca'fer el-Kârî'nin meşhur iki râvisînden biridir. 170 (m. 786)'da vefat etti. Buyurdu ki:
Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” en büyük mucizesi Kur’ân-ı kerîmdir. Kıyâmete kadar bâkî kalacaktır. İnsanların dilinde okunacak ve sahîfelerde yazılı duracaktır. Kur’ân-ı kerîm bir değil binlerce mucizedir. Onun en kısa bir sûresinde, meselâ Kevser sûresinde sayısız mucizeler vardır. Bütün insanlar birleşseler, Arapların belîğleri bir araya gelip yardımlaşsalar, bir âyet-i kerîmesini söylemekten âcizdirler. Kur’ân-ı kerîm, fesâhat ve belâgatta o kadar yüksektir ki, Arap kabîlelerinin bütün fasîhleri ve belîgleri onun benzerini söylemeye güç yetiremezler. Kur’ân-ı kerîmin şaşırtıcı nazmı ve hayrete düşürücü üslûbu Arapların bütün üslûp ve terkiplerinden mümtâzdır. Hiçbiri ona benzemez. Arapların sözleri arasında ona benzer bir söz ne nâzil olmadan önce, ne de nâzil olduktan sonra aslâ vâki olmamıştır.
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” bir gün Kur’ân-ı kerîm okuyordu. Arapların fasîhlerinden olan Velîd bin Mugîre işitti ve rikkate geldi. Ebû Cehil onun bu hâlini görünce sitem etdi. Bunun üzerine Velîd bin Mugîre şöyle dedi: Vallahi sizden hiçbiriniz Arapların sözlerini ve şiirlerini benden iyi bilmezsiniz. Muhammed'in “sallallahü aleyhi ve sellem” okuduğu hiçbirine benzemez!
Arapların merâsimlerinden birinde, Arap kabîleleri toplanmışlardı. Velîd bin Mugîre onlara Muhammed “aleyhisselâm” hakkında söyleyeceğiniz bir söz üzerinde birleşin. Söyledikleriniz birbirinizi yalanlamasın. Böylece Arap kabîlelerini Ondan soğutalım ve sakındıralım, dedi. Bir kısmı Ona kâhin diyelim dediler. Velîd bin Mugîre, yok vallahi o kâhin değildir. Çünki, Onun sözlerinde kâhinlerin sözlerindeki secie benzer bir söz yokdur, dedi. Mecnûndur diyelim diye teklîf etdiler. Velîd bin Mugîre, o da olmaz, zîrâ Onda hiç cünûn ve vesvese yoktur. Şâirdir diyelim, dediklerinde ise, ben şiirin her çeşitini gâyet iyi bilirim. Onun sözleri şiire hiç benzemiyor, dedi. Sihirbâz diyelim, dediler. Velîd bin Mugîre, hâyır sihirbâz da değildir. Çünki onda sihirbâzlar gibi üfürmek ve düğüm yapmak yoktur... Bunun üzerine Kureyş müşrikleri bunların hiçbiri olmaz diyorsun, o hâlde ne diyelim, dediler. Velîd bin Mugîre, Muhammed “aleyhisselâm” karı ile koca arasını, kardeşlerin ve akrabâların arasını açan bir sihirbâzdır diyelim, dedi. Bu söz üzerinde anlaştılar. Yol başlarına oturup, halkı bu sözle Resûlullahtan soğutmaya çalıştılar...
.
Kanaat, tükenmez bir hazinedir
Abdullah Humeydî hazretleri hadis hafızı ve fıkıh âlimidir. Fudayl bin İyâd, Süfyân bin Uyeyne gibi âlimlerden hadis ve fıkıh tahsil etti. Kendisinden Buhârî gibi âlimler rivayette bulundular. Humeydî 219'da (m. 834) Mekke'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Ebû Sa’îd Hudrî “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Bir gün annem beni Resûlullahtan “sallallahü aleyhi ve sellem” bazı şeyler istemem için gönderdi. Huzûruna varıp oturdum. Mübârek yüzünü bana çevirerek “Kim mâlik olduğu şeye kanâat ederse, Allahü teâlâ onu başkasına muhtaç etmez. Kim çirkin şeylerden sakınırsa, Allahü teâlâ onu iffetli eyler. Kim mâlik olduğu şey ile yetinirse, Allahü teâlâ ona kâfidir. Kim bir okıyelik miktârında bir şeye sâhip olduğu hâlde, başkasından bir şey isterse, devamlı isteyici olur” buyurdu... Ben kendi kendime falan devemiz bir okıyeden daha iyidir dedim. Hiçbir şey istemeden Resûlullahın huzûrundan kalkıp gittim...
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Teyemmüm âyeti nâzil olmuştu. Nasıl teyemmüm edileceğini bilmiyordum. Öğrenmek için Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” evine doğru gittim. Evlerine yaklaşınca, Resûlullah beni gördü. Ne için geldiğimi anladı. Biraz ileri gidip tebevvül etti. Sonra gelip iki mübârek elini toprağa vurup yüzünü ve iki kolunu meshetti. Başka bir şey yapmadı. Ben de artık bir şey sormadan geri döndüm.
Yine Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Suheyb “radıyallahü anh” Mekke'den hicret ederken, Kureyş müşriklerinin gençleri bir grup hâlinde onu takîbe başladılar. Suheyb “radıyallahü anh” yanına aldığı okları göstererek, benim iyi ok attığımı bilirsiniz. Bana yaklaşmayınız, dedi. Müşrikler, bize Mekke'de sakladığın yiyeceklerin yerini söyle, seni takipden vazgeçelim, dediler. Bıraktığı yiyeceklerin yerini söyledi. Onlar da takip etmekten vazgeçdiler, dönüp gitdiler. Suheyb “radıyallahü anh” Resûlullahın huzûruna varınca, üç kerre “Alışverişinde kazançlı çıktın” buyurdu. Sonra, meâl-i şerîfi, (İnsanlar arasında, Allahın rızâsını kazanmak için cânını verenler vardır. Allah, kuluna karşı şefkatlidir) olan, Bekara sûresinin 207. âyet-i kerîmesi nâzil oldu.
.
Peygamber Efendimizin dua buyurduğu çocuk
Hasen bin Alî HuIvânî hazretleri hadîs âlimidir. Şam civarında HuIvân’da doğdu. Bağdat, Mekke, Mısır, Tarsus gibi ilim merkezlerinde hadis tahsil etti. Sonra Mekke'ye yerleşti. Vekî bin Cerrah gibi muhaddislerden hadis okudu. Kendisinden de Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn-i Mâce gibi büyük âlimler rivayette bulundular. 242 (m. 857)’de Mekke'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Câbir “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” ile bir sefere çıkmıştık. Yolculuk sırasında bir gün, ey Câbir, matara ile su getir, buyurdu. Bir matara su getirdim. Yolda giderken birbirine dört arşın mesâfede iki ağaç gördük. Şu ağaçlardan birine söyle, diğerinin yanına gitsin, buyurdu. Söyledim, ağaçlar yan yana geldiler. Resûlullah o ağaçların arkasında kazâ-i hâcet eyledi. Sonra ağaçlar yerine gitti. Sonra develerimize binip yola devâm ettik...
Karşımıza kucağında çocuğu ile bir kadın çıktı. Yâ Resûlallah! Bu oğlancığı üç defadır cin tutar, dedi. Resûlullah durdu. Çocuğu alıp devenin palanı üzerine koydu. Üç defa ey Allahın düşmânı çık, buyurdu. Sonra çocuğu annesine verdi... Seferden dönüşümüzde aynı yere gelince, o kadın çocuğu ile birlikte yine karşımıza çıktı. İki koyun getirmişti. Yâ Resûlallah! Bunlar benim hediyemdir, kabul buyurun. Seni Peygamber olarak gönderen Allah hakkı için, sizinle ilk karşılaşdığımız günden beri, çocuğu cin tutmadı, dedi...
Resûlullahın emri üzerine koyunun birini aldık, birini de kadına bıraktık. Sonra yola devam etdik... Birdenbire karşımıza bir deve çıktı. Gelip Resûlullahın huzûrunda başını yere koyarak secde etti. Resûlullah bize, halka sesleniniz toplansınlar buyurdu. Halkı çağırdık, toplandılar. Resûlullah onlara bu deve kimindir, diye sordu. Ensârdan bir cemaat, bizimdir yâ Resûlallah, dediler. Bu deveye ne yapdınız diye sordu. Bu deveyle yirmi senedir su çekerdik. Şimdi onu boğazlamak istedik, kaçtı, dediler. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” bunu bana satınız buyurdu. Sizin olsun yâ Resûlallah, dediler...
Bunun üzerine Resûlullah bu deve benim oldu. Artık onu eceli gelinceye kadar hoş tutunuz, boğazlamayınız, buyurdu. Orada bulunan Müslimânlar, yâ Resûlallah, sana secde etmeye biz hayvânlardan dahâ lâyık değil miyiz, biz niçin yapmayalım, dediler. Resûlullah buyurdu ki:
(Kimsenin Allahü teâlâdan başkasına secde etmesi câiz değildir. Eğer câiz olsaydı, kadınların kocalarına secde etmeleri gerekirdi.)
.
Hâkim nafaka vermeyen fakîri ayıramaz
Mehmed Zeynî Efendi Altmışaltıncı Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Kadıasker Manisalı Ak Mahmûd Efendi’nin oğludur. Seyyiddir. 1078 (m. 1667)’de İstanbul’da doğdu. 1164 (m. 1751)’de vefât etti. Eyyûb Sultan civarında babasının kabri yanına defnedildi. Şöyle buyurdu:
Zevcesi zengin olsa bile, bunun nafakasını vermek, zevc üzerine farzdır. Zevcesi kâfir ise, nafakası yine farzdır. Nafaka, nikâhtan sonra hemen farz olur. Zevc ve zevce fakîr iseler, fakîr nafakası verir. Zengin iseler, zengin nafakası vermesi lâzımdır. Zengin nafakasında, zevceye, ev işlerini yaptırması için bir hizmetçi de tutması lâzımdır. İkisinden biri zengin olup, öteki fakîr ise, orta hâl nafakası verir.
Nafaka, İslâmiyette, taam, kisve ve süknâ demektir. Kitapların çoğunda, yalnız taam manasına kullanılmak âdet olmuştur. Fakîr olan zevcin, zengin olan zevcesine, orta hâllilere âdet olan nafaka vermesi lâzımdır. Fakîr nafakası verip, aradaki farkı, zengin olunca öder. Zevce, zevcinin gücü olup da, nafaka vermediğini şikâyet ederse, hâkim nafaka tayîn edip vermesini emreder. Yine vermezse, zevci hapsedip malını satarak, zevcesinin nafakasına sarf eder. Malını bulamaz ise, fakîr olduğu anlaşılıncaya kadar hapiste bırakır. Boşanmalarına karâr vermez. Fakîr olup veyâ kayıp olup nafakanın üçünü de veremediği için de, aralarını ayırmaz ve hapsetmez.
Şâfiî mezhebinde, zevce isterse, hâkim fakîr olan zevcinden ayırır. Hanefî hâkim, aralarını ayırabilmek için, Şâfiî olan bir hâkimi kendine vekîl yapar. Ayrılmak isteyen kadının dilekçesini buna verir. Zevce ve zevc mahkemeye getirilir. Zevce, nafaka vermediğini iki şâhid ile ispat eder ve zevc nafaka vermeye gücü yettiğini ispat edemezse, aralarını ayırır. Kayıp olan zevcin fakîr olduğu anlaşılamayacağı için, ayırmaz. Hanbelî mezhebinde, kayıp olan zevcinden nafaka almadığını isbât eden zevceyi de hâkim ayırır.
Hanefî mezhebindeki hâkim nafaka vermeyen fakîri ayırmaz ise de, aylık veyâ senelik nafaka parası tespit edip, zevce zengin ise, kendi malından kullanmasını, fakîr ise, zevci ölmüş olsaydı, buna ve küçük çocuklarına nafaka vermeleri farz olan zevcin ve zevcenin mahrem akrabâlarına, buna şimdi ödünç vermelerini veyâ veresiye mal satmalarını emreder. Ödünç, veresiye verecek zengin akrabâ yoksa, Beyt-ül-mâl, yanî devlet verir.
.
Onlar, namazın farz olduğundan gafildir
Ali bin Ahmed Vahidi hazretleri tefsîr âlimidir. İran’da Tahran civarında Sâve’de doğdu. 468 [m. 1075] de, Nîşâpûr’da vefât etti. İmâm-ı Vahidî hazretleri, “Vesît” ismindeki tefsîrinde buyuruyor ki:
Maun sûresi 4 ve 5. “Artık, şiddetli azap olsun, nifak suretiyle namaz kılanlara, onlar namazlarından gafildirler” meâlindeki âyetleri tefsir ederken, “Gafildir’den murat, namazı terk etmektir. Yani bazen kılıp, bazen kılmamaktır ki, münafıkların âdeti böyledir. Münafık, yalnız iken namaz kılmaz, insanlar arasında iken kılar. Yatar, kalkar ve namaz kılanlar gibi hareket yapar. Hâlbuki kalbi, namazın farz olduğundan gafildir. İnsanlara gösteriş yapar ki, namaz kılar desinler. Bu ise, insanlardan ve onların verebilecekleri cezadan korktuğundandır. Allah için değildir: Namaz kılmadığı zaman azaptan korkmaz, kılmakla da rahmet-i ilahiyeyi beklemez. Bu ise tamamen şirktir” buyurdu.
Cuma gününün faziletiyle ilgili olarak, “Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh), Resûlullah Efendimizden (sallallahü aleyhi ve sellem) bildirdiği hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki:
“Allahü teâlâ her cuma günü altı yüz bin kişiyi cehennemden azâd eder. Bunların hepsi cehennem ateşine lâyık olup, cuma gününün bereket ve faziletiyle cehennemden çıkarılırlar.”
“Cuma günü gusledip temizlenenin günah ve hataları temizlenir. Cuma namazına giderken, her bastığı ve kaldırdığı adımına, Allahü teâlâ, kabul olunmuş bir ibadet sevabı yazdırır. Namazı bitirince, ayrıca ikiyüz senelik ibadet sevabı yazdırır.”
Yine aynı kitapta, zekât vermek ile ilgili olarak; “Âyet-i kerimelerde meâlen; (Onlar söz verdiklerinde sözlerini yerine getirirler.) [Ra’d-20]
(Onların cimrilik ettikleri şey, kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Allahü teâlânın fazlından kendilerine verdiği şeye bahillik edenler, hiçbir zaman onu kendilerine hayırlı sanmasınlar. Aksine bu kendileri için bir şerdir.) [Âl-i İmrân-180] buyuruldu. Yani "Allahü teâlânın kendilerine ihsan edip, verdiği altın, gümüş, hayvan, meyve ve diğer zekât ve uşur mallarından, kendileri için hayır olan zekâtı vermeyenlere, bu malları azap sebebi olacak, bahillik ettiği malları yılan olup, boyunlarına sarılacak, tepeden tırnağa kadar onları sokacaktır” buyrulmaktadır.
.
Sizden öncekileri cimrilik helak etmiştir
Ca'fer İbn-i Hinzâbe hazretleri hadis âlimidir. 308'de (m. 921) Bağdat'ta doğdu. Medrese tahsilinden sonra Abbasî Halifesi Râzî-Bilâh tarafından Mısır’da Dîvânü'l-harâc reisi tayin edildi. Sonra bu vazifeden ayrılarak Kahire’de talebe yetiştirmekle meşgul oldu. 391 de (m. 1001) Mısır'da vefat etti. Cenazesi vasiyeti üzerine Medine'ye götürüldü. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimiz cömertlik hakkında buyurdu ki:
(Aman cimrilikten son derece sakının! Sizden öncekileri cimrilik helak etmiştir.)
(Allahü teâlânın evliyasının hepsi cömert ve güzel ahlaklıdır.)
(Ebdal denilen evliya, çok namaz kıldığı, çok oruç tuttuğu için değil, cömertlik ve halka nasihat etmeleri sebebiyle Cennete girer.)
(Cennet, cömertler yurdudur.)
(Cennette cömertler köşkü vardır.)
(Rabbim, "İbrahim cömert olduğu için, dost edindim" buyurdu.)
(Cömert olan ve halktan az şikâyet eden, bu ümmetin efendisidir.)
(Cömert, Allah’a hüsnü zannı olduğu için cömerttir. Cimri de, Allah’a suizannı olduğu için cimridir.)
(Cömertlik, dalları dünyaya sarkmış bir Cennet ağacıdır. Kim bu ağacın bir dalına tutunursa, bu dal onu Cennete götürür. Cimrilik de, dalları dünyaya sarkan Cehennem ağacıdır. Bu dalın birine yapışan, Cehenneme gider.)
(Allahü teâlâ, cömertlikle güzel huyu sever, cimrilikle kötü huyu sevmez.)
(Ben kefilim ki, cömert Cennete cimri Cehenneme girecektir.)
(Cömerdin yemeği ilaç, cimrininki hastalıktır.)
(Kendi ihtiyacı varken, başkasını tercih edenin günahları affolur.)
(Cömert olursanız, Allahü teâlâ da size, cömertçe ihsanda bulunur.)
(Yukarıdaki el, aşağıdakinden, veren el, alan elden üstündür.)
(Cömert, Allah’a, insanlara, cennete yakın, cehennemden uzaktır. Cimri ise bunun aksinedir.)
(Cömert olun ki, Allahü teâlâ da size cömertlik etsin! İyi bilin ki cimrilik küfürdendir, küfrün yeri de Cehennemdir.)
(Allahü teâlâ cömerdi, gece gündüz ibadet eden cimriden daha çok sever.)
(Allah katında cömert bir cahil, cimri âlimden daha üstündür. Çünkü cimrilik en ağır hastalıktır.)
(Cömertlik iman sağlamlığından ileri gelir. İmanı sağlam olan Cehenneme girmez. Cimrilik, şekten, şüpheden meydana gelir. [İmanda] şüphesi olan da Cennete giremez.)
(Bir kulun kalbinde cimrilikle iman bir arada bulunamaz.)
..
Cenâzede bulunmak sünnet-i müekkededir
Şihâbüddîn ibn-i Hiccî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 751'de (m. 1350) Şam’da doğdu. İlk tahsilinden sonra Kudüs, Medine ve Halep gibi şehirlerde ilim tahsil etti. Şam’da müderrislik, kadı nâibliğini ve Emeviyye Camii'nin hatipliğini yaptı. 816 (m. 1413)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Cenâze taşımakta önce ön tarafta, meyyitin sağ tarafı, sağ omuza alınıp, on adım taşınır. Sonra, arka sağ ayak tarafı sağ omuzda, on adım taşınır. Sonra meyyitin sol tarafına, yani arkadan bakıldığına göre, tabutun sağ tarafına geçip, sol omuzda, on adım önde, on adım arkada taşınır. Hepsi kırk adım eder. Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (Cenâzeyi kırk adım taşıyanın kırk büyük günâhı affolur.)
Cenâzeyi taşıdıktan sonra, arkasından yürümelidir. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”, Sa’d bin Mu’âzın “radıyallahü anh” cenâzesini taşıdı. Cenâzeyi (Beynel’amûdeyn) taşımak, yani sedye gibi, biri önde, biri arkada olmak mekrûhdur. (Terbî’) şeklinde, yani omuzda, kolundan el ile tutarak dört kişinin taşıması sünnettir. Omuz, kolu altına geçirilmez. Tabutun kolu el ile tutulup omuz üstüne alınır. Cenâzeyi sırtta ve hayvân üstünde taşımak câiz değildir. Süt çocuğunu ve birâz büyüğünü, bir kişi iki eli üzerinde götürür. Bu kişi, hayvân üzerinde de olabilir. Büyük çocuklar, tabut ile götürülür.
Cenâzeyi, meyyiti sarsmayacak kadar, hızlı götürmelidir. Cemaat çok olsun diye cuma namâzından sonraya bırakmak mekrûhtur. Cenâzeyi gömerken, cuma namâzını kaçırmak tehlikesi olursa, bu zamân cenâze namâzı, cuma namâzından sonraya bırakılabilir. Bayram namâzı cenâze namâzından önce, hâzır olan cenâzenin namâzı da bayram hutbesinden önce kılınır. Musallâda cenâze namâzı için bekleyenler, cenâze yere konmadan önce ayağa kalkmazlar. Musallâda oturanlar, cenâze gelince, ayağa kalkmamalıdır. Cenâzede bulunanlar, Şâfiî mezhebinde cenâzenin önünde gider. Cenâzede bulunmak sünnet-i müekkededir. Meyyiti büyük mezârlıkta gömmek lâzım ve çok faydalıdır. Sâlihlere ve evliyâya “rahmetullahi teâlâ aleyhim ecmaîn” yakın defnetmelidir.
Rutûbetli yerlerde defnetmek iyi değildir. Mümkün olduğu kadar kuru yerlere defnetmelidir. Nemli yerde defin, çabuk çürümesine sebep olur. Dîn-i islâmda, meyyitin geç çürümesi lâzımdır. Toprak nemli veyâ gevşek olursa, tabut ile gömmek iyi olur.
.
Dinde yapılan her yenilik bid'attir
Ebû Alî Hüseyn İbn-i Hürrem hazretleri hadis âlîmidir. 198 (m. 813)’te Afganistan'ın Herat şehrinde doğdu. İlk tahsilini memleketinde yaptıktan sonra Irak, Şam ve Hicaz'a ilmî seyahatlerde bulundu. Memleketine döndükten sonra taliplere hadis öğretti. 301 (913)’de Herafta vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Bid'at, sünnete [yâni, Muhammed aleyhisselâmın bildirdiği din bilgilerine] muhâlif olan, ters düşen, îtikat ve amel ve sözler demektir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Bir kimse, dinde olmayan bir şey meydana çıkarırsa, bu şey reddolunur.) Bu hadis-i şerif gösteriyor ki, dinden olmayan bir îtikat, bir söz, bir iş, bir hâl ortaya çıkarılır ve bunun din ve ibâdet olduğuna inanılırsa, yâhut İslâmiyetin bildirmiş olduklarında bir ziyâdelik veya noksanlık yapılırsa ve bunu yapmakta sevap beklenirse, bu yenilikler, değişiklikler, (Bid'at) olur. Bir hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Bir ümmet, Peygamberi öldükten sonra, dinde bid'at yaparsa, buna benzer bir sünneti gaybeder). Yâni, küfre sebep olmayan bir bid'at yapılırsa, bunun cinsinden bir sünneti terk ederler.
Hadis-i şeriflere buyuruldu ki: (Bid'at sahibi, bid'atini terk etmedikçe, tevbe etmesini, Allahü teâlâ nasip etmez.)
(Allahü teâlâ, dinde bid'at olan bir şeyi yapan, bu bid'ati Allah rızası için terk etmedikçe, onun hiçbir amelini kabûl etmez.)
(Allahü teâlâ, bid'at sahibinin orucunu, haccını, umresini, cihâdını, günahtan vazgeçmesini, adaletini kabûl etmez. Hamurdan kılın çıkması gibi, islâmdan çıkar.) Yâni, ibâdeti sahih olsa da, kabûl olunmaz. Sevap verilmez.
(Benden sonra, ümmetim arasında ayrılıklar olacaktır. O zamanda olanlar, benim sünnetime ve Hulefâ-i râşidînin sünnetine yapışsın! Dinde meydana çıkan şeylerden uzaklaşsın! Dinde yapılan her yenilik bid'attir. Bid'atlerin hepsi dalâlettir. Dalâlet sahiplerinin gidecekleri yer, Cehennem ateşidir.)
(Ümmetim arasına fesat yayıldığı zaman, sünnetime yapışan için yüz şehit sevabı vardır!)
(İslâm dîni garîb olarak başladı. Son zamanlarda da garîb olacaktır. Bu garîb insanlara müjdeler olsun! Bunlar, insanların bozduğu sünnetimi düzeltirler.)
(Benî İsrâil yetmiş iki millete ayrıldı. Benim ümmetim de yetmiş üç millete ayrılacaktır. Bunlardan yetmiş ikisi ateşte yanacak, yalnız biri kurtulacaktır. Bunlar, benim ve Eshâbımın yolunda olanlardır.)
.
Eshâb-ı kirâmın üstünlük sırası
Muhammed ibn-i Huzeyme hazretleri hadis, kelâm ve fıkıh âlîmidir. 223'te (m. 838) İran’da Nîşâbur'da doğdu ve ilk tahsiline burada başladı. Bağdat, Şam, Basra, Kahire ve Vâsıt gibi ilim merkezlerini dolaşarak pek çok hocadan istifade etti. Memleketine dönerek çok talebe yetiştirdi. 311 (m. 924)’de Nîşâbur'da vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Âlimlerin çoğuna göre, kadın veya erkek, çocuk veya büyük bir Müslüman, Resûlullah efendimizi çok az da olsa, bir kere görürse, kör olan, bir kere konuşursa ve îman ile vefât ederse, buna sahâbî denir. Kâfir iken görüp de, Resûlullahın vefâtından sonra îmana gelen veya Müslüman iken görüp, sonra mürted olan, sahâbî değildir. Ehl-i sünnet âlimleri, Eshâb-ı kirâmın üstünlük sırasını üçe ayırmıştır.
1- Muhâcirler: Mekke şehri alınmadan önce, Mekkeden veya başka yerlerden, vatanlarını, memleketlerini terk ederek, Medîne şehrine hicret edenlerdir. Bunlar, Resûlullahın yanına îman ile gelmiş veya gelince îman etmişlerdir. Amr ibni Âs hazretleri bunlardandır.
2- Ensâr: Medîne şehrinde veya bu şehre yakın yerlerde ve Evs ve Hazrec adındaki iki Arab kabîlesinde bulunan Müslümanlara (Ensâr) denir. Çünkü Resûlullah Efendimize her türlü yardımda ve fedakârlıkta bulunacaklarına söz vermişler ve sözlerinde durmuşlardır.
3- Diğer Eshâb-ı kirâm: Mekke şehri alındığı zaman ve daha sonra, Mekke'de veya başka yerlerde îmana gelenlerdir. Bunlara Muhâcir ve Ensâr denmez. Yalnız sahâbî denir. Muhâcirler Ensârdan, Muhâcirlerin önce gelenleri, Ensârın önce îmana gelenlerinden ve Ensârın önce gelenleri, Muhâcirlerin sonra gelenlerinden daha üstün olduğu ve fakat, sonra îmana gelen nice sahâbînin, önce îmana gelenlerden üstün olduğu yazılıdır. Meselâ, Hazret-i Ömer ve Bilâl-i Habeşî, kendilerinden önce îmana gelen nice Sahâbîden daha üstündürler.
Ehl-i sünnet âlimleri, söz birliği ile bildirmiştir ki, Eshâb-ı kirâmın en üstünleri, Resûlullahın dört halîfesidir. Bunlardan sonra en üstünleri, Aşere-i mübeşşereden, yâni Cennet ile müjdelenmiş olan on kişiden geri kalan altısı ile Hazret-i Hasan ve Hüseyin’dir. Bunlardan sonra en üstünleri bu oniki kişiden başka, Bedir gazâsında bulunan üçyüzonüç (313) Sahâbîdir. Bunlardan sonra üstün olan, Uhud gazâsında bulunan yediyüz (700) kahramandır. Bunlardan sonra üstün olan hicretin altıncı senesinde, ağaç altında Resûlullaha, (Ölmek var, dönmek yok) diye söz veren bindörtyüz (1400) kişidir. Bu sözleşmeye (Bî'at-ı Rıdvân) denir.
.
Temizlik îmânın şartıdır
Abdurrahmân İbn-i Hubeyş hazretleri hadis ve fıkıh âlimidir. 504'te (m. 1110) Endülüs’te (İspanya) Meriye'de (Almeria) doğdu. Memleketinde hadis ve fıkıh okudu. Kurtuba'ya (Cordoba), sonra Mürsiye'ye (Murcia) giderek talebe yetiştirdi. 584'te (m. 1188) Mürsiye'de vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) efendimiz hadîs-i şerîflerde buyurdu ki:
“Hastalıkların başı çok yemektir. İlâcların başı, perhîzdir.” “Şarap içmek, büyük günahların en büyüğüdür. Bütün kötülüklerin anasıdır, başıdır.” “Ümmetimden üç sınıf insan vardır ki, Cehennem ateşi onları yakmaz: Kocasının emrine itaat eden kadın, ana ve babasına iyilik yapan evlat ve Allahü teâlânın kullarına merhamet edenler.”
Resûlullaha îmândan soruldu. Buyurdular ki: “O, sabır ve cömertliktir.” “Kötülüğünden komşusu emîn olmayanın, Allaha yemîn ederim ki imânı yoktur.” “Kalbinde merhameti olmayanın, îmânı yoktur.” “İnsanlara merhamet edene, Allah merhamet eder.” “Küçüklerimize acımayan ve büyüklerimize saygılı olmayan, bizden değildir.” “Kadınlar, görüştükleri kadınların güzelliklerini, iyiliklerini, zevclerine anlatmasınlar. Zevcleri, o kadınları görmüş gibi olurlar.”
“Yâ Ali! Bir kadını görürsen, yüzünü ondan ayır. Ona tekrar bakma! Ansızın görmek, günah olmaz ise de, tekrar bakmak günah olur.”
“Allahü teâlâ indinde günahların en büyüğü, kötü huylu olmaktır.”
“Bir kimse, sevmediği birisine belâ, sıkıntı geldiği için sevinirse, Allah, bu kimseye de bu belâyı verir.”
“Hased etmeyiniz! Ateş odunu yok ettiği gibi, hased de sevapları giderir.”
“İyi huylu, dünyâda ve âhirette iyiliklere kavuşacaktır.”
“Allahü teâlâ gönderdiği her Peygamberi güzel sesli göndermiştir.”
“Temizlik îmânın şartıdır. Elhamdülillah (sözü), kıyâmet günü mizanı doldurur. Sübhânallahi vel-hamdülillah... Göklerle yerin arasını, doldurur. Namaz nûrdur. Sadaka burhandır.”
“Geçmiş Peygamberler, şaşı, kör ve yalancı olan Deccal’in büyük fitne ve musîbet olduğunu haber verip, ümmetlerini, onun şerrinden ve zararından korkuturlardı.”
“İslâmın binası beş direk üzerine kurulmuştur. Eşhedü en lâ ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resûlüh, demek ve bunun manasına inanmak. Namaz kılmak, zekât vermek, oruç tutmak, hacca gitmek.”
.
Hazret-i Hadîce'nin fazileti pek çoktur
Şemsüddîn Muhammed İbn-i Nâsırüddin hazretleri hadis hafızı ve siyer âlimidir. 777'de (m. 1375) Şam’da doğdu. İlim tahsili için Mekke, Medine ve Halep'e gitti. Dönüşünde çok talebe yetiştirdi. İbn-i Hacer Askalânî hazretleri bunlardandır. İbn-i Nâsırüddin 842'de vefat etti. Siyer kitabında şöyle anlatır:
Hazret-i Hadîce (radıyallahü anha), Peygamber Efendimize, evlâdına, Müslümanlara ve insanlara çok şefkatliydi. Ev işlerini iyi bilip, mükemmel iş görürdü. Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) bu husûsta O’nun için “Hem çocuk annesi hem de ev işi tanzim eden hatun” buyurdu. Peygamberimize karşı çok hürmetkâr idi. Ne buyurursa itiraz etmeden kabul ederdi. Bu her zaman böyle oldu. Resûlullah da onu her zaman medh ederdi...
Hatta bir gün yine O’nu medh ederken, Hazreti Âişe dayanamayıp, “Cenâb-ı Hak size daha iyisini verdi” dedi. Resûlullah “Hayır, ondan iyisi verilmedi. Herkes bana yalancı dediği günlerde, o bana inandı. Herkes bana eziyet verirken, O bana yâr oldu. Üzüntülerimi giderdi” buyurdu.
Hazreti Hadîce hayattayken, Peygamberimiz başka bir kadınla evlenmedi. O’nun akrabalarını gördüğü zaman hemen ayağa kalkar, onları karşılar ve yanlarına oturturdu. Eline mal geçtiğinde, onları unutmaz, hemen hediye göndererek, unutmadığını hatırladığını belirtirdi. Peygamberimiz yine onun ve diğer üstün hatunlar hakkında buyurdu: “Dört hatunun faziletleri bütün dünyâ hatunlarının faziletlerinden üstündür. Meryem bint-i İmrân, Firavn’ın îmân etmiş hanımı Asiye, Hatice bint-i Hüveylid ve Fâtıma bint-i Muhammed.”
Peygamberimize vahiy gelmesinden sonra idi. Müşrik Araplar, Resûlullah’a pek düşmandılar. Hazreti Hadîce Resûlullah’ı devamlı koruyup, aramaktaydı. Peygamberimiz dışarıdayken, onu aramak için çıkmıştı. Cebrâil aleyhisselâm bir insan kıyâfetinde Hazreti Hadîce’ye göründü. Hazreti Hadîce O’na Peygamberimizi sormak istediyse de, düşmanlardan olma ihtimâlini hesaba katarak sormayıp, geri eve döndü. Peygamberimizi evde görünce, hâdiseyi O’na anlattı. Peygamberimiz buyurdu ki: “Senin gördüğün ve beni sormak istediğin o zâtın kim olduğunu biliyor musun? O, Cebrâil aleyhisselâm idi. O’nun selâmını sana bildirmemi söyledi. Şunu da sana bildirmemi söyledi ki, Cennette senin için incilerden yapılmış bir bina hazırlanmıştır. Tabii orada böyle üzüntülü, sıkıntılı ve zahmetli, külfetli şeyler bulunmayacaktır.”
.
Sizin peygamberiniz doğru söylemiş
Muhammed bin Nasır Sellâmî hazretleri Hadis hafızıdır. 467'de (m. 1075) Bağdat'ta doğdu. Önceleri Şafiî mezhebine mensup iken gördüğü bir rüya üzerine Hanbelî mezhebini seçti. İbn-i Nasır 550'de (m. 1155) Bağdat'ta vefat etti. Şöyle nakleder:
Hatıb bin Ebî Belte’a anlatır: Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) beni, Mısır kralı Mukavkıs’a elçi olarak gönderdi. Mısır’a gittim ve geldim. Hazreti Ebû Bekr’in vefâtından sonra, Hazreti Ömer de (radıyallahü anhüma) beni Mukavkıs’a elçi olarak gönderdi O sırada, Rumlar ile yaptığımız Yermük Savaşı devam ediyordu. Neticeyi bilmiyordum. Götürdüğüm mektûbu Mukavkıs’a teslim ettim. Mukavkıs, “Rumların, Arabları öldürüp hezimete uğrattığını biliyor musun?” dedi. Ben, “Hayır” deyince, “Niçin?” dedi. Ben de, “Çünkü, Rabbimiz, sevgili Peygamberimize İslâmiyeti bütün dinlere hâkim kılacağını vadetti. O, vadinden dönmez” dedim. O zaman Mukavkıs, “Hakîkaten Arablar Rumları, Ad kavmi gibi kılıçtan geçirdiler. Peygamberiniz doğru söylemiş...” dedi. Bundan sonra Mukavkıs bana, Eshâb-ı kirâmın ileri gelenlerini sordu. Onlar için hediyeler verdi. Resûlullahın amcası Abbâs’a (radıyallahü anh) da hediyeler gönderdi. Hazreti Ömer’e durumu bildirdikten sonra, onun emrine girdim. Hazreti Ömer, devlet memûrlarına maaşlarını tayin ederken, benim maaşımı da Adiy bin Ka’b oğullarının arasına yazdı...
***
Muhammed bin İbrâhim et-Teymî (radıyallahü anh) anlattı: Abdullah (radıyallahü anh) Müzeyneliydi. Abdullah, küçük yaşta yetim kalmıştı. Amcası onu kucağında büyüttü. Ona her zaman çok iyi davranırdı. Abdullah’ın (radıyallahü anh) Müslüman olduğunu işitince, ona çok kızdı. Üzerinden elbisesini bile soydu. Bunun üzerine Abdullah, annesinin yanına gitti. Durumu anlatınca, annesi kendi çizgili entarisini bozarak oğluna iki parçadan meydana gelen bir elbise dikip giydirdi. Ertesi gün, Peygamber efendimiz Abdullah’a (radıyallahü anh), “Sen Zülbicâdeyn (iki parçalı elbisesi olan) Abdullah, kapımdan ayrılma” buyurdular. O da Resûlullah efendimizin kapısından hiç ayrılmadı...
Abdullah (radıyallahü anh) bir gün kapıda yüksek ses ile Allahü teâlâyı zikrediyordu. Hazreti Ömer bunu görünce, “Abdullah acaba yüksek sesle zikir yaparak gösteriş mi yapıyor?” diye sorunca, Peygamber efendimiz “Hayır, samîmi olarak yalvarıp yakaranlardan birisi” buyurdular...
.
Şeytan'ın sıtma tuttuğu anlar
Ebû Muhammed Abdullah el-Berberî hazretleri Hadis hafızıdır. 210'da (m. 825) doğdu. Aslen Mağrib'de Bilâdülberber bölgesinde doğdu. Bağdat'a giderek zamanın büyük âlimlerinden hadis tahsil etti ve çok talebe yetiştirdi. 301'de (m. 914) Bağdat’ta vefat etti. Şöyle nakleder:
İbn-i Abbâs (radıyallahü anh) şöyle rivâyet etti:
-Bir gün Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) mescidden çıkıp şeytanla kanlaşınca; “Seni benim mescidimin kapısına kim getirdi?” diye sordu. Şeytan; “Allah getirdi” dedi. Resûl-i ekrem (aleyhisselâm); “Niçin getirdi?” diye sorunca, şeytan; “İstediğini bana sorman için” dedi. Resûlullah Efendimiz;
“Ey melun! Ümmetimi cemâat ile namaz kılmaktan neden menediyorsun?” diye suâl etti. Şeytan;
“Yâ Muhammed! Ümmetin cemâatle namaza başladığı zaman, beni şiddetli bir sıtma tutuyor. Onlar namazlarını bitirip dağılıncaya kadar benden çıkmıyor” dedi. Server-i âlem;
“Ey melun! Ümmetimi ilim öğrenmekten ve duâdan niçin menediyorsun?” diye sordu. Şeytan;
“Yâ Muhammed! Ümmetin duâ ettiği zaman ben kör ve sağır oluyorum. Onlar dağılıncaya kadar bu hâl benden gitmiyor” dedi. Peygamber efendimiz;
“Ey melun! Ümmetimi niçin Kur’ân-ı kerîm okumaktan alıkoyuyorsun?” diye suâl edince, şeytan;
“Yâ Muhammed! Ümmetin Kur’ân-ı kerîm okumaya başlayınca ben kurşun gibi eriyorum” dedi. Son olarak Resûl-i ekrem;
“Ey melun! Ümmetimi niçin cihâd etmekten alıkoyuyorsun?” diye suâl buyurdu. Seytan;
“Yâ Muhammed! Ümmetin cihâd için sefere çıktığı zaman, ayaklarıma bukağı vuruluyor. Onlar dönünceye kadar bukağı ayaklarımda kalıyor. Onlar hacca gittikleri zaman zincirlerle bağlanıyorum. Onlar sadaka vermeğe niyet ettiklerinde, başıma bıçaklar konuyor. O bıçaklar beni kesiyor” dedi...
Ebû Hüreyre’den (radıyallahü anh) rivâyetle bildirdiği hadîs-i şerîfte; Müminlerin okuduğu salevât-ı şerîfelerin Peygamberimize bildirildiğini şöyle haber verdi:
“Her ayın ilk üç gecesi ve günü, bana çok salevât okuyunuz. Çünkü bu ikisi, sizden bana ulaştırılır. Toprak, elbette Peygamberlerin cesetlerini yemez” buyurdu.
Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anh) rivâyetle, Peygamberlerin kabirlerinde çürümediğini şöyle bildirdi:
Hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz “Peygamberler kabirlerinde diridirler, namaz, kılarlar” buyurdular.
.
İbadetlere bir şey ilave etmek bidattir
Ebü'l-Kâsım Kayrevânî hazretleri, Mâlikî fıkıh âlimidir. "İbn-i Nâcî" adıyla meşhur oldu. 760 (1359)’da Tunus’ta Kayrevan'da doğdu. İlim tahsili için Mısır ve Fas’a gitti. Memleketine dönderek talebe yetiştirdi. 839’da (1435) Kayrevan'da vefat etti. Buyurdu ki:
İbadetlere bir şey ilave etmek bidattir, büyük günahtır. Dinimiz noksan değildir. Hâşâ Allahü teâlâ veya Peygamber Efendimiz dinde bir şeyi eksik bırakmış da, daha iyisini biz mi yapacağız? İbadete bidat karıştırmak, Allahü teâlânın dininde noksanlık bulmak, koyduğu hükümleri beğenmemek, dini değiştirmek olur. Mesela akşam namazının farzını 3 rekat yerine, daha fazla ibadet etmek için, 4 rekat kılmak bidattir. 3 yerine de geçmez, namaz hiç kabul olmaz. Tesbihleri 33 yerine, çok sevap olsun diye 40 defa veya daha fazla çekmek bidat olur. Hâlbuki hiç tesbih çekilmeden gidilse günah olmaz. Namazlardan sonra Âyet-el-kürsi okunur, tesbihler çekilir ve dua edilir. Dua ederken Salâten tüncina okunur. Âyet-el kürsinin okunduğu yerde Salâten tüncinayı okumak sünneti değiştirmek olur, yani bidattir. Peygamber Efendimiz nasıl ibadet etmişse, mezhebimiz bunu nasıl bildirmişse, o şekilde ibadet edilir. “Şunu da yapalım, ötekini de ilave edelim” demek, dinde değişiklik olur. Hadis-i şerifte, (İbadetleri bizim gibi yapmayan bizden değildir) buyuruluyor.
Cennette, Allahü teâlânın görüleceğine inanmamak, "gökte Allah var" demek, "Allah Dede" demek, Hazret-i Ali’yi diğer üç halifeden üstün sanmak, Eshab-ı kirama veya fâsık Müslümanlara bile lanet etmek bidattir.
Namaza başlarken yalnız dil ile niyet etmek bidattir. Kalb ile niyet şarttır. Ücretle Kur’ân okumak bidattir. Hutbenin ikinci kısmında, aşağı basamağa inmek, sonra tekrar yukarı basamağa çıkmak, mest üzerine mesh etmemek ve çıplak ayağa mesh etmek bidattir. Vaazdan sonra toplanarak yüksek sesle dua yapmak, mübarek gecelerde, camilerde fazla ışık yakmak bidattir.
Kısa sakal ile sünneti yerine getirdiğine inanmak, büyük zatların ölüm yıl dönümlerinde matem tutmak bidattir.
Cenaze olduğunu bildirmek için, minarelerde salât okumak, Ölünün 40. ve 52. gecesini yapmak, mezar taşlarına Fatiha ve methiye yazmak bidattir. Türbe veya camilerde tavaf eder gibi dönmek bidattir...
.
Melek helâle, şeytan harama davet eder
Burhâneddin İbn-i Müflih hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 816'da (m. 1413) Şam’da doğdu. İbn-i Hacer Askalânî ve birçok âlimden fıkıh ilmi tahsil etti. Müderrislik, sonra da Şam kadılığı yaptı. 884'te (m. 1479) vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kelime-i tevhîd; söyleyenin korkusunu ve hayalindeki düşünceleri giderir. Allahü teâlânın diğer isimleri ile yapılan zikirde hayâle gelen düşünceler tamamen gitmez. Hayâl galip olup, talebe, bir makamın sahibi oldum sanır. Hâlbuki, kavuştuğu makam hayâlidir. Makam, kalbî ve aynî değildir. Ben böyle iddiacılarla karşılaştım, Bunlardan bazısı; “Ben her gece mirâc ederim” diye iddia ederdi. Bazıları da; “Bana günah zarar vermez” diyerek, bozuk itikâdda idi. Bu düşünceleri hayâlden gelme idi. Bu ise mekr-i ilâhidir, yanî Allahü teâlânın aldatarak, nimet şeklinde gösterdiği musibetlerdir...
Evliyâdan Ebû Ali Rodbârî’den; “Bir kimse günah işler ve; 'Bana helâldir. Çünkü ben öyle bir dereceye yükseldim ki, günahlar bana zarar vermez bana tesir etmez' derse, bu kimse hakkında ne dersiniz?” diye sorulunca, cevaben; “Öyle bir makama kavuştuğunu söyleyen, kavuştu; fakat Cehenneme kavuştu!.. Yoksa cennete ve Hakk'a kavuşmadı. Çünkü, haram olan şeylerin helâl olacağı makam yoktur. Haram olan, her makamda haramdır. Her âlim kendi makamına uygun amel işler. Yükselmeye mâni olan işlerin yanına uğramazlar. İşte bir asırdır âlemde hak ve doğru sûretinde, bâtıl olan işleri yapanlar meşhûr oldu” buyurdu...
Bir kimse yapılması vâcib olanı yapmasa veya yapılmaması lâzım geleni yapsa, Allahü teâlânın tayin ettiği hududu aştığı için âsî ve günahkâr olur. Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) ümmetinden sünnetini işlemediği için intikam almaz, ümmetinin cezalandırılmasını istemez. Allahü teâlânın emirleri ve yasakları böyle değildir. Allahü teâlânın, insanların aklının alamayacağı emir ve yasakları çoktur. Bunlar, Allahü teâlânın mekridir. Bu mekrden kurtulmak için Resûlullahtan gelen emir ve yasaklara uymak lâzımdır...
Her insanın yanında bir melek bir de şeytan bulunur. Hayırlı düşünce ve ilhamlar melektendir. Kalbe gelen düşünceler dine muhalif ise, şeytanın iğvasından kalbe üfürdüğü vesveselerindendir. Melekler helâl yola davet eder, mübaha davet etmez. Şeytan ise harama da davet ettiği gibi mübaha da davet eder. Çünkü mübah sebebiyle hile yaparak, günah işletmeye sevk eder..
.
Din ilimlerinin en mühimi fıkıhtır
Muhammed ibn-i Lübâbe el-Kurtubî hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. Medrese tahsilinden sonra İlbîre'de (Elvira) kadılık, Kurtuba'da şûra üyeliği yaptı. 330 (m. 942)’de Kurtuba'da vefat etti. Bir dersinde ilmin ehemmiyeti hakkında şunları anlattı:
Kulda bulunan yüksek mertebelerin en üstünü, kazandığı derecelerin en şereflisi din ilmidir. Hadîs-i şerîfte Peygamber Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “İlim ile yapılan az amel, çoktur. Cahillikle yapılan çok amel, azdır.” Yine Resûl-i ekrem efendimiz bir hadîs-i şerîfte “Âlimin, bilgisiz abidden üstünlüğü, benim sizin en aşağınızdan üstünlüğüm gibidir” buyurdu.
Herkesin ihtiyâcı olduğu kadar ilim öğrenmesi, İslamın farzlarından biridir ve farz-ı ayndır. İnsan lüzumlu îmân, ibâdet ve ahlâk bilgilerini öğrenmekle ma’rifetullaha, Rabbini tanımaya yönelmiş olur. Açık alâmetler ve nâtık şâhidlerden Allahü teâlâyı tanıtan delîller bulur. Allahü teâlânın insanlara, nefislerinde, mallarında, gece ve gündüzde emrettiği farzlar öğrenilir. Allahü teâlânın emrettiği farzları yaparken, Resûlullahın sünnetlerini de öğrenmek ve yapmak gerekir. Farzlar, en adâletli yolda ve en iyi istikâmette yapılmalıdır. Bu da ancak Allahü teâlânın en güzel edeple edeplendirdiği, en temiz ahlâklı Sevgili Peygamberinin sünnetine uymakla olur.
İnsanın ihtiyâcı olduğu din ilimlerinin en mühimi fıkıh ilmidir. Buna ilm-i yakîn, ihlâs, zühd, tevâzu, nasihat ve ahlâk ilimleri de dâhildir. Caiz olma, fâsid olma, helâl, haram, mekrûh, müstehab gibi ahkâm-ı şer’iyye de dâhildir. Yine bunlara iffet, rıfk, vekar, hayâ da dâhildir. Cömertlik, güzel tedbir almak, din işlerini düşünerek yapmak ve ciddi olarak başlayıp devam ettirmek, düşmanları yumuşaklıkla idâre etmek, halkın eziyetlerine katlanmak, akrabayı ziyâret etmek de din ilimlerine dâhildir.
Herkese iyilik etmek, geçimi dar olanlara yardımda bulunmak, zalimi bağışlamak, kendisine kötülük yapanlara da iyilik etmek din ilimlerinden ve gereklerindendir. Başkalarına el ile, dil ile ve kalp ile eziyet etmekten çok sakınmalıdır.
.
