12 Mart, İstiklâl Marşı’nın Büyük Millet Meclisi tarafından “millî marş” olarak kabulünün 100. yıldönümü idi...

Bu münasebetle Âkif ve marş hakkında yayınlar yapılıyor, toplantılar ve sergiler düzenleniyor, Meclis de siyasî partilerin ortak önergesiyle bu seneyi “İstiklâl Marşı Yılı” ilân etti. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri geçtiğimiz günlerde “Mehmet Âkif Ersoy ve İstiklâl Marşı” isimli ve hem Âkif, hem de İstiklâl Marşı hakkında elde mevcut bütün belgelerin yeraldığı, gelecek nesillerin de istifade edebilecekleri çok önemli bir kaynak kitap yayınladı...

Şimdi, İstiklâl Marşı konusunda üzerinde pek durulmayan bir hususa dikkat çekeyim:

Büyük Millet Meclisi’nin 12 Mart 1921’deki oturumunda kabul edilen “marş” hepimizin bildiği ama okunması hakikaten zor olan Zeki Üngör’e ait beste değil, büyük şair Mehmed Âkif’e olan “İstiklâl Marşı” isimli muhteşem manzume, yani marşın “güftesi” olan sözler idi...

Türkiye’nin imparatorluk döneminde bir millî marşı olmamıştı. Gerçi çok sayıda “Osmanlı marşı” vardı ama bunların hiçbiri “millî marş” değildi, 12 Mart 1921’e kadar “millî marş” kavramı ile tanışmamıştık.

Âkif ve İstiklâl Marşı hakkında bugüne kadar yapılan hemen bütün çalışmalar, şiir üzerinde yoğunlaştı. Manzumenin tahlil üstüne tahlili yapıldı, yazılma macerasından, o günlere şahit olanların hatıralarından, memleketin içerisinde bulunduğu elîm vaziyetten, Âkif’in kışın giyecek paltosunun bile olmamasına rağmen marş müsabakasını kazananlar için verilecek parayı kabul etmemesinden, bol bol da kişiliğinden bahsedildi ve aynı şeyler hâlâ yazılıp söyleniyor.

Ama meselenin çok önemli olan bir başka tarafı; marşın bestesinin, yani musikisinin geçmişi pek ele alınmadı!

İstiklâl Marşı’nın bestelenmesinin ve şimdi okuduğumuz marşın uzun bir macerası vardır...

Âkif’in şiirinin Meclis tarafından 12 Mart 1921’de “millî marş” olarak kabul edilmesinin ardından bir “beste müsabakası” açıldı, adedi tam olarak hâlâ bilinmeyen çok sayıda bestekâr eserlerini Meclis’e gönderdiler, Meclis bu eserler arasında en iyilerinin seçilebilmesi için bir komisyon teşkil etti. Notalar bir ara kayboldu, sonra aranıp taranıp bulundu ve komisyon nihayet 1923’te o devrin önemli bestekârlarından Ali Rıfat Bey’in Acemaşiran makamındaki bestesini birinci seçti. Maarif Vekâleti 5 Ağustos 1923’te Başbakanlık’a bir yazı yollayarak seçimin neticesini bildirdi ve icab eden yerlere gerekli tebliğlerin yapılması ricasında bulundu...

Türkiye, tarihinde ilk defa bir millî marşa sahip olmuştu ama ortada bir tuhaflık vardı: Bakanlıklar arasında yapılan yazışmalarda “Türkiye’nin henüz resmî bir marşa sahip bulunmadığı” söyleniyordu... Üstelik memleketin dört bir tarafında farklı marşlar çalınıyor, yarışmaya iştirak eden bestekârlar bulundukları yerlerde kendi eserlerini çaldırıyorlardı...

Ankara ise, komisyonun kararına rağmen bir sene sonra marş için yeni bir beste yapılmasına hükmetti. Bakanlar Kurulu 19 Mayıs 1924’te yeni bir marş yarışması açılmasını ve yarışmaya gönderilecek eserler arasında en iyisinin belirlenebilmesi için notalarının Paris, Viyana ve Napoli Konservatuvarları’na yollanmasına karar verdi ve ertesi sene daha tuhaf bir girişim yapıldı: Maarif Vekâleti, 25 Temmuz 1925’te yeni bir marş güftesi için yarışma açtı! Mehmed Âkif’in marşı “tarihimize intikal ederek Millî Mücadele’nin kutsal bir hatırası” olarak muhafaza edilecek ama yeni bir millî marş yazdırılacaktı!

İlân edilen yarışmaya gönderilen çok sayıda manzume bugün hem özel hem de resmî arşivlerde muhafaza edilmektedir ve bu şiirlerin kalite bakımından Âkif’in manzumesi ile mukayese edilemeyecek derecede düşük seviyede oldukları daha ilk okuyuşta hemen farkedilir.

Derken her ne olduysa oldu, yeni marş müsabakası unutuldu, bir netice çıkmadı ama Ali Rıfat Bey’in millî marş olarak tebliğ edilen bestesinin yerini bir başka eser, Zeki Üngör’e ait olan ve günümüzde de okunan marş aldı.

MARŞ MUAMMASI BAŞLIYOR

Bundan iki sene önce İstiklâl Marşı’nın tarihini ama şiirin değil, eserin bestelenme macerasını kitap olarak yazmak istemiş; resmî ve özel arşivlerden bir hayli belge toplamıştım.

Ama araya başka işler girdiği için kitabı tamamlayamadım, yakında herhalde bitirip yayınlayacağım...

Marş ile alâkalı evrakı gözden geçirirken beni en fazla uğraştıran iş, resmî marş kabul edilen besteyi ortaya çıkartabilmek olmuştu...

Devlet Arşivi’nde “1-30-18-1-1-3-23-4” numarada muhafaza edilen dosyanın 14. sayfasında yeralan ve zamanın Maarif Vekili tarafından Başbakanlık’a 5 Ağustos 1923’te gönderilen yazıda “Şark Musiki Cemiyeti’nin Reisi Ali Rıfat Bey’in eserinin birinci olarak seçildiği” yazılıyor ve seçimin icap eden makamlara bildirilmesi rica ediliyordu. Bu belgeye göre, Ali Rıfat Bey’in Acemaşiran makamındaki eseri Türkiye’nin resmî marşı idi...

Ancak iki sene sonra birşeyler olmuş, Ali Rıfat Bey’in marşı bırakılmış ve daha önce Osmanlı sarayının, o günlerde de Cumhurbaşkanlığı Orkestrası’nın şefi olan Zeki Bey’in bestesi çalınmaya başlamıştı...

İstiklâl Marşı üzerinde şimdiye kadar yapılan çalışmalarda bu değişikliğin ne şekilde olduğu konusunda hiçbir doyurucu açıklama yapılmadı, marşın değiştirilmesi bir-iki kelime ile geçiştirildi ve ortaya bir belge de konmadı!

Arşivde, konuyu açıklamaya yardım edecek olan tek bir belge vardı ama bu belge de değişikliği tek başına izaha kâfi gelmiyordu...

180-9-6-39-6 numaralı ve 5 Aralık 1925 tarihli belge, Dışişleri Bakanlığı’ndan Maarif Vekâleti’ne yazılmış bir yazı idi. Yazıda, Maarif’in 4 Kasım 1925’te 7681/1732 sayılı bir yazı göndererek Başbakanlık’ın “İstiklâl Marşı’nın Türk Millî Marşı” olduğunu bildirdiği söyleniyor ve âcîlen on adet nota isteniyordu. Yazının altında kırmızı kalemle ve iri harflerle “Zeki Bey’in bestesinden 10 nüsha tedariki” yazılmıştı.

Muamma işte burada idi: Ali Rıfat Bey’in eserinin resmî marş olarak kabulünden iki sene sonra acaba bu karardan vazgeçilmiş ve millî marş olarak acaba Zeki Bey’in bestesi mi kabul edilmişti?

Bu konuda yapılan bütün yayınlarda “Ali Rıfat Bey’in bestesinin yerine Zeki Bey’in eserinin millî marş yapıldığı” yolunda söylentilere yer verilir, bu söylenti neredeyse seksen sene boyunca devam etmektedir ama değişiklik hakkında ortaya hiçbir belge konamamıştır!

KOSKOCA ARŞİV KAYIP!

Dışişleri’nin yazısında sözü edilen Maarif’ten gönderilen diğer yazıyı bulabilmek için çok uğraştım ama nafile! Dışişleri Arşivi henüz tasnif edilmediği için oradaki milyonlarca evrak arasında bu yazıyı bulabilmenin imkânı yoktu, dolayısı ile yazının ve şayet varsa marşın değiştirilmesi hakkındaki kararın Maarif’in, yani Millî Eğitim Bakanlığı’nın arşivinde aranması lâzımdı.

İşte o aşamada büyük, çok büyük bir tuhaflıkla karşılaştım: Millî Eğitim’in o senelere ait arşivi kayıptı! Bakanlık gerçi 2000’lerin başında elindeki eski evrakı Devlet Arşivleri’ne devretmişti ama bunların arasında Cumhuriyet’in ilk senelerine ait belgeler mevcut değildi!

Zamanın Millî Eğitim Bakanı ve bakanlık müsteşarı sağolsunlar yakın alâka gösterdiler, Maarif Arşivi’nin nerede olduğunu bulmaya çalıştılar ama çabalar neticesiz kaldı: Millî Eğitim Bakanlığı’nın arşivi kayıptı! Hattâ İstiklâl Marşı hakkında bundan iki sene öncesine kadar yapılmış hem ilk, hem de en önemli çalışma olan ve Türk Edebiyatı Dergisi’nde 1986’da yayınlanan Mehmet Önder’e ait “İstiklâl Marşı Belgeleri” isimli makalede yeralan bazı evrak da kayıptı. Mehmet Önder 1980’lerde mevcut olan Millî Eğitim Bakanlığı Arşivi’ne ulaşmış ve burada bulunan çok önemli birkaç belgeyi neyse ki yayınlamıştı; zira şimdi bu belgeler de arşivle beraber kayıptı!

Bu durumda, Zeki Üngör’e ait olan ve bugün okunan İstiklâl Marşı’nın resmî marş olup olmadığı tartışmalıdır! Resmî marşımız hakkındaki tek kabul belgesi, Maarif Vekili’nin 5 Ağustos 1923’te Başbakanlık’a gönderdiği ve Devlet Arşivi’nde “1-30-18-1-1-3-23-4” numarada muhafaza edilen dosyanın 14. sayfasında yeralan yazıdır. Yazıda “Ali Rıfat Bey’in bestesinin seçildiği” söylenmektedir ve tekrar edeyim, Zeki Bey’in marşının resmî marş kabul edilmesi hakkında bugün elimizde tek bir belge yoktur!

Dolayısı ile, millî marş olarak Ali Rıfat Bey’in eseri yerine Zeki Bey’in bestesinin kabul edildiği hakkında bir belge bulunana ve Dışişleri’nden Millî Eğitim’e 5 Aralık 1925’te gönderilen yazı veya bu konuda bir başka evrak ortaya çıkana kadar, Türkiye’nin resmî marşı sözleri Mehmed Âkif’e, bestesi Ali Rıfat Bey’e ait olan Acemaşiran makamındaki eser olmaktadır ve Zeki Bey’in bestesi de doksan küsur seneden buyana “gayrıresmî” şekilde çalınıp söyleniyor demektir!

Bu söylediklerimden “Zeki Bey’in marşını bırakıp Ali Rıfat Bey’in marşını icra etmemiz gerekir” diye düşündüğümü zannetmeyin. Zeki Üngör’e ait marş okunmasındaki zorluk ve prozodi, yani güftenin besteye uyumu konusunda hatalarla dolu olmasına rağmen melodi bakımından gayet güzeldir ve artık yerleşmiştir. Ali Rıfat Bey’in eseri ise pek “marş” havasında değildir, mısralar arasında şarkılardaki gibi enstrüman partileri vardır ve onun okunması da Zeki Bey’in eseri kadar güç olmasa bile zordur.

Ve, bir şahsî kanaatim: Mehmed Âkif’in o muhteşem manzumesi üzerine yapılan besteler arasında benim tercihim, İsmail Hakkı Bey’in eseridir...

Dünya Kadınlar Günü, bizde bu sene olduğu kadar tantanalı şekilde kutlanmamıştı. Bu münasebetle yazılar yazıldı, konferanslar verildi, toplantılar düzenlendi, gösteriler ve yürüyüşler yapıldı, dünya kadar kitap ve broşür yayınlandı...

Yayınlarda birçok kadın yazardan sözedildi, bu iş yapılırken yazarların en amatöründen en profesyoneline kadar hemen hepsi aynı kefeye kondu ama çok önemli bir isim unutuldu: Prenses Kadriye Hüseyin...

Türkiye’de hakkında yayınlanan birkaç makale ile bir de tez dışında pek bir çalışmanın bulunmadığı Prenses Kadriye’nin kim olduğunu kısaca yazayım:

Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın soyundan geliyordu, İngilizler’in Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasından sonra 1914 Aralık’ında tahttan indirdikleri Mısır’ın son Hıdiv’i Abbas Hilmi Paşa’nın yerine “Sultan” unvânı ile zorla tahta çıkarttıkları Hüseyin Kâmil Paşa ile Sultana Melek’in kızı idi, 1885’te Kahire’de doğdu, daha çok İstanbul’da ve Avrupa’da yaşadı ve 1954’de yine Kahire’de vefat etti.

Babasının Mısır tahtına İngilizler’in baskısı ile çıkmış olmasına rağmen, Prenses Kadriye, Dünya Savaşı senelerinde İstanbul’da kalmış; Osmanlı Hilâl-i Ahmeri’nin, yani Kızılay’ının önemli destekçilerinden olmuş, Çanakkale gazilerinin kaldırıldıkları hastahanelerde gönüllü hemşirelik bile yapmıştı...

REKLAM

 

Prenses Kadriye yazı hayatına gençliğinde dergilere önce şiirlerle masallar, ardından felsefî ve sosyolojik ağırlıklı makaleler ile kadınlarla alâkalı yazılar göndererek başladı, sonra kitaplar yayınladı; “Mehâsîn-i Hayat”, “Nelerim”, “Temevvücât-ı Efkâr”, “Mühim Bir Gece” ve “Muhadderât-ı İslâm” gibi telif ve tercüme eserler verdi.

“İslâm’ın örtülü, namuslu kadınları” mânâsına gelen “Muhadderât-ı İslâm”, Türkçe’de bu konuda kaleme alınmış ilk eserlerden idi...

Prenses, İstiklâl Savaşı senelerinde Kuvâ-yı Milliye’yi destekledi; hattâ 1921’de Ankara’ya gidip Mustafa Kemal Paşa ile uzun görüşmeler yaptı ve Mısır Kraliyet Ailesi’nde çıkan söylentilere bakılırsa, Paşa ile arasında beklenmedik bir yakınlaşma bile oldu!

Kadriye Hüseyin, o günlerin Ankara’sında gördüklerini ve Mustafa Kemal Paşa ile yaptığı uzun görüşmeleri aynı sene Fransızca olarak “Lettres d’Angora la Sainte: Avril-Juin 1921” adıyla İtalya’da kitap olarak yayınladı. Eserin Kahire’de ertesi sene “Resâ’il Ankara el-Mukaddese” ismi ile Arapçası çıktı, kitap yine 1922’de Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla Cemile Sahir Hanım (Sılan) tarafından “Mukaddes Ankara’dan Mektuplar” adıyla Türkçe’ye tercüme edildi, defalarca basıldı ve hâlâ basılıyor.

Mısırlı Prenses, İstanbul’da kendine ait malikânede yaşıyordu ama senelerce oturduğu bu mülkü son senelerinde ailevî meseleler yüzünden vârislerine bırakmamaya karar verdi ve İstanbul’daki bir Franız kız okulunun rahibelerine verdi!

Kadriye Hüseyin’in malikânesinden bugün de sık sık bahsedilir: Burası, şimdi Cumhurbaşkanlığı’nın İstanbul’daki ofislerinden biri olan Huber Köşkü’dür!

KOCASINI SENELERCE BEKLEDİ...

Prenses Kadriye’nin son seneleri Kahire’de sıkıntılar içerisinde geçti. Hayli varlıklı olan Prenses’in mallarına 1952 darbesinin hemen ardından elkondu, özel eşyaları ve kütüphanesi de müsadere edildi.

REKLAM

 

Prenses 1954’te vefat edecek ama oğlunun kaderi çok daha acı olacaktı...

İstanbul’da 1921’de Mahmud Hayri Bey ile evlenen Prenses’in oğlu Muhammed Hüseyin Hayri, hayatını 1949’da Kahire’de Sultan Abdülmecid’in torunlarından Fevziye Sultan ile birleştirdi. Ama onların mutlulukları da sadece dört sene sürdü ve Hayri Bey, Mısır’da 1952 darbesi ile iktidara gelen Cemal Abdünnasır’a suikast hazırlığı içerisinde bulunan bir gruba dahil olduğu iddiası ile 1956’da tutuklandı. Sonraki senelerde gizlice idam edildiği öğrenilse de, Feyziye Sultan kocasının öldüğünü hiçbir şekilde kabullenmedi, prensesin oğlunu hayatının sonuna kadar bekledi ve dünyaya 2014 Nisan’ında bu bekleyiş içerisinde veda etti...

“MESLEKDAŞ MEKTUPLARI”

Prenses Kadriye Hüseyin, yayınladığı her kitabı İstanbul’daki hemen her yazara imzalayarak göndermiş ve aldığı cevabî mektupları yıllara göre tasnif ederek ciltletmişti...

Kadriye Hüseyin’in üzerine “Meslekdaş Mektupları” yazdırdığı bu mektup kolleksiyonu da Prenses’n Mısır’da 1952 darbesinde müsadere edilen eşyaları arasında idi ve kraliyet ailesine ait objelerle beraber bir depoya konmuştu...

Derken aradan 50 küsur sene geçti, bu depolardan birindeki eşyalar her ne oldu ise oldu, sokağa düşüp satışa çıkartıldı, kraliyet ailesinin bir mensubu “Meslekdaş Mektupları”nı Kahire’de bir sokak sergisinde bulup satın aldı, İstanbul’da yaşayan bir yakınına gönderdi, o yakını da bana hediye etti...

“Meslekdaş Mektupları”nın içerisinde Türk Edebiyatı’nın 20. yüzyılın ilk çeyreğindeki en önemli isimlerinin, Recaizade Ekrem’den Abdülhak Hamid’e, Namık Kemal’in oğlu Ali Ekrem’den Halid Ziya’ya, zamanın diğer hanım yazarlarına, hattâ Fransız romancı Pierre Loti’ye kadar birçok tanınmış yazarın Prenses Kadriye Hüseyin’e gönderdikleri mektuplar bulunuyor. Yazarlar, mektuplarında Prenses’e hem kendilerini kitaplarını yolladığı için teşekkür ediyor, hem de edebî bahislerdeki kanaatlerini yazıyorlar...

Bunları okuduktan sonra hatırınıza “Kadriye Hüseyin’in Türk mü yoksa Mısırlı mı olduğu” gibi bir soru gelebilir...

Prenses Kadriye, bir Osmanlı yazarı idi! Şaire Leylâ, Nigâr, Fatma Âliye, Halide Edip ve imparatorluk devrinin diğer hanım yazarları gibi bir Osmanlı edebiyatçısı...

“Dünya Kadınlar Günü” münasebetiyle yeri göğü inleten araştırmacılarımıza, feministlerimize ve kadın hakları militanlarımıza “Kadriye Hüseyin” adında çok önemli bir hanım yazarın mevcudiyetini hatırlatırım...

Prenses Kadriye Hüseyin, kocası Mahmud ve oğlu Hayri Bey ile 1920’lerin ortalarında İstanbul’daki köşkünde... Bu mekân, günümüzde Cumhurbaşkanlığı’nın İstanbul’daki ofislerinden biri olan Huber Köşkü’dür.

Kadriye Hüseyin, yazarlığa başladığı gençlik senelerinde.

Mustafa Kemal Paşa’nın Kadriye Hüseyin’e elyazısı ile yazdığı ve “Prenses Kadriye Hanımefendi Hazretleri’ne. Mektubunuzu meserret-i mahsûsa ile aldım...” diye başlayan 1 Ocak 1922 tarihli mektubunun ilk sahifesi...

Kadriye Hüseyin, edebiyatçılardan aldığı mektupları üzerilerine “Meslekdaş Mektupları” yazdırarak ciltletmişti. Bu ciltte kendisine 1911 ile 1917 arasında gönderilen mektuplar bulunuyor.

Prenses Kadriye Hüseyin’in “Meslekdaş Mektupları”ndaki yazışmalardan bazıları. En üstte, Recaizade Mahmud Ekrem’in mektubu var...

Kadriye Hüseyin’in Türkçe yazdığı ve Mısır’da şık bir şekilde bastırdığı eserlerinden ikisi: “Temevvücât-ı Efkâr” (solda) ve “Muhadderât-ı İslâm”.

Prenses Kadriye Hüseyin’in 2014’te vefat eden gelini Fevziye Sultan, Paris’teki evinde...



.

Daha önce de yazmıştım: Çocukluk ve gençlik senelerimde, 1918 ile 1920 arasında dünyayı kırıp geçiren İspanyol Gribi’ne yakalanıp nasıl olduysa hayatta kalabilmiş olanları tanımış ve anlattıklarını uzun uzun dinlemiştim...

Eski İstanbullular’ın “nezle” dedikleri ve o günlerin şarkılarına bile konu olan İspanyol gribi 1919’da bizim eve de uğrayıp önce o sırada yirmili yaşlarında olan anneannemi yatağa düşürmüş, derken evdekilerin neredeyse tamamını kırıp geçirmiş ama canlarını alamamıştı.

O günleri anlatanların hemen tamamı, evlerde kazanlarla su kaynatıldığından bahsederlerdi. Hastalığı kapmamış olanlar, salgın boyunca her gün kazanların altına hiç durmadan odun atmışlardı…

Sıcak su, cenazeleri yıkamak içindi! Ardarda ölümler başlayınca, hükümet cenazeleri yıkayıp kefenleyecek olanların ağızlarını ve burunlarını iyice örtmelerini ve soğuk değil ılık su kullanmalarını sıkı sıkı tenbih etmişti.

Türkçe’deki “suyu ısındı” sözü de zaten buradan gelir!

90 SENE SONRA ÖĞRENİLDİ!

İspanyol Gribi hakkında bizde yapılmış araştırmalar sadece bir-iki çalışmadan ibarettir ama Batı’da bu konuda çok sayıda yayın vardır...

Şimdi, bu hastalığa yakalananların anlattıklarını senelerce dinlemiş ve dışarıda yapılmış önemli yayınların birkaçını da okumuş bir kişi olarak bazı gözlemlerimi aktaracağım.

Peşinen söyleyeyim: Bilim adamı değilim, işin uzmanlarına ders vermeye kalkışmak âdetim değildir, hele gazeteciliğimin yanında doktorculuk oynayıp bilim kurullarına ve sağlık teşkilâtına teknik konularda akıl vermeye heveslenmek hatırımdan bile geçmez. Dolayısı ile, bu yazdıklarımın sadece şahsî gözlemlerim olduğunu tekrar edeyim...

Bana, İspanyol Gribi ile Covid-19 salgınının seyri arasında bir benzerlik var gibi geliyor! Tamam, her iki hastalığa sebep olan virüsler birbirinden tamamen farklı; belirtileri de, hastalığın şekli ve seyri de bambaşka ama her iki derdin gidişatı birbirine benziyor!

İspanyol Gribi salgınında ilk vak’a 4 Mart 1918’de kaydedilmiş, gribin ikinci dalgası o senenin Ekim’inde gelip Aralık’a kadar devam etmiş ve milyonların canını almıştı. 1919 Ocak’ındaki üçüncü dalga ikincisi kadar kuvvetli olmasa da dünyanın dört bir tarafında yine ölümlere sebep olmuş ve 1920 ilkbaharında birinciden kuvvetli ama ikinciden zayıf olan dördüncü dalga gelmiş ve salgın o senenin sonbaharına doğru yavaş yavaş ortadan kalkmıştı.

Virüsün her mutasyonu yeni dalgalar getirmiş ama bulaşıcılığı artarken öldürücülüğü azalmıştı. Pandeminin nihayete ermesinde geliştirilen aşıların ve alınan tedbirlerin tabii ki etkisi vardı fakat ortalığın sakinleşmesinde virüsün öldürücülüğünü giderek kaybetmesinin de rolü büyüktü...

Ve, meselenin bir başka tuhaf tarafı: 1918’de başlayan İspanyol Gribi pandemisine sebep olan H1N1 virüsünün özellikleri salgından ancak 90 sene kadar sonra ortaya çıkartıldı!

Bilim adamları 2005’te Alaska’da 1918’de salgın yüzünden can vermiş olan bir kadının buzlar altında kalmış mezarını açtılar. Hayli kilolu olan kadının cesedi bozulmamıştı, dokularında hâlâ virüs mevcuttu. Alınan önekler laboratuvarlarda üç sene boyunca incelendi ve H1N1’in özellikleri, 2008’de yayınlandı...

HASTALAR ARTTI, ÖLÜMLER AZALDI

Günümüzdeki salgının gidişatı bana İspanyol Gribi’nin macerasını hatırlatıyor: Hafif bir başlangıç, ardından gelen vurucu dalgalar, zamanla hasta sayısında artış ama daha sonraki dalgalarda ölümlerde önceki dalgalara göre gözle görünür bir azalış...

Örnekleri bizden, yani Türkiye’den vereyim:

Meselâ, 11 Nisan 2020’de günlük vak’a adedi 13 bin 976 iken, vefat sayısı 95... 25 Haziran’da 3 bin 966 hasta ve sadece 21 vefat var. 29 Kasım’da vak’a sayısı 29 bin 845’e, ölümler 177’ye yükseliyor; 25 Aralık’ta da 17 bin 543 hasta ve 254 vefat kaydediliyor... 31 Mart 2021’de 39 bin 302 vak’aya karşılık 152 vefat olmuş...

Hasta ve vefat sayılarını oranladığınızda daha fazla test yapılması sayesinde vak’aların çoğaldığının anlaşıldığını görür ama ölümlerin bu artışa oranla azaldığını farkedersiniz...

Vefat sayısının düşmesinde Sağlık Bakanlığı ile diğer sağlık kuruluşlarının cansiperane mücadelelerinin büyük etkisi vardır ama İspanyol Gribi faciasında olduğu gibi mutasyon üstüne mutasyon geçiren virüsün bulaşıcılığı arttığı sırada öldürücülüğünün azalmasının da tesiri bulunmaktadır.

Yukarıda da söyledim; bilim adamı, doktor yahut immünoloji uzmanı falan değilim ama İspanyol Gribi’nin safhaları ile Kovid-19’un son haftalardaki vaziyetine istatistikî bir bakışla bu derdin önümüzdeki sonbaharda kademeli olarak azalacağını zannediyorum.


.Murat Bardakçı

Cumhurbaşkanlığı; hukuk, ekonomi ve siyaset tarihimiz bakımından büyük önem taşıyan kaynak bir kitap yayınladı: “İstiklâl Harbi Döneminde Resmî Gazete’de Yayınlanmayan 205 Kanun”.

Meclis’in kabul ettiği kanunlar Resmî Gazete’de yayınlanmalarından sonra yürürlüğe girerler ama 1921’in 14 Temmuz’undan 1923’ün 10 Nisan’ına kadar geçen 21 ay içerisinde çıkartılan 205 adet kanunun hiçbiri Resmî Gazete’de yeralmamış, zira bu 21 ay boyunca Resmî Gazete çıkmamıştır!

Bizim ilk resmî gazetemiz 1831’de, İkinci Mahmud zamanında yayınlanmaya başlayan “Takvim-i Vekayi” idi. Uzun seneler kesintisiz olarak çıkan Takvim-i Vekayi’nin yayını İkinci Abdülhamid zamanında durduruldu, yayın 1908’de İkinci Meşrutiyet’in ilânının ardından yeniden başladı, Ankara Hükümeti tarafından önce “Ceride-i Resmiye” adıyla çıkartıldı ve sonra “Resmî Gazete” oldu.

Resmî Gazete’nin İstiklâl Savaşı senelerinde yayınlanmamasının sebebi hayli hüzünlüdür: Ankara’daki matbaanın personeli askere alınıp cepheye gönderildiği için gazeteyi basacak kimse bulunamamış, temelleri henüz atılmaya başlamış olan genç devletin resmî gazetesi bu yüzden çıkmamış ve dolayısı ile de Meclis’ten geçen kanunlar 21 ay boyunca yayınlanamamıştı!

REKLAM

 

Cumhurbaşkanlığı İdarî İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı ve kısa adı “205 Kanun” olan 834 sayfalık büyük boy kitapta Meclis’in işte bu 21 ay boyunca kabul ettiği ama o dönemde Resmî Gazete mevcut olmadığı için yayınlanamayan kanunların eski harflerle orijinal metinleri ve yeni harflere çevrimyazıları ile bu kanunların kabulü sırasında Meclis’te yapılan görüşme zabıtları yeralıyor. Böylelikle, yeni Türkiye’nin kuruluş dönemi olan Millî Mücadele senelerinde kabul edilen ama bir asır boyunca saklı kalan 205 adet kanun, tam bir asır sonra yayınlanmış oluyor.

Bu 205 adet metin arasında cinayetten onbeş sene kürek cezasına çarptırılan Devrekânili Kocakafaoğlu İbrahim’in, yine cinayetten onbeş sene küreğe mahkûm olan Ayıcılar Mahallesi’nden Alikiroğlu Ali’nin, kıt’asından kaçan ve hırsızlık ile yaralama suçlarından idamına karar verilen Beypazarlı Göçeroğulları’ndan İbrahimoğlu Mustafa’nın yahut yine askerlikten firar ettiği için idama mahkûm edilen Ispartalı Deliyusufoğulları’ndan Mustafaoğlu Osman’ın affı gibi sıradan şahıslarla alâkalı ve önemsiz olanlarının yanısıra yayınlanmamaları hayrete düşüren çok önemli kanunlar da var. Meselâ, Taksim Anıtı’nda heykeli bulunan Sovyet Generali Mihail Frunze ile Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey’in Ankara’da 2 Ocak 1922’de imzaladıkları Türkiye ile Ukrayna arasındaki andlaşma ile Kâzım Karabekir’in Ermeni, Azerî ve Gürcü yetkililerle 3 Ekim 1922’de Kars’ta imzaladığı muahede gibi doğu sınırımızı belirleyen hukukî metinler ve çok daha önemli bir başka kanun daha var: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Mustafa Kemal Paşa’yı 20 Temmuz 1922’de “Başkumandan” yetkisi verdiği kanun...

BİNLERCE MEÇHUL KARARNAME

Kitabı yayınlayan Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü’nün bağlı olduğu Cumhurbaşkanlığı İdarî İşler Başkanı Metin Kıratlı, kitapla beraber gönderdiği anlamlı sunuş mektubunda “...vatanın istiklâli ve istikbali için şehadete koşan tüm vatan kahramanlarımızı saygı, rahmet ve minnetle andığını” söylüyor...

Bu önemli eseri hukuk ve siyaset tarihimize kazandıran İdarî İşler Başkanlığı ile Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü’nün yapmaları şimdi gereken bir başka yayın daha var:

REKLAM

 

Bizde, kanunların yanısıra Bakanlar Kurulu kararlarının da Resmî Gazete’de yayınlandıkları ve yayından sonra yürürlüğe girdikleri yolunda bir kanaat vardır ama yanlıştır! Yasal bakımdan böyle bir yayın mecburiyeti yoktur ve hemen her mevzuda, meselâ tabak-çanak alımından tutun bazı saray eşyasının satışına kadar çıkartılmış ama yayınlanmamış olan binlerce kararname mevcuttur. Bakanlar Kurulu tarafından seneler boyunca verilen bu kararlar Resmî Gazete’de yeralmamış ama kabul edilir edilmez uygulanmışlardır.

Bu kararnamelerin kabullerinin üzerinden geçen uzun senelerin ardından biraraya getirilip yayınlanmaları hâlinde hukuk, ekonomi ve siyaset tarihimizin birçok bilinmezi de aydınlığa kavuşabilecektir.

Meclis’in Millî Mücadele senelerinde kabul ettiği ve bir asır boyunca saklı kalan kanunlar, bu kitapta biraraya geldi.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 07.04.2021 - 10:40 Güncelleme: 07.04.2021 - 10:40

Galatasaraylılar'dan sonra Masonlar'ın eski büyük üstâdı da Vahdet Hoca'ya kızmış, "İstifa et!" diyor!

Vahdet Hoca’nın, yani Galatasaray Lisesi mezunu, lisenin şu andaki müdürü ama müzmin Fenerbahçeli Prof. Dr. Vahdettin Engin’in geçen gece bir TV kanalındaki futbol konulu “Kontra” programında söyledikleri, Fenerbahçe ile Galatasaray’ın hem yönetimini hem de taraftarlarını birbirine kattı...

Derken, işin içine bir de Masonlar girdi!

Vahdet Hoca’nın memleketin önde gelen tarihçilerinden olduğunu söyledikten sonra, futbol gibi hiç mi hiç alâkadar olmadığım bir bahiste benim de ismimin geçtiği hadisenin arka plânını kısaca anlatayım:

“Kontra”nın katılımcılarından Candaş Tolga Işık geçen gün beni aradı, futbol tarihimizle ilgili birkaç soru sordu, “Ben o işten hiç anlamam” demem üzerine bilgi alabilecekleri bir uzman tavsiye etmemi istedi ve “Futbol bilmem ama bu konuda dünya kadar yayını olan bir dostumuz var: Profesör Vahdettin Engin... Onunla temas kurun” dedim.

Sporla hiçbir alâkam yoktu ama Vahdettin Engin’in bu konuda dünya kadar yayını olduğunu biliyordum; zira Hoca bundan seneler önce, Osmanlı Arşivleri’nde bulduğu futbol tarihimizin ilk dönemi ile alâkalı çok önemli bazı belgeleri benim çıkarttığım tarih dergilerinde yayınlamıştı...

“Kontra”dan aynı gün Prof. İlber Ortaylı’yı da aramışlar ve İlber de aynı ismi, yani Vahdet Hoca’nın adını vermiş...

REKLAM

 

Program o akşam yayınlandı ve Vahdet Hoca 1959 öncesi şampiyonlukların da sayılması gerektiğini söyleyince Galatasaraylılar kıyametleri kopardılar!

Sebep mi? 1959 öncesinde Fenerbahçe’nin Galatasaray’dan daha fazla şampiyonluk kazanmış olması, bu şampiyonlukların resmîleşmesi hâlinde Galatasaray’ın geride kalması ve klüplerin TV’lerin maç yayınlarından elde ettikleri gelirlerin değişmesi ihtimali, vesaire...

Vahdet Hoca eski şampiyonlukların da dikkate alınması gerektiğini söyleyince sosyal medya yıkıldı, yayına binlerce telefon yağdı, derken Galatasaray Spor Klübü bildiri neşredip Vahdet Hoca’nın Galatasaray Lisesi Müdürlüğü’den istifasını istedi ve ardından istifa vesaire konularında daha başka çağrılar geldi...

DÜNYA ÖLÇEĞİNDE “HER DAİM ÇIRAK”!

Futbol meraklılarının dikkatlerinden belki kaçmıştır: Yaygarayı kopartanlar sadece Galatasaraylılar olsa âmennâ; işin içine bir de Masonlar girdi ve Türk masonlarının iki önceki büyük üstâdı, Vahdet Hoca’nın okul müdürlüğünden istifasını istedi!

Sâbık büyük üstâd Prof. Remzi Sanver, Twitter hesabından Vahdet Hoca hakkında ardarda mesajlar yazdı. “Tanıdığım her Galatasaraylı, Vahdettin Engin’in akademisyenlik kisvesi altında taraftarlık yaptığını düşünüyor. Öyledir, değildir bilmem ama Galatasaray Lisesi müdürlüğü gibi ulvi bir görevi bununla yıpratmamak lazım. Ben bu konumda olsam istifayı bir haysiyet meselesi görürdüm” buyurdu...

Sâbık büyük üstad, bir başka tweetinde evrenin ulu mimarını bile kıskandıracak kadar yükseklerden seslenerek “Ben, matematiğin sosyal bilimlere uygulanmasında dünya ölçeğinde bir araştırmacıyım. Sahte tevazuya girmeyeceğim ama futbola dair söylediklerim herhangi bir taraftarınkinden farklı değildir” dedi. Sonra ne alâkası varsa Celâl Şengör ile Canan Karatay’a dokundurdu, “Celâl Şengör dünyanın en önemli jeologlarındandır ama bu kimliği ona toplumsal konulara dair söylediklerinde bir imtiyaz sağlamaz. Canan Karatay kardiyologdur, niteliğini bilmiyorum ama diyet hakkında konuşmasa iyi olur sanki” buyurdu ve Vahdet Hoca’yı Prof. Canan Karatay’a benzetti! Kendisine gönderilen bir cevaba karşılık olarak sözü bu defa bendenize ve Prof. İlber Ortaylı’ya getirip “Bardakçı ve Ortaylı’nın kendisini -yani Vahdet Hoca’yı- bu konuda beğenmelerine birşey diyemem. Tek dediğim, Vahdettin Engin spor tarihçisi değil. Bir not: Bardakçı ve Ortaylı da değil” dedi.

REKLAM

 

Türkçesine ve üslûbuna dokunmadan aynen naklettiğim bütün bu ifadeleri yazan, spor tarihi konusunda dünya kadar yayını olan Prof. Vahdettin Engin’in “spor tarihçisi olmadığını” söyleyen ve ilmini “Ben dünya ölçeğinde bir araştırmacıyım” diye cümle âleme ilân eden sabık büyük üstâdın twitter hesabında, fotoğraf yerine “her dâim çırak” mânâsında Fransızca “Toujours apprenti” ibâresi, yani Masonik bir tevazu simgesi bulunuyor!

Tevazunun böylesinden sizler de buyurmaz mısınız; şöyle “haysiyetli” tarafından?

OKULUN TARİHİNİ VAHDET HOCA YAZDI!

Şimdi, Vahdet Hoca’ya lâf edip Galatasaray Lisesi Müdürlüğü’nden istifa etmesini isteyenlere, üstadlara, kalfalara ve “her dâim çırak” edâsıyla bulutlar üzerinde dolaşan sâbık büyük üstadlara, klüpte önümüzdeki ay yapılacak seçimlerde aday olmayı düşünüp de önemli söz etmek isteyenlere, vesairelere bir-iki hatırlatma yapmak bana farz oldu:

Galatasaray Lisesi’nin mezunu ama Fenerbahçeli olan Prof. Vahdettin Engin mezunu olduğu okulun iki sene önce müdürlüğüne getirildiği sırada aynı koro kıyametleri kopartmış, boş yere yorulmuş ve âvâzları karşılıksız kalmıştı...

O zaman yazmıştım, tekrar edeyim: Prof. Dr. Vahdettin Engin konusuna hâkim ciddî bir son dönem tarihçisidir, özellikle de Sultan Abdülhamid döneminin Türkiye’deki önde gelen uzmanlarındandır, senelerini arşivde geçirmiştir, bütün çalışmalarını belgelere dayandırır; hattâ Galatasaray Lisesi’nin tarihi olan “Mekteb-i Sultanî” isimli eserin yazarı da odur! Spor tarihi konusundaki yayınları kendine lâf atanların boyuna yakındır ve dolayısı ile 1959 öncesi şampiyonluklar hakkında söylediklerine karşı çıkanlar, Hoca’nın görüşünü çürütebilmek ve geçmişte kazanılmış kupaları yok sayabilmek için ortaya belge koymak zorundadırlar!

Vahdet Hoca’nın müdürlüğünü yaptığı Galatasaray Lisesi ise Galatasaray Klübü’ne değil, Türk Millî Eğitimi’ne bağlı bir irfan ocağıdır; hocasını, idarecisini ve müdürünü de klüp değil, Millî Eğitim Bakanlığı seçer!

Prof. Dr. Vahdettin Engin şimdi Masonlar’ı karşısına aldığına göre okulun başında daha uzun seneler kalacak demektir!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 11.04.2021 - 02:18 Güncelleme: 11.04.2021 - 11:52

Donanma tarihimizden 1908 tarihli "tersine" bir bildiri

Emekli 104 amiralin imzaladığı metin, memleketin gündemini bir anda değiştiriverdi. 15 Temmuz’un toplumda sebep olduğu travma hâlâ devam ederken yayınlanan ve haklı olarak her kesimin tepkisini çeken metnin şimdi bildiri mi, muhtıra mı, yoksa daha başka birşey mi olduğu soruşturulup tartışılıyor.

Yeniden sık telâffuz etmeye başladığımız “muhtıra” kelimesi Arapça’nın “hatara” kökünden gelir; “hatırlatma, unutturmama” demektir ve bir anlamı daha vardır: Eski dilde günlük işlerin, masrafların ve hattâ sevilen şiirlerin yazıldığı kâğıtlara da “muhtıra” derler...

“Muhtıra”, siyasî mânâda kullanıldığında ise, bambaşka bir mânâ alır: Mutlaka “Aziz milletimize” yahut “İlgililere...” gibisinden bir hitapla başlayan, birkaç paragraftan ibaret olan ve genellikle “Bilginize!” meâlinde millete tepeden bakan bir söz ile nihayet bulan ama etkisi uzun seneler devam eden mâlûm yazılı dertlere!

Bizde böyle muhtıraların geçmişi 100-120 sene öncesine uzanır. 1900’lerin başlarında verilmiş olan muhtıralarda “Cezanı canından olmakla çekeceksin!” yahut “Ahlâksız ve haysiyetsiz herif!” misâli sonrakilere göre hem daha sert ifadeler, hem de bol bol hakaret vardır. Yazılış amaçları genellikle hep aynıdır ama üslupları zamanla değişmiş ve eskiye göre daha nazik bir dille kaleme alınır olmuşlardır...

REKLAM

 

Emekli amirallerin imzalarını taşıyan metnin ne olduğu, ne mânâya geldiği, nasıl hazırlandığı ve gündüz saatleri sanki torbaya girmişçesine geceyarısı yayınlanmasının sebebi yakında anlaşılacak...

DARBELER TARİHİMİZİN İLKİ...

Amirallerin imzalarını taşıyan metin günlerdir tartışılırken, donanmanın darbeler tarihimizdeki önemli rolünden bahsetmek pek hatırlara gelmedi...

Türkiye’de modern askerî darbelerin öncüsü olan ilk kalkışma 30 Mayıs 1876’da yaşanmış, askerler o gece Sultan Abdülâziz’i tahtından indirmişler, hükümdar beş gün sonra mahiyeti hâlâ anlaşılamayan bir şekilde canından olmuş ama yaygın kanaate göre katledilmişti...

Darbenin lideri Hüseyin Avni Paşa idi. Hükümdarın kaldığı Dolmabahçe Sarayı ihtilâl gecesi karadan 300 kadar Harbiye talebesi ve asker tarafından çevrilmiş ama asıl rolü bahriye üstlenmiş, Sultan Abdülâziz’in inşa ettirdiği modern donanma sarayı deniz tarafından ablukaya almış ve padişah tahtından bütün bu hazırlıkların ardından indirilmişti.

Abdülâziz’den sonra çıktığı tahtta sadece 93 gün kalabilen Beşinci Murad’ın ardından hükümdar olan Sultan Abdülhamid, darbede oynadığı önemli rol yüzünden donanmadan hiç hazzetmedi; öyle ki savaş gemilerini neredeyse otuz sene boyunca Haliç’e kapattı ve çıkmalarına senelerce izin vermedi. Gemiler bu yüzden perişan olup kullanılamaz hâle geldiler ve 1912’de Balkan Savaşı sırasında da artık hayli güçlenmiş olan Yunan donanmasının karşısında hiçbir varlık gösteremediler!

PEK KİBAR OLMAYAN BİR ÜSLÛP...

Söz böyle yazışmalardan açılmışken 1908 tarihli ve donanma ile alâkalı “tersine” bir belgeden, İttihatçılar’ın Abdülhamid zamanının Bahriye Nâzırı ve Donanma Kumandanı Hasan Râmi Paşa’ya gönderdikleri tehditlerle dolu mektuptan bahsedeyim...

REKLAM

Yıl, 1908’dir; Rumeli taraflarından gelen baskılara boyun eğmek zorunda kalan Sultan Abdülhamid 32 sene aradan sonra 23 Temmuz’da Kanun-ı Esâsî’yi yeniden uygulamaya koymuş, yani İkinci Meşrutiyet ilân edilmiştir!

Eski rejimin işbaşından uzaklaştırılacak olan önde gelenleri arasında Hasan Râmi Paşa da vardır. Hakkındaki yolsuzluk söylentileri yüzünden askerin arasında bile “Harâmi Paşa” diye bahsedilen Hasan Râmi Paşa, tam da o günlerde bazı subayların rütbelerini bir derece yükseltmeye kalkınca, 1908 Temmuz’unun son haftasında içerisinde “Ahlâksız, alçak, haysiyyetsiz” sözlerinin geçtiği ve “İstifa et ve canını kurtar” diye biten bir mektup alır...

Muhtıra benzeri belgeler tarihimizin ilk örneklerinden bu mektupta, günümüzün Türkçesi ile bakın neler deniyor:

“Bahriye Nazırı Hasan Râmi Paşa’ya,

Osmanlı Terakkî ve İttihad Cemiyeti, Anayasa’nın ve Meşrutiyet’in millete ihsan edilişinin üzerinden henüz bir hafta bile geçmeden albay rütbesine kadar olan bütün deniz subaylarının bir derece terfi ettirildiklerini bildiren garip telgrafınızdan haberdar oldu. Bütün subayların bir derece terfi etmeleri için padişahtan bir de irade çıkartırken bu hareketinizin ne derece delice bir iş olduğunu düşünmek zahmetine katlanmadınız mı? Bu terfilerle aramıza fesat ve nifak ekmek, halkı kanlara boyayarak sefih idarenize devam etmek istiyorsunuz. Ahlâkınızı, hırsızlığınızı, alçaklığınızı ve namussuzluğunuzu zaten bütün cihan bilmektedir. Bu hareketinizle Meşrutiyet’e ve milletin saadetine ne derece düşman olduğunuzu ispat ettiğiniz için, çevirmek istediğiniz dolaplar feci bir şekilde başınıza ve ailenize dönecektir. Bundan kesinlikle şüphe etmeyin. Millet zalimlerin ve hainlerin cezasını vermekte artık asla tereddüt etmeyecek, yönetimin başında bulunanları namus ve hamiyyet yoluna çevirecek ve sonra yaşatmayacaktır. Allah izin verirse bu sözümüzün ne kadar doğru olduğunu zât-ı devletleri de tecrübe edeceklerdir. Subayları gayrımeşru ve kurallara aykırı şekilde terfi ettirenlere, anayasanın hükümlerini çiğneyenlere lâyık oldukları ceza mutlaka verilecektir. Osmanlı Terakkî ve İttihad Cemiyeti’nin, bütün bu yasadışı hareketleri her fedakârlığa katlanarak sona erdireceğine inanınız. Ahlâkınızın ve alçaklığınızın artık düzelmeyecek bir hale geldiğini bildiğimiz için herşeyden önce terfi ettirilen subayların rütbelerini indirerek terfileri kurallarına göre yapınız. Sonra da derhal istifa edip o kıymetli makamı kirletmeyiniz. Hayatınızı devam ettirmenizin başka yolu yoktur.”

REKLAM

Hasan Râmi Paşa bu mektubu aldıktan sonra ne mi yaptı? Cevabî bir mektup kaleme alıp “...Anayasa’nın ilânına herkesten fazla memnun ve müteşekkir olduğuma namusum üzerine yemin eder ve teminat veririm. Milletin rahatı ve yükselmesi uğrunda yaptığınız mübarek çalışmaları kutsayıp başarılarınızın devamına dua ederek Bahriye Nazırlığı’ndan istifamı hemen verdim” dedi...

Bu iki belgenin nerede, hangi arşivde olduklarını merak edecek olanlar çıkabilir, söyleyeyim:

Yayınladığım yahut yayınlamamaya karar verdiğim belgelerin orijinallerini elimde tutmaz, işleri biter bitmez resmî arşivlere veririm...

Bu mektuplar bende, İttihad ve Terakkî’ye ait yüzlerce evrakın arasında idiler... İttihadçılar’ın artık kullanmayacağım yazışmaları ile Enver Paşa’ya ait olan yüzlerce evrak ile fotoğrafı bundan birkaç sene önce askerler tarafından kaleme alınmış belgelerin bulunması gereken yere; ATASE’ye, yani Genelkurmay Arşivi’ne vermiştim...

Hasan Râmi Paşa ile alâkalı evrak da şimdi orada muhafaza ediliyor...

Hasan Râmi Paşa’ya gönderilen, içerisinde “Ahlâksız, alçak, haysiyyetsiz” sözlerinin geçtiği ve “İstifa et de canını kurtar” diye biten muhtıra.

Hasan Râmi Paşa’nın “Yaptığınız mübarek çalışmaları kutsayıp başarılarınızın devamına dua ile Bahriye Nazırlığı’ndan hemen istifa ettim” dediği cevabî yazısı.

Hasan Râmi Paşa.


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 14.04.2021 - 12:18 Güncelleme: 14.04.2021 - 12:45

Günay Hoca'nın 5 kilo 280 gramlık muhteşem yayını

Son zamanların artık baygınlık getiren tartışmalarından, didişmelerinden ve kamplaşmalarından kısa bir anlığına da olsa uzaklaşıp memlekette sadece tatsızlıkların yaşanmadığını; yapılan hoş, güzel ve kalıcı işler de olduğunu bilmemiz gerektiği için yeni çıkmış bir kitaptan bahsedeceğim...

Prof. Dr. Günay Kut’un hazırladığı ve Türkiye Yazma Eserler Kurumu’nun yayınladığı 5 kilo 280 gram ağırlığındaki Ali Şir Nevâyî Külliyatı’ndan...

Türkiye’de bugün en kıdemli Türk Edebiyatı hocası, Prof. Dr. Günay Kut’tur...

Daha önce de bahsetmiştim: Günay Hanım’a bizler “Hocaanne” deriz...

Hocaanne’yi 1970’li senelerin sonlarında rahmetli Baki Hoca’nın, yani Abdülbaki Gölpınarlı’nın vasıtasıyla tanımıştım. Ben üniversiteye giden bir gençtim, Hocaanne ise sekiz sene boyunca ders verdiği Chicago Üniversitesi’nden memlekete henüz dönmüş zarif bir âlim, daha doğrusu “âlime”…

Tanıdığım günden bu yana hep elyazması kitap yığınlarının arasında koşuşturdu, hiç durmadan çalıştı ve etrafında her dâim elli küsur kedi oldu…

Chicago dönüşü, Boğaziçi Üniversitesi’nde Türkoloji bölümünün kuruluşunda yer aldı; sonraki senelerde de bol bol dolaştı, gidip Oxford’da hocalık etti, Oxford’un en önemli şarkiyat kütüphanelerinden olan Bodleian’daki Türkçe elyazması eserlerin kataloğunu tek başına yayınladı, derken başka memleketlerdeki üniversitelere de gidip geldi, bütün bu hay-huy arasında yetenekli, yeteneksiz, talebeliğe lâyık yahut lânet dünya kadar öğrenci yetiştirdi, güvendiği bazı kişilerden sık sık harikulâde kazıklar da yedi fakat bir şeyler öğrenmek isteyenleri hiç geri çevirmedi, hep öğretmeye çalıştı.

