 |
|
|
 |
|
| ABDULHAMİD HAN |
ABDÜLHAMİD HAN
Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı.
İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar:
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi.
Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur.
Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur.
Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı.
Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız.
Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar.
Rabbim Başbakanımızı korusunu2026 |
|
|
|
|
 |
İstanbul’un tsunamisinde karadan iki km içeride balık toplanmıştı
Ocak 02, 2005 01:336dk okuma
Paylaş
Güney Asya’da yaşanan deprem ve tsunami feláketi, şimdi ‘Muhtemel bir Marmara depremi tsunami yaratır mı?’ sorusunu gündeme getirdi.
Depremlerle asırlar boyunca beşik gibi sallanan İstanbul, önceki yüzyıllarda tsunamiyi de defalarca yaşamıştı ama şehri harap eden dev dalgaların boyu, Güney Asya’daki kadar büyük olmamıştı. İşte, geçmişteki Marmara ve İstanbul depremlerinden tsunami feláketine de yolaçanlardan bazıları...
GÜNEY Asya’da yaşanan deprem ve hemen arkasından bastıran tsunami, muhtemel bir Marmara depreminden sonra bizde de benzer bir tsunaminin olup olmayacağı sorusunu gündeme getirince, Jeofizik Mühendisleri Odası bir açıklama yaptı. Açıklamada ‘Tarihsel kaynaklara göre Marmara ve Akdeniz’de tsunamiye rastlanmıştır. ...Oluşacak tsunaminin Sumatra’da ve Endonezya’da meydana gelen boyutta olmayacağı, konunun uzmanları tarafından ifade edilmektedir’ deniyordu.
Jeologların açıklamasını okuyunca, Marmara’da bir zamanlar yaşanan bu tsunamilerin kısa bir listesini vereyim dedim.
Marmara bölgesi yazılı tarihten önceki zamanlarda da sallanmıştı ama tarihçilerin kaydedip hakkında detaylı bilgi verdikleri ilk deprem bundan tam 1976 yıl önce, Miláttan Sonra 29’da oldu ve sarsıntının merkezi Gemlik Körfezi idi. İstanbul’un kayda geçen ilk depremi ise tam 1642 yıl önce, 1 Şubat 363’te yaşandı.
Şehir, aradan geçen asırlar boyunca hiç durmadan sallandı. Sarsıntıların bazısı hissedilmeyecek derecede küçüktü ama bazıları büyük oldu ve gerek Bizans, gerekse de Osmanlı zamanında hemen bütün depremler kaydedildi.
İşte, bu depremlerden tsunami feláketine de yolaçanlardan bazıları:
15 Ağustos 553: İstanbul 40 gün boyunca sallandı ve 554 yılının Temmuz ve Ağustos’unda da bir deprem fırtınası esti, Yedikule’nin etrafındaki surlar yıkıldı, daha sonra kiliselerle surların geri kalan kısmı yerle bir oldu ve Marmara’da patlayan dev dalgalar şehrin iç kısımlarına kadar ilerledi. Aynı günlerde İzmit de sarsıldı ve baştan başa yıkıldı.
Ağustos 1265: Gece başlayan sarsıntının merkezi, Marmara Adası’nın çevresiydi. Adadaki dağlardan biri yarıldı, kırılan parça denize düştü, büyük dalgalar meydana geldi ve Marmara’nın sahilleri sular altında kaldı.
17 Temmuz 1296: Sarsıntılar, Mayıs’ın üçüncü haftasında meydana gelen Ay tutulmasından sonra başladı, iki ay boyunca devam etti ve en büyük sarsıntı 17 Temmuz akşamı yaşandı. Surlar yıkıldı, birçok ev ve kilise yerle bir oldu ve şehrin bazı semtleri dev dalgaların altında kaldı.
17 Ocak 1332: Geceyarısından sonra başlayan sarsıntı evlerin yanısıra şehrin birçok büyük binasını da yerle bir etti ve bir ay kadar sürdü. 12 Şubat akşamı Marmara’da patlayan şiddetli bir fırtınanın ardından deniz kabardı ve surları yıkarak karanın iç kısımlarına doğru ilerledi.
18 Ekim 1343: Şehir, sabahın erken saatlerinde merkezi Marmara Denizi olan bir depremle sallandı ve güneşin batmasından hemen sonra ikinci büyük sarsıntı geldi. Denizin yükselmesiyle beraber ortaya çıkan dev dalgalar Boğaz’ın iç kısımlarına kadar ilerledi ve o zamanki adı Stauros olan bugünün Beylerbeyi sular altında kaldı. Karadan içeriye iki kilometre kadar uzanan dalgalar limanlardaki tekneleri de iç kısımlara sürükledi. Suların çekilmesinden sonra her yerin çamur tabakasıyla ve ölü balıklarla kaplandığı görüldü.
14 Eylül 1509: Artık Osmanlı’ya başkentlik etmekte olan şehir, bu defa 18 gün devam eden bir áfet yaşadı. Şehrin alçakta kalan mahallelerinde çok büyük hasarlar oldu, 109 cami ile 1070 ev yıkıldı. Kara ve deniz surlarıyla Topkapı Sarayı’nı çeviren duvarlar kısmen çöktü. Galata ile Eminönü taraflarında yer yarıldı, yarıklardan kum fışkırdı ve denizin taşması üzerine Haliç’in her iki yakası da sular altında kaldı. Bu sırada gelen dev dalgalar deniz surlarının büyük kısmını yerle bir etti. İstanbul’un tarihindeki en büyük depremlerden olan bu sarsıntılar sırasında en az 13 bin kişi can verdi ve sayısı bilinmeyen çok sayıda İstanbullu da açılan yarıklara düşüp kayboldu. Topkapı Sarayı’nın birçok kısmı harap olduğu için, devrin Hükümdarı İkinci Bayezid bile, aylarca sarayın bahçesinde kurulan bir çadırda yaşayacaktı.
22 Mayıs 1766: İstanbul o gün, tarihinin en büyük deprem serilerinden birini daha yaşadı. Nisan ayında başlayan ve Mayıs’a kadar devam eden sarsıntıların en kuvvetlisi 22 Mayıs günü meydana geldi ve merkezi Marmara Denizi olan deprem, İzmit’ten Tekirdağ’a kadar uzanan bölgeyi yerle bir etti. İstanbul’da ve Boğaz’da dev dalgalar oluştu, Galata ile Eminönü tarafları sular altında kaldı, rıhtımlar koparak denize sürüklendi, deniz Boğaziçi’nin birçok semtinde karanın iç taraflarına doğru ilerledi, Marmara’daki bazı ıssız adalar yarılarına kadar batarak küçüldüler ve bu sırada Mudanya Körfezi’nde de dev dalgalar görüldü. Şehirde evler yerle bir oldu ve birçok caminin kubbesi yıkıldı. O yılın sonbaharı hiç bitmeyen sarsıntılarla geçti. 5 Eylül’de İzmir harab oldu ve áfet 1767 Kasım’ında tekrar İstanbul’a döndü, bu defa Vezirhanı ile Bayezid ve Fatih camiilerinin kubbeleri çöktü. 1766 depremi, tarihlere İstanbul’un 1509’dan sonra yaşadığı en büyük feláket olarak geçecekti.
Yeni yılın ikinci gününün sabahı böylesine tatsız bir konuyu gündeme getirmeyi istemezdim fakat tsunami konusunda artık her kafadan bir ses çıkmaya başlayınca, İstanbul’da yaşanan tsunamilerin kısa bir geçmişini vermeden edemedim. Bu feláketlerin ayrıntılarını merak edenler Esin Ozansoy’un, N.N.Ambraseys ile C.F.Finkel’in ve Nuriye Pınar’ın çalışmalarına müracaat edebilirler.
Devrik padişah, hapiste 28 sene boyunca beste yapmıştı
HÜKÜMDARLARIN ve hanedan mensuplarının güzel sanatlarla, özellikle de musiki ile uğraşmaları ve bu işi profesyonel seviyede yapmaları, eski devirlerde bir gelenekti. İngiltere’den Çin’e, Hawaii’den Hindistan’a kadar birçok ülkenin hükümdarı musikiye merak salmış ve besteleri asırlar boyunca icra edilmişti.
Aynı gelenek Türk devletlerinde de mevcuttu ve Timuri Devleti’nde 1470 ile 1506 yılları arasında hüküm süren Hüseyin Baykara, musiki tarihinde önemli bir yer edinmişti. Ádet daha sonra Osmanlı İmparatorluğu’nda da devam etti ve padişahların yanısıra şehzadelerle sultanlar arasından profesyonel müzisyenler yetişti. Üçüncü Selim’in, İkinci Mahmud’un ve Sultan Abdüláziz’in besteleri, bugün klasik repertuvarımızın en seçkin eserleri arasında yeralıyor.
Türkiye’de 19. yüzyılın ikinci çeyreğinde giderek artan batılılaşma merakı, sarayın musiki zevkini de değiştirecek ve Osmanoğulları’ndan bazıları artık Batı Müziği ile ilgilenmeye başlayacaklardı. Alaturkanın yanısıra alafranga eserler de veren Sultan Abdüláziz’den itibaren Beşinci Murad’ın ve Halife Abdülmecid Efendi’nin yanısıra çok sayıda hanedan mensubu Batı formlarında besteler yaptılar.
1876’da padişah olan Beşinci Murad iktidarda sadece 93 gün kalabilmiş, o yılın 31 Ağustos’unda tahtından indirilmiş, yerini İkinci Abdülhamid almış, Çırağan ve Feriye Sarayları’nda ölümüne kadar 28 yıl boyunca hapis yaşayan sabık hükümdar, günlerini piyano çalmakla ve eserler bestelemekle geçirmişti.
Beşinci Murad’ın, mahpusluk günlerinde bestelediği bu eserlerden bazıları, önümüzdeki salı akşamı Cemal Reşid Rey Konser Salonu’nda ilk defa seslendirilecek ve Dr. Emre Aracı’nın idaresindeki İstanbul Oda Orkestrası, hükümdarın ‘Bahtiyar bir günün polkası’, ‘Şáyán Kadınefendi’ye’ ‘Grand Galop’ ve ‘Vals’ gibi eserlerini icra edecek.
Devrik hükümdarın mahpusluk nağmelerini çok merak ediyorum.
Bizim kuruşumuz, Arapça’nın ‘karş’ıdır
GENÇ nesil, dünden itibaren ‘kuruş’ kavramı ile tanıştı. Kuruşlu günlerin yeniden başlaması bana 10 kuruşa simit, 40 kuruşa ‘1001 Roman’, 60 kuruşa ‘Tom Mix’ aldığımız, üçü beş kuruşa satılan mantarları sokaklarda patlattığımız 1960’ların gamsız günlerini hatırlattı ve yeni neslin bilmediği ‘kuruş’ kavramının nereden geldiğini yazmak istedim.
Kelimenin hangi dilden olduğu tartışmalıdır, Almanca ‘groşen’den yahut İtalyanca ‘grossi’den veya Arapça’nın ‘karaşa’ kökünden geldiği söylenir. ‘Karaşa’, klasik Arapça’nın en büyük sözlüklerinden olan ‘Kamus-ı Okyanus’ta ‘Şuradan buradan nesne biriktirip biribirine zam ve ilhak eylemek (birleştirmek) mánásınadır’ diye geçer. Kelimenin Arapça’daki teláffuz biçimi olan ‘karş’ bizde zamanla ‘kuruş’ haline gelmiştir ama kalın ‘k’ demek olan ‘kaf’ harfi kelimenin başında olduğu zaman günlük Arapça’da okunmadığı için, Araplar kuruşa ‘erş’ derler.
‘Kuruş’ sadece bizde yahut Araplar’da değil birçok batı dilinde de vardır ve Macarca’da ‘garaçe’, İtalyanca’da ‘grosso’, Slav dillerinde ‘groş’, Almanca’da da ‘groşen’ diye geçer.
‘Kuruş’, doğu ve batı dünyasında işte böyle geniş bir şekilde yeralıyor ama kelimenin kökü bana kalırsa Arapça ‘karaşa’ yahut ‘karş’ sözünden geliyor ve Arapça’daki ‘Haşhaşi’nin Batı’da ‘Assasin’, ‘el-cebir’in ‘algebra’, ‘Alah’ın da ‘Ole’, olması gibi ‘karaşa’ da ‘groşen’ hálini almış gibi görünüyor.
Ecevit bu şiiri 500 sene önce yazmış olsaydı sürgünde ölürdü
Ocak 09, 2005 02:036dk okuma
Paylaş
Politikayı bıraktıktan sonra yeniden edebiyata dönen Bülent Ecevit, Osmanlı tarihinin en netameli konularından biri, Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu Şehzade Mustafa’yı idam ettirmesi hadisesi hakkında bir şiir yazdı ve şiirini gazetecilere okudu.
Aynı konuyu Türk Edebiyatı’nda daha önce sadece tek bir kişi, 16. yüzyılın büyük şairi Taşlıcalı Yahya Bey işlemiş ama yazdığı şiir yüzünden başına gelmeyen kalmamış ve sürgünlerde can vermişti. Ben, Ecevit’in Şehzade Mustafa hakkındaki şiirini okuyunca, ‘Ecevit bundan beş asır önce yaşayıp da bu mısraları o zaman kaleme almış olsaydı, ákıbeti Yahya Bey’den beter olurdu’ diye düşündüm.
SİYASETİ bıraktıktan sonra evine kapanıp yeniden edebiyatla uğraşmaya başlayan Bülent Ecevit, yazdığı son şiirlerinden birini gazetecilere okudu. Şiir, Kanuni Sultan Süleyman’ın 1553’te boğdurttuğu büyük oğlu Şehzade Mustafa ile şehzadenin üzüntüden ölen kardeşi Cihangir’i konu alıyor ve Mustafa, Ecevit’in mısralarında Cihangir’e ‘İki büyük suçumuz var / Seninle benim Cihangir / Biri sevmek biri sevilmek / Bunca büyük suçlarla padişah olunmaz’ diyordu.
Gazetelerde yayınlanan bu şiiri okuyunca ‘Ecevit beş asır önce yaşamış ve bu şiiri o zaman yazmış olsaydı, başına mutlaka bir iş gelirdi; kellesini kaybetmese bile hayatının geri kalan kısmını sürgünlerde geçirirdi’ diye düşündüm. Zira 16. yüzyıl Türkiyesi’ni en fazla meşgul eden ve o zamanın en netameli konusu olan bu idam hakkında şiir yazmaya cesaret eden bir şair, Taşlıcalı Yahya Bey, ölümden son anda kurtulmuş ama hayatının geri kalan kısmını sürgünlerde sürüm sürüm sürünerek geçirmek zorunda kalmıştı.
Önce kısaca, Şehzade Mustafa’nın idamı hadisesinin ayrıntılarını anlatayım:
ASKERDEN DESTEK ALMIŞTI
Kanuni’nin beş oğlunun en büyüğü olan Mustafa, 1515’te doğmuştu. Annesi Gülbahar Hatun idi, çocukluğu babaannesi Hafsa Sultan’ın himayesinde geçmiş, daha sonra Manisa’ya o zamanın şehzadeleri için bir çeşit staj sayılan ‘sancakbeyliğine’ gönderilmiş ve kendisini zamanla herkese sevdirmişti. Akıllıydı, devlet idaresinden gayet iyi anlıyordu, asker tarafından destekleniyor ve tahtın Kanuni’den sonraki várisi kabul ediliyordu.
Mustafa’nın başını, işte böylesine sevilmesi ve Kanuni’nin büyük aşkı olan Hürrem Sültan’ın hırsı yedi. Padişahın Hürrem’den Mehmed, Bayezid, Selim ve Cihangir adlarında dört oğlu daha vardı ama bu dört şehzadenin hiçbiri geleceğin hükümdarı olarak görülmüyordu.
Kanuni’den sonra tahta kendi çocuklarından birinin geçmesini isteyen Hürrem Sultan, işe kızı Mihrimah’ı zamanın önde gelen devlet adamlarından Rüstem Paşa ile evlendirmekle ve Paşa’yı sadrazam yaptırmakla başladı. Hürrem Sultan ve Rüstem Paşa ikilisi, Şehzade Mustafa’yı karalamak için yoğun bir kampanyaya giriştiler. Bu maksatla kazıtılan sahte mühürlerle şehzadenin ağzından İran Şahı Tahmasb’a mektuplar gönderildi ve Şah’ın cevaplarının Kanuni’nin eline geçmesi bile sağlandı. Etrafa yine Mustafa’nın ağzından ‘Babam artık yaşlıdır, tahttan çekilip İstanbul dışındaki saraylardan birine kapanmalıdır’ gibisinden dedikodular yayılınca, söylenenlere o zamana kadar itibar etmeyen Kanuni Süleyman işin ciddi olduğuna inandı ve kendisine rakip gördüğü oğlunu ortadan kaldırmanın yollarını aramaya başladı.
Hükümdar, aradığı fırsatı 1553’ün 6 Ekim’inde buldu. Ordusuyla beraber Nahcıvan üzerine sefere çıkan Kanuni, Konya Ereğlisi’nde konaklamış ve oğlu Mustafa da askerleriyle beraber babasının ordusuna katılmak üzere Konya’ya gelmişti.
Şehzade Mustafa, elini öpmek üzere Kanuni’nin bulunduğu çadıra girdi, o sırada bir yayı germekte olan babasını görünce hürmetle selámladı ama hükümdardan ‘Ah köpek! Sende beni selámlayacak cesaret hálá var mı?’ sözlerini işitti ve Kanuni çadırı terkedip gitti. Tam bu sırada içeriye giren yedi cellád, şehzadenin üzerine atladılar. Mustafa celládların birkaçını yere serdi ama Zal Mahmud Ağa’nın taktığı bir çelmeyle yere yuvarlanınca celládlar üzerine üşüştüler ve şehzadeyi kemendle boğdular.
Sevdiği kadının, yani Hürrem Sultan’ın ihtirası uğruna evlád katili olan Kanuni Süleyman, askerin tepkisinden çekindiği için damadı Rüstem Paşa’yı hemen o gün azletti. Ama hükümdarın bahtsızlığı bu kadarla kalmayacak, en sevdiği oğlu olan Cihangir, ağabeyi Mustafa’nın idamı üzerine ruhi bunalıma girerek bir buçuk ay kadar sonra aniden ölüverecek, Kanuni daha sonra İran’a iltica eden diğer oğlu Şehzade Bayezid’i de idam ettirmek zorunda kalacaktı.
Şehzade Mustafa’nın boğdurulması, o dönem Türkiyesi’nde herkese büyük bir şaşkınlık yaşattı. Kanuni’nin korkusundan hiç kimse söz edemez haldeydi ama suskunluğu sadece bir kişi, zamanın en büyük şairlerinden olan Taşlıcalı Yahya Bey bozdu, Mustafa hakkında bir mersiye kaleme aldı ama bu şiiri yüzünden de başına gelmeyen kalmadı.
SÜRGÜNDE BEŞ PARASIZ ÖLDÜ
Sarayda önce şairin idamı tartışıldı fakat elini daha fazla kana bulamak istemeyen Kanuni, Yahya Bey’e dokunmadı ama iki sene sonra yeniden sadrazam olan Rüstem Paşa, şaire etmediğini bırakmadı. Onunla ilgili herşeyi didik didik ettirdikten sonra Yahya Bey’i Balkanlar’da küçük bir kasaba olan İzvornik’e sürdü. Bir zamanlar sarayda hemen herkesten saygı gören Yahya Bey’i artık ölümüne kadar devam edecek olan bir sefalet bekliyordu.
İşte, Bülent Ecevit’in Osmanlı tarihinin en netameli meselelerinden biri kabul edilen Şehzade Mustafa’nın idamını konu alan şiiri, bana Taşlıcalı Yahya’nın bu acı ákıbetini hatırlattı. Ecevit acaba o günlerde yaşamış ve bu şiiri o sırada yazmış olsaydı acaba nereye sürgün edilirdi dersiniz? Musul yahut Felluce taraflarına mı, yoksa manastırlarıyla meşhur Aynaroz’a mı?