Resûlullah Efendimiz altı yerde şefaat edecektir
Ebü'l-Abbâs Ahmed el-Konstantînî hazretleri Mâliki fıkıh ve siyer âlimidir. İbn-i Kunfüz adıyla meşhur oldu. 740 (1340)’da Cezayir'in Konstantîne şehrinde doğdu. Medrese tahsilinden sonra Kostantîne'de kadılık, müftülük ve hatiplik yaptı. 810 (1407)’de orada vefat etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Resûlullah Efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” kabirde, bilmediğimiz bir hayatla diridir. Kabirde Kur’ân-ı kerîm okur, namaz kılar. Bütün Peygamberler de böyledir. Diri iken olduğu gibi, vefâtından sonra da, dünyânın her yerinde, her zaman Ona tevessül edenlerin, yani Onun hatırı ve hürmeti için isteyenlerin duâsını Allahü teâlâ kabul eder.
Kıyâmet günü kabirden ilk önce Resûlullah kalkacaktır. Üzerinde Cennet elbisesi bulunacaktır. Burak üzerinde mahşer (toplantı) yerine gidecektir. Elinde (Livaülhamd) denilen bayrak olacaktır. Peygamberler ve bütün insanlar bu bayrağın altında duracaktır. Hepsi, bin sene beklemekten, çok sıkılacaklardır. Önce Hazreti Âdem, sonra Nuh, sonra İbrâhim ve Mûsâ ve İsâ Peygamberlere gidip, hesaba başlanması için şefaat etmelerini dileyeceklerdir. Her biri, birer özür bildirerek, Allahtan utandıklarını, korktuklarını söyleyecekler, şefaat etmeyeceklerdir. Sonra, Resûlullaha gelip yalvaracaklardır. Secde edip, duâ edecek ve şefaati kabul olacaktır. Önce, Onun ümmetinin hesabı görülecek, en önce sırattan geçecekler ve Cennete gireceklerdir. Her gittiği yeri nûrlandıracaklardır. Hazret-i Fâtıma “radıyallahü anha” sırattan geçerken (Herkes gözlerini kapasın! Muhammed aleyhisselâmın kızı geliyor) denecektir.
Resûlullah Efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” altı yerde şefaat edecektir.
Birincisi (Makâm-ı Mahmûd) denilen şefâati ile, bütün insanları mahşerde beklemek azabından kurtaracaktır. İkincisi, şefâati, çok kimseyi Cennete sokacaktır. Üçüncüsü, âzâp çekmesi lâzım olanları azaptan kurtaracaktır. Dördüncüsü, günahı çok olan müminleri, Cehennemden çıkaracaktır. Beşincisi, sevabı ve günâhı müsavi olup, (Araf) denilen yerde bekleyenlerin Cennete gitmelerine şefâat edecektir. Altıncısı, Cennette olanların derecelerinin yükselmesine şefâat edecektir.
Resûlullahın Cennette bulunduğu makamın ismi (Vesile)dir. Burası Cennetin en yüksek derecesidir. Cennette bulunan herkese birer dal yetişecek olan (sidretülmüntehâ) ağacın kökü oradadır. Cennettekilere her nîmet, bu dallardan gelecektir.
.
Bilen ile bilmeyen hiç bir olur mu
Muhammed Tayyib İbn-i Kîrân hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 1172'de (m. 1758) Fas’ta doğdu. Orada bulunan fıkıh âlimlerinden ilim tahsil etti ve çok talebe yetiştirdi. 1227(m. 1812)’de Fas'ta vefat etti ve Ravzat’ül-ulemâ Kabristanı'nda defnedildi. Buyurdu ki:
İslam dini ilme, sanat ve ticârete çok ehemmiyet verir. Kur’ân-ı kerimde Zümer sûresinin dokuzuncu âyetinde meâlen, (Bilen ile bilmeyen, hiç bir olur mu? Bilen elbette kıymetlidir) buyurulmuştur.
Nisâ sûresinin yirmidokuzuncu âyetinde meâlen, (Ey îmân edenler, birbirinizin mallarını aranızda bâtıl yollarla yemeyiniz. Yani İslâmiyetin harâm kıldığı, fâiz, kumar, hırsızlık ve gasp gibi bâtıl yollarla yemeyiniz. Ancak birbirinizden râzı ve hoşnut olarak, ticâret ile ola) ve Bekara sûresinin ikiyüzyetmiş beşinci âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ bey’i, alışverişi halâl ve fâizi harâm kıldı) ve Nisâ sûresinin otuzaltıncı âyetinde meâlen, (Allahü teâlâya ibâdet ediniz. Ona hiçbir şeyi şerîk, ortak koşmayınız. Annenize ve babanıza [söz ve fiil ile], akrabâya [sıla-i rahim ile], yetîmlere [gönüllerini almak ile], fakîrlere [sadaka ile], akrabânız olan komşularınıza [şefkat ve merhamet ile], binâ komşularınıza [iyilik ve onlara gelen zararlara mâni olmak ile], dost ve arkadaşlarınıza [haklarına riâyet ve sevgi ile], yolcu ve misâfirlerinize [yemek ve içecek ikrâm etmek ile], köle ve câriyenize [elbiseler giydirmek ve yumuşak davranmak ile] iyilik ediniz) buyurulmuştur... Böyle, nice âyet-i kerîmeler ve hadîs-i şerîfler ile Allahü teâlâ ve Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” ilim, sanat ve ticâreti emretmektedir. Ayrıca, anne ve babaya, akrabâya, yetîmlere, âcizlere, kimsesizlere, komşulara, yolculara ve kölelere iyilik ve ihsânda bulunmayı, onların haklarını gözetmeyi emir buyurmaktadır.
Kur’ân-ı kerîmde, fakîrlere, miskinlere, yolculara yardım etmekten çeşitli âyet-i kerîmelerde tekrar tekrar bahsedilmiştir. Böylece fakîrlere ve yolculara ve zayıflara yardım etmek, Müslümânlar arasında âdet olmuş, Müslümânların mühîm bir vazîfesi hâline gelmiştir. İki-üç hânelik bir Müslüman köyünde dahî, bir misâfir gelince, [gayr-ı müslim olsa bile] aslâ aç ve açıkta kalmaz. Hattâ İslâmiyetin hâkim olduğu yerlerde, Müslümânlarla berâber yaşamaları sebebi ile, gayr-ı müslim vatandaşlar arasında da, bu güzel âdet yerleşti.
.
Senden istiyorum, sana yalvarıyorum ya Rabbi
Ahmed bin Salih el-Cîlî hazretleri Hadîs ve târih âlimlerindendir. 520 (m. 1126) senesinde doğdu. Kur’ân-ı kerîmin kırâatine âit bütün rivâyetleri, Ebû Muhammed Sıbt-ül-Hayyât ve başkasından okuyup öğrendi. Yüz binden çok hadîs-i şerîfi ezberlediği için “Hâfız” unvanına sahip oldu. Târih ilmine dâir yazdığı eserleri kıymetlidir. 565 (m. 1170) senesinde vefât etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Hanımıma kâfir cinler musallat olmuştu. Bir gün namaz kıldım, otururken birisi selam verdi, ben de selamını aldım. Kim olduğunu sordum. (Ben Müslüman cinlerden Zekeriya... Sana bir dua öğretmek için geldim. Hanımına olduğu gibi, bir kimsenin başına bir hâl gelir de, bu duayı okursa, biiznillah o kimse sağlığına kavuşur) dedi. Sonra bana şu duayı yazdırdı:
“Allahü teâlâya hamd olsun ki, göğü yüksek, yeri alçak ve dağları dik yarattı. Rüzgârlar gönderdi. Geceyi karanlık ve gündüzü aydınlık yaptı. Görülen ve görülmeyen varlıkları yarattı. Bunları, yarattıklarından hiçbirinin yardımına muhtaç olmadan yaptı. Ya Rabbi! Seni tesbih ederim. Kudretini düşünen için, senin şanın ne yücedir. Sen kendine mahsus yücelikle yücesin, kendine mahsus yakınlıkla yakınsın. Sen yarattıklarına kudretinle galipsin. Sana isyan eden, Cehennemde, sana itaat eden ise, Cennettedir. Ya Rabbi! Dua etmeyi emrettin ve edilen duaları kabul edeceğini bildirdin. Yaptığımız dualar senin kazanı geri çevirdi. Dualarımızı kabul eyle! Sen, güç ve kuvvet sahibisin. Senden daha güçlü ve kudretli kimse yoktur. Sen, Rahimsin. Senden daha merhametlisi yoktur. Sen, Yakub aleyhisselama merhamet edip tekrar görmesini sağladın. Yusuf aleyhisselama da merhamet edip, onu kuyudan kurtardın. Eyyüb aleyhisselama da acıyıp bela ve musibetlerini kaldırdın. Ya Rabbi, ben de senden istiyorum, sana yalvarıyorum. Çünkü kendisinden bir şey istenilenlerin en hayırlısı sensin. Ey zorbaları kahreden, kıyamet günü amellerin karşılığını veren, çürümüş kemikleri dirilten Rabbim, sen yarattıklarının geçmesi için, Cehennem üzerine kıldan ince ve kılıçtan keskin köprü kurdun! Sen, [filan oğlu filanı veya filan hanımın kızı filanı], bu acılara, şu sıkıntılara, bu hastalıklara müptela kıldın. Sen onları gidermeye kadirsin, Ya Erhamerrahimin!” (O inkârcıların durumu, tıpkı bağırıp çağırmadan başka bir şey işitmeyenlere haykıran çobanın durumuna benzer. O inkârcılar sağır, dilsiz ve kördürler. Çünkü onlar düşünmezler.) [Bekara171]
.
Din kardeşlerine yardımcı olmak
Ebû Sa’îdzâde Feyzullah Efendi Osmanlı şeyhülislâmlarının kırkyedincisidir. 1040 (m. 1630) senesinde İstanbul’da doğdu. 1110 (m. 1698) senesinde İstanbul’da vefât etti. Buyurdu ki:
Hadis-i şerifte, (Din kardeşini sıkıntıdan kurtarana [nâfile] hac ve umre sevabı verilir) buyuruldu. Hazret-i Hasan (radıyallahü anh), Sâbit Benânîye bir hâcetini yapmasını diledi. Câmide itikaf ediyorum, başka zaman yaparım deyince, din kardeşinin ihtiyacını gidermek için gitmenin, [nâfile] hac sevabından daha hayırlı olduğunu bilmiyor musun dedi.
Mevki sahiplerinin, muhtaç olanlara ve hocaların talebelerine, makamları ile ve mâlları ile yardım etmelerinin çok sevap olması, bu hadis-i şerife dayanmaktadır. Nafaka, yâni bir günlük yiyeceği, içeceği olan kimsenin dilenmesi, tezellül, aşağılık olur, haram olur. Bunun, bir günlük nafakası olmayan, başka bir kimse için veya borçlu için yardım toplaması tezellül olmaz. Fazla hediye almak için, az bir şeyi hediye vermek de, tezellül olur. Âyet-i kerime böyle hediye vermeyi menetmektedir. Alınan hediyenin karşılığını bundan fazla vermek efdaldir. Fakat fazla karşılık için hediye vermek câiz değildir.
Dâvet olunmadan ziyâfete gitmek de tezellüldür. Hadis-i şerifte, (Dâvet edilen yere gitmemek günahtır. Dâvet olunmadığı yere gitmek hırsızlık etmek olur) buyuruldu. Nikâh sahibinin dâvet ettiği yerde haram şeyler yoksa, bu dâvete gitmek vâcib olur. Başka dâvetlere gitmek sünnettir. Riyâ ve iftihâr için yâni gösteriş ve övünmek için yapılan dâvetlere gitmek câiz değildir. Bir menfaate kavuşmak düşüncesiyle, devlet adamları ile, hâkimlerle, zenginlerle arkadaşlık yapmak tezellül olur.
Zarûretin müstesnâ olduğu yukarıda bildirilmişti. Böyle kimselerle karşılaşınca ve bunlara selâm verirken eğilmek ve secde etmek de tezellüldür. Büyük günahtır. İbâdet için eğilmek küfür olur. Yahudilerin selâm vermelerine benzemek olur. Fakir, muhtaç demektir. İslâmiyette, havâyıc-i asliyyesinden mâ'adâ, kurban nisabı miktârı malı olmayana (fakir) denir. Resûlullahın Allahü teâlâdan istediği ve övündüğü fakirlik, her zaman, her işte, Allahü teâlâya muhtaç olduğunu bilmektir. Böyle olan kimse nafaka olmayınca, sabır ve kanaat eder. Allahü teâlânın fiilinden ve irâdesinden râzı olur. Allahü teâlâ emrettiği için rızık kazanmaya çalışır. Çalışırken, ibâdetlerini terk etmez ve haram işlemez. Kazanırken de, kazandığını sarf ederken de, şeriate uyar. Böyle kimseye zenginlik de, fakirlik de faydalı olur.
.
Gözlerin görmediği nimetlere kavuşanlar
Ahmed ibn-i Mücâhid et-Temîmî hazretleri kıraat âlimidir. 245'te (m. 859) Bağdat'ta doğdu. Zamanın meşhur kıraat âlimlerinden ders aldı ve çok talebe yetiştirdi. 324'te (m. 936) vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kur’ân-ı kerîmin yüceliği, yüksekliği, faziletleri sayıya gelmez. Sonu, sınırı yoktur. Çünkü Allahü teâlânın kadîm kelâmıdır. Onun üstünlüğü, Allahü teâlânın mahlûklarına üstünlüğü gibidir. Hadîs-i şerîfte “Kur’ân-ı kerîm, Allahü teâlânın (kendisine yapışılan ve Allahü teâlâya kavuşturan) sağlam ipidir. Manaların hepsi anlaşılmaz, bitmez. Çok okumak ve dinlemekle eskimez, usanılmaz. Kur’ân-ı kerîm ile söyleyen doğrudur. Onun ile amel eden doğru yoldadır. Onun ile hükmeden âdildir. Ona tutunan sırât-ı müstekim üzere hidâyettedir” buyuruldu.
Muâz bin Cebel’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte ise “Kıyâmet günü Kur’ân ehli çağırılır. Her birine taç takılır. Her tacın yetmişbin rüknü vardır. Her bir rükünde kırmızı yakut vardır. Günlerce gidilecek uzak mesafelere ışık verir. Sonra ona “Razı oldun mu?” denir. “Evet” der. Dâima onunla olan Kirâmen kâtibîn melekleri “Yâ Rabbî! Daha ver” derler. Allahü teâlâ, “Ona kerâmet elbisesini giydirin” buyurur. Giydirirler. Sonra yine “Razı oldun mu?” denir. “Evet” der. Kirâmen kâtibîn melekleri yine, “Yâ Rabbî! Ziyâde et” derler. Kur’ân ehline “Sağ elini aç” derler. Allahü teâlânın Rıdvan’ından doldurulur. Sol elini aç denir. Ona Huld’dan doldurulur. Sonra “Razı oldun mu?” denir. “Evet” der. Yine Kirâmen kâtibîn melekleri, “Yâ Rabbî! Daha fazla ver” derler. Hak teâlâ “Ona Rıdvânı’mı ve Huld’ümü verdim” buyurur. Sonra ona güneş gibi nûr verilir. Yetmiş bin melek onu cennete uğurlarlar. Kur’ân ehli, Rabbini tenzih ve tesbih eder. Cennete götürürler. Her harf için bir hasene, her hasene için bir derece verilir, iki derece arası yüz senelik mesafedir. Sonra Kur’ân-ı kerîm ehline, “Dünyâda okuduğun gibi tertîl ve rikkat üzere oku! Ve yüksel! Menzilin, okuyacağın son âyetin yanındadır” denir. Okur ve yükselir. Nihâyet Kur’ân-ı kerîm, onu inciden yapılmış bir odaya götürür. O odanın altından yetmiş bin kapısı vardır. Meyveleri, nehirleri, hizmetçileri, hanımları vardır. Orada gözlerin görmediği, kulakların işitmediği, insanın hatırına gelmeyen nimetler bulur...
.
Resûlullah, Süreyyâ yıldızını bile görürdü
Ömer bin Abdurrahmân ibn-i Muhaysın hazretleri "On dört kıraat imamı"ndan biridir. Kıraat tahsilini Mücâhid bin Cebr ve Saîd bin Cübeyr'den yaptı. Kendisinden Süfyân bin Uyeyne, Süfyân-ı Sevrî gibi âlimler ilim tahsil etti. İbn-i Muhaysın 123 (m. 741)’de Mekke'de vefat etti. Şöyle anlatır:
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” yaya yürüdüğünde hiç kimse Ona yetişemezdi. Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” demiştir ki: Resûlullah o kadar çabuk yürürdü ki, sanki yer mübârek ayağının altında dürülürdü. Biz zahmet çekerek yürürdük, Resûlullah normal yürürdü, yine de Ona yetişemezdik.
Resûlullahın mübârek tükürüğü ile tuzlu sular tatlı olurdu. Enes “radıyallahü anh” şöyle demiştir: Resûlullahın evinde bir kuyu vardı. Suyu tuzlu idi. Mübârek tükürüğünden o kuyunun içine kattı. Kuyunun suyu tatlılaştı. Medîne’deki kuyular arasında o kuyunun suyundan daha tatlısı yoktu.
Resûlullahın huzûruna Yemâme’den bir kimse geldi. “Yâ Resûlallah! Bizim köyümüzde mescid yoktur” dedi. Resûlullah su istedi. O su ile mübârek yüzünü, ağzını, ellerini ve kollarını yıkadı ve o suyu kendisine gelen kimseye verdi. Köyüne git, bir mescid yap, bu suyu başka su ile karıştırıp mescidin arsasına saç, çok bereket göreceksin, buyurdu. O kimse köyüne gidip, Resûlullahın buyurduğu gibi yaptı. Gâyet güzel ve ferâh bir mescid oldu. Orada biten otlar yaz kış hiç kurumadı.
Resûlullahın mübârek eli neye dokunsa, hayır ve bereket hâsıl olurdu. Meselâ bir sütsüz koyunun memelerine dokunsa, koyunun memeleri süt ile dolardı.
İbni Mes’ûd “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır:
Bir gün Resûlullah ile Ebû Bekir “radıyallahü anh”, bulunduğum yerden geçiyorlardı. Ben koyun güdüyordum. Bana “Ey oğulcağız, hiç sütün var mıdır” diye sordu. “Var, fakat bu koyunlar bana emanettir” dedim. Bunların arasından kısır bir keçi getirdim. Resûlullah mübârek eliyle o keçinin memesini sığadı ve çok süt sağdı. Kendisi içti ve hazret-i Ebû Bekir’e de verdi. Sonra ben huzûruna yaklaşıp, “Bana dîni öğret” dedim. Mübârek eliyle başımı okşadı ve “Sen henüz küçüksün, öğrenirsin” buyurdu.
Resûlullahın mübârek gözleri çok kuvvetli görürdü. Önden gördüğü gibi, arkadan da görürdü. Aydınlıkta gördüğü gibi, karanlıkta da görürdü. Nakledilmiştir ki, Süreyyâ’daki, yani Boğa Burcundaki on bir yıldızı görürdü.
.
İyi bir Müslüman nasıl olur
İbn-i Ebi’l-Kâdî hazretleri hadîs, usûl ve Şafiî fıkıh âlimidir. Aslen Harezmlidir. 346 (m. 957) senesinde vefât etti. “İyi bir Müslüman nasıl olur?” diye sorduklarında, buyurdu ki:
İyi bir Müslüman, din kardeşinin yüzüne sevgi ve muhabbet ile bakar. Bir hadîs-i şerîfte “Müminin mümine sevgi ve muhabbet ile bakması ibadettir. Mümin bir kimsenin, Müslüman kardeşinin yüzüne gülmesi, ikisinin de hatâlarını döker” buyuruldu.
Sevmede hâlis olmaya gayret etmelidir. Hadîs-i şerîfte “Seni saf, temiz kılan üç haslet vardır. Din kardeşine rastlayınca sevginden ötürü hemen selâm vermen. Mecliste ona yer vermen. Onu en çok sevdiği isim ile çağırman” buyuruldu. Hediye verenin hediyesini alır ve bulunduğu mecliste olanlara ondan ikram eder. Hediyeye daha fazlası ile mukâbele eder. Hediye nimetine karşı ona duâ ile teşekkür eder. Onu medh eder ve yaptıklarını anlatır. Hastaları yoklar. Müslümanların cenâzesinde bulunur. Musibete uğrayan, yakını ölen mümine başsağlığı diler, taziyede bulunur. Mümine kaybettiği şey için, kolaylık ve yol gösterir...
Zenginlerle ve zâlim devlet adamları ile oturup kalkmaktan sakınır. Çünkü böyleleri ile görüşmek, meclislerinde bulunmak fitne ve belâdır. Hükümdârların, vâlilerin ve zenginlerin çocukları ile oturmaktan kaçınır. Müminin en üstün hasleti, sevdiğini Allah için sevmesi, sevmediğini de Allah için sevmemesidir. İmânın kemâlini ve Allah sevgisini bu güzel haslet kazandırır. Mümin bu haslet ile imânın zevkine erişir. Yine bu haslet, Allah için olan amelin en hâlisidir. Bir hadîs-i şerîfte “Çok dostunuz olsun. Çünkü Rabbiniz hayâ sahibidir. Kerîmdir. Kıyâmette dostları arasında, din kardeşlerinin içinde bulunan kuluna azap etmekten hayâ eder” buyuruldu.
Bir hadîs-i şerîfte de “Çok tanıdığınız olsun. Çünkü kıyâmette her biri için şefaat vardır” buyuruldu.
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) yine bir hadîs-i şerîflerinde “Allah yolunda bir din kardeşi edinene, Allahü teâlâ Cennette bir derece verir” buyurdu.
Yine buyurdu ki: “Müminin mümine karşı ülfet ve muhabbeti, rûhun cesede olan bağlılığı, sevgisi gibidir.”
Dînine, emânetine güvendiği, salah ve takvâsını bildiği kimseler hâriç, başkaları ile dostluk etmemesi sünnettir. Çünkü kişi, sevdiği kimse ile beraberdir. Ameli sevdiği kimse gibi olmasa da, herkes sevdiği ile olacaktır.
.
İnsan, yaratılışında her şeyden habersizdir
Muhammed ibn-i Keysân hazretleri tefsir ve hadis âlimidir. Bağdat'ta doğdu ve orada yaşadı. 299 (m. 912)’de orada vefat etti. Şöyle buyurdu:
İnsan, yaratılışında her şeyden habersizdir. Hâlbuki, insanın dışındaki mahlûklar o kadar çoktur ki, Allah’tan başka kimse bilmez. Böyle olduğunu, (Müddessir) sûresinin otuzbirinci âyeti bildirmektedir. Çocuk, (İdrâk) âletleri ile âlemleri anlamaya başlar. Mahlûkların her cinsine bir (Âlem) diyoruz. İnsanda ilk yaratılan idrâk âleti (Lems), dokunma hâssasıdır. İnsan, bu hâssası ile, soğuğu, sıcağı, yaşı, kuruyu, yumuşağı, katıyı ve benzerlerini idrâk eder, anlar.
Lems hâssası renkleri, sesleri anlayamaz. Bunları yok sanır. Sonra görme hâssası yaratılır. Bununla, renkler, şekiller anlaşılır. Bu âlem, yanî görmekle anlaşılan şeyler, lems âleminden, dahâ geniş, dahâ çoktur. Sonra, işitme hâssası açılır. Bu his organı ile sesler, nağmeler anlaşılır. Sonra (Zevk), yanî tat duyma hâssası yaratılır. Sonra, koku alma hâssası yaratılır. Böylece (His âlemi)ni tanıtan beş duygu kuvveti tamâmlanır.
Yedi yaşına doğru (Temyîz) kuvveti yaratılır. Bununla, his kuvvetleri ile anlaşılamayan şeyler anlaşılır. Bu kuvvet, his kuvvetleri ile idrâk olunan, anlaşılan şeyleri birbirlerinden ayırır. Dahâ sonra akıl yaratılır. Akıl, temyîz kuvveti ile ayrılmış, başka başka oldukları, faydalı, zararlı, iyi, fenâ oldukları anlaşılan şeylerden, lâzım, câiz, mümkün, muhal yanî imkânsız olanları ayırır.
Akıl, temyîz ve his kuvvetlerinin anlayamadığı şeyleri anlar. Allahü teâlâ, bazı seçtiği kullarında, akıldan sonra başka bir kuvvet dahâ yaratır. Bununla, aklın bilemediği, bulamadığı şeyler ve ilerde olacak şeyler anlaşılır. Buna (Nübüvvet) yanî peygamberlik kuvveti denir. Temyîz kuvveti, akıl ile anlaşılan şeyleri anlayamadığı için, bunlara inanmıyor. Akıl da, peygamberlik kuvveti ile anlaşılan şeyleri anlayamadığı için, bunların var olduklarına inanmıyor, inkâr ediyor. Anlamadığını inkâr etmek, anlamamanın, bilmemenin ifâdesi oluyor. Bunun gibi, kör olarak dünyâya gelen kimse, renkleri, şekilleri hiç işitmese, bunları bilmez. Varlıklarına inanmaz.
Allahü teâlâ, Nübüvvet kuvvetinin de bulunduğunu kullarına bildirmek için, bu kuvvetin benzeri olarak, insanlarda rüyâyı yarattı. İnsan ileride olacak şeyi, açıkça veyâ (Âlem-i misâl)deki şekli ile bazı rüyâda görmektedir.
.
Biz ona 'mübarek ağaç' diyorduk
İmâdüddîn ibn-i Kesîr hazretleri siyer, tefsir, hadis ve Şafiî fıkıh âlimidir. 701"de (m. 1301) Busrâ'da doğdu. Küçük yaşta Şam’a giderek büyük âlimlerden ilim tahsil etti ve talebe yetiştirdi. 774 (m. 1373)’te Şam’da vefat etti. Siyer kitabında şöyle nakleder:
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” hicret sırasında Ümmü Mabed’in çadırında geceledi. Oraya ulaştığında, müşrikler ne tarafa gittiğini bilemediler. O gün Ebû Kubeys Dağı'nın üzerinden bir ses işittiler. Bazı beyitler okudu. Fakat sesin sâhibini göremiyorlardı. O beyitlerde şöyle diyordu:
Allahü teâlâ onlara bol iyilikler versin/Çadırına vardılar, Ümmi Mabed'in!
İkisi hicret ettiler, Hak olan emr ile/Muhakkak felâha erer, arkadaşı Muhammed'in... “aleyhisselâm”
Mekkeli müşrikler, bu beyitleri işitince, Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” Medîne tarafına gitmiş olduğunu anladılar.
Ümmü Mabed şöyle anlatır:
Resûlullah çadırıma uğradı. Gece çadırımda istirâhat edip, uyudu. Uyanınca su istedi. Mübârek ellerini yıkadı ve ağzını çalkalayıp, suyunu çadırımın yanında bulunan bir dikenin dibine döktü. Sabâhleyin baktık ki, oradan büyük bir ağaç yetişmiş. Kocaman meyveler vermişti. Meyvelerin kokusu amber gibi, tadı şeker gibi idi. O meyveleri aç kimse yese doyar, susuz kimse yese suya kanar, hasta olan yese sıhhate kavuşurdu. Üzüntülü kimse yese neşelenirdi. O ağacın yaprağından yiyen deve ve koyunlar hesapsız süt verirdi. Biz onun adını "mübârek ağaç" koymuştuk. Çevredeki kabîleler, hastaları için onun meyvelerinden istemeye gelirlerdi...
Bir seher vaktinde o ağacı yemişleri dökülmüş, yaprakları küçülmüş bir hâlde gördüm. Çok korktum ve üzüldüm. Bir müddet sonra Resûlullahın vefât haberi geldi...
Bu hâdiseden sonra, aradan otuz sene geçti. Yine bir sabah vakti dışarı çıkıp baktım ki, o ağaç kökünden budaklarına kadar diken hâlini almış, meyveleri yere dökülmüştü. Hazreti Alî’nin “kerremallahü vecheh” şehîd edildiği haberini işittik... Bu hâdiseden sonra o ağaç artık meyve vermedi. Fakat yapraklarından faydalanıyorduk... Bir gün baktım ki ağacın içinden hâlis kan akıyordu. Yaprakları solmuştu. Üzüntülü bir hâlde otururken, Hazreti Hüseyin “radıyallahü anh” şehîd edildi diye haber getirdiler. Ondan sonra o ağaç kökünden kurudu ve belirsiz oldu...
.
Tövbe eden, günah işlememiş gibi olur
Muhammed bin İsâ es-Sâlîhî hazretleri Halveti şeyhlerindendir. 1074 (m. 1663)’de Şam’ın Sâlihiye semtinde doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden hadis, fıkıh ve tefsir ilimlerini tahsil ettikten sonra Halvetiyye tarikatına Şam’daki Muallak Camii'nde bu tarikatın şeyhliğini yaptı. 1153 (m. 1740)’da vefat etti. Sohbetlerinde şunları anlattı:
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “İbâdetlerin başı hubb-i fillah (sevdiğini Allah için sevmek) ve Allahü teâlânın bütün dostlarını sevmektir.”
Tâiblere (tövbe edenlere) ve bütün müminlere iyilik dilemelidir. Onlara duâ etmelidir. Şundan dolayı ki, Resûlullah efendimiz buyuruyor ki: “Bir kimse erkek ve kadın müminler için günde 25 kerre istiğfarda bulunursa, Allahü teâlâ, onun kalbinden gıll (kin) ve hasedi giderir. Bu günde onu, ebdâllerden yazar. Kıyâmet günü, o kimse için, bütün mümin ve müminelerin hepsi, 'Yâ Rabbi! O bizim için istiğfarda bulunurdu. Sen de onu mağfiret et' derler ve böyle söylemeyen bir kimse kalmaz.”
Yine Resûlullah efendimiz buyuruyor ki: “Abdestli olarak uyu! Eğer ölürsen, şehîd olarak ölürsün, küçük büyük herkese hürmet göster!”
Sen saadet hangisinde olduğunu bilmezsin. Tövbe ile kabre giren, annesinden yeni doğmuş gibidir. Nitekim Resûlullah efendimiz buyuruyor ki: “Tövbe eden, günah işlememiş gibi olur.”
Muslihlerin (ıslâh-ı nefs etmişlerin) ve tâiblerin arasında olursan ve başka hiçbir iyilik olmasa bile, sonunda sende bir nedamet peyda olur. Kendini tekdir edersin.
Emîr-ül-mü’minîn Ali (radıyallahü anh) buyurur: “Pişmanlık tövbedir.”
Allahü teâlânın hükmü ve kazası dört kısımdır: 1. Nimet: Allahü teâlâ, bir kimseye nimet verince, o kimsenin, gelen ni’metlere şükür etmesi ve hakkına râzı olması lâzımdır. 2. Dert ve belâ: Bir derde, belâya ve sıkıntıya uğrayan kimsenin, sabırla karşılık vermesi, buna da râzı olması lâzımdır. 3. İbâdet: Bir kimsenin, ölünceye kadar emirleri yapması, yasaklardan kaçınması ve bunları kendisine ihsân eden Allahü teâlâya hamd etmesi lâzımdır. 4. Günahlar Başkalarına zulüm ederek kul haklarına düçâr olan ve Allahü teâlânın emirlerini yapmayıp, yasaklarından kaçınmayarak günah işlemiş olan, hemen tövbe etmelidir. Allahü teâlânın râzı olduğu yolları aramalıdır.
.
Hezheplere göre süt kardeşliği.
Şemsüddîn ibn-i Kasım el-Gazzî Şafiî fıkıh ve hadis âlimidir. 859'da (m. 1455) Filistin’de Gazze'de doğdu. İlk tahsilinden sonra Kahire’ye giderek birçok âlimden fıkıh dersleri aldı. Daha sonra Ezher'de müderrislik yaptı. 918 (m. 1512)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Şafiî mezhebinde iki yaşından küçük iki çocuk, aynı kadından süt emince, süt kardeşi olur. Bir çocuk, bir kadının sütünü emince, bu sütün hasıl olmasına sebep olan erkek, bu çocuğun süt babası olduğu gibi, bu erkeğin babası da, süt dedesi, anası da, süt ninesi, kardeşleri de süt amca ve süt halası olur. Çocuğun, süt anası ve süt babası ile ve bunların anaları, babaları ve kardeşleri ve çocukları ve her kuşaktan torunları ile evlenmesi, ebedî haramdır. Bunlarla soydan akraba olsaydı, yine evlenemezdi. Bu çocuğun çocukları, bunun süt anası veya süt babası ile evlenemez. Çocuğun hanımı, çocuğun süt babası ile ve çocuğun kocası da, çocuğun süt anası ile evlenemez. Aynı kadından emen oğlan ile kız, süt babaları başka olsa ve başka yıllarda emmiş olsalar bile, birbiri ile ve birbirlerinin çocukları ve torunları ile evlenemez.
Bir erkeğin, hanımı ile süt kardeş oldukları, ama 1-2 kere emmiş olduğu anlaşılsa, Hanefi’ye göre nikâhları bozulur. Bunu kurtarmak için diğer mezheplerde bir çare aranır. Mesela Şafii veya Hanbeli taklit edilir. Çünkü Şafii’de ve Hanbeli’de ayrı ayrı beş kere doya doya emmedikçe süt kardeşi olmaz. (Artık olan olmuş, evlenmişler, çocukları olmuş, yuvayı yıkmak uygun olmaz) diyerek evliliğe devam edilemez. Böyle hâllerde, yalnız o hususta başka bir mezhebi taklit edilerek yuvanın yıkılması önlenir.
Hanefi’de iki yaşından küçük bir çocuk, bir kadını bir defa emse, o kadının bütün çocukları ile süt kardeş olur. Şafii’de ise ayrı ayrı 5 kere doya doya emmesi gerekir. 2-3 defa emerek süt kardeş olan böyle karı-koca, Şafii mezhebini taklit ederek evliliklerini devam ettirebilirler. Şafii’yi taklit etmeden evliliklerini devam ettirmeleri mümkün olmaz. (Şafii’ye göre süt kardeş olmaz) diyerek, bir Hanefi, süt kardeşiyle evlenemez. Ancak, evlendikten sonra süt kardeş oldukları meydana çıkmışsa, o zaman bir yuvanın yıkılmaması için Şafii mezhebi taklit edilir. Böyle bir zaruret olmadan süt kardeşle evlenmek caiz olmaz, nikâh bâtıl olur. [Hanefi ve Maliki’de bir defa, bir yudum emmekle süt kardeş olur. Şafii’de ve Hanbeli’de ise ayrı ayrı 5 kere doya doya emmesi gerekir. Şafii’de, iki yaşından yukarı iken emen, süt kardeş olmaz.]
.
Sen olmasaydın, hiçbir şeyi yaratmazdım
Abdülbâkî ibn-i Kâni hazretleri hadis âlimidir. 265te (m. 879) Bağdat'ta doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden hadis tahsil etti. Hanefî mezhebine mensup olan İbn-i Kani, bir ara kadılık yaptı 351 (m. 962)’de Bağdat'ta vefat etti. Şöyle anlatmıştır:
Peygamber efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem), manası da, kelimeleri de kendisinden olan sözlerine hadis denir. Manası Allahü teâlâ tarafından bildirilip de, Peygamber efendimizin kendi kelimeleriyle bildirdiği sözlere ise hadis-i kudsî denir. Bunun için, hadis-i kudsîler nakledilirken, (Allahü teâlâ hadis-i kudsîde buyurdu ki…) denir. Bu hadis-i kudsîlerden bazıları şöyledir:
(Azamet ve kibriya bana mahsustur. Bu iki sıfatta, bana ortak olmak isteyenlere, çok acı azap ederim.)
(Ya Âdem! Muhammed aleyhisselamın ismiyle, her ne isteseydin kabul ederdim, Muhammed olmasaydı, seni yaratmazdım.)
(Ey Resulüm! Sen olmasaydın, hiçbir şeyi yaratmazdım.)
(Ey Resulüm! İbrahim Hâlilim [dostum] ise de, sen de Habibimsin [sevgilimsin].)
(Evliya bir zata düşmanlık eden, bana savaş açmış olur.)
(Bir kimse, farz ibadeti yapmakla bana yaklaştığı gibi, hiçbir şeyle yaklaşamaz.)
(Bir kulum bana yaklaşırsa [sevgime ve rızama kavuşursa], ona sesleri duyurur ve saklı şeyleri gösteririm.)
(Dostlarımı insanlar içinde gizlerim, onları kimse bilmez.)
(Yere ve göğe sığmam, fakat mümin kulumun kalbine sığarım.)
(Kaza ve kaderime razı olmayan, beğenmeyen ve gönderdiğim belalara sabretmeyen, benden başka Rab arasın! Yeryüzünde kulum olarak bulunmasın!)
(Rahmetim gadabımı aşmıştır. Hasta kulumun günahını affeyledim!)
(Oruç benim için tutulur. Onun karşılığını ben veririm!)
(Kulum, beni nasıl umarsa, onu öyle karşılarım. Öyle ise, benden hep iyilik bekleyin!)
(“La ilahe illallah” benim 'kale’mdir. Bunu okuyan, kaleme girmiş olur. Kaleme giren de, azabımdan kurtulur.)
(Ey Âdemoğlu! Ömrünü dünyayı toplamakla geçirdin. Cenneti hiç istemedin.)
(Nefsini düşmanın bil! Çünkü o, bana düşmandır.)
(Ey kulum! Seni kendim için yarattım. Başka şeylerle oyalanma! Rızkına kefilim, kendini üzme!)
(Ey dünya! Bana hizmet edene hizmetçi ol! Sana hizmet edene güçlük göster!)
(Beni zikreden [hatırlayan] kulumla birlikteyim.)
(Bütün dinler içinde, İslamiyet’i seçtim. Bu din, cömertlik ile ve güzel huyla tamam olur. Bu dini, her gün, bu ikisiyle tamamlayın!)
.
Allahü teâlâ yumuşak olmayı emretmektedir
Takıyyüddîn bin Ahmed Dımaşki hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 779 (m. 1377)’de Şam’da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden fıkıh, hadis ve tarih dersleri aldı. Emeviyye Camii'nde hadis, fıkıh ve usûl-i fıkıh dersleri verdikten sonra Şam kâdılkudâtlığına tayin edildi. 851 (m. 1448)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlâ yumuşak olmayı emretmektedir. Kur’ân-ı keriminde buyuruyor ki: (Rabbinin yoluna, hikmetle, güzel öğütle davet et, onlarla en güzel şekilde tartış!) [Nahl 125]
([Ey Resulüm] etrafındakilere yumuşak davranman, Allahü teâlânın sana bir kerem ve rahmetidir. Eğer kötü huylu olup, sert davransaydın hepsi dağılıp giderlerdi.) [Âl-i imran159]
Bir vaiz, (Zalim sultan karşısında doğruyu söylemek cihad olur) diye, Halife Memun’a, sert sözlerle nasihat etmeye başladı. Halife, (Ey vaiz, Allahü teâlâ, senden iyisini, benden kötüsüne gönderdiği hâlde, o, yumuşak konuştu) dedi. Vaiz, (Benden iyi ve senden kötü olan kim?) dedi. Halife, (Benden kötü olan Firavun’dur, senden iyi olan da Hazret-i Musa’dır) dedi. Allahü teâlâ, Hazret-i Musa’ya, Firavun’a yumuşak şekilde nasihat etmesini emretmiştir. (Tâhâ 44) Yarın ahirette Firavun, (Bana sert hareket edildiği için hakkı kabul edemedim) diyemeyecektir. O hâlde ölçümüz, daima yumuşak hareket etmek olmalı.
Rıfk yumuşaklık demektir. Katılığın, kabalığın tersidir. Rıfk, mülayimlik, naziklik, yavaşlılık, tatlılık, güzellik, acımak, iyilik etmek, kısaca İslamiyet’e uymaktır. Hilm de yumuşaklık demektir. Yumuşak yerine sert ve kaba konuşan, fitneye sebep olur. Her zaman yumuşak davranmaya çalışmalı, sertlikten kaçmalıdır! Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Rıfk, hikmetin başıdır.)
(Rıfk ile bereket hasıl olur.)
(Rıfkı olmayanın hayrı yoktur.)
(Allahü teâlâ refiktir her işte rıfkı sever.)
(Emr-i marufu ancak rıfk sahibi fakihler yapar.)
(Rıfk, insana ziynet verir, kusurlarını giderir.)
(Rıfktan mahrum olan bütün hayırlardan mahrum olur.)
(Uygun sual sormak ilmin yarısı, rıfk, geçinmenin yarısıdır.)
(Rıfk sahibi olan, dünya ve ahiret iyiliklerine kavuşur.)
(İnsanlara kolaylık ve rıfk gösteren mümin, Cehenneme girmez.)
(Mümin öyle yumuşaktır ki, yumuşaklığından dolayı ahmak sanılır.)
(Hilm [rıfk] sahibi, gündüzleri oruç tutan, geceleri namaz kılan kimsenin derecesine kavuşur.)
.
Dinimizde hayânın yeri çok mühimdir
Ebü'l-Fazl Bedrüddîn Esedî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 798 (m. 1395)’de Şam’da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil ettikten sonra Şam medreselerinde ders verdi. Sonra Dârül’adl müftülüğü ve kadı nâibliği yaptı. 874'te (m. 1470) vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Fuhuş, çirkin söz demektir. Haddi aşan her şeye fahiş denir. Buradaki manası çirkin olan işleri açık kelimelerle anlatmak, müstehcen konuşmak demektir. Cima için ve abdest bozmak için kullanılan kelimeleri söylemek böyledir. Bu kelimeleri söylemek fuhuştur. Çünkü bunları söylemek, mürüvvete ve diyanete uygun değildir, hayayı, utanmayı giderir ve başkalarını gücendirir. Cimayı, abdest bozmayı ve necaseti anlatmak gerektiği zaman, açık olarak söylememeli, kinaye olarak söylemelidir! Kinaye, bir şeyi, açık manaları başka olan kelimelerle anlatmaktır. Edepli olan, salih olan, fuhuş söylemeye mecbur olunca, kinaye olarak söyler. Mesela, Allahü teâlâ, Kur'ân-ı kerimde, cima için lems [dokunmak] kelimesini söylemiştir.
Dinimizde hayânın, utanmanın yeri çok mühimdir. Hayâsı olan, Allahü teâlâdan utandığı için günah işlemekten çekinir. İnsanlardan utanmayan Allah'tan da utanmaz. Açıktan günah işleyen kimse, hem insanlardan, hem de Allah’tan çekinmediğini gösterir. (Allah’ın bildiğini kuldan ne saklayayım) demek doğru değildir. Gizli işlediği bir günahı başkalarına açıklamak doğru değildir, hayâsızlıktır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Hayâ ve az konuşmak imandan, fahiş söz ve çok söz nifaktandır.) Hayâ, imanın esasındandır. Allahü teâlâdan utanmak, imanın kuvvetli olduğuna, hayâsızlık da imanın zayıf olduğuna alamettir. Hayâsız kimsenin küfre düşmesi kolay olur. Hadis-i şerifte, (Hayânın azlığı küfürdür) buyuruldu. Hayâsız kimse, zamanla küfre kadar gidebilir. Hayâ imanın esasındandır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Hayâ, iffet, dile hâkim olmak ve akıl imandandır. Cimrilik, fuhuş, çirkin sözlü olmak ise hayâsızlıktan ve münafıklıktandır.)
(Fahiş ve çirkin sözlerden şiddetle kaçının!)
(Mümin, ayıplamaz, lanet etmez, fahiş söz söylemez.)
(Cennet, fahiş ve çirkin söz konuşana haramdır.)
(Allahü teâlâ, fahiş ve çirkin söz söyleyeni sevmez.)
(Allah’tan sakınan, insanlardan da sakınır.)
Hayâsız olan mürüvvetsiz olur. İnsanları, böyle kimselerin zararından sakındırmak için onların gıybetini yapmak caizdir. Hadis-i şerifte, (Hayâ cilbabını [örtüsünü] üzerinden atanları gıybet etmek günah olmaz) buyuruldu.
.
Yasak edilenlerden sakınmanın fazileti
Mehmed Mekkî Efendi 121. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1126'da (m. 17l4) Mekke'de doğdu. Babası Mekke Kadısı iken, vefatı üzerine İstanbul'a geldi. Tahsilini tamamladıktan sonra müderris ve 1202'de (m. 1787) Şeyhülislâm oldu. 1212'de (m. 1797) vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kâmil insanın her işi, düşünceleri, sözleri, ahlakı, Resûlullah Efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) tam uygun olur. Çünkü, bütün saadetlere, Ona uymakla kavuşulur. Ona uymak, İslamiyete yapışmak demektir. Bu da şunları yapmakla olur:
Günah işleyince, hemen tövbe etmelidir. Gizli işlenen günahın tövbesi gizli olur. Açık işlenmiş günahın tövbesi açık olur. Tövbeyi geciktirmemelidir. Kiramen kâtibîn melekleri, günahı hemen yazmaz. Tövbe edilirse hiç yazılmaz. Tövbe edilmezse yazarlar. Günaha tövbe etmemek, bu günahı yapmaktan daha fenadır. Hemen tövbe etmeyen de, ölmeden önce tövbe etmelidir...
Verâ ve takvâyı elden bırakmamalıdır. Takvâ, açıkça yasak edilmiş olan şeyleri, verâ, şüpheli şeyleri yapmamaktır. Yasak edilenlerden sakınmak, emrolunanları yapmaktan daha faydalıdır...
İyiler de, kötüler de, iyilik yapar. Fakat, yalnız sıddîklar, iyiler, günahtan sakınır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Kıyamet günü Allahü teâlânın huzuruna kavuşanlar, verâ ve zühd sahipleridir.”
“Verâ sahibinin namazı makbul olur.”
“Verâ sahibi ile birlikte bulunmak ibadettir. Onunla konuşmak sadaka vermek kadar sevaptır.”
Kalbinin ürperdiği işi yapma! Nefsine uyma! Şüphe ettiğin işlerde kalbine danış! Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Nefse sükûnet ve kalbe ferahlık veren iş, iyi iştir. Nefsi azdıran, kalbe heyecan veren iş günahtır.”
“Helâl olan şeyler bellidir. Haramlar da bildirilmiştir. Şüpheli olanlardan kaçınız. Şüphesiz bildiklerinizi yapınız!” [Bu hadis-i şerif gösteriyor ki, şüphe edilen ve kalbi sıkan şeyi yapmamalı. Şüphe edilmeyeni yapmak câiz olur.]
Bir hadis-i şerifte, (Allahü teâlânın, Kur'an-ı kerimde helâl ettiği şeyler helâldir. Kur'an-ı kerimde bildirmediği şeyleri affeder) buyuruldu. Şüpheli bir şeyle karşılaşınca, eli kalb üzerine koymalı. Kalb çarpması artmazsa, o şeyi yapmalı. Eğer, fazla çarparsa yapmamalıdır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Elini göğsüne koy! Helâl şeyde kalb sakin olur. Haram şeyde çarpıntı olur. Şüpheye düşersen yapma! Din adamları fetva verseler de yapma!”
.
Kabir ziyâreti eden ibret alarak döner
Takıyyüddîn Zer'î hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. 841'de (m. 1438) Şam’da doğdu. Medrese tahsilini orada yaptıktan sonra gittiği Kahire'de İbn-i Hacer Askalânî ve birçok âlimden hadis ve fıkıh dersleri aldı. Tekrar Şam’a dönerek talebe yetiştirdi. 928 (m.1522)’de orada vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kabir ziyâreti sünnettir. Haftada bir, hiç olmazsa, bayramlarda ziyâret edilir. Perşembe veyâ cuma veyâ cumartesi günü ziyâret dahâ sevaptır...
Ziyâret eden, meyyitin çürüdüğünü düşünerek ibret alır. Osmân “radıyallahü anh” kabir yanından geçerken çok ağlar, sakalları ıslanırdı. Meyyit de, edilen duâdan istifade eder.
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” akrabâsının ve Eshâbının “radıyallahü teâlâ anhüm” kabirlerini ziyâret ederdi.
Selâm ve duâdan sonra, kıbleye arka verip, kabre karşı oturulur. Kabre elini yüzünü sürmek, toprağı öpmek Hristiyanların âdetidir. Hadîs-i şerîfte, (Bir kimse, tanıdığının kabrine gidip selâm verince, onu tanır ve selâmına cevap verir) buyuruldu.
Ahmed ibn-i Hanbel “rahimehullahü teâlâ” diyor ki: (Kabristândan geçerken İhlâs, iki Kul eûzüleri ve Fâtiha okuyup, sevâbı meyyitlere hediye edilmelidir. Sevâbı onlara gider.)