REKLAM

 

Hocaanne’nin ailesinde bir tuhaflık olduğunu da söylemeden edemeyeceğim! Hani bundan seneler önce televizyona, daha doğrusu Habertürk’e sadece iki defa çıkıp eski Şark efsanelerinden, Sümerler’den, huruf-ı mukattaadan, İnanna’dan, Dumuzi’den falan bahsedip milleti şaşkın ve hayran bırakan Harvard hocası Prof. Gönül Tekin, Prof. Günay Kut’un ablasıdır. Hocaanne’nin kocası Turgut ağabey son allâmelerdendir, Gönül Hoca’nın eşi rahmetli Prof. Şinasi Tekin de Türkolojinin büyük üstadlarından kabul edilir; velhâsıl ömürlerini sadece okuyup yazmakla geçirmiş tuhaf bir ailedirler…

Türkiye Yazmalar Kurumu, geçen hafta Günay Hoca’nın hazırladığı çok önemli bir eserin tıpkıbasımını yayınladı: 1441 ile 1501 arasında yaşayan ve Türk Edebiyatı’nın en önemli birkaç şairinden biri olan Ali Şîr Nevâî’nin elyazması Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilen “Külliyat”ını...

Timur’un soyundan gelen ve Türk Sanatı’nın hemen her alanında çok önemli yeri bulunan Sultan Hüseyin Baykara’nın en yakın dostu olan Ali Şîr Nevâî edebiyatın hemen her türünde eserler vermiş, yazdıkları Osmanlı Edebiyatı’nı da derinden etkilemiş ve kitapları İstanbul’daki kütüphanelerde de itina ile muhafaza edilmişti.

Hocaanne, işte bu eyazmalarının en önemlilerinden birinin tıpkıbasımını, 1495 ile 1500’ün ilk senelerinde yazılan ve Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilen 1604 sayfalık tezhipli ve minyatürlü nüshayı, Ali Şîr Nevâî’nin sanatını ve eserlerini anlattığı geniş bir önsözle beraber yayınladı. Yazma Eserler Kurumu’nın çıkarttığı külliyatın orijinali ile birebir olmasına özen gösterildi, eserin sadece sayfa görüntüleri değil, cildi de aslı ile tıpatıp aynı şekilde yaptırıldı ve neticede 5 kilo 280 gramlık kitap bu kitap ortaya çıktı...

“5 kilo 280 gram” derken mübalâğa etmiyorum, hakikaten öyle, zira Nevâî Külliyatı’nı alır almaz merak ettim, evin altındaki kasaba götürüp arkadaşlara tarttırdım ve ağırlığını o şekilde öğrendim!

ÖVÜNMEMİZ GEREKEN YAYINLAR

Kitap meraklıları, bundan 20-25 sene öncesine kadar şık şekilde basılmış kitap adedi bakımından ne kadar fakir olduğumuzu yakından bilirler...

REKLAM

Baskılar çamur gibi olurdu, tıpkıbasımlarda yayın ile eserin orijinalinin görüntü bakımından birebir aynı olmasına itina gösterilmediği ve “şık yayın”ın da ne olduğu bilinmediği için bir-iki esere meselâ Cem Sultan’ın “Divan”ına sahip olmak bile büyük ayrıcalık kabul edilirdi...

Türkiye, devletin prestiji bakımından da çok önemli olan bu işi artık lâyıkiyle yerine getiriyor ve böyle yayınları yapanların ilk sırasında Prof. Dr. Muhittin Macit’in başında bulunduğu Yazma Eserler Kurumu geliyor.

Hocaanne’nin hazırladığı ve sadece bin adet basılan Ali Şîr Nevâî’ye ait 5 kilo 280 gramlık bu kitap akademisyenlerin kullanabilecekleri çok önemli bir kaynak, kitap meraklıları için de muhteşem bir kolleksiyon eseridir.

Prof. Dr. Günay Kut’un hazırladığı ve Yazma Eserler Kurumu’nun yayınladığı Ali Şîr Nevâî’ye ait külliyat.

Ali Şîr Nevâî Külliyatı’nın minyatürlü sayfalarından biri.

Prof. Dr. Günay Kut.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 16.04.2021 - 08:49 Güncelleme: 16.04.2021 - 10:09

"Grec", yani "Yunan" sözü Fransızca'da "dolandırıcı", "sahtekâr", "yankesici" ve "üçkâğıtçı" demektir!

Ankara’da dün eşine emsâline zor rastlanabilecek diplomatik bir skandal yaşandı. Türkiye ile Yunanistan arasındaki gerginlikleri güya azaltabilmek maksadıyla Ankara’ya gelen Yunan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias, mevkidaşı Mevlüt Çavuşoğlu ile yaptığı ortak basın toplantısında bir misafire yakışmayacak şekilde edepsizce sözler söyleyince Çavuşoğlu Dendias’a hakettiği cevabı verdi ve bunu olgun bir evsahibi üslûbunu muhafaza ederek yaptı.

Yunanistan’ın âdetidir, böyle akıllarına gelen sözleri tartıp biçmeden sarfedivermeye meraklı adamları arada bir Dışişleri Bakanı yaparlar!

Herhalde hatırlarsınız: Yunanistan’ın 1990’ların sonunda saçmalayıp duran Teodoros Pangalos diye bir Dışişleri Bakanı vardı. Atina’da 1925’te bir darbeyle iktidara gelen aynı isimli sabık diktatörün torunuydu ve Türkiye hakkında “hırsız, “ırz düşmanı” yahut “katil” gibi ifadeler kullanmıştı!

Pangalos’un adı bizde “Dangalos” olmuş, siyasetçilerimiz ve basınımız da ağızlarını açıp adamı böyle sözler söylediğine ve söyleyeceğine pişman etmişlerdi.

Pangalos gideli çok oldu ama makamı boş kalmadı, yerini şimdi Dendias aldı!

Türkiye’nin hep aleyhinde bulunmak, şımardıkça şımarmak ve bütün bu huysuzlukları Avrupa’nın arkasına saklanıp etmek Yunanistan’ın tâââ 19. asırdan bu yana âdetidir. İki bin küsur sene önceki Yunan tarihine ve kültürüne hayran olan Avrupa da Atina’nın her türlü nazını, cilvesini ve tuhaflıklarını hoş karşılar ama koruyup kolladığı şımarık çocuğun ne mal olduğunu gayet iyi bildiği için “Yunan” kelimesine farklı mânâlar verir...

REKLAM

En başta da Yunanistan’ın en güçlü avukatı, destekçisi, vesairesi olan Fransızlar...

Batı dillerinde “Yunan” demek olan “Grec” kelimesi, Fransız argosunda pek hoş olmayan mânâlara gelir! Fransızlar’ın önde gelen lügatlerinde bu sözün karşılığı olarak “fripon”, “escroc”, “filou” ve tricheur” gibi kelimeler yazılıdır. Türkçesi ile “dolandırıcı” “sahtekâr”, “yankesici”, “hilekâr”, “üçkâğıtçı”, vesaire gibi birbirinden zarif ibâreler!

Ama, Yunanlı Yunanlılığını göstermiş ve bazı sözlüklerin yeni baskılarından bu karşılıkları sildirmiştir!

Meselâ, Fransızlar’ın bütün ciltleri üstüste konduğunda adamın boyunu aşan meşhur ansiklopedileri Larousse’un tek cilde indirilmiş özeti ve en sık kullanılan kaynaklardan olan “Petit Larousse”un, yani “Küçük Larousse”un yeni baskılarında “Grec” sözünün bu karşılıklarını bulamazsınız. Petit Larousse kelimeyi şimdi “Yunanistan’dan olan, Yunanlı” diye anlatır, meşhur tencere yemeğimiz türlünün zeytinyağlısını andıran bir Yunan yemeğinden söz eder, Yunan Kilisesi’nden bahseder ve yazdıklarının tamamı altı satırdır, o kadar...

Aynı kitabın eski baskılarına baktığınız takdirde, “Grec” hakkında yazılmış en az 35 satır görürsünüz. Sahtekâr ve üçkâğıtçıdan Yunan mimarisine, dolandırıcıdan Ege adalarına uzanan ifadeler...

“Yunan” sözünün böyle meşhur bir ansiklopedinin eski baskısında upuzun, yenisinde ise kısacık şekilde yeralmasının sebebi seneler süren diplomatik pazarlıklar, tehditler, tavizler ve hepsinden de önemlisi, “para” idi!

REKLAM

 

Atina her zamanki şirretliği ile Larousse’un tepesine çökmüş, “Bu ifadeleri çıkartın” diye tutturmuş, yayınevi umursamayınca işi diplomatik mesele haline getirmişti. Fransız hariciyesinin “Fransa hür bir ülkedir, isteyen istediğini yazar; gidin, derdinizi yayıncılarla halledin” demesi üzerine, Yunanistan yayınevi ile tekrar masaya oturdu. Görüşmeler senelerce devam etti, neticede eski baskılarda az 35 satır olan “Yunan” maddesi, altı satıra iniverdi ve bu iş söylentilere göre bol sıfırlı bir meblâğ karşılığında oldu!

Yunanistan ne yaptı ise yapmış ve Fransız argosundan kelime kazıtmayı başarmıştı...

Ama her yayını böyle kesip biçmek mümkün olmadığı için bugün birçok Fransızca sözlük “Grec” kelimesinin karşılığını eskiden olduğu gibi “sahtekâr”, “üçkâğıtçı”, “hırsız”, dolandırıcı” vesaire diye verirler!

“Yunan” kelimesinin “yankesici” ve “üçkâğıtçı” anlamlarına da geldiğini yazan bir Fransızca sözlük.

Petit Larousse’un 1931 baskısına göre “Grec”, yani “Yunan” sözü aynı zamanda “düzenbaz” ve “dolandırıcı” demekti!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 18.04.2021 - 09:43 Güncelleme: 18.04.2021 - 09:43

Ramazan münasebetiyle bir hatırlatma: "Tasavvuf müziği" sözü uydurmadır, o musikiye "dinî müzik" denir!

Ramazan münasebetiyle ekranlarda her akşam saatler boyu dinî ağırlıklı sohbetler yapılıyor ve “tasavvuf musikisi” programları yayınlanıyor...

Musiki tarihimizde “tasavvuf müziği” diye bir müzik çeşidi yoktur ve hiç mevcut olmamıştır! “Tasavvuf musikisi” deyiminin doğrusu “dinî müzik”tir; güfteleri, yani sözleri dinî konulu eserlerin icra edildiği programların böyle isimlendirilmesi de 1970’lerin TRT’sinden kalma bir garabettir!

“Tasavvuf müziği” saçmalığının nasıl uydurulduğunu anlatayım:

O dönem, TRT’de akla gelen hemen herşeyin sansür edilebildiği, yukarılardan gelen ama keyfî telefonlarla programların, filmlerin yahut konserlerin yarıda kesildiği, sözleri sakıncalı bulunan şarkıların repertuvardan çıkartıldığı, hattâ Eurovizyon yarışmasına gitmek üzere seçilen eserlerin bile Yönetim Kurulu kararı ile liste harici bırakıldığı senelerdi...

Ankara Radyosu’nda görevli bazı alaturka musiki icracıları, işte o günlerde Türk Müziği’nde asırlardır mevcut bulunan ama radyolarda hiç çalınıp söylenmemiş olan bir müzik çeşidini icra edebilmek için program teklifi yapmışlar ve teklif TRT Yönetim Kurulu’na gönderilmişti.

Kabul edildiği takdirde Türkiye Radyoları’nda ilk defa çalınıp söylenecek olan eserler ilâhi, nefes, şuul, tevşih, naat, vesaire gibi dinî sözlü parçalar, yani bildiğimiz “dinî musikî” idi...

REKLAM

 

Ama sıkı denetimlerin, sansürün ve yasaklamanın bütün şiddetiyle hüküm sürdüğü, hattâ “Türk Müziği Şube Müdürlüğü” ifadesini bile kullanmaktan çekinip “Modal ve Teksesli Müzikler Şube Müdürlüğü” gibisinden bir garabete çevirmiş olan o günlerin TRT’sinde adında “dinî” kelimesinin geçtiği bir program yapabilmek ne mümkün?

ANAYASAYA UYGUN MUSİKİ...

Ankara Radyosu sanatkârlarının teklifi Yönetim Kurulu’nun gündemine alındı, böyle bir musikinin hakikaten ilgi çekebileceği düşünüldü, her hafta ama sadece birkaç dakikalık müstakil bir program olarak yayınlanması uygun bulundu fakat Yönetim Kurulu üyesi emekli bir paşa “Lâik Türkiye’nin resmî yayın kuruluşu, isminde ‘dinî’ sözünün geçtiği bir programı yayınlayamaz!” buyurdu! Sonra “dinî musiki” deyiminin “irticayı hatırlattığını” söyledi, Anayasa’dan bahsetti ve “Böyle eserler çalınıp söylenecekse, program için lâikliğe aykırı olmayan başka isim bulunması şarttır!” dedi.

TRT Yönetim Kurulu işte derin mânâlarla dolu bu uyarının ardından müzik programına Anayasa’ya ve lâikliğe uygun bir isim bulmaya çalıştı, “Tasavvuf Müziği” deyimi o zaman uyduruldu ve hâlâ kullanılıyor!

Tasavvufun edebiyatı vardır ama yukarıda da söyledim, Türk Musikisi’nin tarihinde “Tasavvuf Müziği” diye bir musiki çeşidi hiçbir zaman vârolmamıştır! Alaturkada eserler “dindışı” ve “dinî” olarak iki temel gruba ayrılırlar. Klâsik besteler, enstrümantal eserler yani saz eserleri, şarkılar, türküler, köçekçeler, vesaireler “dindışı”; bugün “Tasavvuf Müziği örnekleri” denen eserler de “dinî” musikidir. Ezandan, salâlardan ve mevlidden tutun; ilâhilere ve Bektaşi nefeslerine kadar camilerde, tekkelerde, hattâ evlerde icra edilen ne kadar eser varsa tamamı bu gruba girer, yani “dinî musiki”nin örnekleridir.

Tuhaflığa bakın: Eski senelerin yersiz endişeleri uzun zaman önce son buldu; TV programlarına “Dinimiz İslâm”, “Dinî Sohbet” yahut “Din Âlimlerimiz” gibi isimler artık rahatça verilebiliyor ama “dinî musiki” sözü hâlâ cızzz!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 20.04.2021 - 19:16 Güncelleme: 20.04.2021 - 19:16

Bu ne kin, bu ne nefret?

Cumhuriyet’in ilk senelerinde yazılan, “Bize bir haller oldu” mısraıyla başlayan ve o devirde elden ele dolaşan siyasî bir hiciv vardır...

“Heccav”, yani hicvin şairi, sosyal hayatta meydana gelen değişiklikleri “millete bir haller olması” diye yorumlamaktadır. Şiirde sözü edilen “haller” milletin davranışları, aklı ve mantığı ile alâkalı değildir; o senelerde alınan kararların uygulanması üzerine ortaya çıkan neticedir, yani siyasîdir.

Şimdilerde ise bize çok daha ağır, üstelik aklımızla, mantığımızla ve kafamızla alâkalı bir haller geldi; teneffüs ettiğimiz havanın yerini kin, nefret ve herşeye, herkese düşmanlık aldı!

İnkâr etmemiz gereksizdir: Geçmişte de etrafımıza karşı öyle baştan aşağı muhabbet hisseden bir toplum değildik, hoşlanmadığı kişinin gözünü oymaya fırsat bekleyenlerimiz hep mevcuttu ama şimdiki gibi sadece nefret teneffüs eden bir güruh olmamıştık.

Bugünkü nefret sadece insana değil, herşeye karşı! Elektrikli destereyi kapan herif gidip Üsküdar’da ağaç kesiyor, insan görünümlü birileri kedilerin gözlerini oyuyor, köpekleri yavruları ile beraber ateşe atıyor, ateş bulamadığı takdirde bîçarelerin ayaklarını parçalıyorlar. Üstelik “beğeni” krizine müptelâ böyle serseriler ettikleri her haltı sosyal medyaya koyuyorlar!

REKLAM

 

Burada, hafta içerisinde yayınlanan iki haber hakkında sosyal medyada yeralan bazı yorumları naklediyorum. Ama kin ve nefret arttıkça cehalet de arttığı, hakaret ne kadar sunturlu olursa imlâ da aynı oranda bozulduğu için naklettiğim yorumların tamamının imlâsını düzelterek yayınlamak zorunda kaldım.

“DİNİNCE DİNLENSİN” DEMEK UNUTULDU!

İlk örnek, İngiltere Kraliçesi Elizabeth’in kocası Edinburgh Dükü Prens Philippe’in geçen gün kaldırılan cenazesini haber yapan internet sitelerine gönderilen yorumlar...

Edep ile âdeti bir tarafa bırakan ve hayatını kaybeden gayrımüslimlerin ardından söylenen “dinince dinlensin” sözünü de tamamen unutmuş olan asîl ve necip zevat, Prens Philip hakkında bakın neler diyor:

* Donguz olup hortlasın.

* Hesap vakti eyyy kansız!

* Mekânı cehennem olsun. Ateşi bol olsun.

* Çok fazla yoruma gerek yok bence... Sifonu çekmeyi unutmayın.

* Ateş seni çağırıyor.

* Tabutuna attırdığım.

* Tüm zamanların en aşağılık, en şeytan biri geberdi. Dişi şeytan da tabuta bakıyor. Cehenneme kadar yolunuz açık olsun..

* Yunan tohumu. Müslüman düşmanı.

* Cehennem odunu.

* Dünyayı gez, dolaş, en güzel şeyleri ye, iç, hadi bakalım cehennem ateşi.

* CHP’nin başı sağolsun. Atasını kaybetti, kolay mı.Toprağı dar olsun, ateşler ve yüksek voltlu ışıklar içinde zıbarsın.

* Ateşin bol olsun. Çocuk kanlarıyla beslendin yıllarca.

* Elbet sıranın kendisine geleceğini biliyor. İkisinin de cehennemde ateşi azabı bol olsun. Yaşasın zalimler için cehennem!

* Hem Müslüman, hem ırz düşmanı sünnetsiz bir Yunan dölüydü. Kraliçe’ye yakışmıyordu. Genç yaşta dul kaldı.

* Türk kanalları naklen gösterdi. Ne kadar İngiliz sevdalısı varmış Türkiye’de.

* Bir haftadır kefereyi cehenneme gönderemediler, dünyayı da meşgul ettiler

* Bakalım unvanların toprağın altında işe yarayacak mı?

* Led ışıklar içinde uyusun. Çok karanlık olursa ledleri çoğalsın.

* Sülük gibi emdiniz insanların kanlarını Allah ateşin en şiddetlisini versin. Bir de selâm söyle Türkiye’de camileri ahıra çeviren zihniyete. Ümmet mahşer günü hesap soracak daha.

* CHP’den cenazeye katılım olmaması üzücü.

* Sen de arayı pek uzatma Elizabeth, özletme kendini tez zamanda...

* Şu kraliçeyi görünce Abdülhamit gelir hep aklıma. Neler çektirdiler Sultan’a neler. Kraliçe’yi görünce içimde bir ateş çıkıyor, adeta yanıyor içim. Parçalamak istiyorum.

REKLAM

ÇÖKÜŞ, BERABERCE OLUR!

Bir diğer örnek, Koronavirüs’e yakalanan bir Türk hanım oyuncu hakkında yine sosyal medyada yazılanlar...

Bu hanımı sevip sevmemek, hattâ yaptıklarından nefret etmek başka birşeydir ama o kişinin hasta olduğu öğrenilince “Geçmiş olsun” demek yerine aşağıdaki “Geber!” meâlinde mesajlar göndermek de apayrı, insanlıkla alâkası olmayan bir harekettir:

* Ölesice.

* Tez zamanda, yallah!!!

* Allah'ın sopası yok, işte iman eksikliğinin sonu.

* Allah tamamını erdirsin inşallah.

* Allahım sen konuyu biliyorsun. Tez zamanda işaallah...

* Haydi korona göreyim yiğitliğini, beline kuvvet Corona.

* Size de ateş var ötede!

* Virüse bu kadın mı bulaşmış?! Virüse geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum.

* Güzel vitrin ama hiç sevmem kendisini, hadi Covid göster kendini.

* Allahım ne olurrrrr... Mübarek Ramazan’da dualarımı kabul et, kurtar bizi.

İçerisinde kin ve nefretten başka hiçbirşey bulunmayan ama aslında tam bir acz belirtisi olan böyle mesajlar sadece muhafazakâr kesimden değil; lâik ve çağdaş olduğunu iddia eden çevrelerden geliyor...

Misal mi? Diyanet İşleri Başkanı Prof. Ali Erbaş’ın Koronavirüs’e yakalandığının öğrenilmesinden sonra hakkında yine sosyal medyada oraya-buraya sıvıştırılan mesajlara şöyle bir bakmanız kâfidir!

Bir memleketin gelenekleri ve değerleri çatırdamaya başladığı takdirde çöküş kısmî olmaz, toplumun bütün kesimlerinde yaşanır, zemine gümbür gümbür ve hep beraber inilir!

Şimdi bunu yaşıyoruz ve bize hakikaten pek fena bir haller oluyor!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 24.04.2021 - 10:24 Güncelleme: 24.04.2021 - 12:17

Biden'in söyleyeceklerinin bilmemnemize kadar yolu var!

Her sene Nisan’ın ortalarında kimi işgüzarlarımızı ve özellikle de diplomatlarımızı bir telâştır alır: “24 Nisan yaklaştı; Amerikan Başkanı o gün Ermeniler’e hitaben yayınlayacağı bildiride “büyük felâket” değil de ‘soykırım’ sözünü kullanacak olursa hâlimiz nice olur, ne ederiz?” derdine düşerler...

Aynı endişe, birkaç günden bu yana yine depreşti. Hele, Amerikan Kongresi’ne Ermeni meselesi hakkında bugüne kadar sunulan metinlerin hemen tamamının altında o senelerde senatör olan şimdiki başkan Joe Biden’ın imzasının bulunması ve son günlerde bazı Amerikan gazetelerinin “Soykırım işi bu sene tamam!" şeklindeki yayınlarının ardından Başkan’ın “soykırım” diyeceğinin kesinleşmesi yüzünden de malûm telâş arttıkça arttı...

24 Nisan nihayet geldi, dananın kuyruğu bugün kopacak ve Joe Biden yayınlayacağı mesajda “soykırım” sözünü, yani bu ifadenin İngilizcesi olan “genocide” kelimesini açıkça telâffuz edecek!

Senelerdir söyleyip yazıyorum, yine tekrar edeyim: Türkiye’de her 24 Nisan öncesi yaşanan “Amerikan Başkanı acaba ne diyecek” telâşı, vesvesesi ve endişesi artık hakikaten bıktırmış ve bize hiç yakışmayan bir paranoya hâlini almıştı!

Bu paranoya işte bugün nihayete erecek!

REKLAM

Peki, bundan sonra ne olacak dersiniz?

Uzun vâdede hiçbir şey olmayacak! “Dostumuz ve müttefikimiz” Amerika’nın Türkiye’yi başkan seviyesinde “soykırımcı” gibi göstermesi bizi ilk günlerde tabii ki hiddetlendirecek, memlekette gittikçe artmış olan Amerikan karşıtlığı daha da fazlalaşacak ama bir müddet sonra her şey eskisi gibi oynak hâle dönecek. Ama, tepemizde senelerdir sallanan ve her ilkbaharda kalpleri çarpıntılara boğan Demokles’in kılıcından da beter bir tehditten kurtulmuş olacağız!

Üstelik, Joe Biden 1915 olaylarından “soykırım” diye bahsettiği için endişelenmemize, utanmamıza, veya öfke krizlerine kapılmamıza gerek falan yoktur! Zaten tarihimizde utanç duyacağımız böyle bir hadise ve Birinci Dünya Harbi’nden sonra işgalcilerin didik didik ettikleri arşivlerimizde de aynı şekilde hicap hissetmemize sebep olacak tek bir belge mevcut değildir. Üstelik bu kadar sene boyunca uğradığımız “soykırımcı” suçlamalarının kazandırdığı bağışıklık sayesinde, Başkan Biden’e gönül ferahlığı ile “Yayınladığın mesaj ve ettiğin söz bilmemneme kadar!” dememizi gerektirir. Son senelerin “toprak, mal ve tazminat talebi” paranoyasından da kurtulup rahatladığımız takdirde “Bilmemneme kadar!” sözünü ağzımızı doldurarak ve öyle bir keyifle söyleriz ki, emin olun, her zerremiz huzur bulur!

BAŞKANLAR HEP “SOYKIRIM” DEDİLER!

Meselenin, gözlerden kaçan bir başka tarafı da var:

Amerikan Başkanları senelerdir her 24 Nisan’da aslında “soykırım” sözünü telâffuz edip duruyorlar ama bu kelimenin İngilizce’deki karşılığı olan “genocide” yerine Ermenicesini söylüyor, kelime kelime tercümesi “büyük felâket” demek olan ama asıl mânâsı “soykırım” olan “Meds Yeghen”i kullanıyorlar...

REKLAM

Bilmeyenin “yüksek kapı” diye çevireceği “Bâbıâlî” aslında nasıl “Osmanlı hükümet merkezi” demekse, yine bilmeyenin “büyük felâket” şeklinde tercüme edecekleri “Meds Yeghen” de, Ermenice’de bugün “genocid”, yani “soykırım” mânâsına gelir!

“Genocide” terimini Polonyalı yahudi hukukçu Raphael Lemkin 1940’ların başında ortaya atmıştı. Lemkin’in Yunanca’da “ırk” ve “soy” demek olan “genos” kelimesi ile Lâtince’de “öldürmek” mânâsına gelen “cide” fiilini biraraya getirerek yaptığı “genocide” sözü bu kavramın bulunmadığı batı dillerinde hemen kabul görmüş ve aynen kullanılır olmuştu...

Ama terim yeni idi ve sadece Batı dillerinde değil, Türkçe’de de, Ermenice’de de karşılığı yoktu...

Biz 1915 tehcirini devletin nefis müdafaası olarak görür, hâdiselere “kıtâl” yahut “Ermeni patırtısı” derdik; “genocide” kavramı çıkınca bunu iki kelimeyi, “soy” ve “kırım” sözlerini birleştirerek “soykırım” diye Türkçeleştirdik ama Ermeniler bir karşılık bulamadılar ve “genocide”in Ermenicesinin ne olması gerektiğini aralarında senelerce tartıştılar. Birkaç kelime teklif edildi, bunların arasında “büyük felâket” demek olan “Meds Yegen” ile “ırk kırımı” mânâsına gelen “Çeghasbanutyun” ağırlık kazandı ve Ermeni dilciler nihayet 2000’lerin ortalarında “soykırım”ın karşılığı olarak “Meds Yegen”in kullanılmasının doğru olacağına karar verdiler.

Ermenice’de “soykırım”a bugün artık “Meds Yegen” denmektedir ve söylediğim gibi Amerikan Başkanlarının 1915 olaylarından “büyük felâket” diye bahsetmeleri ile “soykırım” demelerinin arasında hiçbir fark yoktur. Adamlar “soykırım”ın İngilizcesi olan “genocide” yerine Ermenicesini kullanıyorlar, biz de “Ohhh! Bu 24 Nisan’ı da kazasız belâsız atlattık, herif ‘soykırım’ demedi” diye aklımızca seviniyoruz...

REKLAM

 

Hani kaba olduğu gerekçesi ile bazı kelimeleri kullanmaz ve daha kibar karşılıklarını söyler, meselâ “o.....” yerine “hayat kadını” deriz ya, işte onun gibi!..

Ve bir hatırlatma: Amerika’nın eski başkanlarından Ronald Reagan 22 Nisan 1981’de yayınladığı bildiride “Ermeniler’in soykırıma uğradıklarını” söylemiş, üstüne üstlük 24 Nisan Amerika’nın neredeyse 50 eyaletinde “soykırım günü” ilân edilmişti!

Netice mi? Hiiiiç!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 29.04.2021 - 14:07 Güncelleme: 29.04.2021 - 15:13

1915 olayları hakkındaki tek ses kaydı: Talât Paşa'nın eşi Hayriye Talât Hanım anlatıyor...

ABD Başkanı Joe Biden’ın 24 Nisan konuşmasında üzerimize soykırım çamurunu sıçratmasının ardından, günlerdir 1915 olaylarını tartışıyoruz.

Bugün, bu konuda bundan 40 sene kadar önce yaptığım bir mülâkatın ses kaydını yoruma girmeden yayınlıyorum...

Dinleyeceğiniz kayıtlarda konuşan kişi tehcirin mimarının, yani Sadrazam Talât Paşa’nın eşi Hayriye Talât Hanım...

1895’te bugün Yunanistan’ın sınırları içerisinde bulunan Yanya’da doğan Hayriye Talât Hanım, 10 Mart 1911’de sonraki senelerin “Talât Paşa”sı olan Talât Bey ile evlenmiş; kocasının Dahiliye Nazırlığı ve sadrazamlık yıllarında başta Ermeni tehciri olmak üzere hemen bütün önemli hadiselere şahitlik etmiş, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünü en yakından görmüş, üstelik Talât Paşa’nın, yani kocasının 19 Mart 1921’de Berlin’de bir Ermeni terorist tarafından şehid edilmesi gibi büyük bir felâketi de tatmıştı!

Hayatının sonuna kadar hep “İttihadçı” kalan Hayriye Talât Hanım, eski İttihadçılar’ın ve onların soyundan gelenlerin “hanımefendisi” idi. Meselâ, onu sık sık ziyarete gelen rahmetli Celâl Bayar, bu ziyaretlerinden birinde Hayriye Talât Hanım için bana “O, benim şefimin refikasıdır” demişti!

Uzun ama birbirinden acı hatıralarla dolu bir ömür süren Hayriye Talât Hanım 15 Ocak 1983’te, Şişli’deki evinde vefat etti...

REKLAM

 

Onunla, vefatından üç ay kadar önce, 1982 Eylül’ünde, birkaç gün boyunca ve tamamı saatler süren uzun bir mülâkat yapmış, mülâkatın bir bölümünü Milliyet Gazetesi’nde “Kocam Talât Paşa” başlığı ile bir haftalık dizi olarak yayınlamış ve ASALA terörünün bütün şiddetiyle hüküm sürdüğü o günlerde diasporadan hem mektupla, hem teleksle dünya kadar hakaret ve tehdit mesajları almıştım...

Rahmetli Hayriye Talât Hanım, Talât Paşa’ya ait olan ve altmış küsur sene boyunca itina ile muhafaza ettiği evrakı vefatından birkaç hafta önce, “Günün birinde neşredersin” diyerek bana vermişti...

Bu evrakı, Hayriye Talât Hanım’ın torunu olan dostum ve arkadaşım Ayşegül Bafralı’nın, içerisinde Paşa’nın tehcir edilen Ermeniler ile ilgili kayıtlarının yeraldığı ve babaannesi tarafından eski bir bavulun alt kısmına dikilmiş olan “kara kaplı defter”i bularak bana vermesinin ardından, ancak 2008’de kitap olarak yayınlayabildim...

Talât Paşa’nın hanımının hatırasını hürmetle yâdederken, onun ile 1982 Eylül’ünde, henüz yirmili yaşlarımda olduğum sırada yaptığım uzun mülâkatın bazı bölümlerini burada onun sesinden yayınlıyorum...

Hayriye Talât Hanım, ilk kayıtta Talât Paşa’nın tehcir öncesinde Ermeniler’in önde gelenlerine yaptığı uyarıları anlatıyor ve Doğu Anadolu’da yaşanan kanlı olayları naklediyor. İkinci kayıtta kocasının 19 Mart 1921’de Berlin’de Sogomon Tehliryan adındaki bir Ermeni terorist tarafında şehid edildiği günü ve hissiyatını; son kayıtta da Alman mahkemesinde apar-topar yapılan yargılamada dinlenen yalancı şahitleri ve katilin hemen serbest bırakılmasını hikâye ediyor.

Ses kayıtlarını dinlediğinizde hadiselerin üzerinden bir asırdan fazla zaman geçmiş olmasına rağmen karşımızdaki cazgırların hiçbir şekilde değişmediklerini, hâlâ aynı olduklarını göreceksiniz...

Sadrazam Talât Paşa, eşi Hayriye Talât Hanım ile 1921’de Berlin’de.

Hayriye Talât Hanım, 1982 Ekim’inde, son günlerinde...

 

 

 

 

0:00 / 0:00

“Ermeniler muhtariyet istediler, Paşa ‘Bunu aklınızdan çıkarın’ dedi”.

 

 

 

 

0:00 / 0:00

“Paşa vurulunca, Almanlar ‘Alman Devleti muazzam bir kara leke aldı’ dediler”.

 

 

 

 

0:00 / 0:00

“Katil beraat ettirildi ve mahkemeden çiçekler içerisinde çıktı!”.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 06.05.2021 - 21:14 Güncelleme: 07.05.2021 - 10:23

Astral seyahat

Pop müzik sanatçısı Yusuf Güney “Astral seyahatle uzaya gidip geldiğini ve kendisinin uzay hakkında önceden öğrendiği birçok bilgiyi NASA’nın çok daha sonra açıkladığını” söyleyince hakkında edilmedik söz kalmadı...

Bu sözler Yusuf Güney’in canını hayli sıkmış olmalı ki, bu defa “Genel kültür ve IQ seviyesi bu kadar mı düşük olur? Hiç mi metafizik duymadınız?” diye sordu, sonra herkesin bilinçsizce astral seyahat yapabileceğini ama kendisinin bedeninden ayırdığı ruhunu kontrol edebilmesi sayesinde istediği yere gidebildiğini, Peru’da şamanlardan eğitim gördüğünü, Ayahuasca denen çayı içtiğini söyledi ve “Ben ruhani benliği ile özleşmiş, kendini bulmaya çalışan, kafasındaki soruların yanıtlarını arayan biriyim” dedi ve “ülkenin bu tarz şeylere hazır olmadığını” iddia etti.

Yusuf Güney “hazır olmama” bahsinde genç olması sebebiyle fena yanılıyor! Zira, Türkiye’de böyle işler vakti zamanında çok kişinin meşgalesi olmuş; devrin bazı meşhurları bile ruh, metafizik, astral seyahat ve benzeri kavramları tepe tepe kullanmışlar, bu işlerle gereğinden fazla uğraşıldığı için nihayet bıkılmış, bir tarafa atılmış ve sonra da unutulmuştur!

İstanbul’da bir zamanlar moda olan metafizik merakını kısaca anlatayım...

REKLAM

 

1980’lerin başına kadar şehrin neredeyse her semtinde bu işlere meraklı gruplar mevcuttu. Bazı geceler evlerde biraraya gelinir ve akla gelen her çeşit metafizik tecrübe yapılırdı.

En basit iş “celse” yapmak, yani ruh çağırmaktı!

Masaya küçük kâğıtlara yazılmış harfler dizilir, ortaya bir fincan konur, masanın etrafında oturanlar işaret parmaklarını fincanın üzerine pek temas etmeyecek şekilde uzatırlar, ruh hazretleri davet edilir, teşrif buyurduğu takdirde fincan hareket edip harfleri dolaşarak güya tebliğ verirdi.

Fincan metodu aslında tam bir salon eğlencesi idi ama işi daha ileriye götüren ve medyum vasıtası ile ruh çağıran grupların yeri başka idi. Işıklar kısılır, medyum rahat bir koltuğa yerleşip transa girer, celseye katılanlar etrafını alırlar, “operatör” denen idarecinin “Ey ruuuh! Teşrif buyurduğun takdirde masanın ayağını lutfen üç kere vur!” demesi üzerine masa bazan takır tukur rakseder, ardından medyumun sesi değişir ve anlatmaya başlardı.

Hattâ böyle faaliyetler için resmî dernekler bile kurulmuştu!

SİRİUS’TAN GELEN KURUCU LİDER!

Derken, 70’lerin sonuna doğru İstanbul’u bu defa bir “UFO” modası sardı! Uzaylılarla temas ettiklerini söyleyenler ortaya çıktı, bazı önemli tarihî şahsiyetlerin uzaydan gelmiş olduklarına inanıyorlardı, hattâ bazı meşhurlar da Boğaz’ın o yıllarda bomboş olan tepelerinde uçan daire beklerlerdi!

UFO meraklılarına sorarsanız, geçmişte tarihe yön vermiş olan önemli kişiler aslında başka gezegenlerden gelmişlerdi; meselâ Atatürk de “Sirius” ismindeki çok uzak bir yıldızın sâkini idi ve dünyaya Türkiye’yi kurtarması için gönderilmişti.

Bu gruplar, bir müddet sonra birbirlerine girdiler! “Atatürk’ü Sirius’tan gönderdiler” diyenlerin bir kısmı sonradan bir başka grup kurdular. “Sirius’tan mı, yoksa başka yıldızdan mı geldi?” tartışmaları devam ederken Hazreti İsa ile Şit Aleyhisselâm’dan tebliğ aldıklarını iddia eden bir diğer grup öne çıktı. Etrafa “sevgi” mesajları gönderen bu grubun biri bir tıp doktoru, diğeri de o günlerin meşhur bir televizyoncusu olan iki üstadı vardı. UFO’ların dünyamızı şereflendireceğine inanan müridlerin arasında o devrin çok meşhur, üstelik de zengin mi zengin olan bir hanım sanatçısı da dostları ile beraber İstanbul’un bir tepesinde uçan dairelerin teşrifini beklemekle meşguldü ama UFO bir türlü gelemedi fakat hanımefendinin dillere destan serveti o bekleyiş sırasında uçup gitti, uçan daire gibi göklere yükseldi, sonra da buharlaştı!

REKLAM

 

İNGİLİZ TESİSATÇININ KİTABI

Aralarında derin sistem farkları bulunan bütün bu grupların tamamının ortak merakları hep aynı idi: Astral seyahat!

Yine o günlerde, Lobsgang Rampa adında Tibetli bir rahip tarafından yazıldığı söylenen ve astral seyahatin nasıl yapılacağını ayrıntıları ile anlattığına inanılan “Üçüncü Göz” isimli bir kitap elden ele dolaşmadaydı... Kitap fincan oynatan yahut masa uçuran ruhçusundan UFO’ların teşrifini bekleyenine yahut rehber ruhlardan gelen tebliğler ile dünyaya nizam vermeye çalışanına kadar metafiziğe meraklı bütün grupların başucu kaynağı olmuştu...

Rampa’yı okuyanlar kitapta yazılanları hemen tatbike başlarlardı, zaten herkesi bir astral seyahat merakı sarmıştı ve maaşallah, bu işi beceremeyen, yani astrale çıkamayan neredeyse kimse kalmamıştı! Metafizikçilerimiz her gece ruhlarını vücutlarından ayırıp havalandıklarını ve bakkala yahut pazara gidercesine etrafta şakır şakır tur attıklarını, hattâ uzaya bile gittiklerini övüne övüne anlatırlardı.

Ama, ayın görünmeyen yüzüne gidebilmek mesele idi! Dünya üzerinde arzu edilen her yere astral vasıtası ile şıppadanak ulaşabilirdiniz, uzaya çıkmak da öyle zor falan değildi fakat asıl iş ayın arka tarafını görebilmekti ve zamanla astrale meraklı kim varsa her gece ayın o bölgesini ziyarete başladı!

Bu işlerin meraklıları “Üçüncü Göz”ü hatmederlerken kitabın yazarı Lobsgang Rampa’nın gerçek kimliği ortaya çıktı: Bu isimde Tibetli bir rahip yoktu, “Üçüncü Göz”ü Cyril Henry Hoskin adında bir İngiliz tesisat ustası yazmıştı! Adamcağız evlerin su tesisatını tamirden sıkılmış, artık hayatta olmayan Lobsgang Rampa adındaki Tibetli bir rahibin gelip ruhuna hâkim olduğunu ve kitabını da Rampa’nın yazdırdığını söylüyordu.

REKLAM

 

İngiliz tesisatçı “Üçüncü Göz”ü İngiltere’de 1956’da yayınlamış ama kitap Türkiye’de yirmi küsur yıl sonra farkedilmiş ve moda olmuştu!

PERU VE “AYAHUASCA” HASRETİ

Metafizik gruplar bu bahiste herşeyi yapmışlardı ama tek bir iş hariç: Yusuf Güney’in yaptığını yapmak, yani Peru’ya gidip “Ayahuasca” denen çayı içebilmek, bu sayede geçmiş hayatlarına uzanıp ruhsal benlikleri ile yakından tanışabilmek!

Ayahuasca’nın neyin nesi olduğu o senelerde pek bilinmezdi... Kimine göre bir çeşit mantardı, kimi o taraflarda yetişen özel bir kaktüsün suyu olduğunu söylüyordu, kimine göre ise uzaylılarının yol göstermesi ile ekilip yetiştirilmiş ve ruhsal güçleri zirveye çıkartan özel mi özel bir bitki idi ve halüsinasyon gördüren bir ot olduğu bizde çok sonraları öğrenildi...

Yusuf Güney’in “ülkenin bu tarz şeylere hazır olmadığı” yolundaki iddiası işte bu yüzden yanlıştır; Türkiye, özellikle de İstanbul bir zamanların “metafizik”, yani “ruhçuluk” cennetidir ve bazı zamane meraklılarının eski günleri bilmeden yeni yeni kapıldıkları bu iş, geniş bir çevre için uzak bir mâzidir!

Sözünü ettiğim gruplardan nasıl haberdar olduğumu merak edenler çıkabilir, hiç saklamadan söyleyeyim: Bu toplantılarda neler yapıldığı gençlik senelerimizde sadece benim değil, birçok arkadaşımın da merakını çekmişti; kapı kapı dolaşmış, mükemmel birer salon eğlencesi olan celselere beraberce iştirak etmiş ve hoş vakit geçirmiştik...



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 09.05.2021 - 02:47 Güncelleme: 01.02.2024 - 09:49

Münir Nureddin

Geçen hafta, Münir Nureddin Selçuk’un vefatının 40. yıldönümü idi...

Çocukluk ve gençlik senelerinde alaturka musikinin birinci sınıf icralarını dinlemiş ve kulakları o nağmelerle dolu olanların gönlünde Münir Nureddin, Safiye Ayla, yahut Necmi Rıza gibi büyük sanatçıların yerleri bambaşkadır.

Hiç unutmam, 1981’in 29 Nisan’ında Münir Bey’in cenazesine iştirak edip büyük sanatkârın Âşiyan’a defninden sonra 1965’de vefat etmiş olan bestekâr Refik Fersan’ın hanımı kemençe icracısı Fahire Fersan’ın Mecidiyeköy’deki evine uğramıştım. Fahire Hanım “İki fatiha okudum” demişti. “Biri 70 senelik arkadaşım Münir’e, öteki de musikiye... Bu iş artık bitti!”.

Fahire Hanım’ın söyledikleri maalesef doğru çıktı! Bir zamanların haşmetli, gümbür gümbür ve dinamik musikisi artık yoktur! İmparatorluk mirası olan tantanalı musikinin yerini şimdi ağlamalarla ve inlemelerle dolu vıcık vıcık nağmeler almıştır. “Millî musikimiz”, “ilâhî nağmeler”, “ruh pınarlarının bilmemnesi” veya “gönül damlaları” gibisinden tuhaf ve ucuz sıfatlar verilen ama geleneksel müziğimiz ile hiç alâkası olmayan zamane müziğini icra eden hanım solistler kalın perdelerden haykırmakta, erkek okuyucular kendi seslerinden mest olmuş vaziyette fakat ıztırap çeken bir çehre ile güya icrâ-yı sanat etmektedirler.

REKLAM

 

Velhasıl alaturka musiki artık yerlerdedir, bugün icra edilen müziğin hakiki Türk Musikisi ile hiçbir alâkası kalmamıştır. Çöküş sebeplerinin başında sanatkârların çalışmamaları, eski kayıtları dinlememeleri, neticede zevksizleşme, bir anda “Ben oldum!” havalarına girme ve dinleyiciyi salgın gibi etkisi altına alan zevk ve kulak kirlenmesi gelir.

BİZ YAZAMADIK, BİR İRLANDALI YAZDI!

Münir Nureddin’in musikimizdeki önemini ve yerini burada anlatmam gereksizdir, musikiye getirdikleri ve vefatı ile beraber götürdükleri bilenlerin zaten malûmudur...

Geçen hafta, Münir Bey’in vefatının 40. yıldönümü münasebeti ile tek-tük yazılar yazıldı, hakkında birkaç konuşma yapıldı ama bunların hepsi senelerdir yazılıp söylenenlerin tekrarı idi, yeni hiçbirşey yoktu...

Münir Bey hakkında bilinmeyenleri de maalesef biz yazamadık, bu işi İngiltere’deki Cardiff Üniversitesi’nin profesörlerinden İrlandalı müzikolog John Morgan O’Connell yaptı. O’Connell’in Münir Nureddin’i anlattığı “Alaturka: Style in Turkish Music”, yani “Alaturka: Türk Müziği’nde Üslûp” isimli kitabı 2013’te Londra Üniversitesi’ne bağlı çok önemli bir okul olan SOAS tarafından yayınlandı ama Türkçe’ye çevrilmedi.

O’Connell kitabını aslında 2000’lerin başında yazmış, öncelikli kaynak olarak Münir Bey’in geçenlerde vefat eden kızı Meral Selçuk’ta bulunan evrakını kullanmıştı...

Kitabı okuduğunuzda, Münir Nureddin’i tanımamış olanların bugün Münir Bey hakkında bildikleri birçok şeyin yanlış olduğunu, meselâ “gençliğinde Paris’e giderek konservatuvara devam ettiği” söylentisinin gerçekle alâkasının bulunmadığını, Münir Bey’in Paris’teki musiki eğitiminin birkaç özel ders ile bazı konserleri dinlemekten ibaret kaldığını görür ve Türk Müziği’ne getirdiği yeni icra tavrının yüksek zevkinin neticesi olduğunu görürsünüz...

REKLAM

ÇÖPÇÜ MAAŞINI BİLİR MİSİNİZ?

Sırası gelmişken, üstad hakkında sadece yakın çevresine malûm olan birkaç acı hâdiseyi de nakledeyim:

Münir Bey’in emekliliği yoktu! Musikiyi 60 küsur sene boyunca ve en üst seviyede icra etmiş, Cumhuriyet’in ilk senelerinde Ankara’da Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti’nde, yani Mustafa Kemal’in alaturka musiki grubunda çalışmış ama emeklilik hakkına sahip olamamıştı.

Yaşlılığında bazı sıkıntılar başgösterince, yanlış hatırlamıyorsam, zamanın İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan üstad için belediyede bir kadro ayarlayıp cüz’î de olsa aylık almasını sağladı.

Ama öyle danışman, sanatçı vesaire değil, “çöpçü” kadrosu! Belediye Başkanı’nın elinden ancak bu kadarı gelebilmiş, Ankara’nın “devlet sanatçılığı” dağıttığı o günlerde Münir Nureddin’i kimseler hatırlamamış ve musikinin büyük üstadı İstanbul Belediyesi’nden “çöpçü” aylığı almaya devam etmişti.

Derken aradan birkaç sene geçti, İstanbul’da “Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı” kuruldu ve konservatuvarın kurucu başkanı Ercümend Berker, Münir Bey’i belediye çöpçülüğünden okulun hoca kadrosuna nakletti. Ama üstad artık yaşlı ve hasta idi, okula gidip ders vermesi mümkün değildi, bu yüzden sembolik mahiyette tek bir defa ders verdirildi ve aylığı vefatına kadar ödendi.

Ama memlekette karaktersiz herif mi ararsınız?

Münir Bey’in vakti zamanında musiki bakımından zayıf bulduğu için korosuna almadığı ve sonraları konservatuvarda hocalık kapabilmiş bir adam aklı sıra intikam peşine düştü Maliye’ye bir ihbar mektubu gönderip “Münir Nureddin Selçuk okulda ders falan vermeden boş yere aylık alıyor” dedi!

REKLAM

 

Maliye ne yapsın? Mecburen soruşturma açtı, prosedür işledi, ifadeler alındı, bu arada Münir Bey’in dostları Ankara’yı devreye soktular ve üstadın son günlerinde sefalet çekmesinin önüne bu sayede geçilebildi...

LİSANSÜSTÜ CEHALET!

Bilgi görgü ve sanat bahislerinde vaziyetin nasıl vahim hâle geldiğini şahsen yaşadığım bir hadiseyi naklederek anlatayım:

Konservatuvarı bitirip lisansüstü bilmemne yapan gençlerden biri, bir dostumun tavassutuyla, tezi hakkında birşeyler sormak için beş-altı sene önce evime gelmişti...

“Genç” diyorum ama öyle yeni mezun delikanlı falan değil, otuzunu geçmiş koskoca adam...

Geldi, kütüphaneme geçtik... O gün evrak, fotoğraf, vesaire tasnifi ile meşguldüm; ortalık biraz karışıktı ve yerde yerleştirilmeyi bekleyen fotoğrafların üzerinde Münir Bey’in büyük boy ve gayet bilinen bir resmi duruyordu...

Konservatuvar mezunu herif fotoğrafa baktı, sonra birşey söylemek ihtiyacını hissetti ve “Dedeniz mi?” diye sordu!

Sadece “Yallah, yürü git, beni günaha sokma!” deyip herifi kapıdışarı ettiğimi hatırlıyorum!

.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 13.05.2021 - 08:52 Güncelleme: 13.05.2021 - 08:52

Ben "Yalan!" demekten yoruldum, onlar palavraya inanmaktan yorulmadılar!

Kudüs’te kan gövdeyi götürüyor, iktidardan düşme korkusuna kapılan İsrail Başbakanı Netanyahu bizzat yarattığı kanlı krizi tırmandırdıkça tırmandırıp Hitler’in vaktiyle Yahudiler’e çektirdiklerine özenircesine Filistinliler’e etmedik eziyeti bırakmıyor, Gazze bombalanıyor, olan oraların sâkini garip Filistinliler’e oluyor ve zulme karşı sesini sadece Türkiye yükseltiyor, Arap dünyası ise tısss!

Bütün bu facialar yaşanırken, dünden itibaren önce sosyal medyamızda, sonra da güzide ve necip basınımızda bir belge dolaşıp durmaya başladı: Atatürk’ün 1937’de Millet Meclisi’nde “Filistin’in Yahudi ve Hristiyan hâkimiyeti altına girmesine müsaade etmeyeceğimizi ve Peygamber’in son arzusunu, yani mukaddes toprakların daima İslâm hakimiyetinde kalmasını temin için hemen bugün kanımızı dökmeye hazır olduğumuzu” söylediği yolunda bir iddia...

Haber, Hindistan’da Müslümanlar’ın çıkarttığı “Bombay Chronicle” gazetesinde 27 Temmuz 1937’de yayınlanmış; zamanın İçişleri Bakanı Şükrü Kaya da 20 Ağustos 1937’de Başbakanlık’ı yayından haberdar etmiş...