Ecevit’in netameli şiiri
İki büyük suçumuz var
Seninle benim Cihangir
Biri sevmek biri sevilmek
Bunca büyük suçlarla
padişah olunmaz
Biz insanız Cihangir
Bizden tahtlara han olmaz
Sıcağına bak yüreğimizin
Aktıkça gözlerden gözlere
Nasıl eritir birbirini
Tahtların karlı doruğunda
Yahya Bey bu şiir yüzünden sürüm sürüm sürünmüştü
‘MEDED meded bu cihánın yıkıldı bir yánı / Ecel celálileri aldı Mustafa Hán’ı / Dolundu mihr-i cemáli bozuldu erkánı / Vebále koydular ál ile Ál-i Osman’ı / ...Yalancının o kuru bühtánı, buğz-ı pinhánı / Akıtdı yaşımızı yakdı nár-ı hicránı / ...N’olaydı görmeye idi bu maceráyı / Yazıklar áne ki revá gördü bu re’yi gözüm / Nesim-i subh gibi yerde koyma áhımızı / Hakaret eylediler nesl-i pádişahimizi / Bunun gibi işi kim gördü kim işitti aceb / Ki oğluna kıya bir server-i Ömer-meşreb / ... İláhi cennet-i firdevs ána durağ olsun / Nizám-ı álem olan pádişah sağ olsun’
(Ecel haydutları Mustafa Hán’ı aldılar ve bu cihánın bir yanı yıkıldı, medet medet! Yüzünün güzelliğinin güneşi battı, herşeyi dağıldı, Osmanlı hile ile vebal altında kaldı. Yalancının o kuru iftirası ve gizli nefreti yüzünden gözlerimizden yaşlar aktı, içimizde ayrılık ateşi yandı. Bu olup bitenleri görmesek ne kadar iyi olurdu ama maalesef bütün fenalıkları görmek zorunda bırakıldık. Áhımız sabah rüzgárı gibi yerlerde kalmasın, zira padişahımızın soyu hakarete uğradı! Hazreti Ömer’i andıran bir hükümdarın oğluna kıydığını bugüne kadar kim gördü, kim işitti acaba? Cennet bahçeleri Şehzade Mustafa’nın durağı, álemin düzeni olan padişahımız da sağ olsun)
Yeniçerilikten divan şiirinin zirvesine tırmanmıştı
TÜRK Klasik Edebiyatı’nın en seçkin şairlerinden olan Yahya Bey, Arnavut devşirmesiydi. 1400’lü yılların sonuna doğru doğdu, İstanbul’a getirildi, yeniçeri yapıldı ve hayatı bir cepheden ötekine koşmakla geçti.
Katıldığı savaşlar sırasında devrin hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman için yazdığı övgü dolu şiirlerle zamanın en meşhur şairlerinden sayıldı ve saray çevresinde de kabul gördü. Ancak, Kanuni’nin oğlu Şehzade Mustafa’nın idamı üzerine meşhur mersiyesini yazmasından sonra büyük sıkıntılara uğradı, önceden tahsis edilmiş olan gelirleri elinden alındı ve Balkanlar’daki İzvornik sancağına sürgün edildi. Daha sonra Kanuni’ye ve İkinci Selim’e bazı şiirler sundu ise de ikbal kapıları Yahya Bey’e artık kapanmıştı. Son yıllarında tasavvufla uğraştı ve hayata 1582’de İzvornik’te veda etti.
Şiirlerinde günlük hayatın unsurlarına geniş şekilde yer veren ve Türkçe’yi aruz vezni ile mükemmel şekilde kullanan Yahya Bey, Divan Edebiyatı’nın kurucularından ve en önemli şairlerindendi.
.Hediye eskiden çarşıda verilmez, at arabasıyla saraya gönderilirdi
Ocak 16, 2005 01:496dk okuma
Paylaş
Yönetici sınıfımız pahalı hediyelerle 16. asırda, Şemsi Ahmed Paşa sayesinde tanıştı. Osmanlılar’ın ortadan kaldırdığı İsfendiyaroğulları Devleti’nin hükümdar ailesinden gelen Şemsi Ahmed Paşa, zamanın hükümdarı Üçüncü Murad’ı hediyeye ve rüşvete alıştırdıktan sonra ‘Osmanlı artık ifláh olmaz.
Cedlerimin intikamını aldım’ demiş, dediği doğru çıkmış ve Paşa’nın başlattığı ádet, asırlar boyunca devam etmişti. 19. yüzyılın paşaları ise saraya ve saray kadınlarına gönderilecek hediyeleri bizzat götürmeye üşenir olmuşlar, keseler dolusu altını kiraladıkları at arabalarına yükleyerek saraya arabacılarla göndermeye başlamışlardı. İşte, o dönemin büyük tarihçisi Ahmed Cevdet Paşa’nın bu ‘arabalı rüşvet’ konusunda yazdıkları...
BAŞBAKAN Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’a Moskova’da hediye edilen kolye ve ipek halı, büyük mesele oldu. Türkiye, Emine Hanım’ın hediyeleri bir yere bağışlayıp bağışlamayacağını tartışırken, ben, bundan bir buçuk asır önce yaşamış diğer first leydilerimizin aldıkları hediyeleri hatırladım.
Biz, devletin üst düzeyindekilere devamlı olarak hediye takdim edilmesi alışkanlığını, 16. asır idarecilerinden Şemsi Ahmed Paşa sayesinde kazandık. Osmanlılar’ın ortadan kaldırdığı İsfendiyaroğulları Devleti’nin hükümdar ailesinden gelen Şemsi Ahmed Paşa, zamanın hükümdarı Üçüncü Murad’ı hediyeye ve rüşvete alıştırmış, daha sonra ‘Osmanlı artık ifláh olmaz. Cedlerimin intikamını aldım’ demiş, dediği doğru çıkmış ve Paşa’nın başlattığı ádet, asırlar boyunca devam etmişti.
19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, paşalar saraya ve saray kadınlarına gönderilecek hediyeleri bizzat götürmeye üşenir olmuşlar, keseler dolusu altını kiraladıkları at arabalarına yükleyerek saraya arabacılarla göndermeye başlamışlardı.
İşte, bu ‘arabalı rüşvet’ işinin ayrıntıları:
Türkiye, 19 yüzyılda Avrupa devletleriyle mali konularda sık sık anlaşmalar imzalar olmuş ve bu anlaşmalar zamanın devlet adamları için gelir kapısı haline gelmişti. Yabancı bir bankadan yahut bir devletten borç almamız halinde bile, sözleşmeye imza koyan devlet adamlarımız anlaşmanın hükümlerinin borcu veren taraf lehine düzenlenmesine göz yummaları karşılığında adına o zamanlarda da ‘komisyon’ denilen paralar almaya başlamışlardı.
Dedikoduları önlemenin yolu, alınan komisyonlardan saraya yani padişaha ve padişahın en yakınlarına hisse vermekti. Komisyoncu paşalar, hükümdarları ve ailelerini ‘Devlet işlerinde para alınması sıradan bir hadisedir ve bu paralar hükümdarlar için bir haktır’ diyerek ikna ettiler ve böylelikle işin içine saray da dahil edildi.
HALI DEDİĞİN YÜN OLUR
Saraya hediye ve komisyon verilmesi zamanla o kadar rutin hale geldi ki, bazı paşalar paraları saraya bizzat götürmeye bile üşenir oldular ve keseleri sokaktan çevirdikleri at arabalarına yükleyip ‘Bunları saraya götürüp padişahımız efendimiz hazretlerinin dairesine bırak’ demeye başladılar.
Aşağıdaki kutuda, 19. asır Osmanlı tarihçiliğinin büyük ismi Ahmed Cevdet Paşa’nın ‘Ma’ruzát’ isimli eserinde geçen ve saraya ödenen komisyonların at arabasıyla gönderilişinin anlatıldığı bazı bölümler yeralıyor. Paşa, devletin üst düzeyine verilecek olan hediyelerin öyle çarşıda yahut pazarda dağıtılmadığını ama yeri geldiğinde bir at arabasıyla bile yollanabildiğini anlatıyor.
Bu arada bir halı meraklısı sıfatıyla, Emine Hanım’a hediye edilen ipek halı konusunda da naçizane bir kanaatimi söyleyeyim: Halının iyisi ve işe yarayanı, yünden dokunmuş olanıdır; ipek halı pek öyle matah birşey değildir, estetik açıdan yahut sanat bakımından da değeri yoktur ve turistik bir metádır. Dolayısıyla, başbakanın hanımına Uşak ve Milás taraflarında dokunmuş bol düğümlü yün bir halı yerine genellikle Amerikalı turistlere hitap eden ipek bir bezin takdimindeki hikmeti de anlayamamış vaziyetteyim. Bu işin şöyle güzel bir Buhara yahut Kafkas halısının rahatlıkla temin edilebileceği Moskova’da yapılmış olması, hayretimi daha da arttırıyor.
Hükümdarın en sadık kulu, en fazla rüşvet verendir!
‘...Mahmud Nedim Paşa sadrazam olduktan sonra, yabancılarla sözleşme imzalanması sırasında bir hayli para alır ve bu paranın bir kısmını da padişaha takdim ederdi.
Paşa’nın, paraları padişaha verirken ‘Efendim, eskiden beri bu gibi sözleşmelerden para alınır ve bu iş, ádet háline gelmiştir. Paraları alanlar genellikle bunları kendilerine saklarlar ama paralar aslında size aittir’ dediğini bazı kaynaklardan işitmiştik.
Mahmud Nedim Paşa, yine yabancılarla imzalanan bir anlaşmadan yüklü bir komisyon almış ve komisyonun 100 bin altını padişah için ayırıp Maliye Názırı Yusuf Paşa’ya paraları saraya göndermesini emretmişti. Emri alan Yusuf Paşa saraya bizzat gitmek yerine Beyoğlu’ndan bir araba kiralamayı tercih etti, paraları bu arabaya yükledi ve keseleri saraya arabacı ile yolladı.
Yusuf Paşa’nın bu şekilde hareket etmesinin bir sebebi vardı, zira Paşa’nın askerlerle arası oldukça iyi idi ve böylelikle Sadrazam Mahmud Paşa’nın rüşvet işlerine álet olmadığını göstermeye çalışıyordu.
...Daha sonra sadrazam olan Hüseyin Avni Paşa, Mahmud Nedim Paşa’ya rüşvet konusunda da üstün olma hevesindeydi ve bu maksatla Avrupa ülkeleriyle yapılan siláh alımı anlaşmalarından büyük paralar kazandı.
Fakat, gücünü koruyabilmek maksadıyla paraların bir kısmını fedá etti ve hem sarayı, hem de padişahın annesi olan Pertevniyál Valide Sultan ile padişahın babası Sultan Mahmud’un gözdelerinden olan Tiryal Hanım’a yüksek mebláğda paralar vermeye başladı.
Zavallı valide sultan, devlet adamlarının Sultan Abdüláziz’e bağlılıklarını kendisine gelen parayla ölçer ve kim daha fazla para verirse, o kişinin hükümdara o kadar çok bağlı olduğuna inanırdı. Hüseyin Avni Paşa’dan önceleri nefret etmesine rağmen, para aldıkça ‘Avni Paşa, arslan oğluma sádıktır’ demeye başladı ve hiç kimseyi Paşa’nın aleyhinde konuşturmaz oldu’ (Ahmed Cevdet Paşa’nın Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu tarafından yayınlanan ‘Ma’ruzát’ından).
Nazi’nin daniskası Prens Harry’nin büyük amcasıydı
İNGİLTERE veliahdı Prens Charles’ın oğlu Prens Harry’nin bir kıyafet balosuna Nazi üniforması ile katılması, İngiltere’yi karıştırdı. Genç prens, düşüncesizliğinin cezası olarak Naziler’in İkinci Dünya Savaşı yıllarında Yahudiler’i topluca katlettikleri bir kampı ziyaret edecek.
Londra’da 1936’da daha geniş boyutlu bir başka ‘Nazi’ tartışması yaşanmış ama tartışma o günlerde çok dar bir çevrede sınırlı kalmış ve sıradan İngilizler hadisenin ayrıntılarını ancak seneler sonra öğrenebilmişlerdi.
Tartışmanın başlangıçta herkes tarafından bilinmemesinin sebebi vardı, zira hadise bizzat zamanın kralıyla yani tarihlere ‘aşkını tahtına tercih eden romantik kral’ diye geçen Yedinci Edward ile ilgiliydi ve kral hem Nazi sempatizanıydı, hem de özel hayatında biraz ‘değişik’ şekilde yaşamaktaydı.
HİTLER’İZİYARETETTİ
İşte, İngiliz sarayını 1936’da allak bullak eden ve ayrıntıları bundan birkaç sene önce ortaya çıkan hadisenin içyüzü:
Babası Beşinci George’un ölümü üzerine 1936’nın 24 Ocak’ında tahta çıkan Edward’ın iki kocadan boşanmış olan Wallis Simpson adında Amerikalı bir kadına áşık olduğu ve Simpson ile evlenmeyi kafasına koyduğu işitildi.
Parlamento ile hükümet ise, iki koca eskitmiş bir kadının İngiltere’nin müstakbel kraliçesi olmasına karşıydı. İngiliz gizli servisi, Bayan Simpson’u takip altına aldı ve Amerikalı hanımın kralın yanısıra Guy Marcus Trundle adında bir otomobil satıcısıyla da beraber olduğunu farketti.
Takipler daha da yoğunlaştı ve Bayan Simpson’un çok tehlikeli bir diğer ilişkisinin daha bulunduğu anlaşıldı: Kralın sevgilisi, Hitler’in o tarihlerde Londra Büyükelçisi olan ve daha sonra Nazi Almanyası’nın Dışişleri Bakanlığı’na getirilen Joachim von Ribbentrop ile de beraberdi. Tam bir Nazi sempatizanı olan Bayan Simpson, sarayda konuşulanları günü gününe Alman büyükelçisine naklediyor, sadece nakletmekle de kalmıyor, üstelik elçiyle yatağa bile giriyordu ama kralın hiçbirşeyden haberi yoktu.
Başbakan Stanley Baldwin ile ülkenin güçlü adamı Winston Churchill, áşık kralı sert şekilde uyardılar ve çare kralın tahtı bırakmasında bulundu. İçerisinde ‘Sevdiğim kadının yardımı ve desteği olmadan krallık görevlerimi yerine getiremem’ şeklinde romantik ifadelerin yeraldığı bir bildiri yayınlayan Yedinci Edward, 10 Aralık 1936’da sadece 325 gün oturduğu tahtından feragat etti. Yerini kardeşi George aldı, Edward memleketinden ayrılıp hayatı boyunca devam edecek olan bir sürgüne gitti ve Bayan Simpson ile sürgünde evlendi. Artık ‘Windsor Dükü ve Düşesi’ ünvanını taşıyan Edward ve Wallis çifti bir ara Almanya’ya giderek hayranı oldukları Adolf Hitler’i ziyaret edeceklerdi.
ÜÇLÜ İLİŞKİ DEDİKODUSU
Edward ile Wallis, daha sonra da skandallarla dolu bir hayat geçirdiler. Fransa’da yaşadıkları senelerde aralarına zengin bir Amerikalı girdi ve jet sosyete senelerce bu ‘üçlü ilişki’ dedikodusuyla çalkalanıp durdu.
Yedinci Edward ile Prens Harry’nin arasındaki münaseb eti merak edenler için söyleyeyim: Edward’ın yerine geçen Kral Altıncı George, Harry’nin babaannesi Kraliçe Elizabeth’in babasıdır ve dolayısıyla Edward, Harry’nin babaanne tarafından büyük amcası olmaktadır.
.Kurban derilerini bundan 150 sene önce de paylaşamazdık
Ocak 20, 2005 01:376dk okuma
Paylaş
Bayramınız kutlu olsun! Her Kurban Bayramı’nda olduğu gibi bu bayramda da yine bir kurban derisi tartışması yaşayacağız.
Biz, bu deri işinin ortaya son zamanlarda çıkmış olduğunu zannederiz ama işin aslı hiç de öyle değildir. Türkiye son 150 seneden buyana hemen her Kurban Bayramı’nda kurban derisi mücadelesine sahne olmuş, devlet halktan ilk defa 1876 yılında resmen deri talep etmiş, savaş yıllarında
kurbanın sadece derisini değil, askere ve göçmenlere dağıtmak maksadıyla etini de istemiş, daha sonra ‘Derilerinizi demiryollarına bağışlayın’ kampanyasına girişmiş ama bağış konusunda devlet adamları arasında büyük tartışmalar yaşanmıştı. İşte, ‘Devletin kurban derilerine müdahalesi eskiden yoktu, yeni çıktı’ diyenler için son 150 yıldan buyana yaşadığımız kurban derisi tartışmasının kısa öyküsü...
BAYRAMINIZ kutlu olsun! Türkiye bugün bir yandan kurbanını kesecek, bir yandan da resmi ve özel kuruluşlar arasında senelerden buyana devam eden kurban derilerini elde etme yarışına sahne olacak.
Deri yarışı, kurban kesiminin bugün öğleden sonra tamamlanmasıyla daha da bir hızlanacak. Sokak aralarında dolaşmaya başlayacak olan hoparlörlü kamyonetler ‘Muhterem Müslümanlar, kurban derilerinizi filánca hayır işiyle meşgul olan feşmekán vakfa veriniz’ gibisinden anonslar yapacaklar ve bu deri mücadelesi daha birkaç gün sürecek.
Biz, senelerden beri devam eden ve eski parayla trilyonluk, yeni parayla da milyonluk bir rant olan kurban derilerinden hisse kapma yarışının ortaya son zamanlarda çıkmış olduğunu zannederiz ama işin aslı hiç de öyle değildir. Türkiye son 150 seneden buyana idrak ettiği hemen her Kurban Bayramı’nda bir kurban derisi mücadelesine sahne olmuş, devlet işe mutlaka müdahale etmiş ama zamanla devlet büyükleri arasında da farklı görüşler çıkınca kurbanını kesen halk, deri konusunda iki arada bir derede kalmıştır.
ÖNCÜLÜK, BAYBURT’TA
İşte, kurban derileriyle ilgili olarak eski gazetelere yansıyan ve Osmanlı Arşivleri’nde bulunan belgelerin ışığında bu deri kapma yarışının kısa öyküsü:
Osmanlı İmparatorluğu’nun Müslüman teb’ası, 1850’lere gelinceye kadar kestiği kurbanın derisini canının istediği gibi kullanır, deriyi isterse cami yahut mescid gibi yerlere bağışlar, isterse tabaklatıp kendi evine serer, isterse de götürüp bağlı olduğu şeyhefendiye takdim ederdi.
İlk kıpırdanmalar, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren başladı. İmparatorlukta sanayi devriminin de etkisiyle küçük deri atelyelerinin yerini büyükçe tabakhaneler almaya başlamış ve deri piyasasının ne derece büyük olduğunu yeni yeni farkeden devlet, derilerin kendisine bağlı kuruluşlara verilmesi için kolları sıvamıştı. Ama devletin yanısıra hayır vakıfları da boş durmamış ve derileri devletten önce toplamaya başlamışlardı.
Devlet ve özel vakıflar, deri toplama yarışını 1850 sonrasında sessiz bir şekilde sürdürdüler. Halkın kurban derilerini bir devlet kuruluşuna toplu olarak vermesinin ilk örneği, 1873 Mart’ına tesadüf eden Kurban Bayramı’nda, Erzurum’da yaşandı. O dönemde Erzurum’a bağlı olan Bayburt’un halkı, kestikleri kurbanların derisini Erzurum’daki kimsesiz çocuklar okuluna hediye ettiler.
GAZETECİ ALİ EFENDİ
Bayburtlular’ın bağışı İstanbul basınında da yeraldı ve yazarlar benzer bağışların imparatorluğun başkentinde de yapılması yolunda yazılar kaleme almaya başladılar. O günlerin önde gelen gazetecilerinden olan ve yayınladığı ‘Basiret’ Gazetesi’nin adından hareketle ‘Basiretçi’ diye tanınan Ali Efendi, Bayburt halkını tebrik ettikten sonra ‘Bu mekteplerin Müslüman yetimler için yapılmış olduğunu şimdiye kadar yüz kere söyledik ama mektepler için gerekli tahsisatı bir türlü bulamadık. Buralarda elli-altmış çocuk var fakat para yok! Ayıp ve günah değil midir? Dünyanın üstü olduğu gibi altının da varolduğuna ve Allah’ın bunun hesabını bizden soracağına gelin bir kerre düşünün’ diyor ve benzer bağışların İstanbul’daki Darüşşafaka’ya da yapılmasını istiyordu.
Hükümet, kurban derileriyle ilgili ilk resmi açıklamayı Ali Efendi’nin bu yazısından üç sene sonra, 1876 yılının Kurban Bayramı’nın arifesinde yayınladı, derilerin ‘hayır işlerinde kullanılmak üzere, devlete verilmesini’ istedi ve derileri toplama işiyle Hidáyet Paşa’yı görevlendirdi. Ali Efendi, hükümeti bu teşebbüsünden dolayı gazetesinde tebrik edecek ve ‘Çok doğru iş yapıyorlar. Deriler tabakhanelere devlet tarafından gönderilmedikleri takdirde bir işe yaramazlar’ diye yazacaktı.
İŞ ASKERE DÜŞÜYOR
1877 yılının Kurban Bayramı, tarihlere ‘93 Harbi’ diye geçen ve Türk tarihinin en büyük askeri yenilgilerinden biri olan Osmanlı-Rus Savaşı’nın hemen sonrasına rastlamıştı. İstanbul ve çevresi savaş yüzünden topraklarını terkedip gelen göçmenlerle doluydu ve devletin paraya ihtiyacı vardı. Devlet, o senenin Kurban Bayramı’nda kurbanların sadece derilerinin değil, etlerinin de bağışlanmasını istedi ve bağışların göçmenlerle askerlere dağıtılacağını duyurdu. Ali Efendi bu konuda kaleme aldığı makalesinde girişimin gayet akıllı ama uygulanması zor bir teşebbüs olduğunu yazarak ‘Kurban kesen bazı kişilerin derileri saklama ihtimalleri vardır ve iş Genelkurmay’a düşmektedir. Genelkurmayımız imam efendilerle beraber mahalle bekçilerini de görevlendirip tahkikat yaptıracak olursa, asker için daha fazla kavurma elde edilir’ diyecekti.