Enes bin Mâlik’in “radıyallahü teâlâ anh” bildirdiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: (Âyet-el-kürsî okuyup, sevâbı meyyitlere gönderilince, Allahü teâlâ, bunu bütün meyyitlere ulaştırır.)
Diri iken ziyâret edilen âlimleri, vefâtından sonra ziyâret etmek için uzak yerlere gitmek de câizdir. İstifâde etmek bakımından, Peygamberlerin “aleyhimüsselam” ve evliyânın ve âlimlerin “rahime-hümullahü teâlâ” ziyâreti arasında fark yoktur. Yalnız dereceleri arasında fark vardır...
Bir Müslümân, oturduğu odanın duvarına bir levha asar ve levha üzerine, bir sevdiğinin ismini yazarsa veyâ onun kabri üzerine taş dikip, taşın üzerine yazarsa, odaya giren ve bu kabri ziyâret eden Müslümânlar, levha ve taş üzerindeki isim sâhibinin rûhuna Fâtiha ve dua okuyunca, Allahü teâlâ isim sâhibine rahmet eder, günâhlarını affeder. Odanın duvarına ve mezâr taşına isim yazmak, onu hâtırlamak için değildir. İsim sâhibine Fâtiha ve dua okunması içindir. Bunun için İslâm memleketlerinde, odanın duvarlarına ve mezârlar üzerine isim yazmak âdet olmuştur. Bir velînin ismi yazılırsa, bu ismi okuyup, sâhibinden şefâat, dua istenince, velî işitip, isteyen kimsenin dünyâ ve âhiret muratları için, dua eder ve duası kabul olur. [Şu günlerde koronavirüs tedbirlerinden dolayı kabir ziyareti yapılmıyor. Geçmişlerimiz için okuduklarımızı evlerimizden gönderelim. Bu olağanüstü günler geçince kabir ziyaretlerimizi yaparız inşallah.]
.
Allahtan bir defa korkan cehennemde kalmaz
Necmeddin İbn-i Kâdî Aclûn hazretleri Şafiî fıkıh ve kelâm âlimidir. 831 (m. 1428)’de Şam’da doğdu. İlk tahsilinden sonra gittiği Kahire'de İbn-i Hacer Askalânî, İbn-i Hümâm gibi birçok âlimden tefsir, hadis, fıkıh ve ferâiz dersleri aldı. Mısır Şafiî Kadılığına tayin edildi. 876 (m. 1472)’de Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Müslüman, itikadını düzelttikten sonra, kul ve Hak borçlarını ödemeye gayret etmeli, fırsat buldukça her işte Allahü teâlâyı hatırlamaya çalışmalıdır! Bildiği dua ve tesbihleri okumak da Allahü teâlâyı hatırlamak olur. Kur’ân-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah’ı çok zikredenlerin [ananların] günahları affolur ve büyük mükafat verilir.) [Ahzab 35]
(Kalbler ancak Allahü teâlâyı anmakla, itminana, rahata kavuşur.) [Rad 28]
(Allah’ın nimetlerini anın ki, kurtulasınız.) [Araf 69]
(Beni anın ki, ben de sizi anayım. Bana şükredin; nankörlük etmeyin.) [Bekara 152]
Hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, kıyamette buyurur ki: Dünyada bir gün beni hatırlayıp anan Müslümanı, benden bir kerecik korkan Müslümanı, Cehennemden çıkarın!)
(Gece ibadet edemeyen, malını hayra sarf edemeyen kimse, Allahü teâlâyı çok ansın!)
(Size mecnun deninceye kadar Allahü teâlâyı çok anın!)
(Münafıklar, mürai [riyakâr] deseler de Allahü teâlâyı çok anın!)
(Tenhada Allahü teâlâyı zikreden, kâfirlerle tek başına savaşan gibidir.)
(Şükreden kalb, zikreden dil, uygun bir ev ve saliha bir kadına sahip olan, dünya ve ahiretin hayrına kavuşmuş demektir.)
Cennetin ağaçları, nehirleri dünyadakilere hiç benzemez. Orada olan her şey, dünyadaki ibadetlerin, iyiliklerin meyveleridir. Peygamber efendimiz, (Cennette ağaç yoktur. Tesbih, tahmid, temcid ve tehlil okuyarak, [Yani (Sübhanallahi velhamdü lillahi ve lâ ilâhe illallahü vallahü ekber) diyerek] oraya çok ağaç dikiniz) buyurdu.
Hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki: (Allah indinde en kıymetli söz, "Sübhanallahi ve bihamdihi"dir.)
(Günde yüz defa "Sübhanallahi ve bihamdihi" diyenin, günahları deniz köpüğü kadar da olsa affedilir.)
(Gece ibadet etmek kendine güç gelen veya malını hayra sarf etmekte cimrilik eden yahut düşmanla savaşmaktan korkan, çokça "Sübhanallahi ve bihamdihi" desin. Çünkü bu, Allah yolunda infak edeceği, bir altın dağdan daha kıymetlidir.)
(Dilde hafif, terazide ağır ve bağışlayıcı olan Allah indinde en kıymetli iki cümle: "Sübhanallahi ve bihamdihi, Sübhanallahilazim")
.
İnsanın, günâhlarını unutması gurûrdandır
İbn-i Îsâ hazretleri Osmanlı evliyasındandır. 902'de (m. 1496) Akhisar'da doğdu. İbrahim Tennûri'nin oğlu Şeyh Kasım Efendi'nin talebesi olan babası Mecdüddin Îsâ'dan hilâfet alarak Akhisar'daki tekkede onun makamına geçerek talebe yetiştirdi. 967 (m.1559)’da Akhisar'da vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Günâhlar gizli olarak işlenirse bunun zararı, günâhı işleyenleredir. Lâkin açıktan işleniyor ve buna da mâni olunmuyorsa, bunun zararı herkesedir.”
“Bir insanın iyiliklerini hatırlayıp, günâhlarını unutması gurûrdandır. Günâhların ne kadar küçük olduğunu değil, bu günâhı Allahü teâlânın huzûrunda işlediğini düşünmek lâzımdır.”
“Allahü teâlâ bize, haramlardan, şüphelilerden, hattâ şüphelilere düşmemek için ihtiyâtlı olup, mübahların çoğundan sakınmayı emrediyor. Biz ise, aşırı derecede dünyâyı sever, ona bağlanırız. Bu ise günâh olarak bize yeter.”
“Sana Allahü teâlânın emirlerini hatırlatan, nasîhat eden bir kardeşin, sana altın hediyye edenden daha hayırlıdır... Böyle bir kardeşini bulduğun zaman (Ey kardeşim! Bende bir kusur var mıdır? Lütfen bana bildir de düzeltmeye çalışayım) demelidir.”
“Bir insan kendisinin medhi yapıldığı zaman, bu medh ve övmeler kendisine iyi gelmiyorsa ne âlâ. Ama bunları duyunca seviniyorsa zarardadır.”
“Üç kimsenin hiçbir ibâdeti kabûl olmaz. Müşrik, kâfir ve râî.” “Râî kimdir?” diye sordular. "Dîn-i İslâmın bildirdiği hükümleri bırakıp kendi re’yi, görüşü ile amel eden kimsedir” buyurdu.
“Bir kimse Müslümanım dediği zaman Allahü teâlâ onun ameline bakmadan bırakmaz. Amel ettiği vakit vera’ına (şüphelilerden sakınmasına) bakar. Vera sahibi olunca da niyetine bakar. Niyeti de hâlis (Allah rızâsı için) ise, artık diğer kusurlarını Allahü teâlâ düzeltir.”
“Din kardeşlerinden bir cefa görürsen, bil ki bu, yaptığın bir hatâdan dolayıdır. Derhal Allahü teâlâya dön ve tövbe et. Ayrıca, bir sevgi görecek olursan, Allahü teâlâya olan tâatından (Allahü teâlânın beğendiği işleri yapmaktan) hasıl olduğunu bil ve şükr et.”
“Bir kimsenin, sanki o işe memurmuş gibi, durmadan halkın ayıbını sağa sola aktardığını görürseniz, bu hâliyle azap tuzağına tutulduğunu biliniz.”
“İsâbet edip, doğru konuştuğunda sana bir ecir ve sevap getirmeyen, hatâ ettiğinde de seni günâha götüren bir sözü söylemekten sakın. Bu söz, Müslüman kardeşine kötü zanda bulunmandır.”
.
Zorla alınan hediye sahih değildir
Mehmed Kâmil Efendi 117. Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1141 (m. 1728)’de İstanbul'da doğdu. Zamanının âlimlerinden ders alarak yetişti. Müderrislik ve kadılık, Anadolu, Rumeli Kadıaskerliği ve nihayet Şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1216 (m. 1801)’de vefat etti. Hediye ile ilgili şunları buyurdu:
Hediye veya hibe mevcut ve bilinen bir malı, birine karşılıksız temlik etmektir. Belli bir karşılık isteyerek vermek de caizdir. Mesela, borcunu ödemesini şart etmek caizdir. Karşılık vermek şartı ile yapılan hediye, karşılığı verilmedikçe sahih olmaz. Hediyenin ve karşılığının, ayrılmadan önce verilmeleri gerekir. (Sen ölürsen benim, ben ölürsem senin olsun) diyerek evini birine vermek bâtıldır. Ali, Veli'ye, (Yaşadığın müddetçe evim senin olsun) dese, Veli ölünce, ev, sahibine verilir. (Al, sarf et) diye verilip, hediye olduğu söylenmeyen para, teslim edilince, ödünç verilmiş olur. (Al, giy) diyerek verilen elbise, hediye olur.
Hediye verilmeden önce, veren vazgeçebilir. Hediye verildikten sonra, ancak ikisinin rızası ile vazgeçilebilir.
Hâfız, pazarlık etmeden, Allah rızası için hatim veya mevlid okursa, kendisine verilen hediyeyi alması caiz olur. Az diye itiraz ederse, aldığı haram olur.
Çocuğun hediye vermesi sahih değildir. Çocuğa verilen hediyenin sahih olması için, çocuğun, hediye edilen şeyi eline geçirmesi gerekir. Fakir, zenginin verdiği sadakayı zengine hediye etse, zenginin alması caiz olur. Biri, “Bu malı sana hediye ettim” dese, öteki de alsa, hediye tamam olur. Müşteri, malı teslim almadan başkasına hediye edebilir. Henüz ele geçirmeden önce, ikisinden biri ölse, hediye bâtıl olur. İki kimse, ortak oldukları bir evi birine hediye etseler, caiz olur. Bir kimse, evini iki kişiye hediye etse, caiz olmaz. Çünkü taksimi mümkün olan şeyi, hisse-i şayialı olarak vermek caiz değildir. Gelecek ay başında, şu malı sana hediye ettim demek sahih olmaz. Ölünceye kadar nafakasını vermek ve kendine hizmet etmek şartı ile evini birine hediye ve teslim edince, hizmete başlarsa, evi geri alamaz. Evini, ölünceye kadar içinde oturmak şartı ile satmak fâsid ise de, hediye etmek caizdir ve evi teslim ettikten sonra, geri alamaz. Hediye verirken malın mevcut olması şart, hazır olması şart değildir. Zorla alınan hediye sahih değildir.
.
Dünya dönüp gitmekte âhiret ise gelmektedir
Celâleddin ibn-i Nübâte hazretleri meşhur vaiz ve hatiplerdendir. 335 (m. 946)’da Meyyâfârikin'de (Diyarbakır-Silvan) doğdu. Medrese tahsilinden sonra burada vaizlik yaptı. Eyyûbî hükümdarı Melik Kâmil, onu Mısır'a davet ederek vaazlar verdirdi. İbn-i Nübâte 374 (m. 984)’de Meyyâfârikin'de vefat etti. Bir vaazında buyurdu ki:
Ali bin Ebî Tâlib (radıyallahü anh) buyurdu ki: “Dünyâ geri dönüp gitmekte, âhiret ise gelmektedir. Fakat her ikisinin de talipleri vardır. Siz, âhireti isteyen, onun için çalışanlardan olunuz. Dünyâ peşinde koşanlardan olmayınız. Dünyâya kıymet vermeyenler (Dünyâdan sâdece zarurî olan ile yetinenler), yeri yaygı, toprağı yatak, suyu tayyib (helâl ve temiz bir rızık) edindiler. Cenneti isteyen, nefsinin arzu ve isteklerinden uzaklaşır. Cehennemden kaçınmak isteyen ise, haram olan şeylerden korunur. Dünyâya kıymet vermeyenlere belâ ve musibetler hafif gelir. İnsanlar, onlardan bir kötülük görmeme husûsunda emîndirler. Onların kalbi mahzûndur. İhtiyâçları hafiftir.”
Hasen-i Basrî hazretleri buyurdu ki: “Gençliğinde iyi ibâdet edene, Allahü teâlâ yaşlı olduğu zaman hikmet verir. Bu husûs, Enbiyâ sûresi yetmişdokuzuncu âyet-i kerîmesi ile beyân buyurulan husûstur.”
Muhammed bin İbrâhim, babasından şöyle nakletti: “Ali bin Ebî Tâlib’e dünyâdan soruldu. Hazreti Ali; 'Uzun mu, yoksa kısa mı anlatayım?' buyurunca, 'Kısa olarak, ey müminlerin emîri' dendi. O zaman Hazreti Ali; 'Dünyânın helâli hakkında hesap, haramı hakkında azap vardır' buyurdu."
Katâde (radıyallahü anh) anlattı: Mûsâ (aleyhisselâm) şöyle buyurdu: “Yâ Rabbî! senin gazâbının ve rızânın alâmeti nedir?” Bunun üzerine Allahü teâlâ; “Size iyilerinizi âmir yaptığım zaman, bu rızâmın alâmetidir. Kötülerinizi âmir yaptığım zaman, bu da gazâbımın alâmetidir” buyurdu.
Süfyân bin Uyeyne buyurdu ki: “Bize şu haber ulaştı: Gecenin evveli olunca, semâdan bir münâdî şöyle seslenir.
-Haydi ibâdet edenler kalksın!.. O zaman âbidler kalkar, Allahü teâlânın dilediği kadar namaz kılarlar. Sonra yine bir münâdî;
-Allahü teâlâdan af ve mağfiret isteyenler nerede? diye seslenir. Onlar da Allahü teâlâdan af ve mağfiret istemek için duâ ederler. Fecir doğduğu zaman, yine bir münâdî;
-Haydi gâfiller kalksın! der. Onlar da yataklarından, ölülerin kabirlerinden tembel olarak kalkması gibi kalkarlar. Gece ibâdetle meşgûl olanın, gözleri uykusuzluktan sönük, fakat kalbi sevinçlidir.”
.
Eshab-ı kiramın hepsi müctehid idi
Muhibbüddîn Ahmed ibn-i Nasrullâh hazretleri, Hanbelî fıkıh âlimidir. 765 (m. 1364)’de Bağdat’ta doğdu. İlk tahsilini, Bağdat'ın önde gelen âlimlerinin yanında tamamladı. Sonra Kahire'de büyük âlimlerden ilim tahsil ederek Hanbelî kâdılkudâtlığına tayin edildi. 844 (m. 1440)’da Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Bir müctehidin ictihad ederek elde ettiği bilgilerin hepsine, o müctehidin mezhebi denir. Eshab-ı kiramın hepsi derin âlim, birer müctehid idiler. Din bilgilerinde, siyaset, idarecilik ve zamanlarının fen bilgilerinde ve tasavvuf marifetlerinde birer derya idiler. Bu bilgilerinin hepsini, Resulullahın kalplere işleyen, ruhları çeken sözlerini işitmekle, az zamanda edindiler. Her birinin mezhebi vardı. Mezhepleri az veya çok farklı idi. Tâbiinin ve Tebe-i tâbiinin arasında da müctehidler vardı. Bu müctehidlerin mezheplerinden yalnız dördü kitaplara geçip, dünyanın her yerine yayıldı. Diğerlerinin mezhepleri unutuldu. Bu dört mezhebin imanları Eshab-ı kiramın ortak olan imanıdır. Bunun için dördüne de Ehl-i sünnet denir. İmanları arasında esasta ayrılık yoktur. Birbirlerini din kardeşi bilirler. Birbirlerini severler. Birbirlerine uymayan işlerinde, zaruret olunca, birbirlerini taklit ederek yaparlar.
Allahü teâlâ, mezheplerin böyle ayrı olmalarını istemiştir. Bu ayrılığın, Müslümanlara Allahü teâlânın rahmeti olduğunu, Peygamber efendimiz haber vermiştir. Çünkü dört mezhep arasındaki ufak tefek başkalıklar, Müslümanların işlerini kolaylaştırmaktadır. Her Müslüman, vücut yapısına, yaşadığı iklim şartlarına ve iş hayatına göre, kendisine daha kolay gelen mezhebi seçer. İbadetlerini ve her işini, bu mezhebin bildirdiğine göre yapar. Allahü teâlâ dileseydi, Kur’ân-ı kerimde her şeyi açıkça bildirirdi. Böylece, mezhepler hasıl olmazdı. Kıyamete kadar, dünyanın her yerinde, her iklim ve şartta, her Müslüman için tek bir nizam olurdu. Müslümanların hâlleri, yaşamaları güç olurdu. Peygamber efendimizin yolu, Kur’ân-ı kerim ile hadis-i şerifler ile ve müctehidlerin ictihadları ile gösterilen yoldur. Bu üç vesika ile bir de, İcma-ı ümmet vardır. Bir hüküm üzerinde, dört mezhebin ictihadları arasında icma hasıl olursa, bu icmaya da inanmak gerekir, inanmayan küfre girer.
.
Âlimler bozulunca halkın dini zayıflar
Murad-ı Nakşibendi Efendi, Osmanlı âlimlerindendir. 1203 (m. 1788)’de İstanbul Çarşamba’da doğdu. Medrese tahsilinden sonra Sultanahmed Camii vaizliğine tayin edildi. Aynı zamanda Üsküdar-Selimiyye’de Şeyh Ni’metullah Efendi’ye intisab edip, ondan Nakşibendi-Müceddidî icâzeti aldı. 1264 (m. 1847)’de vefat etti. Şerh-i Pend-i Attâr isimli eserinde şöyle anlatır:
İnsanlarda üç sınıf önemlidir: Devlet adamları, âlimler ve zâhidler. Devlet adamları bozulunca, halkın huzûru bozulur. Âlimler bozulunca, halkın dîni zayıflar. Varını yoğunu Allah yolunda harcayan zâhidler bozulunca da, ahlâk fesada uğrar. Devlet adamlarının kötülüğü zulüm ile, âlimlerin bozukluğu hırs ve tamah ile, zâhidlerin bozulması da riya ile olur...
Firâset sahibi olduğu iddiasında bulunmaya kimsenin hakkı yoktur. Yapılacak şey, başkasının firâsetinden sakınmak ve korunmaktır. Zîrâ Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem); “Müminin firâsetinden korkunuz” buyurdu. Fakat firâset sahibi olmaya çalışın buyurmamışlardır. Şu hâlde firâsetten korunmak mevkiinde bulunan bir kimsenin, firâset davasında bulunması nasıl doğru olabilir?
Kim, Allahü teâlâdan korkarak kalbine gelen uygunsuz düşüncelerden korunmaya çalışırsa, Allahü teâlâ da o kimsenin uzuvlarını, uygunsuz işleri yapmaktan korur, muhafaza eder.
Kendisine bir şey ikram ettiğin kimse ile, sana ikramda bulunan iki kişinin senin kalbindeki yerlerine dikkat et. Eğer kalbindeki muhabbet, kendisine İkramda bulunduğun kimseye karşı daha fazla ise, bu ikram ve muhabbetin Allah için olduğu anlaşılır. Ama kalbindeki muhabbet, sana ikramda bulunan kimseye karşı daha fazla ise, bu dostluk menfaat içindir.
Sabırlı olmak isteyen kimse, öfkesini yenmeli, kalbinde Allahü teâlâdan başka bir şeye yakınlığın olmaması için çalışmalı. Bir musibet veya sıkıntı geldiği zaman, inleyip sızlamamalı.
İbâdetleri “Güzel yapabiliyorum” düşüncesinden uzak olup, amelleri kusurlu bilmeye devam etmeli, farzları ve vacipleri yapmakta tembellik yapmayıp, en güzel şekilde yapmaya çalışmalı, yapılan bütün işlerin dîne uygun olmasına gayret etmeli ve önceden yapılmış olan hatâ ve zararları telâfi etmek için uğraşmalıdır.
İnsanların en aşağısı, zengine zengin olduğu için kıymet verip, onun karşısında zelîl olan kimsedir, insanların en kıymetlisi de, fakirlere hürmet edip tevâzu gösteren zenginlerdir.
.
Müctehidler arasındaki ayrılık, rahmet-i ilahidir
Ebû İshak Cüzcânî hazretleri hadis hafızı olup yüz bin hadis-i şerifi ezbere bilirdi. Horasan bölgesindeki Cûzcân'da doğdu. Daha sonra Şam'a giderek oraya yerleşti. İlim tahsili için Mekke, Basra, Remle, Mısır gibi yerleri dolaştı. Daha sonra Şam'a döndü, burada meşhur bir muhaddis oldu. 259 (m. 873)’de Dımaşk'ta vefat etti.
Bu mübarek zatın naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Nefsini tanıyan Rabbini tanır.”
“Öldükten sonra da, hayatta olduğum gibi bilirim.”
“Ümmetimin müctehidleri arasındaki ayrılık, rahmet-i ilahidir.”
“Eshâbıma dil uzatanlardan başka, herkese şefaat edebilirim.”
“Ümmetimden, günahları çok olanlara şefaat edeceğim.”
“Diğer peygamberlere altı şeyle üstün kılındım. Bana cevâmi-ul-kilem (az sözle çok şey ifade etmek) verildi. (Uzak bir mesafede olan düşmanlarımın kalbine) korku verilmekle yardım olundum. Bana ganimet malları helal kılındı. Yeryüzü bana mescid ve temiz kılındı. Bütün insanlara gönderildim ve benimle peygamberlik son buldu.”
“Meryem dünya kadınlarına üstün kılındığı gibi, Hadîce de peygamber hanımlarına üstün kılındı.”
“Kur’ân-ı kerîmin başka sözlere üstünlüğü, Allahü teâlânın mahlukata üstünlüğü gibidir.”
“Dininizde en hayırlı şey verâdır.”
“Alimin âbide üstünlüğü yetmiş mislidir. Gizli yapılan (nafile) ibadetin, aşikâre yapılan (nafile) ibadete üstünlüğü de yetmiş mislidir.”
“Ramazan ayındaki cuma günlerinin fazileti, ramazan ayının diğer aylara üstünlüğü gibidir.”
“Namazı ilk vaktinde kılmanın, namazı son vaktinde kılmaya üstünlüğü, ahiretin dünyaya üstünlüğü gibidir.”
“Misvakta on haslet vardır. Ağzı temizler. Rabbinin rızasını kazanmana sebep olur. Şeytanı üzer. Hafaza meleklerini sevindirir, diş etlerini kuvvetlendirir, ağzı tayyib eder (güzel kokutur). Balgamı keser, acılığı giderir, gözleri kuvvetlendirir, sünnete uyulur.”
“Zinada altı afet vardır. Bunun üçü dünyada, üçü de ahirettedir. Dünyada olanlar: Yüzünün nuru gider. Rızkı kesilir. Kötülüğe koşar. Ahirette olanlar ise: Allahü teâlâ gazap eder. Hesabı zor olur. Ebedi olan cehenneme girer.”
“Düğün yemeğinde, cennet kokularından bir miskal vardır.”
.
Müctehidler arasındaki ayrılık, rahmet-i ilahidir
Ebû İshak Cüzcânî hazretleri hadis hafızı olup yüz bin hadis-i şerifi ezbere bilirdi. Horasan bölgesindeki Cûzcân'da doğdu. Daha sonra Şam'a giderek oraya yerleşti. İlim tahsili için Mekke, Basra, Remle, Mısır gibi yerleri dolaştı. Daha sonra Şam'a döndü, burada meşhur bir muhaddis oldu. 259 (m. 873)’de Dımaşk'ta vefat etti.
Bu mübarek zatın naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Nefsini tanıyan Rabbini tanır.”
“Öldükten sonra da, hayatta olduğum gibi bilirim.”
“Ümmetimin müctehidleri arasındaki ayrılık, rahmet-i ilahidir.”
“Eshâbıma dil uzatanlardan başka, herkese şefaat edebilirim.”
“Ümmetimden, günahları çok olanlara şefaat edeceğim.”
“Diğer peygamberlere altı şeyle üstün kılındım. Bana cevâmi-ul-kilem (az sözle çok şey ifade etmek) verildi. (Uzak bir mesafede olan düşmanlarımın kalbine) korku verilmekle yardım olundum. Bana ganimet malları helal kılındı. Yeryüzü bana mescid ve temiz kılındı. Bütün insanlara gönderildim ve benimle peygamberlik son buldu.”
“Meryem dünya kadınlarına üstün kılındığı gibi, Hadîce de peygamber hanımlarına üstün kılındı.”
“Kur’ân-ı kerîmin başka sözlere üstünlüğü, Allahü teâlânın mahlukata üstünlüğü gibidir.”
“Dininizde en hayırlı şey verâdır.”
“Alimin âbide üstünlüğü yetmiş mislidir. Gizli yapılan (nafile) ibadetin, aşikâre yapılan (nafile) ibadete üstünlüğü de yetmiş mislidir.”
“Ramazan ayındaki cuma günlerinin fazileti, ramazan ayının diğer aylara üstünlüğü gibidir.”
“Namazı ilk vaktinde kılmanın, namazı son vaktinde kılmaya üstünlüğü, ahiretin dünyaya üstünlüğü gibidir.”
“Misvakta on haslet vardır. Ağzı temizler. Rabbinin rızasını kazanmana sebep olur. Şeytanı üzer. Hafaza meleklerini sevindirir, diş etlerini kuvvetlendirir, ağzı tayyib eder (güzel kokutur). Balgamı keser, acılığı giderir, gözleri kuvvetlendirir, sünnete uyulur.”
“Zinada altı afet vardır. Bunun üçü dünyada, üçü de ahirettedir. Dünyada olanlar: Yüzünün nuru gider. Rızkı kesilir. Kötülüğe koşar. Ahirette olanlar ise: Allahü teâlâ gazap eder. Hesabı zor olur. Ebedi olan cehenneme girer.”
“Düğün yemeğinde, cennet kokularından bir miskal vardır.”
.
Yalnız peygamberlere mahsus olan hâller
Merkezefendizade Ahmed Efendi, Osmanlı âlimlerinden olup meşhur velî Merkez Efendi'nin oğludur. İstanbul’da doğdu ve babasının dergâhında yetiştir. Şeyhi olan babasının vefatından sonra Uşak’a gitti ve bir tekke açarak talebe yetiştirdi. 963 (m. 1555)’de Uşak'ta vefat etti. (İsmetü'l-Enbiya ve Tuhfetu'l-Esfiya) isminde bir eseri varıdr. Bu kitabında buyuruyor ki:
Kelâm ilminin âlimlerine göre, Allahü teâlânın, (Seni şu yerlerdeki insanlara veya bütün insanlara gönderdim), yâhut, (Benden kullarıma bildir!) veya bunlar gibi dediği kimseye (Nebî), yâni (Peygamber) denir.
Peygamber olmak için, insanda riyâzet ve mücâhede gibi, bazı şartların bulunması veya buna elverişli olarak doğmuş olmak lâzım değildir. Allahü teâlâ, dilediğini seçerek, bunu ihsân eder. O, her şeyi bilir ve en iyisini yapar. İrâde ettiğini yapar. Her şeyi yapmaya kâdirdir. Kelâm âlimlerine göre, Peygamberin (mucize) göstermesi de şart değildir. Başkalarının, Onun Peygamber olduğunu anlamaları için, mucize göstermesi şarttır dediler. Yoksa, Peygamber olması için şart değildir.
Eski Yunan felsefecilerine göre, Peygamber olmak için, üç şart lâzımdır: Gaybdan haber vermek. Yâni geçmişte olmuş ve gelecekte olacak şeylerden kendisine sorulanları bildirmek. Hârika işler, yâni aklın, fennin yapamayacağı şeyleri yapmak. Üçüncüsü, meleği cisim ve şekillenmiş olarak görmek ve Allahü teâlânın (vahiy) ettiği sözü melekten işitmek şarttır, dediler.
Peygamberin bütün gaybları bilmesi, bizce de, onlarca da lâzım değildir. Bazılarını bilmek ise, yalnız Peygambere mahsus değildir. Riyâzet çekenlerin, yâni yalnız olarak bir odaya kapanıp, ölmeyecek kadar az yiyip içenlerin ve şuuru giden bazı hastaların, uyuyanların, bazı gaybları haber verdiklerini felsefeciler de kabul etmektedir. Peygamberle bunlar, bu bakımdan birbirlerine benzer. Onların gayb dedikleri, belki (Hârikulâde) olan, yâni âdet olmayan, sık rastlanmıyan şeyler demektir. Bunlar ise, hakîkî gayb değildir. Bunları bilmek ve bir iki kere haber vermek, âdetin dışına çıkmak olmaz. Peygamber ile başkaları, bununla birbirlerinden ayırt edilirler. Allahü teâlânın bildirdiği hakîkî gaybları Peygamberlerin bileceklerini, kelâm âlimleri de bildiriyorlar. Fakat gaybı bilmek Peygamber için şart değildir, diyorlar.
.
Vadi yolunun ağzını tutun!
Ebû Mes'ûd Muâfâ bin İmrân hazretleri hadis hafızıdır. 120 (m. 738)’de Musul’da doğdu. İlk tahsilinden sonra Kûfe ve Bağdad’a gidrek İmam-ı Azam Ebû Hanîfe, İmam-ı Mâlik bin Enes ve Süfyân-ı Sevrî’nin derslerine devam etti, kendisinden Abdullah bin Mübarek, Bişr-i Hâfî gibi zatlar istifade ettiler. Muâfâ bin İmrân 185 (m. 801)’de Musul'da vefat etti. Şöyle nakletmiştir:
Câbir bin Abdullah (radıyallahü anh) şöyle anlatır:
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) beraberinde Zât-ür-Rika’da savaşa katılmıştık. Düşman kadınlarından birisi esîr alındı. Kocası o kadının intikamını alacağına yemîn ederek, iz takibine çıktı. Resûlullah bir konaklama yerinde Eshâbına “Bizi bu gece kim bekler” buyurdular. Hemen Muhacirin ve Ensârdan birer kişi ileri çıkarak “Biz yâ Resûlallah” dediler: Resûlullah “Vadi yolunun ağzını tutun” buyurdular.
Yol ağzına geldiklerinde Abbâd bin Bişr (radıyallahü anh), Ammâr bin Yâsir’e (radıyallahü anh) “Gece yarısına kadar mı, yoksa gece yarısından sonra mı nöbet tutarsın?” buyurdu. O da “Gece yarısından sonra” buyurdu ve yatıp uyudu...
Abbâd bin Bişr kalkıp, namaza durdu. Bu sırada esîr edilen kadının kocası geldi. Uzaktan bir insan karaltısı gördü. Çok geçmeden bu kimsenin bir cemâatin nöbetçisi olduğunu anladı. Hemen bir ok attı ve onu vurdu. Abbâd bin Bişr vücûduna saplanan oku çıkarıp yere koydu ve ayakta olduğu hâlde namazına devam etti. Sonra adam ikinci oku attı, yine isâbet ettirdi. Abbâd bin Bişr bu ikinci oku da çıkarıp, yere koydu ve yine ayakta namaza devam etti. Adam üçüncü bir ok daha attı ve isâbet ettirdi. Mübârek Sahâbi bu üçüncü oku da çıkarıp, rükû ve secde yaptı. Sonra arkadaşını uyandırdı. Ve ona “Kalk ben yaralandım” buyurdu. Ammâr bin Yâsir hemen ayağa kalktı. Adam onların iki kişi olduklarını anlayıp, oradan kaçtı...
Ammâr bin Yâsir, Abbâd bin Bişr’i kanlar içinde görünce “Sübhânallah! Niçin birinci ok atıldığında beni uyandırmadın” diye sordu. Abbâd bin Bişr “Kur’ân-ı kerîmden bir sûre okuyordum. Onu bitirmeden, yarıda bırakmak istemedim. Fakat birkaç yara alınca, rükû’ ettikten sonra seni uyandırdım. Allahü teâlâya yemîn ederim ki, Resûlullahın emrettiği önemli bir noktayı kaybetmek korkum olmasaydı, namazı ve sûreyi yarıda kesmemek için ölmeyi tercih ederdim” buyurdu.
.
Uğursuzluğa inanan bizden değildir
Mîrek Şemsüddîn bin Mübârekşâh hazretleri kelâm âlimidir. Buhara’da doğdu. Herat ve Kahire'de tahsiline devam ederek müderris oldu. Yetiştirdiği talebelerin en meşhurları Seyyid Şerîf Cürcânî ve Molla Fenârî'dir. Mîrek hazretleri 784 (m. 1382)’de Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Dinimizde uğursuz gün olmadığı gibi, uğursuzluk diye bir şey yoktur. İmam-ı Gazali hazretleri, (Uğursuzluğa inanmak şeytandandır) buyuruyor. Hazret-i İkrime de bildirir ki: Resulullah (sallallahü aleyhi ve sellem), gördüğü şeyleri hayra yorar, hiçbir şeyi uğursuz saymazdı.
Günlerin uğursuzluğu, âlemlere rahmet olan Muhammed aleyhisselamın gelmesi ile bitmiştir. Uğursuz günler, eski ümmetlerde vardı. Hiçbir gün, başka günlerden üstün değildir. Cuma, ramazan ve diğer mübarek günler, İslamiyet üstün tuttuğu için üstündür. Tevbe suresi, 37. âyetinin tefsirinde buyuruluyor ki: (Resulullah teşrif edince, günlerin müminlere uğursuz olmaları kalmadı.)
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Müslümanlıkta uğursuzluk yoktur.)
(Uğursuzluğa inanan bizden değildir.)
(Bir şeyi uğursuzluğa yorma, hayra yor! Sizden biriniz, hoşuna gitmeyen uğursuzluk zannettiği bir şey görünce, şöyle desin: Ya Rabbi! İyilikleri veren, kötülükleri defeden ancak sensin. Lâ havle velâ kuvvete illâ bike.)
(Yumuşak muamele uğurluluk [iyilik], sert davranmak uğursuzluk [kötülük] getirir.)
(Uğuru [hayrı] ve uğursuzluğu [şerri] en çok olan uzuv dildir.)
(Kötü huy uğursuzluk getirir.)
(Uğursuzluk düşüncesinin, kendisini, ihtiyacı olan bir işi yapmaktan alıkoyan kimse, Allah’a şirk koşmuş sayılır.)
Eskiden, Arabistan'da yolculuğa çıkarken, bir kuş uçururlardı. Kuş sağa uçarsa, uğurlu sayıp, yola devam ederler, kuş sola uçarsa, uğursuz sayıp geri dönerlerdi. Peygamber efendimiz bunu yasaklayıp buyurdu ki: (Kuşlara dokunmayın, yuvalarında kalsın!)
İkrime (radıyallahü anh) anlatır: Bir kuş ötüp geçtiğinde, oradakiler yorumda bulundular. İbn-i Abbas (radıyallahü anh) da, (Hayra da, şerre de alamet değildir) buyurdu.
Bir olayı hayra yormakta ise mahzur yoktur. Çünkü Peygamber efendimiz, gördüğü şeyleri hayra yorardı. Hiçbir şeyi uğursuz saymazdı. Yani, Allahü teâlâ kulu da, günleri de, ayları da uğursuz olarak yaratmadı. Kul, dinimizin emrine uymayıp uğursuz şeyler yaparsa, uğursuz kimse olur. Bazı günlerde kötü şeyler yaparsa, o günler ona uğursuz gelmiş olur.
.
Eshabıma ve akrabama dil uzatmayın
Ahmed Merrûzî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. Horasan bölgesinde Merrûz (Mervürrûz) şehrinde doğdu. Memleketinde ve İsferâyin'de tahsil gördükten sonra Basra'da büyük âlimlerin derslerine devam etti. İcazet aldıktan sonra memleketine döndü ve kadı tayin edildi. 362 (m. 973)’de orada vefat etti. Şöyle nakletmiştir:
Âlemlere rahmet olarak gönderilen Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) ile akraba olmak şerefi çok büyüktür. İmanlı olan her akrabası muhakkak Cennetliktir. Her Müslümanın Resulullahı, zevcelerini, Ehl-i beytini, Eshabını, kayınpeder ve damatlarını sevmesi gerekir. Bunlardan bazıları sevilmezse Resulullahı sevmek yalan olur. Resulullahın zevceleri ise müminlerin anneleridir. Âyet-i kerimede mealen buyuruluyor ki: (Resulullahın zevceleri müminlerin anneleridir.) [Ahzab 6]
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, beni insanların en asilzadesi olan Kureyş kabilesinden seçti ve bana onların arasından en iyilerini eshab [arkadaş] olarak ayırdı. Bunlardan birkaçını bana vezir olarak ve din-i İslamı, insanlara bildirmekte, yardımcı olarak seçti. Bunlardan bazılarını da Eshar, [zevce, kayınpeder, kayınvalide, kayınbirader ve baldız gibi kadın tarafından akraba] olarak ayırdı. Bunlara sövenlere, iftira edenlere, Allahü teâlânın ve bütün meleklerin ve insanların laneti olsun! Allahü teâlâ, kıyamet günü, bunların farzlarını ve sünnetlerini kabul etmez.)
(Eshabımın ve akrabamın ve gösterdiğim yolda gidenlerin sevgisinde benim hakkımı koruyun! Onları sevmek suretiyle peygamberlik hakkımı koruyanları, Allahü teâlâ, dünyada ve ahirette belalardan, zararlardan korur. Peygamberlik hakkımı düşünmeyip, onları incitenleri, Allahü teâlâ sevmez. Allahü teâlânın sevmediklerine de azap etmesi yakındır.)
(Her şeyin temeli vardır. Müslümanlığın temeli Eshab ve Ehl-i beytimi sevmektir.)
(Allahü teâlâ, bana Eshab ve akraba olarak en iyileri seçti. Birçok kimse, Eshabıma ve akrabama dil uzatır, kötülemeye çalışırlar. Böyle kimselerle oturmayın! Birlikte yiyip içmeyin, bunlardan kız alıp vermeyin.)
(Eshabımı, zevcelerimi ve Ehl-i beytimi sevin ve onlara dil uzatmayan, Cennette benimle beraber olur.)
(Allahü teâlâ bana söz verdi ki, kızlarını aldığım ve kızlarımı verdiğim aileler, Cennette benimle beraber olacaktır.)
.
Dinimizde kumar kesin olarak haramdır
Cemâlüddîn Yûsuf Merdâvî hazretleri Hanbelî fıkıh alimidir. 700 (m. 1301)’de Şam’da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden hadis, fıkıh, usul dersleri aldı. Tahsilini tamamladıktan sonra Câmiu'I-Muzafferî'de ders okuttu ve fetva verdi. Sonra Şam Hanbelî kadısı (Kâdılkudât) oldu. 769 (m.1367)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kumar kesin olarak haramdır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: (Ey inananlar, hamr [alkollü içki], kumar, putlar ve fal okları şüphesiz şeytan işi pisliklerdir, bunlardan kaçının ki saadete eresiniz.) [Maide 90] (Şeytan, hamr ile ve kumarla aranıza düşmanlık ve kin sokmak ister. Sizi, Allah’ı zikirden ve namazdan alıkoymak ister. Siz [zararları bilinirken] bunlardan hâlâ sakınmaz mısınız?) [Maide 91] İkinci âyet-i kerimede, içki ve kumarın zararlarından sadece ikisi bildiriliyor. (Şeytan, bunlarla aranıza düşmanlık ve kin sokmak, Allah’ı zikirden ve namazdan alıkoymak ister) deniyor. Resulullah "sallallahü aleyhi ve sellem" içkiyi, kumarı ve çalgıyı yasakladı.
Bir şeyin kumar olabilmesi için bahse giren iki veya daha fazla kişinin zarar veya kâr etme ihtimalinin bulunması şarttır. Mesela (Sen kazanırsan ben sana vereceğim, ben kazanırsam sen bana vereceksin) şeklinde bahse girmek kumar olur. (Sen kazansan da, ben kazansam da ben vereceğim veya sen vereceksin) şeklinde olursa kumar olmaz. Yahut, biri, iştirakçilerden para almadan (Hanginiz kazanırsa ona para veya araba vereceğim) dese kumar olmaz. Kazanma olmadan, (Kura çekeceğim. Kim kurada çıkarsa ona vereceğim) demek de kumar olmaz. Mubah olan herhangi bir şey ile yarışmak caizdir. Yarışan iki kimseden yalnız birinin, (Beni geçersen, sana şunu vereceğim. Ben geçersem, senden bir şey istemem) demesi veya yarışmaya karışmayan birinin, (İkinizden kazanana şunu vereceğim. Kazanmayan bir şey vermeyecek) demesi caizdir. (Kazanamayan, kazanana şunu verecek) denirse, kumar olur. Kumarcılardan her birinin malının artmak ve azalmak ihtimali vardır. Eğer, üçüncü bir kimse, ikisinin atlarını geçmesi şüpheli olan bir at ile yarışa katılıp, (Sizi geçersem, ikinizden de alırım. Siz beni geçerseniz, size bir şey vermem, hanginiz ötekini geçerse, ondan alır) demesi de caiz olur.
.
Riyadan ve gösterişten kurtulanlar ihlaslıdır
Dîvitçizâde Mehmed Efendi Celvetî şeyhlerindedendir. Üsküdar'da doğdu. Medrese tahsilini tamamlayıp bir süre müderrislik yaptıktan sonra ilmiye mesleğinden ayrılarak Aziz Mahmud Hüdâyî’nin halifelerinden Mehmed Fenâî Efendi'ye intisap etti. Üsküdar'da Şeyh Camii Tekkesi'ne postnişin tayin edildi. 1090 (m. 1679)’da vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:-
En faydalı korku, insanı günahlardan, Allahü teâlânın beğenmediği şeylerden alıkoyan, kaçırılan âhiret işlerine üzüntüyü çoğaltan, onu, kalan ömrü ve son nefesindeki durumu hakkında düşünmeye sevk eden korkudur.
En faydalı ümit, sâlih amel yapmayı kolaylaştırandır. Hak olan iş, insanlara adâletle muâmele, insanın kendisi için istemediğini başkaları için de istememesi, kendisinden aşağıda olanın hak olan sözünü kabul etmesidir.
En faydalı doğru söz, Allahü teâlânın rızâsı için nefsinin ayıplarını kabul ve tasdîk etmektir.
En faydalı ihlâs, riyadan ve gösterişten kurtulmaktır.
En faydalı hayâ, hoşuna giden bir şeyi Allahü teâlâdan isteyip, sonra da, O’nun rızâsına uygun olmayan işi yapmamaktır.
En faydalı şükür, yapılan günahları Allahü teâlânın gizleyip, hiçbir kuluna bildirmediğini, bilmektir.
En tehlikeli günah, kişinin Allahü teâlâ ve Resûlünün (sallallahü aleyhi ve sellem) bildirdiği şekilde değil de, kendi kafasına göre, böyle yaparsam, Allahü teâlâ benden râzı olur deyip, hâlbuki Allah ve Resûlünün emirlerine muhalif olan bir işi yapmasıdır. Bu bakımdan Resûlullahın bildirdiği şekilde ibâdet ve tâatte bulunmak lâzımdır. Bu da İslâmiyeti öğrenmekle mümkündür. Dînini lâzım olduğu kadar öğrenmeyen kimse, dînî vazîfelerini yaparken kendi kafasına göre dînini yaşamaktan kurtulamaz. Bu ise, insanı, huzûr-u ilâhide mesûl olmaya götürür. İnsanın günahından korkması tâat (Allahü teâlânın beğendiği bir şey), korkmaması ise masiyettir (günahtır). En şiddetli günah, bir masiyetin masiyet olduğunu bilmemektir! Bundan daha kötüsü de, masiyet olan bir şeyi, tâat olarak bilmektir. Onun için dîni bilgileri lâzım olduğu kadar mutlaka bilmek lâzımdır.
"Bir kimse bir günahı yapıp, sonra onu gözünün önüne getirip, ölünceye kadar, 'Ben Rabbimin emrine niçin karşı geldim, niçin bu günahı işledim' diye pişman olup, bir daha öyle bir günaha dönmemesidir” buyurdu. İşte bu, tövbe-i nasûh, yani bir daha günaha dönmemek üzere yapılan tövbedir
.
Kâmil bir mümin olmak için
Hüseyn Mehâmilî Sahîh-i Buhârî'nin râvisi olan hadis âlimlerindendir. 235 (849)’da Bağdat'ta doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden hadis tahsil etti. Kendisinden hadis rivayet edenler arasında Taberânî, Dârekutnî hazretleri gibi büyük muhaddisler vardır. Yirmî beş yaşında Kûfe kadısı oldu ve altmış yıl bu görevde kaldı. 330 (m. 942)’de Bağdat'ta vefat etti. Şöyle nakletmiştir:
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivayetinde buyuruyor ki: Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), Eshâb-ı kirâma: "Sizlere birkaç kelime [nasihat] öğreteyim mi? İçinizden onunla amel edecek ve öğrenecek kimdir?" diye sordu. Ebû Hüreyre, (Benim Yâ Resûlallah) deyince, Resûlullah, onun elinden tutarak "Allahü teâlânın haram kıldığı şeylerden sakın, insanların en âbidi olursun. Allahü teâlânın sana verdiği şeye râzı ol, [Allahü teâlânın, kalb zenginliği verdiği] insanların en zengini olursun. Komşuna [kalben ve fiilen] ihsân ve yardımda bulun, kâmil bir mümin olursun. Kendi nefsin için neyi seversen, herkes için de onu sev, [kâmil bir] Müslüman olursun) buyurdu."
Hocalarından rivâyet ettiği bir hadîs-i şerîfte Resûlullah efendimiz şöyle buyurdu: “Mücâhidlere eziyet etmekten sakınınız; çünkü Allahü teâlâ, Nebileri ve Resûlleri için gazâb ettiği gibi, mücâhidleri için de gazâb eder. Nebilerine ve Resûllerine icabet ettiği gibi, mücâhidlere de icabet ve duâlarını kabul eder. Üzerine güneş doğup batan kimseler içinde, Allahü teâlânın en çok sevdiği en kıymet verdiği kimse. Allah yolunda cihâd edendir.”
Numân bin Beşîr (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz; “Bütün müminleri birbirlerine merhamette, muhabbette, lütuf ve atıfet husûslarında sanki bir vücutmuş gibi görürsün. O vücûdun bir uzvu hastalanınca, vücudun öbür âzâları birbirlerini hasta âzânın elemine, uykusuzlukla ve hararetle ortak olmaya çağırırlar (hasta uzvun acısını paylaşırlar” buyurdu.
Hazreti Âişe vâlidemiz (radıyallahü anha) anlattı: Eshâb-ı kirâm bir mesele hakkında ihtilâfa düştükleri zaman, babam imdâda yetişirdi. Onlara kesin hükmü bildirir, ihtilâftan kurtarırdı. Resûlullah efendimiz vefât edince, Eshâb-ı kirâm “Peygamber efendimizi nereye defnedelim” diye ihtilâfa düştüler. Hiç kimse bu husûsta bir şey bilmiyordu. Babam, “Ben, Resûlullah efendimizden duydum, 'Her Peygamber, vefât ettiği döşeğin altına defnedilir' buyurdu” dedi.
.
Nefsini iyi idâre edebilen akıllıdır
Ebû Zeyd Abdurrahman Meczûb hazretleri evliyanın meşhurlarındandır. 909 (m. 1504)’de Fas'ın Atlantik sahilinde Aynü’l-fitr köyünde doğdu. 922'de (1516) Miknâs’da vefat etti. Hikmetli sözleri vardır. Buyurdu ki:
“Kalb temiz olursa, dilden güzel sözler meydana çıkar. Çünkü, kalbin mahsûlü, dilin sermâyesidir.”
“Dünyâ öyle bir topraktır ki, üzerindekini kendi besler, büyütür ve yine onları kendisi yer. İbret ile bakıldığında, yerde halı gibi serili olan bu toprakta, bizden önce gelip yaşayanların hep uzvlarının olduğu görülür. Aslında bastığımız, toprak değil, önce yaşayanların yüzleri, yanakları ve diğer âzâlarıdır. İşte dünyânın aslı budur. Bunu bilip, ona göre hareket etmek lâzımdır.”
“Hikmetin başı Allah korkusudur.”
“Bir kimsede benlikten eser bulunduğu müddetçe, kemâl (olgunluk) mertebesine çıkamaz.”