Şükrü Kaya, şimdi Cumhuriyet Arşivi’nde muhafaza edilen yazısında, Bombay Chronicle’a göre Atatürk’ün bu sözleri 1937 yazında Millet Meclisi’nde söylediğinden ve haberin daha önce Ankara’da yayınlanan Hakimiyet-i Milliye Gazetesi’nde çıktığını yazdığından bahsediyor. Bombay Chronicle, “Filistin’e el sürülemez. Kemal Paşa, Avrupa’ya ihtar ediyor” başlığı ile verdiği haberde Atatürk’ün “Peygamber’in son arzusunu, yani mukaddes toprakların daima İslâm hâkimiyetinde kalmasını temin için hemen bugün kanımızı dökmeye hazırız. …Cedlerimizin, Selâhaddin’in idaresi altında, uğrunda Hristiyanlarla mücadele ettikleri topraklarda yabancı hakimiyet ve nüfuzunun tahtında (altında) bulunmasına müsaade etmeyeceğimizi beyan edecek kadar, bugün Allah’ın inayeti ile kuvvetliyiz” dediğini iddia ediyor...

REKLAM

 

Şükrü Kaya’nın Başbakanlık’a gönderdiği yazı gerçektir ama Bombay Chronicle’da yeralan ve Atatürk’e ait olduğu iddia edilen ifadeler palavradır! Atatürk’ün böyle bir demeci yoktur, Meclis zabıtlarında bu şekilde bir konuşması mevcut değildir; o tarihte hem Meclis tatildedir, hem de Atatürk 1934 yazını Ankara’da değil, İstanbul’da geçirmiştir! Üstelik 1937’de “Hakimiyet-i Milliye” adında bir gazete çıkmamaktadır, zira Hakimiyet-i Milliye’nin ismi 28 Kasım 1934’ten itibaren “Ulus” olmuştur!

SAZANIN DÖRDÜNCÜ ATLAYIŞI!

Hem basınımız, hem de sosyal medya düşkünlerimiz, bir Hind gazetesinin bundan 84 sene önce ortaya attığı bu uydurma haberin başına üşüşüp yalanı tepe tepe kullanıyorlar!

Sosyal medyadaki palavraların “bilgi” zannedilip kirliliğinin her tarafı kaplamaya başladığı bugünlerde Atatürk’ün böyle sözler etmesinin mümkün olmadığını derhal anlayabilecek akıl, iz’an ve idrak sahipleri neyse ki hâlâ mevcut ama maalesef azınlıktalar!

Zaten, meselenin çok daha önemli bir tarafı var: Hafızamızın başına bir işler gelmiş olması!..

Bombay Chronicle’ın yalanı daha önce de defalarca ortalığa saçılmış, birileri palavranın üzerine her defasında sazan gibi atlamış, hattâ bazı akademisyenler ve “araştırmacı yazar” oldukları söylenen zevât TV’lerde bu yalanı şakır şakır yorumlayıp millete “Türkiye’nin Atatürk Dönemi Ortadoğu Politikası” dersleri vermişlerdi!

Haber ilk defa 2006’nın Temmuz’u ile Ağustos’unda iki ayrı gazetede çıkmış, birkaç gün tartışılmış, sonra modası geçmiş ve unutulmaya terkedilmişti. İki buçuk sene sonra, 2009’un başında tekrar hatırlandı, yeniden yazılıp konuşuldu ve yine bir tarafa atıldı. Derken aradan sekiz sene seçti, 2017 Aralık’ında bir daha ısıtıldı ve her zaman olduğu gibi aradan birkaç gün geçtikten sonra unutuldu ve 2021 Mayıs’ında, yani bu hafta hem sayfalarda, hem de sosyal medya ekranlarında dördüncü defa cirit atmaya başladı...

Bu Hind masalı hakkında daha önce de iki defa “İnanmayın!” diye yazmıştım, yalan olduğunu bugün üçüncü defadır söylüyorum!

İnanmayın ve hem Filistin’den, hem de Atatürk’ten bahseden “gerçek” bir belge görmek isterseniz, bir sonraki yazımı bekleyin...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 15.05.2021 - 08:46 Güncelleme: 15.05.2021 - 08:48

Kudüs Büyük Müftüsü'nün Atatürk'e bundan 84 yıl önce yazdığı kehaneti andıran mektup

Önceki gün basında ve sosyal medyada dolaşan yalan bir haberden bahsetmiş; Atatürk’ün 1937’nin yaz aylarında “Peygamber’in son arzusunu, yani mukaddes toprakların daima İslâm hâkimiyetinde kalmasını temin için hemen bugün kanımızı dökmeye hazırız” dediğini iddia eden düzmece haberin o tarihte Hindistan’da imal edilmiş bir palavra olduğunu söyleyip “İnanmayın” diye yazmıştım...

Bugün hem Atatürk, hem de Filistin ile alâkalı olan; sözünü ettiğim yalan haber ile aynı günlerde kaleme alınan ve şimdi Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde muhafaza edilen “gerçek” bir belge yayınlıyorum...

Belge, o senelerde Kudüs’ün Büyük Müftüsü, yani Sünnîler’in dinî lideri ve Mescid-i Aksa’nın en kıdemli idarecisi olan Emin el-Hüseynî’nin 19 Temmuz 1937’de Atatürk’e gönderdiği bir mektup ve Büyük Müftü’nün Kudüs konusunda bundan 84 sene önceki kehaneti andıran ifadeleri ile dolu!

Filistin ve Kudüs üzerinde çalışanlar Emin el-Hüseynî’nin kim olduğunu ve faaliyetlerini gayet iyi bilirler ama âşinâ olmayanlar için önce Büyük Müftü hakkında kısa bir bilgi verip macera filmlerini bile geride bırakacak kadar hareketli geçen hayatından bahsedeceğim...

Emin el-Hüseynî, 1897’de Kudüs’te Osmanlı vatandaşı olarak dünyaya geldi. Hristiyanlar’ın kutsal mekânı Doğuş Kilisesi’nin anahtarlarını da muhafaza eden köklü bir ailenin mensubu idi. Dinî eğitimini tamamladıktan sonra Çanakkale Savaşı’na katıldı, Kudüs Büyük Müftüsü olan ağabeyi Kâmil el-Hüseynî’nin 1921’de vefatından sonra henüz 24 yaşındayken “Büyük Müftü” tayin edildi ve 1948’e kadar bu makamda kaldı.

REKLAM

 

Filistin’de o senelerde gittikçe artan Yahudi göçüne karşı başlayan mücadelenin öncülerinden olan el-Hüseynî bölgede manda idaresi tesis eden İngilizler tarafından bu yüzden on sene hapse mahkûm edilince Fransızlar’ın hâkimiyetindeki Suriye’ye geçti. Daha sonra tekrar Kudüs’e döndü ama 1937’de memleketini yine terketmek zorunda kaldı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Almanlar ile yakınlaştı, 1941’de Berlin’de Adolf Hitler ile biraraya geldi, Yahudiler’i Filistin’den kovabilmek için Hitler’den destek istedi. Almanlar’ın kurduğu Boşnak, Hırvat ve Tatar birliklerini teftiş etti, Müslüman askerler için cihad risaleleri yayınladı, onlarla beraber atış talimleri bile yaptı, Batı’da “Hitler’in Müftüsü” diye bilindi ve Almanlar’ın yenilmesi üzerine tutuklanıp Fransa’da ev hapsine kondu.

Savaş suçlusu olarak yargılanması gündeme gelince Fransa’dan kaçıp Kahire’ye gitti, Gazze’de sadece birkaç Müslüman ülkenin tanıdığı ama ömrü çok kısa olan bir hükümet kurdu. 1948’de İsrail Devleti’nin ilânı üzerine Mısır’dan Lübnan’a geçip Beyrut’a yerleşti ve 1974’teki ölümüne kadar Beyrut’ta sürgünde yaşadı.

Kudüs’te gömülmeyi vasiyet eden el-Hüseynî’nin bu arzusu sık sık gündeme geldi ama İsrail “Yahudi soykırımını bütün ayrıntıları ile bildiği, desteklediği ve Hitler’in de yakını olduğu” iddiası ile talebi her seferinde reddetti.

Filistinliler başkenti Kudüs olan bağımsız bir Filistin Devleti’nin kurulmasının ardından yapılacak ilk işin, el-Hüseynî’nin hâlen Beyrut’ta bulunan mezarının Kudüs’e nakli olduğunu söylerler...

ENDİŞELERİNİN HEPSİ ÇIKTI!

İşte böyle maceralı bir hayat süren Büyük Müftü Emin el-Hüseynî, 19 Temmuz 1937’de Atatürk’e 13 sayfalık bir mektup gönderdi. İngilizler’in Filistin için bir “Krallık Komisyonu Raporu” hazırladıklarını, taksimi öngören raporun uygulanması hâlinde Filistin’i büyük tehlikelerin beklediğini, buna engel olabilmek için Filistinli Müslüman ve Hristiyan Araplar’ın kurdukları ve başkanlığını yaptığı “Âlî”, yani “Yüksek İcra Komitesi”nin büyük çaba gösterdiğini söyleyip “Filistin’in Yahudileştirilip parçalanma şerrinden kurtarılması için” Atatürk’ün desteğini istiyordu...

REKLAM

 

Ve, Büyük Müftü’nün mektubunda sözünü ettiği tehlikelerin tamamı, meselâ “Yahudi göçüne izin verildiği takdirde Müslümanlar’ın Kudüs’te azınlığa düşecekleri”, “Araplar’ın evlerinin ve mallarının ellerinden alınacağı” yahut “Günün birinde kurulacak Yahudi Devleti’nin Kudüs’ü ilhak edeceği” şeklindeki bütün endişeleri sonraki senelerde gerçek oldu!

NOSTRADAMUS’A RAHMET OKUTUR!

Burada, Emin el-Hüseynî’nin Atatürk’e gönderdiği ve aslı Arapça olan mektubunun Dışişleri Bakanlığı tarafından maalesef bozuk bir Türkçe ile yapılmış tercümesinden bazı bölümleri naklediyorum...

Büyük Müftü, tam bir kehaneti andıran 13 sayfalık mektubuna “Türkiye’nin muazzam cumhuriyeti ulu reisi fehametlû Gazi Atatürk Hazretleri, cenâb-ı hak onu te’yîd-i rabbaniyesine mazhar buyursun” sözleri ile başlıyor, Filistin’in Müslümanlar’ın aleyhine olacak şekilde taksim edileceğini söylüyor ve muhtemel tehlikelerden bahsettiği sonraki sayfalarda şöyle yazıyor:

“...Şüphesiz ki, bu mıntıka ve bilhassa Kudüs şehri, bir cihetten Yahudi mıntıkasının sığamayacağı veyahut Kudüs’te İngiltere’nin himayesi altında yaşamak isteyen Yahudiler için hicret yeri olacaktır. Diğer cihetten, mandadan nefret eden Araplar mandanın arada daimî kalacağını anladıktan sanra ya kendiliklerinden veyahut tabiî bir sâikle, meselâ mandaya sadık kalamayacak vaziyette bulunacaklarından görecekleri zulüm ve itisaftan (doğruluktan sapmadan) dolayı manda mıntıkasını bırakmaya mecbur kalacaklardır. Böylelikle az bir zaman zarfında bu mıntıka sekenesinin (sâkinlerinin) ekserileri Yahudi olacak ve Kudüs’deki Müslümanlar kendilerine envâi (çeşitli) mezalim ve ihanet yapılacak ve bu suretle bunlar kahir (ezici) bir Yahudi ekseriyeti (çoğunluğu) karşısında az bir ekalliyet kalacaklardır. Netice itibariyle bu mıntıka Yahudi kalacak ve âkibeti müruruzamanla (zamanın geçmesi ile) Yahudi devletine ilhak edilecektir. Emâkin-i mukaddese (kutsal mekânlar) ve bilhassa Mescid-i Aksa ve Harem-i Şerîf, Yahudiler’in âtıfetine tâbî ve bilfiil tehditleri ve otoriteleri altında bulunmuş olacaktır. Her Müslüman, Yahudiler’in ricâli ile heyetlerinin açıktan açığa çok kere söyledikleri sözlerden onların tamahkârlıklarını anlamıştır...”.

REKLAM

 

Emin el-Hüseynî, Atatürk’e yazdığı mektubunu “Bu mukaddes arazide bulunan Müslüman ve Hristiyan Araplar memleketlerini emperyalizm ve Yahudileştirme ve parçalama şerrinden kurtarmak ve oradaki millî, dinî ve tabiî haklarını muhafaza etmek yolunda sarfedeceğiniz mesainin neticelerini sabırsızlık ve endişe ile bekliyorlar. Cenâb-ı Hak Hazretleri kendi avn ü inâyeti ile sizi muhafaza ve nusrat ve kuvvet ile yardımcınız olsun. Kezâ, yüksek şahsiyetinizi Araplık ve Müslümanlığa bağışlasın. Allah’ın selâmı ve rahmeti ve berekâtı üzerinize olsun” sözleri ile bitiriyor...

Ankara’nın bu mektuba cevap verip vermediğini herhalde merak etmişsinizdir...

Ben de ediyorum, zira arşivlerle cevap ile alâkalı bir belge bulamadım...

Kudüs Büyük Müftüsü Emin el-Hüseynî’nin aslı Arapça olan mektubunun Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılmış Türkçe tercümesinin ilk sayfası (Cumhurbaşkanlığı Arşivi, 01008381/13-25).

Büyük Müftü’nün kehaneti andıran ifadelerinden bazıları...

Kudüs Büyük Müftüsü Emin el-Hüseynî.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 24.05.2021 - 12:12 Güncelleme: 24.05.2021 - 13:01

Kudüs Büyük Müftüsü'nün 1937'deki yardım talebine cevap vermedik, zira Müftü bize göre "rejim düşmanı" idi!

Geçen hafta, 1921 ile 1948 arasında Kudüs’ün Büyük Müftüsü olan Emin el-Hüseynî’nin şehrin “Yahudileştirilip parçalanmasının önlenebilmesi için destek vermesi” maksadıyla 19 Temmuz 1937’de Atatürk’e gönderdiği 13 sayfalık kehaneti andıran mektubunun bazı bölümlerini yayınladım.

Emin el-Hüseynî mektubunda “Yahudi göçüne izin verildiği takdirde Müslümanlar’ın Kudüs’te azınlığa düşecekleri”, “Araplar’ın evlerinin ve mallarının ellerinden alınacağı” ve “Günün birinde kurulacak Yahudi Devleti’nin Kudüs’ü ilhak edeceği” şeklindeki endişelerini yazıyordu ve bütün endişeleri sonraki senelerde gerçek olmuştu!

Yayınladığım mektup hem basında hem sosyal medyada geniş alâka gördü, binlerce kişi tarafından paylaşıldı ve okuyucularımdan “Ankara’nın Büyük Müftü’ye ne cevap verdiğini” soran dünya kadar mail aldım...

Yazımı gerçi “Ankara’nın bu mektuba cevap verip vermediğini herhalde merak etmişsinizdir. Ben de ediyorum, zira arşivlerle cevap ile alâkalı bir belge bulamadım” cümleleri ile bitirmiştim, yani elimizde bu konuda herhangi bir kayıt bulunmadığını söylüyordum ama bazı okuyucularım yazımın bu son kısmını herhalde gözden kaçırmış olmalılar ki hâlâ mail gönderip “Sonra ne oldu?” diye soruyorlar...

REKLAM

RAPORLAR VE İHBARLAR...

Şimdi, o senelerin Ankara’sının Büyük Müftü’ye bakışını ve mektubun cevapsız bırakılmasının sebebini açık ve anlaşılabilir şekilde anlatacağım...

Kudüs Büyük Müftüsü Emin el-Hüseynî, 1930’lu senelerde Ankara’nın hoşlanmadığı ve antipati ile baktığı Müslüman din adamlarının belki de en başında yeralıyordu!

Sebep ise istihbarat raporları ve yurtdışından yollanan ihbar mektuplarıydı! Sultan Vahideddin’in 1922 Kasım’ında İstanbul’u terketmesinin ardından Mısır üzerinden Mekke’ye gitmesi üzerine Ankara’ya “Sabık padişahın bazı Müslüman liderlerin, özellikle de Kudüs’ün genç Başmüftüsü’nün desteğini alarak siyasî faaliyetlere giriştiği ve bu faaliyetlerin güçlü bir ordu kurulması ile neticelenebileceği” yolunda hem istihbarat raporları, hem de ihbar mektupları yağmaya başladı.

İhbarlar ve raporlar, sabık padişahın Arabistan’dan Avrupa’ya geçip İtalya’ya yerleşmesinin ardından da devam etti. Kahire’de 1926 Mayıs’ında toplanması kararlaştırılan “Hilâfet Kongresi”ni Emin el-Hüseynî’nin düzenlediği, Sultan Vahideddin ile Kongre arasındaki bağlantıyı da onun kurduğu söyleniyordu...

Türkiye, Vahideddin’in Kongre’yi tanımadığını açıklayıp bir de protesto bildirisi yayınlamasına, hattâ Kahire’deki Kongre’nin üçüncü günü İtalya’da vefat etmesine rağmen Büyük Müftü’yü “rejim düşmanı” olarak görmeye devam etti.

Ankara’nın Emin el-Hüseynî hakkındaki endişeleri sonraki senelerde daha da arttı. Hilâfet’in 1924 Mart’ında kaldırılıp Son Halife Abdülmecid Efendi ile Osmanlı Hanedanı’nın bütün mensuplarının Türkiye sınırları dışına çıkartılmaları üzerine Büyük Müftü hakkında çok daha fazla rapor ve ihbar gelir oldu! Bu defa Emin el-Hüseynî’nin Halife Abdülmecid ile işbirliği yaptığı, hem onunla hem de Türkiye’den sınırdışı edilen 150’likler ile beraber rejimi yıkmak için faaliyet gösterdiği ve Müslüman memleketlerden Hilâfet’in ihyası maksadıyla büyük servet topladıkları yolunda Ankara’ya rapor üstüne rapor yollandı...

REKLAM

 

Hattâ, İstanbul gazetelerinde bu raporlardan hareketle Emin El Hüseynî’nin Hilâfet’i yeniden kurabilmek maksadıyla Hindistan’a gittiğini ve hâlen orada bulunduğunun iddia edilmesi üzerine Büyük Müftü “Filistin’deyim, Kudüs’te Yahudi göçüne mâni olmaya çalışıyorum, Hindistan’a hayatım boyunca gitmedim” diye bir açıklama yapmak zorunda kaldı!

Ankara, filmlere taş çıkartacak maceralarla dolu bir hayat süren Emin el-Hüseynî’nin sonraki senelerde Almanya’ya gidip Adolf Hitler ile biraraya gelmesi ve Müslümanlar’dan oluşan Nazi birlikleri teşkiline yardımcı olması üzerine vaziyetten daha da işkillendi ve Büyük Müftü ile temasta bulunmamaya ciddî özen gösterdi...

Arşivlerimizde bugün Emin el-Hüseynî hakkında çok sayıda rapor ile ihbar mektubu bulunmaktadır ve bu yazışmalar Türkiye’de din konusunda o senelerde uygulanan sıkı politika ile birarada değerlendirildiğinde, Ankara’nın Büyük Müftü’nün Kudüs konusunda 1937’deki siyasî destek talebini cevapsız bırakmasının sebebi de hemen anlaşılır...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 29.05.2021 - 16:37 Güncelleme: 29.05.2021 - 16:45

İstanbul'un fethini kutlamak Abdülhamid zamanında yasaktı, bu işten Menderes Hükümeti de uzak durmuştu!

Bugün, İstanbul’un fethinin 568. yıldönümü... 29 Mayıs günü, her sene bir öncekine göre çok daha parlak törenlerle kutlanıyor.

Ama geçmişte, özellikle de Sultan Abdülhamid’in iktidar senelerinde kutlamalara izin verilmemiş, fethin 500. yıldönümü olan 1953’te de Adnan Menderes Hükümeti şenliklerden uzak durmuş, hattâ “Biz bu işin içinde değiliz” diye resmî bir açıklama bile yapılmıştı...

Önce, Sultan Abdülhamid’in iktidarı sırasında, yani 1876 ile 1909 arasındaki yasağı anlatayım:

Yasağın esası, hükümdarın “Fetih kutlamalarının Rum vatandaşların hislerini rencide edebileceği” endişesi idi ve Sultan Abdülhamid kutlama yaptırmamıştı!

Bu yasağı, Abdülhamid’in 1909’da tahttan indirilmesinden vefat ettiği 1918’e kadar doktorluğunu yapan Âtıf Hüseyin Bey’in hükümdarın kayda geçmiş “gerçek” sözlerinin yeraldığı tek eser olma kimliğini taşıyan günlüğünden öğreniyoruz…

Dr. Âtıf Hüseyin Bey, Abdülhamid ile sohbetlerini kaydettiği ve Ziya Şakir’in tamamına yakın kısmını bir gazetede tefrika ettikten sonra 1943’te “Sultan Hamid’in Son Günleri” ismi ile kitap haline getirdiği, ardından da Prof. Metin Hülâgü’nün 2003’te tam metin olarak yayınladığı “Sultan II. Abdülhamid’in Sürgün Günleri” isimli notlarının on birinci defterinde, Abdülhamid’in bu konuda şöyle söylediğini naklediyor:

REKLAM

 

“Rumlarla ahvâl (“ilişkiler” anlamında) iyi gitmiyor... Birşey çıkartacaklar. Ben olsam ne yapardım?.. Patrik ile iyi geçinirdim.. Patriği ele alırdım... Patrikhane demek, Yunanistan demektir... Yunanistan’a da, bütün Rumlar’a da Patrikhane hükmeder... Bilmem, bizim hükümet neden bunu böyle düşünmüyor? Rumlar’ın Patrik’ten başka bazı ileri gelen, nüfuzlu adamları var, onları da okşamalı... Hâsılı, Patrikhane’yi okşamakla işler sükûnet bulur itikadındayım (inancındayım)... Ben, Rumlar’ı hep okşardım. Benim içtihadım hâricinde bir kere Babıâli’nin Patrikhane ile arası açılır... O vakit Yunanistan ile muharebe zuhur etti (çıktı)... Ne vakit Patrikhane ile aramız bozulursa, arkadan Yunanistan ile mutlaka harp olur... Bu da pek tabiîdir...

Biz, İstanbul’u Rumlardan zaptettik... Fetih günü onlar matem tutmak isterler... Biz tezahürde bulunursak (ortaya çıkarsak) onların hissiyatını rencide ederiz... Benim zamanımda bir kere İstanbul’un fethi günü merasim yapmak istediler... Ben bu hissiyat noktasını nazara alarak müsaade etmedim... Bunlar hikmet-i hükûmettir, çünki her hükûmet teb’asının hepsinin hissiyatını da rencide etmemeğe çalışmalıdır... Her nedense biz kendi kendimize mesele çıkarıyoruz...”.

Kutlama yasağından bahsederken, unutmamamız gereken bir husus vardır: Hükümdarın tahtta bulunduğu dönem, imparatorluğun en zayıf günleridir. Abdülhamid sürekli bir taviz politikası uygulamakta, hattâ kardeşi Sultan Vahideddin’in ifadesi ile “Ali’nin külâhının Veli’ye, Veli’nin külâhının da Ali’ye giydirmeye” çalışmaktadır. Yunanistan ile mesele çıkartmamak için Patrikhane ile iyi geçinmesi yahut Rumlar’ın üzülmesine engel olmak için İstanbul’un fethinin kutlanmasına izin vermemesi de bu politikanın gereğidir.

Abdülhamid’in koyduğu yasak İkinci Meşrutiyet’in ardından İttihad ve Terakki tarafından kaldırıldı, ilk kutlama 1910’da yapıldı ama bir hataya düşüldü: Fetih günü Milâdî değil Rûmî takvimle 29 Mayıs olarak kabul edildi ve kutlamalar Rûmî 29 Mayıs’a tekabül eden 11 Haziran’da yapıldı. Üstelik o senelerde İstanbul’un surlarına bayrağı ilk diken kişi olarak Balaban Çavuş isimli bir yeniçeriden bahsediliyordu ve Ulubatlı Hasan’ın ortalarda yoktu!

500. YILDA HAYAL KIRIKLIĞI

Derken 1953’e, yani fethin 500. yıldönümüne gelindi...

REKLAM

 

Kutlama için İstanbul’da birkaç sene öncesinden hazırlıklar yapılmış, fetih ve Fatih Sultan Mehmed ile ilgili kitaplar çıkartılmış, kuşatma sırasında şehid olan askerlerden bazılarının mezarları bulunup restore edilmiş ve Fatih’in gündemin ilk sırasında olması için çaba gösterilmişti.

Ama bütün bu faaliyetleri üniversiteler, dernekler ve gönüllüler yapmıştı; hükümet işin içerisinde yoktu, zira fetih kutlamalarının resmî bir şekle bürünmesi hâlinde ilişkilerimizin düzelmeye başladığı Yunanistan’ın “rencide olabileceğinden” endişe ediliyordu.

Hükümet, işte bu yüzden 29 Mayıs 1953’teki kutlamalara resmen iştirak etmeyeceğini duyurdu, kararından Yunanistan’ı haberdar etti ve Yunan hükümeti de memnuniyetini bildirdi! Zamanın başbakanı Adnan Menderes, 29 Mayıs’ta Ankara’da olacak, dolayısı ile törenlere katılmayacak ama hemen ertesi günü, İngiltere Kraliçesi İkinci Elizabeth’in tahta çıkış törenine katılmak üzere Dışişleri Bakanı Prof. Fuad Köprülü ile beraber Londra’ya gidecekti…

Menderes Hükümeti’nin 500. yıl kutlamalarına hiçbirşey şekilde iştirak etmediğini söylemek aslında hatâ olur: Hükümet iki tarih profesörünü, Tayyip Gökbilgin ile Akdes Nimet Kurat’ı Yunanistan’da bu konuda düzenlenen bir toplantıya gönderdi ve İstanbul’un fethini anlatan renkli bir filmin ham hâlinin de banyo edilebilmesi için Amerika’ya yollanması konusunda bir Bakanlar Kurulu kararı çıkarttı.

İstanbul’un fetih kutlamaları konusundaki geçmişimiz böyle maceralarla doludur ve fetih lâyık olduğu şekilde ancak şimdi kutlanabilmektedir!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 04.06.2021 - 13:55 Güncelleme: 06.06.2021 - 00:32

Nazım Hikmet'in bilinmeyen birkaç zindan mektubu

Dün, Nazım Hikmet’in vefatının 58. yıldönümü idi; bu münasebetle anma toplantıları ve törenler düzenlendi, mesajlar yayınlandı.

Hani adamı astıktan sonra başında ağlamak gibisinden tuhaf bir âdetimiz vardır ya, tıpkı öyle!

Vefat yıldönümü vesilesiyle, Nazım’ın Bursa Hapishanesi’nde yattığı 1940’lı senelerde annesi ile yakın bir akrabasına gönderdiği, bugün özel bir kolleksiyonda bulunan ve kitaplarda yeralmayan çok sayıdaki mektubunun birkaçını yayınlıyorum...

Mektupların metinlerini vermeden önce, Nazım’ın yazdıklarında isimleri geçen kişilerin kim olduklarını izah edeyim:

“Sâre teyze”, şairin annesi Celile Hanım’ın kızkardeşi olan ve Deli Fuad Paşa’nın torunlarından Şevket Mocan’la evlenen Sâre Mocan’dır. “Nimet teyze”, Celile hanımın kuzeni ve İttihadçı Rahmi Bey’in eşi Nimet Hanım; “Ayşe” de Nazım’ın kızkardeşi Sâmiye Hanım’ın kızıdır.

Nâzım, annesi Celile Hanım’a 9 Ekim 1949’da gönderdiği, “Farzet ki, ben öldüm. Beni bir ölüyü düşünür gibi düşün, daha rahat edersin, daha az üzülürsün” gibi hüzünlü ifadelerle dolu olan ve altında hapishane müdürünün “görülmüştür” kaydı ile imzasının bulunduğu mektubunda şunları yazıyor:

REKLAM

“Anacığım,

Bundan önceki mektubunu da almış hemen cevap vermiştim. Her halde eline ulaşmıştır. Sâre teyzeme dediğin gibi mektup yazdım, içine Nimet teyzeme yazdığım mektubu da koydum. Herhalde kendisine gönderir.

Ayşe’nin beni görmeğe gelmek istemesi pek hoşuma gitti. Kızcağızın aklında fikrinde böyle bir şey yoktu herhalde, sen yalvarıp yakarmışsındır. Her ne hal ise, kızcağızı durup dururken rahatsız ettiğimi düşünmekle beraber onu görmekten memnun da olacağım. Ah, anacığım “Gelecek bayramını evinde yaparsın inşallah” diyorsun. Hiç sanmıyorum. Çünki, bir kere, daha bayramlarca bayram buralarda kalacağımı biliyorum. Sonra, evim barkım mı var ki, çalacak kapım mı var ki. Günün birinde, belki beş on yıl sonra, sakat ve göçmüş burdan çıksam bile meskenim bekâr odaları olacak. Ne diye bunları sana yazıyorum? Alışasın diye, hayale kapılmıyasın diye. Beni, bir kere ölmüş farzetsen, bunu kabul etsen, acısına bir kere katlanmış olursun ve her acı gibi bu da geçer, sonra alışırsın. Acılara ancak hapiste alışılmıyor, hapiste insan hiçbir şeyi unutamıyor, halbuki dışardaki insanlar için unutulmıyacak, alışılmayacak acı yoktur.

Bütün bunları sana, hakikati olduğu gibi görmen, hayallere kapılıp boşu boşuna üzülmemen için yazıyorum. Farzet ki, ben öldüm. Beni bir ölüyü düşünür gibi düşün, daha rahat edersin, daha az üzülürsün. Senin daha az üzüldüğünü bilmek de benim için bir bahtiyarlık olur.

İşte böyle anacığım. Ellerinden öperim, Nimet teyzemin gönderdiği parayı aldım. Dedim ya, kendisine Sâre teyze eliyle mektup da yolladım. Bir kere daha ellerinden öperim.

REKLAM

 

Oğlun

Nâzım”

Şair, Bursa Hapishanesi’nde kurduğu küçük atelyede diğer mahkûmlarla beraber perdelik tül dokuyup metresini 300 kuruşa satmaktaydı ve öncelikli müşterileri aile mensupları, özellikle de annesi Celile Hanım’ın kuzeni Nimet Hanım’dı...

Nazım’ın Nimet Hanım’a Bursa’dan gönderdiği tarihsiz bir mektubunda bahsettiği “elli lira” Nimet Hanım’ın satın aldığı tüllerin parası idi ve şair şöyle yazıyordu:

“Sevgili Nimet Teyzeciğim,

Göndermiş olduğunuz elli lirayı aldım. Çok çok teşekkür ederim. Tam zamanında yine hızır gibi imdadıma yetişti.

Size fotoğrafımı yollamıştım. Bilmem elinize ulaştı mı? Rahmi Bey eniştemin sıhhati nasıl? Bilhassa sevgi ve saygılarımı söyleyin.

Bana karşı gösterdiği alâkayı ömrümün sonuna kadar unutmayacağım.

Burda günlerim hep birbirinin aynı geçiyor: Yatmak, kalkmak, okumak, yazmak, resim yapmak ve düşünmek. Romatizmalarla uykusuzluktan başka şikâyetim yok. Neş’emi, ümit ve inancımı kaybetmiş değilim. Herşeye rağmen memleketime, halkıma, dünyaya ve insanlara sevgim ve ümidim beni bedbinliğe düşmekten koruyor.

Büyüklerin ellerinden, küçüklerin gözlerinden öperim. Sizi hasretle kucaklar, güzel ellerinizi öperim teyzeciğim.

Enişteme bir kerre daha sevgi ve saygı.

Şöyle bir kendimi toparlayayım da, size burda yazdığım şiirlerden bazılarını göndereceğim. Malûm ya, hapishanede yazılan şiirler yanık olur.

Nazım H.”.

Şair, sayfanın altına, şöyle içli bir de not düşmüş:

“Mektubu alınca cevap verirseniz çok sevinirim. Hapis adam için her mektupta gelen bir hürriyet parçası vardır. N. H.”.

REKLAM

Bu da, Nazım’ın yine Nimet Hanım’a gönderdiği bir başka mektup:

“Teyzeciğim,

Kara günlerimde bana karşı gösterdiğiniz ilginin minnetlisiyim.

Annem, Nisan’ın 19’unda İstanbul’a dönüyor. O da burda benim yüzümden çok çekti. Hâsılı, şu son zamanlarda sevdiğim insanlara dert olduğum için azap çekiyorum.

Saygıyla ellerinizden öper, uzun ve sıhhatlı ömürler dilerim teyzeciğim.

Nazım Hikmet”.

Nazım’ın, annesi Celile Hanım’a Bursa Hapishanesi’nden 9 Ekim 1949’da gönderdiği mektup.

Şaiin, annesinin kuzeni olan ve “Teyze” dediği Nimet Hanım’a mektubu.

Nazım’ın Nimet Hanım’a bir diğer mektubu.

Nazım Hikmet, hapishanede yazdığı şiirleri aile mensuplarına daktilo ederek gönderiyordu ve “Kuvâ-yı Milliye Destanı”nı da yollamışı. Destanın en tanınmış bölümlerinden olan “Onlar”ın orijinalinde, bazı kelimeler şiirin şimdi bilinen şeklinden farklı yazılmış. Meselâ bugün “En bilgin aynalara” diye bilinen ifade, şiirin orijinalinde “En elîm aynalara” diye geçiyor.

Nazım (sağda) Bursa Hapishanesi’nde, mahkûm arkadaşları ile.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 12.06.2021 - 12:35 Güncelleme: 12.06.2021 - 12:35

Bu sergi, kâğıdın tarihi ve imali hakkında Türkiye'de açılmış ilk sergidir

İstanbul’da, Zeytinburnu Belediyesi’ne ait Kazlıçeşme Sanat Merkezi’nde, Asitane Vakfı tarafından kâğıt konusunda Türkiye’de “ilk olma” özelliği taşıyan bir sergi var: “Kitaplar ve Kâğıtlar” sergisi...

Kitap ile alâkalı herşey; kâğıt yapımı, mürekkep imali, ciltleme ve bu alanda akla gelebilecek daha ne varsa bu sergide yeralıyor...

Kâğıt, bizde her zaman sıkıntısı çekilen ve bu yüzden devamlı şekilde ithal edilen bir malzeme olmuştu! İhtiyacı karşılayacak miktarda imal edemediğimiz için hep dışarıya bağlı kalmış ve Osmanlı Devleti’nin ilk devirlerinden itibaren başka memleketlerden satın almıştık. Asırlar öncesinden gelen ve bugün hayranlıkla baktığımız elyazması eserler ile minyatürlerin neredeyse tamamının kâğıtları 16. asra kadar Semerkand’dan, Orta Asya ile alâkamızın kesilmesinin ardından Avrupa’dan, özellikle de İtalya’dan getirtilmişti.

Türkiye’nin kâğıt sıkıntısı hiç bitmedi! Meselâ, İstanbul’da 18. asrın ilk çeyreğinde İslâm Dünyası’nın ilk matbaasını kuran İbrahim Müteferrika yayınlayacağı kitaplar için Yalova’da bir kâğıt fabrikası kurmuştu ama fabrika sadece baskı kitaplar için kâğıt yapabilmiş, elyazmaları için ithalât yine devam etmişti.

Aynı sıkıntı bugün de mevcut, imalâtımız kâfi gelmediği için kâğıdı yine ithal ediyor, yani dışarıdan satın alıyoruz...

REKLAM

 

KİTAPLAR, İNSAN GİBİDİR...

Kazlıçeşme Sanat Merkezi’ndeki sergiyi Zeytinburnu’ndaki mekânında elyazması kitapları restore eden, onarımın nasıl yapılacağının derslerini veren ve kâğıt imali ile de meşgul olan Âsitane Vakfı açtı...

Daha önce yazmıştım: Kitaplar da insan gibidirler ve yaşlanırlar! Elyazmaları yahut eski matbu eserler ne kadar dikkatle muhafaza edilirlerse edilsinler, organik maddeden imal edilmiş oldukları için seneler geçtikçe belleri bükülür. Ömürleri gerçi insan ömründen çok fazladır, fena şartlar altında kalmadıkları takdirde asırlarca yaşarlar ama zaman geçtikçe biryerlerine mutlaka birşeyler olur. Dikişleri atar, cildleri sökülür, sayfaları birbirinden ayrılır, rutubete maruz kaldılarsa perişan hâle gelir, kağıtları asitliyse ufalanır, bazen mürekkep kâğıdı keser, daha başka dertlere uğrar ve neticede her fani gibi onlar da can verir, giderler!

Başlarına böyle işler gelen kitaplar için bugün bazı kütüphanelerimizde ve arşivlerimizde “restorasyon merkezleri”, yani kitap hastahaneleri” vardır. Restoratörler canla-başla çalışarak eserleri kurtarmaya çalışırlar ama Türkiye gibi elyazması eser hazinesi olan bir memlekette elden geçirilmesi gereken eser sayısı hayli fazladır, üstelik bu iş hem vakit alır, hem de oldukça maliyetlidir.

Hasibe Turan’ın başkanı olduğu vakfın Restorasyon ve Konservasyon Merkezi, Zeytinburnu Belediyesi’nin sağladığı mekânda işte bu alanlarda faaliyet gösteriyor...

Vakfın açtığı sergide kâğıt, kitap ve kitap sanatları ile alâkalı ne varsa hepsi birarada bulunuyor... Öğrencilerin imal ettikleri kâğıtlar, Kâğıt yapımının hammaddeleri, boya hâline getirilen topraklar, bir çeşit kâğıt cilâsı olan “âhar”ın malzemeleri, kalemler, fırçalar, cilt kapakları, vesaire...

REKLAM

DUVARA GİZLENMİŞ KİTAPLAR

Sergideki objeler arasında özellikle ikisi dikkatimi çekti: Sepetler dolusu dut yapraklarının içerisindeki ipekböcekleri ile ördükleri kozalar ve Afşin’de 1930’lu senelerde bir duvarın içerisine gizlenen ve seksen küsur sene sonra bulunan kitaplar...

Dut yaprağı ile beslenen ipekböceklerinin öncelikle kumaş imalinde kullanılan kozalarından Asitane Vakfı’nda şimdi kâğıt da yapılıyor ve kâğıtlar yaprakları kemiren böcekler ile beraber sergileniyor...

Duvarın içine gizlenmiş kitaplar ise hüzünlü bir hadise...

İnkılâpların bütün şiddetiyle hüküm sürdüğü 1930’lu senelerin Anadolusunda başlarına bir iş gelebileceğinden endişe duyanlar eski harflerle yazılmış yahut dili Arapça olan kitapları toprağa gömmüş veya geniş duvarların içerisinde saklamışlardı...

Birçok elyazması eseri sayfalarının arasından bugün bile hâlâ toprak çıkmasının sebebi, budur!

Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesinin sâkinlerinden olan ve seneler önce vefat eden İstiklâl Madalyası sahibi Mehmet İmamoğlu’nun torunlarının evlerinin duvarları içerisinde buldukları 40 adet kitap da, bu şekilde gizlenmiş eserlerden bazıları...

Dinî konulardaki eserlerden eski harfli Damga Resmi Kanunu’na, bir şirketin yine eski harflerle yazılmış yönetim kurulu raporlarına, hattâ Osmanlı Devleti’nin Yemen’de kurduğu matbaada basılmış eserlere kadar uzanan ve Asitane Vakfı’nda tek tek restore edilen değişik konulardaki bu 40 adet kitap da sergide yeralıyor...

Kâğıt imalini ve kitap restorasyonunu konu alan Kazlıçeşme Sanat Merkezi’ndeki bu faaliyet, kâğıt alanında Türkiye’de düzenlenmiş ilk sergidir ve bu konuda öncülük eden Hasibe Turan’ın başkanlığındaki Asitane Vakfı, eminim, böyle daha birçok sahada önemli işler görecektir.

Kâğıt sergisinin kataloğu.

Dut yaprakları ve ipekböcekleri...

İpekböceklerinin ördükleri kozalar.

Kozalar böyle iplik hâline getiriliyor ve bunlardan kâğıt imal ediliyor.

Afşin’de duvarın içerisinde bulunan kitaplardan biri: İmam Birgivî’nin “El-Avâmü’l-Cedîd en-Nahvî”sinin 1862’de yapılmış şerhinin elyazması.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 16.06.2021 - 11:16 Güncelleme: 16.06.2021 - 11:16

Fotoğrafı nefret vasıtası hâline getirmek

Siyasî ve ideolojik kamplaşmalar ile nefret bir araya gelip vahim boyutlara vardığı takdirde, taraflar birbirlerine yüklenebilmek için binbir çeşit bahane uydurur; akla gelen hemen her şeyden, hattâ fotoğraflardan bile medet umar ve alâksız iddialar ortalığa saçılır.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın Brüksel’deki NATO Zirvesi’nde Amerikan Başkanı Joe Biden’ın önünde eğildiği yolundaki garabet gibi...

Biden’in geldiğini gören Erdoğan yerinden kalkmış, Amerikan Başkanı ile yumruklarını birbirlerine değdirerek selâmlaşmışlar.

Ama, basına Erdoğan tam ayağa kalkarken çekilen kare dağıtılınca, görüntüden hareketle “Tayyip Erdoğan, Joe Biden’in önünde eğildi” dedikodusu çıkıyor!

Fotoğrafı önceki gün Reuter ile Fransız Haber Ajansı servis ettiler, kareyi Japon basın devi Nikkei’ye ait olan ve başında bir Lübnanlı’nın bulunduğu İngiliz gazetesi Financial Times ilk sayfasında kullandı ve neticede fotoğraf bizde de birilerinin diline düştü.

Hatırlarsınız, rahmetli Bülent Ecevit’in Beyaz Saray’da 1999’da zamanın Amerikan Başkanı Bill Clinton ile konuşurken çekilen fotoğrafı üzerine de bizdeki Ecevit muhalifleri “Clinton’un karşısında esas duruşa geçti” diye yaygara koparmışlardı...

Devlet adamlarına muhalif yahut düşman olanların fotoğraflardaki görüntüyü eğip bükmelerinin ve hakaret maksadıyla ortaya alâkasız iddialar atmalarının bizde hayli örneği vardır ve bu edepsizliklerden vefatından nerede ise 70 sene sonra Atatürk ve onun misafiri olarak 1936 Eylül’ünde İstanbul’a gelen İngiliz Kralı Sekizinci Edward bile nasibini almıştır...

Aşağıda gördüğünüz fotoğraflar hakkında uydurulan palavralar gibi...

İkinci fotoğrafta, kaldığı yattan 4 Eylül 1936 sabahı bir motor ile Dolmabahçe Sarayı’na geçen Kral Edward’ı Atatürk’ün sarayın rıhtımında karşılamasını görüyorsunuz...

Atatürk motordan rıhtıma rahatça çıkabilmesi için Kral’a elini uzattığı sırada çekilen fotoğraf rejim ve Mustafa Kemal düşmanlığını takıntı hâline getiren güruh tarafından yetmiş küsur sene sonra “Atatürk, İngiliz Kralı’nın önünde yerlere kadar eğildi” terânesi ile pazarlandı! Derken utanmazlık daha da arttı ve iddia Atatürk’ün İngiliz çıkarlarına hizmet ettiği saçmalığına kadar uzandı!

Diğer fotoğrafta ise, Dolmabahçe Sarayı’nın giriş merdivenlerinin önünde eğilip Atatürk’ün elini öpmek isteyen bir adam var ve adam öpmeye, Atatürk de elini çekmeye çalışıyor. Halk güvenlik sebebi ile sarayın bahçesine alınmayacağına göre, adam ya Atatürk’ün maiyetinden, yahut saray personelinden biri ...

Herifler “Atatürk, İngiliz Kralı’nın önünde eğildi” yalanını savururlar da kamplaşmanın vahim seviyelere geldiği toplumumuzda fırsat niyetine böyle bir fotoğraf bulan karşı taraftakiler susup otururlar mı?

Onlar da mukabil bir palavra sıkmışlar: Atatürk’ün elini öpmeye çalışan adam, güya İngiliz Kralı imiş!

Sadece siyaset değil, fotoğraflar da nefret, didişme ve hesaplaşma vasıtası hâline getirilirse, netice böyle olur!

REKLAM

 

Tayyip Erdoğan ile Joe Biden’in iki günden buyana çok konuşulan fotoğrafları.

Atatürk’ün 4 Eylül 1936’da İstanbul’a gelen İngiliz Kralı Sekizinci Edward’a motordan rıhtıma rahatça çıkabilmesi için elini uzattığı sırada çekilen bu fotoğrafı, bir güruh “Atatürk, Kral’ın önünde eğildi” palavrası ile pazarlamıştı...

Adamın birinin Dolmabahçe Sarayı’nın merdivenlerinin önünde Atatürk’ün elini öpmeye, Atatürk’ün de elini çekmeye çalıştığı sırada çekilen bu fotoğraf da, “İngiliz Kralı, Atamızın elini böyle öpmüştü” yalanı hâline getirilmişti.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 26.06.2021 - 15:27 Güncelleme: 26.06.2021 - 17:55

İşte, en büyük demokrasi ayıplarımızdan biri: Yassıada'da "cezalı" Demokrat milletvekillerinin kapatıldıkları Bizans zindanı!

Önceki gün İstanbul Valisi Ali Yerlikaya davet etti ve yeni ismi “Demokrasi ve Özgürlükler Adası” olan Yassıada’ya gittik...

27 Mayıs 1960’da yaşanan darbe ile devrilen meşru iktidarın mensuplarının kapatıldığı, burada kurulan mahkemede binbir hukuk rezaletinin yaşandığı, ardından da cinayetten farksız üç idam kararının verildiği Yassıada hakkında fazla birşey yazmama lüzum yok; zira o günlerin siyaset tarihimizde nasıl bir kara leke olduğunu hemen herkes zaten bilir...

Önceki günkü ziyaretim, Yassıada’ya tam altmış sene sonra ikinci gidişimdi! Adaya ilk defa altı yaşında bir çocuk iken, orada yargılanan, üstelik idamları istenen bazı akrabalarımızı ve yakınlarımızı uzaktan da olsa görebilmek maksadıyla ailemle beraber gitmiştik. Darbenin devirdiği Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ile başvekili Adnan Menderes’in ve Demokrat Parti’nin diğer mensuplarının duruşma salonundaki oturuşları, çocukluk hafızamda o kadar yer etmiş ki, hüzünlü sahneler bu kadar sene bile sonra hâlâ gözümün önündedir...

Yassıada Mahkemeleri’ni konu alan birçok yayında ve adada çekilen azap günlerini anlatan hatıralarda, bir “Bizans zindanı”ndan bahsedilir... Adanın sertliği ile meşhur kumandanı Albay Tarık Güryay’ın emirlerine karşı çıkan bazı Demokrat Partilileri tutukluları cezalandırmak maksadı ile bu zindana attığı, hattâ tutuklu olarak adada bulunan İstanbul Emniyet Müdürü Faruk Oktay’ın da bu zindanda can verdiği söylenir...

REKLAM

 

Zindana kapatılanlar arasında Türk tarihçiliğinin büyük ismi, özellikle de Selçuklular dönemi konusunda verdiği eserler hâlâ aşılamamış olan Prof. Dr. Osman Turan da vardı... 1954 ile 1960 arasında Demokrat Parti’nin üç dönem Trabzon Milletvekili olan Prof. Turan, Yassıada sâkinlerinin anlattıklarına göre ada kumandanı Albay Tarık Güryay’ın bir emrine şiddetle karşı çıktığı, hattâ başka bir iddiaya bakılırsa Güryay’ı diğer tutukluların önünde hiç çekinmeden tokatladığı için zindana konmuş ve burada günlerce eziyete uğramıştı!

Yassıada’da yeni inşa edilen mekânları ziyaretten sonra, gezi programında olmayan bu zindanları görmek istedim. Görevli arkadaşlar sağolsunlar, beni ve birkaç dostumu restorasyonu tamamlanan ama henüz ziyarete açılmayan zindanlara götürdüler...

“Zindan” dediğimiz yer, aslında orada mevcut Bizans manastırının “çilehane”si idi. Manastırdaki rahipler bir süreliğine dünyevî hayattan ve hayatın nimetlerinden uzaklaşmak için dar, basık tavanlı ve rutubet içerisindeki yanyana hücrelerde kalmışlardı ama hücreler 27 Mayıs sonrasında kapılarına demir parmaklıklar takılarak “zindan” haline getirilmişti!

Rutubet içerisinde, karanlık, dar ve ayakta durmaya imkân vermeyecek kadar basık zindanlar hakkında başka birşey yazmayacağım; zira yayınladığım fotoğraflar siyaset tarihimizin bu en utanç verici mekânlarının nasıl bir yer olduğunu göstermeye zaten kâfidir.

Yabancı memleketlerde Yassıada benzeri birçok ada vardır ama iki mekân, sâkinlerine yaşattığı ıztıraplarla hepsinin önüne geçmiştir: San Fransisca açıklarında hapishanesi ve bu hapishaneyi konu alan filmler sayesinde meşhur olan Alcatraz ile Fransa tarihinin en bilinen skandallarından birinin kahramanı Yüzbaşı Alfred Dreyfus’un kapatıldığı ve seneler sonra çevrilen “Kelebek” filmi ile dünya çapında bilinen zindanın mekânı olan Fransız Guyanı’ındaki Şeytan Adası...

Üzerlerindeki hapishanelerin ve zindanların kapatılmasının ardından baştan aşağı elden geçirilen her iki ada, bugün müze ve turizm mekânı olarak kullanılıyorlar.

Artık her tarafı restorasyondan geçirilen ve üzerine beş yıldızlı bir otel inşa edilen Yassıada, kayalık cephenin altındaki dar kumsal da plâj haline getirildiği takdirde aynı şekilde tarihî ve turistik bir mekân olarak kullanılabilir ve böylelikle karşılıklı hesaplaşma ve nefret vasıtası olmaktan çıkıp geçmişteki acıları medenî şekilde hatırlama mekânı hâline gelir...

REKLAM

 

REİSİCUMHUR’U UNUTMAMAK!

Şimdi, Yassıada’da yapılması gereken iki hususu ifade etmem gerekiyor:

İlki, restorasyonu yeni biten ve darbelerin nasıl berbat bir şey, emsalsiz bir dert ve bir belâ olduğunu mükemmel şekilde gösteren zindanların âcilen ziyarete açılması...

Diğeri ise tamamlanması şart olan önemli bir eksik: Celâl Bayar konusu...

Celâl Bayar, Demokrat Parti’nin kurucusu, lideri ve daha da önemlisi “Cumhurbaşkanı” idi. Görebildiğim kadarı ile Yassıada’daki mahkeme salonunda balmumundan bir heykeli ve bazı binalarda da fotoğrafları vardı ama Bayar’a adada gereği kadar yer verilmemişti...