HÜKÜMETTE TARTIŞMA
İşte, kurban derileriyle askerle yahut savunmayla ilgili bir başka kuruluş arasındaki bağlantının temelleri, hükümetin 1877’de yaptığı bu ilánla atıldı. Hükümet daha sonraki senelerde derilerin ya askeriyeye, yahut inşaatı yeni başlamış olan Hicaz Demiryolu’na bağışlanmasını isteyecek ama 1908’de zamanın şeyhülislámı işe müdahale ederek ‘Deriler demiryoluna değil, medreselerdeki fakir öğrencilere yardım maksadıyla bize verilsin’ deyince iş Bakanlar Kurulu’nda görüşülecek ve şeyhülislámı karşısına almak istemeyen hükümet ‘Bizim tercihimiz derilerin demiryolu inşaatı için verilmesidir ama canı isteyen istediği yere bağışlayabilir’ gibisinden bir karar verecekti.
‘Devletin kurban derilerine müdahalesi eskiden yoktu, yeni çıktı’ diye düşünenler için, 1908’deki bir hükümet toplantısında alınan kurban derileriyle ilgili belgeyi ve belgenin günümüz Türkçesi’ne çevirisini yanda yayınlıyorum. Merak edenler için belgenin Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nde bulunduğu yeri de söyleyeyim: Karar 122-123 numaralı Meclis-i Vükelá mazbatalarının 73. sayfasında yazılı ve arşivde kurban derileriyle ilgili daha birçok bakanlar kurulu toplantısının zaptı var.
Mutlu ve huzurlu bayramlar... İsmi bilinmeyen eski bir şairin ifadesiyle ‘Rûzun hemişe ıyd ola, ıydin said ola’; yani ‘Her gününüz bayram olsun ve bayramınız da kutlu olsun’.
Şeyhülislám ‘Ben de deri isterim’ deyince hükümet şaşırdı
İŞTE, kurban derileriyle ilgili olarak Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nde 122-123 numaralı Meclis-i Vükelá mazbatalarının 73. sayfasında kayıtlı bulunan bakanlar kurulu kararında bugünün Türkçesiyle kıcasa yazılı olanlar:
‘KONUNUN ÖZETİ:
Şeyhülislám’dan gelen bir yazıda Hicaz demiryolu harcamalarında kullanılmak üzere toplanan kurban derilerinin bundan böyle medrese öğrencilerine verilmesi istenmektedir. Konuyla ilgili olarak Demiryolu Komisyonu’yla Maliye Bakanı’ndan görüş istenmiş ve yazışmalar birleştirilmiştir.
KARAR:
Maliye Bakanlığı’nın yazısında kurban derilerinin her sene Hicaz demiryolu inşaatı masrafları için toplandığı ve konuda Padişah hazretlerinin de bazı emirlerinin bulunduğu bildirilmektedir. Ancak derilerin bir başka yere bağışlanmaması konusunda bir karar yoktur. Arzu eden kurban sahipleri, kurban derilerini demiryolu inşaatında kullanılmaları için İstanbul’da belediyeye ve taşralarda da yerel yönetimlere bağaşlayabilecek ve yine arzu ettikleri takdirde öğrencilerle fakirlere verebileceklerdir. Bu konuda yanlış uygulamalara ve şikáyetlere meydan bırakılmaması için ayrıca derhal duyurular yapılacak, Maliye Bakanlığı ile Hicaz Demiryolu İdaresi de konudan haberdar edilecektir’
Recep Baba da gitti, TRT’nin gözü aydın!
DOSTLARININ ‘Recep Baba’ dedikleri Recep Birgit, son yarım asrın en önemli Türk Müziği icracılarındandı. Davudi ama gayet renkli sesiyle ve tertemiz bir tavırda okumuş, özellikle 60’lı ve 70’li senelerde geniş bir hayran kitlesi toplanmış, müziğinin seviyesini hep korumuş ve ilerlemiş yaşında bile sesini ve hevesini hiç kaybetmemişti. Recep Birgit, benim için ‘alaturkanın Georges Brassens’i’ idi.
Yarım asırdan fazla hizmet verdiği TRT, Recep Baba’nın kadrini ve kıymetini o kadar iyi bildi ki... TRT’nin, bundan üç ay kadar önce tasarruf bahanesiyle kapıdışarı ettiği en önemli sözleşmeli sanatçılar arasında Recep Birgit de vardı. Zira, TRT müziği kalitesizleştirmenin bayrağını artık kimselere bırakmıyordu, ‘Alaturka’ yarışmalarıyla etrafa trilyonlar dağıtmakla meşguldü ve Recep Birgit gibi üstadlara ihtiyaç duymaması da normaldi!
Recep Birgit’i iki gün önce ebediyete uğurladık ama giden sadece Recep Baba değildi; onunla beraber ciddi müziğin son temellerinden biri de dönülmez yolculuğa çıkmıştı. Sesi bir yana, artık eşi-benzeri kalmamış olan bir üslup ve efendilik de onunla beraber gitti. İşin bence en hüzünlü tarafı, basınımızın son devrin bu çok önemli sanatkárı hakkında bir-iki tek sütunluk cümle dışında hiçbir haber vermemesi bir yana, TRT’nin cenazenin kaldırıldığı camiye bir kameraman göndermek zarafetini bile göstermemiş olmasıydı!
Camiden önce İstanbul Radyosu’na getirilen cenazesi için yapılan veda törenine tenezzülen katılan bazı TRT yöneticilerinin, meselá radyolara gönderilen ‘Akitli sanatçıları artık çalıştırmayın’ talimatının altında imzası bulunan müsiki üstadı Süleyman Erguner’in, kapının önüne koymakta hiç tereddüt etmediği Recep Baba’nın tabutu önünde ne hissettiğini doğrusu çok merak ediyorum!
Baykal’ın bahsettiği Atatürk’e suikast girişimcilerinin gizli mektupları
Ocak 21, 2005 01:325dk okuma
Paylaş
Deniz Baykal’ın, parti içerisinde muhalefet bayrağını açan eski arkadaşlarını ihanetle suçlaması ve işi 1926 yılında İzmir’de Mustafa Kemal Paşa’ya karşı hazırlanan suikast girişimine kadar götürerek ‘Arkadaşları, Atatürk’e bile suikast düzenlemişlerdi’ diye konuşması, bana kütüphanemde senelerden beri titizlikle sakladığım bazı evrakı hatırlattı: İttihad ve Terakki Partisi’nin, hayatları
‘İzmir Suikasti’ hadisesinden sonra darağacında noktalanan iki önemli isminin, Maliye Nazırı Cavid Bey ile Dahiliye Nazırı İsmail Canbolat’ın birbirlerine Avrupa’da sürgünde yaşadıkları yıllarda gönderdikleri bir dosya dolusu yayınlanmamış mektuplarını... Mektupları günün birinde yayınladığım zaman, İttihad ve Terakki’nin genç Cumhuriyet’e bakışı daha bir açıklık kazanacak.
CHP Genel Başkanı Deniz Baykal, durup dururken, İzmir’de 1926’da yaşanan tatsız bir olayı gündeme getirdi. Baykal, Ankara’da bazı kurultay delegeleriyle yaptığı toplantıda, muhalefet saflarına geçen arkadaşlarının kendisi ile fikir ayrılığına düşmelerini ‘ihanet’ diye niteleyip ‘Bunlar ihanet kotası’ dedi ve sözü tááá 1926 yılında İzmir’de Mustafa Kemal Paşa’ya karşı hazırlanan suikast girişimine kadar götürerek ‘Arkadaşları, Atatürk’e bile suikast düzenlemişlerdi’ diye konuştu.
Baykal’ın konuşması, bana kütüphanemde senelerden beri titizlikle sakladığım ama yayınlama fırsatını bir türlü bulamadığım bazı evrakı hatırlattı: İttihad ve Terakki Partisi’nin hayatları ‘İzmir Suikasti’ hadisesinden sonra darağacında noktalanan iki önemli isminin, Maliye Nazırı Cavid Bey ile Dahiliye Nazırı yani İçişleri Bakanı İsmail Canbolat’ın birbirlerine gönderdikleri ve Türkiye’de yeni kurulmuş olan cumhuriyetle ilgili düşüncelerinin yazılı olduğu bir klasör dolusu mektuplarını...
SAVAŞ SUÇLUSU OLDU
Cavid ve İsmail Canbolat Beyler, İttihad ve Terakki’nin önde gelen isimlerindendi ve 1920’lerin başında her ikisi de Avrupa’da sürgündeydi. Cavid Bey, Damad Ferid Paşa Hükümeti’nin İttihadçıları yargılamak için kurduğu hususi mahkemede gıyabında idama mahkûm olunca İsviçre’ye yerleşmiş; İsmail Canbolat Bey ise İngilizler tarafından ‘savaş suçlusu’ olarak tutuklanıp Malta’ya gönderilmiş, burada iki sene esarette kaldıktan sonra serbest bırakılmış ve İtalya’ya yerleşmişti. Bir devrin bu iki güçlü adamına ait olan mektuplar, işte bu Avrupa sürgününde yazılmışlardı.
Ben, Cavid Bey ile İsmail Canbolat Beyler’in yazışmalarını Fransa’da yaşayan bir dostumdan, geçmişin meşhur paşalarından birinin torunundan aldım. İsmail Canbolat kendisinde bulunan bazı belgeleri ve yazdığı mektupların kopyalarını Türkiye’ye dönmeden önce Avrupa’daki bir dostuna emanet etmiş ve evrak 70 küsur sene boyunca orada saklanmıştı. Evrakı daha sonra, İsmail Canbolat Bey’in dostu olan eski zaman paşasının çocukları bana hediye ettiler.
İstiklál Mahkemesi’ndeki yargılanmaları sırasında her ikisinin de darağacına yollanmasını isteyen savcı Necib Ali Bey suikastin Avrupa’da planlandığını söyleyip durmuştu ama mektuplarda suikasti çağrıştıran bir ifade bile yoktu. Cavid Bey, Türkiye’nin yeni rejiminden gerçi biraz hafif bir üslupla ve biraz da şaşkınlıkla bahsediyordu ama bırakın suikasti, darbeyi bile hatırlatacak bir cümle kullanmamıştı fakat tarihin garip cilvesini gösteren bazı satırları vardı.
TARİHİN CİLVESİ
Meselá, Cavid Bey, o sırada Roma’da bulunan İsmail Canbolat Bey’e Güney Fransa’nın Manton kasabasından gönderdiği bir mektupta, Türkiye’de tarihe ‘gazeteciler davası’ diye geçen bir hadiseden, bazı gazetecilerin ‘Divan-ı Harb-i Örfi’de, yani ‘Sıkıyönetim Mahkemesi’nde yargılanmalarından bahsederken ‘Bu mahkeme başka bir mahkeme. Akıl erdirmek kabil değil’ diyordu. Sözünü ettiği mahkemenin ‘İstiklál Mahkemesi’ olduğunu, Türkiye’deki yeni yönetimin eski rejimle burada hesaplaşacağını ve aynı mahkemenin çok değil, sadece üç sene sonra hem kendisinin, hem de arkadaşı İsmail Canbolat Bey’in canını alacağını nereden bilecekti ki?
İsmail Canbolat Bey darağacına 1926’nın 13 Temmuz’unda İzmir’de, Maliye Nazırı Cavid Bey de aynı senenin 26 Ağustos’unda, Ankara’da çıktılar. Onlardan geriye kalan mektupları birgün yayınladığım zaman, İttihad ve Terakki’nin genç Cumhuriyet’e bakışı daha bir açıklık kazanacak.
Cavid Bey’in savunması hitabet şáheseriydi
İSTİKLAL Mahkemesi’nde idamı istenen Cavid Bey’in, mahkemenin 25 Ağustos 1926 günü yapılan son oturumundaki savunması, sonraları bir ‘hitabet şaheseri’ olarak nitelendi. Cavid Bey savunmasında hakkındaki suçlamaları reddediyor ve ‘Hiçbir şeyden haberim yok’ diyordu.
İşte, bu ünlü savunmadan bazı cümleler:
‘Muhterem hákimler, ...ağır bir cürümle suçlanmış olarak, altmış üç gündür adaletinizin emriyle mevkuf (tutuklu) bulunmaktayım.
...Hiçbir zevke tutkun değilim. En sıradan zamanlarda bile hayatımın düzeni herkesin málumudur. Böyle şeyler benim hayatımda hiçbir zaman yer almamıştır.
...Bir partinin başına musallat olan haşarat, yaptıklarının sorumluluğunu hem partilerine, hem de millete çektirir.
...Hayatta káğıt değil, milyonlarca altın ile oynayan benim gibi bir adamın, bugün dikili bir taşı yoktur. ...Şimdi karar sizin ve yüksek heyetinizindir. Vereceğiniz karar, mesut zamanlarınızda bir soru işareti şeklinde vicdanınızı rahatsız etmesin. Sözlerime inanmış iseniz, pekálá. İnanmamış iseniz ne yapayım, mukadderat!’
Cavid Bey’i yargılayan İstiklál Mahkemesi, sábık Maliye Nazırı’nın söylediklerine inanmayacak ve Cavid Bey’in hayatı, ertesi gün darağacında niháyete erecekti.
Siláhlı baskını anlatan telgraf ancak böyle yazılır
Cağaloğlu yokuşunda 1913’ün 23 Ocak’ında yaşanan hadise, tarihlere ‘Babıáli baskını’ diye geçti.
Beyaz ata binmiş genç bir subay, sonraları ‘Enver Paşa’ diye bilinecek olan Enver Bey 200 kişiyle beraber o zamanın başbakanlık binası, bugünün İstanbul Valiliği’ni bastı. Enver Bey, 84 yaşındaki Sadrazam Kámil Paşa’nın odasına dalıp Paşa’ya siláh tehdidiyle hükümetin istifasını yazdırdı ve İttihad ve Terakki’ye iktidarın yolları bu baskın sayesinde açıldı. Sadrazamlığa, Kámil Paşa’nın yerine Mahmud Şevket Paşa getirildi.
Yeni hükümette yer alacak kişilerden biri, sonraların meşhur Maliye Nazırı Cavid Bey, o sırada Viyana’daydı. İttihadçılardan Arif Naşir Bey, Fransız imlásıyla yazılmış bir telgrafla Cavid Bey’i İstanbul’a davet etti.
Orijinali şimdi bende bulunan telgrafın metni gayet kısaydı ve sadece yedi kelimeden ibaretti: ‘Kámil düştü. Mahmud Şevket Sadrazam. Serian (çabuk) geliniz’.
İktidarın bir baskınla elde edilmiş olduğunu bundan daha açık şekilde gösterecek bir diğer ifade tarzı herhalde yoktur!
Genç yaşta çabuk yükselip yaşlanmadan öldüler
Cavid Bey
SELANİK’te, 1875’te doğdu. Mülkiye’yi bitirdikten sonra bankacılık ve iktisat hocalığı yaparken, İttihad ve Terakki’nin ilk üyelerinden oldu. 1908 Meşrutiyet’inde milletvekili seçildi, İttihatçı hükümetlerde uzun yıllar Maliye Nazırlığı’nda bulundu. Partinin önde gelen birkaç yöneticisinden biriydi ve Avrupa’da, ‘Türkiye’de hesaptan ve kitaptan anlayan tek kişi’ diye tanınıyordu. Damat Ferid Paşa tarafından gıyabında idama mahkûm edildi. Avrupa’ya gitti, sonra yeniden İstanbul’a döndü, ‘Düyun-ı Umumiye’de, yani ‘Genel Borçlar İdaresi’nde çalıştı. Mustafa Kemal Paşa’ya karşı hazırlanan suikast girişiminde yeraldığı iddiasıyla tutuklandı ve 1926’nın 26 Ağustos’unda Ankara’da idam edildi. Geride bıraktığı küçük oğlu Şiar’ı en yakın dostu Hüseyin Cahit Yalçın yetiştirdi.
İsmail Canbolat
İSTANBUL’da, 1880’de doğdu, 19 yaşında Harbokulu’ndan mezun oldu. İttihat ve Terakki’nin Selanik’teki ilk kurucularındandı. Bir ara Harbokulu’nda tarih öğretmenliği yaptı, 1909’da Büyükada kaymakamlığına getirildi, 1912’de İzmir’den milletvekili seçildi. Milli Emniyet ve Emniyet Umum Müdürlükleri’ne tayin edildi. İstanbul’un vali vekili ve belediye başkanı oldu, Stockholm’e büyükelçi olarak gönderildi ve iki ay İçiçleri Bakanlığı koltuğunda oturdu. 1919 Mayıs’ında İngilizler tarafından Malta’ya sürüldü, 1921’de serbest bırakıldı, bir süre Avrupa’da yaşadı, daha sonra Türkiye’ye dönerek 1923 Ağustos’unda toplanan İkinci Meclis’e İstanbul Milletvekili olarak girdi. 1926’da İzmir suikastinin hazırlıklarına katıldığı gerekçesiyle tutuklandı, idama mahkûm oldu ve 13 Temmuz gecesi İzmir’de asılarak idam edildi.
İşte, hiç bilmediğimiz ‘ressam’ Enver Paşa
Ocak 22, 2005 01:434dk okuma
Paylaş
Enver Paşa’yı bugüne kadar sadece asker olarak bildik ama onun ressamlığı hakkında hiçbir bilgimiz olmadı. Özellikle de portre konusunda çalışmış olan Enver Paşa gayet maceralı geçen hayatının son zamanlarında ressamlık yapmış, 1920 yılında Latvia’da esir olduğu günlerde aç kalmamak için karakalem portreler çizmişti.
Bu sayfada, Paşa’nın Latvia’daki esareti sırasında yaptığı 60 kadar karakalem resimden oluşan ve önümüzdeki günlerde Portakal Sanat Galerisi’nde satışa sunulacak olan albümünden bazı örnekler sunuyorum.
BİZ, Enver Paşa’yı, hep asker olarak tanıdık.
Paşa, bizim gözümüzde Osmanlı İmparatorluğu’nu durup dururken Birinci Dünya Savaşı’na sokan kişiydi. Yenilgiden sonra Turan hayaliyle bir başka maceraya atılmış, Orta Asya’daki Rus hákimiyetine son verip bir Turan Devleti kurmak istemiş, bu uğurdaki mücadelesine devam ederken 4 Ağustos 1922 sabahı Ruslar’ın saldırısına uğramış ve Çegan Tepesi’nde ön safta çarpışırken Rus kurşunlarıyla can vermişti. Filmlere bile rahmet okutacak derecede maceralı geçen hayatını noktaladığında, henüz 41 yaşındaydı.
Bugün bu sayfada, bambaşka bir Enver Paşa görüyorsunuz. ‘Asker’ değil, ‘ressam’ Enver Paşa’yı... ‘Ressam Enver Paşa’nın, içerisinde 60 kadar karakalem çiziminin bulunduğu albümü, önümüzdeki günlerde Portakal Sanat ve Kültür Evi’nde, satışa konacak.
Albümün, ressamı kadar içerisindeki resimlerin öyküleri de son derece ilginç.
Almanya ile müttefik olarak girdiğimiz Birinci Dünya Savaşı’nı kaybetmemizden sonra, İttihad ve Terakki’nin önde gelenleri 1918’in 1 Kasım gecesi bir Alman denizaltısıyla Türkiye’den ayrılırlar. Gidenler arasında Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa da vardır.
Paşa, sürgün yıllarında mesaisini Orta Asya’yı Rus işgalinden kurtararak bir ‘Turan İmparatorluğu’ kurma hevesine sarfeder. Bu maksatla, 1920 ilkbaharında küçük bir uçakla ve sahte bir kimlikle Rusya’ya gitmeye çalışır ama uçağı Latvia’da düşüverir ve sahte kimlikli yolcu, Bolşevik Rus askerlerinin tutulduğu bir esir kampına kapatılır.
Kampın kontrolü oldukça gevşektir, hatta esirlerin şehre gidip gelmelerine bile izin verilmekte, memleketlerine dönmeleri zaten imkánsız olan esirler ise, kaçmayı akıllarına bile getirmemektedirler. Cebinde beş kuruşu olmayan Enver Paşa, kampta daha rahat yaşayabilmek için ressamlık yapmaya başlar. Parası olan esirlerin ve Latvialılar’ın portrelerini çizip satmaktadır.