“Kendisinden daha fazla ilmi olan bir kimseyi görüp de, ondan, kibir ve gurûrundan dolayı istifâdeye çalışmayan kimse, en büyük câhildir.”
“Eserlerin en makbûlü, aklen yüksek, naklen sahih (doğru), halkın din ve dünyâsına faydalı olanıdır.”
“Az bir edebe sahip olmak, edebe aykırı olmayan ilim ve amelden efdaldir. Kendi nefsini iyi idâre edebilen akıllıdır. Nefsini idâre edemeyen ve insanlara güzel muâmeleden gâfil olan câhildir.” “Biriniz, hayır ile ilgili bir şey öğrenirse, onu insanlara öğretmeli ki, faydasına kavuşulsun, öğretme çoğaldıkça, kişiye faydası daha da fazlalaşır.”
“Bir kardeş ki dünyâda faydalı olamıyorsa, âhirette hiç faydalı olamaz.”
“Her gece semâdan çeşitli ihsânlar yağar. Fakat bu ihsânlar, uyanık ve ayık olanlara dağıtılır.”
“Rızkın ne ise, ona kavuşursun, hiç üzülme. Hırsa da kapılma. Çünkü hırslı olan kimse aradığını kolay kolay bulamaz. Kul, kanâat sahibi olduğu zaman hürdür, ihtirâsa kapıldığında köle sayılır. Kalbinden tamâhı çıkar ki, ayaklarındaki zincir çözülsün.”
“Kıyâmet gününe hazırlan, çünkü gidişin Allahü teâlâyadır.”
“Dünyâ yanî Allahü teâlâ için olmayan şeyler alçaktır. Onu sevmek hatâdır. Bir anlık olan dünyâda ibâdet etmeye bak. Dünyâyı isteyen aldanır, âhireti isteyen mesrûr olur. Dünyâ hatâların kaynağıdır. Âhiret ise, Allahü teâlânın mükâfatları dağıtma yeridir. Dünyâ cefâ yeri, âhiret sefâ âlemidir. Takvânın temeli, dünyâyı bırakmaktır.”
.
Namazda müekked sünneti ve vacibi terk etmek
Abdülhay Lüknevî hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. 1267 (m. 1848)’de Hindistan’da Lüknov şehrinde doğdu. Soyu Ebû Eyyûb el-Ensârî hazretlerine dayanır. Tahsilini tamamladıktan sonra Haydarâbâd'da Medresetü'n-Nizâmiyye'ye müderris tayin edildi ve çok talebe yetiştirdi. 1304'te (m. 1886) vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Namazda müekked sünneti ve vacibi terk etmek, tahrimen mekruh, müekked olmayan sünneti terk, tenzihen mekruh olur. Mekruh olarak kılınan namaz sahih olursa da, sevabı çok az olur. Mekruhlardan bazıları şunlardır:
Namazda tadil-i erkanı terk etmek. Başı döndürüp bakmak. Secdede iki kolu yere döşemek. [Kadınlar döşer.] Başı bir tarafa eğmek. Esnerken ağzı kapatmamak. Özürsüz gözleri yummak. Öndeki safta boş yer varken, geri safta kılmak. Canlı resmi asılı odada namaz kılmak. Büyüklerin yanına çıkamayacak elbise ile veya kötü kokulu çorap ile kılmak. Abdest sıkıştırırken kılmak. Tekbir alırken ve teşehhüdde otururken parmakları açık veya kapalı tutmak. Başı açık kılmak. [Mekke’de, ihramlı iken, namaz baş açık kılınır.] Namazda ağırlığı, bir ayağa çok, diğerine az vermek. İmam namaza durunca, sabahın sünnetini caminin girişinde veya direk arkasında kılmayıp, saf arasında veya başka yerde kılmak. İmam, açıktan yani sesli okurken Sübhanekeyi okumak. Secdeye veya rükuya, imamdan önce başını koymak veya kaldırmak. Çıplak ayakla namaz kılmak. Kolu sığalı kılmak. Sağa-sola eğilmek, sallanmak. Secdede burnu yere değmemek. Secdede bir ayağı kaldırmak. [İki ayak kalkarsa, bazı âlimlere göre namaz bozulur.] Kıyamda okuduğunu rükuda, rükuda okuduğunu kıyamda tamamlamak. Bir rükünde iki defa bir yeri kaşımak. [Bir rükünde, üç defa ayrı kaşımak bozar.] Namazda 4-5 kişi duyacak kadar yüksek sesli okumak. [Kendi işitmeyecek kadar sessiz okunursa namaz sahih olmaz.]
İkinci rekâtta, birincide okuduğu âyeti tekrar okumak veya ondan evvelki bir âyeti okumak. İkinci rekâtta birinciden üç âyet uzun okumak. Özürsüz teşehhüdde, sünnete uygun oturmamak. Kıyamda sünnete uygun olarak ayakları dört parmak kadar açmamak. Özürsüz bir şeye dayanıp kalkmak. Farzdan sonra hemen son sünnete kalkmamak. Yahut konuşmak veya bir şey okumak. Namaz kılanın önünden geçmek veya önünden geçilebilecek yere namaza durmak. Namazın sünnetlerinden birini terk etmek.
.
Büyük sevaba kavuşmak için
Şemsüddîn Muhammed Kevâkibî hazretleri Osmanlı Hanefî fıkıh âlimidir. 1018 (m. 1609)’da Halep'te doğdu. Medrese tahsilinden sonra Halep Müftülüğüne tayin edildi. Şeyhülislâm Minkârîzâde Yahya Efendi onu çok methetmiştir. Kevâkibî 1096 (m. 1685)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Erkeklerin, baş, kol ve ayakları açık olarak namaz kılmaları mekruhtur. Mekruh olarak kılınan namaz sahih olur. Yani o kimse, namaz borcundan kurtulursa da, namaz kılmakla hasıl olacak büyük sevaba kavuşamaz. Eğer evde odada meleklerin girmesine mâni olan bir şey varsa, o kişi meleklerin yapacağı bu duadan mahrum kalır. Önemli kimselerin huzuruna çıkan kimsenin şık, temiz elbise giymesi gerekir. Allahü teâlânın huzuruna durulduğu zaman buna daha çok dikkat etmeli, büyüklerin karşısına çıkılamayan elbise ile namaz kılmamalıdır! Kur'ân-ı kerimde (Her namaz kılarken, süslü [temiz, sevilen] elbiselerinizi giyiniz) buyuruluyor. (Araf 31) Peygamber efendimiz başı açık kılmazdı. Sarıkla kılmanın önemini bildirerek buyuruyor ki: (Sarıkla kılınan namaz, sarıksız kılınan yetmiş rekat namazdan efdaldir.) Namazda başı hiç olmazsa, herhangi bir renkte olan takke ile örtmelidir! Namaz kılarken düşen başlığı tek el ile alıp giyerek başı örtülü kılması o hâliyle kılmasından daha iyidir.
Namazı, nalın veya mest ile kılmak, çıplak ayakla kılmaktan efdaldir. Böylece, Yahudilere uyulmamış olur. Hadis-i şerifte, (Yahudilere benzememek için namazları, nalın [bir cins ayakkabı] ile kılın) buyuruldu. Resulullah ve Eshab-ı kiram, sokakta giydikleri nalın ile kılarlardı. Nalınları temiz idi ve Mescid-i Nebi kum döşeli idi. Kirli nalınla girilmezdi. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Yahudiler, namaz kılarken nalın veya mest ile ayaklarını örtmezler. Siz onlara muhalefet edin, nalın veya mest giyinin!)
(Müşriklere muhalefet edin, namaz kılarken mestlerinizi giyin.)
(Nalını olmayan, mestlerini giysin.)
Temiz olmayan mest, nalın vesaire ile mescide girilmezdi. Şimdi çorap giyerek bu sünnet yerine getirilir. Eshab-ı kiram kamis denilen ayağa kadar uzun olan gömlek ile yani entari ile namaz kıldıkları için ayakları örtülmüş olurdu. Ayaklar örtülü kılınan namazın sevabı daha çoktur.
.
Kimse rızkını yiyip bitirmeden ölmez
Mahfuz bin Ahmed Kelvezânî hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 432 (m. 1041)’de Bağdat'ta doğdu. Kadı Ebû Ya'lâ ile İmam Gazâlî hazretlerinin derslerine devam ederek icazet aldı. Talebeleri arasında Abdülkâdir-i Geylânî gibi büyük âlimler vardır. Kelvezânî 510 (m. 1116)’da Bağdat'ta vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, her insanın ve her hayvanın rızkını ezelde takdir etmiş, ayırmıştır. İnsanların ve hayvanların ecelleri ve nefeslerinin sayısı belli olduğu gibi, her insanın rızkı da bellidir. Rızık hiç değişmez. Azalmaz ve çoğalmaz. Kimse kimsenin rızkını yiyemez. Kimse kendi rızkını yiyip bitirmeden ölmez. Bu konudaki âyet-i kerimelerde şöyle buyuruldu: (Birçok canlı, rızkını kendi elde edemez. Sizin de, onların da rızkını Allah verir.) [Ankebut 60] (Rabbin, rızkı dilediğine bol verir, dilediğine daraltır.) [İsra 30] Allah’ın kimine çok, kimine az rızık verdiğini çok kimse bilmez. (Sebe’ 36) Allah’tan korkana ummadığı yerden rızık gelir. (Talak 2,3) Bir kimse, Allahü teâlâ emrettiği için çalışır, rızkını helal yoldan ararsa, ezelde belli olan rızkına kavuşur. Bu rızık, ona bereketli olur. Bu çalışmaları için de sevap kazanır. Eğer, rızkını Allahü teâlânın yasak ettiği yerlerde ararsa, yine ezelde ayrılmış olan o belli rızka kavuşur. Fakat, bu rızık ona hayırsız, bereketsiz olur. Rızkına kavuşmak için kazandığı günahlar da, onu felaketlere sürükler.
İnsan, rızkını aradığı gibi, rızık da, sahibini arar. Çok fakirler vardır ki, zenginlerden daha iyi, daha mutlu yaşar. Allahü teâlâ kendisinden korkanlara, dinine sarılanlara, ummadıkları yerden rızık gönderir.
Allahü teâlâ, insanları yaratırken, ömürleri gibi, rızıklarını da takdir etmiştir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: (Allahü teâlâ, müminin rızkını ummadığı yerden verir.) (Allah’tan korkun, istediğiniz şeylere kavuşmak için, iyi sebeplere yapışın. Kötü sebeplere yanaşmayın! Hiç kimse, takdir edilen rızkına kavuşmadıkça ölmez.)
Helal rızka kavuşmak isteyen sebeplerine yapışmalıdır! Para kazanmak, malı arttırır. Fakat, rızkı arttırmaz. Rızık, mukadderdir. Yani ezelde ayrılmıştır. Rızık, maaşa, mala, çalışmaya bağlı değildir. Fakat Allah emrettiği için çalışmak lazımdır. Çünkü, Allahü teâlânın işleri, sebepler altında tecelli eder. Âdet-i İlâhiye böyledir. Fakat, bazen, sebebe yapışıldığı hâlde, iş hasıl olmayabilir. Yahut, sebepsiz de, hasıl olabilir.
.
Farzlara ve haramlara, olduğu gibi inanmalıdır
Ebû Nasr Semerkandî hazretleri Hanefî âlimidir. Ebû Mansûr Mâtürîdî'nin hem hocası hem ders arkadaşıdır. Semerkand’da III. (m. IX.) yüzyılın ilk yarısında doğdu. III. (m. X). yüzyılın sonunda vefat etti. Bu mütbarek zat buyurdu ki:
İman, Muhammed aleyhisselamın Allahü teâlâ tarafından getirdiği emir ve yasakların hepsine kalbin inanması ve inandığını dil ile söylemesi demektir. Bu bilgilerin her birini araştırmak ve anlamak lazım değildir. Mutezile fırkası, her birini anlayıp inanmak lazımdır dedi. Kalbdeki imanı dil ile söylemek, Müslümanların, birbirlerini tanımaları için lazımdır. Söylemeyen de mümindir. Ameller, ibadetler, imandan parça değildir. Âlimlerin çoğu, mesela imam-ı a’zam Ebu Hanife hazretleri böyle buyurdular. İmam-ı Şafi’i ve bazı âlimlerin iman; inanmak, söylemek ve ibadetleri yapmak demeleri olgun olan imanı bildiriyor.
Müminim diyen kimsenin imanlı olduğu söz birliği ile bildirilmiştir. İbadetler imandan sayılınca, iman azalır ve çoğalır. Fakat, kalbdeki iman azalmaz ve çoğalmaz. Azalan, çoğalan bir inanış iman olmaz, şüphe [zan] olur. İnanılacak şeyleri inceleyerek, sebeplerini anlamakla iman artar.
Ebu Bekri Sıddık’ın imanı ile, herhangi bir kimsenin imanı bir değildir. Bu söz, imanın kuvvetli ve zayıf olmasını göstermektedir. İmanın kendisi azalır ve çoğalır demek değildir. Hasta insanla, sağlam insanın kuvvetlerinin bir olmaması gibidir. Her ikisinin de insanlığı birdir. İnsanlıklarında azlık çokluk yoktur. İmanın azlığını çokluğunu bildiren âyet-i kerimeleri ve hadis-i şerifleri, İmam-ı a’zam Ebu Hanife hazretleri şöyle açıklamaktadır:
Eshab-ı kiram imana gelince, her şeye topluca inanmıştı. Sonra, zaman zaman birçok şeyler farz oldu. Bunlara birer birer inandılar. İmanları böylece, zamanla çoğaldı. Bu hâl, yalnız Eshab-ı kiram içindir. Sonra gelen Müslümanlar için, imanın böyle artması düşünülemez. Kısaca bilenlerin kısaca inanmaları, etraflı ve inceliklerini bilenlerin etraflı inanmaları lazımdır. İkincilerin imanları, birincilerinkinden elbet çoktur. Fakat, birincilerinki de, tam imandır. İmanları noksan değildir. İbadetler imana dâhil değildir. Farzların farz olduğuna inanıp, tembellikle yapmayan kâfir olmaz. Mümin ne kadar büyük günah işlerse işlesin imanı gitmez. Ancak farzlara ve haramlara, olduğu gibi inanmak lazımdır.
.
Kâfire, ölümden daha kötü bir şey olamaz
İsmail bin Iyaş hazretleri hadis hafızıdır. 108'de (m. 726) Şam’da doğdu. Zamanın büyük muhaddislerinden ilim tahsil etti ve yüz binden ziyade hadis ezberleyerek hafız oldu. İbn-i İshak, Süfyân-ı Sevrî, Abdullah bin Mübarek gibi büyük âlimler ondan istifade ettiler. Bu mübarek zat 181'de (m. 797) vefat etti. Şöyle nakletmiştir:
Ebû Sa’îd-i Hudrî (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); “Yollarda oturmaktan sakınınız” buyurunca, Eshâb-ı kirâm (radıyallahü anhüm) “Biz oralarda oturarak meselelerimizi konuşuyoruz. Oralar bizim meclisimizdir” diye arz ettiler. Bunun üzerine Resûlullah efendimiz; “Öyleyse böyle yerlere geldiğiniz zaman, yola hakkını verin” buyurdu. Eshâb-ı kirâm (radıyallahü anhüm) “Yolun hakkı nedir?” diye sorduklarında, Resûlullah efendimiz; “Harama bakmamak, eziyet vermekten sakınmak, verilen selâmı almak, iyiliği emredip, kötülükten menetmek” buyurdu.
Ubâde bin Sâmit (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Kim Allahü teâlâya kavuşmayı isterse, Allahü teâlâ da ona kavuşmayı ister. Kim Allahü teâlâya kavuşmayı istemezse, Allahü teâlâ da ona kavuşmayı istemez." Âişe (radıyallahü anhâ) veya Peygamber aleyhisselâmın temiz zevcelerinden diğer biri; “Fakat, biz ölümü istemiyoruz” dedi. Bunun üzerine Resûlullah efendimiz; “Öyle değil, lâkin mümine ölüm gelip, Allahü teâlânın rızâsı ve keremi ile müjdelendiği zaman ona, ondan daha sevgili bir şey olmaz ve bu sebeple Allahü teâlâya kavuşmayı ister. Allahü teâlâ da ona kavuşmayı ister. Kâfir olana ölüm geldiği zaman, Allahü teâlânın azâbı kendisine bildirilir. Ona önündeki şeyden (ölümden) daha kötü bir şey olmaz. Bu sebeple Allahü teâlâya kavuşmayı istemez. Allahü teâlâ da, ona kavuşmayı istemez” buyurdu.
Hazret-i Ebu Talha (radıyallahü anh) anlatır: Bir gün Resulullah efendimiz sevinçli olarak gelip buyurdu ki: “Cebrail bana gelip, şu müjdeyi verdi: Ya Resulallah! Rabbin, (Sana bir defa salevat okuyana, ben on salat okurum. On defa rahmette bulunur, on günahını affeder, on derece yükseltirim. Sana bir defa selam veren herkesin selamına da, ben on defa selam ile karşılık veririm. Bu sana ikram olarak yetmez mi, razı olmaz mısın?) dedi. Ben de, razı olurum dedim.”
.
Hadis nakletmek için icazetli olmak lazımdır
Ebü’l-Meyâmin Mustafa Efendi Yirmibeşinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. İstanbul Kadılığı yaptığı zamanda, İstanbul’da mahsûlün bol ve bereketli olmasından dolayı “Ebü’l-Meyâmin” diye anılmaya başlanmıştır. 953 (m. 1546) senesinde İstanbul’da doğdu. 1015 (m. 1606) senesinde aynı yerde vefât etti ve Fâtih Câmii mezarlığına defnedildi. Buyurdu ki:
Tefsîr, beyan etmek ve keşfetmek demektir. Bildirmek ve açıklamaktır. (Tevil), rücû' etmektir. Tefsîr, bir mana vermektir. Tevil, çeşitli manalar arasından birisini seçmektir. Kendi reyi, görüşü ile tefsîr, câiz değildir. Tefsîr, rivayet ile yapılır. Tevil, dirâyet ile yapılır. Hadis-i şerifte, (Kur'ân-ı kerimi, kendi görüşü ile açıklayan, doğru olsa dahi, hata etmiştir) buyuruldu.
Resûlullah Resûlullah Efendimizden (sallallahü aleyhi ve sellem) ve Eshâb-ı kirâmdan (radıyallahü anhüm) gelen haberlere ve âlimlerin tefsîrlerine ve tefsîr ilminin üsûlüne bakmadan ve Kureyş lügatini bilmeden ve hakîkat ile mecâzı düşünmeden, mücmel, mufassal ve umûmî ve husûsî olanları birbirinden ayırmadan ve âyet-i kerimelerin indirilme sebeplerini ve nâsih, mensûh olduklarını araştırmadan verilen manayı, Allahü teâlânın kelâmı olarak söylemek doğru değildir.
Tefsîr, kelâm-ı ilâhîden murâd-ı ilâhîyi anlamak demektir. Kendiliğinden verdiği mana doğru olsa bile, meşru yoldan çıkarmadığı için, hata olur. Verdiği mana yanlış ise, kâfir olur. Hadis-i şerifleri de, sahih veya bozuk olduğunu bilmeden söylemek, sahih olsa bile, günah olur. Böyle kimsenin hadis-i şerif okuması câiz olmaz.
Hadis kitaplarından, hadis nakletmek için, hadis âlimlerinden icâzet almış olmak lâzımdır. Hadis-i şerifte, (Uydurduğu bir sözü, hadis olarak söyleyen kimse, Cehennemde azap görecektir) buyuruldu. Kur'ân-ı kerimi, tefsîr âlimlerinden icâzeti olmayanın da, tefsîr kitaplarından alarak söylemesi ve yazması, câizdir.
Yukarıda bildirilen, tefsîr etmek şartlarını hâiz olan kimse, yazılı icâzeti olmadan tefsîr ve hadis nakledebilir. İcâzet vermek için para almak câiz değildir. Ehliyeti olana icâzet vermek vâcibdir. Ehliyeti olmayana icâzet vermek haramdır. Hadis-i şerifte, (Kur'ân-ı kerime, ehliyeti olmadan mana veren, Cehennemde azap görecektir) ve (Bilmediğini hadis olarak söyleyen, Cehennemde azap görecektir) ve (Kur'ân-ı kerime kendi görüşüne göre mana veren Cehennemde azap görecektir) buyuruldu.
.
Talebe, her işinde üstadına uymalıdır
Sadeddin Hamevî hazretleri büyük velilerdendir. Necmüddîn-i Kübrâ hazretlerinden feyiz almıştır. Sadreddîn-i Konevî hazretleri ile de sohbet etmiştir. (Mahbûbül-muhibbîn) kitabı meşhurdur. 650 [m. 1252] senesinde vefât etti. Bu mübarek zat, sohbetlerinde buyurdu ki:
Tasavvuf yolunda bulunan talebenin, sohbetin edeplerine uyması ve şartlarını gözetmesi lazımdır. Feyiz yolu ancak bununla açılır. Bunlar gözetilmezse hiçbir şey elde edilemez. Talebe, gönülden, her şeyi çıkarıp, bütün varlığı ile üstadına bağlanmalıdır. Onun yanında, ondan izin almadan zikir yapmamalıdır. Onun yanında iken, ondan başka hiçbir şeye bakmamalıdır. Bütün gücü ile ona bağlanıp oturmalıdır. Onun yanında farz ve sünnet namazlardan başka namaz kılmamalıdır.
Bir sultanın vezîri, sultanın yanında iken, kendi elbisesine bakar. Eli ile kuşağını düzeltir. O anda sultan ona bakıyordu. Kendinden başkası ile olduğunu görünce onu azarlayarak, “Benim vezirim olasın da, benim karşımda elbisenin kuşağı ile oynayasın. Buna dayanamam” diyerek onu azarlar...
Düşünmelidir ki, bu alçak dünyanın işleri için ince edeplere dikkat edilince, Allaha kavuşturan işlerde edepleri tam ve olgun olarak gözetmenin daha çok lazım olacağı anlaşılır. Kendi gölgesi, onun elbisesine veya gölgesine düşmeyecek bir yerde durmaya veya oturmaya dikkat etmelidir. Onun namaz kıldığı yere hiçbir zaman basmamalıdır. Onun abdest aldığı yerde abdest almamalıdır. Onun kullandığı kapları kullanmamalıdır. Onun yanında bir şey yememeli, içmemeli ve kimse ile konuşmamalıdır. Hiç kimseye, hiçbir yere bakmamalıdır. O yok iken onun bulunduğu yere doğru ayak uzatmamalıdır. O yere doğru tükürmemelidir. Onun her yaptığını, her söylediğini, yanlış görünse bile, doğru ve iyi bilmelidir. O her şeyi ilham ile ve izin ile yapar. Bunun için, hiçbir işine, bir şey söylenemez. İlhamında hata olsa bile, ilhamda yanılmak, ictihadda yanılmak gibidir. Ayıplamak ve karşı gelmek caiz olmaz.
Her işte, yemekte, içmekte, elbise giymekte, yatmakta ve ibadetlerde, hep üstadına uymalıdır. Namazı onun gibi kılmalıdır. Fıkhı, onun ibadetlerini görerek öğrenmelidir.
.
Yumuşaklık, öfke ateşini söndürür
İbrâhîm bin Şeybân hazretleri evliyanın meşhurlarındandır. İran'ın Kirmanşah şehrinde doğdu. İlim tahsilinden sonra evliyanın büyüklerinden Ebû Abdullah Mağribî'ye intisab etti. Onun vefatından sonra halifesi İbrahim Havvâs'tan feyiz aldı. 330 (m. 941)’de vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“İffet; nefsin koruyucusu ve kinlerden paklayıcıdır.”
“Zikir; akılların nûru, nefslerin hayâtı, kalplerin kurtuluşudur.”
“Sabır iki kısımdır; belâya sabır iyi ve güzeldir. Bundan daha güzeli, haramlara karşı sabırdır.”
“Haramlardan çekinmek, akıllıların şânı, şereflilerin tabiatındandır.”
“Allah korkusundan dolayı gözyaşı dökmek, kalbi nurlandırır. Tekrar günah işlemekten insanı korur.”
“Yaptığı günah bir işle övünmek, o günahı yapmaktan daha kötüdür.”
“Ârifin, yüzü nûr ve tebessüm, kalbi korku ve hüzün doludur.”
“Dünyâ; güzel, aldatıcı ve geçici bir serap, çabuk yıkılan bir dayanaktır.”
“Sevgi, kalplerin birbirine yakınlaşması ve rûhların ünsiyetidir.”
“Yumuşaklık, öfke ateşini söndürür. Hiddet ise öfke ateşini körükler.”
“Mümin, baktığında ibret alır. Bir şey verilirse, şükreder. Musibet ve belâya uğrayacak olursa, sabreder. Konuşacak olursa, Allahü teâlâyı hatırlatır.”
“Câhil, suyu fışkırmayan kaya, dalı yeşermeyen ağaç, ot bitmeyen yer gibidir.”
“Emânet ve vefakârlık; işlerin doğruluğu, yalan ve iftira da; sözlerin cinâyetidir.”
“Akıl, müminin dostu; ilim, veziri, sabır, askerlerinin komutanı ve amel ise silâhıdır.”
“İmân ile amel, ikiz kardeş olup, birbirinden ayrılmazlar.”
“Hased edenin sevgisi sözlerinde görülür. Kinini işlerinde gizler. Adı dost, fiili düşmancadır.”
“Yumuşak başlı olanlar, en sabırlı, derhal affedici ve en güzel huylu olan kimselerdir.”
“Allahü teâlâdan hayâ etmek, insanı Cehennem azâbından korur.”
“Gaflet, insana gurur getirir, helâka yaklaştırır.”
“Mümin, dünyâya ibret gözü ile bakar, ihtiyâcı için karnını doyurur. Ondan konuşulduğu vakit, nefret ve tenkit kulağı ile dinler.”
“Hâlis bir ibâdet; insanın Rabbinden başkasını istememesi, günahından başka şeyden korkmamasıdır.”
“Fazilet, gücü yettiğinde affetmektir.”
“Hayâ ve cömertlik, ahlâkların en efdalidir.”
“Kötü insan, hiç kimseye iyi zan beslemez. Çünkü o, herkesi kendisi gibi görür.”
“Kâmil olan kimse, aklı arzu ve isteklerine gâlip gelendir.”
“Söz ilâç gibidir. Azı faydalı, çoğu zararlıdır.”
Onlara sabah akşam ateş gösterilir
İbn-i Cümle hazretleri Şâfiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 682 (m. 1283)’de, Şam’da doğdu. 738 (m. 1338)’de aynı yerde vefât etti. Kitabında şunları anlattı:
Hadîs-i şerîfte; “Her meyyite, her sabah ve her akşam kıyâmetteki yeri gösterilir. Cennetlik olana, Cennetteki yeri, Cehennemlik olana Cehennemdeki yeri gösterilir” buyuruldu.
Allahü teâlâ, Firavun’un adamları için, Mü’min sûresinin 46. âyetinde meâlen; “Onlara sabah akşam ateş gösterilir” buyurdu. Meyyit görmeseydi, gösterilir demek faydasız olurdu.
Ebû Nu’aym’ın; Amr bin Dinar’dan alarak bildirdiği hadîs-i şerîfte buyuruldu ki: “Bir kimse ölünce, rûhunu bir melek tutar. Rûh, bedenin yıkanmasına, kefenlenmesine bakar. Kendisine; 'İnsanlar, seni nasıl övüyorlar işit' denir.”
İbn-i Ebiddünyâ’nın, Amr bin Dinar’dan alarak bildirdiği hadîs-i şerîfte; “Bir kimse, öldükten sonra çoluk-çocuğunun başına gelenleri bilir. Kendisini yıkayanlara ve kefenleyenlere bakar” buyuruldu.
Buhârî’deki sahîh hadîste; “Münker ve Nekîr melekleri, suâl ve cevapdan sonra meyyite, Cehennemdeki yerine bak. Allahü teâlâ, değiştirerek sana Cennetteki yeri ihsân eyledi derler. Bakar, ikisini birlikte görür” buyuruldu.
Ebû Hüreyre’den bildirilen hadîs-i şerîfte; “Bir kimse tanıdığı kabir yanına gelip selâm verirse, meyyit de onu tanır ve selâmına cevap verir. Tanımadığı kabrin başına gelip selâm verirse, selâmına cevap verir” buyuruldu. Bu hadîs-i şerîften anlaşılıyor ki, meyyit kendini ziyâret edeni, kabri başına geleni görmektedir. Görmeseydi, dünyâda tanımamış olduğunu tanımaması bildirilmezdi. Birincisini tanıyarak cevâbı veriyor, ikincisinin selâmına, tanımayarak cevap veriyor.
Bir hadîs-i şerîfte; “Bir meyyit, dünyâda sevdiği kimse, kendisini ziyârete geldiği zaman sevinir” buyuruldu. Bu hadîs-i şerîf, meyyitin, ziyârete geleni gördüğünü bildiriyor. Görmeseydi, tanımaz ve sevinmezdi.
Sahîh-i Müslim’de, Amr bin Âs’ın (radıyallahü anh) vefât edeceği zaman şöyle buyurduğu haber veriliyor: “Beni defnedince, üzerime toprak atınız! Sonra bir hayvan kesilerek etleri parçalanacak zaman kadar, kabrimin başında bekleyiniz. Sizinle kabrime alışayım ve sizi göreyim. Böylece Rabbimin gönderdiği suâl meleklerine rahat cevap vereyim.”
Kabirdeki meyyitlerin duyduklarını ve gördüklerini bildiren böyle sağlam haberler çoktur.
.
Allahım! Onu bana şefaatçi eyle!
Yahya ibn-i Sâid el-Hâşimî hazretleri hadis âlimidir. 228'de (m. 842) Bağdat'ta doğdu. İmam-ı Müslim ile Ebû Dâvûd Sicistânî'nin hocası olan Hasan bin İsâ bin Mâsercis'ten hadis ilmi tahsil etti. Kendisinden Taberânî, İbn-i Adî ve Dâre-kutnî hadis rivayet ettiler. İbn-i Sâid el-Hâşimî 318'de (m. 930) Kûfe'de vefat etti. Şöyle nakleder:
Resûlullah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) yanına bir âmâ geldi. Gözlerinin açılması için duâ etmesini diledi. Resûlullah ona: “İstersen duâ edeyim, istersen sabret. Sabretmek, senin için daha iyi olur” buyurdu. Âmâ “Duâ etmeni istiyorum. Yardım edecek kimsem yoktur, çok sıkılıyorum” deyince, Resûlullah “İyi bir abdest al! Sonra şu duâyı oku” buyurdu: “Yâ Rabbî! İnsanlara rahmet olarak gönderdiğin sevgili Peygamberin ile sana teveccüh ediyor, yalvarıyorum. Senden istiyorum! Yâ Muhammed (aleyhisselâm)! Dileğimin hâsıl olması için Rabbime senin ile teveccüh ediyorum. Allahım! Onu bana şefaatçi eyle!” Âmâ bu duâyı okudu. Kalktı ve gözü açılıp görerek gitti.
Halife Osman (radıyallahü anh), birinin bir dileğini kabul buyurmuyordu. Bu kimse, Eshâbdan Osman bin Hanîf’e (radıyallahü anh) gelip, yardım etmesini istediğinde, ona bu duâyı okumasını öğretti. Okuyup da, halîfenin yanına gidince, dileğinin kabul olunduğu bildirildi.
Câbir bin Abdullah’dan (radıyallahü anh) rivâyetle bildirdiği hadîs-i şerîfte, Peygamberimiz “Allahü teâlâ benim ümmetime, Ramazân-ı şerîfte beş şey ihsân eder ki, bunları hiçbir Peygambere vermemiştir:
1. Ramazanın birinci gecesi, Allahü teâlâ müminlere rahmet eder. Rahmetle baktığı kuluna hiç azâb etmez. 2. İftar zamanında oruçlunun ağzının kokusu, Allahü teâlâya her kokudan daha güzel gelir. 3. Melekler, ramazânın her gece ve gündüzünde, oruç tutanların affolması için duâ ederler. 4. Allahü teâlâ oruç tutanlara, âhirette vermek için, ramazân-ı şerîfte cennette yer tayin eder. 5. Ramazân-ı şerîfin son günü, oruç tutan müminlerin hepsini affeder” buyurdu.
Enes bin Mâlik’ten (radıyallahü anh) rivayet edilir: Bir köylü Resûlullahın yanına gelip, yağmur yağması için duâ etmesini istedi ve “Senden başka sığınağımız yoktur. İnsanların koşacakları yer, ancak Peygamberleridir” dedi. Resûlullah buna karşı bir şey söylemedi. Hattâ, Enes bin Mâlik buyurdu ki: Resûlullah hemen kalkıp minbere çıktı. Yağmur yağması için duâ etti. Duâ bitmeden yağmur yağmaya başladı.”
.
Ölümden şüphen varsa, uyuma
Ebû Abdullâh ibn-i Sahnûn hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 202'de (m. 817) Tunus’ta Kayrevan'da doğdu. Mısır ve Hicaz’a giderek zamanın büyük âlimlerinden Mâliki fıkıh ilmi tahsil etti. Kayrevan'a dönerek talebe yetiştirdi. 256 (m. 870)’da vefat etti. Uyuma âdâbı hakkında şöyle buyurdu:
Rastgele yatağa girip uyumak doğru değildir. Şunlara dikkat etmelidir: 1- Yatağa abdestli girmelidir! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Abdestli yatanın ruhu Arş'a yükselir ve gördüğü rüyalar doğru olur. Abdestsiz yatanın ruhu yükselmez, gördüğü rüyalar, karışık olur, doğru çıkmaz.) (Abdestli yatan, gece ibadet eden ve gündüz oruç tutan kimse gibi sevap kazanır.) 2- Misvaklanıp sağ yanı üzere kıbleye karşı yatmak sünnettir. Uyku, ibadetleri kuvvetle ve sağlam yapmak niyetiyle olursa ibadet olur. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Âlimlerin uykusu ibadettir.) 3- Günahlarına tevbe edip uyumalıdır! Herkese iyilik yapacağına, uyandığı zaman kimseye fenalık etmeyeceğine niyet ederek yatmalıdır! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Hiç kimseye zulüm ve kin hissi duymadan yatanın günahları affolur.) 4- Yatarken, gece ibadete kalkmaya niyet etmelidir! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Gece ibadet etmek niyetiyle yatan, fakat uyku galebe çalıp sabaha kadar uyanamayan, niyeti sebebiyle gece ibadet etmiş gibi sevaba kavuşur. Uykusu da kendisine Allahü teâlânın ihsan ettiği bir sadaka olur.) 5- İyice uyku gelmeden yatmamalıdır! Kıymetli ömrü uyku ile geçirmemelidir! İhtiyaç kadar uyumalıdır! 6- Yatarken Âyet-el-kürsi, üç İhlas ve bir Fatiha, iki Kuleuzüyü okumalıdır! Salevat-ı şerife getirmelidir! "Amenerresulü'yü yatsıdan sonra okumayı âdet edinmelidir! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Gece Bekara suresinin son iki âyetini okuyana, bu iki âyet, her şey için kâfidir.) 7- Uykunun bir nevi ölüm, uyanmanın da dirilmek olduğunu düşünmelidir! Hazret-i Lokman, oğluna (Oğlum, ölümden şüphen varsa, uyuma! Uyumak mecburiyetinde kaldığın gibi, ölmeye de mahkûmsun. Eğer dirilmekten şüphe ediyorsan, uykudan uyanma! Uykudan uyandığın gibi öldükten sonra da dirileceksin) buyurmuştur. 8- Yatarken yarınki hayırlı işleri yapabilmek için istirahat etmeye, sabah namazına kalkmaya ve ertesi gün hayırlı işler yapmaya niyet etmeli! Böyle niyet edenin uykusu ibadet olur. Gece uyanınca dua etmeyi âdet hâline getirmeli! Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Uykudan uyanınca, "Allahümmağfirli" derse, duası kabul olur.)
.
Sen, kendini övdüğün gibisin Allahım
İbn-i Cerîr Taberî hazretleri tefsîr, kırâat, hadîs ve Şafiî fıkıh âlimdir. 224 (m. 839)’de İran’daki Taberistan’da Amul şehrinde doğdu. 310 (m. 923)’da Bağdâd’da vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Hazreti Ali (radıyallahü anh) anlatır: Çok hastaydım. Resûlullah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) huzuruna geldim. Beni kendi yerine oturttu. Dua ederek ayağa kalktı. Elbisesinin bir tarafını üzerime attı. Sonra da, “İbn-i Ebî Tâlib! Bir şeyin yok, iyi oldun, kendim için istediğim her şeyi, senin için de istedim. Allah her istediğimi verdi. Ancak, bana, senden sonra Peygamber gelmeyecek dendi” buyurdu. Kalktığımda kendimi o kadar iyi hissettim ki, sanki biraz önce hasta olan ben değildim.
Yine Hazreti Ali rivayet etti: Resûlullah efendimiz yatağında şöyle dua ederdi: “Allahım, ben, idaren dışına çıkamayan bütün hayvanların şerrinden, senin kerim olan cemaline, hükmüne ve ilmine sığınırım. Allahım, günahkârı da, borçluyu da sen meydana çıkarırsın. Allahım, sen ordunu hezimete uğratmazsın. Vaadinden dönmezsin. Senin kuvvetinin yerini hiçbir kuvvet tutamaz. Seni tesbih ederim, Allahım, sana hamd ederim.”
Yine Hazreti Ali rivayet etti: Bir gece Resûlullah efendimizin yanında kaldım. Namazı bitirip, yatağa girdiğinde şöyle dua ettiğini duydum: “Allahım, senin cezalarından, senin affına sığınırım. Allahım, ne kadar uğraşsam seni övmeye gücüm yetmez. Sen, kendini övdüğün gibisin.”
Ebû Sa’îd (radıyallahü anh) anlatır: Çoluk-çocuk açlıktan muzdarip olduk. Resûlullah efendimize gidip bir şeyler istemeye karar verdim. Huzurlarına varınca ilk olarak şu mübarek sözlerini duydum:
“Kimin gözü tok olursa, Allah onu zengin kılar. Kim iffetli olursa, Allahü teâlâ onun mükafatını verir. Kim de bizden bir şey isterse, eğer bulabilirsek hiç esirgemeyiz.”
Bunları duyunca, hiçbir şey istemeden huzurundan ayrıldım. Çok geçmeden durumumuz düzeldi. Ümmü Seleme (radıyallahü anha) anlatır. Sahabeden bir zât, Resûlullah efendimizin evinin yanında hapşırıp “Elhamdülillah” deyince, Resûlullah efendimiz ona “Yerhamükellah” buyurdular. Sonra bir başkası daha hapşırıp, “Âlemlerin Rabbi olan Allaha bol bol hamd ve şükür olsun” deyince de, Resûlullah efendimiz “Bu, ötekinden ondokuz misli fazla sevap aldı” buyurdu.
.
Tesbih söylemek, tövbenin anahtarıdır
Bişr es-Selîmî hazretleri tebe-i tâbiînin büyüklerindendir. Bağdad yakınlarında Selîm'de doğdu. Tasavvufun ilk kurucularından olup, önce Süfyân-ı Sevri, sonra da Bişr-i Hâfî hazretlerine talebe oldu. 180’de (m. 796) Bağdad’da vefat etti. Buyurdu ki:
Meşâyıh-ı kiramdan birçoğu, muhasebe yolunu seçmişlerdir. Her gece, yatacağı zaman, o gün yapmış olduğu işlerini, sözlerini, hareketlerini, hareketsizliklerini, düşüncelerini, her birinin niçin olduğunu anlarlar. Kusurlarını ve günahlarını temizlemek için, tövbe ve istiğfar ederler. Allahü teâlâya boyun bükerler, yalvarırlar. İbadetlerini ve iyiliklerini de, Allahü teâlânın hatırlatması ile ve kuvvet vermesi ile olduğunu bilirler. Bunun için, Hak teâlâya hamd ve şükrederler. Her kim gece yatarken, (Sübhânallahi velhamdü lillahi ve lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber) tesbihini yüz defa okursa, tesbih ve tahmid ve tekbir eylemiş olur. Böylece, muhasebe yapmış olur. Kendini hesaba çekmiş sayılır. Tesbih söylemek, tövbenin anahtarıdır. Bunu çok okumakla, kusurlarının, günâhlarının affedilmesini istemiş olur.
Tenzih kelimesini, [yani yukarıda yazılı olan tesbihi] çok okumakla kusur ve günahlar affolunur. İstiğfar etmek, günahların örtülmesini istemektir. Tenzih kelimesini okumak ise, günahların yok olmasını istemektir. O nerede, bu nerede? “Sübhanallah” kelimesi, şaşılacak bir kelimedir. Söylemesi çok kısadır. Manaları ve faydaları ise pek çoktur. Tahmid, yani “Elhamdülillah” kelimesini çok okumakla, Allahü teâlâya şükredilmiş olur. Onun verdiği nimetlerin şükrü yapılmış olur. Tekbir, yani “Allahü ekber” kelimesi, Allahü teâlânın, kulların yaptığı şükürlerden çok yüksek olduğunu, Ona yakışan şükür yapılamayacağını göstermektedir. Çünkü Ona yapılan istiğfarlar, af dilemeler için de çok istiğfar etmek lazımdır.
Ona yakışan hamd, ancak Onun tarafından yapılabilir. Bunun içindir ki kendisi, “Sâffât” sûresinin son âyetinde, (Sübhâne Rabbike Rabbil'izzeti...) buyurmuştur. Kendini hesaba çekmek isteyenler, bu âyet-i kerimeyi çok okumalıdır. Böylece istiğfar ve şükretmiş olurlar. İstiğfar ve şükredemediklerini de ve kusurlarını da bildirmiş olurlar.
.
Merhamet edene, Allahü teala merhamet eder
Muhibbüddîn ibn-i Rüşeyd hazretleri hadis ve Maliki fıkıh âlimidir. 657'de (m. 1259) Fas’ta Sebte'de (Ceuta) doğdu. İlk tahsilinden sonra ilim tahsili için Tunus, Mısır ve Suriye'ye gitti; Medine ve Mekke'ye geçerek hac vazifesini ifa etti, muhtelif âlimlerden hadis rivayet etti. Tekrar memleketine döndü ve 721’de (m. 1321) vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Resûlullah (sallallahü teâlâ aleyhi ve sellem) buyurdular ki: “Kim cihâddan bir iz olmaksızın Allahü teâlâya kavuşursa, kendisinde eksiklik olduğu hâlde kavuşmuş olur.”
“Kim deve üzerinde Allah yolunda muharebe ederse, Cennet ona vâcib olur.”
“Allah yolunda bir adım atmak veya bir adım koşmak, güneşin üzerine doğup battığı şeylerden daha hayırlıdır.”
“Üç şey göze cilâ verir: Yeşilliğe, akar suya ve güzel yüze bakmak.”
“Yabancı bir kızı görüp de, Allahü teâlânın azâbından korkarak, başını ondan çeviren kimseye, Allahü teâlâ ibâdetlerin tadını duyurur.”
“Ananın ayağını öpmek, Cennet kapısının eşiğini öpmek gibidir.”
“Misvak kullanınız, zira misvak ağzı temizler, Hakkın rızâsını kazandırır.”
“Oruçlunun en iyi kürdanı misvaktır.”
“Ümmetime meşakkat (zorluk) vermeyeceğini bilseydim, onlara her namazda misvak kullanmayı emrederdim.”
“Bir kimse bir Müslümanın cenâzesini imân ve hâlis niyetle takip eder de namazı kılınıp, defin işi bitinceye kadar o cenâze ile beraber bulunursa, muhakkak o kimse, her biri Uhud Dağı ağırlığı ayarında iki kırat (sevap) ile döner.”
“Birbirlerine merhamet edenlere, Allahü teâlâ merhamet eder. O, merhamet edicidir. Yeryüzünde olanlara merhamet ediniz ki, gökte olan melekler de, size merhamet etsin.”
“Allahü teâlâ, mahlûkâtı yarattığında Arş’ın üstünde kendi nezdinde bulunan Levh-i Mahfûz’a (Muhakkak benim rahmetim gazâbıma gâlibtir) yazdı.”
“Kıyâmet günü, bir kimsenin amel defteri açılır. Yâ Rabbî! Dünyâda iken, şu ibâdetleri yapmıştım. Amel defterimde bunlar yazılı değil, der. Onlar, defterlerinden silindi, gıybet ettiklerinin defterlerine yazıldı denir.”
“Allahü teâlâ bir kulunu sevdiği zaman, yalvarışını işitmek için ona belâ ve musibet verir.”
“Nefisler, kendilerine iyilik edene sevgi ve kötülük edene de buğzetme tabiatı üzere yaratılmıştır.”
“Müminin niyeti amelinden hayırlıdır.”
“Müminin ferâsetinden korkun. Çünkü o, Allahü teâlânın nûru ile bakar.”
“İstişare eden pişman olmaz.”
.
Mahlûkatımın arzu ettiklerini veririm
Hasen ibn-i Rahhâl hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. Fas'ta Merakeş civarında Tâdile’de doğdu. Fes şehrinde tahsilini tamamladı ve Mütevekkiliyye Medresesinde müderris oldu. Sonra Fas Başkadılığına tayin edildi. 1140 (m.1728)’de vefat etti. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, bir hadîs-i kudsîde buyurdu ki: “Hangi kul olursa olsun, belâ geldiği zaman, kullara koşar da, onlardan yardım dilerse, bütün yüce sebepler onun elinden çıkar. Bundan sonra, o nefsinin elinde perişan olur. Bir kimse, belâya düçâr olduğunda, halkı atar da, bana koşarsa, o istememiş olsa bile, her arzusunu yerine getiririm. Bana duâ etmeye kalkmadan, her ihtiyâcını bilir veririm.”
Bir rivâyete göre, Allahü teâlâ, Hazreti Davud’a (aleyhisselâm) vahyetti ki: “Ey Dâvüd! Kullarımdan herhangi biri, yaratmış olduklarımı bir yana atıp bana sığınırsa, bu hâlinden dolayı, yedi kat semâ ve içindekiler, yedi kat yer ile içindekiler o kimseye düşman olsalar, yine de onun için bir kurtuluş yolu açarım, izzetime ve celâlime yemîn ederim ki, bu böyledir. Yine izzetime, celâlime ve azametime yemîn ederim ki, bir kimse beni bırakır da, mahlûkâtımdan herhangi birine gönül bağlarsa, bütün sebep yollarını keserim. Kalbini, hırs ve içinden çıkılmaz meşgûliyetlerle doldururum. Ömrü, dünyânın ömrü kadar da olsa, bitirip tüketemiyeceği ümitlerle doldururum.”
“Ey Dâvûd! O kimdir ki, bana duâ eder de duâsını kabul etmem? Kapımın, çalana açılmadığını kim gördü? Mahlûkatımın arzu ettiklerini ben veririm. Onların her istediği, bende mevcûttur. Bütün ümitlerin yeri benim. Bana âşık olanların kalplerini, yeryüzünde nazargâhım kıldım. O kalpleri, bana daha da yanaşsın ve fazla iştiyâk duysunlar diye, her yandan boşalttım. Sâdece kendi sevgimi doldurdum. Dostlarıma müjdele ki, onlara her an nimetlerimi saçıyorum. Bana şükrettikleri ve beni unutup başkalarına meyletmedikleri için bunu yapıyorum. Onlara hadsiz, hudutsuz bana kavuşma arzusu veriyorum ki, bir an bile beni unutmasınlar. Onlara ünsiyet (yakınlık) kapılarımı açtım. Bana duâ etmeden isteklerini yerine getirdim, izzetime, celâlime yemîn ederim ki, onları Firdevs Cennetine koyup cemâlimi göstereceğim. Ben onlardan, onlar da benden râzı oluncaya kadar iyiliklerimi onlara yağdıracağım. Yeryüzünde olanlara haber gönder. Beni sevenlerin sevgilisiyim. Benimle olmak isteyenlerle beraberim. Bana yakın olmak isteyenlerin can yoldaşıyım. Emîrlerime itaat edenlere, muti sıfatımla tecellî ederim. Beni, başkalarına tercih edenleri seçerim.”
.
Ey nefsim! Allahü teâlâdan utan
Ferîdüddîn-i Attâr hazretleri evliyanın büyüklerindendir. 1119 (H.513) senesinde Nişâbûr'da doğdu. Rükneddîn-i Ekaf isminde büyük bir zatın dergâhına giderek, talebelerinden oldu.