Mazlumları yüceltmek ve isimlerini her vesile ile yâdetmek bizde âdettir; Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan kanlı bir ihtilâlin hem mazlumu hem de kurbanıdırlar... Muhafazakâr camiadaki söylentilere bakılırsa, Celâl Bayar “mason olduğu” için idam edilmemiştir ama işin aslı bambaşkadır; darbeciler Bayar’a “Atatürk’ün başbakanı olması” sebebi ile dokunamamışlardır ve Türkiye’nin üçüncü reisicumhuru Celâl Bayar’ın ismine Yassıada’da darbenin diğer kurbanları ile beraber geniş şekilde yer verilmesi hem bir vazifedir, hem de şarttır!

Yassıada’daki Bizans manastırının çile hücrelerine 27 Mayıs sonrasında demir parmaklıklar takılmış ve mekân “zindan” haline getirilmişti!

Türk tarihçiliğinin büyük ismi Osman Turan ile bazı Demokrat Parti milletvekillerinin kapatıldığı ve İstanbul Emniyet Müdürü Faruk Oktay’ın can verdiği zindandaki hücrelerden biri... Dar ve rutubet içerisindeki hücrede ayakta durmanın bile imkânı yok!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 03.07.2021 - 11:17 Güncelleme: 03.07.2021 - 11:32

Müsilaja saman tavsiyesi

Marmara’da ortaya çıkan müsilajın temizlenmesine çalışırken kirlenmenin Çanakkale’yi de aşarak Ege taraflarına uzanma ihtimalinden endişe ediyoruz.

Müsilaj eskiden de arada bir görülür ama öyle fazla kalmaz, kendi kendine ortadan kalkardı. O zamanlarda “müsilaj” sözünü bilmezdik, denizin beyazlanmasına “salya” derdik ama şimdilerde uzmanlık terimlerini hatmettiğimiz için “müsilaj” diyoruz...

Ege sahillerinin de bu derde uğradığını bir düşünün: Denize girilemez, tatil matil sözkonusu bile olamaz ve neticede turizm gümbür gümbür çöker gider!

Müsilaj yahut çevre kirliliği uzmanı değilim ama öncelikle İstanbul’da yaşayan bir vatandaş olarak bu işi bilenlerin söylediklerine kulak kabartıyorum.

Avrupa’nın önemli üniversitelerinden birinde hocalık eden bir dostum, geçen gün müsilaj hakkında ilginç bir hatırasını, daha doğrusu bundan 25 sene kadar önce Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrenci olduğu sırada bir hocasının, Prof. Kriton Curi’nin anlattıklarını nakletti...

Kriton Curi, toprağı bol olsun, Boğaziçi Üniversitesi’nin önemli hocalarından biri ve Türkiye’de çevre sorunlarını ilk gündeme getirenlerden idi. 1942’de İstanbul’da doğmuş, Robert Kolej’den inşaat mühendisi olarak mezun olmuş, Kolej’in yerini alan Boğaziçi Üniversitesi’nde inşaat profesörlüğü yapmış, son senelerinde bütün mesaisini dikkatleri çevre kirliliğine çekmeye vermiş, “Katı Atık Türk Millî Komitesi”ni kurmuş ve 1996’da bir konferans için yurt dışında bulunduğu sırada vefat etmişti.

REKLAM

Üniversitede verdiği çevre derslerinde bundan seneler önce bugünün derdi olan müsilaj meselesinden ve çarelerinden bahsetmesi, Kriton Bey’in konusuna ne kadar hakim olduğunu gösterir...

1990’ların ortalarında Kriton Curi’nin öğrencisi olan dostum, hocasının İngilizcesi “sea snot” olan müsilaja çare olarak “saman balyaları”nı gösterdiğini anlattı...

Kriton Bey müsilajın yayıldığı kısımlara saman döküldüğü takdirde bunların köpüklere yapışacağını, hattâ köpükleri vantuz gibi emerek blok teşkil edeceğini, denizdeki samanların daha sonra temizlenebileceğini, bu yöntemin dünyanın çeşitli yerlerinde denendiğini ve iyi netice alındığını söylermiş.

Konunun uzmanı değilim, Avrupa’nın önemli üniversitelerinde hocalık eden dostumun anlattıklarını naklediyorum... Bir yönetici çıkar da fazla masraf gerektirmeyen bu metodu uyguladığı takdirde Prof. Kriton Curi’nin tavsiyesinin Marmara’da işe yarayıp yaramayacağı belli olur...



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 05.07.2021 - 18:28 Güncelleme: 05.07.2021 - 18:28

Turgut Ağabey

Turgut Kut da hayata veda etti ve geçen Cuma günü Sapanca’da toprağa verdik...

Belli konuların uzmanı olan kişiler vardır, ama isimleri halka mâlolmamıştır ve sadece o konunun erbâbı tarafından bilinirler.

Bir “kültür, şehir, yemek ve kitap tarihçisi” olan Turgut Kut da böyle meçhullerden ama konunun erbâbı tarafından gayet iyi tanınanlardan ve bilgisine itimad edilenlerden idi. Vefat haberi basında ve sosyal medyada gerçi tahminimden fazla yeraldı fakat bu haberler şöhret sahibi olduğu için değil, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın vefa gösterip Turgut Bey’in hanımı Prof. Günay Kut’a taziye telefonu açması ve İletişim Başkanlığı’nın bu görüşmeyi basına duyurması sayesinde yayınlandı.

Ben, Turgut Ağabey’i henüz 18-19 yaşlarımda iken, rahmetli Abdülbaki Hoca’nın, yani Abdülbaki Gölpınarlı’nın vasıtası ile tanıdım ve aradan geçen kırk küsur sene boyunca münasebetimiz hiç kesintiye uğramadı. Onu kaybetmenin verdiği hüzne rağmen söylemeden edemeyeceğim: Turgut Ağabey’i kızdırmak ve didişmek birçok kişi için olduğu gibi benim için de zevkti! Kırk küsur senelik dostluğumuz bir türlü bitmeyen sohbetlerle, uzmanı olduğu konularda ondan birşeyler öğrenmekle, daha doğrusu ağzından lâf almaya çalışmakla ve çene çalmaktan yorgun düştüğümüzde de dinlenme niyetine didişmekle geçti…

REKLAM

AİLE BOYU İLİM

Bazı aileler vardır, akrabaların hemen tamamı kendi alanlarının uzmanı, hattâ üstâdıdırlar…

Divan Edebiyatı’nın Türkiye’deki en kıdemli hocası olan Prof. Günay Kut, Turgut Ağabey’in hanımı; Harvard Üniversitesi’nde hocalık eden ve seneler önce çıktığı Tarihin Arka Odası’nda bilgisi ile binlerce izleyiciyi kendine hayran bırakan Prof. Gönül Tekin de Günay Hoca’nın ablası, yine Harvard’da ders veren ve Türkoloji’nin büyük isimlerinden olan rahmetli Prof. Şinasi Tekin ise Gönül Hoca’nın eşi idi…

Aile boyu ilmin seviyesine bakın!

Nesiller boyu İstanbullu bir aileden gelen ve tam bir “İstanbul çocuğu” olan rahmetli Turgut Ağabey’i ben 2003’te vefat eden Yunanlı şehir tarihçisi, folklorist ve “Rebetika” alanında ortada artık bilinmeyen hiçbir şey bırakmayan meşhur allâme Elias Petropulos’a benzetirim…

Elias da bir “Atina çocuğu” idi. Hayatını hem Atina’nın, hem Selânik’in kültürüne vakfetmiş; bu iki şehrin tarihi, kültürü ve folklörü hakkında dünya kadar yayın yapmıştı…

Turgut Ağabey gerçi ansiklopedilerde başkaları tarafından yazılmasına pek imkân bulunmayan bazı önemli maddeler kaleme aldı, mutfak tarihçiliğimiz ile kitabiyat çalışmaları onun yayınları sayesinde hayli aşama kaydetti ama mükemmeliyetçilik, aşırı titizlik, ince eleyip sık dokuma huyu ve hatâ yapma endişesi bilgisi ölçüsünde eser vermesini engelledi! “Demlenmeye” bıraktığı ve yayınlamaya fırsat bulamadığı çalışmaları günün birinde neşredildikleri takdirde, İstanbul, kitabiyat ve mutfak tarihimiz birçok yeni ve önemli kaynağa sahip olacaktır…

REKLAM

 

PEK BİLİNMEYEN BİR BAĞLANTI…

Rahmetli Turgut Kut hakkında herkesin pek bilmediği bir malûmat vereyim:

Fenerbahçe’de tâââ “Siyah Çoraplar” zamanında futbol oynayan, 20. asır İstanbulu’nun gayet önemli tasavvuf ve dinî musiki erbâbından olan ve 1967’de vefat eden Celvetî ve Bektaşî Şeyhi Yusuf Fahir Baba’dan daha önce birkaç defa bahsetmiştim…

Vefatının ardından Şükrü Saracoğlu Stadı’nın ucundaki evinin yıkılıp stada dahil edildiğini ve Galatasaray’ın Fener’i Şükrü Saracoğlu’nda senelerce bir türlü yenememesinin sebebinin stadın Yusuf Fahir Baba’nın “manevî himayesi altında” bulunması olduğunu yazmış ama “Fenerliler bu manevî büyüklerini unuttukları takdirde Galatasaray’ın karşısında mutlaka yenileceklerdir” deyip Fener’in son yenilgilerini buna bağlamıştım…

Cuma günü kaybettiğimiz Turgut Kut, gençlik senelerinde büyükbabası ile babasının yakın dostu olan Yusuf Fahir Baba’nın yanında bulunmuştu ve onun evlâdı gibi idi…

Turgut Ağabey’e rahmet ve sevgili “hocaannemiz” Günay Hanım’a sabır temenni ediyorum…

Cuma günü vefat eden Turgut Kut (solda) ve Yusuf Fahir Baba.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 09.07.2021 - 20:56 Güncelleme: 09.07.2021 - 20:57

Sami Kohen ve dış haberciliğimiz

Basınımızda dış haberciliğin, gazetelerdeki dış haber sayfaları ile dış haber servislerinin öncüsü olan Sami Kohen hatıralarını yayınladı: “Sami Kohen Anlatıyor: Ver Elini Dünya. 70 Yıllık Gazetecilik Serüveni”...

Yabancı memleketlerde olup bitenler basın tarihimizin ilk günlerinden itibaren gazetelerimizde yeralırdı ama bu haberler ile aynı dönemdeki Avrupa ve Amerikan basınında çıkan dış haberler arasında pek bir benzerlik yoktu. 19. Asrın ortalarından 1910’lara kadar İstanbul basınına uygulanan sıkı sansür halkın dışarıdaki bütün gelişmelerden haberdar olmasına izin vermez, gelişmeler gazetelerin “haricî haberler” sütunlarında kuru, tatsız ve ne dediği pek anlaşılamayan cinsten ve birkaç satırdan ibaret kalırdı.

İkinci Dünya Harbi’nin patlamasından önceki gerginliklerle dolu aylarda, altı sene devam eden savaş boyunca ve savaştan sonraki günlerde gazetelerimiz dışarıdaki gelişmelere tam sayfa yer vermeye çalıştılar. Ama bu sayfalar da Ankara’nın sıkı kontrolü altındaydı; Türkiye’nin dış politikası değiştikçe Matbuat Umum Müdürlüğü gazetelere talimat gönderir ve neyin nasıl yazılması gerektiğini dikte ederdi!

O günlerin gazetelerinde Hüseyin Cahid Yalçın, Âbidin Dâver, Mehmed Âkif’in damadı Ömer Rıza Doğrul ve Muharrem Fevzi Tokay gibi köşe sahipleri ile bazı emekli generaller sık sık dış politika yazarlardı ama Ankara’nın çizdiği çerçeve dahilinde kalmaya mecbur idiler.

REKLAM

 

Sadece savaşla alâkalı gelişmelere sınırlı olan dış haber sayfaları, harbin sona erdiği 1945’ten itibaren yavaş yavaş ortadan kalktı ve dışarıda olup bitenler normal sayfalarda verilir oldu...

Basınımızda dış haberciliği ve dış haberler sayfalarını kalıcı hâle getiren gazeteci, Sami Kohen’dir. Türk gazetelerinin sadece günlük dış haber sayfaları değil, dış haberci kadroları da hem Sami Ağabey’in, hem de 1954’te çalışmaya başladığı Milliyet’tin başında bulunan Abdi İpekçi’nin çabası ile hayata geçmiştir.

1954’ten buyana geçen 67 sene boyunca Milliyet’te yazan Sami Kohen’in 70 senelik meslek macerasından burada kısa da olsa bahsetmeme hiç gerek yok. Onunla alâkalı herşeyi, 13-14 yaşında ortaya çıkan gazetecilik hevesini, yetmiş sene boyunca şahit olduğu önemli dış hadiseleri, hemen yanıbaşında meydana gelen ve dünyayı değiştiren birçok olayı “Ver Elini Dünya”da ayrıntıları ile okuyabilirsiniz.

ÖYLE BİR EKİP ARTIK BİRARAYA GELMEZ!

Ben, gazetelerde ve matbaalarda büyüdüm sayılır. Sahibi olduğumuz gazeteler sayesinde bu meslek ile hayli genç yaşlarımda tanıştım ama asıl gazetecilik maceram ve bu işe ciddî şekilde adım atışım, Milliyet’in Sami Kohen’in idaresindeki Dış Haberler Servisi’ne 1980’de katılmam ile başladı.

Ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın, Milliyet’in o senelerdeki dış haberler servisinin bir emsâlinin artık yeniden teşkili mümkün değildir!

Dış haberciliğin kıdemli üstadı Sami Ağabey başımızda idi, yardımcılığını rahmetli Özel Yelçe yapıyordu; servisi Nilüfer Soner, Lâle Çakıroğlu, ben ve artık üçü de rahmetli olan Cihan Akerson, Dinçer Güner ile Zafer Ağabey teşkil ederdik.

Sami Kohen, Türk basınının en güçlü dış bürolarını kurmuştu: Brüksel’de Mehmet Ali Birand, Londra’da Nuri Çolakoğlu, Bonn’da Bülent Zarif, Washington’da Turan Yavuz, sonraki senelerde Moskova’ya giden Cenk Başlamış, bize dışarıdan çalışan ama her tarafa yetişen Coşkun Aral ve daha nice meslekdaş... AP ve UPİ ajanslarının teleks haberleri, kısa dalga radyodan dinlenen BBC’nin haber bülteni ve daktilo tıkırtıları ile işimizi keyifle, güle-oynaya ama ciddî şekilde yapardık... Sabahki haber toplantısına gündemi vermemizin ardından Sami Ağabey’in “Şimdi şekerim, falanca hadise çok enteresan...” diye başladığı değerlendirmeleri ve sık sık da “Aman duble check etmeden (yani çift doğrulama yapmadan) birşey yazmayın” uyarıları dinlenir sayfa o çerçevede hazırlanırdı...

REKLAM

 

Servisteki herkesin ortak bir özelliği vardı, hepimiz muhabirdik! Haberleri yabancı ajanslardan ve radyolardan alıp Türkçe’ye çevirip sayfaya koymak işimizin sadece bir kısmıydı ve gerektiğinde, hem de sık sık habere giderdik. İstanbul’a önemli bir şahsiyet mi geldi, derhal yanıbaşında bitip haber olabilecek birşeyler söyletmemiz şarttı! Dünyanın dört bir tarafındaki önemli olayları gidip yerinde izlemek, bizler için gazetenin istihbarat servisindeki arkadaşların İstanbul’un herhangi bir yerindeki yangın yahut soygun haberini takip etmelerinden farksızdı. Bir memleketten diğerine koşuşturmak, meselâ öğlen saatlerinde Bağdat’tan gelen uçaktan inip Afrika’ya, Avrupa’ya yahut Amerika’ya giden diğer uçağa yetişebilmeye çalışmak bizler için sıradan bir işti...

TÜRKÇELERİ BOZUK TERCÜME BÜROLARI...

Ama, kırk küsur sene öncesinin güzel günlerinden bugünün dış haberciliğine baktığımda, maalesef hiç de hoş olmayan bir manzara ile karşılaşıyorum!

Geçmişte mensuplarının tamamı cevval birer muhabir olan dış haberler servisleri bugün birer tercüme bürosuna dönmüştür, üstelik bazıları maalesef kötü birer tercüme ofisi hâlindedir! Birçoğunun bozuk Türkçelerini bir tarafa bırakın, haberi yazmaktan bile âciz haldedirler; öyle ki, başlıkta sözü edilen hadise bile artık haberde yeralmamaktadır!

Meselâ, geçenlerde bir gazetenin internet sitesinde yeralan “Rusya gemiyi füzeyle vurdu! 10’dan fazla savaş uçağı havalandı” başlıklı bir “Son Dakika” haberini örnek vereyim ve haberin ilk birkaç paragrafını Türkçesine dokunmadan aynen nakledeyim:

“Son dakika haberlere göre, Avrupa’nın göbeğindeki Rus üssünü havaya uçurmayı denediler, Karadeniz’de ise 10’u aşkın savaş uçağı havalanıp bir gemiyi hedef aldı. ‘Düşman’ gemisine füze ateşlendiği bildiriliyor. İşte son dakika gelişmeler...

Ukrayna’nın ev sahipliğinde ABD’nin başını çektiği 32 ülkenin giriştiği Sea Breeze 2021 tatbikatıyla tüyleri diken diken olan Rusya, Karadeniz’de bir düşman gemisini vurdu.

Rusya Savunma Bakanlığı, Karadeniz Filosu’na ait savaş uçakları ve gemilerinin düşman gemisine füze ateşlediğini ve bombardımana tuttuğunu bu sabah erken saatlerde açıkladı.

Tatbikatta yer alan 10’u aşkın jetin Su-30, Su-24M, Su-34 ve Su-27 olduğu bildiriliyor. Donanma ise Saratov ve Orsk çıkarma gemileriyle patlama seslerinin kesilmediği bölgedeydi.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 14.07.2021 - 16:04 Güncelleme: 14.07.2021 - 16:04

Hayvanları Koruma Kanunu başlangıç için mükemmel bir yasadır!

Meclis’te nihayet kabul edilen Hayvanları Koruma Kanunu, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan tarafından onaylanmasının ardından yürürlüğe girecek...

Meclis’ten böyle bir kanunun çıkmış olmasının benim gibi hayvanseverler ve evinde hayvan besleyenler için nasıl bir müjde olduğunu söz ile ifade edebilmek hayli zordur!

Kanunun önemli tarafı, hayvanlara yapılan her türlü kötü muamelenin, kasten ve sapıkça zevkler uğruna canlarını almanın artık eskiden olduğu gibi “kabahat” değil, “suç” kabul edilmesi ve bu haltları edenlere hapis cezaları getirilmesidir.

Bir hayvan neslini yokedenlere beş yıldan on yıla, nesli yokolma tehlikesi altında olan hayvanı öldürenlere bir yıldan beş yıla, ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldürenlere altı aydan dört yıla, hayvanlarla cinsel ilişkide bulunan sapıklara ve hayvana işkence edip acımasız muamelede bulunanlara da bundan böyle altı aydan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilecek.

Kanun insan görünen ama iç dünyalarının insanlıkla alâkası olmayanlar için daha başka cezalar ve hayvanlara muamele ile alâkalı yeni uygulamalar getiriyor ama en önemli yenilik, eziyetin ve cinayetin artık “suç” kabul edilmesidir.

Hangi alanda olursa olsun iyi niyetle bir düzenlemeye gidildiğinde o kararı eksik ve yanlı bulup “İstemezük!” diye haykırmak âdetimizdir...

REKLAM

Hayvanları Koruma Kanunu hakkında da şimdi böyle “istemezük”ler işitiliyor...

Gerekçe, kanunda hapis cezalarının altı aydan başlaması ve altı aya kadar mahkûmiyet alanlar cezaevlerine konmadıkları için hayvanlara karşı işlenen suçların faillerinin hapse girmeyecek olmaları...

Hayvanları Koruma Kanunu başka hususlarda, meselâ mahallî idarelere verilen sahipsiz hayvanları bakımevlerine götürme, oralarda müşahade altında bulundurma, rehabilite etme, aşılama, kısırlaştırma ve birileri tarafından sahiplenene kadar bakımevlerinde tutma yetkisinin hayvana karşı sevgi hissetmeyen görevliler tarafından düzgün şekilde yerine getirilmemesi ihtimali yüzünden endişeye sebep olabilir. Ama kabul edilen kanun yepyeni bir başlangıçtır ve Türkiye’de siyasî reformların ardından sık sık tekrarlanan “Yetmez ama evet!” sloganı bunun için de geçerlidir.

HAYVAN BİLMEYEN BİR NESİL

Son senelerde sokak hayvanlarına karşı gösterilen şefkatte hemen farkedilebilecek bir artış oldu, köşe başlarında artık daha çok mama ve su kabına tesadüf ediliyor, yanlarında kedi-köpek maması taşıyanların sayısı artıyor ama hayvan bilmeyen ve hayvan sevgisine âşina olmayan nesiller de var! Sokakta, girdiği dükkânda yahut misafir gittiği evde bir kedi gördüğü zaman şaşırıp “Aaaa, kedi!” diye haykırıp “Bu sizin mi?” gibi tuhaf sorular soran garip bir nesil...

Böylelerine “Böyle kedi olur mu evlâdım, bu dana, bildiğin dana!” diyecek yahut “Benim değil, anneannenin” cevabını vereceksiniz ama anlamayacak!

Karşınıza çıktığına yüzünüze tebessüm edercesine bakan bu bîçârelerin en büyük şanssızlığı yakmaktan patilerini ve kuyruklarını kesmeye kadar her türlü eziyeti etmekten zevk alan, hattâ onları cinsî istismar vasıtası gören ve sadece görüntüleri “insan” olan yaratıklarla birarada yaşamaya mecbur kalmalarıdır!

REKLAM

 

GEÇMİŞİMİZDEKİ İKİ BÜYÜK SUÇ

Tarih boyunca hayvanlara iyi muamele etmiş, göçmen kuşların ihtiyacını karşılamak maksadıyla camilerin dış cephelerine kuş evleri kurmuş, beygirler için tâââ 1587’de hafta tatili ilân etmiş, hattâ hayvan vakıfları kurmuş bir millet olmakla iftihar ederiz ama hayvan katliamlarının en zalimini de yine bizim yapmış olduğumuzu ve bu katliamları büyük felâklarin takip ettiğini pek hatırlamayız.

İlkinin ardından Navarin felâketi ile büyük bir kıtlık, diğerinden sonra da Balkan Savaşı faciaları gelmiştir!

Kısaca hatırlatayım: İstanbul köpekleri ilk toplu katliama 1827’de, İkinci Mahmud zamanında uğradılar. Hükümdar, şehirde ne kadar köpek varsa yakalanıp Hayırsızada’ya gönderilmelerini buyurdu; birkaç gün boyunca İstanbul’da belki de tek bir hayvan kalmadı ama halktan beklenmeyen tepkiler yükseldi: Millet “Hayvanlara eziyet etmek uğursuzluk getirir, başımıza iş açılır, köpekleri orada bırakmayalım” diye homurdanmaya başlayınca sağ kalan köpekler adadan teknelere konup tekrar İstanbul sokaklarına salındı ama birkaç ay sonra Navarin felâketi geldi, Avrupalılar donanmamızı cayır cayır yaktılar ve bunu büyük kıtlık takip etti!

Aradan seneler geçti, 1910’a gelindiğinde “köpek meselesi”ni çözmeye bu defa da İstanbul “Şehremini”, yani Belediye Başkanı Suphi Bey soyundu: Haziran başında İstanbul’daki bütün köpeklerin yine Hayırsızada’ya yollanmasını emretti ve birkaç gün içerisinde 80 bin kadar köpek çatanalara yüklenip yeniden mecburî bir ada yolculuğuna çıkartıldı.

Hayırsızada kayalıktı, üzerinde dikili tek bir ağaç yoktu ve 80 bin köpeğin feryadı söylendiğine göre geceleri İstanbul’dan bile işitiliyordu. Sesler birkaç gün sonra kesildi, zira yaşayabilmek için birbirlerini yiyen köpeklerden artık bir teki bile hayatta değildi...

REKLAM

 

Suphi Bey ve adamlarının gözünden kaçan köpekleri yoketmek de sonraki belediye başkanlarından birine, Operatör Cemil Paşa’ya (Topuzlu) düştü... Paşa seneler sonra çıkarttığı “80 Yıllık Hatıralarım” başlıklı kitabında kendi dönemindeki köpek kıyımını “Meşrutiyet’in ilânından sonra, İstanbul’daki köpeklerin büyük bir kısmı toplatılarak Marmara’daki Hayırsız Ada’ya gönderilmişti. Bununla beraber belediye başkanlığına tâyinim sırasında 30 bine yakın köpek buldum. Bunları yavaş yavaş imha ettirdim. ...Süprüntüleri sabahları kapılarının önüne bir çöp kabı içinde koymayıp sokağa atanların çöplerini tekrar evlerinin içine döktürdüm” diye övünerek anlatacaktı...

Ama, İstanbul halkının beklediği uğursuzluk da gecikmedi; Suphi Bey ile Cemil Paşa’nın marifetlerini bir başka facia takip etti, Balkan Savaşı patladı ve imparatorluğun anavatanı olan Balkanlar elimizden gitti!

Geçmişimizde hayvanlara karşı sadece muhabbet gösterdiğimizi zannederiz ama o geçmiş maalesef işte böyle iki büyük cürüm ile lekelidir! Meclis’te kabul edilen Hayvanları Koruma Kanunu bu yüzden çok önemli bir gelişmedir ve bütün hayvanseverlerin kanunun çıkmasını sağlayanlara müteşekkir olmaları gerekir.

Tanıdığım en sıkı hayvansever, medenî hukuk alanında Türkiye’nin büyük otoritelerinden olan rahmetli Prof. İsmet Sungurbey idi...

Doğup büyüdüğü Yedikule Surları’nın oradaki evinden sabahları güneşle beraber çıkar, bagajını et ve kemikle doldurduğu küçük otomobiline biner ve bir buçuk-iki saat boyunca sahil yolundaki ve yolun iç tarafındaki hayvanları tek tek beslemeye uğraşırdı.

İsmet Hoca’nın sadece bizde değil, bu sâhada bütün dünyada önemli yeri olan “Hayvan Hakları” isminde dokuzyüz küsur sayfalık muazzam bir eseri vardır...

Hoca’nın kitabını bulup gözden geçirdiğiniz takdirde hem hayvanlarla beraberlik maceramızın geçmişini ayrıntıları ile öğrenir, hem de çıkan bu yeni kanunun nasıl önemli bir gelişme olduğunu daha yakından görürsünüz.

 

Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 18.07.2021 - 07:29 Güncelleme: 18.07.2021 - 07:29

Asker göndereceğimiz Afganistan bugün Cumhurbaşkanlığı Forsu'nda iki yıldızla temsil ediliyor ama...

Kâbil Havaalanı’nda güvenliğin muhafazasını Amerikalılardan devralmamız gündeme geldi ve böyle bir durumda askerlerimizin Taliban kuvvetleri ile karşı karşıya gelmeleri ihtimali ortaya çıktı.

ABD’nin Afganistan’da 2001’de başlattığı bombardımanların ardından hâkim olduğu bölgeleri Afgan Hükümeti’ne bağlı birliklere bırakmak zorunda kalan Taliban şimdi her gün ilerliyor ve daha önce terketmek zorunda kaldığı yerleri birer birer geri alıyor. Yabancı birliklerin de çekilmelerinin ardından Taliban’ın artık başkent Kâbil’e de gireceği belli gibi ve bunun ardından tek bir hedefleri olacak: Havaalanı...

Peki, Mehmetçik ile Taliban havaalanında karşı karşıya geldikleri takdirde ne olacak?

Endişeler işte bu noktada yoğunlaşıyor ama Afganistan meselesinin bir başka yönü daha var:

Son zamanların modası olan stratejik analizlere, beyin fırtınası dedikleri lâfı eveleme-geveleme yollarına falan girmeden kısaca söyleyeyim: Türkiye’de birçok kişiye bugün çok uzaklarda, hattâ başka bir dünyanın esrarlı ama kan ve gözyaşı içerisindeki beldesi gibi görünen Afganistan ile halkı değil ama toprakları bakımından yakın bir bağlantımız vardır. Öyle ki, bugün Cumhurbaşkanlığı Forsu’ndaki 16 yıldızdan ikisi, geçmişte Afganistan’da hüküm sürmüş olan Türk devletlerini temsil eder!

REKLAM

Başkent Kâbil’in güneyindeki Gazne, ilk Türk devletlerinden birini kuran Mahmud’un başşehridir ve Mahmud, tarihimizde “Gazneli Mahmud” diye geçer…

Taliban’ın operasyonları sırasında ismini sık sık işittiğimiz Herat ise, Timur’un, yani 1402’deki Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid’i perişan eden Timurleng’in imparatorluğuna Semerkand ile beraber başkentlik etmiştir ve Timur’un oğlu Şahruh Mirza burada hüküm sürmüş, şehir sonraki asırlarda İslâm dünyasının en parlak kültür merkezlerinden olmuş ama sonra her bakımdan perişan hâle gelmiştir.

Türkiye her ikisinin de anadili Türkçe olan bu devletleri, yani Gazneliler ile Timurîler’i “kendisinden” kabul etmiştir ve bu iki devlet şimdi Cumhurbaşkanlığı Forsu’nda birer yıldızla temsil edilmektedir.

Başka şekilde ifade edeyim: Cumhurbaşkanlığı Forsu’nda geçmişte kurulmuş 16 Türk Devleti’ni temsilen 16 adet yıldız vardır; bu yıldızlardan ikisi Gazneli Mahmud ile Timur’un kurdukları ve başkentleri şimdi Afganistan’da bulunan devletlere aittir. Üstelik kültürümüzün çok önemli bir ismi, Hazreti Mevlânâ da Afganistan’ın Belh şehrinde doğmuş ve Anadolu’ya tâââ oralardan gelmiştir...

BAKARA SURESİ VE CİHAD...

Meselenin endişe verici tarafı, Taliban’ın Türkiye’ye hitaben geçen salı günü yayınladığı sekiz maddelik bildiri...

“Afganistan İslâmî Emirliği Kültür İşleri Komisyonu Sözcülük Ofisi” tarafından yayınlanan bildiride Afganistan İslâm Emirliği ile Afgan halkının Müslüman Türk halkıyla tarihî, kültürel ve dinî bağları olduğu söylendikten sonra Türkiye’nin Afganistan’da asker bulundurma kararından vazgeçmesi istendi, bunun ardından da bir tehditte bulunuldu, “yabancı kuvvetlerin Afganistan’da kalmasının işgal olarak görüleceği ve Hicri 1422’de 1500 civarında seçkin âliminin verdiği fetvaya göre mukabele edileceği” vurgulandı...

REKLAM

Bildirideki en önemli nokta burası, yani atıf yapılan “Hicrî 1422”, yani Miladî tarihle 22 Eylül 2001’de yayınlanmış olan fetva idi...

Fetva, Amerikan Başkanı “oğul” Bush’ın Afganistan’da bulunan Usame bin Ladin’in teslim edilmemesi hâlinde Afganistan’a karşı askerî harekât yapılacağını açıklaması üzerine verilmişti. Taliban, Bush’un tehdidine karşı Afganistan’ın ulemasını teşkil eden 1500 kadar din adamını biraraya getirmiş, ulema 21 Eylül’de Bin Ladin’e “Afganistan’ı kendi arzusu ile terketmesi” tavsiyesinde bulunmuş, Başkan Bush’un bu kararı kabul etmemesi üzerine de ulema ertesi gün cihad fetvası vermişti.

Fetvanın temelini Bakara Suresi’nin 191. âyeti teşkil ediyordu ve bu âyet İslamiyetin savaş konusundaki en önemli hükümlerinden idi:

“Size karşı savaşanları yakaladığınız yerde öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkartın. Fitne, adam öldürmekten daha kötüdür. Mescid-i Haram’da onlar sizinle savaşmadıkça, siz de onlarla savaşmayın. Eğer onlar size karşı savaş açarlarsa siz de onları öldürün. İşte, kâfirlerin cezası böyledir”.

Taliban’ın Afganistan’da senelerden buyana devam eden mücadelesi bu fetva üzerine inşa edilmişti ama şimdi daha farklı ve bizim açımızdan da tehlikeli bir dönemeçteyiz: Bir yanda asırlar önce kurduğumuz ve Cumhurbaşkanlığı Forsu’nda iki ayrı yıldızla temsil ettiğimiz devletlerin mekânı olan Afganistan, diğer yanda da bize karşı uygulanabilecek bir fetva ve bu fetvaya dayanılarak kalkışılabilecek bir cihad tehdidi var...

İşte buyurun taptaze, nurtopu gibi bir dert!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 22.07.2021 - 12:58 Güncelleme: 22.07.2021 - 12:58

Sosyal medyada adınıza açılmış sahte hesapları kapattırın, başınıza bin türlü dert gelebilir!

Senelerden buyana “Sosyal medyayı kullanmıyorum, benim adıma açılmış olan hesaplar sahtedir, bu hesaplarda bana atfen söylenenler de bana ait değildir” diye defalarca hem yazdım, hem de TV’lerde sık sık söyledim...

Ama birileri kalkıp benim ismimle hesap açıyor, sonra yine benim ağzımdan tweet, mweet, zweet vesaire gönderip duruyor; saftirik derseniz zaten bol, ne söylense inanıyorlar ve böyle bana atfen uydurulmuş saçmalıklar etrafta dolaşıp duruyor...

Dolayısı ile sosyal medya ile alâkadar olmadığım konusunda milleti ikna edebilmem ne mümkün? Adıma açılmış düzmece hesapları bana ait, buralarda yazılan mesajları da benim gönderdiğimi zannedenler var!

Arkadaşlarımın dün verdikleri bir haber, sosyal medya sahtekârlığının artık ciddî, vahim ve tehlikeli bir hâle geldiğini gösterdi:

Adamın biri Instagram’da bundan birkaç ay önce benim adıma ama benden habersiz, “hayran hesabı” dedikleri bir hesap açmış; yazılarımdan ve TV’lerdeki konuşmalarımdan alıntılar yapmış, hattâ beğeni gönderenlere kitaplarımdan bazılarını hediye edeceğini bile söyleyip işe devam etmiş...

Asıl dert bundan sonra başlıyor:

Adıma açılmış olan ama benimle hiç alâkası bulunmayan bu sahte hesapta dün düzmece bir banka havale dekontu yeraldı. Birisi güya benim banka hesabıma 96 bin 700 lira yollamış, ben de parayı alır almaz “Kemal Bey çok teşekkür ederim 33 dakika içerisinde tecrübem olmadan hisse üzerinden 96 bin TL hesabıma geçti sorun çıkmadan paramı değerlendirdim 5 bin 100 TL kayıt ücreti karşılığında bu kazanca sahip oldum tüm takipçilerime referans olup yönlendirecem” diye bozuk düzen Türkçe bir mesaj göndermişim!

REKLAM

 

Ne sahte Instagram hesabında yeralan havale dekontunun ait olduğu bankada hesabım ve dolayısı ile böyle bir IBAN numaram var, ne bana 96 bin lira gönderdiği iddia edilen adamı tanırım, ne böyle işlerle uğraşırım, ne de mesajda sözü edilen para meselesinden haberim var!

Hesabı kapattırmaya çalışan arkadaşlarımın söylediklerine bakılırsa internette böyle üçkâğıtçılık yapanlar benim adıma açılmış olan hayran hesabına girip düzmece banka belgesi ile yine bana atfedilen uydurma teşekkür mesajını paralı ama saf müstakbel kurbanlar bulabilmek için kullanmışlar.

Bu yazıyı okuduğunuz sırada sözünü ettiğim sahte hesap bir ihtimal kapattırılmış olacak ama dikkatli olun ve tedbiri elden bırakmayın! Etraf adınıza hesap açıp her türlü pisliği yapabilecek tıynette sahtekârlarla dolu; herifler böyle düzmece hesaplarla üçkâğıtçılık ve dolandırıcılık gibi her türlü melâneti yapabilir, isminizle etrafa mesajlar gönderip başınızı derde sokabilirler, sonra uğraşın durun!

Kurdukları sitelerde klavye delikanlılarının takma isimlerle etrafa çamur atmalarına ve ona-buna hakaret yağdırmakla tatmin olmalarına imkân tanıyıp bu işten para kazananların açtıkları sitelerde edilen küfürlerle hakaretler hâlâ “eleştiri” olarak görüldüğü ve sosyal medyadaki sahte hesaplara ciddî bir denetim getirilmediği takdirde başınıza her an böyle bin türlü iş gelebilir!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 27.07.2021 - 11:30 Güncelleme: 27.07.2021 - 12:02

Bir İngiliz haber sitesi, Tunus'ta darbe olacağını iki ay önce belgesi ile yayınlamıştı!

Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said, önceki gün bizzat darbe yaptı!

Kays Said ülkede olağanüstü şartlar yaşandığı gerekçesi ile ordunun da desteğiyle Başbakan Hişam el Meşişi’yi görevden aldı, Meclis’in yetkilerini dondurdu, milletvekillerinin dokunulmazlıklarını kaldırdı, ardından Savunma Bakanı İbrahim Bartaci ile İçişleri Bakanı Tevfik Şerafeddin’i azletti ve askerler Meclis Başkanı Raşid Gannuşi’nin binaya girişini engellediler.

Cumhurbaşkanı’nın Anayasa’nın 80. maddesine dayanarak yaptığını iddia ettiği darbe başta Türkiye olmak üzere birçok memlekette tepki ile karşılandı ama iki ülkeyi gayet memnun etti: Mısır’ı ve Birleşik Arap Emirlikleri’ni...

Şimdi her iki ülke, Tunus’ta yaşananlara alkış tutuyor!

Kays Said’in bu işi yapmaya kendi başına karar vermediği ortada... Darbenin geçen Nisan’da Said’in Kahire’yi ziyaretinde Mısır’ın darbeci lideri Abdülfettah el Sisi ile yaptığı temaslarda plânlandığı ve yanına Birleşik Arap Emirlikleri’ni de alan Mısır’ın böyle bir gelişme ile en başta Türkiye’nin Libya konusunda elini zayıflatmayı hesapladığı ortada...

Ziyaretin ardından da Said ile Sisi tarafından karşılıklı destek mesajları yayınlandı… Kays Said geçen Haziran’da Sisi ile telefonda görüştü, Tunus’un Mısır’a her konuda destek verdiğini, öncelikle de Etyopya’nın Nil Nehri üzerinde inşa ettiği baraj konusunda Mısır’ın yanında durduklarını duyurdu ve Mısır’ın güvenliğinin Arap dünyasının güvenliğinin en önemli unsuru olduğunu açıkladı.

REKLAM

 

Tunus’ta cumhurbaşkanı tarafından darbe yapılacağı da haftalar öncesinden belli idi; zira İngiltere’de internet üzerinden yayın yapan ve oldukça etkili olan “Middle East Eye” isimli haber sitesi, 23 Mayıs’ta Kays Said’in hazırlıklarını bütün ayrıntıları ile yayınlamıştı...

“Middle East Eye”, yani “Ortadoğu’nun Gözü”, uzun yıllar Ortadoğu’da gazeteci olarak bulunan, Beyrut’ta iki defa kaçırılan ve senelerce İngiliz “The Guardian” gazetesinde yazan İngiliz gazeteci David Hearst tarafından 2014 Nisan’ında kuruldu. Ortadoğu uzmanlarının yanısıra 2018’de İstanbul’daki Suudi Arabistan Konsolosluğu’nda katledilen Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı ile eski başbakan Ahmet Davutoğlu’nun da bir ara yazdıkları siteyi bugün 85 yaşında olan Hearst idare ediyor...

Site, yayın hayatına başlamasından bugüne kadar geçen yedi yıl içerisinde ses getiren çok sayıda haber yayınladı. Meselâ, 15 Temmuz’daki başarısız darbe girişiminin ardından çıkan bir haberde Birleşik Arap Emirlikleri’nin himayesindeki Filistinli terörist Muhammed Dahlan’ın darbecilere maddî destek yaptığı ama girişimin başarısız olması üzerine Emirlikler’in Dahlan’ı sınırdışı ettiği duyurulmuştu. Dahlan haber üzerine Londra’da Middle East Eye’ın aleyhinde yüklü meblâğda tazminat dâvâsı açtı ama ilk duruşmadan hemen önce 500 bin sterlin tutan mahkeme masraflarını da ödeyerek dâvâdan vazgeçti ve bu arada Birleşik Arap Emirlikleri, siteye erişim yasağı koydu!

GÖRÜNTÜSÜ İLE YAYINLANDI

Middle East Eye’ın Tunus hakkında 23 Mayıs’ta yayınladığı haber, Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said’in en yakın yardımcısı olan Nadya Akaça’nın Kartaca’daki Cumhurbaşkanlığı Sarayı’ndaki ofisinden sızan 13 Mayıs tarihli ve üzerinde “çok gizli” kaydı bulunan bir belgeye dayanıyordu. Haberde görüntülerine de yer verilen belge Cumhurbaşkanı Said’in koronavirüs salgını ile ekonomik sıkıntılardan kaynaklanan huzursuzlukları bahane ederek yapacağı darbeyle ilgili idi ve “anayasal darbe” olarak nitelenen girişimin bütün hazırlıkları belgede ayrıntıları ile yeralıyordu.

REKLAM

 

Tunus, yayının ardından haberi yalanladı, belgenin gerçek olmadığını ileri sürdü ve Kays Said’in demokrasinin bütün kuralları ile kurumlarına bağlı olduğunu iddia etti ama yayından tam iki ay sonra, belgede yazılmış ne varsa hepsi, darbenin ardından göreve getirilecekleri duyurulan kişilere kadar gerçek oldu!

Belgede görevlerinden alınacakları söylenen bakanlar darbeden sonra hemen azledildiler, yerlerine yine belgede isimleri verilen kişiler getirildi ve en önemli gelişme İçişleri Bakanlığı’nda yaşandı: Middle East Eye, Kays Said’in darbenin ardından İçişleri Bakanı Tevfik Şerafeddin’i de görevinden alıp yerine Cumhurbaşkanlığı Güvenlik Birimi’nin başkanı Halid el Yahyavi’yi getireceğini haber veriyordu, bu bilgi de doğru çıktı ve Kays Said dün Halid el Yahyavi’yi İçişleri Bakanı yaptı.

Tunus’un “hukukçu” Cumhurbaşkanı tarafından yapılanlar sadece hukuku ayaklar altına almakla kalmamış, darbeler tarihine bütün ayrıntıları önceden yayınlanmış ilk ve tek darbe olarak geçmiştir.

Middle East Eye’ın geçen 23 Mayıs’ta yayınladığı darbe plânı. Belge, Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said’in en yakın yardımcısı Nadya Akaça’nın ofisinden sızmış.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 31.07.2021 - 12:19 Güncelleme: 31.07.2021 - 12:19

Önce kitap, sonra da orman yakan çocuklar yetiştirmekle ne kadar iftihar etsek azdır!

Memleketin dört bir tarafı yanıyor ve tutuşan yahut tutuşturulan ormanlar gündemin tabii ki ilk sırasında yeralıyor...

Ama dün gelen ve üzerinde gayet ciddî şekilde düşünmemiz gereken bir haber ne yazık ki gözlerden kaçtı ve önemine rağmen hiç mi hiç ses getirmedi.

Haber, şöyle: Marmaris’teki yangını 10-12 yaşlarında iki çocuğun başlattığı iddia ediliyor! Çocukların pedagog refakatinde ifadeleri alınmış ve “Kitap yakıyorduk, alev çoğaldı, Kola şişesine su doldurup söndürmek istedik, sönmedi, biz de kaçtık” demişler!

Koskoca ormanları iki çocuğun küle çevirdiği iddiası şayet doğru ise hakikaten vahimdir ama asıl vahameti Marmaris’teki büyük yangına sebep olan ilk kıvılcımın kaynağı teşkil etmektedir: Yakılan kitaplar!

Orman yangınları şimdiye kadar hep izmarit, mangal yahut nargile yüzünden çıkardı ve bu sebeplere şimdi bir yenisi ilâve edildi: Kitap yakmak...

Mesele de işte burada: On küsur yaşındaki çocukların kitabı artık “yakılacak” nesne olarak görmeleri!

Böyle bir iş ettikleri için sadece çocukları suçlamak pek akıl kârı iş olmaz; asıl hesap sorulması gerekenler kitap yakan o çocukları yetiştirenler, yani kitabın yakmaya değil okumaya yaradığını öğretmemiş olan aileler, çevre, okullar, hattâ bütün eğitim sistemidir!

REKLAM

 

Yolcu trenleri seneler önce Anadolu’daki küçük istasyonlarda durduğu zaman vagonların etrafını “Gazete, gazeteeee...” diye bağırıp okunmuş gazete isteyen çocuklar çevirirlerdi. Gazeteleri okumak değil, kesekâğıtçılara satmak maksadıyla isterlerdi ama okumasalar bile fotoğraflarına bakarlar, sayfaları yırtılıp parçalanmamaları için itina ile katlarlardı, yani kâğıdın kıymetini bilirlerdi!

Zamâne çocuklarından bazıları için kâğıt artık yakılacak malzemedir!

Habertürk’te dün, Belgrad Ormanları’nda mangal yapıp semaver kuran bir hödüğün fotoğrafları vardı... Memleketin dört bir tarafındaki ormanlar cayır cayır yanarken ağaçların arasında mangal ve semaver safası yapan herif gerine gerine “Ateşimizi iyi söndürdük” diyebilecek kadar yüzsüzdü...

Türkiye’de yüzlerce, binlerce hektar ormanın küle dönmesinin eleminin yaşandığı günlerde kazık kadar adam gittiği ormanda hâlâ ateş yakmaya devam edebiliyorsa, o kafanın mahsulü olan çocukların kitap yakmalarına hiç şaşırmayalım!

HAYVANLARI DA KATLEDİYORLAR!

Ormanların aşırı sıcaklar yüzünden kendiliklerinden mi alev aldıklarını, yoksa kundaklamanın mı mevcut olduğunu; açılan soruşturmaların neticesinde öğreneceğiz...

Kundaklama iddialarının doğru çıkması ve bu cürmü işleyenlerin yakalanması hâlinde sadece Ceza Kanunu’nun ormanları yakmakla ilgili maddelerinin değil, Meclis’in geçen haftalarda kabul ettiği Hayvanları Koruma Kanunu’ndaki cezaî müeyyiddelerin de tatbiki şarttır.

Orman ağaçtan, yeşillikten ve çalı-çırpıdan ibaret değildir; envâi çeşit canlının da mekânıdır. Sincaptan kaplumbağaya, tilkiden ayıya, keçiden porsuka, geyiğe, sansara ve hattâ tırtıla kadar daha nice hayvan orada yaşar ve dolayısı ile orman yakanlar bütün bu canlıların da katilidirler!

Meclis’in yeni kabul ettiği Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanları artık “mal” hükmünden çıkartıyor ve “hayat hakkı olan birer canlı” kabul ediyor.

Bu kanun, kundakçılara daha ağır cezalar verilebilmesi için mükemmel bir fırsattır!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 20.08.2021 - 18:49 Güncelleme: 20.08.2021 - 19:10

Taliban ve kokona telâffuzu

İstanbul’da bir zamanlar azınlıklara, özellikle de azınlıktan olan hanımlara mahsus bir telâffuz vardı...

Buna “kokona Türkçesi” denirdi ve sarfedilen daha ilk birkaç kelime, o hanımın ekalliyeten olduğunu gösterirdi.

Böyle telâffuzun en belirgin özelliği, uzun söylenmesi gereken sesli harflerin mutlaka kısa kesilmesi, şimdiki zaman çekimlerindeki “yor” ekinin “o” hâline getirilmesi, yani “Gidiyorum”un “Gidorum” olması ve soru eki kullanmak yerine son hecenin yukarı çekilmesi idi.

Meselâ “Geliyor musun?”, “Geldin mi?” yahut “Gelecek misin?” yerine “Gelorsun?” “Geldin?”, “Geleceksin?” derlerdi...

Hani meşhur fıkradır: Adam tramvayda süslü-püslü ve yaşı geçkince hanımın kazâra ayağına basmış, kadın hemen bir “Heyvan!” savurmuş, hatunun telâffuzunu işiten muhatap hafifçe tebessüm edince kadın hiddetlenip “Heyvan dorum da kanariya sanorsun? Eşşolueşşek” diye haykırmış ya, işte onun gibi...

Dil Kurumu’ndaki üstadların sesli harflerin uzun ve yeri geldiğinde de ince telâffuzuna yarayan şapka işaretlerini bundan seneler önce kaldırıp imlâyı perişan etmelerinden buyana, Türkçe’nin iki yakası bir türlü biraraya gelemedi! Yazıldığı gibi okunan dilde imlânın uğradığı bu tecavüz sanki yetmezmiş gibi ortalığı bir de cehaletten kaynaklanan telâffuz fukaralığı sarınca, kokona Türkçesi de seneler sonra hortlayıp etrafa saçılıverdi!

Bu garabetin son örneği “Tâlibân” sözünü telâffuz biçimimiz, yani uzun okunması gereken “a”ları kısa keserek “Taliban” yapmamız ve kokona Türkçesi’ne bile rahmet okutmamız...

“Tâlibân” ibâresi, Arapça’da “öğrenci” mânâsına gelen “tâlib” kelimesinin sonuna Farsça’da canlılar için çoğul eki olan “ân”ın ilâvesi ile meydana gelmiştir ve “talebeler, öğrenciler” demektir. Bildiğimiz “talebe” sözü aslında “tâlib”in çoğuludur ama Türkçe’de hem tekil hem de çoğul mânâda kullanılmış, “tâlib”in bir başka çoğulu olan “tullâb” bizde kabul görmemiştir.

“Taliban”daki her iki “a”nın uzun telâffuz edilmesi gerektiği için kelimenin “Tâlibân” diye yazılması lâzımdır ama bizde artık nerede o itina ve o hassasiyet?

AFGANİSTAN’I BUNLAR MI ÖĞRETECEK?

Dış haberciliğimizin berbat bir âdeti vardır: Batının şahıs ve mekân adlarını doğru söyleyip doğru yazarız ama Ortadoğu ve İslam dünyasındaki isimlerin bizde de kullanılıp kullanılmadığını düşünme zahmetine girmez; o isimler batı haber ajanslarında ve yabancı TV kanallarında nasıl kullanılıyorsa aynen alıveririz...

2001’deki 11 Eylül saldırılarının ardından hem yabancı, hem yerli basında “dolama”, “yalama”, “kosana”, “şamama” misâli bir “Osama” rüzgârı, “Osama ben Laden” fırtınası esmişti.... “Osama”nın bizde az da olsa kullanılan “Usâme” yahut “Üsâme”, “ben Laden”in de “bin Lâdin” olduğu düşünmemiş; ismi batı basını nasıl kullandı ise öylece ithal edivermiştik.

“Osama değil, Üsâme!” diye aylarca yazdım, isim zamanla doğrusunu buldu ama birkaç entel mi entel yazarlarımız ekranlarda hâlâ “Osama” yahut “Usama” demeye devam ediyor ve böylelikle batı ile ne kadar içiçe olduklarını ispat buyuruyorlar!

Dış haberciliğimizin aynı vurdumduymazlığı bugün de berdevam!