Enver Paşa’nın esareti dört ay sürecek, bir yolunu bularak kamptan kaçarak yeniden Almanya’ya dönecek ve satamadığı resimlerini yanında götürecektir. Karakalem çizimlerini daha sonra bir albüme yapıştırıp ‘Cici’ diye hitap ettiği eşi Naciye Sultan’a hediye edecek ve albümün ilk sayfasına ‘10 Nisan 1920’den 6 Temmuz 1920 tarihine kadar Letland’da (Latvia’da) olan esaretim ve ba’dehu (sonra) Riga’dan Almanya’ya seyahatim esnasında yaptığım resimler olup sevgili Cici’me hatıra olarak takdim ettim. Berlin, 28 Temmuz 1920. Enver’in’ diye yazacaktır.
Bu sayfada, Enver Paşa’nın albümünde yeralan karakalem çizimlerinden birkaçını görüyorsunuz. Bir zamanlar tek kelimelik bir emriyle yüzbinlerce kişiyi ateş hattına göndermiş olan Enver Paşa’nın ressam olabileceği ve esaret günlerinde karnını doyurabilmek için portre ressamlığı yapacağı acaba hatırınıza gelir miydi?
Enver Paşa’nın oğlu, Sarıkamış şehidleri gibi donarak ölmemişti
BİZDE, tarihle biraz olsun alákası bulunan hemen herkes, Enver Paşa ve Sarıkamış bahisleri geçtiğinde, hep aynı hikáyeyi tekrarlarlar:
‘Paşa’nın oğlu Ali Enver, Avustralya’da yaşıyordu. Bir kış günü hanımıyla beraber tatile çıkmış, ıssız ve dağlık bir arazide otomobilleri bozulmuş, en yakın yerleşim yeri birkaçyüz kilometre ilerideymiş, yardım bulamadıkları için açlıktan ve soğuktan ölmüşler. Cesedleri günler sonra bulunduğunda, Ali Enver’in elinde yolunmuş otların olduğunu farketmişler. İşte, takdir-i iláhi! Allah, Sarıkamış’ta açlıktan ot yiyen ve donarak ölen 90 bin şehidin bedelini, Paşa’nın oğluna anı şekilde ödetti!’
Önce, Enver Paşa’nın oğlu Ali Enver’den kısaca bahsedeyim:
Enver Paşa, Sultan Abdülmecid’in torunlarından Naciye Sultan ile evliydi, ikisi kız biri erkek üç çocuğu olmuş ama 1921’de Almanya’da dünyaya gelen oğlu Ali’yi hiç görememiş, sadece doğduğunu öğrenebilmişti; zira o sırada Türkistan taraflarına gitmişti.
MECLİS’TEN ÖZEL İZİN
Paşa’nın oğlu ve kızları, annelerinin ‘sultan’ olmasından dolayı hanedan mensubuydular ve Osmanoğlu ailesinin bütün üyeleri gibi onlar da Türkiye’ye giremiyorlardı. TBMM, 1939’un 5 Temmuz’unda özel bir kanun çıkardı ve Enver Paşa’nın çocuklarına Türkiye’ye gelip Türk vatandaşı olabilme izni verdi. Çocuklar memlekete döndüler, kızlarından Mahpeyker doktor, Türkán kimya mühendisi; oğlu Ali de asker oldu.
Ali Enver, bir zamanların en meşhur gazetecilerinden Abidin Daver’in kızı Perizat Hanım ile evlendi, 1955’te bir kızları doğdu ve adını Arzu koydular. Çift 1964’te ayrıldı. Ordudan istifa edip özel sektörde çalışmaya başlayan Ali Enver, Türkiye’den ayrıldı, Avustralya’ya yerleşti ve hayatını burada İsviçreli bir hanımla birleştirdi. 1971 Aralık’ında Avustralya’da vefat ettiğinde 49 yaşındaydı.
Şimdi de Ali Enver’in vefatının gerçeğini anlatayım:
Mevsimler, kuzey ve güney yarımkürede birbirleriyle ters zamana tesadüf ederler. Kuzeyde, yani bizde kış şiddetiyle hüküm sürerken, Avustralya’da yazın en sıcak günleri yaşanır; orada kışın bastırdığı zamanlar ise, bizim sıcaktan kavrulduğumuz günlerdir.
TATİL KÖYÜNDE ÖLDÜ
Dolayısıyla, Ali Enver’in vefat ettiği Aralık ayı Avustralya’da yaz sıcağının ortasıdır ve otomobilinin karlarla kaplı bir yerde bozulması diye birşey sözkonusu olamaz. Kaldı ki, Ali Enver ve hanımı dağlara değil, nehir kenarındaki bir tatil köyüne gitmişlerdir. Bir sabah kıyıda yürüyüşe çıkarlar, Ali Enver akarsuyun içinden yürümek ister ama birkaç dakika sonra bir taşa takılıp düşer ve düşerken başını çarpar. Bulundukları tatil köyünün sakinleri yardımına koşarlar, kazazedeyi hastahaneye nakletmek için bir de helikopter gelir, Ali Enver hemen hastahaneye nakledilir ama maalesef kurtarılamaz.
Enver Paşa’nın ailesinden, özellikle de Ali Enver’in kızı Arzu Enver’den öğrendiğim şekliyle, vefat hadisesinin aslı budur.
Geçtiğimiz ay düzenlediği son derece başarılı ve faydalı etkinliklerle bugüne kadar böylesine geniş çapta bahsi hemen hiç edilmemiş olan Sarıkamış faciasını gündeme getiren aziz dostum Prof. Dr. Bingür Sönmez’in Hürriyet’te yayınlanan ‘Enver Paşa’nın oğlu da Sarıkamış’taki askerler gibi donarak ölmüştü’ şeklindeki demecini okuyunca, olayın doğrusunu yazayım dedim.
Devlet-Patrik elele çalınan atlar Türkiye’ye
Ocak 23, 2005 01:485dk okuma
Paylaş
Miláttan Önce 4. yüzyılda yaşayan Yunanlı heykeltıraş Lisippos’un eseri olduklarına inanılan ve bugün Venedik’teki meşhur Aziz Marko Kilisesi’nde sergilenen bronzdan yapılmış dört adet at heykeli, bir zamanlar İstanbul’da durur, Bizans’ın şimdi Sultanahmed Meydanı olan Hipodrom’unu süslerdi.
1204’teki Haçlı istilásı sırasında yaşanan büyük yağmada götürülen birçok eser arasında, Fener Patriği Bortolomeos’un birkaç hafta
önce Vatikan’dan geri almayı başardığı kutsal emanetlerle beraber, bu heykeller de vardı. Makamının sahip olduğu ruhani gücün boyutlarını kilisesinden 800 sene önce yağmalanan kutsal emanetleri Vatikan’dan geri almayı başarmakla gösteren 270. Rum Patriği ‘fehhámetlu’ Bartolomeos Efendi’ye şimdi bir başka vazife düşüyor: Heykellerin geri gelmesine öncülük etmek... Haydi bakalım, devlet-Patrik elele, çalınan atlar geriye!..
FENER Rum Patriği Birinci Bartolomeos birkaç hafta önce Vatikan’a gitti, 1204’te İstanbul’u yağmalayan Haçlılar tarafından çalınıp asırlardan buyana Vatikan’da saklanan bazı ‘kutsal emanetleri’ Aziz Petrus Katedrali’nde yapılan dini törenle Papa İkinci John Paul’den teslim aldı ve asıl yerine, yani İstanbul’a getirdi.
Kutsal emanetler, ilk dönem Hristiyan azizlerinden olan Yuannis Hrisostomos ile Teolog Grigoryos’a ait kemikler idiler. Kemikler, Haçlılar’ın yağmasına kadar, yerinde şimdi Fatih Camii’nin bulunduğu Aziz Havariler Kilisesi’nde muhafaza edilmiş, yağmadan sonra önce Venedik’e, oradan da Vatikan’a götürülmüş, Vatikan’da birkaç yüzyıl boyunca değişik kiliselerde kalmış ve 17. yüzyılda Aziz Petrus Katedrali’nde nakledilmişlerdi.
Emanetleri İstanbul’da karşılayanlar arasında Patrikhane mensuplarının yanısıra Kültür Bakanlığı’nın ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin temsilcileri de vardı.
Bütün bu faaliyet, bana 1204’teki yağmada kemiklerle beraber götürülen ama İstanbul’a ait olan ve dolayısıyla burada bulunması gereken son derece önemli başka tarihi eserleri hatırlattı: ‘Quadriga atları’ denen ve şu anda Venedik’teki Aziz Marko Kilisesi’nde teşhir edilen binlerce senelik dört adet at heykelini.
DÖRT ATLI ARABA
Eski Roma’da dört atın çektiği arabalara ‘Quadriga’ denirdi ve dünya sanatının en güzel Quadriga atı örnekleri Bizans’ın, daha doğrusu Doğu Roma’nın başkenti İstanbul’un hipodromunda, yani bugünün Sultanahmed Meydanı’ndaydı. Miláttan Önce 4. yüzyılda yaşayan Yunanlı heykeltıraş Lisippos’un eseri olduklarına inanılan, bronzdan yapılmış olan ve her biri bir mermer sütun üzerinde yükselen dört at heykeli, meydanın güzelliğine güzellik katardı.
Heykeller, Dördüncü Haçlı Seferi’ne kadar, asırlarca Hipodrom’da kaldılar. Avrupa’dan kutsal topraklara, yani Filistin taraflarına gitme bahanesiyle kopan ama yollarda aç kalan Haçlı ordusu, o zamanın Konstantinopolis’ini 1204 Nisan’ında yağma etmekten çekinmedi. Ateşe verilmiş elyazması kitapların dumanları gökyüzünü sararken, kiliselerde altından yapılmış tek bir haç bile kalmamacasına, herşey talan edildi. Şehir yeni kurulan ‘Latin İmparatorluğu’nun başkenti oldu ve İstanbul’un üzerine çöken bu kábus tam 57 sene devam etti. Bizans İmparatoru Sekizinci Mihail Paleolog, şehri 1261’de geri aldığı zaman baştan aşağı yağmalanmış bir Konstantinopolis ile karşılaştı. Haçlılar varsa toparlayıp götürmüşlerdi. Hipodrom’daki heykeller, Hristiyan azizlerinin kemikleri ve Hazreti İsa’ya ait olduğuna inanılan ve bugün Torino’da olan kefen de gidenler arasındaydı.
Ama, Quadriga atlarının macerası bu yağma ile noktalanmadı; atlar için herşey daha yeni başlıyordu ve asırlar boyunca bir memleketten ötekine taşınıp duracaklardı.
Önce, Venedik’teki bir askeri deponun önüne yerleştirildiler; daha sonra Aziz Marko Kilisesi’nin girişinin üzerine kondular ve neredeyse altı asır boyunca burada kaldılar. Derken, 1797’de Venedik’i Avusturya’ya veren Napolyon Bonapart şehirden bir hatıra almak istedi ve atları seçti. Dördünü birden Paris’e götürdü, önce Tuilleries Sarayı’nın girişine koydurdu, sonra da inşa ettirdiği meşhur ‘Zafer Takı’nın üzerine çıkarttı.
AVRUPA’DA TUR ATTILAR
Atlar, Napolyon’dan sonra, 1815’te Venedik’e iade edildiler ve eski yerlerine, kilisenin üzerine yerleştirildiler. Aradan gene seneler geçti, Birinci Dünya Savaşı patladı ve güvenlik altında tutulmaları için Roma’ya taşındılar. Savaştan sonra geri gittilerse de kilisenin tepesindeki ikametleri gene kısa sürdü, İkinci Dünya Savaşı patladı, atlara bu defa Padua yolu göründü ve eski yerlerine, yani Aziz Marko Kilisesi’ne 1945’te dönebildiler.
İmparator Konstantin’in atları yerlerinde durmamaya, dolaşmaya alışmışlardı bir kere... 1990’da tekrar söküldüler ve bu defa kilisenin içine taşındılar. Gerekçe, hava kirliliği yüzünden artık çürümeye başlamış olmalarıydı. Sıkı bir bakımdan geçirilen Quadriga atları bugün Aziz Marko Kilisesi’ndeki salonlardan birinde teşhir ediliyorlar, aynı kilisenin tepesinde ise sahteleri duruyor.
İstanbul’dan kalkıp asırlardan buyana Avrupa’da tur atmakta olan Quadriga atlarının macerası, işte böyle...
PATRİK’İN RUHANİ GÜCÜ
Makamının sahip olduğu ruhani gücün ne boyutlarda olduğunu kilisesinden 800 sene önce yağmalanan kutsal emanetleri Vatikan’dan geri almayı başarmakla gösteren 270. Rum Patriği ‘fehhámetlu’ Bartolomeos Efendi’ye şimdi bir başka vazife düşüyor: Quadriga atlarının geri gelmesine öncülük etmek... İsmini ve unvanını İngilizce yazarken ‘Bartholomew, by the Mercy of God, Archbishop of Constantinople, New Rome and Ecumenical Patriarch...’ ifadesini kullanan Patrik Hazretleri bir yerde bu işe soyunmak zorundadır, zira Venedik’teki Quadriga atları, ‘Allah’ın inayetiyle’ patriği olduğu Yeni Roma’ya, yani İstanbul’a aittirler.
Haydi bakalım, devlet-Patrik elele, Konstantin’in atları geriye!...
Birisi doğru söylemiyor ama kim
BUNDAN bir buçuk ay önce, Fethullah Gülen’in imzasını taşıyan ‘Buhranlar Anaforunda İnsan’ isimli kitabın bir bölümünün İsmet Paşa’nın son başbakanı Şemsettin Günaltay’ın tááá 1915’te yayınladığı ‘Zulmetten Nura’ adlı eseriyle tıpatıp aynı olduğunu yazınca bazı çevrelerden bir hayli tepki almıştım. Derken, Gülen’in yayınevi ‘Fethullah Gülen, sözkonusu iktibasların başında ‘İfadenin Günaltaycası’ demiş ...fakat orijinal nüshadan temize çekme esnasında müstensih tarafından ‘İfadenin Günaltaycası’ kısmı hataen atlanmıştır’ demiş, yani kabahati üzerine almıştı.
İntihal konusu, Milliyet Gazetesi’nde günlerden buyana yayınlanan ‘Fethullah Gülen’le 11 Gün’ başlıklı röportajda da yer aldı. Gülen, röportajın önceki gün yayınlanan kısmında intihal meselesiyle ilgili soruya cevap verirken söze önce ‘mazmunların, mantukların ve mefhumların nesir olarak tecelli etmesi’, ‘şiirdeki tevárüd’, ‘nurlardaki mazmun ve disiplin’ yahut ‘zaruret mikdarı mahzurlu şeylerin mübah olması’ gibisinden bir kavramlar yığınıyla başlıyor ama birdenbire ‘Siz, farkında olmadan onlardaki mazmunu kendi üslubunuzla sunarsınız. ...Sözlerimize, satırlarımıza girmiş mantuklar, mefhumlar olabilir’ deyiveriyordu. Yani, ‘Kafası okuduklarıyla o kadar dolu bir hále gelmiş idi ki, başkalarına ait olan ifadeleri kullanmış olabilirdi’! Gülen, bu sözlerinden sonra yayınevinin açıklamasını da tekrarlıyordu.
Şimdi, sözkonusu intihalle ilgili olarak ortada birbirinin tamamen tersi olan iki açıklama bulunuyor: Açıklamalardan biri ‘Bu iş bizim hatamızdır’ deyip kabahati üstlenen yayınevine, diğeri ise hadisenin bizzat fáiline, yani ‘Farkında olmadan yapmış olabilirim’ diyen Fethullah Gülen’e ait. Dolayısıyla taraflardan biri açıkça doğru söylemiyor ama hangisi?
Ve bu arada, sözkonusu intihal meselesini yazmamın üzerinden haftalar geçmiş olmasına rağmen hakaret ve bazan da tehdit mailleri göndermekten hálá usanmayan málum zeváta küçük bir sualim olacak: Hani nerede sizin hoşgörünüz, diyaloğunuz, vesaireniz? İş zülf-i yáre dokununca bir köşeye mi kaldırıldılar?
Kerkük katliamlarını ‘Irak’a ayıp olur’ diye eskiden sansür ederdik
Ocak 30, 2005 02:185dk okuma
Paylaş
Kerkük konusunda Irak’taki bütün haklarımızdan feragat etmiş olduğumuz 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Anlaşması’nı imzalamamızın üzerinden geçen 79 senenin en sert çıkışını bu hafta yaptık ve Genelkurmay İkinci Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ, Kürt grupları ‘Yanlış bir adım atmamaları’ için uyardı.
Bu gelişme, Kerkük konusunda eskiye göre oldukça değişik bir politika izlemeye başladığımızı göstermekteydi. Zira, Ankara, Kerkük’teki önemli gelişmeleri daha önceleri ‘Irak’ın iç meselesi’ olarak yorumlamış, hatta Kerküklü Türkmenler’in tarih boyunca uğradıkları en büyük katliam olan 1959 Temmuz’undaki kanlı olaylardan sonra ‘Irak’a ayıp olacağı’ ve ‘halkın galeyana gelebileceği’ bahanesiyle Kerkük ile ilgili resim, film ve diğer belgelerin Türkiye’ye girmesini yasaklamıştı.
TÜRKİYE, Kerkük konusunda Irak’taki bütün haklarından feragat etmiş olduğu 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Anlaşması’nı imzalamasının üzerinden geçen 79 senenin en sert çıkışını, bu hafta yaptı.
Kerkük’teki yönetimin Kürt grupların eline geçmesinin Türkiye için bir güvenlik sorunu olacağını söyleyen Genelkurmay İkinci Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ, ‘Kerkük’ün özel statüsünün korunması Türkiye için hayati önemdedir’ dedi ve Kürt grupları ‘Yanlış bir adım atmamaları’ için uyardı. Orgeneral Başbuğ’un ardından Başbakan Tayyip Erdoğan da Kerkük’te olumsuzluklar yaşandığını söyleyip Irak Kürtleri’nin başlattığı ‘taşıma seçmen’ uygulamasını gündeme getirdi.
Bütün bu açıklamalar, Türkiye’nin Kerkük konusunda geçmişteki uygulamalarına göre oldukça değişik bir politika izlemeye başladığını göstermekteydi. Zira, Türkiye, Kerkük’teki önemli gelişmeleri daha önceleri ‘Irak’ın iç meselesi’ olarak yorumlamış; hatta Kerküklü Türkmenler’in tarih boyunca uğradıkları en büyük katliam olan 1959 Temmuz’undaki kanlı olaylardan sonra Ankara ‘halkın galeyana gelmesini önlemek’ bahanesiyle o tarihte Kerkük’te yaşananlarla ilgili resim, film ve diğer belgelerin Türkiye’ye girmesini yasaklamıştı.
1959’daki olaylar, aslında Kerkük Türkler’inin uğradıkları ne ilk, ne de son feláketti; zira Irak, krallık zamanından itibaren, Kerkük’te uzun vadeli bir ‘Araplaştırma’ politikası uygulamış ve bu politika Irak’ta Baas rejiminin işbaşına gelmesiyle daha da sertleşmişti. Türk bölgelerine Arap yerleşim merkezleri kurulmuş, Türkler’in gayrımenkul alım ve satımları kademeli şekilde yasaklanmış, Kerkük’e bağlı ilçeler başka viláyetlere bağlanarak şehrin yüzölçümü yarı yarıya düşürümüş, Türk nüfus kademeli bir göçe tabi tutulmuş ve bütün bu baskılar sırasında yeri geldiğinde siláhlı Kürt gruplardan da istifade edilmişti.
FELAKETLERLİSTESİ
Çevresinde 1 milyondan fazla Türk’ün yaşadığı Kerkük konusunda sesimizi uzun yıllardan sonra ilk defa böylesine yükselttiğimizi görünce, Kerküklü Türkmenler’in 1924’ten buyana uğradıkları feláketlerin bir listesini vereyim dedim. İşte, Kerkük’te o toprakların elimizden çıkışından sonra yaşanan büyük feláketlerden bazıları:
1924, LEVİ BASKINI: Irak o yıllarda İngiltere’nin himayesi altındaydı. İngiliz ordusunun emrinde bulunan ve ‘Levi’ denilen birliklere bağlı birkaç Asuri askerin 4 Mayıs 1924 günü Kerkük çarşısında alışveriş yaptıkları sırada çıkan bir tartışma kavgaya dönüştü. Olayı haber alan Asuri birlikleri kışlalarından ayrılarak Kerkük Kalesi’ne çıktılar ve şehre ateş açarak yüzden fazla Türk’ü öldürdüler. Asuri askerlerin katliamı devam ettirmelerine İngiliz birlikleri engel oldu.
1946, GÁVURBAĞI OLAYLARI: Petrol alanlarında çalışan bir grup Türk işçisi, 12 Temmuz 1946 sabahı çalışma şartlarında düzelme sağlayabilmek için Kerkük’ün Gávurbağı mahallesinde greve gitti. Grevcilerin üzerine asker sevkedildi, işbaşı yapmadıkları için yaylım ateşine tutuldular ve birçoğu canından oldu.