Ferîdüddîn-i Attâr, bir sohbet esnasında amel yaparken riyanın, korkunç bir afet olduğunu, Allahü teâlânın rızasına uygun olmayan işlerin, amellerin beyhûde olduğunu söyledikten sonra şöyle bir menkıbe anlattı:
Salihlerden biri bir mescide sabaha kadar ibadet etmek için girmişti. Geceleyin bir ses duydu. Sanki mescitte biri vardı. O zat, kemal sahibi birisinin geldiğini zannetti ve aklından; "Böyle yere büyük zatlar ancak Allahü teâlâya ibâdet etmek üzere gelir. Bu zat beni görür, hâlime nazar kılar" diye düşündükten sonra, bütün geceyi seher vaktine kadar ibadetle geçirdi. Duada bulundu. Kendini nasıl göstermek istiyorsa öyle yaptı. Seher vakti etraf ağarınca geriye dönüp baktığında bir köpeğin yattığını gördü. Kalbi utanç ateşi ile yandı ve kendi kendine; "Ey edepsiz herif! Allahü teâlâ seni şu köpekle terbiye etti. Bütün gece köpek görsün diye ve köpek için ibadette bulundun. Ne olurdu bir gececik de Allahü teâlâ için uyanık kalsaydın. Ey nefsim! Senin bir gece bile Allahü teâlâ için riyasızca ibadet ettiğini görmedim. Sen, Allahü teâlâdan utanmaz mısın? Kendi kadrini mevki ve dereceni şimdi gördün. Âlemde elinden bir iş gelmez. Gelse bile ancak köpeklere layık olur" dedi.
1229 (H.627) senesindeki Moğol istilâsında, Ferîdüddîn-i Attâr bir Moğol askerinin eline esir düştü. O asker onu öldürmek istediğinde, askere halk; "Bu ihtiyarı öldürmekten vazgeçersen, kanına bedel olarak bin altın akçe veririz" dediler. Moğol askeri onu bu fiyata satmak istedi. Fakat Ferîdüddîn-i Attâr ona; "Sakın beni bu fiyata satma. Çünkü sana kanım için daha fazla fiyat verirler" deyince, asker satmaktan vazgeçti. Bir süre sonra başka bir şahıs gelerek askere; "Bu yaşlı zatı öldürmekten vazgeç. Onun kanına karşılık sana bir torba saman vereyim" deyince, Ferîdüddîn-i Attâr; "İşte beni şimdi sat. Çünkü esas fiyatımı ve kanımın değerini buldum. Bundan fazla para etmem" dedi. Bunun üzerine sinirlenen Moğol askeri onu şehit etti...
Ferîdüddîn-i Attâr, kesik başını elleri arasına alarak yarım fersahlık (3 km'lik) bir mesafeyi koşarak katetti. Şimdi türbesinin bulunduğu yere varınca, ruhunu teslim etti ve oraya düştü.
.
Allahü tealaya şirk koşmanın cezası
Muhammed bin Nümeyr hazretleri hadis hafızıdır. 160 (777)’de Kûfe'de doğdu. İlim tahsiline babasından hadis öğrenerek başladı. Tabiinden Süfyân bin Uyeyne, Vekî' bin Cerrah ve diğerlerinden hadis öğrendi. 234'te (m. 849) Kûfe'de vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Hazreti Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) anlatıyor: Bir kere Resûlullaha (sallallahü aleyhi ve sellem) bir adam gelip: “Yâ Resûlallah! Benim güzel hizmet ve ülfet etmeme, insanlar içinde en ziyâde lâyık ve müstehak olan kimdir?” diye sordu. Resûl-i ekrem: “Annendir!” diye cevap verdi. “Sonra kimdir?” dedi. Resûl-i ekrem: “Sonra annendir!” buyurdu. “Sonra kimdir?” dedi. Resûl-i ekrem: “Sonra annendir!” buyurdu. “Sonra kimdir?” deyince, (dördüncüde) “Sonra babandır!” diye cevap verdi. Ebû Bekr (radıyallahü anh) anlattı: “Resûl-i erkeme Peygamberliği bildirildiği zaman, Acem kisrâsı, Yemen Vâlisi Bâzân’a bir mektûp gönderip; “Senin hükmün altında olan topraklar üzerinde peygamber olduğunu iddia eden birisi ortaya çıkmış. Ona bu iddiasından vazgeçmesini bildir, yoksa oraya, onu ve milletini öldürecek bir ordu gönderirim” diye yazmıştı. Bâzân’ın elçisi Resûl-i ekremin huzûruna geldi ve Kisrâ’nın bu sözlerini ona nakletti. Resûlullah efendimiz ona; “Beni, azîz ve celîl olan Allahü teâlâ göndermiştir. Eğer bu işi kendim için yapsaydım, bu da’vâdan vazgeçerdim” buyurdu. Elçiler, o gün Medine’de kaldılar. Ertesi gün Server-i âlem; “Benim Rabbim, Kisrâ’yı öldürdü. Bugünden sonra Kisrâ yoktur. Kayser’i de öldürdü. Bugünden sonra, artık Kayser de yoktur” buyurdu. Elçi, Resûl-i ekremin bu sözleri söylediği vakti, günü ve ayı yazdı. Sonra Bâzân’ın yanına döndü. Hakîkaten Kisrâ ölmüş, Rum Kayseri de öldürülmüştü.” Ubâde bin Sâmit buyurdu: Resûlullah, Eshâb-ı kirâma “aleyhimürrıdvân”, (Ben size Allahü teâlânın indinde şerefli olacağınız şeylerden haber vereyim mi?) buyurdu. Eshâb-ı kirâm “aleyhimürrıdvân” (Evet yâ Resûlallah) dediklerinde: (Allahü teâlânın indinde şerefli olup, yüksek derecelere kavuşmak istersen; sana kızana sen hilm ile [yumuşaklık ile] muâmele et. Sana zulmedeni, affet. Seni ziyâret etmeyeni de ziyâret et) buyurdu. Peygamber efendimize, Cennete ve Cehenneme girmeyi vacip kılan iki şey soruldu. Bunun üzerine: “Kim Allahü teâlâya bir şeyi şirk koşmadan kavuşursa Cennet ona vaciptir. Kim de şirk koşarak, Allahü teâlâya kavuşursa Cehennem ona vaciptir.”
.
İnsan ölünce, ruhu bedeninden ayrılır
Hoca Sâdeddinzâde Mehmed Efendi yirmi beşinci Osmanlı şeyhülislâmıdır. 975 (m. 1568)’de Bursa'da doğdu. Babası Osmanlı âlimi Hoca Sâdeddin Efendi'dir. İlk tahsilini babasından aldı. Medreseyi bitirdikten sonra çeşitli medreselerde müderrislik, kadılık, kadıaskerlik, nihayet şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1024'te (m. 1615) vefat etti. Çeşitli fetvalarında buyurdu ki:
Suâl: Zümer sûresinin kırk ikinci âyetinde mealen; “Allahü teala, insan ölürken ruhunu bedeninden ayırır, ölmediği zaman, uykuda da ruhunu ayırır” buyuruldu. Bu âyet-i kerimeden anlaşılıyor ki, insan ölürken ruhu ayrıldığı gibi, uyurken de ayrılmaktadır. Böyle olunca, rüyadaki azabı, dünya azaplarından saymak, kabir azabını ise, ahiret azaplarındandır demek nasıl doğru olur?
Cevap: Uykuda iken, ruhun bedenden ayrılması, bir kimsenin, gezmek, eğlenmek için, kendi vatanından, gülerek, sevinerek ayrılmasına benzer ki, gezdikten sonra, sevinç içinde yine vatanına döner. Ruhun gezinti yeri, âlem-i misâldir. Bu âlemde görecek meraklı ve tatlı şeyler vardır. Ölürken ruhun ayrılması böyle değildir. Bu ayrılık, vatanı yıkılan, evleri, binaları yok olan kimsenin vatanından ayrılması gibidir. Bunun içindir ki, uykudaki ayrılmasında, sıkıntı ve acı yoktur. Tersine, sevinç ve rahatlık vardır. Ölürken ayrılmasında ise, çok acılar ve güçlükler hasıl olur. Uyuyan insanın vatanı dünyadır. Ona, dünyadaki işler gibi iş yaparlar, ölen kimsenin ise, vatanı yıkılır. Ahirete göç eder. Ona, ahiret işleri yaparlar. Bunun içindir ki, hadîs-i şerîfte; “İnsan ölünce, kıyameti kopmuş olur” buyuruldu.
Suâl: Eş’arî, insanın işinde, kudretinin tesiri yoktur, hakikatte insanın ihtiyarı da yoktur dediği hâlde, işi yapan hakikatte kuldur demesi, doğru mudur?
Cevap: İnsan kudretinin, işinde tesiri yok ise de, Allahü teala, işi yaratması için, onun kudretini sebep kılmıştır. Allahü tealanın âdeti şöyledir ki, insan kudretini ve ihtiyarını bir iş için kullanınca, Allahü teala, o işi yaratıyor, insanın kudreti, böylece, işin yapılmasına sebep oluyor, işlerin yapılmasına tesir etmiş oluyor. Çünkü, kulun kudreti olmadıkça, âdet-i ilâhî o işi yaratmamaktadır. Bu âdete göre, işi yapan, insandır demek, hakikatte doğru oluyor. Eş’arî mezhebini doğru yola uydurmak, ancak böyle olur. Başka türlü anlatanları şüpheli dinlemelidir.
.
En değerli amel kabul olunandır
Muînüddîn el-Miskîn hazretleri hadis âlimi, vaiz ve kadıdır. Afganistan’da Herat’ta doğdu ve orada tahsil yaptı. Herat Camii'nde vaizlik ve Herat kadılığı yaptı. 907’de (m. 1501) vefat etti. Bir vaazında şöyle anlattı:
En faydalı zenginlik, fakirlik ve fakirlik korkusunu gideren şeydir. En güzel fakirlik, sabredip, durumundan şikâyette bulunmadan, sebeplere yapışıp, elinden geldiği kadar çalışıp, Allahü tealadan gelen her şeye rıza ve hoşnutluk göstermektir. En üstün sebat ve azim, fırsatlar doğup, herkesin gaflet içerisinde bulunduğu, dünya işlerine dalıp, ahireti unuttuğu zaman, gevşekliği, sonra yaparım demeyi bırakıp, dünya ve ahirete yarar işler yapmaktır. En kıymetli sabır, nefsin arzu ve isteklerine karşı çıkarken, tahammüllü ve dayanıklı olmak, bu hususta en ufak bir fütur ve gevşeklik, acizlik göstermemektir. En değerli amel, yapıldığında zarar getirmeyen ve Allahü tealanın katında kabul olandır. En güzel vakar ve ağırbaşlılık, meseleleri enine, boyuna, son noktasına kadar düşünüp, üzerinde durmaktır. Bu, yapılan işin ne derecede fayda sağlayacağını, herhangi bir zararın doğup doğmayacağını bilmeyi temin eder. Böyle yapan kimse, günahlardan kendisini koruduğu gibi, kıyamet gününde kendisine gıpta edilen, imrenilen kimselerden olur. En faydalı tevazu, kibri ve gadabı (kızmayı) giderenidir. En kıymetli söz, hakka uygun olanıdır. En zararlı söz, konuşulmaması daha hayırlı olanıdır. En lüzumlu olan şey, Allahü tealanın emrettiği farzları, ana-babayı, çoluk çocuğunu gözetip, onların geçimlerini temin edip, Allahü tealanın emirlerini öğretip kulluk vazifelerini yerine getirmelerini sağlamaktır. En faydalı ilim, cehaleti, kötülükleri giderip, Allahü tealanın büyüklüğünü ve yüce kudretini anlamaya, böylece ona kulluğun bir vazife olduğunu öğretip, ahirete hazırlanmaya vesile olanıdır. En üstün cihad (mücadele, savaş) hakkı kabul etmeye alıştırabilmek için, nefisle olan mücadeledir. En tehlikeli düşman, sana en yakın ve en gizlisi, fakat düşmanlığı en çok olanıdır. Bu düşman, diğer bütün düşmanları da sana karşı teşvik eder. İşte bu düşman, kalbi devamlı kötü vesveseleriyle meşgul eden şeytandır, insanı onun şerrinden ancak Allahü teala muhafaza buyurur. Onun için; Allahü tealaya, onun ve nefsin şerrinden koruması için devamlı yalvarmalıdır.
.
Allahü tealanın kulları üzerindeki hakkı
Muhammed bin Aclân hazretleri tabiinin hadis âlimlerindendir. 69 (m. 689)’da Medine'de doğdu. Eshab-ı kiramdan bazılarını görüp onlardan hadis rivayet etti. 148 (765)’de Medine'de vefat etti. Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebüdderdâ’nın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Sabah akşam ilimle uğraşmayı cihad kabul etmeyen kimse, hem akılsız, hem de kısır görüşlüdür.” Abdullah İbni Mes’ûd (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Her kim, Müslüman bir kimsenin malını koparmak için yalan yere yemin ederse, kıyamet gününde o, Cenâb-ı Hakkın gazabına uğrayarak Allahü tealaya mülaki olur” buyurup, arkasından Allahü tealanın; “Onlar ki Allahın ahdini ve kendi yeminlerini çok az bir para ile satarlar, işte bunların ahirette hiç nasibi yoktur. Kıyamet günü Allahü teala onlara söylemeyecek, onlara iltifat etmeyecek, onları temize çıkarmayacak. Onlar için pek acıklı bir azab vardır” mealindeki Âl-i İmrân sûresi 77. âyet-i kerimesini inzal buyurduğunu bildirdi. Abdullah bin Mes’ûd, (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullaha efendimiz; “Ey Allahın Resûlü! En faziletli amel hangisidir?” diye sual ettim. Resûlullah efendimiz; “Vaktinde kılınan namaz” buyurdu. “Sonra hangisidir?” dedim. “Anaya babaya iyilik etmektir” buyurdular. “Sonra hangisidir?” dedim. “Allah yolunda cihaddır.” buyurdular. Ben de sustum. Eğer daha sorsam cevabını verirdi.
Muâz (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullahın Afir adındaki merkebine beraberce binmiştik. Resûlullah efendimiz bana; “Ey Muâz, Allahü tealanın kulları üzerinde ve kulların da Allahü teala üzerindeki hakkı nedir, biliyor musun?” diye sordu. Ben de; “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedim. O zaman Resûlullah efendimiz; “Allahü tealanın kulları üzerindeki hakkı; kulların Allahü tealaya ibadet etmeleri, Ona hiçbir şeyi ortak koşmamalarıdır. Kulların Allahü teala üzerindeki hakları; kendisine hiçbir şeyi ortak koşmayan kimseye azab etmemesidir” buyurdu. Bunun üzerine; “Ya Resûlallah, insanları bununla müjdeleyeyim mi?” dedim. “Hayır müjdeleme, zira güvenirler” buyurdu. İbn-i Abbâs’ın (radıyallahü anh) rivayet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz şöyle buyurdular. “Kim istiğfarı çoğaltırsa, Allahü teala ona her keder ve gamdan bir rahatlık, her darlıktan bir çıkış yolu ve ummadığı yerden rızık nasib eder.”
.
Adil bir Müslüman’ın sözüne inanılır
Muallâ bin Mansûr er-Râzî hazretleri Hanefî fıkıh ve hadis âlimidir. İmam-ı Muhammed Şeybânî Ebû Yûsuf'tan fıkıh ilmi tahsil etti. Hanefi mezhebinin önde gelen âlimlerinden oldu. Halife Me'mûn tarafından kendisine teklif edilen kadılık görevini kabul etmeyen Muallâ 211 (m. 826)’de vefat etti. Şöyle buyurdu:
İnsanların birbirleri arasında olan işlere muamelat denir. Muamelatta bir fasıkın veya kâfirin sözü de kabul edilir. Akıllı olan çocuk ve kadın da erkek gibidir. Muamelat üçe ayrılır: Birincisi, ikisinin de yapmaya mecbur olmadığı muameledir. Vekil, mudarib ve izinli olmak böyledir. İkincisi, ikisinin de yapması lazım olan işlerdir. Dava konusu olan haklar böyledir. Üçüncüsü, birisinin yapması lazım olur. Diğerinin lazım olmaz. Vekili azletmek, izni geri almak böyledir. Burada, vekil ve mezun artık iş yapamazlar. Azleden ve izni geri alan ise, kendi hakkını kullanmakta serbesttir. İkincisinde, haber verende şahitlik şartlarının bulunması lazımdır. Üçüncüsünde, haber verenlerin sayılarına ve adalet sahibi olmalarına bakılır.
Allah ile kul arasında olan işlere diyanat denir. Diyanatta adil ve baliğ bir Müslüman’ın sözüne inanılır. Bir kadın da, bir erkek gibidir. Suyun pis olduğunu söylerse, bu su ile abdest alınmaz. Teyemmüm edilir. Fasık veya hâli belli olmayan bir Müslüman söylerse, kendi araştırır. Gâlib zannına göre hareket eder. Kâfir veya çocuk, suya pis derse ve inanırsa, dökmeli, sonra teyemmüm etmelidir. Hediyede ve izin vermekte, bir çocuk sözü de kabul edilir. İçeri buyurun deyince girilir. Çocuğun satın almak için izinli olup olmadığı satanın çok zan ile anlamasına bağlıdır. Diyanatta da, mülkü giderecek haberi, iki Müslüman erkeğin veya bir erkekle iki kadının bildirmeleri lazımdır. Mesela, zevc ile zevcenin süt kardeşi olduklarını âdil bir Müslüman söylerse, kabul edilmez. Nikâhları bozulmaz. Adil bir kimse, bir etin leş olduğunu söylese, mesela mürted kesti dese, bir başka adil de, leş değil dese, mesela Müslüman kesti dese, leş kabul edilir. Su ve her çeşit şerbet için ve taam pis dese, öteki de pis değil dese, temiz kabul edilir. Haber verenler çok ise, sayısı fazla olanların dedikleri kabul edilir. Temiz ve pis kumaşlar karışmış ve temizleri az ise ve kaplar karışınca temizleri çok ise, temizlerini araştırıp, temiz zan ettiklerini kullanır. Kapların temizleri eşit veya az ise, hepsi pis kabul edilir.
.
Kalp veya gönül diye bir kuvvet vardır
Cemâlüddîn el-Mevsılî hazretleri tefsir, fıkıh ve hadîs âlimidir. 551 (m. 1156)’da Musul'da doğdu. İbnü'l-Hadevs diye de tanınır. Zamanın meşhur alimlerinden ilim tahsil ederek Şafiî mezhebinin önemli fakihleri arasında yer aldı. Daha sonra fıkıh okuttu, fetva verdi. 630 (m. 1233)’de Musul'da vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
İnsanların yüreğinde kalp veya gönül denilen bir kuvvet vardır. Güzel ve ahenkli ses işitmek, gönül denilen bu gizli kuvveti harekete getirir, insanın elinde olmayarak, kalbine tesir eder. Çünkü kalbin ve rûhun, Arşın üstündeki (Âlem-i ervâh) ile bağlılığı vardır. Maddesiz, ölçüsüz olan o âlem, hüsn-i cemâl, güzellik âlemidir. Güzelliğin temeli ise (tenâsüb, uygun, düzgün) olmaktır. Bu dünyadaki bütün güzellikler, o âlemin güzelliğinden gelmektedir. Güzel, düzgün, ahenkli sesler de, o âleme benzemektedir. İslamiyete uyanların kalbi temiz olur. Kuvvetli olur. Böyle kalplerin (Âlem-i emr) ile bağlılıkları kuvvetlidir. Bunlara müzik tesîr edip, harekete getirir. Böyle olan kalp, bir şeye tutulmuş ise, meşgul olduğu şeyi harekete getirir. Rüzgârın ateşi tutuşturmasına benzer. Kalpte, Allah sevgisi varsa, güzel ses, bu sevgiyi artırır. Faideli olur. Bir kimse İslamiyete uymaz, Allahü teâlânın düşmanı olan nefsine uyarsa, kalbi bozulur. Çalgı dinlemek ve her günahı işlemek nefsi kuvvetlendirir. Sâlim, temiz kalp musikiden zevk alamaz. Musiki nefsi kuvvetlendirip, harekete getirip zararlı olur. Kalpte Allah sevgisi olabileceğini anlamayanlar, her güzel sese haram der. Bunlar, insan kendi cinsini sevebilir. İnsanın kalbi, kendi cinsinden başka şeye bağlanamaz diyerek, Allah sevgisine inanmıyor. İslamiyet, Allah sevgisini emrediyor denince, bundan maksat, emirlerini seve seve yapmaktır diyorlar. Güzel ses, kalbe, dışarıdan bir şey getirmez. Sağlam kalpteki helal olan bağı harekete getirir. Hasta olmayan kalbin teganni dinlemesi helal olur. Kalpte bir bağlılık yoksa, güzel sesten lezzet alması, kuş sesi dinlemek, yeşillik, akar su, çiçekler seyretmek gibi olur. Bunları seyir, göze lezzet verdiği gibi, güzel koku, burna hoş geldiği gibi, lezzetli yemek ağza tatlı geldiği gibi güzel ses de, kulağa lezzet vermekte olup, onlar gibi mübâh olur. Kalbi hasta olanın yani Allah’tan başka bir şeye bağlı olanın, yani sevenin nefsi azar.
.
Kur’an-ı kerimin her harfi şifadır
Mektupçuzâde Abdülaziz Efendi Osmanlı âlim ve müelliflerdendir. İstanbul’da doğdu. Medrese tahsilinden sonra müderrislik, beytülmal kassamlığı, Şam, Mekke ve İstanbul kadılıkları yaptı. Sonra da Evkaf-ı Hümâyûn müfettişi olan Abdülaziz Efendi 1279 (m. 1863)’da vefat etti. Celvetî tarikatına bağlıydı. Şöyle buyurdu:
Kur’ân-ı kerimin her âyeti, her harfi şifadır. Hadis-i şerifte, (İlaçların en iyisi Kur’ân-ı kerimdir) buyuruldu. Peygamber efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” üç türlü ilaç kullanırdı. Kur’ân-ı kerim veya dua okurdu. Fen ile bulunan ilaçları kullanırdı. Her ikisini karışık kullanırdı. Bir hadis-i şerifte buyuruluyor ki: (Kur’ân-ı kerimden şifa beklemeyen, şifaya kavuşamaz.) Kur’ân-ı kerim ve dua, şartlarına uygun okunursa, elbette şifa verir. Okuyanın ve hastanın buna inanması gerekir. Haram işleyenin ve itikadı düzgün olmayanın okuması fayda vermez. Kur’ân-ı kerimi ücretle okumak haramdır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Fatiha her derde devâdır.) (Fatiha suresi Allahü teâlânın gadabını önler.) (Ölülerinize Yasin okuyun!) (Kabristana giren kimse, Yasin suresini okusa, o gün ölülerin azapları hafifler. Ölülerin sayısı kadar o kimseye sevap verilir.) (Yasin okuyanın sıkıntısı gider.) (Cuma gecesi Yasin suresini okuyanın günahları affedilir.) (Geceleyin Yasin okuyan kimse, affedilmiş olarak sabaha çıkar.) (Allah rızası için Yasin okuyanın günahları affolur.) (Her gece, Yasin okumaya devam eden kimse, şehid olarak ölür.) (Her şeyin bir kalbi vardır. Kur’ânın kalbi de Yasindir.) (Bir defa Yasin okuyan, on defa Kur’ân-ı kerimi okumuş sevabına kavuşur.)
Yasin suresinde, kıyamette olan şeyler, dünyanın geçici olduğu, Cennet nimetleri ve Cehennem azapları da bildirilmektedir. Anlayan hasta, yanında okununca, iman ile gitmeye sebep olan şeyleri işitmiş olur. İmam-ı Gazali hazretleri buyuruyor ki:
"İmam-ı Ahmed bin Hanbel hazretleri, Cenab-ı Hakkın, (Anlayarak da anlamayarak da Kur’ân-ı kerim okuyan, benim rızama kavuşur) buyurduğunu bildirmektedir."
Ölüler için de Yasin-i şerif okunması emredilmiştir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Yanında Yasin-i şerif okunan hasta, suya doymuş olarak vefât eder, doymuş olarak kabre girer.) (Müslüman bir hasta yanında Yasin okunursa, Rıdvân ismindeki melek Cennet şerbeti getirir. O kimse, suya doymuş olarak ruhunu teslim eder. Doymuş olarak da kabre girer, suya ihtiyacı olmaz.)
.
Farz namazı, kaza etmek de farzdır
Kadı Abdülvehhâb hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 362'de (m. 973) Bağdat'ta doğdu. Burada tahsilini tamamladıktan sonra Bağdat kadılığına getirildi. Sonra Mısır’a giderek burada talebe yetiştirdi ve Kahire kadısı tayin edildi. 422'de (m. 1031) Orada vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Her cins namâzı vaktinde kılmaya (edâ) denir. Nâfile kılmaya başlandığı vakit, bu nâfile namâzın vakti olur. Tamâmlanması vâcib olur. Fâsid olursa, kazâsı vâcib olur. Bir namâzı vakti içinde tekrâr kılmaya (iâde) denir. Vaktinde kılınmazlarsa, vaktinden sonra kılmaya (kazâ) denir. Farzı, kazâ etmek farzdır. Vâcibi kazâ etmek ve fâsid olan sünnet ve nâfile namâzları iâde etmek vâcibdir. Vaktinde kılınmayan sünneti kazâ etmek emrolunmadı. Bu sünneti kazâ ederse, kıldığı namâz, nâfile olur ve sünnet sevâbına kavuşmaz.
Namaz kılınması haram olan üç vakitten başka, her zamân kazâ kılınır. Sabâh namâzına başlamadan veyâ namâz arasında iken, vitri kılmadığını hâtırlayan kimsenin, sabâh namâzı kabul olmaz. Güneş doğmasına, yalnız vitri kazâ edecek kadar zamân kalmış ise, ancak bu hâlde sabâh kabul olur. Vakit daraldı sanarak, vakit namâzının farzını kılan, sonra dahâ zamân olduğunu anlasa, kazâyı ve sonra vaktin farzını tekrâr kılar. Vaktin namâzına başlarken veyâ namâz içinde iken, kazâsı olduğunu unutursa, namâzdan sonra hâtırlasa da, kıldığı namazı kabul olur. Çünkü, unutmak özürdür. Kazâya kalan namâz sayısının altı olması da, sıra ile kılmayı affettiren bir özürdür.
Kılmadığı veya kılıp da kabul olmayan farz namâzı sayısı altı olan bir kimse, tertîp sâhibi olmaz. Kazâ namâzlarının birbiri arasında ve bunlarla vakit namâzları arasında sırayı gözetmesi lâzım olmaz. Meselâ bir farzı kılmayan kimse, bunu hâtırladığı hâlde, beş tâne vakit nemâzı kılsa, bu beşi kabul olmayacağı için, kılınmamış namâz sayısı altı olur. (Vitir namâzı, burada hesâba katılmaz.) Eskiden kazâya kalmış farzlar hesâba katılır. Namâzlar arasında sırayı gözetmek lüzûmunu gideren diğer bir sebep, sıranın lâzım olduğunu bilmemekdir. Nass veyâ icmâ olmayan şeyi bilmemek özürdür. Meselâ, sabâhı kılmayan, bunu hâtırladığı hâlde, öğleyi kılsa, bu kabul olmaz. Sonra, sabâhı kazâ edip, sonra ikindiyi kılsa, ikindi kabul olur. Çünkü kıldığı öğlenin kabul olduğunu sanmaktadır. Beşten fazla kazaları olan, bunları kaza ederken, kılmadığı namaz sayısı, altıdan aşağıya inince, sırayı gözetmek lüzumu tekrar geri gelmez.
.
Resûlullah'ın sözleri rûhları cezbederdi
İzzetî Mehmed Efendi Osmanlı kadıaskerlerindendir. 1039 (m. 1629)’da Filibe'ye bağlı Çeşnigîr'de doğdu. Şeyhülislâm Bayramzâde Zekeriyyâ Efendinin torunudur. Medrese tahsilinden sonra çeşitli medreselerde müderrislik, kadılık, sonra Anadolu Kazaskerliği ve ardından Rumeli Kadıaskerliği vazifelerine getirildi. 1092'de (m. 1681) vefat etti. Şöyle buyurdu:
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” efendimizin, görünen bütün uzuvlarının şekli, sıfatları, güzel huyları, hayâtı, bütün incelikleri ile çok geniş ve açık olarak, âlimler tarafından vesîkaları ile yazılmıştır. Bunlara siyer kitapları denir. Bu kitaplarda efendimizin Hilye-i şerifi şöyle anlatılır:
Fahr-i kâinâtın mübârek yüzü ve bütün azâ-i şerîfesi ve mübârek sesi, bütün insanların yüzlerinden ve azâsından ve seslerinden güzel idi. Mübârek yüzü, bir miktâr yuvarlak idi. Neşeli olduğu zamanda, mübârek yüzü ay gibi nûrlanırdı. Sevindiği, mübârek alnından belli olurdu. Resûlullah gündüz nasıl görürse, gece dahi öyle görürdü. Önünde olanları gördüğü gibi, arkasında olanları dahi görürdü. Bunu ispât eden yüzlerce hâdise, kitâplarda yazılıdır. Gözde görmek halk eden Allahü teâlâ, diğer uzuvda dahi halk etmeye kâdirdir.
Yana ve geriye bakacağı zaman, bütün bedeni ile dönüp bakardı. Yeryüzüne nazarı, semâya bakmasından ziyâde idi. Mübârek gözleri büyük idi. Mübârek kirpikleri uzun idi. Mübârek gözlerinde bir miktar kırmızılık vardı. Mübârek gözlerinin karası gâyet siyah idi. Fahr-i âlemin alnı açık idi. Mübârek kaşları ince idi. Kaşları arası açık idi. İki kaşı arasında olan damar, hiddetlenince kabarır idi. Mübârek burnu gâyet güzel olup, orta yeri bir miktâr yüksek idi. Mübârek başı büyük idi. Mübârek ağzı küçük değildi. Mübârek dişleri beyaz idi. Mübârek ön dişleri seyrek idi. Söz söylediği zamanda, sanki dişleri arasından nûr çıkardı. Allahü teâlânın kulları arasında ondan daha fasîh ve tatlı sözlü kimse görülmedi. Mübârek sözleri gâyet kolay anlaşılır, gönülleri alırdı ve rûhları cezbederdi. Söz söylediği zaman, kelimeleri inci gibi dizilirdi. Bir kimse saymak istese, kelimeleri sayılmak mümkün idi. Bazen iyi anlaşılması için, üç kere tekrâr ederdi. Cennette Muhammed aleyhisselâm gibi konuşulacaktır. Mübârek sesi, kimsenin sesinin yetişemediği yere yetişirdi.
.
Bir şey yapmak istiyorsan sana yakışanı yap
Karamollazade Abdülhamid Efendi Nakşibendî şeyhlerinden fazilet sahibi bir zat olup Ayıntaplıdır. Memleketinde tedris ve irşad ile iştigal edip 1278 (m. 1861)’de vefat etti. “Âdabü'z-Zakirin ve Necatü's-Salikin” isminde tasavvufî bir eseri vardır. Bu kitabında şöyle buyuruyor:
“Tövbenin doğru ve makbul olmasının alâmetleri: Tekrar o günahı işlemeye sebep olabilecek kimselerden uzak durmak. Lüzumsuz lafları terk etmek. Allahü teâlâyı inkâr edenlerle görüşmemek. Hayır ve sevap olan amelleri yapmak, işlemiş olduğu günahtan dolayı çok pişman olup, yaptığı tövbeyi bozmamak, işlediği günahta kul hakkı varsa, onu hak sahibine iade etmek. Allahü teâlâ için olmayan her şeyi kalbinden çıkarmaktır.”
“Mescidler, Allahü teâlânın huzûr meclisleridir. Allahü teâlânın huzûrunda cemâatten önce gidip oturmak, hiçbir suç ve günah işlemeyen, günahtan uzak veya yaptıklarına pişman olarak kesin tövbe etmiş, velâyet mertebesine kavuşmuş, amellerini gizli tutan, Hak teâlâ tövbelerini kabul etmiş olan bâtınî keşif sahibi gibi, ancak Allahü teâlâya yakın olanların işidir.”
“Geçim sıkıntısı çeken fakir, yön belirtmeden Allahü teâlâdan helâl rızk istesin.” (Yanî yön tayin etmek; “Allahım benim rızkım için falanı vâsıta kıl” gibi düşüncelerdir.)
“Bir şey yapmak istiyorsan, sana yakışanı yap. İnsanlar, bir şey vermediğin için seni cimrilikle itham etmesinler, bu yüzden sana karşı çıkmalarına meydan verme. Çünkü velî olmanın şartlarından biri de şudur: Bu gibileri, yanlarında bin dinar olsa da bunu bir fakire verseler, verdikleri paranın onların nazarındaki kıymeti, toprak üzerinde bulunan bir çakıl taşından daha kıymetsizdir.”
“İyi amel yapmanın şartlarından biri de, yapmış olduğu amelle, Allahü teâlânın yarattığı diğer insanlardan daha üstün olduğu zannına kapılmamaktır. Kişi, ameliyle kendisini diğer insanlardan daha farklı görmüş olursa ve bu sebeple Allahü teâlâya şükrederse, güzel ve iyi amel çerçevesinden çıkmış olur.”
“Kibir, gurur ve övünme gibi duygular, insanın içinde çuvaldız gibi saplıdırlar. İnsanın kibirlenmesi, kendinde gördüğü faziletlerden ileri gelir. Ancak bir kimse, Hak yolundan bir yola intisâb ettiği takdîrde, bütün bu faziletlerin, kesinlikle ve gerçek olarak Allahü teâlâda bulunduğunu anlar. Kendisinde bulunan her şeyin, Allah tarafından emânet olarak verildiğini görür.”
.
Kurban ve vacib olma şartları
Kethüdâzâde Arif Efendi Osmanlı fıkıh âlimidir. 1184 (m. 1771)’de İstanbul'da doğdu. Babası Reîsül-ulemâ Mehmed Sâdık Efendi'dir. Tahsilini tamamladıktan sonra Halep, Mekke ve Bursa Kadılığı, Anadolu Kadıaskerliği görevlerinde bulundu. 1265 (m.1849)’de vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Kurban, koyun, keçi, sığır, deveden birini, kurban bayramının ilk üç gününde, kurban niyeti ile kesmek demektir. Bir sığırı veya deveyi, yedi kişiye kadar Müslümân, bâlig kimse, ortak olarak da satın alıp kesebilirler. Bunlara adak veya akîka kurbanı da ortak edilebilir. Zenginin satın aldığına, sonradan ortak olmak câiz ise de mekrûhtur. Hiçbirinin hissesi yedidebirden az olmamalıdır. Fâiz olmamak için, eti tartarak, müsâvi ağırlıkta olarak paylaşmaları lâzımdır. Tartmadan bölüşüp helâlleşmek câiz olmaz. Çünkü helâlleşmek, hediyye vermekte olur. Taksîmi mümkün olan bir şeyde ortak olanların hisselerini ayırmadan önce hiç kimseye hediye etmeleri câiz değildir. Altı kişiye et ile birlikte deri veyâ bacak da verilirse tartmadan paylaşmaları câiz olur.
Bayramdan evvel, Allah rızâsı için bir koyun veyâ şu koyunu kurban edeyim diyen zengin veyâ fakîr kimsenin, kurban bayramında bir koyun kesmesi vâcib olur, nezir olur. Bayram günlerinden evvel nezir yaparken fakîr iken, bayram günlerinde zengin olursa, ayrıca bir de bayram kurbanı kesmesi vâcib olur. Zengin, bunu bayram günlerinde söylerken, bayram kurbanını kesmeyi niyet ederse, bir koyun keser. Bunu bayramdan evvel söyledi ise, muhakkak iki koyun keser. Fakîr mutlaka bir keser. Nezir kurbanını satamazlar. Seferînin ve nezri olmayıp kurban niyeti ile almayan fakîrin bayramda kestikleri koyun, nâfile kurban olur. Zengin veyâ fakîr, mevcut koyununu veya kurban niyeti ile satın almadıkları koyunu kurban kesmek niyet etseler, kesmeleri vâcib olmaz, keserlerse, nâfile olur. Zenginin satın alırken, bayram kurbanı kesmeyi niyet etmeyip, hayâtının nimetine şükür olarak kesmeyi niyet ettiği kurbanı kesmesi vâcib olur.
Kurban Bayramı'nın üçüncü günü fakir olacağını veyâ sefere çıkacağını bilen kimseye, birinci günü kurban kesmek vâcib olmaz. Üçüncü günü zengin olacağını bilenin, kurban kesmesi, Zilhiccenin onuncu günü, yanî bayramın birinci günü fecr vaktinde vâcib olur. Bayramın birinci günü zengin veya fakîr ve mukîm veya seferî olmaya bakılmaz. Mekke'ye, başka yerlerden gelen hâcıların kurban kesmesi vâcib değildir. Çünkü, seferîdirler.
.
Mest üzerine mesh edilmesi hakkında
Ebü'l-Hasen Kerhî hazretleri Hanefî mezhebinin ilk fıkıh âlimlerindendir. 260 (m. 874) yılında Kerh'te doğdu. İmam-ı Azam hazretlerinin halifelerinden Muhammed Şeybânî'nin talebesi Mûsâ bin Nasr'dan Hanefî fıkhını tahsil etti. 340 (m. 952)’de vefat etti. Şöyle buyurdu:
Abdest alırken ayakları yıkamak yerine, hiç özür ve zarûret olmasa bile, yaş el ile, bir kerre, mest üzerine mesh edilmesi, erkek için de, kadın için de câizdir. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” mubârek ayaklarına mest giyip, bunların üstüne mesh etti ve câiz olduğunu da söyledi.
Gusül abdesti alırken veyâ teyemmüm ederken, mest üzerine mesh edilmez. Mest, ayağın yıkaması farz olan yerini örten, su geçirmez ayakkabı demektir. Mest, büyük olup da, parmaklar, mestin ucuna kadar gitmez ve mesh, boş yer üzerine rastlarsa câiz olmaz. Mestin ağız kısmı geniş olup, yukarıdan bakınca, ayak görünürse zararı olmaz. Mestin, bir saat yol yürüyünce, ayaktan çıkmayacak şekilde sağlam ve ayağa uygun olması lâzımdır.
Mestli kimsenin, abdesti bozulunca, bu abdestsizlik, abdest uzuvlarına yayılırken, ayaklara değil, mestlere yayılır. Mestlerin hadesten temizlenmesi de, meshetmekle olur. Demek ki, mestler abdestsizliğin ayaklara geçmesine mâni olmaktadır. Yalnız ayaklarını yıkayıp, mest giyen bir kimse, sonra diğer uzuvlarını yıkayıp abdestini tamamlasa, sonra, abdesti bozulsa, sonra abdest alırken, bunlar üzerine mesh edebilir. Çünkü, mestleri giyerken, tam abdest almış olmak şart değildir. Fakat, abdesti bozulduğu zaman, bozulan abdestin, tam alınmış olması şarttır. Meselâ, teyemmüm ederek, mest giydi ise, suyu görünce, bozulan abdesti tam olmadığından, su ile abdest alırken, mesh edemez. Ayaklarını da yıkar.
Özür sâhibi olan kimse, tam abdest alıp, özür akmadan önce, mestlerini giyerse, sonra abdesti özürle bozulsa da, yirmidört saat mesh edebilir. Özrü aktıktan sonra giyerse, yalnız o namaz vakti içinde mesh edebilir.
Mest üzerine mesh müddeti, mukîm olan için, yirmidört sâattir. Misâfir için, üç gün üç gece, yani yetmişiki saattir. Bu müddet, mesti giydiği zaman değil, mest giydikten sonra, abdesti bozulduğu zaman başlar.
Özür sâhibi için mesh müddeti, namaz vakti çıkıncaya kadar olduğu (Fetâvâ-i Hayriyye)de yazılıdır. Özür sâhibi, özre sebep olan şeyi durduğu zamân, abdest alıp, o şey tekrâr başlamadan önce, mestlerini giyse, tahâret-i kâmile ile giymiş olur.
.
Kur'ân-ı kerim okurken edeplerine dikkat etmeli
Burhânüddîn Kerekî hazretleri kıraat ve nahiv âlimidir. 776'da (m. 1374) Ürdün'ün doğusundaki Kerek'te doğdu. İlk tahsilinden sonra Kahire'ye giderek büyük âlimlerden kıraat ilmi tahsil etti ve talebe yetiştirdi. 853’te (m. 1449) Kahire'de vefat etti. Şöyle buyurdu:
Kur'ân-ı kerim okurken şu edeplere dikkat edilmelidir: 1- Abdestli olarak, temiz bir yerde kıbleye karşı diz üstü oturmalıdır! Erkekler başı açık okumamalı, hiç değilse bir takke giymelidir! Takkesiz okumak tenzihen mekruhtur. [Mushafa bakarak okumak, ezbere okumaktan daha sevaptır.] 2- Kur'ân-ı kerim okumaya başlarken Euzü ve Besmele çekmelidir. 3- Manasını bilen de, bilmeyen de ağır ağır okumalıdır. 4- Mümkünse, ağlayarak okumalıdır. Ağlayamayan kimse, ağlamak için kendini zorlamalıdır! 5- Her âyetin hakkını vermeli, yani azap âyetini okurken, korkarak, rahmet âyetlerini heveslenerek, tenzih âyetlerini tesbih ederek okumalıdır. 6- Kur'ân-ı kerim okurken, kendisinde riya, yani gösteriş uyanırsa veya namaz kılan kimseye mâni olursa, yavaş sesle okumalıdır. 7- Kur'ân-ı kerimi tecvide uygun ve güzel sesle okumalı, fakat teganni etmemelidir. [Teganni, harfleri, kelimeleri bozarak ırlamak demektir. Teganni yaparken harfler bozulursa haram, harfler bozulmazsa mekruh olur. Halebi'de diyor ki: Kur'an-ı kerimi teganni ile okuyan imamın arkasında kılınan namazın iadesi gerekir.]
8- Kur'an-ı kerim, Allahü teâlânın kelamıdır, sıfatıdır, kadimdir. Ağızdan çıkan harfler, ateş demeye benzer. Ateş demek kolaydır. Fakat ateşe kimse dayanamaz. Bu harflerin manaları da böyledir. Bu harfler, başka harflere benzemez. Bu harflerin manaları meydana çıksa, yedi kat yer ve yedi kat gök dayanamaz.
9- Kur'ân-ı kerimi okumadan önce, bu kelamı söyleyen Allahü teâlânın büyüklüğünü düşünmelidir! Kimin sözü söyleniyor, ne önemli iş yapılıyor iyi düşünmelidir! Kur'ân-ı kerime dokunmak için, temiz el gerektiği gibi, onu okumak için de, temiz kalp gerekir. Allahü teâlânın büyüklüğünü bilmeyen, Kur'ân-ı kerimin büyüklüğünü anlayamaz. Allahü teâlânın büyüklüğünü anlamak için de, Onun sıfatlarını ve yarattıklarını düşünmek gerekir. Bütün mahlûkatın sahibi, hâkimi olan bir zatın kelamı olduğunu düşünerek okumalıdır.
10- Gaflet içinde okumamalı, okurken başka şeyler düşünmemelidir.
.
Her kim o kitabı inkâr ederse
Dursun Efendi Osmanlı âlimlerindendir. Taşköprü kasabasındandır. Doğum târihi bilinmemektedir. 966 (m. 1558) senesinde İstanbul’da vefât etti. Bir müddet zamanının büyük âlimlerinin hizmetinde bulundu. İlim öğrenmeye çok kabiliyetli idi. Çeşitli medreselere müderris tayin edildi. Tefsîr, Hidâye ve İbn-i Melek kitapları üzerinde risaleler yazdı. Buyurdu ki:
Allahü teâlâ, Bekâra sûresi 154. âyet-i kerîmede meâlen; (Allah yolunda öldürülenlere, “Onlar ölülerdir” demeyin. Hakîkatte onlar diridirler. Fakat siz anlayıp bilemezsiniz) buyurdu.
Allahü teâlâ, Âl-i İmrân sûresinin 135. âyet-i kerîmesinde, meâlen; “Ve bir günah işledikleri veya nefslerine zulmettikleri zaman, Allahü teâlânın va’îd ve ıkâbını anarak günahlarından tövbe ederler (ve günahları ancak Allahü teâlânın bağışlayacağını bilirler), hem de yaptıkları günâha bile bile ısrar etmezler (ve onlar, ısrârın cezasının, günahın cezasından daha çok olduğunu bilirler)” buyurdu.
Allahü teâlâ, Kehf sûresinin 46. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Mal ve çocuklar, dünyâ hayâtının süsleridir. Sonsuz kalıcı olan iyi işlerin sevapları, Rablerinin yanında daha iyidir” buyurdu. Allahü teâlâ, Ra’d sûresi 21. âyet-i kerîmede meâlen; “Ve onlar ki Allahü teâlânın gözetilmesini emrettiği hakları gözetirler. (Akrabalık bağını kırmazlar, müminlere dostluk gösterir, birlik olurlar, kul haklarını gözetirler, Allahü teâlânın bütün kitap ve peygamberlerine îmân ederler) Rablerinden korkarlar (nehyedilen şeylerden sakınırlar ve) fenâ hesaptan korkarlar” buyurdu.
Allahü teâlâ, Âl-i İmrân sûresinin 196. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Allah yolunda şehîd olanları ölü sanmayınız! Onlar diridirler!” buyurdu.
Allahü teâlâ, Bekâra sûresi 121. âyet-i kerîmede meâlen; “Kendilerine kitap verdiğimiz kimseler, o kitabı, hak olduğunu bilerek okurlar. İşte onlar, tahrif yapmaksızın kitaplarına îmân edenlerdir. Her kim de kitabı inkâr eder ve değiştirirse, onlar dinlerinde ziyan edenlerdir” ve İsrâ sûresinin 45. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Sen Kur’ân-ı kerîmi okuduğun zaman, biz, seninle âhirete inanmayanların arasına görünmez bir perde çekeriz.” (Böylece seni göremezler ve sana bir zarar yapamazlar) buyurdu.
Aynı sûrenin 82. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Biz Kur’ân-ı kerîmde öyle âyet-i kerîmeler indirmekteyiz ki, müminler için şifâ ve rahmettir (ki, dinlerine kuvvet ve menfâat verir). Zâlimlerin de ancak sapıklığını arttırır” buyuruldu
.
Ölen kimsenin ruhu başkasına geçmez
Ebü'l-Kâsım Lâlekâî hazretleri hadis hafızı ve kelâm âlimidir. İran’da Taberistan’da doğdu. İlim tahsili için Bağdat'a gitti. Burada zamanın büyük âlimlerinden hadis ve kelam öğrendi, sonra memleketine dönüp talebe yetiştirdi. 418'de (m. 1027) Dînever'de vefat etti. “Şerhu uşûli itikâdi Ehli's-sünne ve'l-cemâ’a” isimli eserinde şöyle buyuruyor:
Tenasühe inanmak batıldır. Ölen kimsenin ruhu başkasına geçmez. Geçtiğini bildiren hiçbir âyet veya hadis yoktur. Hiçbir âlim de böyle bir şey söylememiştir. Kur'an-ı kerimde ölüm ve dirilişle ilgili birçok âyet-i kerime vardır. Hiçbirinde ruhun başka bir insana veya başka bir mahluka geçtiğini gösteren bir ifade yoktur. Zaten Allahü teâlâ insanlara ruh hakkında kâfi bilgi vermemiştir.
İsra suresinin (Sana ruh hakkında soranlara, de ki, "Ruh Rabbimin işlerindendir, size az bir bilgi verilmiştir") mealindeki 85. âyeti de ruhun mahiyetini bilmenin imkânsız olduğunu gösteriyor. Kur’ân-ı kerimde buyuruldu ki: (İlk insan çamurdan, sonrakiler, nutfeden yaratıldı. Nutfe kan pıhtısı, et olur, sonra can verilir. Herkes ölür, kıyamette dirilir) (Müminun 12-16) Bekara suresinin (Allah sizi ölü iken diriltti. Sonra öldürecek, sonra diriltecek, nihayet Ona döndürüleceksiniz) mealindeki 28. âyetini, tefsirler şöyle açıklıyor:
Çocuğun ana rahminde can verilmesinden önceki hâli için ölü, can verilmesine de diriltme denmiştir. Yani insan, bir defa ana rahminde, bir de kabirden sonra diriltiliyor. İki ölü hâli vardır. Biri ana rahmindeki canlılıktan önceki durumu, bir de kabirdeki hâli. Yani hepsi iki ölüm, iki diriltmedir.