Gazetelerimizde son birkaç gün içerisinde çıkan Afganstan haberlerinde geçen isimlere bakın: Tâlibân’ın sözcüsü Süheyl Şahin’i “Suhail Shaheen”, Nazire Kerimi’yi “Nazira Karimi”, Aganlı maliyeci Ecmel Ahmedî’yi “Ajmal Ahmady”, sâbık başkan yardımcısı Emrullah Salih’i de “Amrullah Saleh” yapıyorlar!

Ama, asıl mesele, Afganistan’dan bahsedilirken en fazla kullanılan sözü, yani “Tâlibân” kelimesini de batı basından onların söyledikleri şekilde almamız ve kokona telâffuzu ile “Taliban” yapıvermemiz!

Kelimeyi bilip doğru dürüst telâffuz edebilen sadece birkaç kişi var ve TV’lerde arz-ı endâm edip Afganistan konusunda ahkâm kesen gazetecilerin, köşe yazarlarının, akademisyenlerin, diplomatların, herşeyin ve her konunun üstâdı olan allâmelerin, kerameti kendinden menkul efendi hazretlerinin, bilenlerin ve bilmeyenlerin neredeyse tamamı her iki “a”sı da güdükleştirilmiş bir “Taliban”dır tutturmuş, gidiyorlar...

Elli küsur sene sonra hortlayan ve lisana saygı duyanların kulaklarını tırmalanmaktan da beter hâle getiren bu kırık-dökük Türkçe’nin yeri Türk televizyonları değil; allıklı, pudralı, boyalı, takıp takıştırıp oturan yaşı geçkin rüküş kokonaların dedikodu meclisleridir!

Hakkında ahkâm kestikleri memlekete hâkim olan örgütün ismini bile düzgün telâffuzdan âciz üstadların söylediklerine şimdi gelin de itimat edin!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 26.08.2021 - 13:51 Güncelleme: 27.08.2021 - 09:37

Allah göstermesin ama Sabiha Gökçen'de Müslüman bile olsa yabancı asker görmeyi ister miyiz?

Tâliban’ın sözcüsü önceki gün yaptığı basın toplantısında Afganistan’daki yabancı birliklerin tamamının 31 Ağustos’a kadar çekilmeleri gerektiğini söyledi ve Habertürk’ün Kâbil’de bulunan ekran yüzü Mehmet Akif Ersoy’un bir sorusu üzerine “Türk askerinin kalmasına lüzum yok. 31 Ağustos’ta Türk askeri de çıkmalıdır” dedi.

Ankara’da dün akşamdan itibaren yapılan açıklamalarda da Kabil Havaalanı’ndaki birliğimizin geri çekilme hazırlıklarına başlandığı duyuruldu ve ilk kafile bugün Türkiye’ye döndü...

Tarihçiler, Afganistan’dan “İmparatorluklar Mezarlığı” diye bahsederler. Sebebi, bu toprakları işgale çalışan hiçbir yabancı gücün muvaffak olamaması, mağlûbiyete uğraması ve eninde-sonunda o toprakları terke mecbur kalmalarıdır.

Bu, eski asırlardan, tâââ Büyük İskender’den itibaren hep böyle oldu. Hindistan’dan yukarılara çıkan Muryalılar, sonra Araplar, Moğollar, İngilizler, Sovyetler ve nihayet Amerikalılar hep aynı âkıbete uğradılar ve Afganistan’dan çıkmak zorunda kaldılar.

Yabancılar geri çekildiler ama bütün bu işgal teşebbüslerini savuşturmayı başaran Afganistan bir türlü iflâh olamadı, kabileler ve etnik gruplar birbirini yemeye ve kan da oluk oluk akmaya devam etti.

REKLAM

 

Afganistan’da şimdi yaşananlar aynı kaderin devamıdır. Amerika’sı, NATO’su, vesairesi Afgan topraklarını terkediyor; Tâliban ülkeye hâkim oluyor, Tâliban’a muhalif silâhlı güçler de Pençşir, yani “Beş Arslan” Vadisi’nde toplanıyorlar.

Bütün bunlar, Afganistan’daki iç didişmelerin eskiden olduğu gibi aynen devam edeceğini gösterir!

En önemli gerçek ise, Tâliban’ın artık Afganistan’ın hâkimi olduğudur!

Tâliban benzeri rejimler, zaten Afganistan’ın âşina bulunduğu sistemlerdir. Bir sakanın, yani su taşıyıcısının oğlu olduğu için “Saka Çocuğu” diye bilinen, yollarda haydutluk ederken inkılâpçı Kral Emanullah Han’ın 1929 Ocak’ında tahtı kardeşi İnayetullah Han’a bırakmasının hemen ardından Kâbil’i ele geçiren ve dokuz ay boyunca “Afgan Emiri” olarak hüküm süren Habibullah Kelekâni’nin rejimi, Tâliban ideolojisinin bir yerde kaynağını teşkil eder. Kadınların sosyal hayatta yeralmamaları kuralı başta olmak üzere Kelekânî’nin yapmak istediği birçok işi, Tâliban devlet politikası olarak ve çok daha geniş şekilde uygulamaya koymuştur.

HAYALLER VE HEVESLER BİTMEK BİLMİYOR!

Afganistan meselesinin alevlenmesinden sonra bizde tuhaf bir heves ortaya çıktı: Kâbil Havalaanı’nın kontrolünü Türk birliklerinin sağlaması merakı...

Dışarıdan birilerinin iteklemesi ile servise konan bu hayal “büyük devlet” olduğumuzu ispat vasıtası zannedildi, “Türk-Afgan dostluğu”, “tarihî ilişkilerimiz” yahut “Türkiye’nin ağabeyliği” gibisinden duygusal ama çoğu hayalî soslara bulanarak sunuldu ama “Bu işe Afganlılar ne diyecek?” diye düşünen pek çıkmadı...

NATO, barışı sağlamak maksadıyla Afganistan’daki varlığını şayet sürdürebilse idi, orada birçok bayrakla beraber bizim bayrağımızın da dalgalanması Türkiye’ye prestij sağlama vesilesi olurdu ama yabancı askerlerin tamamının çekildiği bir memlekette sadece bizim askerimizin kalması zaten bir hayalden ibaretti ve Afganistan’ın yeni hâkimi Tâliban böyle birşeyin mümkün olamayacağını nihayet kesin şekilde ifade etti.

REKLAM

 

Tâliban’ı seversiniz yahut sevmezsiniz, değişebileceğine inanırsınız veya inanmazsınız, bütün bunlar farklı bahislerdir ve kanaatlerimi bir sonraki yazımda sıralayacağım...

Ama ortada apaçık bir hakikat var: Bir memleketin rejimi kanlı-kansız, sert-müsamahakâr, lâik-dindar, ne olursa olsun, hâkimiyet alanında yabancı askerin mevcudiyetini kabul etmez!

Kâbil Havaalanı’nın güvenliğini Türk birliklerinin sağlaması ile Allah göstermesin ve olması zaten mümkün değil ya, günün birinde İstanbul yahut Sabiha Gökçen Havaalanları’nın güvenliklerini başka memleketlerden gelen birliklerin sağlamasını kabul etmemiz arasında hiç fark yoktur.

Sabiha Gökçen’de Müslüman bile olsalar Afgan, Malezyalı yahut Sudanlı askerlerin mevcudiyetini nasıl istemezsek, Afganlılar’ın da Kâbil Havaalanı’nda Türk birliklerine karşı olmaları arasında hiçbir fark yoktur!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 28.08.2021 - 11:54 Güncelleme: 28.08.2021 - 11:54

Meseleyi bilmeden fetva karalamak!

Diyanet İşleri’nin fetva makamı Din İşleri Yüksek Kurulu midye, kalamar, yengeç, ıstakoz ve karides hakkında yine bir fetva verdi ve fetva iki gün boyunca sosyal medyada tartışılan konuların ilk sıralarında yeraldı.

Kurul bu deniz ürünlerinin yenmesinin Henefî mezhebine göre helâl olmadığını duyurdu, bazıları hakkında da “haramdır” buyurdu.

Konunun uzmanı olmadığım için fetvanın dinî mahiyeti hakkında söz söyleme hakkına sahip değilim ama tek bir hususa temas edeceğim: Gerek ben, gerekse dün konuştuğum ilâhiyatçı dostlarım Diyanet’in bazı mezhep imamları tarafından “haram” değil, sadece “mekruh” kabul edilen deniz ürünleri hakkında “haram” fetvası vermesine, özellikle de bir mezhep imamının, yani İmam Şafii’nin her çeşit deniz ürününün “helâl” olduğu şeklindeki içtihatlarına rağmen bunlara yine de apaçık “haram” diyebilmesine hayret ettik!

Bu fetva, Din İşleri Yüksek Kurulu’nun kendisini mezhep imamlarının üzerinde görmeye başlamış olması gibisinden bir tehlikeli tuhaflıktır!

Kurul, pek dikkat çekmeyen bir başka fetva daha vermiş...

Fetvanın konusu suşi, yani son senelerde pek bir moda olan pirinç temelli Japon yemeği...

Vatandaşın biri “Suşi yemek câiz midir?” diye sormuş, Din İşleri Yüksek Kurulu’ndan “Suşi, çeşitli yöntemlerle haşlanmış pirince deniz ürünleri katılarak yapılan bir yemektir. Söz konusu yemekte, balık türleri veya deniz ürünleri çiğ ya da pişmiş olarak kullanılabilmektedir. Buna göre, helâl deniz ürünlerinden yapılan suşi, sağlık açısından bir zararı bulunmadığı sürece tüketilebilir. Ancak hazırlanmasında alkol içerikli sos ve malzemelerin kullanıldığı suşiyi yemek caiz değildir” fetvası çıkmış...

REKLAM

Yani suşi yapıldığı sırada içerisine şayet alkol konuyorsa haram, konmuyorsa helâl oluyormuş!

İyi güzel de, suşide alkol ne arar? Fetvanın konusu şarap ilâvesi ile yapılan İtalyan pilâvı “risotto” olsa âmennâ ama suşide alkol olduğunu zannetmek nasıl bir cehalettir?

Din İşleri Yüksel Kurulu’ndaki “alkollü suşi”nin mucidi fetva emîni için kısaca anlatayım: Suşi, bizim yaprak dolmasının Japon versiyonudur; onlar da pirinçle yaparlar ama yaprak yerine yosuna sararlar, içerisine deniz ürünleri, bazen de ince doğranmış salatalık gibi sebzeler koyarlar fakat suşide alkol yoktur! Yaprak, biber, domates yahut kabak dolmasına alkol ilâve etmek zevksizliği şimdiye kadar nasıl kimsenin hatırına gelmemiş ise, suşiye alkol katmak da düşünülmemiştir!

Mesele, işte burada!

Bir konuda fetva vermenin ilk şartı, sorulan meselenin ayrıntılarını bilmek, anlamak ve konuya iyice hâkim olduktan sonra âyetlere, hadislere yahut o hususta önceden verilmiş fetvalara müracaat edip hüküm vermek ama şayet konu hakkında hiçbir bilginiz yoksa, fetvayı erbâbına havale etmektir.

Bilmediğiniz ve anlamadığınız bir konuda istenen fetvayı yazmadan önce o meseleyi öğrenmenizin şart olduğunu hatırınıza bile getirmeden çalakalem fetva karalamaya kalkışırsanız bu bahiste olduğu gibi çuvallar, suşide alkol olduğunu zanneder ve böyle apaçık saçmalarsınız!

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun evlere şenlik suşi fetvası ile “Demlenmiş çay, içerisinde alkol olmadığı takdirde helâldir”, “Alkol katılmış kuru fasulye hâşâââ haramdır!” yahut “Köfte yapmak için yoğurduğunuz kıymaya alkol ilâve ettiğiniz takdirde cehennemliksiniz!” gibisinden saçmalıklar arasında hiç fark yoktur!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 02.09.2021 - 09:40 Güncelleme: 03.09.2021 - 13:36

İnci Hanım

İnci Çayırlı da aramızdan ayrıldı. Şimdi hem icrasına hayran olduğum zarif mi zarif bir sanatçıyı, hem de Habertürk Televizyonu’nda Tarihin Arka Odası’nı bir müddet Erhan Afyoncu ile beraberce sunduğumuz program arkadaşımı kaybetmenin üzüntüsü içerisindeyim.

Münir Nureddin, 1947’de “Türk Musikisi, hanende musikisidir, bunu da ehlinden ve bir ‘fem-i muhsin’den öğrenmek gerektir” diye yazıyor; yani Türk Müziği’nin “okuyucu musikisi” olduğunu, bu işin ehlinden ve “fem-i muhsin” denen iyi, düzgün ve güzel okuyan bir ağızdan meşkedilmesi gerektiğini söylüyordu...

İnci Hanım, musikiyi “fem-i muhsin”lerden öğrenmiş son “hanım fem-i muhsin” idi...

Bundan birkaç sene önce, Dr. Murat Derin’in kaleme aldığı İnci Çayırlı biyografisi için benden istenen önsözü yazarken, başlıkta bu özelliğini vurgulamış ve “Son fem-i muhsin” demiştim...

Sözünü ettiğim önsözün bazı bölümlerini buraya naklediyorum:

“...Edebiyat, musiki, hat ve mimarî başta olmak üzere bütün klasik sanatlarımız en parlak dönemlerini imparatorluk zamanında yaşamışlar ve en mutantan eserler payitahtta, yani İstanbul’da verilmiştir. ...Bazı istisnalar dışında klasik sanatlar her zaman İstanbul’a mahsus olmuş; çizgiyi, akımı ve tavrı İstanbul belirlemiş, üslûp değişiklikleri İstanbul’un sosyal hayatındaki değişimlerle paralel şekilde gitmiştir.

Musiki için de durum böyledir ve bundan iki nesil önceki üstadların “Türk Musikisi, İstanbul musikisidir” sözünü sık sık tekrar etmelerinin sebebi, budur.

...İnci Çayırlı da, birkaç nesil İstanbullu olan bir aileden gelmesi ve eski payitahtın sanat havasını çocukluğundan itibaren teneffüs etmesi sayesinde bir fem-i muhsin olmuştur.

...İnci Hanım’ı dinlerken bugün sadece “ismi” musiki olan garabetten uzaklaşır, müziğin eski, güzel ve gerçek günlerine gidersiniz. ...Artık hiçbiri hayatta olmayan son büyük üstadlardan devraldığı üslûbu zevk ve duygu ile yoğurup nağmeleri o pittoresque sesi ile terennüm ettiğinde İstanbul kültürünü bütün zerafetiyle hisseder ve kısa bir an için de olsa bir ruh sükûnuna erersiniz.

İnci Çayırlı parlak sanat hayatında sadece şarkı, türkü, beste yahut semâi gibi klasik eserler icra etmedi, yani kendini Türk Müziği’nin kalıpları içerisine kapatmadı; komple bir sanatçı olarak tangodan film müziğine, napoliten parçalardan operetlere kadar her çeşit eseri yorumladı ve bütün icraları mükemmel oldu. Yıllar önce okuduğu “Kara Gözler” yahut “Yağmur Çiselerken” gibi eserlerin, bugün ellisini geride bırakmış olanların hafızalarında mutlaka derin hatıraları mevcuttur!

...Münir Nureddin ve Safiye Ayla gibi büyük sesler artık mevcut değil, tavır ve ruh bakımından böyle seslerin emsâlinin yetişmesi de bundan böyle mümkün olmayacak…

Musikiyi onların ve o devrin diğer üstadlarının tavrında, yani olması gerektiği şekilde icra edebilen sadece birkaç kişi kaldı ama o birkaç kişi de müziğin bugünkü hâlinden ikrah ederek köşelerine çekildiler ve İnci Çayırlı bu işi şimdi sanatından taviz vermeden, mâlûm zerafetiyle ve tek başına götürüyor.

Türk Musikisi günün birinde toparlanıp ciddiyetini tekrar elde etme yoluna girdiği takdirde, İnci Çayırlı, gerçek icrayı öğrenebilmek için akademik seviyede dinlenmesi gereken ve mutlaka dinlenecek olan en önemli sanatçılardandır”.

REKLAM

SES RENGİNİN İHTİŞAMI

Vefatının ardından basında ve sosyal medyada hakkında yazılanlar, Türkiye’de sanatın ciddîsini anlayıp takdir eden bir çevrenin dar da olsa hâlâ mevcut bulunduğunu göstermesi bakımından memnuniyet vericidir.

İnci Hanım’ın bu kadar sevilip beğenilmesinde sanattaki gücünün ve taviz vermediği sıkı çalışma disiplininin önemli yeri vardır ama bir başka özellik daha mevcuttur: Sesinin güzelliği, daha doğrusu kendine mahsus tatlılıktaki iç ısıtan ve dinleyeni hülyâlı diyarlara götüren ses rengi...

Geçmişte isim yapmış okuyucuların hemen hepsi kendilerine mahsus sesleri yahut tavırları ile şöhret bulmuşlardır ve musikide bugünün en büyük noksanlarından biri, böyle özel seslere artık maalesef sahip olmamamızdır! Hanım yahut erkek icracıların neredeyse tamamının sesleri şimdi hep birbirine benzemekte, uzman olmayan dinleyiciye “Falanca okuyor” dedirtememektedirler.

İnci Çayırlı benim nazarımda musikimizin son önemli icracısı idi...

Eski senelerde onunla aynı dönemde musiki icra eden sanatçılardan Nesrin Sipahi, Tülin Yakarçelik ve Aylâ Büyükataman gibi bir zamanların çok önemli ve çok güzel sesleri hayatta idiler ama musikiden yıllardır maalesef uzak yaşıyorlardı ve o nesilden gerçek icrayı devam ettiren son hanım İnci Çayırlı idi...

Vefatı, ciddî musiki ile aramızdaki son halkanın da kopmuş olması demektir!

Aşağıdaki linkte hüzünlü bir hatıra, büyük sanatkâr İnci Hanım’a tanburla refakat ettiğim bir kayıt, Neveser Kökdeş’in “Bana neler vaadetmiştin hayâl imiş meğer” mısraı ile başlayan Nihavend makamındaki şarkısı yeralıyor...

Kayıt bir Tarihin Arka Odası yayınının ardından Habertürk’teki odamda sohbete devam ettiğimiz sırada cep telefonuyla yapılmıştır ve dinleyenlerin iki hususa dikkat etmeleri gerekir: İnci Hanım şarkıyı sabahın dördüne doğru, saatlerce sürmüş bir TV programının ardından okumaktadır ve eseri icra ettiği sırada seksen yaşındadır!

Büyük sanatkâr ve program arkadaşım İnci Çayırlı’ya Allah’tan rahmet temenni ediyorum...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 05.09.2021 - 16:17 Güncelleme: 05.09.2021 - 16:17

Afganistan'da olup bitenler sadece burkadan, sakaldan ve silâhtan ibaret değildir

1979 Şubat’ının ilk günü Tahran’ın Mehrâbâd Havaalanı’nda geceyarısından itibaren toplanmaya başlamış yüzbinlerce, belki de bir-iki milyon kişi Fransa’dan gelecek uçağı bekliyordu.

Paris’ten sabahın erken saatlerinde havalanan Fransız Havayolları Air France’a ait 4721 sefer sayılı uçak, saat dokuzda Mehrâbâd’a indi.

Kırk dakikalık bir bekleyişten sonra beyaz sakallı, siyah cübbeli ve siyah sarıklı yaşlı adam uçağın kapısında göründüğü anda yer yerinden oynadı. Yaşlı adam bir Fransız havayolu görevlisinin desteği ile uçağın merdivenlerinden inerken meydanda artık kıyamet kopuyor; etraf sloganlarla ve haykırışlarla inliyordu.

“Hoşgeldin” diye haykıranlar sadece erkeklerden ibaret değildi; mini etekli genç kızlar, başları açık kadınlar da sevinç çığlıkları atıyorlardı.

İran’ın sonraki on sene boyunca tek hâkimi olan Ayetullah Humeynî, senelerdir yaşadığı sürgünden Tahran’a 1 Şubat 1979 sabahı böyle bir bayram havası içerisinde döndü. Havaalanından doğruca Beheşt-i Zehra Mezarlığı’na gitti ve orada meşhur konuşmasını yaptı...

Humeynî’nin dönüşünün şenlik gibi kutlanmasının başta gelen sebebi İranlılar'ın Şah idaresinden artık illâllah demeleri, Şah’ın gizli servisi SAVAK’ın insanlık dışı baskıları, erkek ve kız öğrencilerin gördüğü eziyetler ve hepsinin ötesinde ülkede senelerdir yaşanan karışıklıkların artık son bulması isteği idi. Özel hayatlarını Şah zamanında geniş bir serbestlik içerisinde yaşayan şehirli gençler ve Batılı hayat tarzını benimsemiş kızlarla kadınlar bile Humeynî’yi Şah Pehlevî’ye tercih eder hâle gelmişlerdi. Dinî lideri havaalanında coşku içerisinde karşılarlarken, özgürlük beklentisi içerisinde idiler.

REKLAM

 

Birkaç gün sonra, daha serbest bir hayat şeklini hayal eden İranlılar tam bir hayal kırıklığına uğradılar: İran’da “İslâm Cumhuriyeti” ilân edildi. Humeynî, “İslâmî hayat tarzına dönülmesini” emretti; her türlü alkollü içki ve kadınların dışarıda başları açık şekilde dolaşmaları yasaklandı, ardından da Şah zamanının önde gelenleri sıra sıra idam edildiler!

Sansasyonel haberlere zaten meraklı olan basınımız, yanıbaşımızdaki İran’da meydana gelen büyük değişikliği o günlerde sadece alkol, başörtüsü ve idam çerçevesinde ele aldı. Gazetelerin ilk sayfalarında büyük otellerde yüzlerce, binlerce şişe içkinin lavabolara dökülürken çekilen fotoğrafları kullanıldı, hattâ bundan nasıl esef duyulduğu bile hissettirildi. Sonra, ilk sayfalarda bol bol ceset resimlerine yer verildi ve derken mesele “Başlarını örtmeye mecbur bırakılan İranlı kadınların çektikleri acılara” odaklandı. Hattâ, Şah’ın en yakınlarından olan sabık başbakan Amir Abbas Huveyda’nın 7 Nisan 1979’da Tahran’daki Kasr Hapishanesi’nde kurşuna dizilmesinden sonra çekilmiş fotoğraflarını ilk önce yayınlayabilmek için gazetelerin birbirleri ile nasıl yarıştıklarını çok iyi hatırlarım...

Bütün bunlar hakikaten çok acı hadiselerdi, hayalleri boşa çıkan İranlı kadınlar ile gençlerin yaşadıkları şaşkınlığın ve çektikleri ıztırabın haddi-hesabı yoktu. Tahran kan gölüne dönmüştü ve olup bitenlerin gazetelerin ilk sayfalarında büyük fotoğraflarla yeralması da gayet tabii idi...

Ama ortada çok daha önemli bir vâkıa vardı: İran’da ve dolayısı ile Ortadoğu’da bütün dengeler ve herşey baştan aşağı değişiyordu. Doğu komşumuz İran bambaşka bir kimliğe bürünmüştü, o günlerde uygulamaya koyduğu “devrim ihracı” politikası öncelikle Türkiye’yi alâkadar ediyordu ama basınımız bu gibi önemli değişikliklere Tahran’a giden bir-iki Türk gazeteci dışında dikkat çekmeyi pek düşünemedi. Türk gazeteleri İran’daki değişimi “içki yasağı, başörtüsü mecburiyeti, idam” ve “kırbaç” ile sınırlanmış bir magazin haberi çerçevesinden ve başlıklarda da mutlaka “molla” ifadesini kullanarak naklettiler.

REKLAM

“BÜYÜK OYUN”UN SON SAHNESİ

Gazetelerimiz ve TV’lerimiz bugün Afganistan meselesine de aynı çerçeveden bakıyor, basınımız Kâbil’deki hadiseleri İran’da 1979’dan sonra yaşananları nasıl nakletti ise yine o şekilde şekilde anlatıyor.

Afgan kadınının uğradığı ve uğraması muhtemel eziyetleri duyurmak, Tâlibân’ın devr-i sabık yaratma ihtimali, dökülen yahut dökülecek kanlar tabii ki önemli ve duyurulması şart olan nâhoş hadiselerdir ama bütün bunların ardında çok önemli bir başka mesele vardır: Afganistan’ın bölgeyi tamamen değiştirecek bir hal alması ve bu değişikliğin mültecisinden stratejik konulara kadar bizi de yakından ilgilendirmesi...

Batı’nın Afganistan ile Orta Asya üzerine 1800’lerin ortalarından buyana oynadığı “Great Game”in, yani “Büyük Oyun”un artık yepyeni bir sahnesi başladı ve sahnede şimdilik figüran olsak bile biz de varız...

Bitmek bilmeyen bu “Büyük Oyun” macerasını bir sonraki yazımda anlatacağım...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 11.09.2021 - 20:25 Güncelleme: 16.09.2021 - 15:17

"İstiklâl Savaşı" ibâresinden vazgeçip "Millî Mücadele" demeliyiz!

Son iki hafta boyunca askeri zaferlerimizin yıldönümlerini kutladık... Malazgirt’in, Büyük Taarruz’un ve önceki gün de İzmir’in düşman işgalinden kurtuluşunun yıldönümlerini...

Her sene 30 Ağustos günü Büyük Taarruz’un ve 9 Eylül’de de İzmir’in kurtuluşunun yıldönümleri münasebetiyle törenler düzenlenir, konuşmalar ve resmigeçitler yapılır ve bol bol da “İstiklâl Savaşı” ibâresi tekrar edilir...

Bende bu ibâreye karşı son senelerde bir ürküntü, bir antipati, başladı ve bunda bazı yabancı tarihçi dostlarımın sordukları sorular da etkili oldu: “İstiklâlinizi kime karşı kazandınız? Tarihi boyunca bağımsızlığını kaybetmemekle övünen Türkiye yabancıların idaresi altına mı girmişti?” soruları...

Aynı soruyu resmî törenlere davetli olan yabancı diplomatların da arada bir sorduklarını, özellikle Yunan tarafının konuyu istihza ile, hattâ alay edecesine gündeme getirdiklerini sonradan öğrendim.

“İstiklâl Savaşı”, başka devletlerin boyunduruğu altında kalmış milletlerin bağımsızlıklarını elde etme mücadeleleridir; böyle savaşları onlar verirler. Meselâ Yunanistan’ın 19. asırda bize yahut Cezayir’in 1950’lerden sonra Fransa’ya karşı ayaklanmaları birer istiklâl mücadelesidir.

Sözlerini 1823’te Yunanistan’ın bize karşı başlattığı ayaklanma sırasında Dionisios Solomos’un yazdığı, tamamı 158 dörtlükten meydana gelen ve bu yüzden “dünyanın en uzun millî marşı” olan Yunan millî marşı “İmnos is tin Elefterian”ın yani “Özgürlük İlâhisi”ne bakın! Uzun uzun Yunan kılıçlarının keskinliğinden bahseder, “düşmanı” yani bizi nasıl perişan edip kanımızı oluk gibi akıttıklarını anlatır, tâââ Spartalılar zamanına uzanan ve bitmek bilmeyen Yunan destanlarından dem vurur, sonra da özgürlüğün elde edilmesi için Yunan halkını haçın altına çağırır!

REKLAM

 

ÂKİF’İN MANZUMESİ

Başkalarının boyunduruğu altındaki milletlerin marşlarında da sözler böyledir ama dikkat ederseniz, Mehmed Âkif’in İstiklâl Marşı’nda esaretten kurtulmaktan bahsedilmez, aksine hiçbir zaman boyunduruk altına girmediğimiz hatırlatılır. “Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım”, “Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın”, “Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet” yahut “Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklâl” gibi mısralarla istiklâlimizi kaybetmeyeceğimiz vurgulanır ve manzumenin ismi bu yüzden “İstiklâl Marşı”dır.

Zaten, tarihimizde yabancı hâkimiyetten ve boyunduruktan kurtulabilmek için verdiğimiz bir savaş yoktur. Türkiye bağımsızlığını tarihi boyunca muhafaza etmiş ama Birinci Dünya Harbi’nden mağlûp çıkmasının ardından imzalamak zorunda kaldığı Mondoros Mütarekesi’nin neticesinde askerî işgale uğramıştır. 19 Mayıs 1919’da başlayıp 9 Eylül 1922’de zaferle, yani İzmir’in kurtarılmasının ardından imzalanan Mudanya Mütarekesi ile taçlanan mücadele memleketi yabancıların idaresinden değil, işgalci düşmandan temizlemek için girişilip kazanılmış bir muvaffakiyettir. Yahya Kemal’in meşhur “1918” şiirinde söylediği gibi şafak sökmüş, ordumuz “işgal” lekesini kan ve ateşle silmiştir.

Dikkat ederseniz, Mustafa Kemal Paşa’nın da Nutuk’ta sadece “Millî Mücadele” dediğini görürsünüz. “İstiklâl Harbi” sözü Nutuk’ta bir defa, o da Rauf Orbay’a atfen geçer. Mondoros ile Mudanya Mütarekeleri arasındaki dört sene boyunca devam eden çabalar sadece askerin değil, halkın da katıldığı topyekûn bir mücadele olduğu için bu savaşa “Millî Mücadele” denmiş ve resmî belgelere de “Millî Mücadele”, “Mücadele-i Milliye”, “Cidâl-i Millî, “Harekât-ı Milliye” ve “Mücahede-i Milliye” diye yansımış, nâdiren “İstiklâl Mücadelesi” yahut “İstiklâl Harbi” sözleri de geçmiştir ve “İstiklâl Savaşı” kavramı, sonraki senelerde ortaya çıkmıştır.

Dolayısı ile, “İstiklâl Savaşı” yerine kullanmamız gereken ifade Mondoros ile Mudanya Mütarekeleri arasında geçen dönemdeki çabalarımızın doğru karşılığı, yani eskiden olduğu gibi “Millî Mücadele”dir. Ama bu ibâreyi sadece yazarların, tarihçilerin veya konunun diğer uzmanlarının yazıp söylemeleri kâfi değildir; devletin resmî söylemlerinde de “Millî Mücadele” denmesi şarttır.

Cumhuriyet’in yüzüncü yıldönümüne şunun şurasında iki sene kaldı ve Türkiye’nin artık bu kavram kargaşasını terkedip ifadenin doğrusunu kullanması gerekiyor!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 16.09.2021 - 15:26 Güncelleme: 16.09.2021 - 15:35

Türkiye'de aşı savaş yıllarında bile zorunlu idi ve aşı belgesi olmayanlar şehir dışına çıkamaz, hattâ evlenemezlerdi!

Pandemi günlerimiz bir yandan mutasyona uğrayıp yayılan virüs ile, diğer yandan da dünyaya maymunu andıran kıllı ve kuyruklu çocuk dünyaya getirme endişesi ile aşıya karşı çıkan, hastalığa yakalanıp belirti göstermese de karşısındakini hasta edebileceği ihtimalini düşünmeyen parlak zekâlarla mücadele içerisinde geçiyor...

Şimdi, sözü uzatmadan, kısaca söyleyeyim:

Birinci Dünya Savaşı senelerinde hem cephede düşmanla, hem de yurt içinde birkaç salgınla boğuşan Türkiye’de aşı zorunlu idi! Devlet, aşı olduğuna dair belge gösteremeyenlere adım bile attırmazdı!

Salgınlar başımızda asırlar boyunca bir türlü eksik olmayan bir dertti; başta çiçek, kolera ve tifüs olmak üzere milleti kırıp geçirirlerdi ve bu dertler savaş senelerinde daha da büyük hal alırlardı. Meselâ, Sarıkamış’ta binlerce şehid vermemizin sebebi uygulanan yanlış stratejinin ve Rus mermilerinin yanısıra orduyu kırıp geçiren tifüs salgını idi; hattâ ordunun başında olan Hafız Hakkı Paşa kurşun yahut şarapnel ile değil, tifüs yüzünden can vermişti...

Onbinlerce Mehmetçik hayata salgın yüzünden veda etti ama hastalıkların bizde sebep olduğu kayıplar Avrupa ordularındaki ölümlerden epey düşüktü.

Türkiye, bu başarıyı Harbiye Nezareti’nin bünyesindeki Sıhhiye Dairesi Reisi ve Sıhhiye Genel Müfettişi, yani ordunun sağlık teşkilâtının en üst yöneticisi olan Dr. Süleyman Numan Paşa’nın çabaları sayesinde elde etti. Savaş senelerinde cepheleri defalarca dolaşan Paşa yüzbinlerce askeri aşılatıp tifo ve kolera salgınlarının önünü almaya çalışırken, sağlık teşkilâtında da yeni düzenlemeler getirdi.

REKLAM

 

Dr. Süleyman Numan Paşa’nın bu koşuşturması sırasında muavinliğini yapan genç bir doktor, sonraki senelerde Cumhuriyet Türkiyesi’nin sağlık alanındaki en başarılı isimlerinden olacak ve başbakanlık yapacaktı: Dr. Refik Saydam…

İstanbul’un 1920 Mart’ında işgalinden sonra İngilizler’in Malta’ya sürdükleri Süleyman Numan Paşa memlekete bir buçuk sene sonra dönebildi ama 1925’te henüz 57 yaşında iken vefat etti, maalesef hemen unutuldu ve ismi onunla beraber çalışmış olan bir-iki doktorun yayınladıkları kitaplarda kaldı!

Ordumuzun çok daha büyük bozguna uğramasının önüne geçen bu doktor paşanın adı henüz bir okula, enstitüye, laboratuvara yahut herhangi bir tıp kuruluşuna bildiğim kadarıyla verilmemiştir!

ZORUNLU AŞI BELGELERİNDEN BİRKAÇI

Osmanlı Arşivleri’nde bulunan ve bugün burada sadece birkaçını yayınladığım belgeler, aşının savaş yıllarında bile nasıl zorunlu olduğunu gösteriyor...

Devlet aşı olanlara “aşı şehadetnamesi” verirdi ve kimlik gösterilmesi mecburi olan muamelelerde bu belgenin ibraz edilmesi şarttı. İstanbul’a girişlerde ve çıkışlarda aşı şehadetnamesi alınmış olması mecburiyeti vardı, yani aşı olmayanlar şehre giremez yahut şehirden ayrılamazlardı! İkametgâh nakli yaptırmak isteyenlerden aşı belgesi isteniyordu, hattâ aşı olmayanların evlenmelerine bile izin verilmezdi!

İşte bu belgelerden bazıları ve arşiv referansları:

* Çiçek aşısını yaptırmanın mecburi olduğu: DH.HMŞ./11-4.

* İstanbul’a girecek ve çıkacaklardan aşı şehadetnamesi istenmesi ve şehadetnamesi olmayanlara seyahat belgesi verilmemesi: DH.UMVM/96-20.

* Misafir kalmak üzere gidilen kasaba ve şehirlerde aşı şehadetnamesinin gerekli olduğu: DH.TMIK.M../189-1.

* Nüfus tezkeresinin ibrazı gereken hususlarda, aşı şehadetnamesinin de gösterilmesi: DH.HMŞ./11-8.

* Aşı tüplerinin bozulmamaları için iyi bir şekilde muhafaza edilmeleri: DH.HMŞ./11-1 ve DH.HMŞ./11-7.

REKLAM

 

Bunlar, zorunlu aşı hakkında arşivde bulunan belgelerden sadece birkaçıdır... Bugün millete yarım doz aşı yapıp gerisini satan yahut boş aşı şişelerini pazarlayan sahtekârların benzerleri o zaman da mevcuttu, üstelik eczacı olmadıkları halde kendilerini eczacı gibi gösterip imal ettikleri ne olduğu belli olmayan ilâçları devlete aşı diye satmaya çalışanlar da çıkmıştı...

FRANSA FAŞİST, TÜRKİYE DEMOKRAT OLDU!

Aradan yüz küsur sene geçti... “İnsan haklarının, özgürlüğün ve medeniyetin beşiği” deyip durduğumuz Fransa bugün kamu alanında aşıyı mecburi hâle getiriyor; dolayısı ile faşist, baskıcı, özgürlük düşmanı ve dayatmacı bir memleket oluyor! Bizde ise aşı zorunlu tutulmadığı için demokratik, özgürlükçü, çağdaş ve insan haklarına saygılı devlet sınıfına giriyoruz!

Memlekette böyle püfür püfür hürriyet meltemleri eserken millet şakır şakır ölüyormuş, etrafı “Vücudum bana aittir, aşı olmuyorum, olmayacağım” diye yaygara kopartanlar, zorunlu aşı kavramını işittikleri anda “Faşizm geliyoooor!” çığlıkları atanlar, “Aşı olanların çocukları tek gözlü, üç bacaklı, kuyruklu ve maymun gibi olurmuş” paranoyalarına kapılanlar ve etrafı hem kendini hem de karşısındakini hasta edeceğini düşünmekten âcizler sarmış, ne gam!

Aşı karşıtları yüzünden varsın daha onbinlerce kişi can versin... Aşı karşıtlarımız sayesinde bir asır önceki “barbar Türkiye” imajını yırtıp dünyanın en demokratik, en özgürlükçü, en çağdaş ve insan haklarına en fazla saygı gösteren ülkelerinden biri olduk ya, bizim için kâfidir!

Eski aşı kartlarına örnek: Çatalca Polis Komiseri Hasan Hilmi Efendi’nin 23 Mayıs 1902 tarihli aşı şehadetnamesi (Osmanlı Arşivi, DH.EUM.MEM/61-45).

Çiçek aşısı yaptırmanın zorunlu olduğu hakkında Bâbiâlî’nin 16 Haziran 1904 tarihli yazısı (Osmanlı Arşivi, DH.HMŞ/11-4).

İstanbul Belediye Reis Vekili ve sonraki senelerin “İrtem” soyadını alan tarihçisi Süleyman Kâni Bey’in İstanbul’a girecek ve çıkacak olanlardan aşı şehadatnamesi istenmesi, aşı olmayanlara da seyahat izni verilmemesi hakkında 2 Eylül 1918 tarihli yazısı (Osmanlı Arşivi,DH.UMV/96-20).

Bâbıâlî’nin aşı tüplerinin bozulmamaları için soğukta muhafaza edilmeleri hakkında 26 Nisan 1905 tarihli talimatı (Osmanlı Arşivi, DH.HMŞ/11-7).



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 23.09.2021 - 11:13 Güncelleme: 23.09.2021 - 17:06

Kurukafa öyküleri Fatih'ten bugüne, Papa Francis'e kadar uzanan Otranto Kuşatması'nın unutulan yıldönümü

Eylül ayının ortaları, askerî tarihimiz bakımından önemli bir hadisenin 540. yıldönümüdür: 1480 Ağustos’unda Fatih Sultan Mehmed’in emri ile ve fetih maksadıyla İtalya’ya, çizmenin ucundaki Otranto şehrine giden Gedik Ahmet Paşa’nın askerlerinin 13 ay sonra, 1481 Eylül’ünde İtalya’yı terketmek zorunda kalmalarının yıldönümü...

“540 sene önce yaşanmış ve tarihte pek de iz bırakmamış bir olayın yıldönümünü hatırlatmakta ne gerek var?” diye düşünebilirsiniz...

Ama iş pek öyle zannedileceği gibi değil! Bundan neredeyse beş buçuk asır önce başlayan hadise etkisini yüzyıllarca devam ettirdi, İtalya’ya Türk denizcilerin çıkarma yapması Hristiyan dünyası için dinî bir mesele hâlini aldı, çıkartma sırasında ölen İtalyanlar geçen asırlar içerisinde kutsandılar, zamanla azizlik basamaklarında yükseldiler, derken kilise bu macerayı 2013’te noktaladı ve Otranto’da Türk harekâtı sırasında canlarından olan Hristiyanlar’ı “aziz” mertebesine yükseltti.

Yıldönümü bugünlerde sessiz sadasız geçip gitmekte olan Otranto harekâtı Hristiyan dünyası için işte böyle canlı ve dînî bakımdan da önemli bir meseledir...

Şimdi, 1840 Ağustos’u ile 1481 Eylül’ü aasında Otranto’da nelerin olup bittiğini kısa şekilde ama daha yakından anlatayım...

REKLAM

 

ÖNCE ROMA, SONRA PARİS...

Fatih Sultan Mehmed’in emri ile Gedik Ahmed Paşa’nın kumandasında yola çıkan gemiler 1480 Temmuz’unun sonunda İtalya’nın güneyindeki Pulya bölgesine, Pulya’nın limanı Otranto’ya vardılar.

Sefer, hükümdarın o zamanlar “Kızıl Elma” diye bilinen Roma’ya hâkim olma plânının ilk aşaması idi. Yıldırım Bayezid’in “Atıma, yemini Roma’daki Sen Piyer Kilisesi’nin mihrabında yedireceğim” dediği söyleniyordu ve Fatih’in de o zamana kadar Roma’da nihayet bulan “Kızıl Elma” hayalinin sınırını Paris’e kadar uzatıp sancağını Notre Dame Katedrali’nin kulelerine dikmekten sözettiği duyulmuştu.

Otranto’ya gemilerden atılan topların mermileri 28 Temmuz’da düşmeye başladı. Şehir tam 14 gün direnmeye çalıştı; Türk denizcileri 11 Ağustos’ya şehre girdiler ve Gedik Ahmed Paşa, cuma namazını maiyetiyle beraber Otranto’nun büyük kilisesinde kıldı...

Şehrin ele geçirilmesi sadece İtalya’da değil bütün Avrupa’da panik yarattı, Türk korkusundan ardarda göçler yaşandı, Papa bile bir aralık Roma’yı terkedip Fransa’ya gitmeye kalktı ve Roma’da kalmayı ancak askerlerin verdiği garantilerden sonra kabul edebildi. Ama gönüllü koruyucularının “Bu iş bedava olmaz, bedeli vardır” demelerine de karşı koyamadı ve Vatikan’da ne kadar gümüş eşya varsa, hepsini elden çıkarttı.

Bu sırada Otranto’da, yoğun bir sevk faaliyeti başlamıştı. Türk çıkartmasına silâhla karşı koyup da esir edilenler gemilerle İstanbul’a gönderiliyor, birlikler de yarımadanın içlerine doğru ilerlemek için hazırlıklarını bitirmeye çalışıyorlardı.

REKLAM

 

İşte, o günlerde İstanbul’dan gelen bir gemi, ordugâha kara bir haber ulaştırdı: Ülkenin sultanı Fatih vefat etmişti! Tahta oğullarından Bayezid geçmişti ve Gedik Ahmed Paşa’yı İstanbul’a çağırıyordu...

Paşa emre uyup İstanbul’a döndü ama ertesi senenin 18 Kasım’ında, Sultan Bayezid’in emriyle idam edildi!

MEZARLARDAN KURUKAFA TOPLADILAR

Gedik Ahmed Paşa dönmüş ama Otranto’da 8 bin kadar asker kalmıştı...

Napoli ve Aragon Krallarının orduları bir müddet sonra Otranto’yu kuşattılar; kuşatma altı ay kadar devam etti, yiyecek sıkıntısının dayanılmaz hal alması ve üstüne üstlük bir de su kıtlığının başlaması üzerine Osmanlı birlikleri kuşatmacılarla anlaşmaya varıp şehri 1481 Eylül’ünde boşalttılar.

Gedik Ahmet Paşa, Otranto’da sadece şaşkınlık ve korku değil, Hristiyan dünyasında “Otranto Şehitleri” diye bilinen bir de muamma bıraktı...

Şehri korumaya çalışanların başında esnaftan Antonio Primaldo vardı; Primaldo bir iddiaya göre savaşırken can vermiş, bir başka iddiaya göre de şehri savunan diğer İtalyanlar ile beraber İslamiyet’i kabul etmediği için Gedik Ahmed Paşa tarafından idam ettirilmişti. Kaç kişinin kafalarının kesildiği hakkında kesin bir bilgi yoktu, ortaya 278 ile 1300 arasında değişen sayılar atılmıştı...

Halk, Türk askerlerinin şehri terketmesinin hemen ardından 1480’in 11 Ağustos’unda Gedik Ahmed Paşa’nın birlikleri ile yaşanan muharebede hayatlarını kaybedenlerin ve idam edilenlerin mezarlarını açtı, 278 adet kurukafa ile binlerce kemik toplandı ve bunlar şehrin merkezindeki katedrale yığılıp orada muhafaza altına alndı.

“Otranto Şehidleri”ne ait kemikler hâlâ aynı yerde, büyük camekânların ardında teşhir ediliyorlar...

BU İŞ ŞİMDİKİ PAPA’YA KADAR UZANDI!

Vatikan, “Otranto Şehidleri”ni aradan yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen unutmadı ve ölenleri “aziz” ilân etme çabası tâââ 16. asırda başladı. Ölmüş bir kişiyi “aziz” statüsüne yükseltmenin ilk şartı o kişinin mucize göstermiş olması idi. Kilise, bunun için asırlar boyunca Antonio Primaldo ve arkadaşlarının mucizelerini tesbit etmeye çalıştı...

REKLAM

 

Önce “mezarlarından çıkıp öldükleri yerlerde dolaştıklarının görüldüğü” duyuruldu; bunu başka mucize iddiaları takip etti ve Primaldo ile arkadaşları 1539’da kutsandılar! 1771’in 14 Aralık’ında zamanın Papa’sı 14. Clement tarafından azizliğin ilk basamağı olan “béatification” merasimi yapıldı ve 21 yüzyıla gelindiğinde de Papa 16. Benedictus 2013 Şubat’ında makamından ayrılacağını duyurmasından hemen önce Otranto kuşatmasında ölmüş olan kim varsa hepsini “azizlik” makamına yükseltti, işin tamamlanması için gereken âyini yapmak da 12 Mayıs 2013’te şimdiki Papa Francis’e düştü...

Vatikan’da Papa Francis’in idare ettiği âyin öncesinde Sen Piyer Kilisesi’nin meydana bakan üst katlarındaki balkonlara üzerinde bir idam sahnesinin ve ölümü bekleyen sıra sıra idamlıkların, arka plânda da bazı kadırgaların göründüğü büyük boyda bir halı yahut örtü asıldı. Halıda görünen cellât bir Osmanlı askeri, arkadaki kadırgalar Fatih Sultan Mehmed’in gönderdiği donanma ve kellelerinin kesilmesini bekleyenler de Otrantolular idi!

Antonio Primaldo ile arkadaşları işte bu törenle “aziz” ilân edildiler, isimleri Kilise’nin “Azizler Defteri”ne “Otranto Şehidleri” diye kaydedildi ve yine Vatikan’ın inancına göre cenneti garanti ettiler!

Otranto’da bizden pek hoş olmasalar da hâlâ birşeylerin kalmış olduğunu, Türkiye’ye ilk defa bir Türk gazeteci, rahmetli Cihan Akerson ortaya çıkarmıştı... 1980’lerde çizmenin ucundaki bu küçük kasabaya ilk, hattâ son giden ve katedralde cam arkasında muhafaza edilen kemiklerin mevcudiyetini duyuran o oldu ama tarihçilerimiz konu ile pek ilgilenmediler...

Meselenin önemli ve vahim tarafı Avrupa bizimle alâkalı hadiseleri üzerlerinden yüzlerce sene geçmiş olmasına rağmen bir türlü unutmayıp Vatikan’da âyinler vasıtası ile hâlâ canlı tutmaya çalışırken, bizdeki bir kesimin bundan iki asır önce daldığı “Avrupalı olma” rüyasından hâlâ uyanamamasıdır!

Gedik Ahmed Paşa’nın askerleri tarafından öldürüldüğüne inanılanlara ait olan 278 adet kurukafa ile binlerce kemik, Otranto’daki katedralde böyle teşhir ediliyor.

Papa Francis, bu kurukafaların ve kemiklerin sahiplerini 12 Mayıs 2013’te “aziz” ilân etti.

Rahmetli gazeteci Cihan Akerson, 1980’lerin başında Otranto Kalesi’ndeki “Otranto Şehidleri”ni anlatan kitabenin önünde.

Otranto Katedrali’nde bulunan ve Gedik Ahmed Paşa’nın şehir halkını idam edişini gösterdiği iddia edilen bu tablonun benzeri, Vatikan’da 12 Mayıs 2013’te yapılan ayin sırasında Sen Piyer Kilisesi’ne de asılmıştı.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 29.09.2021 - 02:10 Güncelleme: 29.09.2021 - 09:49

Yunan ve Rum başbakanlarını New York'ta bu kadar hiddetlendirdiğimize göre çok iyi bir iş yapmışız demektir

New York’taki yeniden inşa edilen Türkevi’nin geçen hafta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan tarafından yapılan açılışına Amerika’daki Ortodoks Başpiskoposu Elpidoforos’un da katılması hem Yunanistan’ı, hem de Kıbrıs’ın Rum tarafını ayağa kaldırdı.

Yunan ve Kıbrıs Rum Başbakanları açılış merasimine Cumhurbaşkanı Erdoğan ile beraber katılıp üstüne üstlük bir de kurdele kesen Elpidoforos’la programlanmış görüşmelerini önce cilve üstüne cilve yapıp iptal ettiler!

Ama, Ortodoks dünyasında hangi politikacı kilisede rütbe sahibi olan bir din adamını karşısına almaya cesaret edebilir ki?

Her iki başbakan da alamadı ve ertesi gün gidip Elpidoforos ile kuzu kuzu biraraya geldiler! Görüşmelerin öncesinde Başpiskopos Yunanistan’ı ve Kıbrıs’ın Rum tarafını sakinleştirici mesajlar gönderip “Ben o toplantıya barış için gittim...” gibisinden sözler etti ve bir gün önce kıyametleri kopartan başbakanların kendisi ile buluşmalarını sağladı.

BİRİ HARİÇ HEPSİ BURALARIN İNSANIDIR

New York’taki açılışın ardından gündeme gelen Elpidoforos hakkında basınımızda bir hayli yazı çıktı ve Başpiskopos’un Türk vatandaşı olması da gündeme geldi...

Ama, konunun önemli bir tarafından pek bahsedilmedi: Ortodoks Kilisesi’nin “Doğu’ya mahsus” bir müessese olmasından ve dolayısı ile Amerika’daki Ortodoks Başpiskoposları’nın da Amerikalı değil, bizim bu tarafların insanları olmalarından...

REKLAM

 

Başpiskopos Elpidoforos, Amerika’nun sekizinci Ortodoks başpiskoposudur ve ondan önceki bütün başpiskoposların biri hariç tamamı Amerika’ya buralardan gitmişlerdir...

1922’e tesis edilen Amerika Başpiskoposluğu’nda bu makama geçen ilk ruhanî olan Aleksandır Dimoğlu, Kadıköylü idi. Ondan sonra gelen ve 1948’de Fener Patriki seçilen Athenagoras, Yanya’da bir Osmanlı vatandaşı olarak doğmuştu. Onun ardından bu makama getirilen ama Amerika’ya gidemeden İstanbul’da bir kalp krizi neticesinde vefat eden Timeteos da aynı şekilde Osmanlı vatandaşı olarak Midilli’de dünyaya gelmişti. Bir sonraki Başpiskopos Mihail, Trakya’nın Maronya bölgesindendi. Amerika piskoposlarının en meşhuru olan Yakovos, Gökçeadalı bir Türk vatandaşıydı. Amerika doğumlu tek başpiskopos, Yakovos’un yerine gelen Spiridon idi. 1944’te Ohio’da dünyaya gelmiş, 1966’da Heybeliada’daki Ruhban Okulu’nu bitirmişti. Bir sonraki Başpiskopos Dimitrios, Selânik’te doğmuştu ve şu andaki Başpiskopos Elpidoforos da Bakırköylü idi...