1959 KATLİAMI: Kerkük, tarihinin en büyük katliamını Irak’ta krallığın devrilerek yerine cumhuriyetin ilán edilmesinin birinci yıldönümü olan 1959’un 14 Temmuz’unda yaşadı. Mesut Barzani’nin babası Molla Mustafa Barzani sürgünden Irak’a döneli, henüz birkaç hafta olmuştu ve adamları Kerkük’teki bir Türk gazinosunu basıp bir Türk’ü öldürdüler. Durumun gerginleşmesi üzerine şehre zırhlı birlikler sevkedildi, sokağa çıkma yasağı ilán edildi ve Kerkük her taraftan kuşatıldı. Türkler’in evleri bir anda Barzani’nin peşmergeleriyle Komünist Partisi üyelerinin ve Irak askerlerinin saldırısına uğradı, şehirde tam bir katliam yaşandı, yüzlerce Türk katledildi, Türkler’e ait işyerleri yağmalandı ve bu terör tam üç gün boyunca devam etti. Irak’ın o dönemdeki lideri General Abdülkerim Kasım 28 Temmuz’da bir basın toplantısı yaptı ve sorumluların cezalandırılacağını söyledi. 260 kişi tutuklanıp mahkemeye çıkartıldı, bu kişilerin bir kısmı idama mahkûm oldu ama cezalar infaz edilmedi ve daha sonra serbest bırakıldılar. Kerkük’te yaşananların Türkiye’de galeyan yaratması üzerine Adnan Menderes Hükümeti hiç umulmadık bir iş yaptı ve 1959 Ekim’inde Kerkük olaylarıyla ilgili resim, film ve diğer belgelerin Türkiye’ye girmesini yasakladı.
1980 İDAMLARI: Kerkük’ün önde gelen Türk entellektüelleri, Saddam Hüseyin’in talimatıyla 1980’in 16 Ocak günü apar-topar yapılan gizli bir yargılamadan sona toplu halde idam edildiler. İdamlar, 1990’daki Körfez Savaşı’na kadar aralıklarla devam etti.
1991, TUZHURMATU SALDIRISI: Körfez Savaşı sona ermiş ve Irak’ın kuzeyinde yaşayan Kürtler ayaklanmışlardı. Saddam Hüseyin’in bölgeye sevkettiği birlikler önce yollarının üzerinde bulunan Kerkük’ün Tuzhurmatu kasabasına girerek çok sayıda sivili kurşuna dizdiler ve yüzlerce senelik Türk eserleri yerle bir edildi. Kuzeye, Türk sınırına doğru göçe başlayan halkın üzerine ateş açıldı, Kerkük helikopterlerle tarandı ve hemen arkasından top ateşine tutuldu. Tuzhurmatu’daki katliamın daha korkuncu Kerkük ile Erbil arasında bulunan Altınköprü kasabasında yaşandı, her cins ve her yaştan yüzlerce Kerkük Türk’ü, isyan ettikleri gerekçesiyle kurşuna dizildi.
Arkeologlar haklı! Atlantis, Evliya Çelebi’ye göre de Kıbrıs açıklarındadır
KAYIP kıt’a Atlantis’in nerede olduğu konusu, işin birçok meraklısını asırlardan buyana meşgul etti. Kimisi kayıp kıt’anın Atlantik Okyanusu’nun dibinde bir yerlerde olduğunu söyledi, kimisi ‘Truva, Atlantis’tir’ dedi, kimisi de ‘Atlantis, Çin Denizi’nin dibindedir’ dedi.
Gazetelerde bundan bir müddet önce aynı konuda çıkan haberlerde, Amerikalı araştırmacı Robert Sarmast’ın Atlantis’e bu defa başka bir yer bulduğu ve kayıp kıt’anın Kıbrıs açıklarında olduğunu söylediği yazılıydı. Sarmast’a göre Akdeniz’in Kıbrıs ile Suriye arasındaki kısmının dibinde insan eseri yapılar vardı ve Atlantis, denizin dibinden Suriye’ye doğru 110 kilometre boyunca uzanmaktaydı.
Sarmas’ın iddialarını okuyunca bizim meşhur Evliya Çelebi’yi hatırladım, zira Çelebi’nin ‘Seyahatnáme’sinde de benzer ifadeler bulunuyordu. Seyahatnáme’nin o sayfasına düştüğün notta, Evliya’nın denizin dibinden giden yol konusunda söylediklerinin, Dr. Yücel Dağlı tarafından 1998 Kasım’ında yapılan ‘2. Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi’ne tebliğ olarak verildiği de yazılıydı.
NİL’E BÜYÜ YAPMIŞLAR
İşte, Evliya’nın günümüz Türkçesiyle ‘Kıbrıs’tan Suriye’ye dezin altından uzanan yol’ konusunda yazdıklarının bir kısmı:
‘...Tarihçilere göre, Hazret-i Muhammed’in doğumundan 882 sene önce ve Büyük İskender’in zamanında, Gazze yakınlarındaki Aşkalon’dan Kıbrıs’a uzanan bir yol varmış ve bütün tüccarlar Kıbrıs’a bu yoldan gidip gelirlermiş. Hatta, Mısır’ın eski hükümdarları, yaptırdıkları surların inşaatında kullanılması için bu yolda bulunan taşları develerle ve mandalarla Mısır’a taşıtmışlar. Derken, yine anlatılanlara göre, İskender zamanında yaşamış olan Hamalı bir Yahudi, Mısır’daki mübarek Nil Nehri’nin suyunu büyü yaparak Hama’ya getirmek istemiş ve Nil’den alıp bir şişenin içerisine koyduğu suyu yere vurunca su bir göl hálini almış ve Kıbrıs’tan uzanan yolun yarısı bu gölün altında kalmış. Daha sonra, İskender de Karadeniz ile Akdeniz’i birleştirmeye kalkınca Aşkalon şehrinin bir kısmı ile Kıbrıs’tan gelen yolun kalan diğer yarısını da su basmış. Kıbrıs’tan Suriye taraflarına giden denizciler, denizin dibinde bugün bile o zamanlardan kalma yolları görüp sığ bir yerde karaya oturmamak için rotalarını değiştirerek yol alırlar’
Evliya Çelebi’nin, Amerikalı araştırmacı Robert Sarmast’ın söyledikleriyle örtüşen cümleleri bunlardan ibaret. Atlantis meraklılarına duyurulur!
Zübeyde Hanım, elinden su içtiği gelin adayını pek beğenmemişti
Şubat 06, 2005 01:456dk okuma
Paylaş
‘Látife Hanım’ın evrakı’ tartışması nihayet sona erdi. Tartışmalar sırasında önceden kaleme alınmış olan birçok hatıranın tekrar gündeme getirilmesi üzerine, Paşa’nın eşini çok yakından tanımış olan bir kişinin, Ali Çavuş’un bu konuda yazdıklarının hatırlanmadığını farkettim ve sözkonusu hatıraların bir bölümünü nakledeyim dedim.
İşte, Ali Çavuş’un Hürriyet’in Brüksel Temsilcisi olan torunu Zeynel Lüle’den aldığım hatıralarının Látife Hanım ile ilgili bazı bölümleri...
HAFTALARDAN buyana devam eden ‘Látife Hanım’ın evrakı açıklanmalı mı, açıklanmamalı mı?’ tartışması nihayet sona erdi. Várislerin, Türk Tarih Kurumu’na noter vasıtasıyla bir ihtarname göndererek evrakın açıklanmasını istemediklerini ve belgelerin kurumda yine aynı şekilde saklanmalarını arzu ettiklerini bildirmeleri üzerine, evrak konusu şimdilik kapandı.
Önce, Látife Hanım’ın evrakıyla ilgili olarak kendi kanaatimi söyleyeyim: Sebebini yazmayacağım ama ben, bu belgelerin ‘açıklanmamaları’, açıklanmaları halinde bile ciddi bir kontrolden geçirilmeleri taraftarıyım.
Gazetelerimizde günlerdir süregelen tartışmalar sırasında Látife Hanım hakkında kaleme alınmış olan birçok hatıranın tekrar gündeme getirilmesi üzerine, Paşa’nın eşini çok yakından tanımış olan bir kişinin, Ali Çavuş’un bu konuda yazdıklarının hatırlanmadığını farkettim ve sözkonusu hatıraların bir bölümünü nakledeyim dedim.
Atatürk’ün hayatında iki hanımın önemli yeri vardı: Üvey amcazádesi Fikriye ile eşi Látife Hanımlar... Mustafa Kemal Paşa’nın ‘emir çavuşu’ olan ve 1919 ile 1925 yılları arasında Paşa’nın her an yanında bulunan Ali Çavuş, tam adıyla Ali Metin, ‘Fikriyeci’ idi ve Látife Hanım’lı bir Çankaya’da kalmaya tahammül edemeyerek, 1925 ilkbaharında çok sevdiği Paşa’sından kendisini bir başka yere tayin etmesini istemişti.
Ali Çavuş, hatıralarının bir kısmını 1960’lı yıllarda bir risále halinde çıkardı, daha sonra Hürriyet’in şimdi Brüksel temsilcisi olan torunu olan Zeynel Lüle 2003 Mayıs’ında Hürriyet Tarih Dergisi’nde büyükbabası hakkında bir yayın yaptı. Ali Çavuş, her iki yayında da Paşa’nın Látife Hanım ile evliliği sırasında yaşananlar konusunda önemli bilgiler veriyor, özellikle de Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın, müstakbel geliniyle ilgili düşüncelerini naklediyordu.
Bu sayfada, Ali Çavuş’un 1960’lı yıllarda çıkan hatıralarından ve Zeynel Lüle’nin Hürriyet Tarih’te yayınladığı büyükbabasıyla ilgili araştırmasından yaptığım bir derleme yeralıyor. Metinde üslup birliği sağlamak maksadıyla, Ali Çavuş’un yazdıklarıyla ailesine anlattıklarının bazı kısımlarını bizzat onun ağzından nakletmeye çalıştım.
Ali Metin’in Çankaya hatıralarını okuduktan sonra, ‘Látife Hanım’ın evrakının yayınlanmaması gerekir’ diye düşünmemin sebebini anlayacağınıza eminim.
Bu hanım Mustafa’mı mesut edebilir mi, bilmiyorum!
‘...Paşa’nın emriyle, Zübeyde Hanım’ı hem havası iyi gelir, hem de Látife Hanım’ı görür diye İzmir’e götürdüm. Zübeyde Hanım dizlerinden rahatsızdı ve yürümekte zorlandığı için hasır bir koltukla taşınıyordu. İzmir halkı Zübeyde Hanım’ı çok iyi karşıladı ve çok yakınlık gösterdi fakat ziyaretçilerin çokluğu yüzünden yoruldu. Etrafı göremez haldeydi. Bu arada Látife Hanım’ın da gelenlerin hangisi olduğunu anlamamış ve yanına getirmemi istemişti.
Látife Hanım’ın Zübeyde Hanım’a su götürmesini temin ettim. Suyu içip gelin adayını yukarıdan aşağıya iyice süzdükten sonra teşekkür ederek bardağı geri verdi ve Látife Hanım dışarıya çıktı. Zübeyde Hanım bana döndü, ‘Ali, bu hanım Mustafa’mı mesut edebilir mi acaba?’ diye endişesini dile getirdi!
Zaten rahatsız olan Zübeyde Hanım, İzmir’de daha da rahatsızlandı. Durumu Ankara’ya bildirdim. Paşa doktor göndereceğini söyleyip benim Ankara’ya dönmemi emretti. Neden çağırıldığımı anlamıştım. Paşa, İzmir’e gelecekti ve her seyahatinin hazırlıklarını ben yapardım.
Ankara’ya gidceğimi Zübeyde Hanım’a söylediğim zaman önce razı olmadı. Hastalığı her saat artıyordu. Bana acil olarak, İzmir Valisi Kázım Bey ile müftüyü çağırmamı emretti ve vasiyette bulunacağını söyledi. Vali ile müftü geldiler. Zübeyde Hanım vasiyetini yaptı, sonra bir elmas yüzüğünü ayırarak ‘Bu da Mustafa’mın olsun’ dedi. Bu sözler üzerine başta ben olmak üzere hepimiz hıçkırıklarla ağladık.
Zübeyde Hanım, iki nüsha hazırlanan vasiyetnamesinin bir nüshasını çekmecesine kilitledikten sonra diğer nüshasını Paşa’ya vermem için bana teslim etti ve Látife Hanım’ın da verdiği bir mektubu alarak hemen Ankara’ya hareket ettim.
Paşa’yı Meclis’te çalışırken buldum. İlk sözü, ‘Annem nasıl?’ oldu. Gördüklerimi, işittiklerimi anlattım; Látife Hanım’ın mektubunu da verdim fakat Zübeyde Hanım’ın müstakbel gelini hakkındaki fikrini söylemeye çekindim’
‘Paşa’nın hanımı’ denince aklımıza Fikriye gelirdi
‘...Ankara İstasyonu’ndan Çankaya köşküne taşınmıştık. Çankaya günleri, bu talihsiz kadının en mesut zamanlarıydı. Gece gündüz çalışmak suretiyle köşkü imrenilecek bir hale getirmişti.
Taşınmamızdan altı ay sonra, Zübeyde Hanım da Çankaya’ya geldi. Fikriye Hanım, Zübeyde Hanım’a olağanüstü bir hürmet ve sevgi gösteriyordu. Paşa’nın cephede bulunduğu zamanlarda, üzüntülerine müşterek bir teselli bulmaya çalışıyorlardı. Büyük Taarruz sırasında cephede bulunduğumuz sırada, Çankaya’ya Paşa’nın esir düştüğüne dair haberler gelmiş ve her ikisi de günlerce ağlamışlar.
Paşa’nın Ankara’ya sağ salim dönmesinden sonra, Zübeyde Hanım ‘Mustafa’m evlen artık!’ diye devamlı ısrarlara başlamıştı ama nedense Fikriye Hanım’dan hiç bahsedilmez olmuştu.
Fikriye Hanım bütün bu olanları görüyor, göremediklerini de hissediyordu ve ne kadar belli etmemeye çalışsa da üzüntüsünün hergün biraz daha arttığını farkediyorduk. Köşkün üzerinde, Fikriye Hanım’ın saadetini gölgeleyecek kara bulutlar toplanmaya başlamıştı. Paşa’nın ona kayıtsız olduğunu zannetmiyorduk ama sonu gelmeyecek olan bu karşılıklı sevginin hüznü her iki tarafa da çökmüştü.
Paşa, Látife Hanım’ın İzmir’de gösterdiği yakın alákayı ve ikramı Zübeyde Hanım’a defalarca anlatmıştı. Zübeyde Hanım da, ‘Mustafa’m, o kızla evlen! Gözlerimi kapamadan mürüvvetini göreyim’ diye ısrar ediyordu.
Bir gün annesinin odasına giren Paşa kendisine kahve, Zübeyde Hanım’a da süt getirmemi emretti. Kahve ile sütü götürdüğüm sırada Zübeyde Hanım, Paşa’nın saçlarını okşuyor ve ve ‘Mustafa’m, sözümü tut artık ne olursun!’ diyordu. Paşa bana dönerek, ‘Ali sen ne dersin?’ diye sordu, ben ‘Paşam, bütün memleket bunu bekliyor’ deyince Zübeyde Hanım, ‘Bak, Ali bile ne söylüyor?’ dedi.
Evlenme bahsinin her açılışında, aklıma Fikriye Hanım’dan başkasını getiremiyordum. Zübeyde Hanım ile Fikriye Hanım’ın odaları yanyana idi. Arada bir kapı vardı ve Fikriye Hanım’ın içeride söylenenleri duymamasına imkán yoktu.
Paşa, o günkü konuşmadan sonra bana ‘Fikriye’ye git bak bakalım, ne yapıyor?’ deyince hemen yandaki odaya koştum. Karyolasının üzerine uzanmış, elindeki gazeteyi okumaya çalışıyordu. Hakkında verilecek kararı hissetmiş olduğu endişeli gözlerinden belliydi. Geri dönüp durumu Paşa’ya anlattığım zaman çok üzüldü.
Fikriye Hanım o günlerde bronşit olmuş ve biraz zayıflamıştı. Bunda, muhakkak ki hissettiklerinin de tesiri vardı. Doktorlar, kısa bir tedaviden sonra, hava değişimi için İsviçre’ye gitmesini tavsiye ettiler. Paşa derhal muvafakat etti ve hatırladığıma göre Mudanya’ya kadar bizzat götürdü.
Paşa, evlenmeye Fikriye Hanım’ın gidişinden sonra ve annesinin ısrarına dayanamayarak razı oldu. Köşkte böylece Fikriye Hanım’dan fotoğraf subayı Esat Bey’in çektiği resimlerden başka hiçbir şey kalmadı...’
Paşa, Látife Hanım’a ‘Fikriye’ diye seslenince kıyamet koptu
‘...Ankara’nın sakin bir günüydü, Fikriye Hanım köşke geldi. Paşa’yı ve Látife Hanım’ı misafirden haberdar ettim. Látife Hanım derhal ayağa kalkarak ‘Paşam, size bu kadar hizmeti olan hanımı bekletmeyelim’ dedi. Fikriye Hanım’ı o gece misafir ettiler fakat ertesi gün akşam üzeri Fikriye Hanım’da gitme hazırlığı görmeyen Látife Hanım, ‘Ali, bu hanım ne zaman gidecek?’ diye bağırarak söylendi.
Bana, Fikriye Hanım’ı İstanbul’a yerleşmesi konusunda ikna etmem talimatı verilmişti. Fikriye Hanım beni ağabeyi gibi seviyor fakat ısrarlarıma kulak asmıyor, buğulu gözlerle uzaklara bakıyor ve öylece kalıyordu. Son derece rahatsızdım; iki arada kalmıştım, ne Fikriye Hanım’ı üzmek, ne de verilen emrin dışına çıkmak istiyordum.
Fikriye Hanım gelişinin ikinci gecesi yine köşkte kalınca, Látife Hanım’ın neşesi büsbütün kaçtı. Misafirde üçüncü gece de gitme hazırlığı göremeyince beni salona çağırdı ve Fikriye Hanım’ın da duyabileceği bir sesle ‘Ali, bu hanım ne zaman gidecek?’ diye bağırarak salondan ayrıldı. Fakat yüksek sesle söylediklerini Fikriye Hanım gibi Paşa da duymuştu.
Paşa, yatma zamanı geldiği halde bir türlü yatmamış, bir başka odada geceyarısına kadar oturmuştu. Çok üzüldüğü belliydi. Ertesi gün erken saatlerde Fikriye Hanım’ı köşkten bir otele götürdüm.
Misafirin gitmesinden üç-dört gün sonraydı, Paşa ile Látife Hanım salonda otururlarken, onlara borulu gramofon çalıyordum. Vaktiyle cephede bulduğumuz köpek yavrulamıştı ve iki yavrusuyla beraber ortada oynuyordu. Paşa rakısını ağır ağır yudumladığı sırada köpeklerin sevimli şekilde oynaşmalarını görüp Látife Hanım’a dönerek, ‘Bak Fikriye, ne güzel oynuyorlar!’ deyiverince, Látife Hanım baygınlıklar geçirdi.
Paşa, çok üzülmüştü. Hadiseden iki gün sonra Látife Hanım’ın babası Muammer Bey’den, Ankara’ya geleceklerine dair bir telgraf aldık. Telgrafı Paşa’ya götürdüm. Bir müddet düşündükten sonra, ‘Látife onlara muhakkak tel çekmiş olmalı’ dedi. Nitekim daha sonra, Látife Hanım’ın baygınlık geçirdiği o günün ertesi günü kendi eliyle bir yazdığı telgrafı devriyelere vermek suretiyle Çankaya Postahanesi’ne gönderdiğini öğrendik...
Abdülhamid, ‘embedded’ basının kirasını bile öderdi
Şubat 13, 2005 01:466dk okuma
Paylaş
Pentagon’un dünyanın dört bir tarafındaki 50 kadar gazeteciyi maaşa bağladığı ve bu gazeteciler arasında dört de Türk’ün bulunduğu iddiaları, bana Sultan Abdülhamid’in benzer uygulamalarını hatırlattı ve ‘Amerikalılar’ın bu konuda Abdülhamid’den öğrenmeleri gereken çok şeyler var’ diye düşündürdü.
Abdülhamid, Avrupa gazetelerinde hem kendisi, hem de memleket için hoş yazılar çıkmasını sağlamak maksadıyla birçok gazeteciyi maaşa bağlamış ve sadece para vermekle kalmamış, İstanbul’daki yabancı muhabirlerin ev kiralarını bile ödemiş, para vermekten çekindiklerine ise kıymetli taşlarla süslü nişanlar yağdırmış, hatta gazetecilerin hanımlarına bile mücevherli madalyalar takmıştı.
PENTAGON’un dünyanın dört bir tarafındaki gazetecileri maaşa bağlayıp Amerika lehinde yazılar yazdırmasıyla ilgili söylentiler devam ederken, işe dört Türk gazetecinin de adı karıştı.