Kâfirler ahirette (Ey Rabbimiz, bizi iki defa öldürdün, iki defa dirilttin) diyecekler. (Mümin 11), Ve dünyaya tekrar gönderilmelerini isteyecekler, iyi amel işleyeceklerini söyleyecekler. (Secde 12) Kendilerine dünyadan geldikleri bildirilerek istekleri reddedilecek. (İbrahim 44) Ve denecek ki: (Size, düşünebilenin düşünebileceği, öğüt alabileceği kadar ömür vermedik mi? Size, [Peygamber, kitap, akıl, ihtiyarlık, ölüm gibi] uyarıcılar gelmedi mi?) [Fatır 37] (Kâfirlerden birine ölüm gelince, "Rabbim, beni geri çevir, tâ ki, yapmadan bıraktığımı tamamlar, iyi iş işlerim" der. Hayır; bu söylediği boş laftır. Tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında geriye dönmekten onları alıkoyan bir engel vardır.) [Müminun 99-100] Duhan suresinin 56. âyet-i kerimesinde (İnsan ilk ölümden başka bir ölüm tatmaz) ifadesi, tek ölüm olduğunu açıkça gösteriyor.
.
Selam vermek, en güzel duadır
Ziyâüddîn Ahmed Kurtubî hazretleri hadis ve Mâliki fıkıh âlimidir. 578'de (m. 1182) Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. İbnü'l-Müzeyyen künyesiyle de anılır. İlk tahsilinden sonra Mekke, Medine, Kudüs, Mısır ve İskenderiye'ye giderek pek çok âlimden ilim tahsil etti. İskenderiye'ye yerleşip talebe yetiştirdi. 656'da (m. 1258) vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Dinimizde selamlaşmanın önemi büyüktür. Müslümanların yanına girerken, çıkarken, karşılaşınca, ayrılırken mutlaka selam vermelidir! Selam vermek, bir kimseye yapılacak en güzel duadır. Selam, (Ben Müslümanım, benden sana zarar gelmez, selamettesin) manasına, selamet üzere ol, Müslüman olarak vefat et, manalarına da gelir.
Gayrimüslimlerin hidayete kavuşmaları niyetiyle, ihtiyaç olduğu zaman onlara selam vermek, hidayete kavuşmaları için dua etmek caizdir. Selamlaşırken eğilmek günahtır. Hadis-i şerifte, (Karşılaştığınız zaman birbirinize eğilmeyin, kucaklaşmayın) buyuruldu. Eshab-ı kiram, yolculuktan döndükleri zaman kucaklaşırlardı. Şu hâlde, uzun yoldan gelmiş veya uzun zamandır görülmeyen bir arkadaşla kucaklaşmak caiz olur.
"Selamün aleyküm" diye selam vermek caiz ise de "Esselamü aleyküm" demek daha iyidir. Selamün aleyküm denince, "Ve aleyküm selam" demek farzdır. Esselamü aleyküm denince de, "Ve aleykümüsselam" denir. Her ikisinde de "ve" harfini söylemelidir! (Ve aleyküm...) deki "ve", (dahi) manasındadır. Yani, (Allah’ın selamı bizim üzerimize olduğu gibi, sizin de üzerinize olsun!) demektir. Sadece (aleyküm selam) ise, sanki (Selam bize değil size olsun) gibi uygunsuz bir manaya gelebilir.
Selamı düzgün verip düzgün almak iyidir. “Ve” söylemeden de almak caiz ise de, 've'li söylemelidir. Verilen selamı daha güzeli ile almak da farz değil ise de, çok sevaptır.
Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), (Selamün aleyküm) diyen için, (On sevap kazandı) buyurdu. Başka biri, (Selamün aleyküm ve rahmetullahi) dedi. (Yirmi sevap kazandı) buyurdu. Bir başkası da, (Selamün aleyküm ve rahmetullahi ve berekatühü) dedi. Bu kimse için de, (Otuz sevap kazandı) buyurdu. Bu sırada orada oturanlardan biri selam vermeden çıkıp gitti. Resulullah efendimiz, (Arkadaşınız [selamın faziletini] ne tez unuttu) buyurdu. Daha sonra, (Bir topluluğa gelince de, ayrılırken de selam verin! Birinci selam, ikincisinden daha mühim değildir) buyurdu.
.
Secdede iken çok duâ ediniz
Hişâm Destüvâî hazretleri hadîs hafızıdır. İran’da Ahvaz'ın Destüvâ kasabasında doğdu. Kûfe’ye giderek Hammâd, Eyyûb Sahtiyânî gibi muhaddislerden hadis tahsil etti. Abdullah bin Mübarek, Vekî bin Cerrah gibi muhaddisler yetiştirdi. Hadis rivayetindeki yüksekliğinden dolayı kendisine "Emîrü'l-mü'minîn fi'l-hadîs" unvanı verildi. 153 (m. 770)’de Bağdad’da vefat etti. Şöyle nakleder:
Câbir bin Abdullah’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
(Meyyit kabrine konduğu zaman, güneş batma vakti kendisine gösterilir. Ölü oturur, iki gözünü siler ve; “Beni bırakın namaz kılayım” der.)
Hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem; “Ölüyü mezara koyduklarında, mezar der ki: “Yazıklar olsun sana ey insanoğlu, ben var iken niye gurûrlandın? Benim sıkıntı, karanlık, yalnız ve böceklerle, kurtlarla dolu bir yer olduğumu bilmiyor muydun? Üzerimden geçerken, bir ayağın geride, bir ayağın ileride şaşkınca durduğun zaman neye aldanmıştın?” Eğer o kimse sâlihlerden ise, bir ses der ki: “Ey Mezar! Neler söylüyorsun? O doğruluk üzere idi ve emr-i ma’rûf, nehy-i münker yapardı. Ona elbette yeşil bahçeler hazırladım.” Sonra bedeni nûra çevrilir, rûhu göğe çıkarılır) buyurdu.
Berâ bin Âzib’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûlullah efendimiz; “Kabirde mümine, güzel yüzlü, güzel kokulu ve güzel elbiseli bir genç gelir. 'Bugün, senin iyi şeyler vadolunduğun gündür' der. Meyyit, ona kim olduğunu sorunca; 'Senin (dünyâda iken yaptığın) iyi amelinim' der. Kâfir olana ise, çirkin suratlı, çirkin kokulu ve çirkin elbiseli bir genç gelir. 'Bugün senin korkutulduğun ve tehdid olunduğun gündür' der. Meyyit, ona kim olduğunu sorunca, o da; 'Senin (dünyâda iken yaptığın) kötü amelinim' der” buyurdu.
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) anlatıyor: Resûlullah Efendimizin zamanında iki kardeş vardı. Bunlardan birisi ailenin geçimini temin ederdi. Diğeri de Resûlullahın yanından ayrılmayarak bir şeyler öğrenmeye çalışırdı. Ailenin geçimini temin eden, kardeşini Resûlullaha şikâyet etti. Resûlullah ona: “Ne malûm onun yüzü suyu hürmetine geçiminizi temin etmediğiniz?” diye cevap verdi.
Ebû Hüreyre’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem buyurdu ki: “Kulun Allahü teâlâya en yakın olduğu vakit, secde ettiği vakittir. O hâlde secdede iken çok duâ ediniz.”
.
Allahü teâlâ tevbe edenleri sever
Efdalzâde Hamid Efendi, Osmanlı Devleti’nin yedinci şeyhülislâmıdır. 908 (m. 1503) senesinde İstanbul'da vefât etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Erkek veya kadın, bir Müslüman, âlimlerin söz birliği ile küfre sebep olacağını bildirdikleri bir sözün veya işin küfre sebep olduğunu bilerek, amden [yâni tehdîd edilmeden, istekle] veya başkalarını güldürmek için söyler, yaparsa, manasını düşünmese dahî, îmanı gider. (Mürted) olur. Buna (Küfr-i inâdî) denir. Eğer bunun küfre sebep olduğunu bilmeyip, amden söyler, yaparsa, yine mürted olur. Buna (Küfr-i cehlî) denir. Çünkü, her Müslümanın, bilmesi lâzım olan şeyleri öğrenmesi farzdır. Bilmemesi özür değil, büyük günahtır. Küfr-i inâdî ve küfr-i cehlî ile mürted olanın, nikâhı bozulur. Zevcesinden vekâlet alarak, iki şâhit yanında veya câmide cemaat ile (Tecdîd-i nikâh) yapması lâzım olur. İkiden fazla tecdîd için (Hulle) lâzım olmaz. Küfre sebep olan sözü, hatâ ederek [yâni amden olmayıp, yanılarak] veya tevilli olarak veya ikrâh [tehdîd] edilerek söylerse, mürted olmaz ve nikâhı bozulmaz. Küfre sebep olması, âlimler arasında ihtilâflı olan bir sözü amden söyleyen mürted olmaz ise de, bunun tevbe ve istigfâr etmesi ve tecdîd-i nikâh yapması ihtiyâtlı olur.
Câmilere giden Müslümanın, küfr-i inâdî ve küfr-i cehlî ile mürted olması düşünülemez. Yalnız bu son şekilde, mürted olması düşünülebileceğinden, imam efendiler, cemaate, (Allahümme innî ürîdü en üceddidel-îmane vennikâha tecdîden bi-kavli lâ-ilâhe illallah Muhammedün resûlullah) okutarak tevbe ve tecdîd-i nikâh yapılıyor. Böylece, (Lâ ilâhe illallah diyerek, tecdîd-i îman yapınız!) hadis-i şerifindeki emir yapılmış olmaktadır.
Nûr sûresinin otuzbirinci âyetinde meâlen, (Ey müminler! Allaha tevbe ediniz!) buyuruldu. Tahrîm sûresinde, sekizinci âyet-i kerimesinde meâlen, (Allaha tevbe-i nasûh yapınız!) buyuruldu. Nasûh kelimesine yirmiüç mana verilmiştir. Bunlardan en meşhuru, pişman olup, dili ile istigfâr etmek ve bir daha işlememeye karar vermektir.
Bekara sûresinde ikiyüzyirmiikinci âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ, tevbe edenleri sever) buyuruldu. Hadis-i şerifte, (En iyiniz, günahtan sonra hemen tevbe edeninizdir) buyuruldu. Günahların en büyüğü, küfürdür ve münâfıklıktır ve irtidâddır.
.
Meleklerin göklere çıkardığı namaz
Muhsin-i Kayserî hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. Kayseri’de doğdu. İlk tahsilinden sonra Şam ve Mısır'a giderek fıkıh tahsil etti. Kayseri'ye dönerek birçok talebe yetiştirdi. 761 (m. 1360)’da Kayseri'de vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” (En büyük hırsız, kendi namâzından çalan kimsedir) buyurdu. Yâ Resûlallah! Bir kimse, kendi namâzından nasıl çalar? diye sordular. (Namâzın rükü’unu ve secdelerini tam yapmamakla) buyurdu.
Bir def’a da buyurdu ki: (Rükü’da ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin namâzını Allahü teâlâ kabul etmez.)
Peygamberimiz bir kimseyi namâz kılarken, rükü’unu ve secdelerini tam yapmadığını görüp, (Sen namâzlarını böyle kıldığın için, Muhammed’in dîninden başka bir dinde olarak ölmekten korkmuyor musun?) buyurdu. Yine buyurdu ki: (Sizlerden biriniz, namâz kılarken, rükü’dan sonra tamâm kalkıp, dik durmadıkça ve ayakta, her uzuv yerine yerleşip durmadıkça namâzı tamâm olmaz.) (İki secde arasında dik oturmadıkça namâzınız tamâm olmaz.)
Bir gün Peygamberimiz birini namâz kılarken, namâzın ahkâm ve erkânına riâyet etmediğini, rüküdan kalkınca, dikilip durmadığını ve iki secde arasında oturmadığını görüp, buyurdu ki: (Eğer namâzlarını böyle kılarak ölürsen, kıyâmet günü, sana benim ümmetimden demezler.) Bir başka yerde de buyurdu ki: (Bu hâl üzere ölürsen, Muhammedin “aleyhisselâm” dîninde olarak ölmemiş olursun.)
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Altmış sene, bütün namâzlarını kılıp da, hiçbir namâzı kabul olmayan kimse, rükü ve secdelerini tam yapmayan kimsedir.)
Zeyd ibni Vehb “rahmetullahi teâlâ aleyh” birini namâz kılarken rükü ve secdelerini tam yapmadığını gördü. Yanına çağırıp, "ne kadar zamândır böyle namâz kılıyorsun?" dedi. "Kırk senedir" deyince, "sen kırk senedir namâz kılmamışsın. Ölürsen Muhammed Resûlullahın sünneti [yani dîni] üzere ölmezsin" dedi.
Bir mümin namâzını güzel kılar, rükü ve secdelerini tam yaparsa, namâz sevinir ve nûrlu olur. Melekler, o namâzı göğe çıkarır. O namâz, namâzı kılmış olana, iyi duâ eder ve "sen beni kusurlu olmaktan koruduğun gibi, Allahü teâlâ da, seni muhâfaza etsin" der. Namâz güzel kılınmazsa, siyâh olur. Melekler o namâzdan iğrenir. Göğe götürmezler. O namâz, kılmış olana, fenâ duâ eder. "Sen beni zâyi eylediğin, kötü hâle soktuğun gibi, Allahü teâlâ da seni zâyi eylesin" der.
.
Kalp kırmak, Allahın lütfunu incitmektir
Hamîdüddîn Kalender Dehlevî hazretleri Çeştiyye tarikatı büyüklerindendir. Hindistan’da Delhi civarındaki Kîlügari'de doğdu. Küçük yaştan itibaren Nizâmeddin Evliya hazretlerinin sohbetlerine katıldı. Onun vefatından sonra halifesi Çırâğ-ı Dehlî’nin sohbetlerine devam etti. 757 (m. 1356)’da Delhi’de vefat etti. “Hayrü'l-mecâlis” adlı eserinde hocasının sohbetlerini nakleder. Burada buyuruyor ki:
Üstadım Nizâmüddîn Evliyâ buyurdu ki: “Tasavvuf yolunda yedi çeşit tehlike vardır. Bunlar, ıraz, hicâb, tefasil, selb-i merid, selb-i kadem, teselli ve düşmanlıktır. Âşıkın bir hareketi veya davranışı, 'Sevilen' tarafından beğenilmezse, maşuk âşıktan yüz çevirir. Buna ıraz denir. Âşık bundan pişman olup, tövbe etmelidir. Pişmanlığı kabul edilmez ise, ikisinin arasına hicâb (örtü, perde) girer. Bu hicabı kaldırmak için, âşıkın tövbe etmesi lâzımdır. Tövbesi kabul edilmez ise, arada tefasil (ayırıcı, bölme) yer alır. Bu hâlde iken de tövbesi tekrar kabul edilmez ise, o zaman âşık, itaat ve bağlılığının zevklerinden mahrum kalır ve bununla beraber, önceki bağlılığının bütün meyve ve faydalarını da kaybeder ve bu, âşıkla maşuk arasında uçurumlar açar, âşık şüphelere düşer ve aşkı düşmanlığa dönüşür.”
“İnsanın îmânı, dünyâya ve onun altınlarına bir deve pisliğinden fazla değer vermediği ve Allahü teâlâdan başka hiçbir şeye güvenmediğinde ancak tamam olur. Kendine Allah âşığı diyen bir kimse, dünyâyı sever ve onu sevenlerle arkadaşlık yaparsa, o bir yalancı ve münâfıktır.”
“Bir talebe için, Allahü teâlâya bağlılığın şu altı esâsı vardır: 1- Nefsini yenmek için insanlardan uzak kalmalıdır. 2- Her zaman temiz ve abdestli olmalıdır. 3- Her gün oruç tutmaya çalışmalı, yapamıyorsa az yemelidir. 4- Allahü teâlâdan başka her şeyden uzaklaşmaya çalışmalıdır. 5- Hocasına sâdık ve itaatkâr olmalıdır. 6- Allahü teâlâyı ve hakîkati her şeyden üstün tutmalıdır.”
“Bir talebe, şu dört şeyden sakınmalıdır: 1- Dünya ehli ve özellikle zenginlerle görüşmekten, 2- Zikirden başka bir şeyden bahsetmekten, 3- Allahü teâlâdan başka bir şeye sevgi beslemekten, 4- Allahü teâlâdan başka bütün dünyevî şeylere kalbi bağlanmaktan.”
“Kalp kırmak, Allahü teâlânın lütfunu incitmektir. Neye uğrarsa uğrasın, sâlih kimse, asla kimseye kötü söylememeli ve lanet etmemelidir. İnsanların kabahatlerini açıklamamalıdır.”
.
Sadaka, en sevdiğin malından olmalı!
Bedreddîn Hasen el-Murâdî hazretleri tefsir, kıraat ve nahiv âlimidir. Mağrib asıllı olup Mısır'da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil etti ve çok talebe yetiştirdi. 749'da (m. 1348) Kahire'nin Seryâküs beldesinde vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Sadakanın, kişinin en sevdiği maldan olması lâzımdır. Bu hususta, Âl-i İmrân sûresinin doksanikinci âyetinde meâlen, (Sevdiğiniz şeylerden infâk etmedikçe hayra, iyiliğe [Cennete] nâil olamazsınız, kavuşamazsınız) buyurulmuştur. Bekara sûresinin ikiyüz yetmişüç ve ikiyüz yetmişdördüncü âyetlerinde meâlen (Sizin sadakalarınız, fî-sebîlillah cihâd eden, ilim tahsîl eden ve ibâdet gibi hayırlı bir işle meşgûl olan ve yeryüzünde ticâret ve sanat gibi bir işle meşgul olmaya müsâid [elverişli] vakitleri olmayan fakirler içindir. Onlar, dilenmekten çekindikleri için, câhiller onları zengin zannederler. Ey Resûlüm, sen onları sîmâlarından tanırsın. Onlar iffetlerinden dolayı insanları rahatsız edip sadaka istemezler. Malınızdan, bunlara infâk ederseniz, muhakkak Allahü teâlâ verdiğinizi ve niçin verdiğinizi bilir. Şu kimseler ki, gece ve gündüz gizli ve âşikâr mallarını infâk ederler. Onların ecirleri, Rablerinin indinde [Na'îm Cennetleri]dir. Onlara korku ve hüzün yoktur) buyurulmuştur. [Ebû Bekr-i Sıddîk bin altın âşikâre, bin altın gizli, bin altın gece, bin altın gündüz sadaka verdi. Bunun üzerine bu âyet-i kerimenin nâzil olduğu bildirilmiştir.]
Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: (Yedi kısım kimse vardır ki, Allahü teâlânın ihsân ettiği gölgeden başka gölge bulunmadığı kıyâmet gününde, Allahü teâlâ onları Arş'ın gölgesinde gölgelendirir. Onlardan birisi, sadaka verdiği zaman sağ elinin verdiğini, sol eli dahî bilmeyen kimsedir.) Bu hadis-i şeriften sadakayı âşikâre, açıkça vermenin tamamen nehyedildiği anlaşılmamalıdır. Bazı yerler vardır ki, hâlis niyet ile, kendini riyâdan koruyarak ve başkalarını teşvîk için hayrın, iyilik ve sadakanın, âşikâre olması daha eftâldir. Hadis-i şerifte, (Bir hayrın yapılmasına yol gösteren onu yapan gibidir) buyurulmuştur. Bu hadis-i şerife göre, sadakayı âşikâre vermek, iyiliği açıkça yapmak iki kat sevap olur. Birisi, vermiş olduğu sadaka sevabı, ikincisi ise, başkalarını teşvîk etmek sevabıdır. Böyle, hâlis niyet ile, iyilik ve sadakayı izhâr, aklen ve şer'an gizlemekten elbette daha güzeldir.
.
Riyâ, gösteriş demektir
Ebû Bişr İsmâîl el-Basrî hazretleri Hadis hafızı ve tefsir âlimidir. 110 (m. 728)’de Basra'da doğdu. Eyyûb Sahtiyânî gibi zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil etti. Ahmed bin Hanbel gibi âlimler de onun talebeleri arasında yer aldı. 193'te (m. 809) Bağdat'ta vefat etti. Tefsirinde şöyle anlatır:
Riyâ, bir şeyi olduğunun tersine göstermektir. Kısaca, gösteriş demektir. Kalp hastalıklarındandır. Kötü bir huydur. Âhiret amellerini yaparak, âhiret yolunda olduğunu göstererek, dünya arzularına kavuşmak demektir. Allahü teâlâ, Kur'ân-ı kerimde ve Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) hadis-i şeriflerinde, İslâm âlimleri de kitaplarında, riyânın kötülüğünü bildirmişlerdir. Mâ'ûn sûresinin dört, beş ve altıncı âyetlerinde meâlen (Gaflet ile, önem vermeden namaz kılan ve namazlarını halk yanında, nifâk ve riyâ ile kılıp, tenhâda terk edenler için şiddetli azap vardır) buyurulmuştur. Kehf sûresinin yüzonuncu âyetinde meâlen (Kim Rabbine kavuşmayı arzu ederse, amel-i sâlih işlesin ve Rabbine yaptığı ibâdette, Ona hiç kimseyi ortak koşmasın) buyurulmuştur. Bu âyet-i kerimeye göre, riyâ ile, yani gösteriş için ibâdet etmek, şirk hükmündedir. Çünkü, riyâ, gösteriş yapan, ibâdetinde, mâbuda bir başkasını ortak koşmaktadır. Bu manayı teyit ederek, Resûlullah efendimiz Eshâb-ı kirâma, (Sizin için en çok korktuğum şey, şirk-i asgara [küçük şirke], yakalanmanızdır) buyurdu. Eshâb-ı kirâm Yâ Resûlallah! Küçük şirk nedir? diye sordular. (Riyâdır) buyurdu. Diğer bir hadis-i şerifte, (Dünyada riyâ ile ibâdet edene, kıyâmet günü, ey kötü insân! Bugün sana sevap yoktur. Dünyada kimler için ibâdet ettin ise, karşılıklarını onlardan iste, denir) buyurdu. Riyânın zıddı, ihlâstır. İhlâs, dünya faydalarını düşünmeyip, ibâdetlerini yalnız Allah rızası için yapmaktır. Resûlullah efendimiz buyuruyor ki:
(Allahü teâlâ buyuruyor ki: Benim şerîkim yoktur. Başkasını bana şerîk eden, sevaplarını [vadettiğim karşılıklarını] ondan istesin. İbâdetlerinizi ihlâs ile yapınız! Allahü teâlâ, ihlâs ile yapılan amelleri [işleri] kabul eder.)
Muâz bin Cebel’i (radıyallahü anh) Yemen'e vâlî olarak gönderirken, (İbâdetlerini ihlâs ile yap! İhlâs ile yapılan az amel kıyâmet günü sana yetişir) buyurdu. Başka bir hadis-i şerifte, (İbâdetlerini ihlâs ile yapanlara müjdeler olsun. Bunlar hidâyet yıldızlarıdır. Fitnelerin karanlıklarını yok ederler) buyurdu.
İslâmiyette üç türlü yemin vardır
Mecdüddîn Abdüsselâm Harrânî hazretleri Tefsir, kıraat, hadis ve fıkıh âlimidir. 590 (1194)’de Urfa-Harran'da doğdu. İlk tahsilinı burada yaptıktan sonra Bağdat'a gitti ve zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil ederek Harran'a döndü, çok talebe yetiştirdi. 652'de (m. 1254) vefat etti. Bir dersinde buyurdu ki:
Yemîn, bir şeyi yapacağına veya yapmayacağına dair, Allahü tealanın ismi ile verilen sözdür. İslâmiyette yemin üç türlüdür:
a) Yemin-i Gamûs: Geçmişteki bir şey için, bilerek yalan yere yemin etmektir. Büyük günahlardandır. Böyle yeminlere kefaret lâzım olmaz. [Hemen pişman olup, tevbe ve istiğfâr etmelidir.]
b) Yemin-i Lağv: Boş yere bir işi yaptığı zannı ile, yanlış yemin etmektir. Daha sonra yapmadığı ortaya çıkınca, hiç hükmüne girer. [Yâni günah da olmaz, kefaret de icap etmez.]
c) Yemin-i Mün'akıde: İleride yapacağım veya yapmayacağım diye yalan yere yemin etmektir. Bir kimse yarın şu işi yapacağım diye vaatte bulunup (Vallahî) diyerek yemin etse, daha sonra sebât etmeyip, o işi yapmasa (Hânis) yâni yalancı olup, kefaret vermesi lâzım olur. Bu kısm yemine kefaret verilmesi husûsunda Kur'an-ı kerimde açık beyanlar vardır. Mâide sûresinin seksendokuzuncu âyetinde meâlen (Allahü teâlâ sizi yemin-i lağv ile muâheze etmez [cezâlandırmaz]. Fakat akdettiğiniz [mün'akid] yeminlerde muâheze eder. Onun kefareti, çoluk çocuğunuza yedirdiğinizin orta hâli ile on fakiri doyurmaktır veya çoluk çocuğunuza giydirdiğinizin orta hâliyle birer elbiseyi, on fakire giydirmektir veya bir köle âzâd etmektir. Bu üçünden birini yapmaya gücü yetmeyenin, üç gün müte'âkıben [peş peşe] oruç tutmasıdır. İşte bunlar sizlerin yeminlerinize kefarettir. Lisanlarınızı [yalan yere yemin etmekten veya] yemininizi bozmaktan hıfz ediniz) buyurulmuştur.
Allahü teâlânın isminden başka, yer, gök ve başın için ve evladın için diyerek, yemin etmek ise, çeşitli hadis-i şerifler ile menedildiğinden, şer'an câiz değildir. Mün’akıde yemînin sahîh olması için, yemîni yerine getirebilmek, aklen veyâ fiilen mümkün olmalıdır. Zaman bildirmiş ise, zamanın sonuna kadar mümkün olmalıdır. Çünkü yemîni yerine getirmek, zamanın sonunda vâcib olur. Mümkün olmayan bir şeye yemîn etmek günâhtır. Vallahi hakkını yarın sabâh vereceğim deyince, sabâh olmadan, ikisinden biri ölürse, yemîn sahîh olmaz.
.
Bazı âyet-i kerimelerin neshi hakkında
İbn-i Şüreyh hazretleri meşhur Kıraat âlimidir. 392'de (m. 1002) Endülüs’te (İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. Mıdır ve Hicaz’a giderek zamanın büyük âlimlerinden kıraat tahsil etti ve tekrar Endülüs’e döndü. 476'da (m. 1084) İşbîliye'de vefat etti. Şöyle buyurdu:
Kur’ân-ı kerimde bazı âyetler, sonra gelen diğer âyetlerle veya hadis-i şeriflerle neshedilmiştir. Nesh, emir ve yasakların yürürlükten kaldırılması veya değiştirilmesi demektir. Allahü teâlânın, Hazret-i Âdem’den itibaren gönderdiği dinlerin hepsi itikatta aynı, amelde ise farklıydı. Sonra bütün dinleri neshedip, İslamiyet’i göndermiştir. Kur’ân-ı kerim 23 senede indi. Bu zaman zarfında bazı hükümler tedrici olarak indi. Mesela, içki önce haram değildi. Bir âyet inip fayda ve zararından bahsedilmiş, zararı daha fazladır denilerek bırakılması istenmiş; fakat kesin olarak haram edilmemişti. Daha sonra kesin olarak haram edildi. Neshin çeşitleri şunlardır:
1- Âyetin, âyet ile neshi: Bekara sûresinin 180. âyetinde, ölüm hastasının ana, baba ve yakınları için vasiyette bulunma şartı vardı. Nisa sûresinin 11. âyetinde, herkesin ne kadar miras alacağı bildirilmiş ve böylece vasiyet şartı kaldırılmıştır. Nisa sûresinin, (Yeminlerinizin bağladığı kimselere de hisselerini veriniz) mealindeki 33. âyetine göre, akraba olmayan iki kişi yeminleşir ve biri diğerine mirasçı olurdu. Ama Enfal sûresinin, (Yakın akrabalar vâris olmaya daha uygundur) mealindeki 75. âyeti ile neshedildi. Nur sûresinin, (Zina eden ancak zina edenle evlenebilir) mealindeki 3. âyeti, Nur sûresi 32. âyeti ile ve İbni Mace’nin bildirdiği (Önceki zina, nikâhı haram kılamaz) hadis-i şerifi ile neshedildi. Dört mezhepte de, zina eden, zina etmeyenle ve zina etmeyen, zina edenle evlenebilir.
2- Âyetin, sünnet ile neshi: Bekara sûresinin (Ölüm gelince, ana baba ve yakınlara vasiyet farzdır) mealindeki 180. âyeti, (Vârise vasiyet yoktur) hadis-i şerifi ile neshedildi. Zekât verilmesi bildirilen 8 sınıftan biri olan Müellefe-i kulub, iman etmesi veya kötülükleri önlenmek istenilen kâfirler ve yeni iman etmiş olan zayıf Müslümanlar idi. Hazret-i Ebu Bekir zamanında, Beyt-ül-mal emini olan Hazret-i Ömer, (Zekâtı Müslümanların zenginlerinden al, fakirlerine ver) mealindeki Muaz hadisini bildirip, (Müellefe-i kulub’a zekât verilmesini Resulullah neshetti) dedi. Eshab-ı kiramın hepsi, bunu kabul etti. Neshedilmiş olduğuna ve bunlara zekât verilmemesi gerektiğine icma hasıl oldu.
.
Harama helal diyenin imanı gider
Abdullah ed-Dabbî hazretleri tâbiînin fıkıh alimlerindendir. 72 (m. 691)’de doğdu. Hazret-i Ali ve İbn-i Mes’ûd'dan (radıyallahü anhüma) hadis rivayet etti. İmam-ı Ca'fer-i Sâdık'ın sohbetlerinde bulundu. İmam-ı Azam Ebû Hanîfe'den bizzat fıkıh ilmi tahsil etti. 144 (m. 761)’de Kûfe’de vefat etti. Şöyle buyurdu:
Ef'âl-i mükellefîn, yâni Müslümanın yapması lâzım olan şeyler, sekizdir: Farz, vâcib, sünnet, müstehab, mubâh, haram, mekruh, müfsid... Farzlar ve haramlar, Allahü teâlâ tarafından, Kur'an-ı kerimde açıkça bildirilmişlerdir. Bir ibâdetin farzlarından biri terk edilirse, o ibâdet sahih olmaz. Bilmeyerek terk edilince de, sahih olmaz. Bilerek terk edince, günah da olur. Sünneti yapmanın sevabı, farzın sevabından azdır. Sünneti bilerek terk etmek günah olmaz. Azâb yapılmaz. Azarlanır. Gayri müekked sünnete, müstehab ve mendûb da denir. Bunu yapmak, sevap olur. Yâni, Cennet nîmetine kavuşur. Bilerek yapmamak, günah olmaz. Nâfile ibâdet, yâni emrolunmamış bir ibâdeti yapmak, müstehabdır.
Mubâh, yapması veya yapmaması, sevap veya günah olmayan şeydir. Yemesi haram olmayan şeyleri, doyuncaya kadar yemek, içmek mubâhtır. Doyduktan sonra yemek, içmek haramdır. Haramdan kaçınmak sevaptır. [Farzı yapmaktan da çok sevaptır.] Mekruh işlemek de günahtır.
Harama helâl diyen kâfir olur. Şarap içmek, kumar oynamak, anaya, babaya âsî olmak, [yâni, haram olmayan emirlerini yapmamak, Müslümanların kalbini kırmak, rızası olmadan malını almak] haramdır.
Mekruha helal diyen kâfir olmaz. Abdestte ve gusülde suyu isrâf etmek mekruhtur. Sünnet deyince, müekked sünnet anlaşılır. Mekruh deyince, tahrîmi olan mekruh anlaşılır.
Ödünç istemek, mubâhtır. Ödünç vermek, müstehabdır. Borç ödemek farzdır. Borçlu fakiri sıkıştırmamak vâcibdir. Lâzım olan din bilgilerini öğrenmek, kadınlara da farzdır. Başkalarına öğretecek kadar fazla öğrenmek, farz-ı kifâyedir. Daha çok öğrenmek mendûbdur. İlmi ile övünmek, mekruhtur. Bey'ın şartlarından olmayıp da, alıcı ve satıcıdan birine faydası olan bir şeyi şart ederek yapılan satış fâsid olur, haram olur. Her insana ilk farz olan şey, îman etmesidir. [Îmanı olmayana, (kâfir) denir. Îmanı olana, (Müslüman) denir. Bazı sözler, bazı işler, îmanın gitmesine sebep olur. Müslüman iken, sonradan îmansız olana, (mürted) denir.
.
Allah için sevmek nasıl olur
Ahmed el-Mervezî hazretleri Ahmed bin Hanbel hazretlerinin en üstün talebelerinden idi. 275 (m. 888) târihinde vefât etti. Hayatı boyunca hocasının yanından ayrılmadı.
Ahmed el-Mervezî, bir gün Ahmed bin Hanbel hazretlerinin yanına gitti. Ona nasıl sabahladınız? diye sordu. Ahmed bin Hanbel “Allahü teâlâ, farzların yapılmasını; Resûlullah efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) sünnet-i seniyyesine uyulmasını; sağımızda ve solumuzda bulunup, amellerimizi yazan melekler, sâlih amel yapılmasını; nefis, arzu ve istekler peşinde koşmayı; şeytan, kötü söz ve işlerle uğraşmayı; can alıcı melek Azrail (aleyhisselâm) rûhu almayı; çoluk çocuk, yiyecek ve giyeceklerinin teminini isterlerken, ben nasıl sabahlarım, sen düşün artık” buyurdu. Yine o, Ahmed bin Hanbel hazretlerine “Allahü teâlânın indinde yüksek derecelere kavuşanlar, bu mertebeye nasıl ulaştılar?” diye sorunca, “Doğrulukla" cevâbını verdi. Ahmed bin Hanbel hazretlerinin “İkindiden sonra uyumak, iyi değildir” buyurduğunu nakletti.
Ahmed bin Hanbel, talebesi ile beraber bulunuyordu. Daha, güneş doğmamıştı. Talebelerine “Cennetin günleri, işte şu gördüğünüz durumdadır” dedi.
Ahmed bin Hanbel’e, “Allah için sevmek nasıl olur?” diye sorulunca, “Sevdiğini dünya menfaati için değil de, Allahü teâlânın rızâsından başka hiçbir düşünce olmadan sevmektir” cevâbını verdi. Hocam bana şu manada bir şiir okudu:
“Beni, Allah için sevmeyenin sevgisine güvenmem... Allahü teâlânın rızâsı için birbirini, sevenlere, dünyâ ne kadar değersiz ve ehemmiyetsizdir.”
Ahmed el-Mervezî anlattı: Bir gece rüyâda şöyle gördüm. Kıyâmet kopmuş, melekler insanların etrafını kuşatmışlardı. Bu sırada meleklerin şöyle dediğini duydum: “Bugün, zâhidler (dünyâya, onun aldatıcı ve geçici lezzetlerine aldanmayıp, ebedî ve sonsuz âhiret lezzetlerini ve nimetlerini kazanmak için çalışanlar) kurtuldular.” Sonra Resûlullah efendimizi gördüm. “Ey Ahmed bin Hanbel! Gel, kendini, Rabbine arz et” buyurdular. Ben de o sırada hocamın arkasında idim. Buyurdular ki: “Birbiriyle söz yarışında bulunanlar, felah bulmazlar. Aynı zamanda, bidate düşmekten de kendilerini muhafaza edemezler.”
Ahmed el-Mervezî hazretleri vefât ettiği zaman, Ahmed bin Hanbel hazretlerinin ayak tarafına defnedildi. Cenâze namazını Hârun bin Abbâs el-Hâşimî kıldırdı.
.
Düşmanlarınıza bile adaletli davranınız
Mücâhîd bin Cebr hazretleri tabiînin meşhur tefsir âlimlerindendir. 21 (m. 642)’de Mekke'de doğdu. Eshab-ı kiramdan Ali bin Ebû Tâlib, Sa'd bin Ebû Vakkâs, Ebû Hüreyre, Âişe, Abdullah bin Ömer, Abdullah bin Mes'ûd ve Abdullah bin Zübeyr'den ilim öğrendi, Abdullah bin Abbas (radıyallahü anhüm) ile Kur'ân-ı kerimi üç kere tefsir etti. 103 (m. 721)’de vefat etti. Tefsirinde şöyle anlatır:
Güzel ahlâk sahibi olmak, yumuşaklık ile muâmele ve iyilik etmek, Kur’ân-ı kerimde çok yerde vardır. Nisâ sûresinin otuzaltıncı âyet-i kerimesinde meâlen; (Allahü teâlâya ibâdet ediniz. Ona hiçbir şeyi şerîk [ortak] koşmayınız. Annenize ve babanıza [söz ve fiil ile], akrabâya [sıla-i rahm, onları ziyâret ile], yetîmlere [gönüllerini almak ile], fakirlere [sadaka ile], akrabânız olan komşularınıza [şefkat ve merhamet ile], komşularınıza [iyilik ve onlara gelen zararlara mâni olmak ile], dost ve arkadaşlarınıza [haklarına riâyet ve sevgi ile], yolcu ve misâfirlerinize [yemek ve içecek vermek ve abdest ve namazlarına kolaylık göstermek ile], köle ve câriyelerinize [elbîseler giydirmek ve yumuşak davranmak ile] iyilik ediniz. Muhakkak Allahü teâlâ, [mahlûklara] ihsânda bulunmayıp da, kibirlenen ve övünenleri sevmez) buyurulmuştur.
Fussilet sûresinin otuzdördüncü âyetinde meâlen; (İyilik ile kötülük [mükâfât ve mücâzâtta] müsâvî değildir. Sen kötülüğü, en güzel şekilde defet. [Yâni gazabını sabır ile, kötülüğü af ile defet. Eğer sen bunu yaparsan] o zaman bakarsın ki, düşmanın yakın dost gibi olur) buyurulmuştur.
Mümtehine sûresinin sekizinci âyetinde meâlen; (Allahü teâlâ, din husûsunda sizinle dövüşmeyen ve sizi bulunduğunuz yerlerden çıkarmıyan kimselere iyilik ve ihsân etmenizden, onlara adalet yapmanızdan sizi nehyetmez. Muhakkak ki, Allahü teâlâ adalet ve ihsân eden müminleri sever) buyurulmuştur.
Mâide sûresinin sekizinci âyetinde meâlen; (Ey müminler! Allah için amellerinizde ve sözlerinizde hakkı ayakta tutan hâkimler olun ve adalet ile şâhitlik eden kimseler olun. Düşmanlarınıza olan buğzunuz, kininiz, sizi adaletsizliğe götürmesin [size vebâl yüklemesin. Yâni düşmanlarınıza bile adalet ile davranınız. Dost ve düşmanınıza] adalet yapınız ki, bu takvâya çok yakındır. Allahü teâlâdan korkun. Çünkü Allahü teâlâ, sizin amellerinizden [yaptıklarınızdan] haberdârdır) buyurulmuştur.
.
Akıllı bir kimse hanımını üzmez
Karagümrüklü Sâlih Efendi son devir Osmanlı evliyasındandır. 1203 (m. 1788) senesinde, İstanbul’un Karagümrük semtinde doğdu. Sâlih Efendi, tahsilini İstanbul’da yaptı. Zamanın büyük âlimlerinden ilim öğrendi. Fâtih Câmii’ndeki derslere devamla, aklî ve naklî ilimlerde olgunlaştı. Hocalarından icâzet aldı. 1296 (m. 1879) senesinde İstanbul’da vefât etti. Bir gün hanımından şikâyet eden bir ahbabına şu nasihati yaptı:
Hanımlarımız bize Allahü teâlânın emânetidir. Onları dünyâlık işlerle üzmek doğru değildir. Kusursuz kadın olmaz. Hanımefendiler de bazı konularda inatçı ve ısrarlı olurlar. Herhangi bir konuda, haksız oldukları hâlde, ille de haklı olduklarını iddia ederler. Çok defa böyle durumlar olur, iddia karşısında susarım, zamânı gelir, söyleyeyim diye dilimin ucuna gelir, ama üzülürler diye vazgeçerim. Yine de haksız olduklarını söylemem. Bir yere gezmeye gidecekler, izin isterler. "Gidin" demem. "Gidin" demek kinâye olabilir. Onun için "Selâmetle gidin, selâmetle gelin", derim. En uygunu böyle söylemektir...
Bir sözün talâk olması için, nikâh akdinde söylenen sözlerin aksini ifâde eden sözler olması gerekir. Diğer sözler kinâye olurlar. Kinâye sözü de kullanmamak, hanımlar kızmış ise, onların sözlerine karşı sükût etmek gerekir. Hanımların birçok davranışları hissî olur. Onlara borcunu, dâvâlarını, onları üzebilecek şeyleri aslâ söylememelidir. Onlar bizim hem dünyâda, hem âhirette hayât arkadaşımızdırlar. Bu fâni ve çok kısa olan dünyâ hayâtında en çok dikkat edeceğimiz nokta, hanımları üzmemek olmalıdır. Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem efendimiz buna çok dikkat etmişler ve bize örnek olmuşlardır.
İyiliğin en muteber olanı, en yakınlarına yapılan iyiliktir. En yakınımız ise hanımlarımızdır. Her an onlarla berâberiz. İnşallah âhirette, cennette de berâber olacağız. Her Müslümânın, âilesi her ne sıfatta ve yolda olursa olsun, evli kaldığı müddetçe dâimâ tatlı dil, güler yüz göstermesi lâzımdır. Akıllı bir Müslüman, hanımını üzmez. Onu hoş tutar. Peki üzerse ne olur? Hanım ilk zamanlar tahammül etse de, daha fazla dayanamaz. Hanımların bünyesi zayıftır. Birkaç sene sonra sinir hastası olur. Eski sıhhatini kaybeder ve eskisi gibi kocasına hizmet edemez. Tabii ki zararı kendine olur. Çünkü hanımının hizmetlerinden mahrum kaldığı gibi, ömrü hep, onun hastalıklarını dinlemekle, ona doktor ve ilâç aramakla geçer. Erkeğin kadının tedâvisi ile uğraşması lâzım olur ve hasta kadın hizmet yapamaz. Evlilik hayatı, Cehennem hayatı olur.
.
Allahü teâlâ affedicidir affedenleri sever
Kadî Mir Meybüdi hazretleri Hanefî fıkıh âlimidir. İran'ın Yezd şehrinin Meybüd kasabasında doğdu. Çeşitli medreselerde müderrislik ve Yezd kadılığında bulundu. 909 (m. 1503) yılında Şah İsmail İran’a hakim olup Şiiliği resmî din ilan edince, Meybüdî'nin de arasında bulunduğu Sünnî âlimleri huzuruna çağırtıp Hazret-i Ebû Bekir, Ömer ve Osman'a (radıyallahü anhüm) hakaret etmelerini istedi, hiçbiri bu arzusunu yerine getirmedi ve bu sebeple şehid edildiler. Kadî Mir Meybüdi şöyle buyurdu:
Allahü teâlâ affedicidir, affedenleri sever. Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki: (Affet, marufu emret ve cahillerden yüz çevir!) [Araf 199]
Hadis-i şeriflerde de buyuruldu ki: (Affedin ki, Allahü teâlâ da sizi affetsin ve şerefinizi yükseltsin!) (Allah rızası için affedeni, Allahü teâlâ yükseltir.) (Kendinden uzaklaşanlara yaklaşmak, zulmedenleri affetmek, kendini mahrum edenlere ihsan etmek, güzel huylu olmaktır.)
Kendisini içkiden kurtaramayan bir Müslüman, hizmetçisine dört dirhem verir. İçki almasını söyler. Hizmetçi giderken Mansur bin Ammar isimli bir zatın, bir fakire yardım topladığını görür. Mansur, (Bu fakire 4 dirhem verene 4 dua ederim) der. Hizmetçi, fakire 4 dirhemi verir. Mansur der ki:
- Hangi duayı etmemi istersin?
- Hizmetçilikten kurtulmak istiyorum.
- İkinci isteğini söyle!
- Fakire verdiğim dört dirhem benim değildi. Benden bunu isterler. Dört dirhem isterim.
- Üçüncü isteğin nedir?
- Efendimin tövbe edip içkiyi bırakmasını istiyorum.
- Dördüncü arzun nedir?
- Allahü teâlânın beni, efendimi, seni, kavmimizi affetmesini istiyorum. Mansur bin Ammar, hepsi için gerekli duayı yapar. Hizmetçi evine gidince, efendisi, geç kalmasının sebebini sorar. Hizmetçi durumu anlatır. Efendisi sorar:
- Sen neler istedin?
-Hizmetçilikten, kölelikten kurtulmayı istedim.
- Peki seni azat ettim. Başka ne istedin?
- Dört dirhem istedim.
- Al şu dört dirhemi. Başka ne istedin?
- Tövbe edip içkiyi bırakmanı istedim.
- Tövbe ettim. Başka ne istedin?
- Allahü teâlânın hepimizi affetmesini istedim.
Efendisi duraklar, (İşte bu benim elimde değildir) der... O gece rüyasında, (Sen elinde olanı yaptın da, biz elimizde olanı yapmaz mıyız? Seni de, hizmetçini de, Mansuru da ve orada bulunan hepinizi affettik) denir.
.
Cennetten gelen kandilin nuru
İsmail bin Ebî Üveys hazretleri hadîs hafızıdır. 139'da (m. 756) Medine'de doğdu. Dayısı Mâlik bin Enes gibi âlimlerden hadis rivayet etti. 226'da (m. 841) vefat etti. Şöyle nakleder:
Kâ’b’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu:
“İyi bir kul mezara konunca, iyi amelleri etrâfını sarar onu muhafaza ederler. Azap melekleri ayak tarafından gelince, namaz karşılarına çıkar ve Allah için çok kıyâmda durmuştur, derler. Baş ucundan gelince, oruç karşılarına çıkar. Dünyada çok susuzluk çekti, derler. Bedeni tarafından gelince, hac ve Allah yolunda yaptığı cihâd karşılarına çıkar ve hayır, bu beden çok eziyet çekmiştir, derler. Eli tarafından gelince, verdiği zekât ve sadakalar der ki, bana dokunmayın. Bu el ile çok zekât ve sadakalar vermiştir. Melekler, çok güzel, mübârek olsun derler ve geri dönerler ve rahmet melekleri gelirler. Ona Cennetten bir yatak getirir ve yayarlar. Mezar ona gözünün görebildiği kadar geniş ve ferah olur. Cennetten bir kandil getirip, kıyâmete kadar onun nûru altında durur.”
Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh), bildirdiği hadîs-i şerîfte Peygamber efendimiz şöyle buyurdu: “Allahü teâlâ her cuma günü altıyüz bin kişiyi cehennemden azat eder. Bunların hepsi cehennem ateşine lâyık olup, cuma gününün bereket ve faziletiyle cehennemden çıkarılırlar.”
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Teyemmüm âyeti nâzil olmuştu. Nasıl teyemmüm edileceğini bilmiyordum. Öğrenmek için Resûlullahın evine doğru gittim. Evlerine yaklaşınca, Resûlullah beni gördü. Ne için geldiğimi anladı. Biraz ileri gidip tebevvül etti. Sonra gelip iki mübârek elini toprağa vurup yüzünü ve iki kolunu meshetti. Başka bir şey yapmadı. Ben de artık bir şey sormadan geri döndüm.
Habîb bin Mesleme-i Fihrî “radıyallahü anh” Medîne’ye gelip, Resûlullahın huzûruna gitmişti. Peşinden babası gelip, “Yâ Resûlallah, benim bu oğlum elim ayağım gibidir, diyerek, onu götürmek istedi. Resûlullah, Habîb’e “Kalk babanla geri dön. Çünki, onun ömrü az kalmıştır. Yakında vefât eder” buyurdu.
Enes bin Mâlik (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah; “Ölüyü üç şey takip eder. Sonra ikisi geri döner. Birisi onunla beraber kalır. Ehli, malı ve ameli (kabre kadar) onunla beraber giderler, sonra ehli ve malı geri dönerler. Ameli ise onunla beraber kalır” buyurdu.
.
Amelimiz azdır diye üzülmeyiniz
Uşşâkîzâde Mehmed Sâlih Efendi Yetmişüçüncü Osmanlı Şeyhülislâmıdır. Evliyânın büyüklerinden Hüsâmeddîn Uşşâkî Efendi soyundandır. 1175 (m. 1761) senesinde İstanbul’da vefât etti. İhlas hakkında büyüklerden şunları nakletti:
Hadîs-i şerîfte şöyle buyuruluyor: “Allahü teâlâ buyurdu ki: İhlâs, benim sırlarımdan bir sırdır. Onu kullarımdan sevdiklerimin kalbine yerleştiririm.”
Sehl bin Abdullah buyurdu ki: “İhlâs, kişinin her işini Allah rızâsı için yapmasıdır.” Sehl bin Abdullah hazretlerine denildi ki: “Nefse en ağır gelen şey nedir?” Buyurdu ki: “İhlâstır, çünkü nefs, ihlâstan pay alamaz, ihlâsı hiç istemez.” Yine buyurdu ki: “İhlâs, kulluk vazîfesini yapmak, Allahü teâlâya itaat etmektir. Bunu yapmayanın ihlâsı yoktur.”