İşte, görüldüğü gibi Amerika’daki Ortodoks başpiskoposlarının biri haricinde tamamı Türkiye’de yahut daha önceki senelerde Osmanlı İmparatorluğu’nun vilâyetlerinde doğmuşlardı...

YAKOVOS DİYE BİR BAŞPİSKOPOS VARDI...

Amerikan Başpiskoposları arasında bizde kendinden en fazla bahsettireni, bu makamda 1959 ile 1996 arasında tam 37 sene boyunca kalan ve 1996’da Fener Patriki Bartholomeos’un baskısı neticesinde istifa etmek zorunda kalan Yakovos idi...

1959’da bir Yunan dergisine verdiği demeçte Türkiye aleyhinde sözler sarfettiği için vatandaşlıktan çıkartılan Gökçeada doğumlu ve asıl adı Dimitrius Kukuzis olan Yakovos, Patrikhane’nin Sinod Meclisi tarafından hemen o sene Amerika Başpiskoposu yapılmıştı...

Yakovos, Türkiye aleyhinde sözler söylemeye sonraki senelerde de devam etti, meselâ 1979 Eylül’ünde “Greek Forum International” isimli dergiye verdiği demeçte “İstanbul’un ve Küçük Asya’nın Türkler’e ait olduğunu sanmıyorum. Küçük Asya’da nehirler gibi Yunan kanı akıtılmıştır. Yunanlılar yüzyıllardır oralarda şehit edilmiştir. Bir zamanalar Yunanistan’a ait olan yerlerin tekrar Yunanistan’a döneceğine Allah’a inandığım gibi kaniyim. Nefes aldığım sürece ‘Tanrı Amerika’yı korusun, Tanrı Yunanistan’ı korusun, Tanrı Bizans hayalini korusun’ diye haykırmaktan geri kalmayacağım” demişti.

REKLAM

 

Bu sözleri eden ve 1969’da geldiği Türkiye’de “istenmeyen adam” ilân edilerek tekrar sınırdışına çıkartılan Başpiskopos Yakovos, Başbakan Turgut Özal’ın verdiği izinle 26 Ağustos 1985’te İstanbul’a geldi.

Meslekî bir hatıra olarak yazıyorum: Yakovos’u Yeşilköy’deki havaalanında karşılayıp demeç alan iki gazeteci vardı: Rahmetli Ufuk Güldemir ile ben... Başpiskopos bize gülücükler dağıtmış, Özal’ı yere-göğe koyamayan sözler etmiş, İstanbul’daki ruhanî temaslarının ardından da aile büyüklerinin mezarlarını ziyaret etmek için doğum yeri Gökçeada’ya gittikten sonra da Türkiye’den ayrılmıştı.

Ufuk’un ve benim o gün havaalanında Yakovos ile beraber çekilmiş fotoğrafımızı burada yayınlıyorum...

Türk basınını senelerce meşgul eden ve artık unutulup giden Yakovos, 2005’te Connecticut’ta vefat etti...

New York’ta geçen hafta bizim dışımızda yaşanan başpiskopos tartışmalarının temeli şudur: Türkiye’nin Başpiskopos Elpidoforos’u Newyork’taki Türkevi’nin açılışına davet etmesi millî politikaları bizim ak dediğimize kara demek üzerine kurulu olan Yunan ve Rum tarafını böyle hiddetlendirdiğine göre çok iyi bir iş yaptık demektir!

Başpiskopos Yakovos (sağda), Başbakan Turgut Özal’ın izni ile 26 Ağustos 1985’te İstanbul’a gelmiş ve ilk demecini havaalanında bana ve rahmetli Ufuk Güldemir’e vermişti (soldan birinci ve ikinci). Yakovas’ın yanında, Kadıköy Metropoliti Yovakim oturuyor.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 01.10.2021 - 13:48 Güncelleme: 01.10.2021 - 14:10

Seçim tahminleri, baklacı kadınlar ve cinci hocalar

Yaşları müsait olanlar hatırlayacaklardır: Eskiden, “bacı” denen falcı kadınlar vardı... En bilinenleri Hacıhüsrev taraflarında yaşar; Arap Bacı, Güllü Bacı, Dudu Bacı, bilmemne bacı gibisinden isimler takınıp suya bakar, bakla falı atar ve güya gelecekten haber verirlerdi...

Bacılar, her 31 Aralık’ta gazetelerin mutlaka ilk sayfalarında idiler... Bir gün sonra başlayacak olan yeni senenin falına bakar, “Şöyle şöyle olacak, savaş çıkacak, falanca yıldız bilmemkim ile evlenecek, filâncanın da bahtı kararacak” diye birşeyler uydurup dururlar ama söylediklerinin hiçbiri çıkmazdı.

Aynı işi “Cinci Hoca” yahut sadece “Hoca” denen adamlar da yaparlardı. Sahip oldukları cinleri bir tas suyun içerisinde topladıklarını söyler, istikbali merak edenlerin sorularını cinlere sorar, onlardan aldıkları cevapları nakleder, şifasız hastalıklara tutulan yahut aşk derdine düşenlerin derdine derman olmak için muska yazar, hatunların göbeklerine birşeyler çiziktirir ve böyle geçinip giderlerdi.

Baklacı kadınların marifetlerini şimdi “astrolog” denen modern görünümlü hanımlar devam ettiriyor; cinci hocalar da artık taciz, vesaire haberleri ile gündeme geliyorlar...

Ama, artık bu işi hevesle, ısrarla ve çok daha ileri seviyede yapan birileri daha var: Bazı köşe yazarları; Suriye meselesinden naylon poşetin faydalarına, yeni virüs mutosyonlarının özelliklerinden S-400’lere kadar her konunun uzmanı olan ekranların kadrolu çenebazları ve TV stratejistleri!

REKLAM

 

Aylardan buyana köşelerinde ve televizyonlarda gelecekteki ilk seçim hakkında kehanet üstüne kehanet saçıyorlar! “Cumhur İttifakı falancanın desteğini aldığı takdirde yüzde bilmemkaça yükselecek ama Millet İttifakı filâncayı aday gösterirse herşey değişecek. Haaa, başkaban kim mi olacak? En uygun isim bilmemkimdir, falanca kişi de başbakan yardımcısı olacak. Seçimlerden sonra kurulacak koalisyonun teşkili ise ayrı mesele; şu, şu ve şu partilerden meydana gelecek...” gibisinden kehanetler...

Baklacı kadınlar da geleceklerini öğrenme sevdası ile gelen hatunlara böyle sözler ederler, “Amanıııın, bir aydınlık, bir aydınlık var ki sorma!” diye başlarlardı: “Üç zamanda bir yola gideceksin. Yolun ucunda yakışıklı mı yakışıklı kapı gibi bir adam var. Adamda para, pul ibadullah! Nikâhtan önce sana bir tektaş takacak ki, nah bu yımruğum kadar! Nurtopu gibi üç kızın oluyor, maşşşallaaaah üçünün de bahtı pırıl pırıl! İsimleri de Ayten, Nurten, Gülten! Dertlerin bitiyor kıııız, tu tu tuuuu!”.

Tabii ki, baklacı kadının söylediklerinin hiçbirisi çıkmaz; üç zaman içinde beklenen yol üçyüz zaman da geçse bir türlü açılmaz, o yolun sonunda bekleyen adam asla görünmez ve seneler böyle geçer, mutluluk hayalleri içerisinde faldan medet uman kızcağız da kızkurusuna dönerdi...

BANA İLÂLLAH DEDİRTTİ!

Baklacı kadınların “Amanın kıııız, koca geliyor, kocaaa!” diye ahkâm kesmesi ile köşe ve ekran baklacılarının ne zaman yapılacağı belli olmayan bir seçim hakkında şimdiden ama her Allah’ın günü “Seçimlerden sonra şöyle olacak, böyle olacak” demeleri arasında hiç fark yoktur!

Malûm, ortada henüz seçim meçim görünmüyor; şimdilik sandığa 2023’te gidileceğinin haricinde hiçbir emare yok, gerçi seçimlerin önümüzdeki seneye çekilmesi ihtimali mevcut fakat baklacı basınımıza sorarsanız sandıklar yarın kurulacak, sistem değişecek ve eski hükümet işine dönülecek, başbakan adayları da zaten çoktan belli!

Hani adamın biri piyango bileti almış, akşam evine gittiğinde bileti göstermiş. Hanımı kürk, kızı başka birşey istemiş; adamcağız “Önce otomobil alacağız” deyince küçük yaştaki oğlu “Babaaaa, öne ben bineceğim!” diye haykırmış; adam “Ön tarafa anneler oturur, sen ablanla arkada olacaksın” deyince oğlan “Hayır, ön taraf benim” diye tutturmuş, “Sen arkada oturacaksın”, “Hayır, önde olacağım” tartışması uzayıp gidince adam çocuğa “Yeter ulan’ Ön tarafta annen oturacak, o kadar!” diye bir tokat aşketmiş ya, işte onun gibi...

Sizi bilmem ama ne zaman yapılacağı belli olmayan bir seçim hakkında köşelerde ve ekranlarda dereyi görmeden paçaları sıvayanların bakla falı atarcasına sürdürüp durdukları bu tahmin ve kehanet curcunası bana ilâllah dedirtti!



.

Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 07.10.2021 - 17:10 Güncelleme: 07.10.2021 - 18:06

Taptaze bir hilâfet paranoyası!

Dün, 6 Ekim idi; yani İstanbul’un işgalden kurtuluşunun 98. yıldönümü...

Şimdiki nesil pek bilmez, bilenler de her nedense artık önemsemezler: İstanbul, 1918 ile 1923 arasında on altı ayı gayrıresmî ve iki sene yedi ayı da resmî olmak üzere azap verici bir işgal yaşadı.

“Mütareke günleri” denen o dönem tarihimizin en karanlık sayfalarındandır ve İstanbul için dört sene boyunca tarif edilmez bir ıztırap olmuştur!

Birinci Dünya Savaşı’ndan mağlûp çıkan imparatorluğun binlerce senelik başkenti işgale uğramıştı ama o günler hakkında şimdiye kadar bir-iki çalışma dışında gereken derinlikte araştırmalar yapılmadı. İşgal konusunda hem bizde hem de yabancı arşivlerde mevcut olan binlerce belge elden geçirilmedi ve yapılan yayınlar bu belgelerin çok az bir kısmı üzerine inşa edildi.

Bizdeki işgalin çok daha ağırı İkinci Dünya Harbi’nin patlamasından birkaç ay sonra Fransa’da yaşanmış, Alman işgaline uğrayan Fransa iki ayrı kısma taksim edilmiş ve Paris’e 1940’tan itibaren dört sene boyunca Naziler hâkim olmuşlardı.

Fransa’da, 2008’den, yani işgalin 70. yıldönümünden iki sene önce yoğun bir yayın faaliyeti başladı. Bu konu üzerinde daha önce de çalışılmıştı ama işgalin üzerinden yetmiş sene geçmiş olması tarihçilere yeniden bir şevk verdi. Nazi zulmü altında neler çektiklerini en ufak ayrıntısına kadar tarihe mâletmek istediler ve mübalâğa etmiyorum, sadece Paris’in işgalini anlatan yüzden fazla ciddî kitap yayınlandı.

REKLAM

Bu kitaplarda neler anlatılıyordu, bilseniz... Paris’in kurtuluşundan sonra işgal karargâhında ele geçirilen belgelerden Gestapo’nun Fransa’daki faaliyetlerine, Naziler’in eğlence mekânlarına, hattâ Alman askerlerinin devam ettikleri genelevlere kadar işgal altındaki Paris’in mahalle mahalle, sokak sokak öyküsü ve direniş macerası...

Maksat, 1940 ile 1944 arasındaki karanlık günlerin bilinmesi idi ve bu işi mükemmelen yaptılar...

Bizde ise böyle olmadı! Üniversite hocası bazı tarihçi arkadaşlarıma İstanbul’un işgalinin derinlemesine niçin ele almadıklarını sorduğumda, verdikleri cevaplardan bazıları beni hayli şaşırtmıştı: Osmanlı İmparatorluğunun başkentinin yabancı istilâsına uğradığını söylemekten utanılıyordu!

Zafer gibi yenilgi de her millet için mukadderdir. Ama sadece zaferlerimizi gündeme getirip onlarla övünmemiz ve hatâlardan ders alınması gerektiği halde yenilgilerimizden bahsetmeyip bu yenilgilerin sebeplerinin ve neticelerinin üzerinde durmamamız eski âdetimiz olduğu için İstanbul’un işgalini de pek konuşmuyoruz. Sadece, Mustafa Kemal’in işgalin başlangıcında söylediği “Geldikleri gibi giderler” sözü hemen her vesile ile tekrar ediliyor ve her 6 Ekim’de Taksim’deki Atatürk Anıtı’na çiçek konulup kısa konuşmalar yapılıyor, o kadar...

BU MASAL BİR TÜRLÜ BİTMİYOR...

Şimdilerde ise işgal faciasını unutmamız bir tarafa, çok daha berbat bir zihniyetle karşı karşıyayız: İşgalin sona erişinin danışıklı döğüş olduğunu iddia eden ve İstanbul’un kurtuluşu ile hilâfetin kaldırılması arasında münasebet kurmaya uğraşan bir güruh ortalıkta dolaşıp duruyor!

İstanbul’daki işgal birliklerinin, özellikle de İngilizler’in şehri “tek bir kurşun bile atmadan” terketmelerinin sebebi güya İsmet Paşa’nın Lozan’da hilâfetin çok yakında kaldırılacağı konusunda teminat vermesi imiş, hattâ İngiltere Başbakanı Lloyd George ile bu hususta gizli bir anlaşma bile imzalamış ve İstanbul’daki işgal bütün bu gizli temasların ardından son bulmuş!

REKLAM

 

Bu şekilde tuhaf iddiaları ortaya atanlar, geçmişte de daima sırtlarını dayayacakları muhalif bir kaynak bulmaya çalışmışlardır. Millî Mücadele ve Lozan hakkındaki saçmalıklar bir ara 150’likler listesine dahil edilip sürgüne gönderilen Mevlânzade Rıfat’ın “Türkiye İnkılâbı’nın İçyüzü” isimli kitabında yazdıklarına dayandırılmıştı; Mevlânzade’nin yerini de Rıza Nur ve Rıza Nur’un seneler sonra bulunup 1970’lerde yayınlanan “Hayatım ve Hatıratım”ı aldı...

Ama her iki kitapta da tek bir belge bile mevcut değildi fakat bol bol kin ve nefret vardı!

Bugünlerde “Lozan’da, İsmet Paşa ile İngiltere Başbakanı Lloyd George arasında gizli bir anlaşma imzalanmıştı” masalını yaymaya uğraşanlar da kendilerine güya bir kaynak buldular: İddialarını Mustafa Kemal Paşa’nın sınıf arkadaşı olan Kemal Ohri adında eski bir subayın 28 Şubat 1947’de Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye gönderdiği ve şimdi Cumhuriyet Arşivi’nde muhafaza edilen mektubuna dayandırıyorlar.

Lozan’da imzalandığını iddia ettiği gizli anlaşmayı mektubunda bir-iki satırla geçiştiren Kemal Ohri böyle bir anlaşma hakikaten mevcut olsa ve kendisi de ayrıntılara vâkıf bulunsa kimbilir daha neler yazardı, neler!..

Aslı-faslı olmayan ve hiçbir kaynağa dayanmayan iddialarla dolu bir mektubu dillerine dolayanlar Kemal Ohri’nin aynı arşivde bulunan ve 8 Eylül 1950’de Cumhurbaşkanı Celâl Bayar’a gönderdiği ve aynı şekilde saçmaladığı bir diğer mektubundan ise nedense hiç söz etmiyorlar!

Hakikaten farketmedikleri yahut işlerine gelmediği için görmezden geldikleri ikinci mektup da Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi’nde “30-1-0-0-41-242-17” numaradadır, diğeri gibi abuk-subuk akıl vermelerle doludur ve yine aynı arşivde Kemal Ohri’nin birtakım malî işleri ile alâkalı dilekçeleri de vardır!

Sırtlarını hayalî söylentilerle dolu böyle uçuk bir belgeye dayayıp ahkâm kesenlere işgalcilerin İstanbul’u tek el silâh bile atmadan terketmeleri ile hilâfet meselesi arasında hiçbir münasebet bulunmadığını anlatabilmek ne mümkün?

1880’den itibaren dünyanın dört bir tarafında girdikleri savaşlardan bıkan İngilizler’in artık barış istediklerini, Boğazlar’ı elden çıkartmama derdindeki Başbakan Lloyd George’un bu inadı yüzünden 19 Ekim 1922’de istifa etmek zorunda kaldığını, İngiltere’nin dominyonlarının Türkiye’ye yeni birlikler göndermeyi kabul etmediklerini, Kuvâ-yı Milliye’nin Çanakkale’deki tarafsız bölgeye girmesi üzerine İngiliz İşgal Kuvvetleri Kumandanı General Charles Harington’un Londra’nın verdiği ateş açma emrine kazanma ihtimali olmadığı için uymadığını, hilâfetin kaldırılmasına İngiltere’nin şiddetle karşı çıktığını ve bütün bu konularla alâkalı evrakın İngiliz Arşivleri’nde bulunduğunu, üstelik araştırmacılara da açık olduğunu söyleyeceğim fakat devletin kurucu babalarına hakareti farz kabul edenler bunların hiçbirini dinlemeyecek, okumayacak ve araştırmayacaklar!

REKLAM

 

Hilâfetin kaldırılması meselesinin ayrıntılarını Son Halife Abdülmecid Efendi’nin bende bulunan evrakına dayanarak ileride yazacağım ama “İstanbul’un tek kurşun atılmadan geri alındığı” saçmalığı hakkında şimdilik kısa bir hatırayı nakledeyim:

İşgal kuvvetlerinin İstanbul’u terkettikleri 6 Ekim 1923’te Şükrü Nailî Paşa’nın kumandasındaki birliklerimizin şehre girişine şahit olanlar, “Türk askerleri kum gözlükleri takmışlardı... Kum fırtınası falan yoktu, hepimiz sevinç gözyaşı döküyorduk, askerler de ağladıklarını göstermemek için kum gözlüklerinden medet ummuşlardı” diye anlatırlardı.

“İstanbul’un işgali İngilizler ile hilâfet konusunda imzalan gizli anlaşma ile son bulmuştur, hilâfetin kaldırılması da bu anlaşmanın gereğidir” diye gevelemek, Millî Mücadele’ye katılmış bütün kahramanların hatıralarına hakaretten ve bir zilletten ibarettir!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 27.10.2021 - 13:12 Güncelleme: 27.10.2021 - 16:05

İflâh olmaz bir genetik illet!

Milletlerin bazı ırsî, yani genetik davranışları vardır; devirler ve asırlar da geçse aynı kalırlar... Çağın değişmesi, âdetlerin, anlayışların ve sosyal hayatın yepyeni bir şekle bürünmesi genetik davranışları hiçbir şekilde etkilemez.

Bu gen, bizde sık sık ebedî ve ezelî muhalefet şeklinde ortaya çıkar. Memleketin başına birşeyler gelecek olsa, başımıza belâlar yağsa, hattâ nihayetinde kan ve ölüm olan bir derde bile uğrasak gen hemen kımıldanır, harekete geçer ve devâsı, çaresi olmayan ebedî ve ezelî muhalefeti nüksettirir. Üstüne üstlük işin içine ifrat-tefrit âdetimiz de girince olup bitenlerin memleket için hayır değil şer olduğu düşünülmez bile...

Böyle genetik tepkilerin örnekleri tarihimizde hayli fazladır. Sultan Abdülâziz döneminden itibaren memleket dışında yaşayan Türk muhaliflerin yazdıklarına bakarsanız, ne zaman bir derde uğramış olsak sevinç çığlıkları attıklarını görürsünüz. Jöntürkler’in Paris’te ve Londra’da çıkarttıkları dergiler ile risaleler böyle yazılarla doludur. Devir geçse de malûm gen hükmünü sürdürmüş, Millî Mücadele senelerinde bazı İstanbul gazeteleri Anadolu’da kazanılan zaferleri bile “Kemâlî isyan” gibi göstermişlerdir. Said Molla’nın yayınladığı “İstanbul” isimli gazeteyi gözden geçirdiğiniz takdirde, nefrete varan siyasî karşıtlığın çok daha ağır misallerini görürsünüz.

REKLAM

Bu onulmaz muhalefetin en bilindik örneği, Sultan Abdülhamid’e karşı 1905’te girişilen bombalı suikast teşebbüsünün ardından Fikret’in hayıflanıp suikaste kalkışan teröristlere hitaben “Yazık ki öldüremediniz” diye seslenmesidir.

Kısaca hatırlatayım: İstanbul’da 1905’in 21 Temmuz’unda Sultan Abdülhamid cuma selâmlığı için Yıldız Camii’ne gittiği sırada camiin önünde bir bomba patlamış, hükümdar zarar görmemiş ama 26 kişi hayatından olmuş, terörün arkasında Ermeni komitacıların bulunduğu ve taşeronluğu da Charles-Edouard Joris adında bir Belçikalı’nın yaptığı ortaya çıkmıştı. Joris yakalandı, sivil bir mahkemede idama mahkum edildi fakat Avrupalı büyükelçiler “Asamazsınız!” diye bastırdılar ve terorist serbest bırakılıp Avrupa’ya gönderildi!

O günlerde her bakımdan zayıf ve güçsüz olan devlet, büyükelçilerin baskısına karşı koyacak gücü bulamamış ve istediklerini yapmak zorunda kalmıştı.

Tarihimizde gözü kara muhalefetin en meşhur örneği işte bu hâdiseden sonra ortaya çıktı, Tevfik Fikret “Bir lâhza-i teehhür” yani “Bir gecikme ânı” başlıklı şiirinde bombayı koyanlara “Ey şanlı avcı dâmını bihude (tuzağını boş yere) kurmadın / Attın fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın! / ...Kanlarla bir cinayete pek benzeyen bu iş / Bir hayr olurdu misli asırlarca geçmemiş” diye seslendi, yani vatandaşı olduğu memleketin hükümdarının canını almaya çalışanlara “şanlı avcı” diye hitap etti!

Fikret, suikast teşebbüsünü alkışlamada tek başına kalmayacak, tarihçi Ahmed Refik de daha sonra aynı teröristler hakkında “Osmanlı milletini Abdülhamid zulmünden kurtarmak için bu hareket-i kahramânenin (kahraman hareketin) Ermeni vatandaşlarımız tarafından icra olunduğu anlaşıldı” diye yazacaktı...

DEĞİŞEN BİRŞEY YOK!

REKLAM

 

Aslında o kadar uzağa gitmeye de pek gerek yok... 1974’deki Kıbrıs harekâtı sırasında Başbakan olan Bülent Ecevit’in o zamanki müzmin muhaliflerinin “Bu işin neticesinde adam kahraman olacak... Pek söyleyemiyorum ama içimden keşke başaramasa diye geçiyor...” dediklerini bizzat işitmiştim!

Malûm gen, hükmünü yeni yaşadığımız büyükelçiler krizinde de sürdürdü...

İfrat-tefrit âdetimizin neticesinde bir kesim “dize getirdik”, “perişan ettik”, “tükürdüklerini işte böyle yalattık” gibisinden gereksiz ve aşırı sevinç krizlerine kapılıyor. Ama karşı tarafın davranışı vahim: Olan Türkiye’ye oluyormuş, ne gam; büyükelçilerin hadsiz çıkışını iktidardan kurtuluş vesilesi görüyor, hattâ az bile buluyor ve krizi sona erdiren diplomatik çözüm hakkında atılan “Geri adım atmadılar, iktidar herşeyi yedi, yuttu, sineye çekti” çığlıkları günler sonra bile hâlâ devam ediyor...

Bu genetik illetin devâsının bulunması ve muhalif olunan iktidarın zayıflaması, zarar görmesi ve devrilmesi için yabancılardan şuursuzca medet ummanın bir zillet olduğunun anlatılıp öğretilebilmesi mümkün değildir!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 29.10.2021 - 07:59 Güncelleme: 29.10.2021 - 08:28

Cumhuriyet'in ilânının yayınlanmamış belgeleri

Bugün, Cumhuriyet’in ilânının 98. yıldönümü... Kutlu olsun!

Atatürk, Nutuk’ta Cumhuriyet’in kuruluşundan bahsederken 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya’da bazı dostları ile yemek yediklerini, yemekte “Yarın Cumhuriyet ilân edeceğiz” dediğini, arkadaşlarının da bu fikre iştirak ettiklerini anlatır...

Bu ifadeler Atatürk’ün Cumhuriyet’i ilân etmeye o gece karar verdiği şeklinde yorumlanmıştır ama Cumhuriyet çok daha önceden başlayan ve aylar boyunca sessiz şekilde sürdürülen uzun bir çalışmanın ardından gelmiştir. Atatürk’ün Çankaya’daki yemek sırasındaki “Yarın Cumhuriyet ilân edeceğiz” sözü bu çalışmaların ertesi gün bir neticeye vardırılacağını, yani devlet şeklinin Cumhuriyet olması kararının 29 Ekim’de Meclis’ten geçirileceği mânâsına gelmektedir.

Zira, Cumhuriyet konusundaki çalışmalar 1923 Temmuz’unda başlamış, o sırada Meclis Reisi olan Mustafa Kemal Paşa, Türkiye’nin idare şeklinin cumhuriyet olabilmesi için Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda, yani Anayasa’da yapılması gereken bazı değişikliklerin maddeler halinde müsveddesini yazmış ve “Bunları şimdilik yalnız sen ve ben bileceğiz” diyerek sonraki senelerde özel kalem müdürü, ardından da genel sekreteri olan Hasan Rıza Soyak’a temize çektirmişti...

REKLAM

 

Hasan Rıza Bey, 1923 Temmuz’undaki bu çalışmayı yarım asır sonra, 1973’te yayınladığı hatıralarında şöyle anlatır:

“...Yanıma yaklaştı, yelek cebinden birkaç küçük kâğıt parçası çıkarıp bana uzattı. Bu kâğıtlar o zaman daima kullandığı bir not defterinden koparılmış yapraklardı.

‘Bunları müsvedde hâlide tebyiz edeceksin (temize çekeceksin). Yazılar biraz karışıktır, dikkat et, okuyamadığın yahut anlayamadığın yer olursa beni buraya çağırır sorarsın. Bir sebk ü rapt noksanına (ifade tutarsızlığına) rastlarsan düzeltmeye mezunsun (izinlisin). Aynı zamanda şunu da söyleyeyim ki bunları şimdilik yalnız sen ve ben bileceğiz. Âmirlerine dahi bahsetmeye lüzum yoktur’ buyurdu, bana çalışmak için kendi masasını gösterdi, bahçeye çıkı.

O çıkıp gittikten sonra kâğıtları okumaya başladım. Daha ilk satırlarda büyük bir heyecana kapıldım. Bunlar o zaman mevcut olan 20 Ocak 1337 (1921) tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun (Anayasa’nın) bazı maddelerini tâdil mahiyetindeydi (değiştiriyordu). Evvelâ birinci maddeye ‘Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyettir’ cümlesi ilâve edilmişti...”.

Hasan Rıza Bey, Mustafa Kemal Paşa’nın temize çekilmiş müsveddeleri aldıktan sonra metin üzerinde bir gün daha çalıştığını, son hâline getirdiği metni hukuk profesörü olan Adalet Bakanı Seyit Bey’e gönderdiğini ve Seyit Bey’in üzerinde birkaç küçük değişiklik yaptığı metni ertesi gün Paşa’ya iade ettiğini yazıyor.

Cumhuriyet’in ilân için Anayasa’da yapılması gereken hazırlıklar, 24 Temmuz 1923’te Lozan Andlaşması’nın imzalanmasından sonra yine Mustafa Kemal’in talimatı ile aralarında Ziya Gökalp’in de blunduğu ilmî bir komisyonda ele alınmış ve Ankara İstasyonu’ndaki Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem binasının üst katında toplanan komisyon tamamladığı metni Mustafa Kemal’e vermişti...

REKLAM

 

Çankaya’daki Atatürk Müze Kütüphanesi’nde muhafaza edilen ve üzerinde Mustafa Kemal Paşa’nın notlarının bulunduğu bir başka taslak, Cumhuriyet’in ilânı konusunda Paşa’nın 28 Ekim 1923 akşamından önce de bir hayli çalıştığını gösteriyor...

İLÂNDAN İDAM KARARINA KADAR

Cumhuriyet, anayasa üzerinde yapılan işte bu çalışmalardan sonra ilân edildi. Büyük Millet Meclisi’nin Kanun-ı Esâsî Encümeni, yani Anayasa Komisyonu, Anayasa’nın altı maddesini değiştiren tasarıya 29 Ekim 1923 Pazartesi günü son şeklini verip bir mazbata ile Genel Kurul’a gönderdi ve Türkiye, bu metnin kabulü ile Cumhuriyet hâlini aldı. Oylamadan sonra hemen reisicumhur seçimine geçildi ve Mustafa Kemal Paşa ilân edilen Cumhuriyet’in ilk reisicumhuru oldu.

Tasarıya son şeklini veren komisyonun başkanlığını İzmir Milletvekili Yunus Nadi (Abalıoğlu) Bey yapıyor; üyeliklerde Gelibolu Milletvekili Celâl Nuri (İleri), Dersim Milletvekili Feridun Fikri (Düşünsel), Konya Milletvekili Refik (Koraltan), İzmit Milletvekili İbrahim Süreyya Yiğit), Muş Milletvekili İlyas Sami Beyler ile Antalya Milletvekili Rasih Hoca (Kaplan) bulunuyordu.

Anayasa Komisyonu Başkanı Yunus Nadi 1924’de Cumhuriyet Gazetesi’ni kuracak; üyelerden Konya Milletvekili Refik Bey 1950 ile 1960 arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı yapacak ama 27 Mayıs darbesinin ardından Yassıada’da idama mahkûm edilecek, cezası müebbed hapse çevrilecek ve 1966’ya kadar cezaevinde kalacaktı!

CUMHURİYETİN KURULUŞ MAZBATASI

Komisyon üyesi Celâl Nuri Bey tarafından kaleme alınan ve orijinalinin görüntüsü ile metni basınımızda ilk defa burada yayınlanan mazbatada şöyle deniyordu:

“Riyaset-i Celîle’ye

Milletimizi refahiyet ve saadete isâl ve istiklâl-i tâmmeye mazhar eden mücahede-i hüdâpesendânede hâkimiyet-i milliye esası suret-i kat’iyede kabul edilmiş ve daima buna riayet edilegelmişti. Bu usulün Türk millet-i necîbesine ne azîm muvaffakiyet temin ettiği aşikârdır. Hâkimiyetin bilâkaydüşart millete aidiyeti ve idare usulünün mukadderaât-ı milleti bizzat ve bilfiil idare etmek esasına müstenit bulunması zaten Cumhuriyet demek olduğundan, saltanat-ı ferdiyeyi katiyen dâfi olan bu kelimenin istimali (kullanımı) ve Türkiye Devleti’nin şekl-i hükümeti cumhurî olması hakkında Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun madde-i mahsusasının bir fıkra ile tavzih edilmesi hukuken ve maslahaten münasip görülmüştür.

REKLAM

 

Bir cumhuriyet tesis kılındıktan sonra bu cumhuriyetin mümessili olan bir riyaset makamının da ihdası tabiîdir.

Bundan başka, hükümeti teşkil edecek olan başvekilin reisicumhur tarafından tâyini, mesuliyetin tesbiti nokta-i nazarından umur-ı zaruriyedendir.

Binaenaleyh elyevm mevcut olan şekl-i devlet tesbit edilmek üzere Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun buna ait bir, üç, sekiz ve dokuzuncu maddeleri berveçh-i âtî tâdîl ve tavzih ve devletimizin dininin, din-i islâm ve lisanı Türkçe olduğuna dair bir madde-i mahsusa tedvin edilmiştir. Mevadd-ı mezkûreyi kanuniyet iktisab etmek üzere Hey’et-i Celîle’ye arz ve teklif ve derakap müzakeresini istirham ederiz.

Kanun-ı Esasî Encümeni Reisi (İzmir): Yunus Nadi

Mazbata Muharriri (Gelibolu): Celâl Nuri

Kâtip (Dersim): Feridun Fikri

Âza İzmit

Âza (Konya): Refik

Âza (İzmit): İbrahim Süreyya

Âza: Mehmed

Âza (Muş): İlyas Sami

Âza (Antalya): Rasih”.

Burada, Cumhuriyet’in ilânı ile alâkalı bazı belgelere yer veriyorum ve bu belgelerin bir kısmı ilk defa yayınlanıyor...

Türkiye’nin yönetim biçiminin Cumhuriyet olması konusunda 29 Ekim 1923 günü Büyük Millet Meclisi Anayasa Komisyonu tarafından Genel Kurul’a gönderilen mazbatanın ilk sayfası (TBMM Atatürk Arşivi, Kutu no: 1/760, Fihrist no: 01027757).

Mazbatanın ikinci ve son sayfası. Metnin altında Komisyon Başkanı Yunus Nadi ve metni kaleme alan Celâl Nuri Beyler ile diğer üyelerin imzaları var (TBMM Atatürk Arşivi, Kutu no: 1/760, Fihrist no: 01027757-9).

İşte, Cumhuriyet’in kuruluş belgesi: Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun, yani Anayasa’nın bazı maddelerinin değiştirilmesi hakkında Millet Meclisi’nin 29 Ekim 1923’te kabul ettiği kanunun orijinali. İlk maddede “Hâkimiyet, bilâ kayd ü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müsteniddir. Türkiye Devleti’nin şekl-i hükümeti Cumhuriyettir” deniyor (TBMM Atatürk Arşivi, Kutu no: 1/760, Fihrist no: 01027757-1).

Mustafa Kemal Paşa’nın, Cumhuriyet’in ilânı ile ilgili kanunun Resmî Gazete’de neşrinin sağlanması için hükümete gönderdiği yazı (TBMM Atatürk Arşivi, Kutu no: 1/760, Fihrist no: 01027757-8).

Cumhuriyet’in ilânı kararının Resmî Gazete’de yayınlanması için Meclis Başkâtipliği’nin ilgili makamlara yazısı (TBMM Atatürk Arşivi, Kutu no: 1/760, Fihrist no: 010277757-5).

Cumhuriyet’in ilânından önce Mustafa Kemal Paşa tarafından hazırlattırılan ve üzerinde “proje” olduğu yazılı olan anayasa değişikliğinin ilk sayfası. Paşa, “Türkiye, Cumhuriyet usulü ile idare olunur bir halk devletidir. Türkiye Devleti teczî (bölünme) kabul etmez bir külldür (bütündür) şeklindeki ilk maddeyi çizmiş ve yanına “Türkiye Devleti’nin şekl-i hükümeti (hükümet şekli) cumhuriyettir) yazmış (Çankaya’daki Atatürk Müzesi Kütüphanesi, no: 659).

Tasarının, üzerinde Mustafa Kemal’in elyazısı ile ilâvelerinin olduğu bir başka sayfası.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 02.11.2021 - 13:36 Güncelleme: 02.11.2021 - 13:47

Sinan'ın operası da yapıldı; şimdi sıra 1935'te mezarından çıkartıp kaybettiğimiz kafatasını bulmakta!

İnşaatı tamamlanan AKM törenle ve yeni bestelenen bir Türk operası ile açıldı: Sinan Operası ile...

Mimarîmizin asırlardır yere-göğe koyamadığımız büyük ismi Sinan’ın hatırasına şimdi opera bile bestelenmesinin ardından, artık onunla ilgili yapmamız gereken tek bir iş kaldı:

Kayıp kafatasını bulmak!

Sinan’ın kafatası macerası belki kulağınıza çalınmıştır, hadiseyi belki de hiç işitmemişsinizdir, burada kısaca anlatayım:

Türkiye’de yeni bir tarih tezinin ortaya atıldığı Türklüğün en önemli şartlarından birinin “brakisefal”, yani “yuvarlak” kafatasına sahip bulunmak olduğuna inanıldığı 1930’lu senelerde İstanbul’da, Ankara’da ve Anadolu’nun muhtelif yerlerinde mezarlar açılmış, çıkartılan 1040 adet kafatası Ankara’ya götürülmüş ve antropologlar tarafından ölçülmüştü.

Açılan mezarlar arasında bazı Selçuk sultanlarının Konya’daki kabirleri de vardı ve bütün bu ölçümlerin maksadı, Anadolu’nun eski sâkinleri ile Selçuklu hükümdarlarının Türk olup olmadıklarını ortaya çıkartmaktı!

Kafatası ölçümü ile meşgul olanların aklına 1935 Temmuz’unda parlak bir fikir geldi: Mimarî tarihimizin en büyüğü kabul edilen ama o senelerde Türklüğü tartışılan ve hakkında Rum yahut Ermeni olduğu iddiaları bulunan Mimar Sinan’ın Süleymaniye’deki mezarını açıp kafatasını ölçmek!

REKLAM

 

Bu iş, o zamanki ismi “Türk Tarihi Araştırma Cemiyeti” olan Türk Tarih Kurumu’na verildi ve cemiyetin başkanı Hasan Cemil Çambel, asbaşkanı Afet İnan ile cemiyet üyelerinden Şevket Aziz Kansu, 1 Ağustos 1935’te Sinan’ın mezarını açtılar.

Mezarın başına itfaiye de getirilmişti...

Gazetelere birkaç gün sonra yapılan açıklama ile iskeletin büyük kısmının bozulmuş olduğu ama kemikler üzerinde ölçümlerin yapıldığı ilân edildi ve heyetin başkanı Şevket Aziz Bey, Sinan’ın kafatasının “brakisefal”, yani büyük mimarın “Türk olduğunun anlaşıldığını” duyurdu!

Sinan’ın kafatası kurulacak olan antropoloji müzesine konmak üzere mezardan alınmıştı ama bu müze hiçbir zaman kurulmadı ve kafatasının âkıbeti üzerindeki esrar bir türlü dağılmadı, hâlâ da devam ediyor.

Mimarî tarihimizin bu en seçkin mimarının milliyetini ve kafatasının âkıbetini merak edenler için bu konularda yapılmş iki akademik makalenin künyesini veriyorum:

Rahmetli Prof. Nejat Göyünç, Sinan’ın Ermeni değil, Karamanlı Hristiyan Türklerden olduğunu ve devşirilip Müslümanlığı kabul ettiğini Tarih ve Toplum Dergisi’nin 1985 yılının Temmuz sayısında yayınlanan “Mimar Sinan’ın Aslı Hakkında” başlıklı makalesinde belgelere dayanarak izah etmiştir. Mimarın kafatasının âkıbeti hakkındaki en ciddî araştırma da, Prof. Selçuk Mülâyim’in Türk Tarih Kurumu Belleteni’nin 2018’de çıkan 294. Sayısında yayınladığı “Mimar Sinan’ın Mezarında Tehis-i Meyyit” başlıklı çalışmasıdır.

Sinan’ın 1935’te açılan mezarından çıkartılan ve şimdi kimbilir nerede olan kafatasının bulunabilmesi için geniş bir araştırma yapılması ve bulunması hâlinde Süleymaniye’deki türbesine iade edilmesi şarttır; zira büyük sanatkârın ruhu ancak böyle huzura kavuşabilir...

Sinan’ın mezarının açılması ve kafatası ile kemiklerinin ölçüldüğü hakkındaki gazete haberlerinden bazıları: Akşam, 5 Ağustos 1935.

Akşam, 4 Ağustos 1935.

Akşam, 6 Ağustos 1935.

Cumhuriyet, 6 Ağustos 1935.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 05.11.2021 - 16:00 Güncelleme: 05.11.2021 - 16:00

Sinan ve opera

AKM nihayet açıldı ve açılışta yeni besteletilen Sinan Operası sahnelendi...

Küçük bir rahatsızlık davetli olduğum AKM’ye gitmeme mâni oldu ama TRT’nin açılış törenini ve Sinan Operası’nın tamamını canlı olarak yayınlaması sayesinde hem konuşmaları hem de operayı dinleme fırsatını bulabildim...

Şimdi, klasik müzik çevrelerini hayli hiddetlendireceğimi bilerek, Sinan Operası hakkındaki kanaatlerimi açıkça yazıyorum...

Sinan’ı anlatan kitapların en mükemmeli hem önemli bir ressam, hem de aynı şekilde önemli bir edebiyatçı olan Abidin Dino’nun “Sinan. Bir Düşsel Yaşamöyküsü” isimli eseridir ve Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın açılış konuşmasında Abidin Dino’ya yaptığı atıflar da bu kitaptandır.

Dino, eserinin girişinde “İstanbul şehrinin fethi 1453’te başlamış ve Süleymaniye’nin bittiği güne kadar sürmüştür. ...Sinan, Kostantiniyye’yi İstanbul yaptı. Şehrin müjdelediğini tuttu” der...

Ama, operada böyle bir Sinan mevcut değildi ve libretto, yani operanın sözleri Sinan’ın önemine yakışmayacak amatörlükte idi! Mimarın meslekî ağırlığı bir tarafa bırakılmış, nerede ise herşey camiin zamanında yetişmeme ihtimali, harcanan paralar, masraf defterleri, vesaire gibi maddiyat üzerine kurulmuştu.

Librettonun rahmetli Halit Refiğin aynı isimli senaryosundan hareketle yazıldığı söyleniyor ama tanıdığım ve bildiğim rahmetli Halit Bey gibi bir sinema üstadının bu temelde bir senaryo yazacağına, yani Kanunî’yi aceleci ve tehditkâr bir malsahibi, Sinan’ı da acemi müteahhit seviyesine getirmiş olacağına hiç inanmıyorum!

REKLAM

 

Sinan Operası’nın müziğine gelince...

Türk bestecilerinin pek meraklı oldukları ama klasik formdaki eserlerde kulak tırmalayan modern armoni Sinan’da çok şükür yoktu; yaylı ağırlıklı orkestra partileri uyumlu ezgilerle bestelenmişti...

Ama ya sözlü bölümler, yani solo, düet ve koral kısımlar?

Bu bölümlerden tek bir nağme hatırlayabilene aşkolsun!

Her operada opera ile pek alâkası olmayanlara sıkıcı gelebilecek bölümler vardır. Uzayıp giden solo aryalar, düetler yahut koro partileri anlamayana sıkıntı verir ama bütün meşhur operaların dinleyiciyi bir anda etkisi altına alan, kısa zamanda hafızalara nakşolan, yani kendiliğinden ezberlenen unutulmaz nağmeleri vardır.

Meselâ, Verdi’nin Rigoletto’sundan “La donna e mobile”, Nabucco’sundan “Va Pensiero” yani “Esirler Korosu”, Bellini’nin Norma’sından “Casta Diva”, Giacomo Puccini’nin “Gianni Schicchi” sinden “O Mio Babbino Caro”, Georges Bizet’nin Carmen’inden en başta Habanera ile “L’Amour est un Oiseau Rebelle” olmak üzere birçok müzik ve arya, aynı bestecinin İnci Avcıları’ndan “Je Crois Entendre Encore”, Alfredo Catalani’nin La Wally’sinden “Ebben”, vesaire...

Batı klasiklerinin bu kadar eskilerinden örnek göstermeme gerek yok; operanın hafifi sayılan operetlerde de vaziyet aynıdır. Son dönemin en tutulan operetlerinden olan Andrew Lloyd Weber’e ait Opera’daki Hayalet’inin tema müziği diye bilinen “In sleep he sung to me, in dreams he came” parçası herkesin dilindedir. Bir Türk operetinden de örnek vereyim: Cemal Reşid’in tâââ 1933’te bestelediği “Lüküs Hayat”ı ve operetteki aynı isimli şarkı...

REKLAM

 

Lüküs Hayat’ın “Şişlide bir apartıman /Yoksa eğer hâlin yaman” diye başlayan kısmını bilmeyen herhalde çok az kişi vardır...

Ben, Sinan Operası’nda böyle hatırda kalabilecek tek bir nağme bulamadım... En sonda Yahya Kemal’in “Süleymaniye’de Bayram Sabahı” şiirinin üzerine giydirilen Segâhımsı koralde bile...

KABUL EDELİM, YAPAMIYORUZ!

Gönül, Türkiye’de de dört başı mamur operalar bestelenmesini tabii ki istiyor ama maalesef olmuyor! Sadece operada değil, müziğin bütün formlarında! Devletin tahıl satarak döviz elde etmeye çalıştığı en fukara günlerinde çoksesli müziğe her türlü desteği vermesine ve desteğin neredeyse doksan senedir hâlâ devam etmesine rağmen netice yok! Çoksesli müziği ideolojik bir kavram olmaktan çıkarıp bizde besteleen eserlerinin reklâmını kendi kendimize yapmayı bırakarak artık kabul edelim: Bu müziğin Türkiye’deki ilkleri ile yaşıt sayılabilecek Dimitri Şostakoviç, Olivier Messianen, Aram Haçaturyan, Samuel Barber yahut Benjamin Britten gibi dünya çapında bir besteci yetiştiremedik! Zira, operanın yaygın olduğu memleketlerin musiki kültürleri ile aramızda asırlar vardı!

Dolayısı ile operalarımız da böyle bize mahsus oluyor, AKM’nin açılışına giden bazı arkadaşlarımın ifadesi ile önce tebessüm ettiriyor ama dakikalar ilerledikçe azap hissettiriyor!

Ben, güllü, minyatürlü ve all-penbeli Sinan Operası’nda eserin bütününü tam olarak ifade edebilen tek bir sözlü kısım hatırlıyorum: “Sıfıra sıfır, elde var sıfır”!...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 10.11.2021 - 00:25 Güncelleme: 10.11.2021 - 09:18

İşte, Atatürk'e son 40 gününde doktorların verdikleri yemekler: Ağzına en son 8 Kasım akşamı bir kalıp buz konmuştu!

Bugün, Atatürk’ün vefatının 83. yıldönümü münasebetiyle hastalığının ağırlaştığı dönemle ilgili bazı belgeler yayınlıyorum: 1 Ekim 1938’den itibaren son günlerine kadar doktorlarının talimatı ile verilen yemeklerin, yani son yemeklerinin listesini...

Bu yemekler, Cumhurbaşkanlığı’ndaki Atatürk Arşivi’nde 01020010-2 numarada bulunan bir defterde kayıtlıdır ve defterin ilginç bir öyküsü vardır:

Celal Bayar’ın Cumhurbaşkanı olduğu 1950 ile 1960 yılları arasında Çankaya Köşkü’nün kitaplık memuru olan ve Köşk’ün kütüphanesi ile arşivini tasnif ile uğraşan Özel Şahingiray, 1955’te iki ayrı kitap yayınlamıştı...

“Atatürk’ün Nöbet Defteri” ismini taşıyan ilk kitap, Atatürk’ün 1931 ile 1938 arasındaki yatış ve kalkış saatleri, gittiği yerler ve misafirlerinin isimleri, yani günlük hayatı hakkında yaverleri tarafından tutulmuş kayıtlar idi.

Şahingiray’ın yayınladığı ikinci kitap ise “Son Nöbet Defteri” idi ve 1 Ekim ile 10 Kasım 1938 arasında yine Atatürk hakkında önemli kayıtların yeraldığı iki ayrı defterdi. İlk defterde 1 Ekim 1938’den itibaren 41 gün boyunca doktorların verdikleri ilâçlar ile uygulanan tedaviler, ikinci defterde de aynı günlerde doktorların talimatıyla yedirilen yemekler vardı.

Özel Şahingiray’ın bütün bu defterlerin “Celâl Bayar’ın özel arşivinde olduğunu” söylemesine rağmen, bir defter hariç tamamı şu anda Cumhurbaşkanlığı Arşivi’ndedir. Mevcut olmayan defter ise, Şahingiray’ın yayınladığı “Son Nöbet Defteri”nin ilk kısmını teşkil eden ve Atatürk’e 1 Ekim ile 10 Kasım 1938 arasında yapılan tıbbî müdahalelerin kayıtlarıdır.

REKLAM

 

BASINDA İLK DEFA YAYINLANIYOR

Atatürk’ün son yemeklerinin kayıtlarından yakalandığı hastalığın nasıl ciddî bir dert olduğu, rahatsızlığının ileri devresinde artık normal yemek yiyemediği, sadece doktorların gramına kadar belirledikleri gıdalarla beslendiği görülüyor... Zaten son defa 8 Kasım’da çok az birşeyler yiyip içebilmiş, ağzına en son o günün akşamı saat 18.35’te küçük bir buz parçası konmuş ve vefatına kadar başka hiçbir gıda alamamıştır!

Listelerde, “poriç” denen bir yiyecek sık geçmektedir...

Poriç, aslı İngilizce “porridge” olan ve yulafın sütle karıştırılması ile yapılan, doyurucu bir lâpadır. Poriçte pirinç, buğday, arpa, mısır veya karabuğday gibi diğer tahılların da kullanıldığı olur ama genellikle yulaf ile hazırlanır.

Hani şimdilerde kilo vermek maksadıyla sabahları yenmesi moda olan ve yulafın üzerine süt döküldükten sonra içerisine lezzet verici bazı maddelerin de ilâve edildiği rejim yemeği var ya; poriç işte bunun sade şeklidir, sütlü yulaftır ve tatsız-tutsuz birşeydir!

YİYEBİLDİĞİ SON YEMEKLER

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın müsaadesi ve Arşiv Daire Başkanı aziz dostum Muhammed Safi’nin yardımı ile temin edebildiğim ve şimdi Cumhurbaşkanlığı’ndaki Atatürk Arşivi’nde muhafaza edilen 01020010-2 numaralı defterin burada bazı günlerinin metnini ve görüntülerini verdiğim sayfaları, basında ilk defa yayınlanmaktadır...

İşte, Atatürk’e 1938’in 1 Ekim’i ile 8 Kasım’ı arasındaki kimi günlerde doktorlar tarafından gramlarına kadar belirlenerek verilen yiyecekler ve içecekler...