Ruşen Çakır’ın haberinde, isimleri geçen gazetecilerden bazılarının maaş değil, ‘yazılarına karşılık telif ücreti aldıkları’ yolundaki açıklamalarını okurken bu söylediklerinin doğru olmasını temenni ettim ve bir zamanlar bizim de Avrupa’nın önde gelen gazetecilerini maaşa bağlamış olduğumuzu hatırladım.
Bir devletin lehte yazı yazmaları karşılığında yerli ve yabancı yazarlara bazı ödemeler yapması, o kişileri davet edip pek de mütevazi sayılmayacak şekilde ağırlayarak hediyelere garketmesi ádeti, asırlar öncesinde de vardı. Prenslikler ve krallıklar devrinde hükümdar için medhiyeler düzen yazarlarla şairlere ödenen mebláğlar, basının bir güç háline gelmesiyle gazetecilere verilir oldu ama bir kural hiç değişmedi: Satın alınanlar hiçbir zaman birinci sınıf gazeteciler değil, önemsiz isimlerdi.
Yabancı basına bir zamanlar biz de dünya kadar para akıtmış ve bu işi İkinci Abdülhamid zamanında devlet politikası haline getirmiştik.
Abdülhamid’in iktidar senelerinde, Türkiye’de sekizi Türkçe olmak üzere çeşitli dillerde tam 40 adet gazete çıkıyordu ve toplam tiraj 40 bin civarındaydı. Gerçi içeride son derece şiddetli bir sansür hákimdi ama hem yerli, hem de yabancı gazetecilere kesenin ağzı hep açık tutulurdu. Abdülhamid kendisi hakkında ve memleket için hoş yazılar çıkmasını sağlamak maksadıyla çok sayıda Avrupalı gazeteciyi maaşa bağlamış, hatta İstanbul’daki yabancı muhabirlerin ev kiralarına kadar ödemiş, üstüne üstlük mücevherli nişanlar bile takmıştı.
Bugün, Osmanlı Arşivleri’nde Abdülhamid’in maaşa bağladığı gazetecilerle ilgili bir hayli belge bulunuyor. İşte, genç nesil tarihçiler arasında önemli bir yeri olan Prof. Dr. Vahdettin Engin’in ortaya çıkarttığı ödemeler listesinden birkaç örnek:
1 Eylül 1895’te, ‘Times’ gazetesinin İstanbul muhabiri Garachino’nun ev kirası olan 150 lirayı hükümetin ödemesi kararlaştırıldı. Ertesi sene, bir diğer İngiliz gazetecinin, Norman’ın her ay aldığı 50 lira ‘harçlığa’ 30 lira zam yapıldı. 1901’de, ‘Berlinguer Togobalt’ gazetesinin sahibine 2 bin kuruş aylık bağlandı ve saraydan maaş alan yabancı gazetecilerin sayısı, zamanla 60’a yükseldi.
Bu arada, Abdülhamid’in para dağıttığını haber alan bazı Avrupalı gazeteciler, Osmanlı elçiliklerini ‘Bize de maaş vermezseniz aleyhinizde yazarız’ diye tehdide başlayınca hemen tamamına ödeme yapıldı. Ancak, 1903 Şubat’ında Le Figaro gazetesinde aleyhinde çıkan son derece ağır bir yazıdan sonra maaşa bağladıklarının çoğunun Avrupa’nın ikinci, hatta üçüncü sınıf yazarları olduğunu geç de olsa farkeden Abdülhamid hükümeti uyardı ve ‘Önemsiz gazetelere para dağıtıyoruz, ödemeler bundan böyle itibarlı gazetelere yapılsın’ buyurdu. Hükümdarın talimatı üzerine, Osmanlı Bankası vasıtasıyla Paris’teki elçiliğimize ‘önemli gazetecilere dağıtılmak üzere’ 400 bin Frank gönderildi.
Devlet sadece yabancı basını değil, yerli gazetecileri de besliyordu ve Türkiye’de 1950’lerin sonuna kadar devam eden bu uygulamadan basın ve edebiyat tarihimizin önde gelen isimleri de istifade etmişlerdi. Yandaki kutuda, bu konuyla ilgili bazı belgeler yeralıyor. Geçmişteki meslek büyüklerimiz şimdi özel arşivimde bulunan ve bugünün Türkçesi’ne naklettiğim mektuplarında bakın neleri, nasıl istiyorlar...
Meslek büyüklerimizin para isteme metodları
EBUZZİYA TEVFİK (GAZETECİ VE YAYINCI)
Evi taşıdım, kuruşum kalmadı
TÜRK basınının öncülerinden olan, matbaasında yüzlerce kitap basan ve basın tarihimizin ‘ilk’leri arasında sayılan Ebuzziya Tevfik Bey, Abdülhamid’in aylığa bağladığı gazetecilerdendi. 1880 Nisan’ında iki aylığını birden almış ve makbuzunu saraya göndermişti:
‘Padişah hazretlerinin tahsisi ve ihsanı olan aylık 2 bin 800 kuruş tutarındaki áciz maaşımı, 1880 yılı Mart ve Nisan aylarına mahsuben Hazine’den aldığımı gösteren işbu senedimi takdim kılıyorum’
Tevfik Bey o günlerde evini taşımaktaydı. Aldığı para bu işe gidince saraydan tekrar para isteyecek ve maaşını nereye harcadığını da bir başka mektupla bildirip hükümdara teşekkür edecekti:
‘Velinimetim olan siz padişahımın emriyle bugün aldığım değersiz maaşımla ilgili senet, ayağınızın toprağına arzedilmiştir. Başınızı ağrıtan bu önemsiz çabam evimi taşımaktan kaynaklanan bir mali sıkıntıdan doğmuş ve ihtiyacım sáyenizde karşılanmıştır’
MEVLÁNZÁDE RIFAT (GAZETECİ VE BAŞYAZAR)
Para verin, hayálimi yıkmayın!
MEVLÁNZADE Rıfat, Kurtuluş Savaşı’nın en sert karşıtlarındandı. Zaferin kazanılmasından sonra İstanbul’dan Avrupa’ya geçti, sonra 150’likler listesine alındı ve sürgünde öldü. 1923’ün 9 Nisan günü, Köstence’den İstanbul’daki eski bir Maliye Nazırı’na gönderdiği mektupta parasızlıktan sözedip yardım istemekteydi:
‘Muhterem efendim hazretleri. Bu aralık mali sıkıntıdan fena halde ızdırab içerisindeyim. Buradan da hareket niyetindeyim. Yüksek insanlığınıza ve şahsiyetinize karşı olan samimi bağlılığım dolayısiyle yardımınızı rica ediyor ve hayal kırıklığına uğramayacağımı sanıyorum. En derin saygılarımın kabulünü rica ederim efendim hazretleri. Hotel Boulevard, Constanza, Roumanie. Her emrinize ámáde, Mevlánzade Rifat’
ABDÜLHAK HÁMİD (ŞAİR)
Senatörlük boş iş, para lázım
‘HER yer karanlık, pür nûr o mevki’ sözleriyle başlayan ünlü ‘Makber’i yazan, ‘Şair-i ázam’ yani ‘büyük şair’ diye tanınan ve elçiliklerde bulunan Abdülhak Hámid de, iki yakasını biraraya getiremeyenlerdendi. 1914’te senatör olmasına rağmen beş parasızdı ve 20 Mayıs günü, bir hükümet üyesine ‘Geçinemiyorum! Bana ya bir iş daha bulun veya borç para verin’ diye bir mektup yazmıştı:
‘...Siz, bu devleti ve milleti müthiş bir illetten kurtardınız. Tanıyan, tanımayan, büyük, küçük herkes başarılarınıza hayrandır. ...Bir sene işsiz kaldım, ...nihayet senatör yapıldım fakat aldığım aylıkla hem hayatımı devam ettirmemin, hem de borçlarımı ödememin mümkün olamayacağını görüyorum. Yani, borcumu verecek olsam karnımı doyuramayacağım, karnımı doyuracak olsam da borçlarımı ödeyemeyeceğim. Kısacası, berbad bir haldeyim. Dolayısıyla ya bir elçiliğe tayin edilmeyi yahut bir diğer göreve getirilmeyi veya mali kuruluşlardan birine tayinimi, bunlar da olmazsa aydan aya ödenmek üzere dört-beş yüz lira borç verilmesi yoluyla olsun imdadıma yetişmenizi istirham ediyorum. ...Yukarıda sıraladığım dört maddeden hangisi uygunsa bildirmenizi istirham ederim muhterem efendim hazretleri. Abdülhak Hamid’
Filiz Hanım’ın vedásı gibi bir emeklilik, herkese nasip olmaz
YENİ emeklilik yasası hafta içerisinde Türkiye’nin en seçkin müzecisine de uzandı ve Topkapı Sarayı’nın müdiresi Dr. Filiz Çağman, geçtiğimiz salı günü en verimli çağında iken mecburen emekli oldu.
Filiz Hanım, 41 sene önce genç bir sanat tarihçisi olarak girdiği sarayda uzun seneler hazineyle eşdeğer olan kütüphanenin başında bulunmuş ama memleketimizde her düzgün insanın uğraması olağan olan tertiplerle, iftiralarla ve hattá sürgünlerle karşılaşmış fakat her sıkıntıyı başını hiç eğmeden atlatmıştı. Meslek hayatını, Topkapı’nın müdiresi olarak kıdeminin zirvesinde noktaladı.
Saraydan uğurlanması da geçmişiyle münasip biçimde ve ‘Böyle veda herkese nasip olmaz!’ dedirtecek şekilde oldu. Filiz Hanım’ın dostları, onun adını taşıyan ve resmi organizasyonlarla boy ölçüşebilecek seviyede beş günlük bir sempozyum düzenlediler. Elyazmaları ve özellikle de minyatür konusunda dünyanın sayılı álimlerinden olan Filiz Hanım, dört bir kıt’adan gelen en seçkin sanat tarihi hocalarının bildirileriyle yolcu edildi. Ama, Filiz Hanım için tertip edilen veda yemeğinde, orada bulunması gereken bir kişi, Kültür Bakanlığı’nın edebiyat profesörü olan müsteşarı yoktu! Müsteşar Bey toplantıya katılmaya her nedense tenezzül etmemiş ve bir bakanlık mensubu vasıtasıyla ‘selámlarını’ göndermekle yetinmişti, o kadar!
Çok sevgili Filiz Çağman’a bundan sonraki hayatında mutluluklar diliyor ve bürokratik koşuşturmalar yüzünden bugüne kadar bir türlü tamamlayamadığı diğer eserlerini artık ardarda yayınlamasını temenni ediyorum.
Mahmut Esat Bozkurt, 35’indeyken Lahey’de Fransızlar’ı fena devirmişti
Şubat 20, 2005 01:316dk okuma
Paylaş
Yargıtay Birinci Başkanvekili Osman Şirin’in modern hukuk sistemimizin kurucusu kabul edilen Mahmut Esat Bozkurt ile ilgili olarak ‘Bu ülkede bütün saygınlığıyla 79 yıl boyunca hükümranlığını sürdürdü.
Şimdi yeni bir dönem, uygar dünyaya açılım adı altında başlıyor’ demesi üzerine bir Mahmut Esat Bozkurt tartışması başladı. Bu tartışmalarda Bozkurt hakkında sadece ‘hukuk sistemimizin kurucusu’ dendiğini ama dünya hukuk literatürüne geçmiş bir başarısından pek bahsedilmediğini görünce, sizlere unutulan bu hadiseyi hatırlatmak istedim: 1927’de Türkiye ile Fransa arasında büyük gerginlik yaratan, Lahey’deki Adalet Divanı’na götürülen ve o sırada henüz 35 yaşında olan Mahmut Esat’ın zaferiyle sonuçlanan
‘Bozkurt-Lotus’ davasını...
MODERN hukuk sistemimizin kurucusu kabul edilen Mahmut Esat Bozkurt’un adı, 70 küsur sene aradan sonra yeniden gündemde.
Tartışma, Yargıtay Birinci Başkanvekili Osman Şirin’in bir panelde ‘1926’da başlayan ve dönemine bir hukukçu olarak adını vermiş bulunan Mahmut Esat Bozkurt, bütün saygınlığıyla 79 yıl boyunca hükümranlığını sürdürdü bu ülkede. Şimdi yeni bir dönem, uygar dünyaya açılım adı altında başlıyor’ demesiyle başladı. İki haftadan buyana Çankaya’dan Barolar Birliği’ne, siyasi partilerden gazete sütunlarına kadar birçok yerde bir ‘Mahmut Esat Bozkurt’ tartışmasıdır gidiyor.
Mahmut Esat’ın kim olduğunu şimdi çoğumuz hatırlamayız ve ismine sadece adını taşıyan bazı caddelerle okullardan áşinayızdır. Son tartışmalar sırasında Bozkurt hakkında sadece ‘modern Türk hukukunun kurucusu’ dendiğini ama dünya hukuk literatürüne geçmiş bir başarısından pek bahsedilmediğini görünce, sizlere unutulan bu hadiseyi hatırlatmak istedim: 1927’de Türkiye ile Fransa arasında büyük gerginlik yaratan, Lahey’deki Adalet Divanı’nda götürülen ve Mahmut Esat’ın zaferiyle sonuçlanan ‘Bozkurt-Lotus’ davasını...
İşte, Türkiye’nin yanısıra dünya hukuk çevrelerinde de uzun yıllar konuşulan Bozkurt-Lotus davasının ayrıntıları:
SEKİZ DENİZCİ ÖLDÜ
1926’nın 2 Ağustos gecesi, Midilli Adası’nın on kilometre kadar kuzeyinde bir deniz kazası yaşandı: Lotus adındaki bir Fransız yolcu gemisi, kömür taşıyan Türk şilebi Bozkurt’a çarparak batırdı ve kazada sekiz Türk denizci can verdi.
Bozkurt’un sağ kalan mürettebatını denizden toplayan Lotus, ertesi gün İstanbul Limanı’na geldi ve polis kazayı soruşturmaya başladı. Lotus’un kaptanı Demons ile Bozkurt’un süvarisi Hasan Bey kazada can verenlerin aileleri tarafından yapılan şikáyet üzerine tutuklandılar ve haklarında İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava açıldı. Mahkeme kararını 13 Eylül’de verdi: Fransız kaptan Demons, 80 gün hapse mahkûm edilmişti.
Hadise, mahkeme devam ettiği sırada uluslararası bir mesele halini almıştı. Fransa, kapitülasyon döneminden kalma bir alışkanlıkla, Türkiye’nin bir Fransız kaptanı yargılayamayacağını ileri sürüp tutuklamayı ve mahkûmiyeti protesto etti. Taraflar, gerginliğin artması üzerine 12 Ekim günü davanın Lahey’deki Adalet Divanı’na götürülmesi konusunda anlaştılar. Davada Türkiye’yi, zamanın Adliye Vekili olan Mahmut Esat Bey temsil edecekti.
PAŞA EMİR VERDİ
Mahmut Esat Bozkurt, daha sonra yayınladığı hatıralarında Adalet Divanı’na gidilmesi kararının nasıl alındığını anlatırken, şunları yazıyordu:
‘Birgün, Atatürk beni nezdlerine çağırdılar. Meseleyi bir daha izah etmemi istediler. Anlattım ve sözlerimi şöyle tamamladım:
‘Paşam, Lahey Adalet Divanı’na gidelim. Kimin haklı olduğu orada meydana çıksın. Ben, hakkımızdan eminim. Müsaade ederseniz, davamızı ben müdafaa edeyim. Kaybedersem, memlekete bir daha dönmem; fakat kazanacağız. Hem, Adalet Divanı önüne gitmeden Fransızlar’ın dediğini yapacak olursak, Fransız devletinin tehditleri karşısında boyun eğmiş olacağız. Bu da, onlara diğer meselelerde aynı tehditleri öne sürmek cesaretini verecektir. Halbuki, Lahey Divanı’na gidersek davayı kaybetsek dahi şeref ve haysiyetimiz zedelenmez. zira milletlerarası bir mahkemenin hükmüne uymak şerefsizlik değil, bilákis büyük şereftir.’
Bu sözler üzerine Atatürk bana ‘Güle güle git. Kazanacaksın. Kazanmasan da memleket seni bağrına basacaktır’ dedi.’
LOZAN’IN ONAYI
Tarafların Divan’a başvurularını yapıp gerekli belgeleri vermelerinden sonra, ilk celse 1927’nin 2 Ağustos’unda yapıldı ve duruşmalar 7 Eylül’e kadar devam etti. Fransız temsilci Profesör Basdevant, Türkiye’nin bu konuda dava yetkisinin olmadığını iddia edip Kaptan Demons’a altı bin lira tazminat ödenmesini istiyor; Mahmut Esat Bey ise kazadan iki sene önce imzalanmış olan Lozan Antlaşması uyarınca Türkiye’nin dava yetkisi olduğunu söylüyor ve tazminat talebinin reddini talep ediyordu. Türkiye’nin Divan’a sunduğu bütün savunmaları, bizzat Mahmut Esat Bey kaleme almıştı.
Adalet Divanı’nın 1927’nin 7 Eylül sabahı açıkladığı karar, genç Cumhuriyet’in uluslararası arenada Lozan’dan sonraki ikinci hukuk zaferiydi: Kararda, Lotus gemisinin kaptanı Demons’u tutuklayarak mahkûm eden Türkiye’nin Lozan Antlaşması hükümlerine ve hükümranlık haklarına uygun hareket ettiği söyleniyor, Fransa’nın tazminat talebi reddediliyordu.
ADINA MARŞ BESTELENDİ
Bugün artık çoktan unuttuğumuz Bozkurt-Lotus davası, Türkiye’nin gündemini daha sonraki senelerde de işgal etti. Lahey’in kararı milli bir zafer, davayı kazanan Mahmut Esat Bey de kahraman olmuştu. Bazı şairler dava ile ilgili destanlar yazdılar ve zaferin şerefine bir de marş bestelendi. Dava ve Mahmut Esat Bey’in savunmaları, zamanla dünya hukuk literatürüne girecek ve benzer davalarda emsal teşkil edecekti.
İşte, önde gelen bir Yargıtay yetkilisinin ‘Uygar dünyaya açılım adı altında yeni bir dönemin başladığı’ müjdesini verirken ‘Bütün saygınlığıyla 79 yıl boyunca hükümranlığını sürdürdü bu ülkede’ dediği, yani hükümranlığının artık son bulması gerektiğini ima ettiği Mahmut Esat Bozkurt, böyle bir hukukçuydu.
Ve, konunun bir başka tarafını da gözden uzak tutmamamız gerekiyor: Mahmut Esat Bozkurt’un, ‘hükümranlığını’ tesis edip Lahey’de dünya hukuk literatürüne girdiği sırada, henüz 35 yaşında olduğunu!
‘Yürekler Acısı’ başlıklı son yazısını tamamladığı anda öldü
MAHMUT Esat Bey 1892’de, Kuşadası’nda doğdu. İttihad ve Terakki’nin önde gelen simalarından olan dayısı Ubeydullah Efendi’nin teşvikiyle 1912’de İsviçre’ye gitti, Fribourg Üniversite’nin Hukuk Fakültesi’nde kaydoldu ve mezuniyetinden sonra ‘Osmanlı Kapitülasyonları’ konusunda doktora yaptı.
Ege Bölgesi’nin Birinci Dünya Savaşı sonrasında Yunanlılar tarafından işgale uğraması üzerine Türkiye’ye dönen Mahmut Esat, Ege’de kurulan Kuvá-yı Milliye’nin öncülerinden oldu ve Kuşadası’ndaki Milli Müfreze’nin başına geçti. İlk Meclis’e İzmir Milletvekili olarak girdiğinde, henüz 28 yaşındaydı. 1922’de İktisat Vekili, yani Ekonomi Bakanı yapıldı. 1923 Şubat’ında İzmir’de toplanan ilk İktisat Kongresi onun bakanlığı sırasında yapıldı. 1924 Anayasası’nın hazırlayıcılarından ve Ankara Hukuk Fakültesi’nin kurucusu olan Mahmut Esat, o senenin Kasım’ında Adalet Bakanı yapıldı ve 1930’daki istifasına kadar bu görevde kaldı.
Türk Hukuk Devrimi’nin en önemli yeniliklerinin başında gelen Medeni Kanun ve Ceza Kanunu ile beraber daha birçok değişiklik, Mahmut Esat’ın Adalet Bakanı olduğu sırada uygulamaya kondu. Gerekçeleri, bizzat hazırlıyordu.
Mahmut Esat, 1926’da kabul edilen Medeni Kanun’un gerekçesinde ‘...Dinlerin sadece bir vicdan işi olarak kalması, günümüz uygarlığının esaslarından ve eski uygarlıkla yeni uygarlığın en ayırt edici özelliklerinden biridir. ...Din, ...vicdanlarda kaldıkça saygındır ve temizdir. ...Yüzyılımızın devleti, dini dünyevi hayattan ayırmakla, ona sonsuz bir taht olan vicdanı tahsis etmiştir’ diyordu. Bu sözleri kanunda 1991’de değişiklik yapılması sırasında yeniden gündeme gelecek ve ‘dindar halkı rencide edebileceği’ gerekçesiyle yeni kanun metnine alınmayacaktı.