Muhammed bin Fadl buyurdu ki: “İlim kelimesi üç harftir, ayn, lam, mim. Ayn ilmi, lam-ameli, mim de Allah için ihlâslı olmayı, ilim ile amel etmeyi gösterir.”
Hazreti Ali “Amelimiz azdır diye üzülmeyiniz. Kabul olunmamasından korkarak üzülünüz” buyurdu.
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), Muâz bin Cebel’e buyurdu ki: “Ey Muâz ihlâsla amel işle, böyle olan amel az da olsa sana kâfi gelir.”
Büyüklerden birine, “İhlâs nedir?” diye soruldu. O da “Sâdece Allah için iş yapmaktır” buyurdu.
Buyuruldu ki: “Bir müddet ihlâslı olmak, ebediyyen kurtuluşa sebep olur.”
Ali Mürteiş hazretleri buyurdu ki: “Bütün muâmelelerin doğru bir şekilde yapılması iki şey ile mümkündür. Bunlar da; sabır ve ihlâstır.”
Yahyâ bin Muâz buyurdu ki: “Amel üç şeye muhtaçtır. Bu üç şeyle olur. Bunlar, ilim, niyet ve ihlâstır.”
Peygamberimize “İhlâs nedir?” diye sorulunca, “Rabbim Allahtır demen, sonra da emrolunduğun gibi dosdoğru olmandır” buyurdu.
Peygamberimiz bir hadîs-i şerîfte de buyurdu ki: “Kim Allah için ihlâsla kırk gün ibâdet ederse, kalbinden diline hikmet akar. Allahü teâlâya kırk gün ihlâsla ibâdet eden her kulun kalbinden, diline hikmet pınarları fışkırır.”
Fudayl bin Iyâd hazretleri buyurdu ki: “İnsanların görmesi ve takdîr etmesi için amel etmek, iş yapmak, riya ve şirktir. İhlâs ile amel edeni, sırf Allah için iş yapanı, Allahü teâlâ riyadan ve şirkten korur.”
Cüneyd-i Bağdâdî’ye “İhlâs nedir?” denilince, “Allah için kulluk yapıp, insanların Allahü teâlâ ile olan muâmelelerinde mahlûkâtı aradan çıkarmakdır. Bu mahlûkların ilki de nefsdir” buyurdu.
.
Kelime-i şehâdeti söyleyen mümindir
İznikli Ali Çelebi Osmanlı âlimlerinden olup Şeyh Edebâlî neslindendir. İznik’te doğdu. Burada medrese tahsilinden sonra Sultan III. Mehmed Han zamanında İstanbul'a gelerek medreselerde tefsir, tasavvuf ve kelâm dersleri verdi. "Müellif-i Cedid" ismiyle şöhret buldu. Aziz Mahmud Hüdai hazretlerine intisab ederek Celvetî tarikatı icazeti aldı. 1108 (m. 1696)’da Eyüp’te vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Kelime-i şehâdet söyleyenlerin hepsini mümin kabul etmelidir. Büyük günâhları varsa, bu sebeple kendilerine küfür ve nifak damgasını vurmamalıdır. Kendi îmânında ve onların îmânında şüphe etmemelidir. Çünkü Allahü teâlâ, günahkârları mümin olarak isimlendirdi ve Nûr sûresi 31. âyet-i kerîmesinde meâlen; “...Ey müminler! Hepiniz Allahü teâlâya tövbe ediniz ki, dünyâ ve âhiret saâdatine kavuşasınız” buyurdu.
Âsîlere tövbeyi emreden (olanların îmânını kabul eden) Allahü teâlâya muhalefet etmek uygun değildir. Allahü teâlânın bu emrinde şüphe etmek ve bunu reddetmek de asla caiz değildir. Müminlerin sözünü ve şehâdetini reddetmek ve onları yalancı zannetmek de hiç uygun değildir. Çünkü ateşperest, putperest, Yahudi gibi küfür, şirk ve dalâlet ehli bir kimseden bu Kelime-i şehâdeti işiten bir mümin bunu işittiğine dâir şâhidlik ederse, bütün İslâm kadıları, o kimsenin Müslüman olduğuna hükmederler.”
Bir hadîs-i şerîfte, Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) Hazreti Ali’ye buyurdu ki: “Yâ Ali! Altıyüzbin koyun mu istersin, yahut altıyüzbin altın mı veyahut altıyüzbin nasihat mı istersin?” Hazreti Ali dedi ki: “Altıyüzbin nasihat isterim.” Peygamber efendimiz buyurdu ki:
“Şu altı nasîhata uyarsan, altıyüzbin nasîhate uymuş olursun. 1. Herkes nafilelerle meşgul olurken, sen farzları ifâ et. Yani farzlardaki rükünleri, vâcibleri, sünnetleri müstehabları ifâ et. 2. Herkes dünya ile meşgûl olurken, sen Allahü teâlâyı hatırla, yani din ile meşgul ol, dine uygun yaşa, dine uygun kazan, dîne uygun harca. 3. Herkes birbirinin ayıbını araştırırken, sen kendi ayıplarını ara. Kendi ayıplarınla meşgûl ol. 4. Herkes dünyâyı imâr ederken, sen dinini imâr et, zînetlendir. 5. Herkes halka yaklaşmak için vâsıta ararken, halkın rızâsını gözetirken, sen Hakkın rızasını gözet. Allahü teâlâya yaklaştırıcı sebep ve vâsıtaları ara. 6. Herkes çok amel işlerken, sen amelinin çok olmasına değil, ihlâslı olmasına dikkat et.”
.
İnsan, öldüğü hâl üzere diriltilir
İbnü'l-Kayserânî hazretleri hadîs hafızıdır. 448'de (m. 1056) Filistin'in sahil şehri Kaysâriye'de doğdu. İlim tahsili için Bağdat'a gitti. Burada hadis hafızı oldu ve çok talebe yetiştirdi. 507'de (m. 1113) Bağdat'ta vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Suheyb “radıyallahü anh” Mekke'den hicret ederken, Kureyş müşriklerinin gençleri bir grup hâlinde onu takîbe başladılar. Suheyb yanına aldığı okları göstererek, benim iyi ok attığımı bilirsiniz. Bana yaklaşmayınız, dedi. Müşrikler, bize Mekke'de sakladığın yiyeceklerin yerini söyle, seni takipten vazgeçelim, dediler. Bıraktığı yiyeceklerin yerini söyledi. Onlar da takip etmekten vazgeçtiler, dönüp gittiler. Süheyb, Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” huzûruna varınca, üç kerre “Alışverişinde kazançlı çıktın” buyurdu. Sonra, meâl-i şerîfi, (İnsanlar arasında, Allahın rızâsını kazanmak için cânını verenler vardır. Allah, kuluna karşı şefkatlidir) olan, Bekara sûresinin 207. âyet-i kerîmesi nâzil oldu.
Ukbe bin Âmir el-Cühenî “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Bir gün Resûlullahın huzurunda idim. Dışarı çıktığımda ehl-i kitaptan bir cemâat, ellerinde kitaplarıyla gelmişti. Benden Resûlullahın huzûruna girmek için izin istediler. Durumu Resûlullaha haber verdim. “Benim onlarla ne işim var! Onlar bir şey sormak isterler, ben onu bilmem. Ancak Allahü teâlâ bildirirse bilirim” buyurdu. Sonra "bana su getir" buyurdu. Suyu getirdim. Abdest alıp iki rekat namaz kıldı. Mübârek yüzünde bir sevinç eseri göründü. "Dışarıdakilere söyle içeri gelsinler. Eshâbdan da kimi bulursan çağır" buyurdu... Dışarıda bekleyenler huzûruna girince onlara, "sormak istediğinizi isterseniz ben size haber vereyim ve kitaplarınızda yazılı olduğu gibi cevâbını vereyim" buyurdu. Onlar, "biz de böyle istiyoruz" dediler. Bunun üzerine Resûlullah, "siz İskender kıssasını sormak istiyorsunuz" buyurdu ve kitaplarında bildirildiği gibi tamamen anlattı. Ehl-i kitâbdan olan cemâatin tamâmı Resûlullahın anlattıklarının hepsini itirâf ettiler.
Câbir bin Abdullah’ın (radıyallahü anh) rivâyet ettiği hadîs-i şerîfte, Server-i âlem buyurdu ki: “Her kul, ne hâl üzere öldü ise, o hâl üzere diriltilir. Mümin îmân üzere, münâfık ise nifak üzere diriltilir.”
.
Kur’ân okunan evden şeytanlar kaçar
Şemsüddîn Muhammed Semennûdî hazretleri kıraat ve fıkıh âlimidir. 737'de (m. 1336) Kahire civarında Semennûd şehrinde doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden ilim tahsil etti ve Şeyhûniyye Medresesi'nde kıraat hocalığı yaptı, fetva verdi. 813’de (m. 1411) vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Hadîs-i şerîfte, (Ümmetimin yaptığı ibâdetlerin en kıymetlisi, Kur’ân-ı kerîmi, Mushafa bakarak okumaktır) buyuruldu. Kur’ân-ı kerîm okumanın en efdali, namazda okumaktır. Diğer bir hadîs-i şerîfte, (Namazda okunan Kur’ân, namaz dışında okunan Kur’ândan daha hayırlıdır) buyuruldu.
Hazret-i Alî “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Namazda ayakta iken okunan Kur’ânın her harfi için yüz sevap verilir. Namaz dışında abdestli okuyunca, her harfi için yirmibeş sevap verilir. Abdestsiz okuyunca, on sevap verilir. Yürürken ve iş yaparken okuyunca, daha az sevap verilir. Manasını düşünerek bir âyet okumak, başka şey düşünerek, bütün Kur’ânı hatmetmekten daha çok sevaptır. Hâfızların, Kur’ân-ı kerîmi tegannî ederek mûsikî perdelerine uyarak okumaları, çok çirkin bidattir. Çok günâhtır. Kur’ân-ı kerîmi, güzel ses ile, Allahtan korkarak ve hüzün ile okumalıdır.
Sûre veyâ âyet okumaya başlarken E’ûzü okumak, Fâtiha okumaya başlarken Besmele okumak da vâciptir. Diğer sûrelere başlarken Besmele okumak sünnettir.
Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: (Kur’ân-ı kerîmi tecvîd bilgisine uyarak okuyunca, her harfine yirmi sevap verilir. Tecvîde uymazsa, on sevâp verilir.)
(Kur’ân-ı kerîm okunan evden, Arş'a kadar nûr yükselir.)
Bir âyeti ezberledikden sonra unutmak, en büyük günâhlardandır. Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” buyurdu ki: (Kur’ân okunan eve, bereket, iyilik gelir. Melekler oraya toplanır. Şeytânlar oradan kaçar.)
Kur’ân-ı kerîmi dinlemek çok sevaptır. Hadîs-i şerîfte, (İnsanın dinlediği bir âyet, kıyâmette kendine nûr olur) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîm okumayı geçim vâsıtası yapmamalıdır. Hadîs-i şerîfte, (Kur’ân-ı kerîm okuyunca, Allahü teâlânın rızâsını ve Cenneti isteyiniz! Dünyâlık istemeyiniz! Bir zamân gelir ki, hâfızlar, Kur’ân-ı kerîmi, insanlara yaklaşmak için vâsıta yaparlar) buyuruldu.
Kur’ân-ı kerîmi kırk günde hatmetmek, yani başından sonuna kadar okumak müstehâbdır. Üç günden önce hatmetmek câiz değildir. Hatim sonunda yapılan duâ kabul olur.
.
Hatmi, bir kişinin okuması lazımdır
Nûreddîn Alî el-Urî hazretleri kıraat âlîmidir. İbnü'l-Kâsıh adıyla meşhur oldu. 716'da (m. 1316) Bağdat'ta doğdu. Zamanın meşhur kıraat âlimlerinin derslerine devam ederek aşereyi tahsil etti ve icazet aldı. Çok talebe yetiştirdi. 801'de (m. 1399) vefat etti. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
Kur’ân-ı kerîmin her âyetini okumaya ayrı sevâplar vardır. Kur’ân-ı kerîmin hepsini hatmedene verilen sevap daha çoktur. Namaz kılmak, oruç tutmak ve Kur’ân-ı kerîm okumak ve zikretmek, yalnız bedenle yapılan ibâdet oldukları için bunları herkesin kendisi yapması lâzımdır. Başkasını vekîl edip yaptırmak câiz değildir. Bunun için Kur’ân-ı kerîmi Fâtihadan başlayıp Fil sûresine veya İhlâs sûresine kadar okuyup, sonra olan birkaç sûreyi başkasına emredip okutsa, o da birinciye vekîl olarak kalan sûreleri okursa, Kur’ân-ı kerîmi başından beri okumuş olan, hatim okumuş olmaz. Bunlardan birisini dinleyen kimseler, hatim dinlemiş olmazlar. Hiçbiri hatim sevâbına kavuşamazlar. Okumuş olanlar, sevâbını, meyyitlerin rûhlarına ayrı ayrı hediye etseler veyâ birisi, hepsi için hediye etse, yani hatim duâsı yapsa, okuyanlar da (Âmin) deseler, âyetlerin sevaplarının toplamı, meyyitlere de verilir. Fakat hatim için vadolunan sevâba kavuşamazlar.
Bir hatmi, yalnız bir kişinin okuması ve sevâbını, bunun bağışlaması lâzımdır. Meyyit için, çeşitli kimselerin sessiz olarak çeşitli cüzler okuyup, Kur’ân-ı kerîmi hatmetmeleri ve her birinin okuduğunun sevâbını ölünün rûhuna göndermeleri veyâ birinin hepsi için hediye etmesi, yani hatim duâsını yapması, okuyanların da (Âmin) demeleri câiz olur ve çok faydalı olur. Fakat bu sûretle hatim sevâbı hâsıl olmaz. Hatmi bir kişinin okuması veya bir kişi, evvelce okumuş olduğu hatmin sevâbını hediye etmesi lazımdır. Secde âyetini okumak da böyledir. Birkaç kişiden her biri, secde âyetinden birer kelime okusalar, bunu işitenlere tilâvet secdesi yapmak lâzım olmaz. Çünkü secde âyetini bir kişi okuyunca, bunu işitenlerin secde yapması vâcib olur.
Çeşitli kimselerin okudukları kelimeler toplanarak, bir kişi bütün âyeti okumuş gibi yapılamaz. Çünki, Kur’ân-ı kerîm okumak için, kimse başkası yerine vekil yapılamaz.
.
Satılan malın kusurunu gizlemek helal değildir
Ahmed İbnü’l-Kass Taberî hazretleri Şafiî fıkıh âlimidir. İran’da Taberistan’da doğdu. Bağdad’a giderek Şafiî mezhebinin önde gelen âlimlerinden fıkıh tahsil etti. Abbasi halifesi tarafından Tarsus'a kadı tayin edildi. 335'te (m. 946) orada vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Esnaf, malın aybını, müşterîden gizlememeli, hepsini, olduğu gibi göstermelidir. Kusûru gizlemek, hiyânettir. Zâlim, âsî olmaktdır. Malın iyi tarafını göstermek, karanlıkda göstermek zulüm, hîle olur. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” buğday satan birisinin buğdayına, mübârek parmaklarını sokup, içinin yaş olduğunu görünce, (Bu nedir?) buyurdu. Yağmur ıslatmıştır deyince, (Niçin saklayıp göstermiyorsun? Hîle eden, bizden değildir) buyurdu.
Birisi, üçyüz dirhem gümüşe bir deve sattı. Devenin ayağında ârıza vardı. Eshâb-ı kirâmdan “aleyhimürrıdvân” Vâsile bin Eska’ orada idi. O ânda dalgın idi. Devenin satıldığını anlayınca, alanın arkasından koşup, devenin ayağı ârızalıdır dedi. Müşterî deveyi geri getirip, parasını aldı. Satıcı, satışımı niçin bozdun? deyince, Vâsile dedi ki: Resûlullahtan işittim. Buyurdu ki: (Satılan bir şeyin kusurunu gizlemek helal değildir. O kusuru bilip söylememek de, kimseye helâl değildir.) Vâsile yine dedi ki: Resûlullah bizden söz aldı ki, Müslümânlara nasîhat edelim. Onlara merhamet edelim. Malın kusurunu saklamak, nasîhat etmemek olur. Satıcıların kusur saklamamaları çok güçtür. Büyük cihâd demektir. Bu cihâdı kazanmak için, mal alırken dikkat etmeli, kusurlu mal almamalıdır. Eğer kusurlu mal alırsa, müşterîye söylemeyi niyet etmelidir. Eğer aldanırsa, ziyân etmiş olur. Başkasını da ziyâna sokmamalıdır. Kendisi, başkasına incinince, başkalarını da kendinden soğutmamalıdır.
Şunu iyi bilmelidir ki, hîle ile rızk artmaz. Belki, malın bereketi gider. Hîle ile azar azar biriktirilen şeyler, ânsızın gelen bir felâketle, birdenbire giderek geride yalnız günâhları kalır. Nitekim bir sütçü, süte su katardı. Bir gün, ânsızın sel gelip, ineği boğdu. Adam şaşkın bir hâlde düşünürken, çocuğu dedi ki: Katdığımız sular birikerek, gelip ineği götürdü. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: (Ticârete hıyânet karışınca, bereket gider.) Bereket demek, az malın çok faydalı olması, çok işe yaraması demektir.
.
İsrafla cimriliğin ortası iktisattır
Ebü'l-Abbâs Zenâtî hazretleri Mâliki fıkıh âlimidir. 960'ta (m. 1553) Fas'ta doğdu. İlk tahsilinden sonra Merakeş'e ve Mağrib'in diğer şehirlerine giderek çeşitli âlimlerin derslerine devam etti. Karaviyyîn Camii'nde ders verdi. 1025'te (m. 1616) vefat etti. Buyurdu ki:
Malı, dinin ve mürüvvetin uygun görmediği yerlere dağıtmaya israf denir. Mürüvvet, faydalı olmak, iyilik yapmak arzusudur. Dine uymayan israf, haramdır. Mürüvvete uymayan israf tenzihen mekruhtur.
İsraf, malı helak etmek, faydasız hâle getirmek, faydalı olmayacak şekilde sarf etmektir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (İktisat eden zenginleşir, israf eden fakirleşir.)
İsrafla cimriliğin ortasına iktisat veya cömertlik denir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(İktisat eden, sıkıntı çekmez.) (Kurtarıcı üç şeyden biri, varlıkta, yoklukta, zenginlikte, fakirlikte, iktisada riayet etmektir.) (İktisat etmek, maişetin yarısıdır.) (Tedbirli olmak, geçimin yarısıdır.) (Geçimde iktisat etmek, peygamberliğin yirmide biridir.)
İsrâf, malı telef etmek, faydasız hâle getirmek, dîne ve dünyânın mübâh olan işlerine faydalı olmayacak şekilde sarf etmektir. Malı denize, kuyuya, ateşe ve elden çıkmasına sebep olan yerlere atmak onu helâk etmektir ve isrâftır. Başkasının malını telef etmek zulüm olur. Ödemek lâzım olur. Kendi malını helâk etmek, isrâf olur. Günâh işlemek için ve günâh işlenilmesi için verilen mal ve paralar da isrâf olur.
Sadaka vermekte de, israf olur. Sabit bin Kays hazretleri, bir günde 500 ağacının hurmalarını toplayıp hepsini sadaka vererek evi için hurma bırakmayınca, (Hepsini vermeyin) âyet-i kerimesi geldi. Muaz bin Cebel hazretlerinin bir hurma ağacı vardı. Hurmalarını toplayıp hepsini sadaka verip kendine bir şey bırakmayınca hemen, (Fakat israf etmeyin) âyet-i kerimesi geldi. Bir erkek çocuğu, Resulullah Efendimize gelip bazı lüzumlu şeyleri istedi. Peygamber efendimiz, onların hiçbirisinin bugün kendisinde bulunmadığını bildirince, çocuk, gömleğini istedi. Hemen mübarek arkasından gömleğini çıkarıp verdi. Gömleksiz kaldı. O zaman, (Ey Habibim, kendine kalmayacak şekilde dağıtma) âyet-i kerîmesi geldi. Borcundan çok malı olmayan veya çoluk çocuğu sıkıntıya sabredemediği hâlde, bunların ihtiyâcını karşılayacak maldan fazlası bulunmayan veya sıkıntıya katlanamadığı hâlde, kendisi muhtaç olanın, sadaka ve ödünç vermesi israf olur.
.
Yüksek derecelere kavuşan talebe
Ebû Ali Fârmedî hazretleri evliyânın büyüklerinden olup Silsile-i aliyye denilen evliyanın sekizincisidir. 433 (m. 1042) senesinde İran’da Horasan’da doğdu. Zâhirî din ilimlerini, Ebü’l-Kâsım Kuşeyrî hazretlerinden öğrendi. Tasavvuf ilminde yüksek derecelere kavuşması iki vasıta ile olmuştur. Birisi Ebü’l-Kâsım Gürgânî-i Tûsî diğeri de Ebü’l-Hasen-i Harkânî’dir.
Ebû Ali Fârmedî hazretleri, hem İmâm-ı Gazâlî, hem de Yûsuf-i Hemedânî hazretlerinin hocası idi. Her ikisi de ondan istifâde ederek kemale gelmiş, yüksek derecelere kavuşmuştur. 478 (m. 1085) senesinde vefât etti. Kabri Tûs yani Meşhed şehrindedir...
Ebû Ali Fârmedî buyurdu ki: "Talebenin hocasına karşı dili ile saygılı olması gerektiği gibi, söylediğini kalbinden de reddetmemelidir.” Bununla ilgili şu rüyâsını anlatır:
Hocam Ebü’l-Kâsım Gürgânî’ye bir rüyâmı anlattım ve ona, “Senin bana rüyâmda şöyle böyle dediğini gördüm ve niçin böyle yaptığını sordum” dedim. Hocam, bunun üzerine bir ay benimle konuşmadı ve “Eğer içinde benim söylediklerimi reddetmek duygusu ve cevap almak arzusu olmasa, rüyânda bana bunu bu şekilde sormazdın” dedi.
Bir gün bana bir hâl olmuştu. Kendimden geçtim. Bu hâl içinde sanki yok ve fark edilmez oldum. Bu hâlimi hocama anlattım. “Ey Ebû Ali! Benim gönül kuşum, buradan yukarısını bilemez” buyurdu. Ben de kendi kendime, beni bu makamdan ileri götürecek bir mürşide (rehbere) ihtiyâcım var, diye düşündüm. Bunun üzerine bir müddet geçti. Gün geçtikçe bu hâl artardı. Bu sırada Ebü’l-Kâsım Gürgânî’nin ismini işitmiştim. Tûs şehrine hareket ettim. Evini bilmiyordum. Şehre gelince sordum. Yerini tarif ettiler, gittim.
Talebelerinden bir cemâatle mescidde oturuyorlardı. Ben de iki rek’at mescidi ziyâret namazı kılıp, önüne diz çöktüm. Şeyhin başı önüne eğikti. Başını kaldırdı ve “Gel, ey Ebû Ali!” buyurdu. Vardım, selâm verip oturdum. Manevî hâllerimi anlattım. “Evet... Başlangıcın mübârek olsun! Henüz bir dereceye kadar erişmişsin, ama terbiye görürsen, yüksek derecelere erişeceksin” buyurdu. Ben de gönlümde, “Benim rehberim budur” dedim. Yanında kaldım. Uzun müddet nefsimin terbiyesini emrettikten sonra, yüksek manevî derecelere kavuşturdu. Cemâatini toplayıp, kızını bana nikâh etti... Kalbimde hasıl olan aşk ve şevk ziyadesiyle artmıştı. Bu arzumun çokluğu sebebiyle, Ebü’l-Hasen-i Harkânî hazretlerinin sohbetine kavuştum. Hizmetinde bulundum. Nihâyetsiz feyizlere, manevî zevklere eriştim.
.
Namaz, müminin mîracıdır
Şerefüddîn İbn-i Ebî Asrun hazretleri Şafiî fıkıh alimidir. 492'de (m. 1099) Musul'da doğdu. Bağdat, Halep ve Şam’a giderek zamanın büyük âlimlerinden fıkıh tahsil etti. Selâhaddîn-i Eyyûbî onu Şam Kâdılkudâtlığına tayin etti. 585'te (m. 1189) Şam’da vefat etti. Şöyle buyurdu:
Namaz, müminlerin mîracıdır. Yâni, mîrac gecesinde Peygamber efendimize ihsân olunan nîmetler, bu dünyada, Onun ümmetine yalnız namazda tattırılmaktadır.
Erkekler, farz namazları cemaat ile kılmaya çok dikkat etmeli, hattâ birinci tekbîri imam ile berâber almayı kaçırmamalıdır. Namazları vaktinde kılmak [ve vaktinde kıldığını bilmek] şarttır. Namazda Kur'ân-ı kerimi sünnet olan miktarda okumalıdır. Rükû'de ve secdelerde hareketsiz durmak, herhâlde lâzımdır. Çünkü, farz veya vâcibdir. Rükû'den kalkınca, öyle dik durmalıdır ki, kemikler yerlerine yerleşsin. Bundan sonra, bir miktar, bu şekilde durmak farzdır veya vâcib veya sünnet demişlerdir. İki secde arasında oturmak da böyledir. Bunlara herhâlde çok dikkat etmelidir.
Rükû'de ve secdelerde tesbîh en az üç kerredir. Çoğu yedi veya onbirdir. İmâm için ise, cemaatin hâline göredir. Kuvvetli bir insanın, sıkıntısı olmadığı zamanlarda, yalnız kılarken, tesbîhleri, en az miktarda söylemesi, ne kadar utanacak bir hâldir. Hiç olmazsa, beş kerre söylemelidir. Secdeye yatarken, yere daha yakın âzâyı, yere daha evvel koymalıdır. O hâlde, önce dizler, sonra eller, daha sonra burun, en sonra da alın konur. Dizlerden ve ellerden, evvelâ sağlar yere konur. Secdeden kalkarken, yukarıda olan âzâ evvel kaldırılır. O hâlde, evvelâ alın kaldırılmalıdır. Ayakta iken, secde yerine, rükû'de iken ayaklara, secdede burun ucuna ve otururken iki ellere veya kucağına bakılır. Bu söylediğimiz yerlere bakıp da, gözler etrâfa kaymaz ise, namaz, cemiyetle kılınabilir. Yâni kalb de, dünya düşüncelerinden kurtulabilir. Huşû hâsıl olur. Nitekim, Peygamberimiz böyle buyurmuştur.
El parmaklarını rükû'de açmak ve secdede birbirlerine yapıştırmak sünnettir. Bunlara da dikkat etmelidir. Parmakları açık yâhut bitişik bulundurmak sebepsiz, boş şeyler değildir. İslâmiyyetin sahibi [yâni Peygamberimiz] faydalarını düşünerek böyle yapmıştır. Bizler için, İslâmiyetin sahibine uymak kadar büyük bir fayda yoktur “aleyhissalevâtü vesselâm”.
.
Ölmeden önce Allahü teâlâya tövbe ediniz
Veliyyüddîn Ahmed el-Mihrânî hazretleri hadis hafızıdır. 762'de (m. 1361) Kahire’de doğdu. Şam ve Bağdad’da hadis ilmi tahsil etti ve memleketine dönerek talebe yetiştirdi. 826'da (m. 1423) Kahire'de vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
Talha bin Ubeydullah’ın “radıyallahü anh” bildirdiği, Resûlullah efendimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” hutbelerinden birisi kısaca şöyledir:
“Ey insanlar! Ölmeden önce Allahü teâlâya tövbe ediniz. Meşgûliyet gelmeden önce, sâlih ameller yapmaya koşunuz. Allahü teâlâyı çok zikretmek, gizli ve açıktan çok sadaka vermek sûretiyle Allahü teâlânın rızâsına kavuşmaya çalışınız ki, bu sebeble Allahü teâlâ sizi rızıklandırır, size ecir ve sevap verir, size yardım eder.”
Ebû Saîd-i Hudrî’nin “radıyallahü anh” bildirmiş olduğu hutbede Resûlullah efendimiz şöyle buyurmaktadır “Dikkat ediniz! Dünya tatlı bir yeşilliktir. Dikkat ediniz! Allahü teâlâ sizi dünyâda halifesi kılmıştır. Ve sizin nasıl işler yapmakta olduğunuza bakmaktadır, öyleyse, dünyâdan sakınınız. Kadınlardan çekininiz. Dikkat ediniz! Bir kimsenin, insanlardan korkması, hakkı bildiği zaman onun hakkı söylemesine mâni olmasın.” Resûlullah etrâfta güneşin kırmızılığı kalmayıncaya kadar konuşmalarına devam ettikten sonra, “Dünyânızdan, şu gününüzden kalan azıcık zaman kadar bir müddet kaldı” buyurdular.
Mu’âviye “radıyallahü anh” rivâyet etti: Resûlullah; “Bu ümmet Allahü teâlânın emirlerini yerine getirdiği müddetçe, onlara Allahü teâlânın emri gelinceye kadar, muhalifleri onlara zarar veremeyecektir” buyurdu.
Ebû Sa’îd Hudrî “radıyallahü anh” şöyle anlatmışdır: Bir gün annem beni Resûlullahtan bazı şeyler istemem için gönderdi. Huzûruna varıp oturdum. Mubârek yüzünü bana çevirerek “Kim mâlik olduğu şeye kanaat ederse, Allahü teâlâ onu başkasına muhtaç etmez. Kim çirkin şeylerden sakınırsa, Allahü teâlâ onu iffetli eyler. Kim mâlik olduğu şey ile yetinirse, Allahü teâlâ ona kâfidir. Kim bir okıyelik mikdârında bir şeye sâhip olduğu hâlde, başkasından bir şey isterse, devamlı isteyici olur” buyurdu. Ben kendi kendime falan devemiz bir okıyeden dahâ iyidir dedim. Hiçbir şey istemeden Resûlullah efendimizin huzûrundan kalkıp gittim.
.
Günahkârlar, dâima korku içindedirler!
İbnü'l-Hazza hazretleri Mâlikî fıkıh âlimidir. 347'de (m. 958) Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. Burada medrese tahsilini tamamladıktan sonra İşbîliye (Sevilla), Belensiye (Valencia), Beccâne (Pechina) Tutîle (Tudela) ve Sarakusta'da (Saragossa) kadılık yaptı.. 416'da (m. 1025) Sarakusta'da vefat etti. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Kulun, Allahü teâlâya olan tâatini mükemmel bir şekilde yapabilmesi için, dünyâ sevgisinden ve dünyâ ile alâkalı bağlardan kurtulması lâzımdır, insan dünyâdan uzaklaştıkça, Allahü teâlâya yaklaşır. Manevî kirlerden uzaklaşıp, melekût âlemine yükselir. Abdullah bin Mübârek hazretleri buyurdu ki: “Îmânın aslı, Resûlullah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) getirmiş olduğu şeylerin hepsini tasdik etmektir. Bunları tasdik eden kimse, bunlarla amel eder. Yani Allahü teâlâya itaat eder. Ebediyyen Cehennemde yanmaktan kurtulur.”
Büyük âlimler, Allahü teâlânın nimetlerine üç şeyle kavuşulacağını, bunların; çok şükretmek, tâate yapışmak ve günahlardan sakınmak olduğunu bildirmişlerdir.
Allahü teâlâ, üç şeyi, üç şey içinde gizlemiştir: Rızâsını tâatte, gadabını günahlarda, velîleri de kulları arasında gizlemiştir. Bunun için hiçbir tâati basit görme. Olur ki o tâat, Allahü teâlânın rızâsına vesile olan tâattir. Hiçbir günâhı küçük görme. Olur ki, küçük gördüğün o günah, Allahü teâlânın gazabına sebep olabilir. Hiçbir kimseyi de hor görme ki, o kimse de Allahü teâlânın velî kullarından biri olabilir...
İtaat sahibi kimsenin vasıflarından birisi de odur ki, Allahü teâlânın kazasına boyun eğer. Böyle bir kimse, kendisine gelen ve kendisinden ayrılan bir şeyde nefsine pay ayırmaz. Meydana gelen her şeyin, Allahü teâlânın dilemesi ve takdîri ile olduğunu bildiği için gönlü rahattır.
Günahlar, Allahü teâlânın nimetlerinin gidip, azâbının gelmesine sebep olur. Zarar ve pişmanlık getirir, dünyâda insanı utandırır. Âhirette azâba düşmeye sebep olur. Günah işleyenler dâima korku ve gönül rahatsızlığı içindedirler. Emniyet ve rahat içinde olamazlar. Kötülük işleyen kimse, dâima zelîldir, azîz olamaz. Dâima kötülenir, sevilmez. Her zaman kötü bir kimse olarak tanınmaktan kurtulamaz. Fudayl bin Iyâd hazretleri; “Allahü teâlâyı tanıdıktan sonra O’na isyanda bulunan kimseye çok hayret ediyorum” buyurmuştur.
.
İbâdet, rûhu temiz olanlara tatlı gelir
Kutbüddîn Muhammed Dımaşkî hazretleri hadis ve Şafii fıkıh alimidir. 1821'de (m. 1418) Şam’da doğdu. Medrese tahsilinden sonra Şam’da Şafiî kadılığı, Eşrefiyye Dârül-hadisi şeyhliği yaptı. Memlûk sultanının davetiyle Mısır’a giderek şeyhülislam oldu. 894'te (m.1489) Kahire'de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Allahü teâlâ dilediği kuluna kabirde sâlih işler yapmayı ihsân eder. İnsan ölünce, amel, ibâdet yapmak vazîfesi biter. Kabirdeki ibâdete sevap verilmez. Fakat, Allahü teâlânın ismini söylemekle ve ibâdet etmekle zevklenir. Melekler ve cennette olanlar da böyledirler. İbâdet yapmaktan lezzet duyarlar. Çünkü zikir ve ibâdet rûhu temiz olanlar için, en tatlı şeydir. Rûhu hasta olanlar, bunun tadını duyamaz.
İbrâhim-i Haffâr isminde bir mezarcı; “Bir mezar kazmıştım. Mezardan ve kerpiç parçalarından misk kokusu duydum. Meğer orası eski bir kabir imiş. Kabre baktım. Bir de ne göreyim. Bir ihtiyâr oturmuş Kur’ân-ı kerîm okuyordu” dedi.
Muhammed bin İshâk İbni Mende, Âsım-ı Sekatî’den haber veriyor ki: “Belh şehrinde bir kabir kazdık. Yanındaki kabrin içi göründü, içeride yeşil kefenli bir ihtiyâr, kıbleye dönmüş, elinde Kur’ân-ı kerîm okuyordu.” Bu kitapta, bunun gibi çok şeyler yazılıdır...
Hadîs âlimlerinden Ebû Muhammed Halâl “Kerâmât-ül-evliyâ” kitabında, Ebû Yûsuf Gasûlî’den şöyle haber veriyor:
Şam’da İbrâhim bin Edhem hazretlerinin yanına gittim. “Bugün şaşılacak bir şey gördüm” dedi. “O nedir?” dedim. “Karşıdaki kabristanda bir kabir yanında idim. Kabir yarıldı. Yeşil kefenli bir ihtiyâr göründü. “Yâ İbrâhim! Allahü teâlâ beni, senin için diriltti. Dilediğini benden sor” dedi. “Allahü teâlâ seni nasıl karşıladı?” dedim. “Etrâfımı kötü amellerim sarmıştı. Allahü teâlâ bana; 'Seni üç şey için affettim. Benim sevdiklerimi severdin, dünyâda hiç içki içmezdin, ak sakalınla huzûruma geldin. Böyle huzûruma gelen müminlere azap yapmaktan utanırım' buyurdu, dedi. İhtiyâr bunları söyledikten sonra kabirde kayboldu."
Kabir azâbını görenler de vardır. Allahü teâlâ, Mü’min sûresinin 46. âyetinde meâlen; “Fir’avn’a ve adamlarına her sabah ve akşam gidecekleri Cehennem ateşi gösterilir” buyurdu.
Buhârî ve Müslim’deki hadîs-i şerîfte; “Eğer, gizli tutabilseydiniz, kabir azâbını, benim işittiğim gibi size de işittirmesi için Allahü teâlâya duâ ederdim” buyuruldu.
Kabir azâbı, rûha ve cesede birlikte olmaktadır. Çünkü, küfrü ve günahları ikisi birlikte yapmaktadır.
Kıyâmet için ne hazırladın
Abdülhak bin Abdirrahmân İşbîlî hazretleri hadis hafızıdır. 514'te (m. 1120) Endülüs’te İspanya) İşbîliye'de (Sevilla) doğdu. Burada hadis ilmi tahsil ettikten sonra Fas’a gitti. Ebû Medyen Mağribî hazretlerinin sohbetlerine devam ederek icazet aldı. Sonra Cezayir’de Bicaye’ye giderek talebe yetiştirdi. 582'de (m. 1186) Bicâye'de vefat etti. Şöyle nakletti:
Vâbesa bin Ma’bed “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Hayır ve şerden her şeyi sormak niyetiyle Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” huzuruna gittim. Bir cemâat toplanmıştı. Kalabalığın arasından geçip Resûlullaha iyice yaklaşmak istedim. Oradakiler bana biraz uzakta dur dediler. Beni bırakınız, Resûlullaha iyice yaklaşayım. Zîrâ bana Ondan dahâ sevgili kimse yoktur, dedim. Resûlullah, yaklaş, buyurarak beni huzûruna çağırdı. Mübârek dizlerinin dibine oturdum. "Ey Vâbesa. Hayır ve şerden her şeyi sormak için geldin değil mi?" buyurdu. "Evet yâ Resûlallah" dedim. Mübârek parmaklarını göğsüme koydu ve “Ey Vâbesa, kalbinden fetvâ iste! Kalbine gelen şey iyi ise kalbin sükûnet bulur. Kalbinde tereddüt ve çarpma olursa o şey kötüdür, günâhtır. Sana başkaları fetvâ verseler bile sen kalbine bak!” buyurdu.
Ebû Hüreyre “radıyallahü anh” şöyle anlatmıştır: Resûlullah zamânında iki kişi vardı. Birisi sohbetlere devamlı gelirdi. Diğeri ise sohbetlere az gelir ve iyi ameli de az görülürdü. Sohbetlere devamlı gelen kimse, bir gün Resûlullaha "kıyâmet ne zamân kopacaktır?" diye sordu. Resûlullah “Kıyâmet için ne hazırladın?” buyurdu. "Allahü teâlânın ve Resûlünün muhabbetini hâzırladım" dedi. Resûlullah ona “Sen sevdiklerinle berâber olacaksın ve senin için hesap yoktur” buyurdu...
Sohbetlere az gelen kimse vefât etti. Resûlullah, “Biliyor musunuz, Allahü teâlâ o kişiyi Cennete koydu” buyurdu. Eshâb-ı kirâm “aleyhimürrıdvân” hayret ederek birbirlerine bakıştılar. Bu hâli o şahsın hanımına, yine hayretlerini belirterek söylediler. Hanımı şöyle dedi: Kocam her ezân okunduğunda, müezzin Lâ ilâhe illallah deyince “Allahtan başka ilâh olmadığına şehâdet ederim. Her şehâdet edene Allahü teâlânın kâfi geleceğine inanırım” derdi. Müezzin, Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah deyince de “Her şehâdet eden gibi şehâdet ederim. Bu îmânım bana kâfidir” derdi. Bu sözleri duyanlar, Resûlullahın huzûruna döndüklerinde, daha onlar bir şey söylemeden, Resûlullah, o kimsenin hanımının anlattıklarını söyledi ve "Allahü teâlâ onu, bu sebeple Cennete koydu" buyurdu.
.
Yanlışı, doğrusundan çok olan kimseler
Radıyyüddîn Muhammed el-Halebî hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 908 (1502)’de Halep'te doğdu. Şam ve Halep'te fıkıh tahsil etti. Halep'te başmüderris oldu ve talebe yetiştirdi. 971 'de (m. 1563) Halep'te vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
İlim üstâddan öğrenilir. İlmi, dîni, kendi kendine kitaptan öğrenenler çok yanılır. Yanlışı, doğrusundan çok olur. Bugün, ictihâd edecek kimse yoktur. İmâm-ı Râfi’î ve İmâm-ı Nevevî ve Fahreddîn Râzî dediler ki: Bugün hiç müctehid kalmadığında âlimler söz birliğine varmıştır. İmâm-ı Süyûtî gibi her ilimde deniz gibi olan derin bir âlim; nisbî müctehid, yani mezheb içinde müctehid olduğunu bildirince, hiçbir âlim bu sözünü kabul etmedi. Hâlbuki, mutlak müctehid olduğunu, mezheb sahibi olduğunu söylememişti. Beş yüzden fazla kitap yazdı. Her kitabı, tefsîr ve hadîs ilimlerinde ve din bilgilerinin her birinde çok yüksek derecede olduğunu göstermektedir. İmâm-ı Süyûtî gibi bir âlimin nisbî müctehid olduğu kabul edilmeyince, onun yüksek derecesinden çok uzak olanların böyle sözlerine inanılır mı? Hiç dinlenmez bile. Hele İslâm âlimlerinin kitaplarının bozuk olduğunu da söylerse, bunun aklından ve dininden şüphe olunur. Çünkü bu kimse Resûlullahı (sallallahü aleyhi ve sellem) ve Eshâb-ı kirâmdan hiçbirini görmediğine göre, ilmini nereden öğrendi? Bir şeyler öğrendi ise, İslâm âlimlerinin kitaplarından öğrenmiştir. O âlimlerin kitaplarına bozuk derse, kendisi doğru yolu nereden bulmuştur? Bunu bize açıklasın!
Dört mezhebin imamları ve bunların mezheblerinde yetişmiş olan büyük âlimler, bütün bilgilerini âyet-i kerîmelerden ve hadîs-i şerîflerden çıkarmışlardır. Bu adam onlara uymayan bilgilerini nereden çıkarmıştır? Onun ictihâd derecesine varamamış olduğu meydandadır. Bu adama düşen iş, sahih bir hadîs görüp, anlamadığı zaman, müctehidlerin bu hadîs-i şerîften anlayıp bildirdiklerini araştırmalıdır. Bunlar arasında beğendiğine uymalıdır. Böyle yapmak lâzım geldiğini, derin âlim İmâm-ı Nevevî “Ravda” kitabında bildirmektedir. Âyet-i kerîmeleri ve hadîs-i şerîfleri, ancak ictihâd derecesine yükselmiş olan derin âlimler anlayabilir. Müctehid olmayanların, âyet-i kerîmeleri ve hadîs-i şerifleri anlamaya kalkışmaları caiz değildir. Abdülvehhâb oğlunun ve ona aldanmış olan zavallıların doğru yola gelmeleri bozuk sözlerinden vazgeçmeleri lâzımdır.
.
Kabir ehlini iyi veya kötü hâlde görmek
Nâsıhuddîn el-Ensârî hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. 554 (m. 1159)’da Şam’da doğdu. Ensardan Sa'd bin Ubâde'nin (radıyallahü anh) soyundandır. İlk tahsilinden sonra Kahire, Bağdat ve Haremeyn gibi ilim merkezinde Hanbelî fıkhı tahsil etti. Selâhaddîn-i Eyyûbî'nin 583 (1187)’de Kudüs'ü fethinde hazır bulundu. 634'te (m. 1236) Şam’da vefat etti. Bu mübarek zat, bir dersinde şunları anlattı:
"Ölüleri iyi veya kötü hâlde görmek, cenâb-ı Hakkın bazı kullarına ihsân ettiği bir keşiftir, kerâmettir. Dirilere müjde vermek, vaaz olmak, yahut ölüler için hayırlı bir iş yapılmasına, borçlarının ödenmesine yaraması içindir. Ölüleri görmek daha çok rüyâda olmaktadır. Uyanık iken görenler de vardır. Evliyâ için, hâl sahipleri için kerâmettir. Ehl-i sünnet âlimleri buyuruyor ki:
Ölülerin İlliyyîndeki veya Siccîndeki rûhları, ara sıra yani Allahü teâlâ dileyince, mezârlarındaki cesedlerine red olunurlar, gönderilirler. En çok cuma geceleri böyle olur. Birbirleri ile buluşurlar, konuşurlar. Cennetlik olanlar, nimetlere kavuşur. Azâb görecekler, azâb olunurlar. Rûhlar, İlliyyînde veya Siccînde iken, cesed olmaksızın da, nimetlenir ve azâb çekerler. Kabirde ise, rûh ve cesed birlikte nimetlenir. Yahut azâblanır.”
Kitâb-ür-rûh kitabında diyor ki: “Bu yazılardan anlaşılıyor ki, rûhun hâli kuvvetli ve zayıf, büyük ve küçük olduğuna göre değişmektedir. Büyük rûhlar için olanlar, başka rûhlar için olmaz. Dünyâda da rûhların; kuvvetli, zayıf süratli olduklarına göre, başka başka hâlleri olduğu bilinmektedir. Bedenin esâretinden ve bağlılığından kurtulan rûhların kuvvetleri, nüfuzları, himmetleri, süratleri ve Allahü teâlâya ve madde âlemine taallukları, bedene bağlı olan rûhlar gibi elbet değildir. Rûhun kendisi yüksektir, temizdir, büyüktür, yüksek himmet sahibidir. Bedenden ayrıldıktan sonra, daha başka olur. Başka şeyler yapabilir. İnsanlar öldükten sonra, rûhları, rüyâda görülüp öyle şeyler yapmışlardır ki, diri, iken, bedene bağlı oldukları zaman bunları yaptıkları görülmemiştir. Bu yazdıklarımız, Nâzi’ât sûresinin 5. âyetinin tefsîrinde, bazı müfessirlerin; (Evliyânın rûhu bedenden ayrılınca, melekler âlemine gider. Oradan Cennet bahçelerinde dolaşır. Bedenine de bağlılığı kalıp, tesîr eder) demelerine uygun olmaktadır."
.
Haccın faziletine kavuşamayanlar
Abdülvehhâb Şîrâzî hazretleri Hanbelî fıkıh âlimidir. Ailesi İran’da Şiraz şehrinden olup, Şam’da doğdu. Zamanın büyük âlimlerinden Hanbelî fıkhı tahsil etti. Kudüs’ü zapteden Haçlılara karşı harb etti. 536'da (m.1141) Şam’da vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Haccın batınî edebleri çok olup, bazıları şunlardır:
1. Yanına, helâl yoldan kazandığı azık almalıdır. Ticâret düşüncesi ile hacca gitmemelidir. Ticâret düşüncesi, hem kalbi meşgûl eder, hem de düşünce çok ve zihin dağınık olur. Kendisini tamamen Allahü teâlânın zikrine ve emirlerini hakkıyla yerine getirmeye vermelidir. Ehl-i beyt yoluyla gelen hadîs-i şerîfte, Resûl-i ekrem (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Âhir zamanda insanlar dört sınıf olarak hacca gider. Birincisi, sultanlar ve idâreciler olup, bunlar seyahat için hacca giderler. İkinci sınıf zenginlerdir. Bunlar, ticâret için hacca giderler. Üçüncü sınıf fakirler olup, dilenmek için hacca giderler. Dördüncü sınıf ise, Kur’ân-ı kerîm okuyucularıdır ki, bunlar da gösteriş ve şöhret için giderler.” Bunların hiçbirisi haccın faziletine kavuşamazlar.
2. Yanına bol azık alıp, cimrilik ve isrâf etmeden, gönül rızâsı ile muhtaçlara vermektir.
3. Refes, fusûk ve cidali terk etmektir. Refes; her türlü boş ve kötü söze denir. Fusûk; Allahü teâlâya itâatten çıkmak demektir. Cidal; güzel ahlâka yakışmayan tavır ve hareketlerdir.
4. Eğer mümkün ise, yürüyerek hacca gitmektir. En faziletlisi budur. Yoksa, bir şeye binerek gitmelidir.
5. Mütevâzı bir hâlde olmaktır. Zayıflar ve miskinler cemâatinden ayrılıp, mütekebbirler defterine kayıt olmamak için, süs ve zînetten kaçınmalıdır.
6. Yanına binek almak ve ona fazla yük yüklememektir. Bineğe hafiflik olmak için, sabah ve akşam vakitlerinde binmemek müstehabdır.
7. Kendisine vâcib olmasa da, Allahü teâlâya yakınlık için kurban keserek kan akıtmaktır. Fakat keseceği kurban, besili ve iyi olmalıdır.
8. Durumu iyi olduğu zaman da, kendisine bir musibet isâbet ettiği zamanda da, iyilik ve sükûn hâlini muhafaza etmelidir. Bu, haccın kabul olduğunun alâmetidir.