1 Ekim 1938, Cumartesi:

06.45: 300 gram mısır poriç, 50 gram tereyağı, 2 dilim ekmek

09.05: 50 gram çay, 300 gram salep, 50 gram hoşaf

12.30: 140 gram limonata, bir dilim ekmek

REKLAM

 

3 Ekim 1938, Pazartesi:

00.30: 160 gram portakal suyu

08.40. 300 gram poriç

13.30: 150 gram çorba, tavuk köftesi, makarna, sütlaç, 100 gram hoşaf, 1 kalıp buz

20.00: 150 gram çorba, 2 patates

5 Ekim 1938, Çarşamba:

00.10: 150 gram papatya suyu

00.20: 30 gram 1 kalıp buz

06.45: 300 gram salep, 20 gram tereyağ, 2 dilim ekmek

09.35: 80 gram su

12.15: 225 gram yulaf poriç, 50 gram hoşaf suyu, az ekmek

18.00: 150 gram salep

19.40: 250 gram konsome, az ekmek

22.45: 30 gram su

6 Ekim 1938, Perşembe:

03.15: 220 gram elma suyu

07.30: 375 gram yulaf poriç, 30 gram tereyağ, 30 gram bal, 1 mısır ekmek

10.30: 60 gram su

14.45: 150 gram pirinç çorbası, 50 gram hoşaf, 600 gram su

20.15: 180 gram yulaf çorbası, kabak püresi, salçalı makarna, muhallebi. Ekmek

20.15: 50 gram elma, şeftali kompostosu, 60 gram su

22.15: 80 gram su

8 Ekim 1938, Cumartesi:

00.35: 20 gram çiçek suyu

02.25: 30 gram 1 kalıp buz

09.45: 150 gram salep, 15 gram tereyağı, 1 dilim ekmek, gül reçeli

14.20: 50 gram Pirinç çorbası, kıymalı makarna, kabak püresi, muhallebi

17.40: 140 gram elma suyu

21.30: 150 gram salep

24.00: 20 gram su

12 Ekim 1938, Çarşamba:

04.10: 150 gram limonlu çay

07.05: 250 gram üzüm

10.05: 150 gram sütlü salep

13.35: 150 gram yulaf çorba, haşlama piliç, külde patates, şeftali

15.45: 60 gram su

19.30: 200 gram konsome: 2 dilim ekmek, patates külde, portakal peltesi

14 Ekim 1938, Cuma:

09.15: 150 gram sütlü salep

10.00: 60 gram su

14.00: 150 gram yulaf çorbası, sütlaç

14.30: 60 gram su

14.55: 60 gram su

15 Ekim 1938, Cumartesi:

02.30: 50 gram üzüm suyu

10.00: 150 gram poriç yulaf

13.30: 140 gram limonata

16.00: 150 gram pirinç çorbası, az kabak, sütlaç

16.15: 30 gram su

17.45: 90 gram su

21.15: 20 gram su

24.00: 150 gram pirinç yulaf

REKLAM

 

19 Ekim 1938, Çarşamba:

13.45: 2000 gram Glukolin D.

17.00: 100 gram glikoz mahlûlü

17.40: 80 gram 75 gr. Glycose D.

21.00: 80 gram 75 gr. Glycose D.

23.45: 100 gram 25 gr. Glycose D.

20 Ekim 1938, Perşembe:

12.35: 140 gram üzüm suyu

15.30: 2000 gram Glikoz D.li üzüm suyu

17.45: 150 gram glikozlu üzüm suyu

20.30: 150 gram glikozlu üzüm suyu

21 Ekim 1938, Cuma:

03.30: 330 gram karışık meyve suyu (iki defada), 15.k glikoz

11.00: 50 gram süt

15.45: Süt (5 kaşık glikoz)

17.30: 100 gram Meyve suyu (5 kaşık glikoz)

19.40: 140 gram sebze çorbası 1 gram tuzla

21.30: 50 gram süt verilecek, 5 kahve kaşığı glycosela

23 Ekim 1938, Pazar:

04.35: 50 gram su

04.40: 100 gram meyve suyu

07.15: 75 gram süt (4 kaşık glikoz ile)

07.25: 75 gram ..... kahve az

09.15: 100 gram çorba (10 gram tereyağı)

11.30: 100 gram süt (5 kaşık glikoz ile)

14.00: 100 gram yoğurt

17.30: 100 gram meyve suyu 5 glikoz

18.00: 25 gram çiçek suyu

19.00: 50 gram çorba (10 gram tereyağı)

19.50: 100 gram süt (5 kaşık glikoz ile)

26 Ekim 1938, Çarşamba:

02.30: 100 gram portakal suyu, glikoz 5

09.00: 100 gram poriç, beraber 100 gram salep

12.30: 150 gram yoğurtlu çorba

15.50: 100 gram muhallebi

18.00: 100 gram poriç

20.15: 100 gram süt (5 glikoz ile)

31 Ekim 1938, Pazartesi:

01.30: 150 gram portakal, elma suyu

04.30: 150 gram portakal, elma suyu

08.15: 150 gram portakal, elma suyu

10.15: 150 gram portakal suyu

12.15: 100 gram süt

13.25: 50 gram üzüm, portakal suyu

15.25: 150 gram poriç yulaf

17.25: 100 gram süt

21.30: 100 gram sebze suyu

22.30: 60 gram elma, portakal suyu

1 Kasım 1938, Salı:

06.50: 150 gram sütlü salep

10.00: 150 gram süt

12.00: Zeytinyağlı enginar, 15 gram ekmek

14.00: 150 gram elma, portakal suyu

15.50: 150 gram poriç yulaf

18.00: 150 gram süt

20.00: Enginar, 15 gram tereyağlı ekmek

22.20: 150 gram üzüm, elma, portakal suyu

REKLAM

 

2 Kasım 1938, Çarşamba:

00.55: 100 gram portakal suyu

03.50: 150 gram süt

07.45: 150 gram sütlü poriç yulaf

10.00: 150 gram sütlü salep

12.10: 150 gram sütlü poriç yulaf

14.00: Enginar, 20 gram tereyağlı ekmek

18.00: 150 gram süt

20.00: Bezelye püresi, 30 gram ekmek, 50 gram Taşdelen suyu

22.00: 150 gram poriç

23.15: 100 gram meyve suyu 6 kaşık şeker

23.20: 25 gram su

3 Kasım 1938, Perşembe:

00.35: 25 gram Çiçek suyu, su

03.40: 140 gram meyve suyu 6 kaşık glikoz

07.10: 150 gram sütlü salep

08.10: 150 gram süt, 6 kaşık glikoz

09.50: 100 gram su

10.15: 150 gram portakal üzüm suyu

12.00: Enginar, 20 gram tereyağlı ekmek, üzüm suyu

14.00: 150 gram süt

16.00: 150 gram poriç

18.00: 150 gram süt

20.00: Bezelye, 20 gram ekmek, 100 gram portakal suyu

22.00: 150 gram meyve suyu

24.00: 150 gram portakal suyu

6 Kasım 1938, Pazar:

07.00: 150 gram sütlü salep

09.30: 150 gram sütlü salep

12.00: Bamya, 20 gram ekmek

13.40: 150 gram meyve suyu

16.00: 150 gram poriç

17.30: 150 gram süt

19.30: 150 gram enginar

21.30: 150 gram meyve suyu

22.50: 150 gram süt

8 Kasım 1938, Salı:

06.00: 150 gram sütlü kahve

08.25: 150 gram sütlü çay

11.05: 150 gram yulaf poriç

13.05: 150 gram süt

15.10: 150 gram çorba

17.15: 150 gram elma suyu

18.35: 1 buz

Atatürk’ün tedavi eden doktorların hazırladıkları son yemek listelerinin yazılı olduğu defterden bazı sahifeler (Cumhurbaşkanlığı Atatürk Arşivi, 01020010-2).



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 14.11.2021 - 14:12 Güncelleme: 14.11.2021 - 14:24

Mehmed Akif yılına ufak bir katkı: Peygamber torununun ABD Başkanı'nın oğluna yazdığı Mehmed Akif mektubu

Bu sene İstiklâl Marşı’nın Büyük Millet Meclisi’nde kabulünün 100. yıldönümü olduğu için “Mehmed Akif ve İstiklâl Marşı Yılı” ilân edildi; aylardan buyana Akif hakkında dünya kadar yayın yapıldı ve yapılıyor...

Şimdi burada Mehmed Akif bahsine küçük bir katkı yapacağım...

Sözünü edeceğim hadise üç kişi arasında cereyan ediyor: Mehmed Akif, Hazreti Muhammed’in soyundan gelen musiki tarihimizin en büyük udîlerinden kabul edilen ve viyolonsel icracısı da olan Şerif Muhiddin Targan ile Birleşik Amerika’nın 1901 ile 1909 arasında 26. başkanı olan Theodore Roosevelt’in oğlu Archibald Roosevelt arasında...

Son Mekke Şerîfi Ali Haydar Paşa’nın oğlu olan Şerif Muhiddin, Mehmed Akif’in en yakınlarından idi ve gerek mensup olduğu aile, gerek sanatı ve gerekse de ahlâkının mükemmelliği Akif’i kendine hayran bırakmıştı.

Arap Yarımadası’nın Birinci Dünya Savaşı ile elimizden çıkması üzerine Şerif’in ailesi için büyük dertlere uğradı. Maddî vaziyetleri bozuldu, babası Ali Haydar Paşa Türkiye’den ayrılmak zorunda kaldı ve Şerif Muhiddin de 1924’te New York’a gidip hayatını orada kazanmaya karar verdi.

Sanatkârın yeni dünyadaki en yakın dostu, eski Amerikan Başkanı Theodore Roosevelt’in oğlu Archibald Roosevelt idi. Şerif Muhiddin’e sanatı için her desteği verdi, Amerika’nın en önemli müzisyenleri ile tanıştırdı, aralarındaki dostluk Şerif’in sekiz sene sonra Amerika’dan ayrılmasının ardından devam etti, Şerif’in 1967’deki vefatına kadar devamlı mektuplaştılar ve Archibald Roosevelt de 1979’da vefat etti.

REKLAM

 

Şerif Muhiddin’in Mehmed Akif ile münasebeti de Amerika’da bulunduğu senelerde mektuplaşmalarla devam etmişti. Akif’e yazdığı mektuplarda Amerika’daki hayatını ve Archibald Roosevelt’ten gördüğü yardımları uzun uzun anlatıyordu...

Daha sonra gönüllü bir sürgün olarak Mısır’a gidip orada yerleşen Mehmed Akif, meşhur Safahat’ının 1933’te Kahire’de yayınladığı ve Gölgeler ismini verdiği son cildini “Şark’ın dâhî-i san’atı Şerif Muhiddin Beyefendi’ye hatıra-ı tâzîm”, yani “Şark’ın san’at dâhîsi Şerif Muhidin Beyefendi’ye saygı hatırası” sözleri ile Şerif’e, eserindeki “Sanatkâr” başlıklı şiiri de Archibald Roosevelt’e ithaf edecek; “Yanık bağrında yıllardır kanar mızrabının yâdı / Gel ey bîçare Şark’ın Şark’a küsmüş gitmiş evlâdı” mısraları ile başlayan “Şark’ın yegâne dâhî-i san’atına” isimli şiirini de yine Şerif Muhiddin için yazacaktı...

ŞERİF’İN ROOSEVELT’E MEKTUBU...

Burada, 1950’de Türk Müziği’nin büyük icracısı Safiye Ayla evlenen Şerif Muhiddin’in şimdi bende bulunan evrakı arasında yeralan ve sanatkârın Archibald Roosevelt’e 1950’lerde yazdığı bir mektubun tercümesini veriyorum...

Roosevelt’e Mehmed Akif’in Safahat’ının damadı Ömer Rıza Doğrul tarafından 1950 sonrasında yayınlanmış baskılarından birini gönderen Şerif Muhiddin, arkadaşına Akif’in “Sanatkâr” isimli şiirden bahsediyor ve şiirin ona ithaf edildiğini yazıyor:

Şerif’in İngilizce yazdığı mektubun Türkçesi şöyle:

“Sevgili Archie,

Nazik mektubun, geçen senenin en iyi hediyesi oldu. İyimser zamanlarımda, bir gün sana önceden haber vermeden New York’ta kapını çalmayı hayal ediyordum. Şimdilerde dünyanın bu bölgesinde seyahat konusunda bir hayli sınırlamalar mevcut, yurt dışına çıkabilmek Çin Seddi’ne tırmanmaktan daha zor.

REKLAM

 

Sana posta ile büyük Türk şairi Mehmed Akif Bey’in yayınlanmış bütün eserlerinin yeraldığı bir kitabını gönderdim. Kitapta bazı Amerikan gazetelerinin ve bazı meşhur sanatkârların yaptıkları yorumlara dayanarak benim artistik faaliyetlerim hakkında yazılmış “Sanatkâr” isimli bir şiir vardır.

İstanbul Üniversitesi’nde öğrenci olduğum senelerde Mehmed Akif Bey hocalarımdan idi. Mezuniyetimden sonra dost oldu. Büyük bir musiki âşığı idi. Amerika’da bulunduğun sıralarda düzenli olarak haberleştik. Özellikle de Roosevelt Hastahanesi’ndeki ameliyatım sırasında doktorlarla beraber bulunduğunu ona yazdığım zaman bundan çok etkilendi. Mektuplarından birinde “Maalesef zengin bir kişi olmadığı için arzuları dahilinde bir şey yazamayacağını fakat sana ithaf ettiği bu şiiri kabul ettiğin takdirde memnuniyet duyacağını” söylüyordu. Belki Archie Jr. veya Türkçe’de uzman olan bir başka kişi şiirden bazı kısımları sana tercüme edebilir.

Bu mektuplar, içerisinde eski kâğıtların bulunduğu ve oradan ayrıldığım sırada sana bıraktığım çantada idi. Hâlâ sende olup olmadıklarını veya Long Island yangınında kaybolup kaybolmadıklarını merak ediyorum.

Mehmed Akif Bey Arap, Fars ve Türk Edebiyatı’nın büyük üstadı, Fransız Edebiyatı’nın uzmanı ve hepsinin ötesinde harikulâde bir karakter sahibi idi. Bir şiiri Mustafa Kemal’in zamanında Millî Meclis tarafından diğer 62 eser arasında millî marş seçilmişti.

Bu bölümde onun bütün eserleri bulunmaktadır. Son kısım ölümünden sonra tanınmış bir yazar olan damadı tarafından yayınlanmıştır ve kitabın önsözünde şairin hayatı hakkında şâyân-ı dikkat bir makalesi vardır.

Archie, gördüğün gibi biz sadece bu dünyada arkadaş değiliz, büyük bir şairin kitabında da arkadaş olarak kalacağız.

Eşimin ve benim sana ve Grace’e en samimi hislerimiz ile.

Daima senin,

Muhiddin”

İşte, Mehmed Akif Yılı’na benden ufak bir katkı...

Şerif Muhiddin Targan’ın Archibald Rooevelt’e gönderdiği mektubun kendi elyazısı ile müsveddesi.

Şerif Muhiddin Targan.

Archibald Roosevelt.

Mehmed Akif Ersoy.

Mehmed Akif’in Şerif Muhiddin’e gönderdiği mektuplardan biri... 4 Mart 1924’te yazılmış.

Akif’in 1933’te Mısır’da yayınladığı ve Şerif Muhiddin’e ithaf ettiği Safahat’ın yedinci cildi: “Gölgeler”. Şair, bu nüshayı eski diplomatlardan Fuad Selim Bey’e imzalamış.

Şerif Muhiddin’in kedi hazırladığı “seyyidlik şeceresi”, yani Hazreti Muhammed’e kadar uzanan soyağacı.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 20.11.2021 - 09:32 Güncelleme: 20.11.2021 - 09:32

Neredeyim, yoksa cennette miyim?!

Geçirdiğim ufak bir rahatsızlık ve küçük bir operasyon sebebiyle üç haftadır evde dinleniyordum…

Dün ilk defa dışarıya çıktım, bir arkadaşımın otomobiliyle yola koyulduk ve birkaç saniye geçmişti ki, kendimi manevî bir iklimde, huzur içerisinde kanat çırpıyormuş gibi hissettim!

Nasıl hissetmeyeyim ki? Yolun sol tarafındaki devâsâ panonun üzerinde koskoca bir “Helâlleşme” ibâresi vardı, sağ tarafta da “Ömer’in Yolu” sözleri...

“Acaba ilâhî bir âlemde miyim?” diye tereddüt içerisindeyken, “Ömer’in Yolu” panosunun yeni çekilmiş bir TV dizisinin reklâmı olup olmadığını düşünmedim değil... Ama panonun alt tarafında Türkiye’nin şimdi hayatta olmayan en önemli politikacılarının fotoğraflarını görünce bu defa “Yoksa öbür tarafa gittim de doğruca cennete mi gönderildim?” endişesine kapıldım! Zira memleketin kaderine yarım asır boyunca hükmedip birbirinden güzel ve hayırlı hizmetler yapmış olan bu büyük ve mükemmel siyasetçilerin cennete gitmemeleri mümkün değildi, hepsi ancak orada birarada olabilirlerdi!

Daldığım derin ve hoş rüyadan direksiyondaki arkadaşımın birkaç defa ve her seferinde daha şiddetli ve nihayet avaz avaz bağırarak “Geldik!” diye haykırması üzerine uyandım; bütün o manevî iklim, ilâhî âlem ve cennet hayalleri kayboldu; dolaştığım bulutların üzerinden aşağılara süzüldüm ve kendimi İstanbul’un trafik keşmekeşinin göbeğinde buldum!

REKLAM

Maddî hayata döndükten sonra öğrendim ki, “Ömer’in Yolu” yazılı afişlerdeki “Ömer” meğerse dizi film kahramanı falan değil; Hazreti Ömer imiş!

ÖMER ASKER ARKADAŞI MI?

Şaka bir tarafa, Türkiye’nin siyaset gündemi günlerdir böyle manevî ve uhrevî kavramlara bürünmüş vaziyette! Muhalefetin bir kesimi sanki mahallenin emektar manavı Ahmet Efendi rahmet-i rahmana kavuşmuş, cenazesi definden önce evinin önüne getirilmiş ve konu-komşudan haklarını helâl etmeleri isteniyormuş gibi helâllik toplama turunda; diğer kesim ise din büyüklerinin hatıralarını siyasete taşıyıp onların üzerinden oy devşirme sevdasında...

“Ömer’in Yolu” sloganını ortaya atan reklâm şirketinin bu işte başarılı olduğunu inkâr edemem. Ama bin küsur sene boyunca isminin başına “Hazret” kelimesinin ilâvesi âdet olmuş çok önemli dinî şahsiyetlerden birinin, Hazreti Ömer’in siyaset uğruna “asker arkadaşı Ömer” haline getirilmesini ne yapacağız?

İktidarı eleştirmek ve işbaşındaki partinin hemen bütün politikalarına kulp takmak muhalefetin temel vazifesi, hattâ varoluş şartıdır. Ama memleketin iyi idare edilmediğinden dem vurup ekonominin batağa gittiğini iddia ediyor, meselâ işsizlik meselesini ve dövizin yükselmesini dillerine doluyorlasa, üstelik yakındıkları bütün bu sıkıntılar hakikaten mevcut ise çarelerden bahsetmek ve günün birinde iktidara geldikleri takdirde ne yapacaklarını telâffuz etmek zorundadırlar.

Ama çözüm, çare vesaire bulabilmek uzun çabaları, bıkmadan çalışmayı ve uğraşmayı gerektirir...

Dolayısıyla kendinizi yorup niçin helâk edesiniz ki? “Hellâlleşme”, Ömer’in Yolu”, veya “adaleti” yahut “mülkü” gibisinden mistik kavramları sulandırıp ortaya sürdüğünüz takdirde etrafı bir anda saran toz-duman sayesinde çok önemli bir iş yapmış gibi görünürsünüz!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 24.11.2021 - 02:04 Güncelleme: 24.11.2021 - 02:04

"Nas", "nâs" ve doludizgin cehalet

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan geçen gün faizlerden bahsederken “Bu konuda nas orada. Nas ortadayken sana, bana ne oluyor?” dedi.

“Nas”, mâlûm, Allah’ın ve Peygamber’in sözü, Kur’an’ın kesin hükümleridir...

Cumhurbaşkanı’nın konuşmasının ardından entellerimiz, entel görünenlerimiz, öyle görünme meraklılarımız, ekran gevezelerimiz ve bazı güzide gazetelerimiz şimdiye kadar hiç işitmedikleri “nas”ın ne olduğunu bilmedikleri için, bu kavramı Kur’an’ın Nâs Suresi ile karıştırdılar. “Kesin hüküm” demek olan “nas” ile “insanlar” mânâsına gelen ve hem Arapça’da hem de Türkçe’de her ikisi de farklı yazılan “nas” ile “nâs”ı aynı kelime zannettiler ama ahkâm kesmekten bir an bile vazgeçemediler ve “İş böyle değiiiil! Nâs Suresi’nin Erdoğan’ın söyledikleri ile alâkası yok” safsataları ile milleti güya irşâda çalıştılar...

Hele “nas”ın Nâs Suresi olduğunu zanneden dramatik sesli bir oyuncunun ekranda meal okumaya heveslenip Besmele’yi Türkçe olarak söylemeye çalışırken “Rahman” ile “Rahîm” sözlerinin sırasını bile karıştırması, üstelik “rahîm”i ardarda “raaaaaaaahim” diye telâffuz edişi vardı ki, aman Allah, yâ Rahîîîîîm!

REKLAM

 

Benzer cehalet nümunelerini biz daha önce de görmüştük...

Bilmem hatırlar mısınız? Turgut Özal, Cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra, 31 Ekim 1989’da ANAP’ın Meclis Grubu’na bir veda konuşması yapmış ve sözlerinin sonunda “Bölünmeyin, parçalanmayın, Allah’ın ipine sımsıkı sarılın” demişti.

“Allah’ın ipi” ifadesi Âl-i İmran Suresi’nin 103 âyetinde geçerdi ve “Kur’an” mânâsına gelirdi...

Lâik, cumhuriyetçi, özgürlükçü, çağdaş, demokrat, memokrat, vesaire olduklarına inanan çevreler Özal’ın bu sözleri üzerine hop oturup hop kalkmış ve kıyametleri kopartmışlardı: Muhafazakârlığı zaten bilinen; üstelik başbakanlığı sırasında hacca da giden Turgut Özal cumhurbaşkanı seçilmesinden hemen sonra “Allah’ın ipi” sözünü ne cür’etle sarfedebilirdi?

Derken asıl eğlence bir-iki gün sonra yaşanmış, büyük gazetelerden birinin anlı şanlı bir yazarı köşesinde “Bu ip neyin nesidir? Özal acaba idamdan, darağacındaki ilmikten mi bahsediyor?” diye sormuştu!

İRTİCA ÖRGÜTÜ PARANOYASI

Her nasılsa şöhret sahibi olmuş ama “Allah’ın ipi”nden nasibini alamamış yazar cehalet bâbında yalnız değildi, bilgisizlikte onunla aynı seviyede olan başkaları da vardı...

O günlerde bir grup muhafazakâr genç Şura Suresi’nin 13. âyetinde geçen “Ayrılığa düşmeyin” meâlindeki ifadeyi pankartlara yazmış ve birkaç pankartı İstanbul’un değişik yerlerine asmışlardı.

“Ayrılığa düşmeyin” ifadesinin altında “Şura 13” ibaresi, yani surenin ismi ve âyet numarası vardı.

Derken, sadece Amerikan malı ama ucuzun da ucuzu komedi filmlerine rahmet okutacak bir saçmalık yaşandı: Pankartı gören çağdaş, entel, lâik, demokrat, memokrat bir yazarımız “Rejim elden gidiyor” krizine girip gazetesinin birinci sayfasındaki köşesinde, “Şura-13 diye yeni bir şeriat örgütü kurulmuş! Adamlar şehrin göbeğine afiş asıyorlar ama emniyetin ruhu bile duymuyor! Ülkenin geleceği için böyle irtica gruplarının ortadan kaldırılması lâzım! Türkiye lâiktir, lâik kalacaaaaak” diye yaygara kopardı...

REKLAM

 

Aklıbaşında ve konuyu bilen birkaç kişi “Efendi, saçmalama! ‘Şura 13’ örgüt falan değil surenin ismi ve âyetin numarasıdır” diyecek oldu ama cehaleti yontabilmek ne mümkün? Surenin isminin gizli örgüt olduğuna iman eden çağdaş, entel, lâik, demokrat, memokrat yazar hatasını kabul etmedi ve geri adım atmaya yanaşmadı!

Böyleleri “cehaletleri ile tarihe geçtiler” diyeceğim ama onu da diyemiyorum; zira ortada artık tarih falan kalmadı, dün akşam ne yediğimizi bile milletçe unutmuş vaziyetteyiz...

Ama “nas”ın ne mânâya geldiğini bilmeden ekranlarda ahkâm kesmeye meraklı olanların mevcudiyeti cehaletimizin, umursamazlığımızın ve ukalâlığımızın katmerlenmiş vaziyette, doludizgin gittiğini gösteriyor!

“Nas” ile “nâs” hakkında yazılıp söylenen zırvalar gülünçtür ama “nas” kavramı ile “Nâs Suresi”nin birbirlerinden tamamen farklı olduğundan nasibini alamamış zevâtın kanaat, siyaset ve muhalefet önderi olmaya heveslenip milletin kafasını bulandırması komedi değildir, dramdır hattâ ağır bir trajedidir!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 26.11.2021 - 16:38 Güncelleme: 26.11.2021 - 17:01

Büyük devlet olmanın şartı "para bellum"dan, yani savaşa hazır olmaktan ve kendi silahını yapmaktan geçer

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez geçen gün Türkiye’de idi.

Madrid’de yayınlanan ve İspanya’nın en etkili gazetesi olan El Pais, Başbakan Sanchez’in Ankara’da Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmede ele alınan bir konu hakkında önemli bir haber verdi: Türkiye, İspanya’ya mega uçak gemisi ile yeni denizaltılar inşası alanında işbirliği teklif etmişti.

Teklifin ne netice vereceğini şimdiden tahmin edebilmenin zorluğuna rağmen, İspanya ile aramızda savunma işbirliğinin başta Yunanistan olmak üzere bazı ülkeleri rahatsız etmesi, Erdoğan ile Sanchez’in görüşmesinin ardından Yunan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias’ın İspanya’dan Türkiye’ye silâh satışı yapmamasını istemesi ve Fransa’nın da bu çağrıyı desteklemesi gayet doğru bir iş yaptığımızı gösteriyor...

Daha önce de yazmıştım, tekrar söyleyeyim: Tanktan uçağa, mermiden rokete, tüfekten denizaltıya varıncaya kadar silâhlarımızın tamamını kendimiz imal etmeden “büyük devlet” olduğumuz iddiasında bulunmak aslında bir hayalden ibarettir ve bu hayalin gerçek hâlini alabilmesi için silâh nâmına hemen herşeyi bizzat yapabilmemiz şarttır! Zira “büyük devlet” sadece ekonomik değil, askerî alanda da güçlü olan devlettir, yani etkili bir silâh sanayiinin mevcudiyetini gerektirir.

REKLAM

 

Türkiye, bu alanda maalesef hayli geç kaldı. 1920’lerden itibaren Nuri Demirağ ve Vecihi Hürkuş gibi idealist girişimcilerin sivil ve askerî havacılıkta başlattıkları çabalar akim bırakıldı, hattâ bir zamanlar imal ettiğimiz ve Fransa’ya bile sattığımız uçakların yapımı durduruldu, havacılık sanayiimize her nedense son verildi ve zamanla uçağın tekerleğini bile binbir türlü dil dökerek dışarıdan almaya mahkûm edildik. Atatürk’ün 11 sene boyunca İçişleri Bakanlığını yapan ve İstanköy doğumlu olduğu için Ege’yi mükemmelen bilen Şükrü Kaya’nın, Ege Denizi’nde günün birinde Türkiye’nin aleyhinde birşeyler yaşanabileceği endişesi ile bir başlattığı çıkartma gemileri projesi 1938’de görevden ayrılmasının ardından rafa kaldırıldı, üstelik bu proje hakkında bugüne kadar maalesef ciddî bir araştırma da yapılmadı. Silâh işine giren özel sektöre, meselâ Nuri Killigil’e engel üstüne engel çıkartıldı ve Killigil’in fabrikası elim bir âkıbete uğradı!

Neticede, 1960’lardaki Kıbrıs hadiselerinde elimiz-kolumuz bağlı şekilde oturduk, müdahaleye kalktığımız anda Amerikan Başkanı Johnson’un 1964 Haziran’ında zamanın başbakanı İsmet Paşa’ya gönderdiği tehditlerle dolu mektubu hazmetmek zorunda kaldık ve senelerce Amerika’nın gönderdiği eski-püskü silâhları “yardım” diye kabullenip oturduk.

Türkiye, silâh alanındaki yabancı boyunduruğunu son senelerde imal ettiği İHA’lar, SİHA’lar ve yine kendi üretimi olan bazı savaş araçları ile artık ciddî şekilde kırmaya başladı; üstelik insansız hava araçları sanayiinde sadece dışarıdan değil, içeriden de gelen engellemelere rağmen dünyanın sayılı güçlerinden biri olmayı başardı.

ON ALTI ASIRLIK ÇOK DOĞRU BİR SÖZ

Kendi silâhımızı kendimiz yapma işinde neredeyse bir asır boyunca devam eden umursamazlıkla dolu bir gecikmenin ardından bugün geldiğimiz nokta gelecek için mükemmel bir başlangıçtır ve İspanya’ya müştereken yapmayı teklif ettiğimiz uçak gemisini tek başımıza imal ettiğimiz gün, hakikaten “büyük devlet” olabildik demektir.

Dördüncü asrın sonlarında yaşayan Romalı yazar Publius Flavius Vegetius’un “Si vis pacem, para bellum” diye meşhur bir sözü vardır ve şair Abdülhak Hamid’in büyükbabası, doktor, şair ve devlet adamı Abdülhak Molla bu sözü “Hazır ol cenge eğer ister isen sulh ü salâh”, yani “Barış ve rahat istersen, savaşa hazır ol” diye tercüme etmiştir...

Vegetius’un sözü, söylenmesinin üzerinden on altı asır geçmiş olmasına rağmen geçerliliğini, haklılığını ve doğruluğunu hâlâ muhafaza ediyor.

Bir devletin “büyük devlet” olabilmesi için silâhını kendisinin imal etmesi öyle güç merakı, emperyalizm hevesi yahut yayılmacılık politikası falan değil, vârolma şartıdır!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 29.11.2021 - 14:10 Güncelleme: 29.11.2021 - 14:35

Ayasofya'daki oyuktan kâğıtlarla beraber iki adet de göbek kordonu çıktı

Ayasofya Camii’nde kırık bir mermerin arkasından Runik alfabesi ile yazılmış bir kâğıt ile Romence bir başka yazının çıkması üzerine efsane, sır, komplo teorisi vesaire meraklıları hayli heyecanlandılar...

Kâğıtlar geçen Temmuz’da, yani bundan dört ay öne bulunmuşlardı fakat haberi basına yeni yansımıştı...

Ama, aynı mermerin arkasından sadece kâğıtlar değil, haberlerde yeralmayan başka şeyler de çıktı: Yeni doğmuş çocuklara ait iki adet göbek kordonu!

Kordonlar küçük naylon poşetlere konmuş ve mermerin gerisine gizlenmişlerdi. Tabii ki kurumuş halde idiler ama Ayasofya’ya öyle uzun seneler önce değil, farkedildikleri geçen Temmuz’dan kısa bir müddet önce yerleştirilmiş oldukları belli idi...

Aslında şaşırmamamız gerekir! Dinî bakımdan önem taşıyan mekânlara birşeyler gizleyerek, meselâ bir not bırakarak yahut mekânın bahçesine yine birşeyler gömerek Allah’tan niyazda bulunmak bütün dinlerde mevcut olan bir âdettir ve Müslümanlıkta da, Hristiyanlıkta da, öteki dinlerde de folklorik bir gelenek olarak devam etmektedir.

Yeni doğmuş çocuğun kesilen göbek kordonunu cami avlusuna gömmeye millet olarak nasıl meraklı olduğumuzu unutmayalım!

Böyle âdetlerin benzerleri Hristiyanlıkta da vardır, bu gibi işlerin iyilik getireceğine inanan bazı dindar Hristiyanlar kiliseye gittiklerinde sadece mum dikmez, papaz dikkatini başka bir tarafa verdiği sırada oraya-buraya birşeyler saklarlar. Katolikler, Hazreti Meryem’i temsil eden heykelin; Ortodokslar da Meryem’in veya yolundan gitmeye çalıştıkları azizlerinden birinin ikonasının etrafında bir yere katlanmış dilek kâğıdını sıkıştırıverirler ve İstanbul’da, özellikle de ayazmalarda kâğıt, tılsım yahut muska benzeri birşeyler gizleme işi epey yaygındır.

REKLAM

 

Ayasofya’da da böyle işlerin yapıldığı belli oldu ama bu işin beni meraklandıran bir başka tarafı var: O kırık mermer parçasının gerisindeki oyuğun hem Müslümanlar’a hem de Hristiyanlar’a ait semavî dilekçelerin ve göbek kordonlarının mekânı hâline gelmesinin sırrı!

Göbek kordonunu gizleyenin Müslüman, kâğıtları saklayanın da Hristiyan oldukları belli...

Şimdi düşünün: Salkım saçak turistin biri cebinde Allah’a hitaben yazdığı dilekçesi ile gelip Ayasofya’ya girecek, önceden bildiği o mermerin yanıbaşına gidecek, kaşla göz arasında taşı çekip cebindekini oyuğa yerleştirecek ve taşı yerine koyup yürüyüp gidecek... Sonra aynı işi bir veya iki Müslüman da yapıp küçük naylon poşetler içerisindeki göbek kordonlarını oraya zulalayacaklar!

Bunun böyle olduğuna inanmak size kalmıştır ama bana kâğıtlarla göbek kordonlarının Ayasofya’ya bu şekilde konabileceği mümkün değilmiş gibi görünüyor ve bütün bunların işin gerisinde mekânı iyi bilen birileri bulunmadan yapılabileceğini de aklım pek almıyor!

BÜYÜCÜLER METNİ OKUMAYA BAŞLADILAR

Runik alfabe çok eski devirlerde İskandinav ülkeleri ile Almanya’nın İskandinavya sınırındaki kuzey bölgelerinde kullanılan ve değişik çeşitleri olan bir yazı türü idi, hattâ İsveç’te 19. asırda bile dar da olsa bir yerlerde hâlâ kullanılmaktaydı.

Bu yazı ile yazılmış metinler bugün Batı’da ciddî araştırma konusudur. Üzerinde Runik yazının bulunduğu derilerin, parşömenlerin, kâğıtların, yani elyazmalarının ve objeleri ile taşların katalogları çıkartılmıştır.

Eski çağların İskandinav inançları ile büyülerine ve Viking dinine meraklı olanların sayıları şimdilerde epey arttığı, bu işlerde Runik yazı kullanıldığı ve Runik harfler Kuzey Avrupa’dai dövme meraklıları arasında yaygın bir moda hâlini aldığı için, Ayasofya’da bulunan kâğıt Batı’daki grupların hayli ilgisini çekti. İnternetteki gruplarında birkaç günden buyana Runik metni okumaya ve yorumlamaya çalışıyorlar.

REKLAM

Ayasofya’da kırık mermerin gerisindeki oyukta bulunanlar hakkında, bizde çıkan ilk haberlerde Runik yazının İbranice olduğu zannedilmişti...

Runik meraklısı gruplar bu hatâyı dillerine dolayıp “Runik ve İbrani alfabesinin farkını nasıl anlayamazlar?” diye hayrete düştüler ve sonra metni okumaya çalıştılar...

İlk satırda “thkalkanthnath?mymïmaïwhngmanniduhklladusinglbihallibukuga” yazılı idi ama ortada hiçbir mânâ yoktu...

Şimdi hem bu harf dizisine anlam vermeye uğraşmakla, hem de Ayasofya’da çıkan kâğıttaki yazıları Runik harflerin en eski şekli olan Futhark alfabesine göre değerlendirmekle meşguller.

Runik yazı ile değil ama başka yazılarla kaleme alınmış eski metinlerle senelerce haşır neşir olduğum için bazı kanaatlerimi söyleyeceğim:

Ayasofya’da bulunan metin öyle eski asırlardan falan kalmış değildir, kâğıdın cinsi ve boyu en fazla birkaç senelik olduğunu göstermektedir...

Yazıların Avrupa’daki Runik gruplarının yaptıkları gibi sadece soldan sağa değil, başka bir çeşidi Orhun Yazıtları’nda da kullanılan sistemde olduğu şekilde sağdan sola okunmasına da çalışılmalıdır. Kâğıdın sağ tarafındaki yıldız, üçgen vesaire çizimleri bir “vefk” teşkil etmektedir, yani başka âlemdeki varlıkları davet etmeye yaradığına inanılan tılsımlı sembollerdir. Vefkin sağındaki satırların daha içerlek yazılmış olmaları o satırlarda başka âlemdei bir varlığa hitap edildiği kanaatini uyandırmaktadır, zira eski metinlerde böyle bir yazım şekli vardır.

Romence metin ise çoktan çözüldü. Garibin biri bağlı olan kısmetini açması, evini satmayı kolaylaştırması, kendisinin ve yakınlarının sıhhat içerisinde olması, mutluluk vermesi ve Amerika’dan Green Card, yani Yeşil Kart almasını mümkün kılması için Allah’a yakarıyor...

Camilerde ve türbelerde böyle ilâhî dilekçelerin benzeri kimbilir daha neler vardır...

Ama asıl mesele, Ayasofya’daki oyukta bulunan kâğıtlar ile göbek kordonlarının o mekânı iyi bilenlerden yardım görmeden o oyuğa konmalarının mümkün olmadığıdır!



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 03.12.2021 - 09:22 Güncelleme: 03.12.2021 - 10:06

Omikron yepyeni bir dert mi yoksa beklenen müjde mi?

Kovid-19 virüsünün “Omikron” denen yeni bir mutasyonu çıktı. Hakkında henüz pek birşey bilinmiyor; bu yeni mutasyonun öncekiler, özellikle de Delta kadar tehlikeli olmadığına inanan bazı uzmanlar iyimser konuşuyorlar ve virüsün artık zayıflamaya başladığının işareti olabileceğini söylüyorlar.

Birşey söylemek için vakit henüz erken ama şimdilik eldeki tek-tük bilgi bundan ibaret...

Daha önce de yazmıştım: Enfeksiyon, virüs, pandemi, vesaire uzmanı değilim; immünolojiden zerre kadar olsun anlamam, bilmediğim konularda ahkâm kesmekten de hiç hazzetmem ama eski salgınlar hakkında çok şey okuduğum, ve 1918 ile 1920 arasında dünyayı kasıp kavuran İspanyol Gribi günlerini yaşamış, hattâ hastalığa yakalanıp atlatabilmiş kişileri gençlik senelerimde epey dinlediğim için bazı tahminlerde bulunacağım.

Tekrar söyleyeyim, yazdıklarım sadece tahmindir; İspanyol Gribi ile Kovid-19 arasındaki benzerliklerden hareketle yapacağım tahminler...

H1N1 virüsünün sebep olduğu İspanyol Gribi salgınında ilk vak’a Birinci Dünya Savaşı günlerinde, 4 Mart 1918’de görülmüş, ikinci dalga o senenin Ekim’inde gelip Aralık’a kadar devam etmiş ve milyonların canını almıştı. 1919 Ocak’ındaki üçüncü dalga ikincisi kadar kuvvetli olmasa da yine binlerce kişiyi öldürdü ve salgın 1920 ilkbaharında gelen ve birinciden kuvvetli ama ikinciden zayıf olan dördüncü dalganın ardından sonbahara doğru yavaş yavaş ortadan kalktı. Virüs gittikçe zayıfladı, öldürücülüğü azaldı ve normal grip gibi oldu ama iki sene içerisinde o zamanın resmî rakamlarına göre sadece İstanbul’da 6 bin 835 kişinin canını aldı...

REKLAM

Seneler boyu kan ve gözyaşına sebep olan bir savaşın yaşandığı, ardından da kahreden bir işgalin geldiği o günlerdeki sıkı sansürün öğrenilmesine müsaade etmediği gerçek vefat sayısını şimdi sadece Allah bilir!

Tarih boyunca çıkan virüs kaynaklı salgınların ömrü hep iki sene civarında olmuş, mutasyonların getirdiği yeni dalgalar canlar almış, virüsün bulaşıcılığı zamanla artmış ama öldürücülüğü azalmıştır! Pandemilerin sona ermesinde geliştirilen aşıların ve alınan tedbirlerin etkisi gözardı edilemez fakat İspanyol Gribi de dahil olmak üzere salgınların ortadan kalkmasında virüsün gücünün azalmasının, yani öldürücülüğünü giderek kaybetmesinin önemli rolü vardır...

TAM 88 SENE SONRA ÖĞRENİLDİ!

Ve, tarihin bir tuhaflığı: İspanyol Gribi’ne sebep olan H1N1 virüsünün bütün özellikleri, salgının sona ermesinin üzerinden 88 sene sonra ortaya çıkartılabildi! Teknoloji ilerlemişti ama üzerinde araştırma yapılabilecek H1N1 virüsünün canlısı bir türlü bulunamamıştı. Hattâ, Sykes-Picot Andlaşması’nın, yani Ortaoğu’yu ve Anadolu’nun bir bölümünü İngiltere ile Fransa arasında kâğıt üzerinde taksim eden metnin mimarlarından olan ve 19 Şubat 1919’da İspanyol Gribi yüzünden 39 yaşında ölüveren Sir Mark Sykes’ın mezarını 2008’deki Kuş Gribi salgını sırasında açmışlar, tabutla defnedilen cenazenin bozulmadığını düşünerek ilâç çalışmalarında kullanmak üzere beyninden virüslü doku almak istemişler ama cesedin çürüdüğünü görünce mezarı tekrar kapatmışlardı.

H1N1’in bütün esrarı, yine 1918’de can vermiş olan Alaskalı bir kadın sayesinde çözüldü. Kadının mezarı 2005’te tesadüfen bulundu, hayli kilolu olduğu ve cesedinin de şans eseri bozulmadığı görüldü; daha da tuhafı, dokularında hâlâ hayatta olan virüse rastlandı, alınan örnekler laboravarlarda tam üç sene boyunca incelendi ve H1N1’in yapısı ile ilgili herşey böylelikle 87 sene sonra öğrenilmiş oldu.

İspanyol Gribi’nin iki sene devam eden acı ve ıztırapla dolu macerası bana Kovid-19’un aynı şekildeki seyri ile benzerlik kurduruyor ve yeni virüsün ardarda ortaya çıkan mutasyonları 1918’de başlayan salgının iki sene boyunca dünyayı kırıp geçiren aşamalarını hatırlatıyor... Omikron’un Delta kadar öldürücü etkisinin bulunmadığı ve virüsün şimdiye kadar görülen en zayıf versiyonu olduğu yolundaki açıklamalar ise, İspanyol Gribi’nin aynı şekilde zayıflayarak ortadan kalkması gibi bu son pandeminin de sona gelmekte olduğu ümidini veriyor.

Geçen sene, eski salgınların dünyayı mahvetme müddetlerini, yani iki sene içerisinde sona ermelerini gözönüne alarak Kovid-19’un da bu kışın nihayetine doğru yavaş yavaş ortadan kalkma ihtimalinin yüksek olduğunu yazmıştım.

Omikron hakkında şimdilik bilinenler “İnşallah” dedirtiyor, böyle devam etmesini ve “Hafazanallah” dedirtmemesini umalım...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 05.12.2021 - 18:11 Güncelleme: 05.12.2021 - 18:57

Türkçenizi perişan etmek mi istiyorsunuz? Bol bol tarihî dizi seyredin!

Önceki gece senelerdir vakit bulup da bir türlü yapamadığım bir işi yaptım, TV’nin karşısına geçtim, saatlerce kanal kanal dolaştım ve seneler önce çekilen “Muhteşem Yüzyıl”dan sonra ilk defa yerli yapım birkaç tarihî diziyi seyrettim...

Ama büyük, çok büyük azap yaşadım!

Tarihî diziler tarihî olmaktan çıkmış ve komplolarla, sırlarla, efsanelerle, vesairelerle dolu ucuz birer polisiye macera taklidi hâline gelmişlerdi.

Kurgubilimi andıran konularının tarihle alâkasının bulunmamasını bir tarafa bırakalım ama ya Türkçeleri?

Hemen hepsinde Türkçe’yi andıran ama Türkçe olmayan garip bir lisan işitiliyordu! Fiil çekimleri ve karşılıklı konuşmalar tuhaflaşmış, üstüne üstlük telâffuza da bir haller olmuş, özellikle de “e” harflerinin tamamı açılmış, yayvan ve irkitici hâle gelmişti...

“E”lerdeki bu yayvanlaşmayı sesli şekilde ifade kolay ama yazı ile anlatabilmek hayli zordur...

Birkaç örnekle izaha çalışayım:

“Er”, “erkek”, “Ercan” yahut “Erciyes” kelimelerini düşünün; hepsinin başındaki “e”, “açık e” olarak telâffuz edilir. Ama, Türkçe’deki “e”lerin tamamı böyle “açık” değildir, daha başka “e”ler, meselâ “eşek”teki, “emir”deki “elli”deki ve “eziyet”teki gibi kapalı söylenen “e”ler de vardır ve bunların adedi açık “e”lerden çok daha fazladır.

REKLAM

 

Kelimenin başındaki, ortasındaki ve sonundaki “e”lerin tamamını uzatıp açık söylemeye kalkarsanız Türkçe lâstiğe döner, bozulur ve tatsızlaşır.

Tarihî dizilerde neredeyse bütün “e”ler erkeklerin ağzında bu derde uğramıştı!

Adam “Evet” yahut “Emredersin!” mi diyecek? Ağzını faraş gibi açıyor, alt ve üst çenesini birbirinden ayırabildiği kadar ayırıp “Eeeeeeeeeeveeeeeeeeet” diye birşey geveliyor!

Telâffuz fukarası olan ve yaptırdıkları burun estetikleri yüzünden konuşmaları gevelemeye dönen hatun oyuncular İllâllah dedirtmişlerdi; şimdi ağızlarını faraş gibi açıp Türkçe’yi andıran ama asla Türkçe olmayan bir dilde saatlerce “Eeeeeeeeeeeee”leyen adamlar telâffuzun üzerine tüy diktiler!

ŞİMDİKİ ZAMAN SİZLERE ÖMÜR!

Dehşetle farkettim: Tuhaflık telâffuzdaki garabetle kalmamış, fiil çekimlerine de bir haller olmuş, fiilin sonuna gelen “...yor” eki çekilerek yapılan “şimdiki zaman” ortadan kaldırılmış, yerini “geniş zaman” almıştı!

“Geliyorsun” yerine “Gelirsin” denmesi misâli...

Tarihî dizilerdeki konuşmaları tarihî havaya büründürebilmek için şimdiki zaman yerine geniş zaman kullanılması gerektiği tuhaflığının kimin fikri olduğunu bilmiyorum ama bu salgın senaristleri de vurmuş olacak ki, yerli çekim tarihî diziler artık hep bu güdük ifadelerle dolu idi!

Geçirdiğim azap dolu o gecede bütün sinirlerimin tepeme çıkmasına rağmen azimle tutmaya muvaffak olduğum notlardan birkaç örnek vereyim:

Adam “Nereye gidiyorsun?” diye sormuyor, “Nereye gidersin?” diyor, cevap “Ava giderim” oluyor. Şimdiki zaman çekimi artık öyle bir tukaka görülüyor ki “ediyorsun”, “görüyorsun” veya “anlıyorsun” ifadeleri cümle içerisinde başka kelimeler ile beraber kullanılırken “Müsaade edersin”e, “İşte görürsün”e, “Ne yaptıklarını anlarsın”a dönüyor. Dizinin kahramanı muhatabına “Ne yaptığını sanırsın?” diye sorunca “Doğru olanı yaparım” cevabını alıyor. “Buraya gel!” sözü çoktaaaan sizlere ömür, “Gel”in yerine “Gelesin” geçmiş, “Merak etme” çoktan “Merak etmeyesin” hâline gelmiş, “Ne oluyor?” sorusu sanki yalvarı yakarıyormuşcasına “Ne olur?”a dönmüş, “Ne yazıyor?” değil “Ne yazar?” diyorlar.

REKLAM

 

Hani “Senin feriştahın gelse ne yazar?” denir ya, işte onun gibi...

Dert bir değil ki! Dizilerde özellikle de jöne ait repliklerin sonuna bir “...dır”, “...dir” ilâvesi şart olmuş! Asık suratlı jön “İçim hiç rahat değil” mi diyecek, “İçim rahat değildir!” buyuruyor; derken sultandan emir geliyor, jönün çehresi daha da kasılıyor, ağzından “Sultan’ın buyruğu başımızın üstünedir” cümlesi çıkıyor ama “üstüneeeeediiiiir” telâffuzu ile...

Ve, ikide bir mebzul miktarda “gayrı” sözü...

“SİYAK” DİYE BİR KAVRAM VARDI...

Fiillerin arkaik çekimlerini karmakarışık vaziyette tepe tepe, üstelik irkitici bir telâffuz ile kullanmak dizinin tarihî özelliğini güçlendirmez; aksine seyredenin, özellikle de o döneme meraklı gençlerin lisanını perişan eder!

Türkçe’yi Arapça ve Farsça kelimelerden temizleme hevesiyle 1930’lardan sonra uydurulan ve “Öztürkçe” denen takır-tukur kelimeler dilin âhengini bozmuştu; tarihî diziler de şimdi Türkçe’nin siyakının, yani sözün gelişinin ve ifade biçiminin canına okuyorlar!

Artık, yapılacak tek bir iş kaldı: Dizilerde bundan böyle bu garip fiil çekimleri ile beraber “olısardur”, “yazuklular”, “eydür”, “bağlanuban”, “bile gidelüm”, “tabışkan”, gibisinden eski ifadeler de yalan-yanlış kullanıldıkları takdirde Türkçe’nin üzerine tüy dikme çabası mükemmel şekilde neticelenmiş olacaktır!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 11.12.2021 - 17:43 Güncelleme: 11.12.2021 - 17:43

Dikkat: Bu haberlerin Türkçe'yi katletme ihtimali vardır!

Geçen gün tarihî dizilerdeki dil sefaletini, yani Türkçe’nin eğilip bükülüp tuhaf şekillere sokulmasını yazmıştım; hemen herşeye hiç düşünmeden muhalefeti maharet zanneden bazı okuyuculardan “Memleketin bütün sorunları bitti de bir tek Türkçe mi kaldı? Dolar 15 lira!” meâlinde şablon mesajlar geldi.

Bir memleketin dilinin berbat hâle gelmesinin o memlekette nasıl büyük sosyal dertlere sebep olacağını bu zihniyettekilere izahı gereksiz gördüğüm için Türkçe bahsine devam ediyorum...

Tarihî diziler Türkçe’nin ve telâffuzun canına okuyorlar ama dili en başta maalesef Türk basını perişan ediyor! Gazetelerdeki ve internetteki haberler artık muhabirin acemiliği, Türkçe fakiri editörün cehaleti ve yazı işlerinin hem dikkatsizliği hem de umursamazlığı yüzünden artık pestili çıkmış ve yerlere serilmiş bir Türkçe ile yazılmaktadır!

Son haftalarda rastladığım Türkçesi evlere şenlik böyle haberlerden birkaç örnek vereyim:

* Bir gazete, bu hafta vefat eden Prof. Teoman Duralı hakkında şöyle yazımıştı:

“Prof. Dr. Şaban Teoman Duralı hayatını kaybetti, 1988’de mezun olduğu bölümde Profesör olan Teoman Duralı, halen İbn Haldun Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde derslerine ve akademik çalışmalarına devam ediyor”.

REKLAM

 

Haberi yazan muhabir, editör yahut her neyse rahmetliye hayat bağışlamış; Prof. Duralı gerçi vefat etmiş ama hocalığı bırakmamış, üniversitedeki derslerine devam ediyormuş!