1930’da bakanlıktan istifa eden Mahmut Esat, milletvekilliğinin yanısıra üniversitelerde Türk İnkıláp Tarihi dersleri verdi, bu arada gazetelere yazılar yazdı ve çok sayıda yayın yaptı. Hayata 21 Aralık 1943’te İstanbul’da, Yeni Sabah Gazetesi’nin Cağaloğlu’ndaki binasında ‘Yürekler Acısı’ başlıklı son yazısını tamamlamasından hemen sonra veda etti ve Kuşadası’ndaki aile kabristanına defnedildi.
Mahmut Esat, asıl şöhretini Bozkurt-Lotus davasının 1926’da Lahey Adalet Divanı’nda görülmesi sırasında Türkiye adına yaptığı savunmayla ve davayı kazanması üzerine elde edecek, kendisine sonraki senelerde Atatürk tarafından ‘Bozkurt’ soyadı verilecekti.
Lahey’deki hukuk zaferini bu heykel temsil ediyordu
1927’nin Türkiye’sinin gündemini en fazla meşgul eden olay, Lahey’deki Adalet Divanı’nda görülen Bozkurt-Lotus Davası idi.
Davanın Adliye Vekili Mahmut Esat’ın zaferiyle neticelenmesi üzerine, Lahey’deki duruşmalara katılan Türk heyeti tarafından batan geminin adından hareketle tunçtan bir bozkurt heykeli yaptırıldı ve heykel Mustafa Kemal Paşa’ya hediye edildi. 29 santim yüksekliğinde olan heykelin kaidesinde eski harflerle ‘Bozkurt Davası Hatırası, Lahey, 7 Eylül 1927’ yazılıydı. 1960’ların sonuna kadar Anıtkabir’de sergilenen heykel, daha sonra Samsun’da açılan Gazi Müzesi’ne gönderildi, birkaç yıl burada teşhir edildi ve daha sonra ortadan kayboldu. 1998’de gazeteci Kemal Çapraz’ın müzenin deposunda tozlar arasında bulduğu heykel, şimdi aynı müzede yine Atatürk tarafından kullanılmış olan bozkurt şeklindeki bir zille beraber sergileniyor.
İlk kedi tartışmasını Namık Kemal başlatmış, sadrazama ‘kedi’ demişti
Şubat 27, 2005 01:356dk okuma
Paylaş
Günlerdir, Başbakan Tayyip Erdoğan’ın, kendisini ‘türban yumağına dolanmış kedi’ şeklinde çizen karikatürist Musa Kart’ı tazminata mahkûm ettirmesini tartışıyoruz.
Başbakan’ı hiddetlendiren bu sevimli yaratığın siyasi hiciv tarihimizdeki yeri oldukça eskiye, bundan 133 sene öncesine uzanır. Bizde kediyi hiciv vasıtası yapan ilk kişi, Namık Kemal’dir ve 1872’de ‘Diyojen’ isimli mizah dergisinde yayınladığı ‘Hırrenáme’ yani ‘Dişi Kedi Destánı’ başlıklı hicvinde zamanın sadrazamı Mahmud Nedim Paşa’yı açgözlü bir kediye benzeterek yerin dibine geçirir, sonra hızını alamaz ve Paşa’ya hitaben bir de ‘Köpek Mersiyesi’ yazar.
BAŞBAKAN Tayyip Erdoğan’ın, kendisini ‘türban yumağına dolanmış kedi’ şeklinde çizen karikatürist Musa Kart’ı tazminata mahkûm ettirmesi üzerine, karikatür konusu gündemin ilk sırasına yerleşti. Günlerdir, devlet adamlarının karikatüre tahammüllerinin sınırını tartışıyoruz.
Yakın geçmişimizi çabuk unuttuğumuz için, kedi kavramının bir zamanlar Türk mizahının çok kullanılan unsuru olduğunu, meselá Demokrat Parti’nin en güçlü senelerinde, Başbakan Adnan Menderes’in de kedi şeklinde çizildiğini artık pek hatırlamıyoruz. ‘Akbaba’ gibi o yılların mizah dergilerinde yeralan ve Menderes’i de vaktiyle çileden çıkartmış olan bu çizimler, şimdi arşivlerin tozlu raflarında duruyorlar.
Ama, ‘kedi’ kavramının varlığı siyasi hiciv tarihimizde çok daha eskiye, bundan 133 sene öncesine uzanır ve kediyi hiciv vasıtası olarak kullanan ilk kişi, Türk Edebiyatı’nın en meşhur isimlerinden olan Namık Kemal’dir.
İşte, bu sevimli yaratık vasıtasıyla devlet büyüklerini ilk defa çileden çıkarmamızın kısa öyküsü...
Yıl 1872’dir; tahtta Sultan Abdüláziz, sadaret yani başbakanlık makamında da padişahın dışında hiş kimsenin hoşlanmadığı Mahmud Nedim Paşa vardır.
Rus taraftarı politikalar izleyen ve hemen her kararını İstanbul’daki Rusya Sefiri General İgnatiyef’e danıştıktan sonra veren Nedim Paşa’ya ‘Nedimof’ adı takılmıştır. Paşa’ya sadece ‘Nedimof’ değil, yüz biçimi ve sakal şekli yüzünden ‘kedi’ de denmektedir ve Paşa’nın iktidarı halk arasında rüşvet, komisyon ve yolsuzluk demek olmuştur. Bütün bu hadiseler Abdüláziz’in de canına tak etmiş olacak ki, 31 Temmuz günü Nedim Paşa’yı azleder ve yerine Midhat Paşa’yı getirir.
Namık Kemal, o günlerde arkadaşlarıyla beraber ‘Diyojen’ adında haftalık bir mizah dergisi çıkartmaktadır. Paşa’nın azlinin verdiği ilhamla ‘Hırrenáme’ yani ‘Dişi Kedi Destánı’ isimli bir şiir kaleme alan Namık Kemal, şiiri Diyojen’in 133. sayısında yayınlar.
Mısraların hemen üzerinde ‘Meraklı bir Bey’in, sevgili pamuk kedisinin bir savaşta farelerin vücuduna açtığı yaralar yüzünden ölüp gözlerden kaybolması üzerine üzgün bir vaziyette söylediği mersiyedir’ denmekte ve Nedim Paşa şiirde açgözlü, doymak bilmeyen, yüzsüz ve saldırgan bir kediye benzetilmektedir. Hayatı zaten sürgünlerde geçmekte olan Namık Kemal, Paşa’yı yerden yere vurduğu bu şiirden sonra bir de ‘Köpek Destánı’ yazacak, Diyojen ise yayınladığı bazı karikatürler ve şiirler yüzünden kısa müddet sonra kapatılacaktır.
Kedi kavramının siyasi tarihimizdeki geçmişi işte böyle ve Namık Kemal’in ‘Hırrenáme’ yani ‘Dişi Kedi Destánı’nın tam metni de yandaki kutuda.
Namık Kemal’in sadrazama yazdığı ‘Dişi Kedi Destánı’
‘Kedimin her gece böbrekle dolardı sepeti / Yok idi ni’metinin ráhatının hiç adedi / Çeşmi şehlá, nigehi fárik iken nik ü bedi (Gözü şehlá bakışı iyiyi-kötüyü ayırdeder iken) / Sardı etrafını bin dürlü adular (düşmanlar) türedi / Kedimi gaflet ile fare-i idbár (talihsizlik faresi) yedi / Buna yandı yüreğim áh kedi, váh kedi
Keyfi gelse bıyığın oynatarak mırlar iken / Kızdırırsan yüzüne atlayarak hırlar iken / Kuyruğu geçse ele dırlanarak hırlar iken / Sofrada her kedinin def’ini hazırlar iken / Kedimi gaflet ile fare-i idbár yedi / Buna yandı yüreğim áh kedi, váh kedi.
Keseyi kapsa dökerdi yere hep páreleri (paraları) / Ciğere işler idi tırnağının yáreleri (tırnağıyla açtığı yaralar) / Koşturur, oynar idi kukla gibi fareleri / Deliğe sokmaz idi bir gün o áváreleri / Kedimi gaflet ile fare-i idbár yedi / Buna yandı yüreğim áh kedi, váh kedi.
Ürperip tüyleri bir kerre deyince mırnav / Korkudan başlar idi lerzişe (titremeye) bakkalla manav / Saldırırdı ádeme (insana) bulmaz ise başka bir av / Yüzünü görse köpekler diyemezken hav hav / Kedimi gaflet ile fare-i idbár yedi / Buna yandı yüreğim áh kedi, váh kedi.
Sokulunca yatağa kovmak ile gitmez idi / Okşamakla tokadı tekmeyi farketmez idi / Yiyecek görse gözü, mırlaması bitmez idi / Kedimi gaflet ile fare-i idbár yedi / Buna yandı yüreğim áh kedi, váh kedi’
Kediye benzetilen Sadrazam Nedim Paşa başbakanlıktan yalınayak kaçmıştı
GÜRCÜ Mehmed Paşa’nın oğlu olan Mahmud Nedim Paşa, 1818’de İstanbul’da doğdu. Uzun yıllar valilik yaptı ve yakın çevresine girmeyi başardığı Sultan Abdüláziz’in gönlünü ‘Devlet sizin şahsi malınızdır, canınızın istediği gibi idare edersiniz efendimiz’ gibisinden sözlerle okşayınca, 1871’de sadrazamlığa getirildi.
Rus yanlısı olduğu için halk arasındaki ismi ‘Nedimof’ idi ve rüşvetle yolsuzlukta eşinin ve benzerinin olmadığı söylenirdi. Hakkındaki dedikoduların artması üzerine bir sene sonra görevden alındı ve valilikle İstanbul’dan uzaklaştırıldı ama 1875’te yeniden sadrazam oldu.
Mahmud Nedim Paşa, bu ikinci sadrazamlığında Türk iktisat tarihinin en meşhur faiz operasyonuna imzasını atacaktı. Nakit sıkıntısını o zamanlarda da yüksek faizli iç borçlanmayla halletmeye çalışan hükümet tek kuruş bile ödeyemez hale gelince, Paşa 1876 Mayıs’ında bir kararnameyle faizleri aniden yarıya indirdi ve piyasalar birbirine girdi.
Kendisinde ve yakınlarında bulunan tahvilleri bir gece önce el altından sattıran Nedim Paşa faiz operasyonundan zarar görmemiş fakat o gün binlerce kişi bir anda iflás etmişti.
İstanbul esnafı ve öğrenciler kararın açıklanmasından sonra ‘Gebertelim Nedimof’u’ haykırışlarıyla zamanın başbakanlık binası olan Babıali’ye yürüdüler. Nedim Paşa kılık değiştirip yalınayak Sirkeci’ye indi, bir kayığa binip yalısına sığındı. Saraydan gelip ‘Padişahımız efendimiz sizi emrediyorlar’ diyenlere ‘Hastayım, pek şiddetli nezle oldum’ diye cevap gönderince azledildi ve önce Çeşme’ye, oradan da Sakız Adası’na sürüldü. Daha sonra affedilip yeniden İstanbul’a dönen Paşa, bir ara İçişleri Bakanı yapılacak ama hastalanınca görevden alınacak ve 14 Mayıs 1883’te ölecekti.
Fatih’in o şiiri öyle değildir Çetin Bey!
ÇETİN Altan, bir ay içerisinde iki defa, Fatih Sultan Mehmed’in Hristiyan olduğunu ileri sürdü ve şair hükümdarın eseri olan bazı mısraları da iddiasına dayanak olarak gösterdi.
‘Avni’ mahlásıyla şiirler yazan Fatih’in Hristiyanlığının kanıtı, Çetin Bey’e göre ‘Bir Frengi káfir olduğun bilürdi Avniya / Belde zünnarini boynunda çelipayı gören’ mısralarıydı. Çetin Bey bu mısraları günümüz Türkçesi’ne ‘Avniya, bilirdi senin bir káfir Hristiyan olduğunu. Belinde keşiş kuşağını, boynunda haçını gören’ şeklinde naklediyor ve daha sonra ‘Böyle tarihsel ve çarpıcı bir belgeyi görmezlikten gelmenin yararı kime?’ diye soruyordu.
Sözü uzatmadan, kısaca söyleyeyim: Çetin Bey’in yazdığı mısraların imlásı da, günümüzün diliyle karşılıkları da, yorumu da yanlıştır! Sözkonusu mısralar Fatih’in ‘Bağlamaz Firdevs’e gönlünü Galata’yı gören / Servi anmaz anda ol serv-i diláráyı gören’ beytiyle yani ‘Galata’yı gören kişi gönlünü cennete bağlamaz, o gönül alan servi boylu güzeli görenler de bir daha servinin adını anmazlar’ diye başlayan meşhur gazelinin son beytidir.
Fatih gazelde kendisinden değil, Galata tarafında rastladığı bir Hristiyan gençten sözetmekte, sonraki mısralarda o genci bir hayli övmekte ve şiirini, doğru biçimi ‘Bir Frengi káfir olduğun bilirdi Avniyá / Bilek ü boynunda zünnár u çelipáyı gören’ olan beyitle bitirmektedir. Bu mısralar, ‘Ey Avni (kendisi, yani Fatih)! Belindeki papaz kuşağını ve boynundaki haçı görenler onun bir Frenk káfiri olduğunu bilirler’ anlamına gelir. Dolayısıyla şiirin Fatih’in Hristiyanlığı ile hiçbir alákası yoktur!
Üstte, bu şiirin Fatih Sultan Mehmed’in bugün İstanbul Millet Kütüphanesi’nde muhafaza edilen elyazması divanındaki orijinal metni yeralıyor. Bilenler hemen okuyabilir, hattá ‘Böyle tarihsel bir belgenin anlamını çarpıtmanın yararı kime?’ diye sorabilirler
.Sedat Ergin sakalına kına yakıp bir tutamını da toprağa gömmeli
Mart 06, 2005 01:377dk okuma
Paylaş
Sedat Ergin’in sakal bırakması Dışişleri’nde, Meclis’te ve gazete sayfalarında günün konusu oldu. Sedat, Osmanlı İstanbulu’nun klasik semtlerinden olan Hırkaişerif’tendir.
Bu semte adını, Hazreti Muhammed’in hırkasının muhafaza edildiği mekán olması sebebiyle ‘Hırkaişerif’ adını alan meşhur cami verir. Çocukluğunda ‘Hırkaişerif’in manevi iklimini teneffüs etmiş biri olarak Sedat Ergin’in dini ve sosyal derinliği olan ‘sakal’ konusunda gerekli herşeyi bildiğinden asla şüphe etmiyorum. Ama, bitip tükenmeyen iş koşuşturması yüzünden sakalıyla ilgili olarak yapması gereken işlerden bazılarını unutması ihtimalinin bulunduğunu düşünüyor ve bu görevlerini hatırlatmayı bir dost vazifesi addediyorum. İşte, Sedat Ergin’in mutlaka yapması gerekenler: Sakalını okutacak, sonra kına sürecek, bir tutam sakal kılını toprağa gömecek ve okuttuğu sakalı artık asla kesmeyecek!
SEDAT Ergin’in sakal bırakması, devlet meselesi gibi oldu. Dışişleri’nde, Meclis’te ve gazete sayfalarında birkaç günden buyana Sedat’ın sakalından sözediliyor, duasının edilip edilmediği, yakışıp yakışmadığı yahut kesip kesmeyeceği tartışılıyor.
Sedat, Osmanlı İstanbulu’nun klasik semtlerinden olan Hırkaişerif’tendir. Bu semte adını, Hazreti Muhammed’in hırkasının muhafaza edildiği mekán olması sebebiyle ‘Hırkaişerif’ adını alan meşhur cami verir.
Çocukluğunda ‘Hırkaişerif’in manevi iklimini teneffüs etmiş biri olarak Sedat Ergin’in dini ve sosyal derinliği olan ‘sakal’ konusunda gerekli herşeyi bildiğinden asla şüphe etmiyorum. Ama başkentin hem siyasi havasını teneffüs etmek, hem de diplomatik nabzını elinde tutmak gibisinden ağır bir sorumluluk taşıyan Sedat’ın yaşadığı devamlı koşuşturma yüzünden sakalıyla ilgili bazı ‘vecibeleri’ni unutması ihtimalini de düşünerek bu vecibeleri hatırlatmayı bir dost vazifesi addediyorum.
Sedat’ın sakalıyla ilgili olarak öncelikle ifade etmem gereken çok önemli bir husus var: 18. yüzyılda yaşamış olan ansiklopedist álimlerimizden Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri, ‘Márifetnáme’ isimli eserinde insanların iç dünyalarını dış görünüşlerine göre yorumlar. Bu yorumda sakalı da bir değerlendirme unsuru yapar ve ‘Sakalı uzun olan, hünersizdir. Sakalı sık olan, kabadır. Siyah ve seyrek sakal, zekáya delálet eder. Değirmi sakallılar olgundur’ buyurur. Ben, Sedat Ergin’in zeká ve kabiliyetini uzun seneler öncesinden yakinen bilenlerdendim ama sakalının yer yer ak düşmesine rağmen siyah ve seyrek olduğunu fotoğrafından görüp İbrahim Hakkı Hazretleri’nin sözünü ettiği gruplardan üçüncüsüne, yani ‘olgun zevát’ arasına girdiğinin böyle yüksek bir makamdan tasdikine şahit olmam, beni ayrıca memnun etti.
DÖRT GÖREV DÜŞÜYOR
Şimdi, sözünü ettiğim ‘sakal vecibeleri’ni Sedat’a hitaben ve maddeler halinde sıralıyorum:
1. Sakal bırakmanın málum, peygamberimizin tavsiyesi olduğu söylenir ve senin gibi eski bir İstanbullu’nun dedelerinin yolundan giderek sakalının duasını yaptırması şarttır Sedatçığım! Buna ‘irsál-i lihye merásimi’ yani ‘sakal bırakma töreni’ denir. Dua gayet kısadır ve genellikle cuma namazından sonra bir hoca efendi tarafından okunur. Hoca duayı bitirdikten sonra ‘Yarabbi, bu zátı hayırlı bir ádem eyle’ deyip yüzüne üç defa üfler, duaya katılanlara yine İstanbul ádetlerine uyarak mükellef bir ziyafet çekersin ve merasim tamamlanmış olur. Dışişleri Bakanı Abdullah Bey’in de sözünü ettiği ‘sakal duası’ bundan ibarettir ve senin için en uygun dua mekánı, Hırkaişerif Camii’dir! Duana gelip ‘Ámiiiin’ demek ve çekeceğin ziyafette hazır bulunmak hususunda emrine ámádeyim!
2. Şimdi, dua ile meşrulaştırdığın sakalına kına yakman gerekiyor... Ebu Hureyre’den nakledilen bir hadiste ‘Yahudiler ve Hristiyanlar saçlarını boyamazlar, siz onlara muhalefet ediniz’ buyurulmakta, yani saçın ve sakalın boyanması gerektiği söylenmektedir. Bu hadis bizde saça ve sakala ‘kına yakılması’ şeklinde uygulanmıştır ve dolayısıyla ak düşmüş olan sakalına bir defa olsun kına yakman gerekmektedir. Ezdiğin bir avuç kınayı ‘vesime’ denilen otla karıştırıp sulandırarak sakalına sürersin, o kadar. Fakat itinayla sürmezsen birkaç haftalığına azıcık renk değiştirirsin, unutma!
3. Bitmediiii... Yine dini emirler uyarınca bıyığının sakalından kısa olmasına dikkat etmen ve bir başka İstanbul ádetini de mutlaka yerine getirmen lázım: Sakalını makasla ilk defa düzelttiğin sırada kestiğin kıllardan bir tutamını bir kenara koyacak, sonra aynı makasla tırnağını da kesecek ve ayırdığın o bir tutam sakal kılıyla tırnaklarını temiz bir toprağa gömeceksin! Bu ameliyeyi de yapmandan sonra, sakalınla ilgili görevlerin tamamlamış demektir.
4. Artık, işin dünyevi tarafına gelelim... Sen sen ol, bıraktığın sakalı sakın hááá kesmeye kalkma, yoksa Allah korusun, işinden olabilirsin!
Bunu nereden mi çıkartıyorum, bak anlatayım:
İbrahim Şinasi Efendi’yi bilirsin, hani bizim mesleğin yani gazeteciliğin pirlerinden sayılan ve ‘Tasvir-i Efkár’ gazetesini çıkartan meşhur Şinasi...
Şinasi, Fransa’da iyi bir tahsil gördükten sonra Türkiye’ye döner, ‘Meclis-i Maarif’e, yani bugünün Milli Eğitim Bakanlığı’ndaki ‘Talim ve Terbiye Dairesi’ne tayin edilir, bir taraftan da gazetelere yazılar yazıp kitaplar çıkartmaya başlar. Ama 1856’da aklına eser, kimbilir, belki de uzun senelerini geçirdiği Fransa’daki edebiyatçılara özenir ve o devirde sakal kesmenin hem ayıp hem de yasak olduğunu bile bile traş oluverir. İşine matruş bir halde geldiğini gören mesai arkadaşları, vaziyeti zamanın sadrazamı Áli Paşa’ya yetiştirirler ve Paşa, Şinasi’yi hemen kapının önüne koyar.