9. Kendisine sâlih bir arkadaş edinmesi lâzımdır. Denilir ki, haccın kabul olmasının alâmeti; günahları terk etmek, kötü arkadaşları bırakıp, sâlih kimselerle beraber olmak, gaflet, oyun ve eğlence meclislerini bırakıp, Allahü teâlânın rızâsının gözetildiği yerleri seçmektir.
.
Cimrinin serveti elinden alınır
Ebû Bekir ibnü'l-Hadibe hazretleri hadis âlimidir. 430'da (1038) Bağdat'ta doğdu. Zamanın büyük âlimlerinde hadis tahsil etti. 489'da (m. 1096) Bağdat'ta vefat etti. Naklettiği hadis-i şeriflerden bazıları:
“Bol yemek yedirmek, herkese selâm vermek ve güzel konuşmak, mağfireti gerektiren sebeblerdendir.”
“Allahü teâlânın birtakım kulları vardır. Allah yolunda harcanmak üzere onlara servet vermiştir. Bunlardan cimrilik edenler olursa, o serveti onlardan alır başkasına verir.”
“Dîninde ve dünyâsında parmak ile gösterilmek, kötülük olarak kula yeter. Allahü teâlânın korudukları müstesna! Allahü teâlâ sûretlerinize bakmaz; niyetlerinize ve amellerinize bakar.”
“Şüphesiz Cennet ehli, her saçı sakalı karışık, dağınık, üstü başı toz toprak içinde, eski elbiseye bürünmüş, nazar-ı itibâre alınmayan kimselerdir ki, büyüklerin (makam sahiplerinin) huzûruna girmek isteseler kabul edilmezler. Evlenmek isteseler kimse kız vermez, konuşsalar kimse dinlemez. Her birinin ihtiyâcı göğsünde deprenip durur. İşte bunların nûru kıyâmet halkına taksim edilecek olsa hepsine yeterdi.”
“Riyanın azı da şirktir. Allahü teâlâ, bilinmeyen, gizli kalan müttekileri sever. Onlar ki, yokluklarında aranmaz, varlıklarında bilinmezler. Onların kalpleri hidâyet nûru saçar. Her karanlık, tozlu yollardan bu sayede kurtulurlar.”
“Kendisinde zerre kadar riya bulunan ameli, Allahü teâlâ kabul etmez.”
“Kim tasadduk eder, iyilikte bulunur, muhtaçlara başlarına kakmadan gizlice yardımda bulunursa, o, insanların en fazla iyilik edenidir.”
“Hastalarınızı sadaka ile tedâvi ediniz.”
“Mallarınızı zekâtla koruyunuz.”
“Âlimler, peygamberlerin vârisleridirler.”
“Tövbe, günahı yok eder.”
“Dünyâ, mümin için hapishâne, kâfir için Cenettir.”
“Kim gizli sadaka verirse, Allahü teâlâ ondan râzı olur.”
“Sizden biriniz, kendisi için istediği bir şeyi Müslüman kardeşi için de istemedikçe, kâmil mümin olamaz.”
“Bir kimse âşık olsa, gizlese, iffetini muhafaza etse ve ölse, şehîddir.”
“İlim öğrenmek isteyen kimse için, denizdeki balığa kadar, her şey istiğfar eder. Yani Allahü teâlâdan onun af ve mağfiretini dilerler.”
“Çalım satarak elbisesini sürükleyen kimseye, Allahü teâlâ kıyâmet gününde rahmet nazarı ile bakmaz.”
“Siz, kıyâmet günü Rabbinizi; güneşi ve dolunay hâlinde ayı gördüğünüz gibi görürsünüz.”
.
Allah'tan başka hiçbir ilâh yoktur
Ebü'l-Kâsım İbnü'd-Debbâğ hazretleri hadis hafızıdır. 325'te (m. 937) Endülüs’te (İspanya) Kurtuba'da (Cordoba) doğdu. Tahsil için Mısır, Şam ve Hicaz’a giderek pek çok âlimden istifade etti. Memleketine döndükten sonra Kurtuba'da hadis okuttu. 393'te (m. 1003) vefat etti. Şöyle nakletti:
Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) Habeş Meliki Necaşi’ye gönderdiği mektûp:
“Bismillâhirrahmânirrahim; Allahın Resûlü Muhammed’den, Habeş Kralı Necaşi’ye selâmette olmanı dilerim. Sana olan nimetinden dolayı Allahü teâlâya hamd-ü sena ederim. Ki O’ndan başka ilâh yoktur, Melik, Kuddûs, Selâm, Mü’min (emn ve emân veren), Müheymin olan O’dur. Şehâdet ederim ki, Îsâ bin Meryem, Allahü teâlânın (yarattığı) rûhu ve (söylediği) kelimesidir. (Allahü teâlâ) onu, çok temiz, iffetli ve kendisini Allahü teâlâya adamış olan Meryem’in rahmine bıraktı da, Meryem Îsâ’ya hamile kaldı. Nitekim, Allahü teâlâ, Âdem’i de kudretiyle ve üflemesiyle topraktan yaratmıştı. Ben seni, bir olan, eşi, ortağı bulunmayan Allaha, O’na ibâdet ve tâatta devamlı olmaya, bana tâbi olmaya ve Allahü teâlâdan getirip bildirmiş olduğum şeylere îmân etmeye davet ediyorum. Çünkü ben, Allahın Resûlüyüm (Peygamberiyim). Seni ve askerlerini, Allahü teâlâya ibâdet ve tâata davet ediyorum. Ben sana gereken tebligatı yapmış, dünyâ ve âhiret saadetini temin edecek nasihati vermiş bulunuyorum. Nasihatimi kabul ediniz. Allahü teâlânın selâmı, O’nun yolunda gidenlere olsun.”
Peygamber efendimizin Kisrâ’ya gönderdiği mektûp:
“Bismillâhîrrahmânirrahîm, Allahın Resûlü Muhammed’den, Farsların büyüğü Kisrâ’ya. Doğru yolda gidenlere, Allahü teâlâ ve Resûlüne imân edenlere, Allahtan başka hiçbir ilâh ve ma’bûd (ibâdet edilen) olmadığına, O’nun eşi ve ortağı bulunmadığına, Muhammed’in O’nun kulu ve Resûlü olduğuna şehâdet edenlere selâm olsun. Seni, Allahü teâlâya îmâna davet ediyorum. Çünkü ben, kalbleri diri, akılları başlarında olanları uyarmak, kâfirler hakkında da, o azap sözünün gercekleşmesi için, Allahü teâlânın bütün insanlara göndermiş olduğu peygamberiyim.
Öyleyse, Müslüman ol, kurtul! Davetimden yüz çevirir, kaçınırsan, bütün Mecûsilerin günâhı senin boynuna olsun.
.
O söyledi ise, gerçek söyler
Mehmed Es’ad Efendi, Altmışyedinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. 1096 (m. 1685) senesinde İstanbul’da doğdu. 1166 (m. 1753) senesinde vefât etti. İstanbul’da Sultan Selîm civarında babası tarafından yaptırılan İsmâil Ağa Câmii’nin bahçesinde, babasının kabri yanına defnedildi. Bu mübarek zat buyurdu ki:
Fahr-i âlem “sallallahü aleyhi ve sellem” hazretlerine Mirâc müyesser oldu. O gecenin sabâhında, Mirâc kıssasını anlatıp, buyurdu ki: (Bu gece, Mekke'den Beyt-i Mukaddese gittim. Orada, enbiyânın rûhlarına imâm olup, iki rekat namaz kıldım. Oradan Arş'ın üzerine yükseldim. Allahü teâlâ ile konuştum. Allahü teâlâ, ümmetime, bir gün bir gecede elli vakit namâzı farz etti. Geri döndüm. Âsûmânda, hazret-i Mûsâ “aleyhisselâtü vesselâm” ile karşılaştım. Beni geri gönderdi ki; elli vakit namaza ümmetin tâkat getiremez. Allahü teâlâya teveccüh ettim. On vakit namaz bağışladı. Geri Mûsâ aleyhisselâmın yanına geldim. Henüz çoktur, diye beni geri döndürdü. Tekrâr Allahü teâlâya teveccüh ettim. On vakit dahâ bağışladı. Mûsâ aleyhisselâm yine dön, dedikte, dedim ki; Rabbimden hayâ ederim. Ben bu beş vakitten râzıyım, dedim. Allahü teâlâdan nidâ geldi ki: Bu beş vakit, elli vakte bedeldir... Sonra, Beyt-ül-mukaddese gelip, gece içinde, Mekkeye geri döndüm.)
Kâfirler bu kıssayı işitince, inkâr edip, akla uygun değildir, dediler. İnkâr eden o grup, şimdi bununla Ebû Bekir’i susturmak iyi olur, diyerek, yanına geldiler. Dediler ki;
-Yâ Ebâ Bekir! Efendinin, nasıl bir konuyu dava edindiğini işittin mi?.. Efendin der ki; bu gece Arş'a gittim, geldim.
Hazret-i Ebû Bekir “radıyallahü teâlâ anh” o durumda, duraklama ve tereddüd etmeksizin, tasdîk ve kabul edip, böyle söyledi ise, gerçek söyler. Ondan yalan sâdır olmaz, buyurdular. Ondan dolayı Ona, (Sıddîk) denildi.
Hazret-i imâm-ı Alî “kerremallahü vecheh”, Ebû Bekr-i Sıddîk adı gökten inmiştir, diye yemîn etmişlerdir. Gâliba sebebi; meâl-i şerîfi (Doğru haberde gelen ve Onu tasdîk eden...) olan âyet-i kerîmede, tefsîr erbâbı, doğru haberde gelenin Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem”, Onu tasdîk edenin de Ebû Bekr-i Sıddîk olduğunu söylemiş olmalarıdır.
İbrâhîm bin Hasen el-cevherî el Hirevî rivâyet eder ki: Hazret-i Resûl-i ekrem “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdular ki:
(Ebû Bekir, anasından dünyâya geldi. Hak sübhânehü ve teâlâ, Cennete dedi ki, izzim celâlim hakkı için, sana yalnız Ebû Bekir'i sevenleri koyacağım!)
.
Adâlet, herkese lâzım olan bir sıfattır
Muhammed bin Ahmed el-Hâlidî hazretleri Şâfiî fıkıh âlimidir. "İbnü'l-Cevherî" diye meşhur oldu. 1151'de (m. 1738) Kahire'de doğdu. El-Ezher’de fıkıh tahsilini tamamladı. Mekke’de Seyyid Abdullah el-Mîrganî ile görüşerek ondan faydalandı. Tahsilini tamamladıktan sonra Kahire’de Eşrefiyye Medresesi’nde müderris oldu ve çok talebe yetiştirdi. 1215'te (m. 1801) vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Adâlet, her şeyi lâyık olduğu yere koymak, lâyık olduğu yere ulaştırmaktır. Adâlet öyle bir şeydir ki, kalpler ona ısınır, onu kabul eder, onunla rahat olur, onunla huzur bulurlar. Nisa sûresi 135. âyet-i kerîmesinde meâlen buyuruldu ki: “Ey müminler! Hak üzere durup, adâleti yerine getirmeye çalışan hâkimler ve Allah için doğru söyleyen şâhidler olun...”
Hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki:
“Allahü teâlâ katında kadri en büyük olan, adâletli devlet başkanıdır.”
“Rabbim bana, gizlide ve açıkta ihlâsı, rızâ ve gadap hâlinde adâleti, zenginlik ve fakirlikte iktisâdı tavsiye buyurdu. Din, adâletle kuvvet bulur, insanlar huzur içinde olur. Memleketler mamûr olur. İnsanların hâlleri ıslâh olur. Yardımlaşma çok olur. Yollarda korku bulunmaz. Ticâret gelişir. Rızıklar bollaşır. Umûmî ve husûsi emniyet meydana gelir. Zulümden daha süratli bir şekilde umûmi ahvâli bozan bir şey yoktur. Yakın çevresinde âdil olan idârecinin, uzak çevresinde de durumu iyi olur. Bunun için; (Zamanın en faziletlisi âdil idârecilerin zamanıdır) denilmiştir.
İdarecilerin en hayırlısı, sabırlı olan, adâleti tercih eden, hakkı kabul eden, insanların faydasına olan şeyler için canla başla çalışandır. Âdil bir idâreci, ilme hürmet, âlime ikram eder. Nasihati kabul eder. Tekebbürden uzak, tevâzu üzeredir. Cimrilik göstermez. İdârecilik emânetini yerinde ve doğru olarak kullanır. İnsanlara karşı merhametlidir. Kötü kimseleri insanlara musallat etmez. Hikmet sahipleri, insanların en üstününün; hükümlerinde adâletli, ihsânı çok ve sözünde hikmet bulunan kimse olduğunu söylemişlerdir. Adâlet, sâdece idârecilere, devlet başkanlarına mahsus bir şey değildir. Bilakis adâlet, herkese, her zaman lâzım olan bir sıfattır. Çünkü insan, çoluk-çocuğu, malı, akrabaları, komşuları, arkadaşları ve görüştüğü kimseler hakkında, yaptığı işlerde, alışverişinde, hâsılı bütün işlerinde adâleti gözetmesi lâzımdır."
.
Fâsık kimselere de rıfk ile muâmele et
Ahmed bin Yahya el-Cellâ hazretleri evliyanın meşhurlarındandır. 208 (m. 823)’de Bağdat'ta doğdu. Çocukluğunda Ma'rûf-i Kerhî, Sırrî-i Sekatî. Zünnûn-i Mısrî gibi zatlara hizmet etti. Daha sonra Şam’a giderek talebe yetiştirdi. 306’da (m. 918) vefat etti. Bu mübarek zat, sohbetlerinde buyurdu ki:
“Allahü teâlânın sevgili kullarından bir fakîr, namaz ânında nasıl Allahü teâlâ ile birlikte bulunuyorsa, yemek esnasında da Allahü teâlânın huzûrunda ve O’nunla birlikte bulunmadan ve yemek yemenin tat ve lezzeti ile münâcaatan lezzetini aynı anda birleştirip duymadan, olgunluğa erişmiş sayılmaz. Zîrâ kemâle erişenlerde, bu iki lezzet ve duygunun biri, diğerini etkileyip gizleyemez. Bu durum ve tutumda olan kimseler, bir anda iki lezzeti tattıklarından, Allahü teâlâya şükürde bulunurlar.”
“Bu dünyâ evinde, kendi ihtiyâcından çok bir şeyi Allahü teâlâdan isteyenlerin, uzağı görüşü körleşmiş demektir. Bir kimse, Allahü teâlânın kendisine vermiş olduğu zarurî hacetlere karşılık, O’na şükürde bulunacak bir gücü gösteremezse, ihtiyâcından fazla istemiş olduğu şeylere karşı Allahü teâlâya şükürde bulunabilir mi?”
“Allahü teâlânın rızâ ve hoşnutluğunu kazanmak için, dünyâ nimetlerinden aza kanâat eden kullarının amelleri az olsa da, cenâb-ı Hak böyle kullarından hoşnut olur.”
“Zulüm ve eza gören din kardeşinin kalbini, sabır tavsiye ederek güçlendiren bir kimse, ona yardım etmiş sayılır.”
“Allah için kardeşini ziyâret etmeye gidecek bir kimsenin yürümeye gücü varken, binecek bir vâsıta bulmak için ziyâreti geciktirmesi doğru değildir.”
“Allahü teâlâya kavuşturan yola davet edenler, fâsık kimselere dahî kaba ve fana olmamalılar. Onlara rıfk ile muâmele edip, ihsân ve kerem göstererek gönüllerini hoş tutmaklar ki, kendilerine yönelsinler. Ancak bu meyil gerçekleştikten sonra nasihatte bulunsunlar.”
“İki hasımdan birinin önce davranıp selâm vermesi, aralarındaki düşmanlığın silinip yok olmasına sebep olur. İki düşman kimseyi barıştıracak en kestirme yol selâmlaşmadır.”
“Suç işleme tat ve lezzeti bir insanın kalbinde yer ettiği sürece, Allahü teâlâ için yaptığı tâatinin ona bir faydası yoktur. Çünkü, koyu karanlığa benzetilen şehvet ve günahlar, tâat nûrunun kalbe girmesini engellemiş olur. Rabbin meclisinde oturmak için, bu nûrun kalbe girip yerleşmesi gerekmektedir.”
.
Nimet ve rızıklardaki değişikliğin sebepleri
Ebû Saîd Ahmed el-Basrî hazretleri ilk sûfî müelliflerdendir. Basra'da doğdu. Bağdat'a giderek fıkıh ve hadis ilmiyle meşgul oldu. Burada Cüneyd-i Bağdadî, Amr bin Osman el-Mekkî, Ebü'l-Hüseyin Nûrî ile sohbet etti. Hayatının son yıllarını Mekke'de geçiren ve "şeyhü'l-Harem" unvanıyla tanınan İbnü'l-A'râbî burada 341 (m. 952)’de vefat etti. Sohbetlerinde buyurdu ki:
“Allahü teâlânın kendisine yakın öyle kulları vardır ki, şayet bunlardan biri, şaki ve âsi olan bir topluluğa uğrayıp selâm vermiş olsa, o âsi topluluk Allahın azâbından korunmuş olur. Yine insanların hacet ve isteklerini yerine getirmek için, Allahü teâlâ, kendine yakın bazı kullarını bu iş için vazîfelendirmiştir. Bu gibi vazîfeliler, insanların istek ve hacetlerini gizlice görürler ve onların sıkıntılarını zâhiren yerine getirmek için, bulundukları yerlerdeki sâlih ve velî kişilere gönderirler. Bu sûretle içinde bulundukları gizliliği saklayarak, cenâb-ı Haktan, gördükleri bu işten ötürü korunmalarını niyaz ederler... Yine Hak teâlânın öyle kulları vardır ki, yollarda ve çarşılarda insanlara sebil olarak su içirirler. Bu gibi kişilerin elinden bir yudum su içmiş olanlar, eninde sonunda Allahü teâlâya ulaşan yollardan bir yola intisâb ederler.”
“Dünyâ ve âhiret ihtiyâçlarının kul üzerinde eksilmesi veya duraklamasının yegâne sebebi, o kişinin tövbe ve istiğfarlarını yapmaması ve bırakmasıdır.”
“Çoğunlukla bolluk ve nimetler içinde bulunanlar, bu nimet değişmedikçe bunun kıymet ve değerini anlayamazlar.”
“Allahü teâlânın kulları elinde bulundurduğu nimet ve rızıklarda, birtakım değişiklikler olmaktadır. Zamanımızda hiçbir kimse, eski kanâat sâhipleri gibi, Allahü teâlâ tarafından kendisine ihsân edilen rızka kanâat etmemekte, kendisine yeterli bulmamaktadır... Bir kimse bir velînin yoluna girdiği zaman, onun sözlerini dinlemeli, onun nasihatlerine karşı çıkmamalıdır. Çünkü velî, talebesini ona fayda sağlayacak bir işte kullanıldığı gibi, en kestirme yolu da gösterir. Talebesinin kendisine zarar verecek bir işi yapmasına da mâni olur.”
“Allahü teâlâ kullarına, bilinen rızıkların dağıtımını sabah namazından sonra, manevî rızıkların dağıtımını da ikindi namazından sonra yapar. Bu iki vakitte uyumak, bunun için sizlere yasak edilmiştir.”
.
Aile efradına yapılan harcama sadakadır
İbn-i Zebâle hazretleri hadîs râvisidir. II. (m. VIII.) yüzyılda Medine'de yaşadı. İmam-ı Mâlik bin Enes'in talebelerindendir. 199 (m. 814)’de vefat etti. Resûlullahın “sallallahü aleyhi ve sellem” güzel ahlakı ve buyurdukları hakkında şunları nakletti:
Ebû Sa’îd-i Hudrî “radıyallahü anh” buyurdu ki: Resûlullahın hayâsı, bâkire İslâm kızlarının hayâlarından dahâ çoktu.
Enes bin Mâlik “radıyallahü anh” diyor ki: Resûlullah efendimiz bir kimse ile müsâfeha edince, o kimse elini çekmedikçe, mübârek elini ondan ayırmazdı. O kimse, yüzünü çevirmedikçe, mübârek yüzünü ondan çevirmezdi. Bir kimsenin yanında otururken iki diz üzerinde oturur, ona saygı olmak için mubârek bacağını dikip oturmazdı.
Enes bin Mâlik diyor ki: Resûlullah insanların en güzel huylusu idi. Beni bir gün, bir yere gönderdi. Vallahi gitmem dedim. Fakat, gidecektim. Emrini yapmak için dışarı çıkdım. Çocuklar sokakta oynuyordu. Onların yanından geçerken arkama baktım. Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” arkamdan geliyordu. Mubârek yüzü gülüyordu. (Yâ Enes! Dediğim yere gittin mi?) buyurdu. Evet gidiyorum yâ Resûlallah “sallallahü aleyhi ve sellem” dedim.
Abdullah İbni Mes’ûd (radıyallahü anh) şöyle rivâyet etti: “Resûl-i ekrem, bir gam ve düşünce geldiği zaman, (Yâ Hayyü, yâ Kayyûm birahmetike estegîsü) demeyi emretti.
İbn-i Mes’ûd (radıyallahü anh) rivâyet etti: Resûlullah buyurdu ki: “Bir kimse, karşılığını Allahü teâlâdan bekleyerek aile efradı için harcama yaparsa, bu onun için sadaka olur.”
Abdullah bin Amr bin As (radıyallahü anhüma) rivâyet etti: Resûlullah buyurdu ki: “Allahü teâlâ, ilmi, kullarından (kulların gönlünden) çekip almaz. Fakat âlimleri alır. Hiçbir âlim kalmayınca, insanlar, câhil kimseleri reis yaparlar (onların peşinden giderler). Onlara sorarlar. Onlar da ilimsiz fetvâ verirler. Kendileri saptıkları gibi başkalarını da saptırırlar.”
Ebû Hüreyre (radıyallahü anh) rivâyet etti. Resûlullah efendimiz buyurdu ki: “Gece ve gündüz nöbetleşe aranıza inen melekler vardır. Sabah ve ikindi namazlarında bir araya gelirler. Sonra içinizde kalmış olanlar semâya yükselirler. Allahü teâlâ olanları daha iyi bildiği hâlde bu meleklere; (Kullarımı nasıl bıraktınız?) diye suâl buyurur. Melekler de; (Onları namaz kılarken bıraktık. Nitekim namaz kılarken bulmuştuk) cevâbını verirler.”
.
Kadınların evde ve camide namaz kılmaları hakkında
Muhammed bin Semâa el-Kûfî hazretleri Hanefi fıkıh ve hadis âlimidir. 130 (m. 747)’de Kûfe’de doğdu. Fıkıh tahsilini İmam-ı Azam hazretlerinin talebeleri İmam-ı Ebû Yûsuf, Muhammed Şeybânî ve Hasan bin Ziyâd’dan yaptı. Halife Me'mûn tarafından Bağdat kadılığına getirildi. 233 (m. 848)’de vefat etti. Bir dersinde şunları anlattı:
Teravih namazı Ramazan-ı şerifte yatsının farzından sonra cemaatle kılınan 20 rekâtlik bir namazdır. Kuvvetli sünnetlerdendir. Peygamber efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”, 3-4 gün teravihi cemaatle kıldırdı, daha sonra evden çıkmadı. Sebebi sorulunca, (Teravih namazının size farz olacağından korktuğum için, evden çıkmadım) buyurdu. Teravihin 20 rekât oluşu ve cemaatle kılınması hadis-i şerifle bildirilmiştir. Sünnet olduğu icma ile sabittir.
Peygamber efendimiz, teravihi, 8, 12 ve 20 rekât olarak da kılmıştır. İbni Abbas hazretleri bildiriyor ki: Resulullah, yatsıdan sonra, vitirden önce, 20 rekât namaz kıldıktan sonra, (Ramazanda 20 rekât teravih namazı kılanın, yirmi bin günahı affolur) buyurdu. İmam-ı a’zam hazretleri, (Teravih namazı müekked sünnettir. Hazret-i Ömer, teravihin 20 rekât olarak cemaatle kılınmasını kendiliğinden ortaya çıkarmadı. O, elindeki sağlam esasa, yani Resulullah’ın sünnetine dayanarak emretti) buyuruyor.
Resulullah teravihi hiç kılmasa bile, Hulefa-i raşidin’in yani dört halifenin kılması, sünnet olması için kâfidir. Hadis-i şerifte, (Sünnetime ve Hulefa-i raşidin’in sünnetine sımsıkı sarılın) buyuruldu. Teravihin cemaatle kılınması, sünnet-i kifâyedir. Yani bir mahallede cemaatle kılınınca, diğerleri evde kılsa da, sünnet ifa edilmiş olur. Erkeklerin camide cemaatle namaz kılmalarının, evde kıldıkları namazdan 27 derece daha fazla sevap olduğu, kadınların ise, evde namaz kılmalarının, camide namaz kılmalarından daha çok sevap olduğu hadis-i şeriflerle bildirilmiştir.
Kadınlar, cemaatle namaz kılmak için camiye gidemez. Kadınların, beş vakit namaz için veya cuma, teravih ve bayram namazları için, camiye gitmeleri caiz değildir.
Teravih namazı iki veya dört rekâtta bir selam verilerek kılınır, fakat iki rekâtta bir selam vermek daha iyidir. Teravih namazını on rekâtta bir selam vererek iki selamla bitirmek mekruhtur. Şâfiî’de ise hiç sahih olmaz. Teravih, vitirden önce kılınır. Vitirden sonra da kılmak caizdir.
.
Tecvîd ilmi, hem nazarî hem tatbîkîdir
Hişâm bin Ammâr hazretleri Kırâat-î seb'adan olan İbn Amir kıraatinin iki râvisinden biridir. 153 (770)’de Şam’da doğdu. Kıraati, İbn Âmir'in meşhur talebesi Yahya bin Haris’in yetiştirdiği Eyyûb bin Temîm'den tahsil etti. 245 (m. 859)’da Şam’da vefat etti. Şöyle buyurmuştur:
Her ilmin meseleleri olduğu gibi tecvîd ilminin de meseleleri vardır. Bu meseleler yirmi sekiz hecâ harflerinin; zâtlarından, sıfatlarından, medlerden, ihfâ, izhâr, ıklâb ve idgamlarla beraber mânâ harfleri denilen âmilleri, vazifelerine göre eda; kelimeleri medlul ve mânâlarına yaraşır bir şekilde telâffuz; kelimelerin istiklâllerini belirtecek şekilde kıraat; cümle ve âyet-i kerîmeleri mefhûm ve usûlüne uygun tarzda tilâvet; nazm-ı celîlin fesahatini ve belagatini apaçık belirterek okumak ve başka husûsfar, tecvîdin meselelerini meydana getirmektedir. Hem nazarî hem de tatbîkî bir ilim olması sebebiyle, dînî ilimler içerisinde, tecvîd ilmi kadar üstada (hocaya) ihtiyâç hissettiren başka bir ilim yoktur. Tecvîd kitaplarında kaideler bildirildikten sonra; “Huzûhü min efvâhi’l-mesâythi” buyurulmuştur. Yâni bunu üstâdların ağzından alınız. Tecvîd ilminde, “Fem-i muhsin”in, kaideleri hakkıyla yerine getirebilen hocanın yeri büyüktür. Bu sebeple İslâm âlimleri mutlaka okudukları üstâdlarının silsilelerini yazıp nakletmişlerdir.
Kıraat âlimleri, Kur’ân-ı kerîmin üç şekilde okunabileceğini bildirmişlerdir:
1-Tahkîk: Her bir harfin hakkını vermek, medleri mertebelerine uygun bir şekilde uzatmak, harekeleri birbirinden ayırmak, şeddeleri tam yapmak ve ayınların hakkını vermektir. Tahkîk; İmâm-ı Hamza ile Versin usûlüdür.
2-Hadr: Lügat mânâsı, süratli okumak demektir. Kur’ân-ı kerîmi tecvîd kaidelerine uymak suretiyle en hızlı okuma şeklidir. Hadr’de medler asgari haddine iner. Harflerin hakkıyla telâffuz edilmelerine dikkat edilmesi lâzımdır. Sür’at sebebiyle harf-i medler kesilir, gunnenin sesi gider, harekelerin çoğu giderse, kıraat caiz olmaz. Hadr’da; idgam, ihfâ, kalkale, gunne ve medler ihmâl edilmez. Hadr ile kıraat; İbn-ül-Kesîr, Ebû Ca’fer, Ebû Amr, Ya’kûb ve Kâlûn’un usûlüdür.
3-Tedvîr: Tahkîk ve hadr arasında bir kıraat şeklidir. Eda ehlinin çoğu katında tercih edilen bir kıraattir. İbn-ül-Âmir, Asım, el-Kisâî ve Halefin usûlleridir.
.
Ey Rabbim, bana merhamet et
Ebü’l-Fütûh Muhammed Tâî hazretleri hadîs âlimidir. 475 (m. 1082)’de İran’da Hemedan’da doğdu. 555 (m. 1160)’da orada vefât etti. “Kitâb-ül-erbeîn fî irşâd-is-sâirîn ilâ menâzil-il-müttekîn” adlı eserinden bazı bölümler:
Kitabıma, “Ameller, niyete göredir” hadîs-i şerîfi ile başlamak, böylece geçmiş ulemâya ittibâ etmek istedim. Fakat, kitap ve sünnete uyarak, Hazreti Ebû Bekr’in (radıyallahü anh) bildirdiği hadîs-i şerîfle başlamak arzusu buna mâni oldu. Allahü teâlâ yardımcımızdır. O her şeye kâdirdir. İmam-ı Müslim, Hazreti Ebû Bekir’den (radıyallahü anh) rivâyet etmiştir. Hazreti Ebû Bekir bir gün Resûl-i ekreme (sallallahü aleyhi ve sellem) “Yâ Resûlallah! Bana bir duâ öğretin de, (evimde) o duâyı namazdan sonra okuyayım” dedi. Resûl-i ekrem buyurdu ki:
“(Ey Ebû Bekr!) De ki: Ey Rabbim, nefsime çok zulm ettim. Günahları ancak sen mağfiret edersin. Katından olan mağfiretinle beni mağfiret et. Bana merhamet et. Sen Gafûr’sun. Rahîm’sin.”
Bu hadîs-i şerîf sahîh olup, hadîs imamlarının doğruluğunda ittifâk ettikleri hadîs-i şerîflerdendir. Çeşitli rivâyetleri bildirilmiştir. Sahabenin en üstünü, hilâfete en lâyık olanı ve en önde geleni Allahü teâlânın seçtiği vekar menbaı, Muhammed aleyhisselâmın mağaradaki arkadaşı, Muhacirinin ve Ensârın efendisi, Sıddîk lakablı Hazreti Ebû Bekir’dir.
Fil Vakası'ndan iki sene dört ay sonra doğdu. Erkeklerin ilk Müslüman olanı, hakkı en önce kabul edenidir. Canını bu uğurda vakfetmiş, malını bu yolda harcamış, izzet ve makamı terk etmiştir. Zîrâ İslâmdan önce Mekke’de, mevki, makam ve mal sahibi, hesap ve neseb ilimlerinde âlim, rüyâ tabîr eden, sözü makbul bir zât idi. Müslüman olunca, bütün bu mevki ve makamları terk etti. Anne ve babası, kendisinden sonra Müslüman olarak Eshâb-ı kirâmdan oldular.
Peygamber efendimiz Hazreti Ebû Bekir hakkında buyurdu ki: “Hiç kimsenin malı, Ebû Bekir’in malı gibi bana fayda vermedi. Hazreti Ebû Bekir (radıyallahü anh), hicretin onbirinci senesinin Rebî’ül-evvel ayında halîfe oldu. Resûl-i ekremin vefâtından iki sene dört ay sonra, altmışüç yaşında vefât etti. Cenâze namazını Hazreti Ömer kıldırdı. Resûlullah efendimizin yanına defnedildi. Yüzünün güzelliğinden veya Resûlullahın; “Sen, Allahü teâlânın Cehennemden atîkisin (azâdlısısın)” hadîs-i şerîfinden dolayı, Atîk ismi verildi.
.
Resûlullahın yanına yalnız gideceğim!
Ebû Nasr Tûsî hazretleri Şafiî fıkıh ve hadîs âlimlerindendir. 250 (m. 864)’de İran’da doğdu. Hadîs ilminde hafızdı. 344 (m. 955)’de vefât etti. Rivayet ettiği hadîs-i şeriflerden bazıları şunlardır:
Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), İslâm ordusuyla birkaç gün yürümüşlerdi. Bu sırada ordudan, Ebû Hayseme ayrılıp, geri döndü. Sıcağı pek şiddetli bir günde, ailesinin yanına geldi. Ailesi bahçedeki gölgeliklerde bulunuyordu. Etrâfı sulayarak serinletmişti. Ebû Hayseme için sular soğutmuş, yemekler hazırlanmıştı. Ebû Hayseme kapıda durdu. Hanımına ve hazırladıklarına baktı. Sonra “Resûlullah güneş altında, toz-toprak içinde muharebe etsin, Ebû Hayseme de, serin gölgede hazırlanmış lezzetli yemekler yiyerek hanımının yanında, malının yanında otursun. Bunu adâlet de, insaf da kabul etmez, Allahü teâlâya yemîn ederim ki, gölgeliğe girmeyeceğim, gidip Resûlullaha kavuşacağım. Bana azık hazırlayın” dedi. Dediği yapıldı. O da devesini getirdi. Devesine binip, Resûlullaha ulaşmak üzere yola çıktı...
Ebû Hayseme yolda, Umeyr bin Vehb el-Cehmî’ye rast geldi. O da Resûlallahın ordusuna katılmak için yola çıkmıştı. Tebük’e yaklaştığı zaman, Ebû Hayseme, Umeyr bin Vehb’e "Benim bir suçum var. Sen geride kal. Ben Resûlullahın yanına yalnız gideceğim” dedi. Umey, Ebû Hayseme’nin isteği üzere geride kaldı. Ebû Hayseme hemen Tebük’ün yanında, Resûlullahın yanına doğru yaklaşmaya başladı. Müslümanlar, yolda gelen birisi olduğunu, Peygamber efendimize haber verdiler. Resûlullah “İnşâallah Ebû Hayseme’dir” buyurdu. Ebû Hayseme, devesinden inip Resûlullâha selâm verdi. Resûlullah ona “Tehlikeye yaklaşmıştın” buyurdu. Ebû Hayseme olanları Resûlullâha anlattı. Resûlullah da ona “İyi yapmışsın” buyurup hayır duâda bulundu.
Sa’d bin Ebû Vakkas anlattı: Dinaroğullarından bir kadının kocası, kardeşi ve babası, Resûlullah ile birlikte muharebeye katılıp, şehîd düşmüşlerdi. Bu kadına kocasının, kardeşinin ve babasının şehîd oldukları haberi gelince, o, “Resûlullah nerede, O’na bir şey oldu mu?” diye sordu. Orada bulunanlar “Hayır, Resûlullaha hiçbir şey olmadı” dediler. Bunun üzerine o kadın “Öyleyse Resûlullahı gözümle görmek istiyorum” dedi. Kadına Resûlullahı gösterdiler. Kadın, Resûlullahı görünce “Yâ Resûlallah! Sen kurtuldun ya başkası önemli değil” dedi.
.
Şefkatli babanın sözünü iyi dinle
Muhammed Fakîh hazretleri evliyânın büyüklerindendir. 798 (m. 1395)’de vefât etti. Hâlleri ve kerâmetleri çok idi. Şöyle anlatılır:
“Bir kişi, başka bir beldeden, Ebû Abdullah’ı ziyâret için yola çıktı. Yolda eşkıyalar önünü kesip, elbiselerini ve yanında bulunan paraları aldılar. O kişi, Ebû Abdullah el-Fakîh’in yanına gelince, durumu ona anlattı ve;
-Hakkımı bana döndürünceye kadar senin yemeğini yemem, dedi.
Ebû Abdullah onu, dedesi Şeyh Yûsuf’un kabrine götürdü, ihtiyâç ânında onun kabrine gitmek onun âdeti idi. Kendi yüksek derecesini böylece setrediyordu. Kabrin yanında bir saat kadar oturdular. Sonra Ebû Abdullah, misâfirine;
-Kabrin arkasına bak, ne görüyorsun, dedi. Bakmak için kalktığında, elbisesini ve içindeki dirhemlerinin hiç eksilmemiş olarak durduğunu gördü.”
Şeyh Sâlih Ahmed es-Sûfî şöyle anlatır: “Şeyh Ebû Abdullah’la sahrada yürüyorduk. Ben ona;
-Ey efendim! Evliyâya yürüme hâlinde özel bir durum var mıdır? diye sordum. O da;
-Evet, tahyiz vardır, deyince, ben;
-Tahyiz nasıl olur? diye sordum. Bana dönerek;
-İşte böyle! dedi ve yerinden, hareket etti. Bir de baktım ki, bilmediğimiz bir yerdeyiz. Bana dönerek;
-Ey Ahmed! Bizimle, önceki bulunduğumuz yer arasında iki aylık yol var, dedi. İkinci defa hareket etti. Bir de baktım ki, yine önceki yerimizdeyiz...”
Muhammed Fakîh hazretleri buyurdu ki: “Akıllı kimse, güzel ve faydalı latifeler yapmak ve asık yüzlü olmayı terk etmek sûretiyle insanların sevgisini kazanır.”
“Latife (hoş ve ince manâlı söz) iki çeşittir. Birincisi; övülen latifedir. Buna, Allahü teâlânın beğenmediği bir söz ve iş bulaşmaz. İkincisi; kötü latifedir. Bu latife, insanlar arasında düşmanlık meydana getirir. Vekarı giderir. Dostluğu bozar. Bayağı ve alçak kimseler ona karşı cesâret kazanır. Makam ve mevki sahibinin kinini kazanır.”
“Makam ve mevki sahibi kimse ile latife yapma, sana kin besler. Alçak ve bayağı kimselere de latife yapma, yoksa sana karşı cüret gösterip, edebsizlik yapar.”
Bu mübarek zat, vefat ederken oğluna şöyle nasihatte bulundu:
“Ey oğlum! Sana nasîhat olarak şunu seçtim. Şefkatli babanın bu sözünü iyi dinle münâzarayı, söze muhalefet etmeyi, şaka ile insanlara takılmayı terk et. Bunları, sevdiğim kimseler için hoş görmüyorum. Çünkü ben münâzarayı, söze muhalefet etmeyi, şaka ve insanların birbirine takılmasını denedim. Bunları hiç kimseye tavsiye etmem.”
.
İkiniz de dilediğiniz nimetlerden yiyin
Ebû Abdullah el-Bakkâl hazretleri fıkıh âlimidir. 588 (m. 1192) yılında vefat etti. Bir dersinde buyuruyor ki:
Allahü teâlâ Cennet ve Cehennemi, Âdem aleyhisselâmı yaratmadan önce yarattı. Sonra Âdem aleyhisselâmı ve Havva vâlidemizi ve Cennet ve Cehennem ehlini yarattı. Bütün bunlar, Âdem aleyhisselâm Cennetten çıkarılıp yeryüzüne indirilmeden önce idi. Buna Kur’ân-ı kerîmin âyetleri, Peygamber efendimizin hadîs-i şerîfleri şâhiddir. Şayet birisi bunu bize izah et derse, deriz ki; “Allahü teâlâ, Âdem (aleyhisselam) ile Havva vâlidemizi yaratmadı mı? Onları Cennetine yerleştirmedi mi? Bekâra sûresi otuzbeşinci âyetinde meâlen: (Biz demiştik ki: Ey Âdem, sen eşinle Cennette sakin ol. Onun, nimetlerinden ikiniz de bol bol yiyin, fakat şu ağaca yaklaşmayın. Yoksa nefislerinize zulmedenlerden olursunuz) buyurmadı mı? Yine (Zevcenle birlikte Cennette yerleş de, ikiniz dilediğiniz nimetlerden yiyin. Fakat su ağaca yaklaşmayın ki, sonra zalimlerden olursunuz.) Aynı sûrenin elliyedinci âyet-i kerîmesinde meâlen (Yağmur rahmetinin önünde, rüzgârları müjdeci olarak gönderen o Allahtır. Nihâyet bu rüzgârlar, buhar ile yüklü ağır ağır bulutları kaldırıp yüklendiği zaman, bakarsın ki, biz onları ölmüş (kurumuş) memleketlere sevk etmişizdir. Böylece o bulutla, o yere su indiririz de, o su ile her çeşit meyveleri çıkarırız. İşte bu ölü araziden bitkileri çıkardığımız gibi, ölüleri de böyle çıkaracağız (dirilteceğiz.) Gerekir ki, düşünür ve ibret alırsınız) buyurulmaktadır.”
Allahü teâlâ daha sonra Âdem (aleyhisselam) ile Havva’yı Cennetten yeryüzüne indirdi. Onların tövbelerini kabul etti. Onları tekrar Cennetine koyacağını vadetti. İblis’i de tard ederek, Cennetine tekrar dönmekten menetti.
İbn-i Abbâs (radıyallahü anhümâ) Bekâra sûresi yirmiyedinci âyetinin tefsîrinde buyuruyor ki:
Âdem (aleyhisselam), “Yâ Rabbî! Beni yed-i kudretinle yaratmadın mı?” diye sorunca, Allahü teâlâ “Evet yarattım” buyurdu. Âdem (aleyhisselam) “Bana katından rûh üfürmedin mi?” dedi. Allahü teâlâ “Evet” buyurdu. Âdem (aleyhisselam) “Yâ Rabbî! Bana rahmetin gadabını geçmedi mi?” dedi. Allahü teâlâ “Evet” buyurdu. “Yâ Rabbî! Beni daha önce Cennetinde oturtmadın mı?” diye sorunca, Allahü teâlâ “Evet” buyurdu. Âdem (aleyhisselam) “Yâ Rabbî! Bildiğin gibi tövbe ediyorum. Tekrar oraya dönebilecek miyim?” diye sorunca, Allahü teâlâ “Evet oraya döneceksin” buyurdu.
.
Bu haberler, sağlamdır ve doğrudur
Ahmed Muhtâr Efendi, yüzonbirinci Osmanlı şeyhülislâmıdır. 1222 (m. 1807)’de İstanbul’da doğdu. Sultan 2. Abdülhamid zamanında şeyhülislamlık yaptı. 1300 (m. 1882)’de İstanbul’da vefât etti. Buyurdu ki:
Ölülerin iş yaptıkları, Allahü teâlânın izni ile, onlardan birçok şeyler görüldüğü sahih kitaplarda bildirilmektedir. Bunu bildiren, daha nice haberleri hadîs âlimleri yazmışlardır. Bunlardan birini, İmâm-ı Celâleddîn Süyûtî şöyle bildiriyor:
İbn-i Ebiddünyâ diyor ki: Ebû Abdullah Şâmî, Rumlarla gazâya gitmişti. Düşmanı kovalıyorlardı. İki kişi askerden uzaklaştılar. Bu askerlerden birisi şöyle anlattı: “Düşman kumandanına rastladık. Üzerine hücum ettik. Çok savaştık. Arkadaşım şehîd oldu. Geri döndüm. Askerlerimizi aradım. Sonra kendi kendime dedim ki: 'Sana yazıklar olsun! Ne için geriliyorsun?' Geri döndüm. Düşman kumandanına saldırdım. Kılıcım boşa gitti. O, bana saldırdı. Beni devirdi. Göğsümün üstüne oturdu. Beni öldürmek için eline bir şey aldı. Tam o sırada, şehîd olmuş olan arkadaşım yerinden fırladı. Ensesinden saçlarını yakaladı. Üstümden çekti. Birlikte kâfiri öldürdük. Uzaktaki bir ağaca kadar birlikte konuşarak yürüdük. Orada ölü olarak yattı. Sonra gidip diğer arkadaşlarıma olanları haber verdim.”
Hanefî mezhebi âlimlerinden “Ravdat-ül-ahyâr” kitabının sahibi Zendûsî ve “Zübdet-ül-fükahâ” kitabının sahibi de, bu vakayı bildirmişlerdir.
Hadîs âlimlerinden Mehâmilî “Emâliyy-ül-İsfehâniyye” kitabında bildiriyor ki: “Abdül’azîz bin Abdullah dedi ki:
-Bir arkadaşla Şam’da idik. Yanında zevcesi de vardı. Bunların oğlunun şehîd olduğunu daha önceden biliyordum. Yanımıza bir süvari geldi. Arkadaşım, bunu karşıladı. Zevcesine dönerek, 'bu bizim oğlumuz' dedi. Zevcesi; 'Şeytan senden uzak olsun, sen aldanıyorsun. Oğlunun çoktan şehîd olduğunu unuttun mu?' dedi. Adam, söylediğine pişman oldu. Fakat, süvariye yaklaştı. Dikkat ile bakarak; 'Vallahi bu bizim oğlumuz' dedi. Kadın da bakmak zorunda kaldı. 'Vallahi o' diye bağırmağa başladı. Babası; 'Oğlum sen şehîd olmuştun değil mi?' dedi. 'Evet babacığım. Fakat, Ömer bin Abdül’azîz şimdi vefât etti. Şehîdler, onu ziyâret etmek için Rabbimizden izin istedik. Ben ayrıca size selâm vermek için de izin istedim' dedi veda edip yanlarından ayrıldı. Az zaman sonra, Ömer bin Abdül’azîz’in vefât ettiği işitildi.”
İmâm-ı Süyûtî buyuruyor ki: “Bu haberler, sağlamdır, doğrudur.”
.
İnanmakta azlık çokluk olmaz
Nakkaşzade Hüseyn Efendi Osmanlılar zamanında yetişen Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. İran’ın Tebrîz şehrinde doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 964 (m. 1556) senesinde İstanbul’da vefât etti. Tebrîz’de aklî ve naklî ilimleri tahsil edip, Osmanlı Sultanı İkinci Bâyezîd Hân zamanında İstanbul’a geldi. Bir dersinde buyurdu ki:
İbâdetin vazîfe olduğuna inanmak îmandandır. İnanmak başkadır. Yapmak başkadır. Bunları birbirlerine karıştırmamalıdır. İnandığı hâlde, tembellikle yapmayan kâfir olmaz. Meşhûr (Emâlî kasîdesi) kırküçüncü beytinde diyor ki: (Farz olan ibâdetler, îmandan sayılmaz.) Îman, inanmak demektir. İnanmakta azlık çokluk olmaz. İbâdetler, îman olsaydı, îman azalıp çoğalırdı...
Gözden perde kalkıp azap görüldükten sonra olan îman kabul olmaz. O ânda, îman ile gidenlerin îmanları ancak kalp iledir. İbâdetler yapılamaz. Âyet-i kerimede buna îman denildi. Âyet-i kerimelerde, îmanı olanlara, ibâdet yapmaları emrediliyor. Bundan da, îmanın ibâdetten başka olduğu anlaşılmaktadır. Bunlardan başka, Kur'ân-ı kerimde, (Îman edenler ve sâlih işler yapanlar) buyuruldu. Bu da, ibâdetlerin îmandan başka olduklarını gösteriyor. (Mümin iken, sâlih amel işleyenler) âyet-i kerimesi, amellerin îmandan ayrı olduklarını açıkça göstermektedir. Çünkü, şartın meşrûttan başka olması lâzımdır. Îman edip, hiç ibâdet yapamadan, hemen ölenin, mümin olduğu söz birliği ile bildirilmiştir. Cibrîl hadisinde de îmanın yalnız inanmak olduğu bildirilmiştir.
İmâm-ı Ahmed ve imam-ı Şâfi'î ve hadis âlimlerinden birçoğu ve Eş'arîler ve Mu'tezile, ibâdetler îmanın parçasıdır. Îman azalıp çoğalır dediler. Îman ile amel, başka olursa, günah işleyenlerin îmanları ile, Peygamberlerin îmanları bir olurdu dediler. (Onlara âyetlerim okunduğu zaman, îmanları artar) âyeti ve (Îman artarak, sahibini Cennete götürür. Azalarak da, Cehenneme sürükler) hadisi, îmanın azalıp çoğaldığını bildiriyor dediler.
İmâm-ı a'zam Ebû Hanîfe, bunlara cevap teşkîl eden bilgileri önceden anlatmış, "îmanın artması, devam etmesi, çok zaman sürmesi demektir" demiştir. İmâm-ı Mâlik de böyle dedi. Îmanın çok olması, inanılacak şeylerin çoğalması demektir. Meselâ, Eshâb-ı kirâm, önce az şeylere inanırlardı. Yeni emirler gelince, îmanları çoğalırdı. Îmanın artması demek, kalbde nûrunun artması demektir. Bu parlaklık, ibâdet ile artar. Günah işlemekle azalır.
.
.
.
.
|
| Bugün 719 ziyaretçi (1682 klik) kişi burdaydı! |
|
 |
|
. |
|