* İsveç ile ilgili anlaşılmaz bir haber:

“İsveç’te ilk kadın başbakan seçilen Magdalena Andersson, 7 saat sonra istifa ettiğini açıkladı. Gerekçe olarak da koalisyon hükümetinin ortağı Yeşiller Partisi, sağ partilerin hazırladığı bütçenin meclisten geçirilmesi üzerine hükümetten çekildiğini duyurdu”.

Türkçe’ye bak, süngüye davran! Çiçeği burnunda başbakanın istifa sebebi ardarda gelen kelimeler arasında bir muamma!

* Almanya Başbakanı Angela Merkel için düzenlenen veda töreni ile ilgili bir haber:

“Klasik müzik ve opera özellikle Richard Wagner hayranlığı ile tanınan Merkel’in seçtiği veda şarkılarının sıra dışı olduğunu görmek için kendileri için benzeri törenler yapılan seleflerinin tercihlerine bir göz atmak yeterli. Ursula von der Leyen: “Wind of change” von den Scorpions, Christian Wulff: “Over the Rainbow” von Judy Garland, Gerhard Schröder “I did it my way” von Frank Sinatra, Helmut Kohl: “Ode an die Freude” von Ludwig van Beethoven”.

Ne tatsız bir dil çorbası değil mi? Herkes sular seller gibi Almanca yahut İngilizce konuşuyor ya; haberi yazan lisaniyat âlimi, Almanlar’ın meşhur müzik grubu Scorpions’un icra ettği bir eserden bahsederken “Scorpions’un Wind of change” i diyeceği yerde “Wind of change von den Scorpions” demiş. Judy Garland’ın “Over the Rainbow”unu “Over the Rainbow von Judy Garland” yapmış, “Frank Sinatra’nın meşhur şarkısı ‘I did My Way’i, “I did it my way von Frank Sinatra”ya dönmüş; Beethoven’in 9. Senfonisinin koral kısmındaki meşhur “Neş’eye Övgü” de “Ode an die Freude von Ludwig van Beethoven” olmuş. Yazılan haberleri yayınlanmadan önce gözden geçirmekle görevli redaktör de o sırada horul horul, bilmemne ede ede uyumuş!

REKLAM

 

* Türkçe kelimeler kullanılarak yazılmış ama pek Türkçe olmayan bir sağlık haberi:

“Araştırmacılar tarafından mercimek damarlarının bozulması halinde ortaya çıkan tansiyona en iyi gelen yiyecekler arasında mercimek olduğunu açıkladı. Kan damarlarının bozulması halinde tüketilen mercimeği faydalı olacağı konusunda” diyor...

“Mercimek damarı”nı daha önce işitmiş mi idiniz?

“Siyâk u sibâk”, yani kelimelerin düzgün şekilde gelişi ve doğru dürüst ifade bir tarafa atılınca, “mercimek damarı” da olur; “lâhana kası” da, “pancar siniri” de... Adam “Araştırmacılar, mercimeğin damarların bozulması halinde ortaya çıkan tansiyona en iyi gelen yiyecekler arasında olduğunu açıkladı” diyememiş, diyemediği için anatomi tarihini değiştirmiş ve vücutta “mercimek damarı” olduğunu keşfetmiş!

* Dizi oyuncusu bir hanım hakkında “Mine Tugay’a taciz şoku! Cezası belli oldu!” başlıklı bir haber...

Bu başlığı okuyunca ne düşünürsünüz? Mine Tugay’ın birisini taciz ettiği için mahkûm olduğunu ama böyle birşeyin pek mümkün olamayacağını ve haberde bir tuhaflığın bulunduğunu değil mi?

Tabii ki öyle değilmiş; mahkûm olan Mine Tugay değil, ona hakaret ve taciz mesajları gönderen adamın biri imiş, 5 bin 400 lira cezaya çarptırılmış fakat haberi yazan Türkçe fukarası başlığı da böyle bir tarafından uydurunca hadise tersine dönmüş, kadıncağız mahkûm olmuş gibi bir hâl almış...

* Yine bir gazete haberi: İngiltere’nin “Black Penny” denen ve üzerinde Kraliçe Victoria’nın profilinin bulunduğu 1840 tarihli en eski posta pulu, Sothebys’de 4 milyon sterlin başlangıç fiyatı ile mezata konacakmış ve piyasaya çıktığında satış fiyatı bir “cent”, yani “sent” imiş!

REKLAM

Pula “Black Penny” deniyor, yani “Kara Penny”. “Penny”, adı üzerinde, sterlinin eski devirlerde ikiyüz kırkta, şimdi ise yüzde biri olan en küçük para birimi; “cent” ise Amerikan dolarının yüzde biri. Haberi veren gazete İngiltere Kraliçesi Victoria’nın Amerikan Başkanı olduğu zannetmiş olmalı ki, Kraliçe’nin pulunu “cent” üzerinden değerlendirmiş.

Bu yazıyı yazarken Sotheby’de geçen gün mezata konan pulun kaça satıldığını merak ettim, Sotheby’nin sitesine girdim ve satılmadığını öğrendim. Anlaşılan, Sotheby pulu astronomik fiyatla enayi bir müşteriye ş’apmak istemiş ama müşteriler uyanık çıkmışlar!

Eskilerin “El mânâ fi batn-ı şair” diye bir sözleri vardı. “Mânâ şairin karnında” demekti ve ne demek istediği anlaşılamayan bir mısra yahut yazı ile karşılaştıklarında böyle derlerdi.

Türk basınında “haber” diye yazılanların çoğu artık maalesef böyledir; mânâ, haber olduğu iddiasıyla sıralanan o kelimeler yığınını biraraya getirenin karnındadır!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 16.12.2021 - 14:36 Güncelleme: 16.12.2021 - 14:36

Baba Vanga palavrası

Basınımızın neredeyse seksen senedir değişmeyen âdetidir: Yılbaşı yaklaştığında sayfalarını falcılara açar, yeni yıl hakkındaki kehanetlerine yer verirler...

Bu işi eskiden Hacıhüsrev taraflarındaki “baklacı kadınlar” yaparlardı. Gazete sayfalarında “Bilmemne Bacı”nın yahut “Falanca Dudu”nun boy boy fotoğrafları ile yeni sene hakkında uydurduklarına yer verilirdi; derken devir değişti, teknoloji gelişti ve baklacı kadınların yerini “astrolog” hatunlar aldı.

Gazetelerde bir sonraki sene hakkında yapılan tahminleri neredeyse elli senedir takip ettiğim için rahatça söyleyebilirim: Tahminlerin hiçbiri tutmadı! Kâhin geçinenlerin teki bile bir defa olsun “Önümüzdeki sene şu, şu, şu olacak” yahut “Falancanın başına şöyle bir iş gelecek” gibisinden hakikaten çıkan kesin hiçbir şey söyleyemedi.

Zaten geleceği bilmek mümkün olmadığı için nasıl söyleyebilirlerdi ki?

Bakla falcıları ile bunların modern versiyonları olan astrologların arasına, son senelerde bir “Baba Vanga” efsanesi ilâve edildi.

Baba Vanga normal üstü yeteneklerinin olduğu, geleceği bildiği, hastalara şifa dağıttığı söylenen ve dünyadan 1996’da 85 yaşında iken göçüp gitmiş âmâ bir hatundu... 1970’lerden itibaren dünyanın önde gelen kâhinlerinden biri olarak lânse edilmiş, hakkında türlü türlü efsaneler çıkartılmış, TV belgeselleri yapılmış, ölümünden sonra da sık sık gündeme getirilmiş ve “Baba Vanga bunun böyle olacağını tâââ seneler öncesinden bilmişti” denerek ismi yüceltildikçe yüceltilmişti.

REKLAM

Ama, Baba Vanga’nın önceden açıkça söylediği hiçbirşey yoktu, üstelik sadece saçmalamıştı. Meselâ, 2010’da Üçüncü Dünya Savaşı’nın çıkacağını ve dört sene devam edecek olan savaşta nükleer silâhların kullanılacağını, Müslümanlar’ın Avrupa’ya karşı kimyasal bombalar atacaklarını, 2014’te milyonlarca kişinin cilt kanserinden öleceğini, 2016’da da Avrupa’nın çöle döneceğini uydurmuş, yani mükemmelen çuvallamıştı!

Sonraki senelerde Baba Vanga efsanesinin aslında turistik bir atraksiyon olduğu, yaşadığı Petriç kasabasının onu görmeye yahut ondan şifa bulmaya gelen onbinlerce turist sayesinde kalkındığı ortaya çıktı ama efsane hâlâ devam ediyor ve basınımız da sağolsun, elinden gelen çabayı gösteriyor!

Bu hafta gazetelerimiz ve internetteki haber sitelerimiz Baba Vanga’nın 2022 hakkındaki kehanetlerini yayınladılar. Koronavirüs belâsı devam ederken yepyeni bir virüs Sibirya’dan başlayarak dünyayı kırıp geçirecekmiş, Hindistan’da çekirge saldırıları yüzünden büyük kıtlık yaşanacak ve bütün dünyada içme suyu sıkıntısı başgösterecekmiş, gerçek hayatla sanal hayat birbirinin içine girecekmiş, depremler, tsunamiler ve seller yüzünden Asya kıyametler kopacakmış ve en nihayet uzaylılar gelip kendilerini göstereceklermiş!

Baba Vanga’ya inanacak olursanız 2022’de bizi öylesine büyük ve eşi-emsâli görülmemiş belâlar bekliyor ki, mahvolduk!

Basınımız bu haberleri Avrupa’nın bulvar gazetelerinden yahut ucuz internet magazinlerinden alıp aynen naklediyor ama “Yahu, bu hatun 1996’da ölüp gittiğine göre 2022 hakkındaki kehanetleri de nereden çıktı? Kadın bunları öbür taraftan ahret postası ile mi gönderdi?” diye sormak nedense hatırlara gelmiyor.

ZODYAK’TA BEKLEYEN JÜPİTER

İki hafta sonra yeni yıl geliyor ya... Zamane duduları yine gazete sayfalarını ve ekranları şereflendirip 2022 hakkındaki kehanetlerini sıralayacaklar. “Amanın kıııııız, bir kısmet var ki sorma! Tü tü tü tüüüüüü! Adam sana bir tutkun, bir tutkun. Parası da gani. Üç zaman sonra muradına ereceksin. Şimdi haydi ablanın önüne birşeyler atıver” gibisinden baklacı kadın üslûbunun yerini alan “Jüpiter, Aralık’ın 29’unda Venüs’ün anasından gelip Oğlak Burcu’nun yükselen yengeçini öptükten sona zodyak çizgisinde Satürn ile aynı hizaya gelecek. Bu hem sağlık hem hastalık, hem bolluk hem kıtlık, hem mutluluk hem de felâket demektir. Ama, tepede bekleyen Neptün’ün devreye girmesi halinde herşey değişebilir” benzeri modern ve astrolojik ifadelerle bizleri 2022’de nelerin beklediğini anlatacaklar.

Söyleyeceklerine inanıp inanmamak artık size kalmıştır!

Kâhinler bahsinde bir de Nostradamus meselesi vardır ki, basınımızın başına bundan seneler önce maalesef tarafımdan musallat edilmiştir, yani benim eserimdir ve bu işin nasıl olduğunu bir başka yazıda anlatırım...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 18.12.2021 - 17:28 Güncelleme: 18.12.2021 - 17:49

Sıkıntılı günlerde hoş vakit geçirtecek üç yeni kitap

Dolar, enflasyon, seçim ve çatı adaylığı tahminleri yahut Suriyeli ve Afgan mülteciler gibi son zamanların illâllah dedirten didişmelerinden bir anlığına bile olsa uzak kalıp Türkiye’de güzel işlerin de yapıldığından haberdar olabilmeniz için, yeni çıkan üç kitaptan bahsedeceğim...

* Prof. Dr. Günay Kut’un “Ağız Tadı”:

Türkiye’de eski Türk Edebiyatı’nın şu andaki en kıdemli hocası olan ve yakınları ile bazı sevenlerinin “Hocaanne” dedikleri Günay Hanım’ın yemek tarihimiz konusundaki makaleleri ile akademik kongrelerde verdiği yine yemek tarihimiz ile ilgili bildirileri kitap haline getirildi.

Birkaç sene önce başka bir vesile ile yazmıştım: Ben, Hocaanne’yi 1970’li senelerin sonlarında rahmetli Baki Hoca’nın, yani Abdülbaki Gölpınarlı’nın vasıtasıyla tanımıştım. O senelerde üniversiteye giden bir gençtim, Hocaanne ise sekiz sene boyunca ders verdiği Chicago Üniversitesi’nden memlekete henüz dönmüş bir “âlime” idi…

Ve, gençliğinden itibaren hep elyazması kitap yığınlarının arasında koşuşturdu, hiç durmadan çalıştı ve etrafında her dâim bir kedi ordusu mevcut oldu...

İstanbul Üniversitesi’nde asistanlık yaparken 1970’de Amerika’ya gitti ve Chicago Üniversitesi’nde hocalık etti, Boğaziçi Üniversitesi’nde Türkoloji bölümünün kuruluşunda bulundu; sonraki senelerde yine dışarıya gitti, Oxford’da hocalık yaptı, şarkiyat alanında dünyanın en zengin kütüphanelerinden olan Oxford’daki Bodleian’da bulunan Türkçe elyazması eserlerin kataloğunu tek başına yayınladı, sonra yine memlekete döndü, bazısı yetenekli ama bazısı yeteneksiz ve hattâ lânet diyebileceğim hayli talebe yetiştirdi.

REKLAM

Zaten ailesi de bir tuhaftı. Kocası geçen Temmuz’da kaybettiğimiz zamanın son allâmelerinden Turgut Kut, seneler önce Tarihin Arka Odası’na iki defa çıkıp milleti kendine hayran bırakan Harvard profesörü Gönül Tekin de ablası idi. Gönül Hoca’nın eşi rahmetli Prof. Şinasi Tekin de Türkolojinin büyük üstadlarından kabul edilirdi...

Velhâsıl, ömürlerini sadece araştırmakla, okuyup yazmakla geçirmiş bir aile idiler...

Seneler boyunca ciltler dolusu eserler veren ve yüzlerce makale yayınlayan Günay Hoca, birkaç ay önce 1441 ile 1501 arasında yaşamış ve Türk Edebiyatı’nın en önemli şairinden olan Ali Şîr Nevâî’nin orijinal elyazması Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilen “Külliyat”ını yayınlamıştı ve bu yayın tam 5 kilo 280 gram idi!

Hocaanne ile rahmetli eşi Turgut Ağabey’in en büyük meraklarından biri mutfak tarihimiz idi ve bu merakları ile konunun en önemli uzmanları olmuşlardı...

Prof. Dr. Günay Kut’un öğrencilerinden Prof. Dr. Fatma Büyükkarcı Yılmaz, şimdi Simurg Yayınları’ndan Günay Kut’un Türk Mutfağı konusundaki makalelerini kitap haline getirdi. Kitabın girişinde yeralan tam 30 sayfalık “Günay Kut Bibliyografyası”nı inceleyenler, onun nasıl velûd bir “âlime” olduğunu hemen farkedeceklerdir.

Günay Hoca, kitabının önsözünde “Yemek kültürümüz milletimizin ağız tadının ta kendisidir” diyor ve kitapta daha sonra Hoca’nın yemek konusundaki makaleleri ile bildirileri yeralıyor. Türk Mutfağı’nın tarihî kaynakları, Türk yemek kültürü, Kanunî Süleyman’ın oğullarının sünnetlerinde davetlilere çıkartılan yemekler, tarihî kaynaklarda geçen çorba çeşitlerimiz, yine tarihî kayıtlara göre beslenme biçimimiz, ilmihal kitaplarını yeme-içme bahisleri, şenliklerde ikram edilen yemekler, çok nâdir olan yemek ile alâkalı elyazmalarından bazıları ve daha birçok makale...

Hocaanne’nin “Ağız Tadı”nı okurken yeme-içme tarihimiz ile asırlar öncesinin yemeklerini öğrenecek ve o devirlerde sofraya gelen yemeklerin zenginliğini görünce ağzınızda hayalî ama hoş tadlar hissedeceksiniz.

* George Antonius’un “Arap Uyanışı. Arap Ulusal Hareketinin Öyküsü”:

1891 ile 1942 arasında yaşamış çok önemli bir Arap tarihçi olan George Antonius, Cambridge Üniversitesi’ni bitirmiş, Filistin’deki İngiliz Manda İdaresi’nde görev aldıktan sonra Suudi Arabistan’ın sınırlarını çizme çalışmalara katılmış ve Filistin’in geleceğinin belirlenmesi maksadıyla Londra’da 1939’da toplanan konferansa Arap Delegasyonu’nda da yeralmıştı.

George Antonius, gençliğinden itibaren “Arap Milleti yaratma” faaliyetinin içerisinde bulundu, Şerif Hüseyin’in 1916’da başlattığı Arap İsyanı’nı yakından takip etti. Şerif Hüseyin ile ve Arap dünyasının o günlerdeki diğer önemli isimleriyle yakından temasları oldu ve 1939’da meşhur eserini yayınladı: “The Arab Awakening”, yani “Arap Uyanışı”.

Antonius’un bu çok önemli kitabı Mehmet Akif Koç ile Muhammed Karakuş tarafından şimdi Türkçe’ye tercüme edildi Selenge Yayınları’ndan çıktı.

Arap milliyetçiliğinin öncü isimlerinden birinin yazdığı kitapta o devrin Türkiyesi’nin aleyhinde kanaatlerin bulunması tabiîdir ve George Antonius’un eserinde de böyle ifadeler mevcuttur ama bu kanaatler kitabın kıymetine hiçbir şekilde halel getirmezler.

Antonius’un eserini çok seneler önce, yanlış hatırlamıyor isem Lübnan’da bulunduğum günlerde almış ve okuduğum zaman böylesine önemli bir kaynağın yayınlanmasının üzerinden uzun seneler geçmiş olmasına rağmen Türkçe’ye hâlâ tercüme edilmemiş olmasına hayli şaşırmıştım.

Kitabı seksen küsur sene sonra tercüme edenlerden Mehmet Akif Koç, eserin takdiminde, ismini vermediği tanınmış bir uluslararası ilişkiler profesörünün kendisine “Bu esere harcanacak zamana ve kâğıda yazık olur” dediğini yazıyor.

REKLAM

 

Antonius’un eseri, bizde bu kadar zaman boyunca meğerse hasbelkader “bilim adamı” unvanı taşıyan ama işte böyle bilim dışı ve ilim düşmanı olan zevât yüzünden görmezden gelinmiş!

“Arap Uyanışı”nda, Araplar’ın bize bakışlarını, Ortadoğu’nun Birinci Dünya Harbi senelerindeki vaziyetini ve savaş sonrasındaki Ortadoğu’yu net şekilde görecek ama daha önemlisi, Arap İsyanı’nın ayrıntılarını ayaklanmanın birinci derecedeki tanıklarından birinin kaleminden okuyacak ve Türkçeleri ilk defa yayınlanan birçok belge ile karşılaşacaksınız.

* Catrine Clay’ın “Kral, İmparator, Çar”ı:

Birinci Dünya Savaşı senelerinde Avrupa’nın üç hükümdarı, İngiltere Kralı Beşinci George, Alman İmparatoru İkinci Wilhelm ve Rus Çarı İkinci Nikola birbirleri ile akraba idiler, çocukluklarının belli dönemlerini beraber geçirmişler, sonraki senelerde dünyayı kanlı bir savaşa savaşa sürüklemişler ve George ile Nikola Wilhelm’e karşı mücadele etmişlerdi.

İngiliz gazeteci, televizyon yapımcısı ve tarihçi Catrine Clay, “Kral, İmparator, Çar”da bu üç hükümdarın hayatını çocukluk senelerinden başlayarak ele alıyor. Kitapta hükümdarların birbirlerine gönderdikleri özel mektuplar, dünyanın tamamına yakınına hâkim olan bu üç hanedana ait dedikodular, Alman sarayının dillere destan seks skandalları, özellikle de Prens Eulenburg’un sebep olduğu rezalet, kuzenlerin birbirlerine karşı hissettikleri muhabbet ve nefret, savaş öncesindeki özel yazışmalar ile Nikola’nın kanlı âkıbeti 400 sayfa içerisinde bir macera romanı gibi akıp gidiyor.

İngiltere Kralı Beşinci George’un tahta geçmeden önce kaleme aldığı günlükleri ile yazışmaları İngiliz Kraliyet Arşivi’nde muhafaza ediliyordu ve şimdiye kadar hep kapalı kalmışlardı...

Catrine Clay, Kraliçe Elizabeth’in verdiği izinle görüp elden geçirdiği Kral’a ait bu evrakı eserinde geniş şekilde kullanıyor ve böylelikle üç hükümdarın birbirleri hakkındaki “aptal”, “salak”, “beyinsiz” yahut “sakat herif” gibi asil kanaatleri de ortaya çıkıyor!

“Kral, İmparator, Çar”, Avrupa saraylarının Birinci Dünya Savaşı öncesindeki vaziyetini, o mekânlara hakim olan zihniyeti ve kuzenlerin gerektiğinde birbirlerinin gözünü oyma heveslerini tamamen belgelere dayalı şekilde gösterirken, bir hususu daha açıkça ortaya koyuyor: Türkiye’nin Birinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa’nın umurunda bile olmadığını...

Birinci Dünya Harbi, Avrupa için bir “kıt’a Avrupası savaşı”dır ve bu savaşta Türkiye’nin ismi nerede ise hemen hiç geçmez! Harp tarihçileri ağırlığı Belçika ile Fransa’daki muharebelere verirler. İngilizler savaşı Almanya ve Avusturya ile mücadeleyle sınırlandırmışlardır; Basra’da, Mısır’da, Sina’da ve hattâ Hindistan’ın doğusunda giriştikleri harekâtlardan bile nâdiren bahsederler. Savaşta koskoca imparatorluğunu kaybeden, yüzbinlerce şehid veren ve harbin acılarını en fazla hisseden Türkiye’yi yahut o zamanki ismi ile Osmanlı Devleti’ni hatırlayan yoktur! Yayınlarda ve tartışmalarda Avrupa’nın doğusundaki topraklardan, yani “doğu cephesi”nden mecburen bahsedilir ama bu cephe Çarlık Rusyası ile sınırlıdır! Günümüzün Avrupalı savaş tarihçisi “doğu” dendiğinde sadece Romanof Hanedanı’nın Rusyası’nı hatırlar ve “doğu harekâtları” onların gözünde Rus sınırlarında, Ukrayna’da ve Avrupa’nın kuzeyinde meydana gelen muharebelerden ibarettir...

Catrine Clay’in yayınladığı belgeler hem akraba hanedanların, hem de Avrupa’nın savaş öncesinde Türkiye’yi nasıl gördüğünün, daha doğrusu nazar-ı itibare bile almayışının öyküsüdür.



.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 24.12.2021 - 09:40 Güncelleme: 24.12.2021 - 20:04

Alâeddin Bey

İstanbul’da eskiden “ev fasılları” olurdu...

Müzisyenler fasıl yapılacak evde on beş günde bir ve genellikle cuma akşamları biraraya gelirler, çalıp söylemeye saat sekizden sonra başlanır, arada yarım saatlik çay molası verilir, o yarım saat içerisinde tarihten edebiyata uzanan geniş bir alanda zamanın en güçlü üniversitelerine rahmet okutacak ağırlıkta sohbetler yapılır, sonra saza devam edilir ve musiki geceyarısına doğru sona ererdi...

Bu toplantılara “meşk” de denirdi ve en bilineni, Dr. Selâhattin Tanur’un önce Teşvikiye’deki, sonra Şişli’deki evinde iki haftada bir yapılan ev fasılları idi.

Selâhattin Bey’in fasılları Osmanlı’nın son büyük âlimlerinden İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın Mercan’daki konağında yarım asırdan fazla yapılmış toplantıların devamıydı İbnülemin’in 1957’de vefatı üzerine meşkler edebiyatçı ve hoca Hakkı Süha Gezgin’in Beşiktaş’taki evine nakledilmiş, Hakkı Süha Bey’in de 1963’de vefatı ile müdavimler bu şehir geleneğini Dr. Selâhattin Bey’in evinde sürdürmüşlerdi.

Selâhattin Bey’in idaresinde yapılan fasıllar 1980 ilkbaharına kadar devam etti ve onun da vefatı ile de artık sadece hatıralarda kaldılar...

Ben, İbnülemin’in evindeki toplantıların devamı olan bu ev fasıllarına genç yaşlarımda, ortaokul senelerinde katılmaya başladım; nihayete ermelerine kadar hiç aksatmadım ve meşk akşamları yapılan sohbetlerde mekteplerden, kitaplardan yahut başka kaynaklardan edinemeyeceğim dünya kadar malûmat elde ettim...

REKLAM

 

Dün vefat eden büyük sanatkâr ve bestekâr Dr. Alâeddin Yavaşça’yı da bu fasıllarda tanımıştım...

Hocalarından olan Dr. Selâhattin Tanur’un meşklerini 1950’lere kadar hiç aksatmadığı söylenirdi ama artık hem zaman değişmiş, hem de hayat bambaşka gaileler getirmişti; toplantılara birkaç ayda bir gelir, ama gelip de fasıla iştirak ettiğinde herkesi coşturur, eski tâbiri ile etrafa revnak verirdi.

Ev meşklerine katılanların en genci ben olduğum için, herkesten “Şunu şöyle yapıp bunu böyle et ki istikbâlin parlak olsun” diye tavsiyeler alırdım...

Bir akşam Alâeddin Bey’in “Gençsin, istidatlısın, buradaki herkesten istifade et, birşeyler öğrenmeye çalış ve bilhassa Selâhattin Bey’den ne alabilirsen al!” demesi hâlâ kulaklarımdadır...

Aylar sonra tekrar geldiğinde, pek bilinmeyen bir hatırasını anlatmıştı...

İstanbul Erkek Lisesi’nin 40’lı ve 50’li yıllardaki meşhur matematik hocası “Sıfırcı” Yakup Bey, evsahibi Dr. Selâhattin Bey’in eniştesi idi. Alâeddin Bey “Musikiye Sıfırcı Yakup sayesinde başladım” demişti: “Beni çaktırdı, cebirden birkaç ay sonra yeniden imtihana girecektim ama o zamana kadar boş dolaşacağıma musiki ile alâkadar olayım dedim ve Yakup Bey’in çaktırması sayesinde iş buraya kadar geldi...”.

İSTİDATLI TALEBE KAPIŞILIRDI...

Türkiye’de imparatorluk asırlarından buyana değişmeyen bir kültür geleneği vardır: Yetenekli, ama hakikî ve güçlü yeteneğe sahip gençler memleketin neresinden gelmiş olurlarsa olsun payitahtın, yani başkentin yüksek kültür çevrelerinde her zaman himaye görüp yetiştirilmişler, önleri açılmış ve ilerlemeleri sağlanmıştır...

Meselâ, hat tarihimizin büyük ismi Kazasker Mustafa İzzet, Tosyalı; 17. asrın en önemli şairlerinden Nâbî de Urfalıdır. Kim olduğunu söylemeye lüzum görmediğim Ahmed Haşim, Bağdat’ta doğmuştur; basın tarihimizin meşhur makalelerinden olan “Kara Bir Gün”ün muharriri Süleyman Nazif, Diyarbakırlıdır...

REKLAM

 

Bu listeyi bir hayli uzatmak mümkündür...

Anadolu’da doğan ve sonraları hem kültür, hem sanat tarihimizde üstadlık mevkiine yükselen böyle birçok istidat sahibinin ortak özelliği, İstanbul’a gelme fırsatı bulduklarında üstadlar tarafından yetiştirilmeleri, hattâ üstadların böyle gençlere birşeyler öğretebilmek için nerede ise birbirleri ile yarışmalarıdır.

Meselâ, klâsik müziğimizin son büyük icracılarından olan Kâni Karaca...

1930’da Adana’da doğmuş, 1950’lerin başında İstanbul’a gelmiş, nasıl büyük bir yetenek olduğunu farkeden Üsküdarlı Ali Efendi, Sadettin Kaynak, Sadettin Heper ve Münir Nurettin Selçuk gibi zamanın en meşhur hocalarının elinde yetişmiş ve zamanla o da büyük bir üstad olmuştu...

Aynı teşvikin ve himayenin çok daha fazlasını, Kilis’in entellektüel bir ailesine mensup olan rahmetli Alâeddin Bey de gördü. İstanbul’da başta Zeki Ârif Ataergin olmak üzere Sadettin Kaynak, Münir Nurettin Selçuk, Refik Fersan, Dr. Selâhattin Tanur, Nuri Halil Poyraz, Mesud Cemil, Süleyman Erguner, Suphi Ezgi ve daha başka musiki üstadları tarafından yetiştirildi...

Alâeddin Bey’in hocalarının listesini dikkatli bir şekilde incelediğiniz takdirde, o senelerin musiki üstadlarının nerdeyse tamamının listede yeraldığını görürsünüz...

İstanbul’da 1940’ların ve 50’lerin entellektüel çevresi, zaten imparatorluğun Cumhuriyet’e devrettiği son entellektüel nesil demektir...

Alâeddin Bey böyle bir çevrede yetişti, yani Osmanlı’nın hayattaki son münevverleri tarafından yetiştirildi, onlar ile aynı havayı teneffüs etti; zevkleri ve estetik anlayışı da onlarla aynı oldu.

REKLAM

 

O yılların Alâeddin Yavaşcası çok ileri bir musiki yeteneği, nefis bir ses rengi ve böyle yüksek seviyedeki bir “emperyal” eğitim demekti...

Asıl mesleği olan doktorluğu bir tarafa bırakılacak olursa, karşımızda hem icracı, hem bestekâr, hem de hoca olan komple bir sanatkâr görürüz...

“UNUTULMA” DENEN ZALİM BİR ÇARK...

Türk Müziği tarihinde maalesef tuhaf olan bir gelenek vardır: Devrin büyük üstadlarının icradaki kudretleri zaman geçince unutulmuş, isimleri dar bir hayran çevresinde yâdedilir olmuş, yerlerini yeni ama kalite bakımından genellikle daha alt seviyedeki icracılar almış fakat bestekârların isimleri unutulmamış, eserleri sayesinde hep vârolmuştur.

Rahmetli Münir Nurettin Selçuk, bir gün “Aradan zaman geçince icracılığımın herhalde unutulacak, beni bilen az kişi kalacak ama bestelerim hep vârolacak, ismim bestekâr olarak devam edecek” demişti...

Söylediği maalesef doğru çıktı. Münir Bey artık gittikçe daha az dinleniyor, kayıtları radyolarda nâdiren çalınıyor ama eserleri tam tersine, eskisinden çok daha sık icra ediliyor...

Alâeddin Bey de ardında birbirinden güzel ve her zaman zevkle terennüm edilecek bir hayli eser bıraktı: “Artık bu solan bahçede bülbüllere yer yok”, “Geçmesin günümüz sevgilim yasla”, “Ne günah etse açılmaz iki gönlüm arası”, “Ağlar gezerim sahili sanki benimlesin”, “Boğaziçi şen gönüller yatağı”, “Ümitsiz bir aşka düştüm”, “Kimseyi böyle perişan etme Allahım yeter”, “Rûhum şu gelen yılda bile mâziyi andı”, “Kız sen ne güzelsin sana gençler tapacaklar”, “Sarı mimozamsın sen benim”, “Gönlümün bülbülüsün aşk bahçemin gülüsün”, “Ne bildin kıymetin, ne bildin kıymetim”, “Mavi gök mavi deniz, hep seninle gezeriz”, “Senden uzak günlerim zindan oluyor”, “Gönlümü aldın güzel”, “Şimdi bahara erdim gonca gonca gül derdim”, “Sevgi deli gönülden gönüle bir akıştır”, “Bana nasıl vazgeç dersin”, “Gülen gözlerinin mânası derin”, “Şen gözlerinle yüzüme bir baktın” ve daha birçok zarif şarkı...

Rahmetlinin güzelliği ile ruhları heyecana getiren ve hakikaten enfes olan sesi ve icracılığı ileride malûm unutulma geleneğinin çarklarına takılsa bile, gönüllerimizdeki yerini bir bestekâr olarak her zaman muhafaza edecektir.

Dün, Alâeddin Bey’i yadettiğimiz bir müzisyen arkadaşım “Hoca, hep ‘Bu iş benimle bitecek’ derdi, bugün gitti ve musikiyi de yanında götürdü” dedi ve haklıydı...

Bundan neredeyse yarım asır önce, Şişli’deki bir evde yapılan bir musiki meclisinde tanıma bahtiyarlığına erdiğim ve ilerki senelerdeki her görüşmemizde mutlaka derin istifadeler ettiğim bu büyük üstada Allah’tan rahmet diliyorum...


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 25.12.2021 - 13:38 Güncelleme: 25.12.2021 - 13:38

Sahte içki

Sahte içki yüzünden ölenlerin sayısı yüzü geçti ama çok daha fazla kişi yoğun bakımda yatıyor ve bu kafa ile gidilirse can kaybı daha da artacak.

Ortada aslında sadece sağlık değil, bir terminoloji karmaşası da mevcut. Basında “kaçak içki” diye geçen ve içeni alıp öbür tarafa götüren zıkkım “kaçak” değil, “sahte”dir. Kaçak olan herşey can almaz, meselâ sigaranın kaçağı gırtlağı sıkıp da içeni nefessiz bırakıp boğmaz, gümrüksüz çay yudumlayanın boğazını delmez, bavul ticareti ile gelen elbiseler de cildi tahriş etmezler. Zira bunlar “sahte” değil, sadece “kaçak”tırlar, yani vergisi ödenmeden getirilmiş mâmüllerdir.

Ama yudumlayanı öbür tarafa götüren içkide vaziyet başka... Ortada “içki” falan değil, “içki” adı altında pazarlanan kuvvetli bir zehir mevcut; bu zehri basbayağı katil olan bir güruh imal ediyor, alenen satıyorlar ve içenler de ölüyor!

Dolayısı ile çete misali bir katiller sürüsü ve bunların yaptıkları berbat bir katliamla karşı karşıyayız!

Ben bu sahte içki hadiselerinin oranı çok daha yüksek olan bir benzerini, 1980’lerin başında İran’da görmüştüm.

İran’da devrim olmuş ama sistem tam yerleşmemişti, siyasî idamlar eskisi kadar sık olmasa da devam ediyordu ve gazeteler idam haberlerinin yanında “Falanca şehirde sahte votka yüzünden şu kadar kişi öldü” diye yazarlardı...

REKLAM

 

Humeynî’nin Tahran’a dönüşünden hemen sonra alkol yasak edilmiş, otellerde ve barlarda onbinlerce şişe içki lâvabolara ve helâlara dökülmüş, bu imha âyinine yabancı basın da davet edilmiş, neticede alkol meraklıları sahte içkiye vurmuşlardı!

En fazla votka tercih ediliyordu, zira kokusu pek olmadığı için içip de dışarı çıkıldığında Devrim Muhafızları tarafından yakalanma tehlikesi azalıyordu, üstelik karaborsadan falan almıyor, şakır şakır evlerde imal ediyorlardı.

Ama binlerce canın gitmesi ve onbinlerce gözün de kör olması bahasına...

İranlılar işin dalgasında idiler, “Birkaç bin kişiyi öldürdük, en az on bin kişiyi de kör ettik ama artık nefis votkalar yapıyoruz. İşi öğrendik!” diyorlardı.

ALKOL, REJİMİN TEMİNATI OLDU!

Birkaç sene önce yazmış ve epey lâf işitmiştim, şimdi tekrar edeceğim:

İçki içmeyi millet olarak maalesef bilmeyiz! Kaçıncı kadehi devirdikten sonra durmamız gerektiğini bir türlü idrak edememişizdir ve alkol bir kesimin gözünde şimdi hem statü hem de rejimin teminatıdır!

Garabete ve ucuzluğa bakın! Alkol memlekette bugün çağdaş, ilerici, aydın ve lâiklik olmanın şartı; C2H6O, yani içkilerde kullanılan etanol de “sistemin teminatı”dır ve içkiyi “rejimin sigortası” ve “lâikliğin teminatı” olarak gören bizden başka bir millet yoktur!

Türkiye’de ne zaman bir alkol tartışması başlasa birileri çıkar, “İran’a benzeyeceğiz, şeriat gelecek!” çığlıkları atarlardı, hâlâ da atıyorlar. Ama korktukları olmadı, İran’a benzemedik fakat vaktiyle İran’da yaşanan sahte içki belâsı şimdi bizim başımıza geldi ve şimdilik yüz küsur kişiyi öbür tarafa yolcu ettik.

İŞ, PSİKİYATRİSTLERE DÜŞÜYOR...

Maliyetlerin artıp vergiler de yükseltilince içki son zamanlarda hayli pahalılaştı ve ev kadınlarının çarşı ve pazardaki pahalılıktan ettikleri şikâyetin bin katını şimdi akşamcılar ediyorlar.

REKLAM

 

Bir kesim de, çareyi kaçak içkide buluyor!

Sahte içki zehirden farkının bulunmadığının ve azap çektirerek öldüreceğinin bilinmesine rağmen acaba neden alınıp da kafaya dikilir?

Bu sorunun cevabını vermek psikiyatristlere düşmektedir. Bazılarının gözünü alkolün mü bürüdüğünü yahut bu işe bize mahsus illetlerden olan “Bana birşey olmaz” kafasının mı sebep olduğunu veya ortada başka bir sebebin mi bulunduğunu ortaya çıkartmak ruh doktorlarının işidir.

Ama meselenin çok daha vahim bir tarafı var: Sahte içkiler sadece kaçak olarak satılmıyor, bazı dükkânların raflarında da müşteri bekliyorlar...

Bu zehirleri imal edenler kadar bilerek satanlar da alenî cinayet işleyen profesyonel katildirler! Herif şişeye metil alkolü doldurup üzerine “rakı”, “viski”, “votka”, her ne menemse bir etiket yapıştırdıktan sonra dükkânlara da veriyor ve dükkân sahibi bu şişelenmiş zehiri şakır şakır satıyor, sonra da “Sahte içki şu kadar can aldı...” diye haberler okuyoruz.

Sahte içki artık toplu bir katliam hâline gelmiştir! Ortada vurdumduymazlık ve umursamazlık içerisindeki birkaç sahtekâr değil, gözlerini para hırsı bürümüş ve bu hırs uğruna insan öldürmekten çekinmeyen bir güruh vardır. Şişelenmiş zehirleri imal edenler kadar bilerek satanlar da katildir, taammüden cinayet işlemektedirler ve bu işten öyle hafif cezalarla kurtulmamaları, yaptıklarının bedeli olarak müebbed hapsin her çeşidine muhatap bırakılmaları lâzımdır.


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 26.12.2021 - 16:35 Güncelleme: 26.12.2021 - 16:35

Ege'de ve Akdeniz'de yapay adalar inşa edebilsek ne hoş olur!

Çin, birkaç senedir Güney Çin Denizi’nde yapay adalar inşa ediyor…

Bu iş yeni değil, dünyanın değişik bölgelerindeki ülkeler aslında senelerden buyana yapay ada inşası ile meşguller. Japonya, Hindistan, Hollanda, Brezilya, Maldiv, Bahreyn, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve daha başka memleketler turizm, tarım ve bilimsel araştırma maksatları için sahildaş oldukları denizlere çok sayıda ada yaptılar. Hattâ, Dubai’de bulunan ve dünyanın en yüksek binalarından olan bol yıldızl Burc el Arab Oteli da böyle yapay adalardan birinin üzerine dikildi.

Çin ise, adaları sadece askerî maksatlarla inşa ediyor... En tartışılan yapay adalar Tayvan, Vietnam, Malezya, Bruney ve Filipinler’in hak iddia ettikleri ve çok sayıda küçük ada ile kayalıkların bulunduğu Spratly ve Paracel Adaları bölgesinde...

Spratly de birbirlerine yakın kayalıkların çevrelerinin doldurularak inşa edilen adalardan biri, şimdi hava üssü olarak kullanılanılıyor. Güney Çin Denizi’ne komşu olan ülkeler inşaatın egemenlik haklarının ihlâli demek olduğunu ve çevreye büyük zararlar verdiğini iddia ediyorlar ama Çin suçlamalara aldırmadan hem askerî faaliyetlerine devam ediyor, hem de bölgede daha başka adalar yapıyor.

Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne göre yapay adalar karasularına sahip olamıyorlar ama Çin bu kuralı da umursamıyor; zaten koskoca bir hava üssü inşa ettikten sonra umursamasına hiç gerek yok, “Burası benim adam...” diyor, o kadar...

REKLAM

 

Güney Çin denizi, yetki alanla konusunda aynı Ege gibi anlaşmazlıkların yaşandığı bir denizdir ve aralarındaki fark Ege’de sadece Türkiye ile Yunanistan’ın bulunması, diğerinde ise o denizi çevreleyen birçok ülkenin hak iddia etmeleridir...

Çin, bu hak iddialarına karşı tavrını yapay adalar inşa edip bunları silâhlandırmakla ortaya koyuyor!

YÜZME MESAFESİNDEKİ MEİS...

Yapay adalar meselesini, Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın geçen gün yaptığı konuşmada Yunanistan’ın Ege Adaları’nı uluslararası andlaşmalara aykırı olarak silâhlandırmasından bahsederken söylediklerini dinlerken hatırladım.

Hulusi Paşa, Meis Adası’nın Türkiye’ye 1950 metre mesafede olduğunu hatırlattı, “10 kilometrekarelik bir ada. Bu adaya 40 bin kilometrekarelik deniz yetki alanı istiyorlar, buna ‘hayır’ dediğimiz zaman biz ‘yayılmacı’ oluyoruz” dedi, sonra Harbokulu öğrencilerinin Meis’e yüzerek gidebileceklerini söyledi ve konuşması Yunanistan’da kıyametleri kopardı!

Şimdi aklıma, ekonomik sisteminden arada bir takdirle ve hayranlıkla bahsettiğimiz Çin’in tartışmalı deniz meselelerinde yaptığını yapmak ve Ege’de yahut Akdeniz’de yapay adalar inşa etmek fikri takıldı...

Karşımızda durmadan silâhlanan ve bizi sadece Ege’de değil, Akdeniz’de de kıyılarımıza hapsetmek için her türlü çabayı gösterip ittifaklar kuran bir Yunanistan var, Yunanistan ile destekçilerinin tehditlerini boşa çıkartmak için şimdi başta “Mavi Vatan” olmak üzere çeşitli doktrinleri uygulamaya koyup canla başla çaba gösteriyoruz.

Kendi silâhını kendisi yapmaya başlayan ve İHA’ları ve SİHA’ları ile dünyanın sayılı güçlerinden biri olma yolunda hayli mesafe alan Türkiye’nin Çin’in yaptığını yaparak Ege ile Akdeniz’in tartışmalı bölgelerinde yapay ada inşaatını gündeme getirmesi hiç de fena olmayacaktır!

Ege’nin en tartışmalı bölgelerinden birinde ve hattâ Harbokulu öğrencilerinin yüzerek gidebilecekleri Meis’in yakınlarında Türkiye’ye ait yapay adalar, son zamanlarda gittikçe şirretleşen Yunanistan’ı kimbilir ne hâle getirir!


.Murat Bardakçı

 

 

Giriş: 30.12.2021 - 16:51 Güncelleme: 30.12.2021 - 16:51

Halife'nin tabloları

İstanbul’da, Emirgân’daki Sakıp Sabancı Müzesi’nde geçen hafta son senelerin en önemlisi olan bir resim sergisi açıldı: “Şehzadenin Sıradışı Dünyası: Abdülmecid Efendi”.

1 Mayıs’a kadar açık kalacak olan sergide eserleri sergilenen şehzade, “Son Halife” olarak bilinen Abdülmecid Efendi’dir...

Önce, Abdülmecid Efendi’den kısaca bahsedeyim:

Pek dikkat edilmez ve üzerinde de fazla durulmaz ama, Cumhuriyet’in ilk dört ayında Türkiye’de resmen bir Halife vardır. Devlet o günlerde henüz lâik değildir ve Ankara’daki Meclis’in yanısıra İstanbul’da da bir “halifelik” müessesesi bulunmakta, hilâfet makamında da Abdülmecid Efendi oturmaktadır.

1868’de dünyaya gelen Abdülmecid Efendi, Sultan Abdülâziz’in oğluydu. İlk gençliği Ortaköy’deki Fer’iye Sarayları’nın şehzadelere tahsis edilen dairelerinden birinde geçmiş, sonra Çamlıca’da yaptırdığı köşküne nakletmiş, amcasının oğlu olan Sultan Vahideddin’in 1918’in 4 Temmuz’unda tahta geçmesi üzerine veliahd ilân edilip Dolmabahçe Sarayı’nın veliahd dairesine taşınmasına kadar Çamlıca’da uzun yıllar entelektüel bir hayat sürmüştü.

Birkaç lisan konuşurdu ve sanata, özellikle resim ile musikiye meraklıydı. Köşkü sanatçıların uğrak yeri, hatta bir çeşit akademiyi andırırdı. Türk resminin erken dönemdeki önde gelen isimlerinden kabul edilirdi ve besteleri batı formlarındaydı. Üçleme, dörtleme gibi oda müziği eserleri yapar, bunları eşlerinden ve kalfalarından oluşturduğu topluluklara çaldırır; sarayda kapalı bir hayat sürmez, halkın arasına girer ve İstanbul’daki bir yabancı elçilik raporuna göre, “fes giymediği zamanlarda, iyi yetişmiş bir Fransız’ı andırırdı”.

REKLAM

 

Ankara’daki Büyük Millet Meclisi 1 Kasım 1922’de Türkiye’de saltanata son verince artık “padişah” değil sadece “halife” olarak kalan Sultan Mehmed Vahideddin “Saltanatsız bir hilâfeti kabul edemeyeceğini” söyleyerek 17 Kasım sabahı İstanbul’u terketti. Meclis, bunun üzerine 19 Kasım günü 168 milletvekilinden 143’ünün oyu ile veliahd Abdülmecid Efendi’yi hilâfet makamına getirdi ve Türkiye’de Meclis ile beraber bir sene üç buçuk ay boyunca halifelik müessesesi de vâroldu.

Hilâfet, Cumhuriyetin ilânından sonra da dört ay devam edecekti...

Abdülmecid Efendi, Meclis’in 3 Mart 1924’te hilâfeti de kaldırıp Osmanlı ailesinin mensuplarının Türkiye’den çıkartılmalarına karar vermesi üzerine hemen o gece sınırdışı edildi, önce İsviçre’ye gidip birkaç ay kaldı, oradan Fransa’ya geçip Nice şehrine yerleşti, sonra Paris’e nakletti ve hayata 23 Ağustos 1944’te orada veda etti.

Sakıp Sabancı Müzesi’nde açılan “Şehzadenin Sıradışı Dünyası: Abdülmecid Efendi” isimli sergide Halife’nin özel ve resmî farklı kolleksiyonlardan temin edilen çok sayıda tablosu, yine onunla alâkalı bir hayli belge sergileniyor ve tablolar üzerinde Sabancı Üniversitesi’nin laboratuvarlarında yapılan teknik araştırmaların neticeleri de gösteriliyor...

Bugün burada Abdülmecid Efendi’nin siyasî konumuna temas etmeyeceğim ama torunlarını yakından tanıma zevkine eriştiğim, onlarla seneler boyunca beraber olduğum, yine onlardan temin ettiğim yüzlerce belgenin nerede ise tamamını hafızama aldığım ve bu belgelere dayanan bir “Halife biyografisi” üzerinde çalıştığım için şu kadarını söylemekle iktifa edeceğim: Zamanının ciddî entellektüellerinden ve önde gelen sanatçılarından olan Abdülmecid Efendi siyasette aynı ölçüde başarılı değildi, yanlış kararlar almış, teşebbüsleri hep hatâlı olmuştu! Osmanoğulları’nın Türkiye’den çıkartılıp sürgüne gönderilecekleri daha önceden de belli idi ama ailenin böyle acı bir âkıbete uğramasının çabuklaşmasında Abdülmecid Efendi’nin hatâlarının da maalesef rolü vardı.

REKLAM

 

ÇOK ÖNEMLİ BİR MÜZECİ VE ESERLERİ...

Sergiden söz etmişken, benim nazarımda son senelerin en önemli sanat etkinliği olan bu organizasyonu hayata geçiren kişiden, Sakıp Sabacı Müzesi’nin direktörü Dr. Nazan Ölçer’den de bahsetmem gerekir:

Nazan Hanım, Türkoloji’nin önde gelen isimlerinden Prof. Ahmet Caferoğlu’nun kızı idi; Almanya’da sanat tarihi doktorası yapmış, içeride ve dışarıda bir hayli yayını olmuştu ve uzun seneler başında bulunduğu Sultanahmet’teki Türk ve İslam Eserleri Müzesi de aslında onun şahsi eseriydi. Zamanla Türkiye’nin en önemli müzecilerinden kabul edilmiş, Fransızlar ile İtalyanlar’dan “şovalye”, Almanlar’dan “Yüksek liyakat”, Polonyalılar’dan “Beyaz Kartal” nişanları almıştı.

Türk ve İslâm Eserleri Müzesi, 1970’li senelerde Süleymaniye’deki bir imaret binasında çatısı akan, sobayla ısıtılmaya çalışılan ve objelerin üstüste yığılı olduğu bir mekândı! Nazan Ölçer her türlü imkânı kullanarak o günlerde yine harabe halinde olan İbrahim Paşa Sarayı’nın tahsisini sağladı, binayı baştan aşağı restorasyondan geçirdi, hattâ birçok eşyayı yeni binaya yanına silâhlı bir muhafız alıp otomobiliyle bizzat kendisi nakletti. Türkiye’nin en önemli müzelerinden birini böyle yarattı, bu mekânda çok önemli sergiler açtı ve Avrupa Konseyi müzeye “Yılın Müzesi” ödülünü verdi.

Nazan Hanım’ın Sultanahmet’teki sergileri, bu işe meraklı olanların hatıralarında hâlâ zevkli bir yer işgal eder... Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın 1683’te uğradığı Viyana bozgunu sonrasında savaş alanında bırakmak zorunda kaldığı silâh, çadır ve hazineler ile Karlofça Andlaşması’nın orijinalini Polonya’dan getirtmesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşunun 700. yıldönümü münasebetiyle Versailles Sarayı’nda düzenlenen Osmanlı Sergisi ve daha birçok etkinlik...

Bu son derece başarılı ve çok önemli müzecimiz en verimli döneminin başlangıcında “61 yaş yasası” gerekçesi ile “re’sen” emekli edildi; devletin “artık işimize yaramaz” dediği Nazan Ölçer bu defa Sabancı Müzesi’nin başına geçti. O zamandan buyana Emirgân’da da unutulmaz sergiler düzenliyor ve son eseri de “Şehzadenin Sıradışı Dünyası: Abdülmecid Efendi”, yani Halife sergisi...

Tarihe, özellikle de Osmanlı Devleti’nin son dönemine meraklı iseniz ve imparatorluk kültürünün ne olduğunu tam mânâsı ile görmek istiyorsanız “Şehzadenin Sıradışı Dünyası: Abdülmecid Efendi” sergisini mutlaka gezin ama böyle bir serginin bilgisi, tecrübesi ve kuvvetli şahsî bağlantıları ile ancak Nazan Ölçer tarafından açılabileceğini de unutmayın...


.

.