GAZETECİ SAKALLI OLUR
Bizim mesleğin en eskilerinin, yani Ahmed Midhat Efendi, Namık Kemal ve Agáh Efendi gibi gazetecilerin Avrupa’nın sakalsız yazarlarına hayran olmalarına rağmen sakallarını bir türlü kesmeye cesaret edememelerinin sebebi, bu işe kalkışmanın uğursuz olduğuna inanmaları ve Şinasi gibi işsiz kalma endişeleridir.
İstanbul folkloru ağırlıklı bu dört madde, üniversiteye kaydolduğu hafta bıraktığı sakalını dört aylık askerliği dışında hiç kesmeyen ve neredeyse 30 seneden buyana sakallı olan bir gazetecinin tecrübelerine dayanmaktadır ve sadece Sedat Ergin’e değil, sakal bırakacak olan herkese tavsiyedir!
Sedat için sakal NiZAMNAMESi
1. Büyük dedelerinin yadigárı olan İstanbul’daki Hırkaişerif Camii’ne giderek sakal duası okutacak ve ‘irsál-i lihye merásimi’ denilen ‘sakal bırakma töreni’ ile misafirlerine ziyafet çekecek.
2. Bir avuç kınayı ezerek ‘vesime’ isimli otla karıştırıp sulandırdıktan sonra hafiften ak düşmüş sakalına sürecek ve azıcık renk değiştirecek.
3. Bıyığının sakalından kısa olmasına dikkat edecek, sakalını makasla ilk defa düzelttiği sırada kestiği kıllardan bir tutamını, aynı makasla keseceği tırnaklarıyla beraber temiz bir toprağa gömecek.
4. Türk basınının öncülerinden olan Şinasi’nin 1856’da sakalını kestiği için işsiz kalmasından kaynaklanan ‘gazeteci sakalını kesmez’ kuralına uyarak sakalını bundan böyle asla kesmeyecek, sadece kısaltacak.
Bu CD’de çalan müzisyen kesinlikle Mesud Cemil değildir!
MESUD Cemil, Türk Müziği’nin çok önemli bir ismiydi. Müziğin efsanevi adının, Tanburi Cemil Bey’in oğluydu; bana göre babasından daha seçkin bir tanburi idi, radyoculuğu Türkiye’ye getirenlerdendi, Türkçe’ye herkesi gıpta ettirecek derecede hákimdi ve sözün kısası, çok önemli bir sanatkárdı.
Hayata 1963’te 61 yaşındayken veda etti ve ardında harikuláde müzik kayıtları, az ama birbirinden şık birkaç eser, hoş hatıralar ve çok büyük bir isim bıraktı.
Bu büyük sanatkár, müzik kayıtlarının bugünlere ulaşması konusunda her nedense gayet şanssızdı. Meselá, birkaç sene önce çıkan ilk albümünde yeralan uzunca bir tanbur taksimi hakkında CD’nin kitapçığında ‘Mesud Cemil’in tanbur icrasındaki zirvesi’ deniyordu ama sözkonusu kayıt ona değil, talebesi Ercümend Batanay’a aitti.
Derken, geçtiğimiz haftalarda Kalan Müzik’ten iki CD’lik bir başka Mesud Cemil albümü çıktı. Hayranı olduğum bu büyük müzikçiyi yeniden dinleyebilmenin hevesiyle albümü hemen aldım ve müzik sistemimin başına geçtim.
CD’nin kitapçığında ‘Suzidil taksim’ ibaresini okuyunca, ne yalan söyleyeyim biraz şaşırdım ve üzüldüm. Zira, Mesud Bey’in kayıtlarından oluşan en zengin kolleksiyonlardan birinin kendimde olduğunu zannediyordum ama Suzidil’den bir taksimini hiç işitmemiştim. CD’yi heyecan içerisinde cihaza yerleştirip meçhulüm olan kaydı dinlemeye hazırlandım fakat o da ne? Hoparlörlerden meşhur Ferahfeza taksim, üstelik taksimin son kısmının nağmeleri yükseliverdi! Albümü yapan zát, Ferahfeza’yı bambaşka bir makam olan Suzidil zannetmiş ve üstüne üstlük, CD’ye koyduğu eserin bir diğer parçanın sonu olduğunu anlayamamıştı. Ááááh kulak!
‘Ya sábır’ çekerek cihaza ikinci CD’yi koydum ama keşke koymaz olaydım! İlk sıradaki Rehavi taksim yerine ortalığı bu defa kalın perdeden bir uğultu sardı. Kaydın devri neredeyse yarı yarıya düşüktü; CD’de tam dokuz dakika beş saniye boyunca devam eden bir garabet vardı ve albümü ‘yayına hazırladığı’ iddia edilen kişi, makamları birbirine karıştırmadaki maharetinin yanısıra, bir kaydın devrini bile anlayamadığını ispat etmedeydi! Váááh kulak!
Mesud Bey’i bu CD vasıtasıyla tanıyabileceklerini düşünen genç müzisyenlere şu kadarını söyleyeyim: İçerisinde eksik, üstelik makamı bile yanlış yazılmış bir parça ile devri düşük kayıtların bulunduğu ama en meşhur eseri olan Nihavend Saz Semaisi’nin kendi icrasıyla verilmesinin akıl bile edilemediği bu albümde Mesud Cemil asla yoktur!
Müzik yapımcıları musikiyi bilen, dinlediğini de anlayan sanat danışmanları kullanmak zorundadırlar ve hiçbir müzik yapımcısı, hakkında daha önce çıkmış olan övücü yazıları sermaye edinerek ‘Bunu da yerler’ deme lüksüne sahip değildir!
Kalan Müzik’ten çıkan bu albüm, bana Mesud Cemil’i yakından tanımış olanların ondan naklettikleri bir sözü hatırlattı: ‘Kulak bazı insanlarda müziğe, bazılarında da şapka tutmaya yarar’ demesini...
Rakı nereden ‘milli içkimiz’ oluyor? Atalarımız sadece şarap içerlerdi
Mart 13, 2005 01:336dk okuma
Paylaş
Sahte rakıdan can verenlerin sayısı gün geçtikçe artıyor. ‘Milli içkimiz’ olduğu söylenen rakının böyle tatsız bir şekilde de olsa gündemin ilk sıralarına yerleştiğini görünce, rakı konusunda yanlış bildiğimiz bazı hususları yazayım dedim: Rakı milli içkimiz değildir, kökeninin Arap mı yoksa Yunan mı olduğu hálá tartışmalıdır.
Rakı ile ilk tanışmamız 18. yüzyılda başlar, yaygınlaşması 19. yüzyılın ortalarındadır, ilk rakı fabrikamız 1920’de kurulmuştur ve Türkiye, 1900’lerin ilk yıllarına kadar Avrupa’ya da ihracat yapan bir şarap ülkesidir. Bir içkiye mutlaka ‘milli’ unvanı vermemiz gerekiyorsa, bizde bu unvana şaraptan başka láyık içki yoktur ve dolayısıyla başta Ertuğrul Özkök olmak üzere bütün şarap meraklıları son derece ‘milliyetçi’ bir alışkanlık içerisindedirler.
SAHTE rakı can almaya devam ediyor. Bu yazıyı yazdığım sırada, sadece İstanbul’daki sahte rakı kurbanlarının sayısı 21’e yükselmişti.
‘Milli içkimiz’ bilip ‘arslan sütü’ dediğimiz rakı böyle tatsız bir şekilde de olsa gündemimizin ilk sıralarına yerleşince, onunla ilgili olarak yaptığımız ve neredeyse bir asırdan buyana tekrarladığımız bazı yanlışlardan bahsedeyim dedim.
Şimdi, akşamcıları hiddetlendireceğimi bile bile açıkça söyleyeyim: Rakı, ‘milli içkimiz’ falan değildir, aslında bize gayet yabancıdır, ithal malıdır ve günlük hayatımıza oldukça geç devirlerde girmiştir! Kökeni hálá tartışmalıdır, yeme-içme tarihçileri büyük ihtimalle Arabistan’da yahut Balkanlar’da doğduğuna inanmakla beraber, rakıya henüz bir anavatan bulamamışlardır ama Türk icadı olmadığı konusunda hemfikirdirler.
Zaten ‘rakı’ kelimesi de şimdilerde iddia edildiği gibi Türkçe değil, Arapça’dır ve ‘arak’ sözünden bozmadır. ‘Arak’, Arapça’da ‘ter’ demektir ve imbikten geçirilerek yapılan bütün içkilerin ortak adıdır. İçkinin temel malzemesinin damıtılması sırasında imbikte beliren ve şişelere doldurulan damlalar ‘ter’i andırdıkları için, damıtılarak yapılan alkollü içkilere ‘arak’ denmiş ve kelime, Türkçe’de daha sonraları ‘rakı’ hálini almıştır. ‘Arslan sütü’ ifadesi de bize ait değildir, Araplar’ın ‘arak’tan bahsederken kullandıkları ‘halibu’l-esed’ deyiminin Türkçe’ye birebir tercümesinden ibarettir.
18. YÜZYILDA TANIŞTIK
Aslında bizim olmayan bu içki ile ilk tanışmamız geç devirlerde, 18. yüzyılda başlar ve rakı merakımız ancak 19. yüzyılın ortalarında yaygınlaşır. Rakı ilk zamanlarda gayrımüslimler, özellikle de İstanbul’daki Ermeniler tarafından imal edilecek, Türkiye’nin ilk rakı fabrikası ise çok daha sonraları, 1920’de, Aydın’da kurulacaktır. Ama o devirlerde rakının sahtesi sözkonusu değildir, zira tekel várolmadığı ve rakı üretiminde serbest rekabet kuralları hákim bulunduğu için imalátçılar için önemli olan ucuzluk ama kalitedir.
Ve, birkaç küçük bir hatırlatma daha: Herhangi bir ádetin ‘milli’ özelliği taşıyabilmesi için çok eski zamanlardan itibaren kullanılması gerekir ve bugün rakı bahsinde olduğu gibi, ‘milli’ diye bildiğimiz daha birçok alışkanlığımız aslında oldukça yenidir. Meselá kuru fasulye milli yemeğimiz falan değildir, mutfağımıza 17. asırdan sonra girmiştir, zira fasulyenin kökeni ‘Yeni Dünya’dır, yani Amerika’dır, pastırma ile kavurmanın geçmişi ise çok daha eskilere dayanmaktadır. ‘Milli sazımız’ olduğu söylenen ‘bağlama’ ile tanışmamız da yine 17. yüzyıl sonrasındadır, bağlama biçimindeki saz İran taraflarından gelmiştir ve eski metinlerde bize mahsus çalgılar bahsinde önceleri ‘kopuz’, daha sonraları da ‘çöğür’ isimleri geçer. Çayda da durum aynıdır ve Türkiye’deki geniş kitlelerin çay ile tanışması, ancak 1930’lardan sonradır.
Şimdi, rakıyı bilmemiş ve tanımamış olan dedelerimizin, büyük dedelerimizin ve atalarımızın demlenmek istedikleri zaman ne içtiklerini merak etmiş olabilirsiniz...
Biz, efsanevi içkimiz kımızı bir yana bırakacak olursak, millet olarak şarap içerdik, yani şarapçıydık! Üstelik şarabı kendimiz yapar, nadiren ithal etmemize rağmen Avrupa’ya bile satar ve şarap ihracından bir zamanlar gayet iyi para kazanırdık.
Bu yazıyı yazmadan önce, rakı bahsinin zamanımızdaki en büyük üstadlarından olan ve Yunanlı pastırma tarihçisi Pavlos Erevnidis ile beraber bir rakı tarihi hazırlamakla meşgul bulunan alláme dostum Turgut Kut’a da danıştım. Turgut Bey de aynı şekilde düşünüyordu, ‘Rakı nereden milli içkimiz oluyormuş? Türkler asırlar boyunca şarap içmişlerdir’ dedi. ‘Arak’ kavramının ‘damıtılmış içki’ demek olduğunu o da tekrar etti, ‘rakı’ adının ise sadece ‘anasondan yapılan araka’ verildiğini söyledi ve ‘rakı’ kelimesinin ilk defa 17. yüzyılın sonlarına doğru Limni Adası’nda kullanıldığını tesbit ettiklerini anlattı.
ŞARAP, GELİR KAYNAĞIYDI
Şurasını hiç unutmayalım: Osmanlı Türkiyesi, asırlar boyunca şarap içmişti, şarap bazı devirlerde yasaklanmış ve içenler ağır cezalara bile çarptırılmışlardı ama içki satışı açık yahut gizli şekilde her zaman várolmuştu. Şarap meyhaneleri hiç durmadan faaliyet göstermiş ve devlet zamanla içkiyi yasaklamak yerine bunu bir gelir vasıtası háline getirmeyi tercih etmişti.
Arada bir konulan yasakların temelinde yatan sebep dini kurallar değil, siyasi ve özellikle de güvenlik endişeleriydi. Meselá, Dördüncü Murad dönemindeki meşhur içki, daha doğrusu şarap yasağı, hükümdarın o senelerde giderek artmış olan yeniçeri zorbalıklarına bir son verebilmek için uyguladığı baskı ve sindirme politikasının uzantısıydı, yasağın temelinde toplanma yasağı vardı. İçkinin yasaklanmasıyla meyhanelerde biraraya gelinip iktidar aleyhinde konuşulmasının önüne geçilmişti.
SAVAŞ ZAMANI YASAK
İstanbul’un güvenliğinin tam olarak sağlandığı dönemlerde şarap hep serbest oldu ve yasaklamalar uzun süren savaş yahut anarşi yıllarında geldi. Devletin içki konusunda asırlar boyunca devam eden temel politikası ise hep aynı kaldı: Yasaklamak yerine, bunu bir gelir vasıtası haline getirmek...
Bu gelirin elde edilmesi için, her zaman değişik metodlar uygulandı. Şarap içerken yakalanan Müslümanlar başlangıçta para cezası öderlerken, 1870’in ilk aylarında Türkiye’nin gündemini içki içenlere yılda 50 kuruş karşılığında ‘ruhsat tezkeresi’ yani izin belgesi verilmesi konusu işgal etti. Derken izin belgesinden vazgeçilip ‘Müskirat Nizamnameleri’ yani ‘İçki Yönetmelikleri’ çıkartıldı. 7 Nisan 1886 tarihli yönetmelikte içkiden alınacak vergiler ayrıntılarıyla gösteriliyor, 14 Temmuz 1890’da ise, ihraç edilecek şarapların kalitesi ve vergileri belirleniyordu. Aynı zamanda ‘Halife’ unvanını da taşıyan dönemin hükümdarı İkinci Abdülhamid önceliği devletin gelir etmesine vermiş ve şarap yönetmelikleri yayınlamakta bir beis görmemişti.
‘Milli içkimiz’ olduğu iddia edilen rakı meselesinin aslı, işte böyle... Bir içkiye mutlaka ‘milli’ unvanı vermemiz gerekiyorsa, bizde bu unvana şaraptan başka láyık içki yoktur ve dolayısıyla başta Ertuğrul Özkök olmak üzere bütün şarap meraklıları son derece ‘milliyetçi’ bir alışkanlık içerisindedirler.
Şarap, Kanuni Sultan Süleyman zamanında da gelir vasıtasıydı
Gayrımüslimler, içtikleri şarap için vergi vermezler ama sattıkları şaraptan vergi alınır. Şarap şehrin içinde satıldığı zaman, satandan ve alandan her on ölçü için üçer akçe alınır (Kanuni Sultan Süleyman’ın ‘İnöz Kazası Kanunnamesi’, madde: 5).
Meyhane açıp kendi yaptıkları şarapları satmak isteyenlerden fıçı başına beş akçe alınır. Meyhanelerini birkaç günlüğüne kapatıp yeniden açanlar yahut hiç kapatmayanlar ister az ister çok satsınlar, fıçı başına beş akçe verirler (Kanuni Sultan Süleyman’ın ‘İnöz Kazası Kanunnamesi’).
Şarap fıçısı taşıyan gemiler şaraplarını Trabzon’da satarlarsa, her fıçıdan yirmi beşer akçe alınır. Eğer Trabzon’da değil de bir başka limana giderlerse, on beşer verirler. ‘Miso fıçı’ denilen yarım fıçılardan beşer buçuk akçe alınır, arak fıçısından 28, yarım arak fıçısından da dokuz akçe alınır (Kanuni Sultan Süleyman’ın ‘Trabzon Sancağı Kanunnamesi’, madde: 9).
Şarap, küçük sandallar ile yakın yerlerden getirilirse, en iyi kalitesinden 30, orta kalitesinden 25, yarım fıçıdan da on iki buçuk akçe alınır (Kanuni Sultan Süleyman’ın Trabzon Sancağı Kanunnamesi, madde: 10).
Gemiler limana şarap getirirlerse fıçı başına otuz akçe alınır ama Menekşe şarabı gelirse, her fıçı için altmışar akçe öderler (Kanuni Sultan Süleyman’ın ‘Selánik Kazası Kanunnamesi’, madde:  .
Mason locasında ikinci Demirel krizi
Mart 20, 2005 01:245dk okuma
Paylaş
Türk masonları arasında geçtiğimiz Aralık ayından buyana büyük bir tartışma var. Tartışmanın konusu, oyunculuğundan ve bazı kaçamaklarından tanıdığımız Tamer Karadağlı’nın ‘birader’ olup olmaması, yani masonluğa kabul edilip edilmemesi.
Kıdemli masonların bir kısmı, masonluğa aday gösterilen Karadağlı hakkında ‘Böyle meşhur bir ismin aramıza katılması bize güç verir’ diyor ama bir kısmı ‘Adı, son zamanlarda bazı seks skandallarına karışmıştı, kabul edersek yara alırız’ düşüncesiyle teklife karşı çıkıyor. Bu tartışma, bana 1964’te Türk masonlarını ikiye bölen ‘Süleyman Demirel’in masonluğu’ olayını hatırlattı. O tarihte Adalet Partisi’nin genel başkanlığına adaylığını koyan Demirel hakkında ‘mason olduğu’ yolunda iddialar ortaya atılmış, Demirel mason locasından ‘mensubumuz değildir’ şeklinde bir belge almış ancak o senelerin genç politikacısına mason olmasına rağmen böyle bir belgenin verilmesi üzerine yüksek derecedeki masonlar birbirlerine girmişler, Türk masonluğu ikiye bölünmüş ve bir daha birleşememiş ama Süleyman Demirel kısa zaman sonra başbakan olmuştu.
TÜRK masonları arasında, geçtiğimiz Aralık ayından buyana büyük bir tartışma yaşanıyor. Tartışmaya sebep olan kişi önceleri oyunculuğuyla tanıdığımız, sonraları ise bazı kaçamaklarıyla çok daha yakından áşina olduğumuz Tamer Karadağlı; masonları karşı karşıya getiren hadise ise, Tamer Bey’in masonluğa alınıp alınmaması konusu...
Tartışmalar, Tamer Karadağlı’nın mason olan yakın bir arkadaşının Karadağlı’yı geçtiğimiz yılın son aylarında üyesi olduğu locaya teklif etmesiyle başlamıştı. Teklif, Aralık ayının ilk haftasında Hürriyet’te küçük bir haber olarak çıkmış ve konuyla ilgili olarak ne düşündüğü sorulan Tamer Karadağlı, ‘Böyle şeyler üzerinde konuşmak olmaz. Buraya girmek için başvuru yapılmıyor, onlar teklif ediyor. Şu an kabul edilip edilmediğime dair bilgim yok. Bana haber verilmedi, belki de kabul edilmez’ cevabını vermişti.
YARA ALIRLARMIŞ
İşte, geçen yılın sonlarında yapılan bu teklif üzerine yüksek düzeydeki masonlar arasında büyük görüş ayrılığı çıktı ve tartışmalar gittikçe büyüdü. Masonların bir kısmı, ‘Tamer Karadağlı gibi meşhur bir ismin aramıza katılması bize güç verir’ diyor ama bir kısmı da ‘Adı son zamanlarda bazı seks skandallarına karışmıştı, aramıza kabul edersek yara alırız’ düşüncesiyle Tamer Bey’in mason olmasına karşı çıkıyor ve teklif, dolayısıyla birkaç aydan buyana hálá karara varılamamış şekilde beklemede tutuluyor.
ŞİMDİLİK BEKLEMEDE
Ben, locada bu olup bitenleri o mekánın eskilerinden olan bir dostum vasıtasıyla öğrendim, işin ákıbetini daha sonra ‘yüksek derecede’ olduklarını bildiğim diğer bazı mason dostlarıma sordum. Bu konularda konuşmaları yasak olduğu halde kırmayıp cevap verdiler ve böylelikle Tamer Karadağlı’nın hálen ‘beklemede’ olduğu ortaya çıktı!
Merak edenler için söyleyeyim: Bendeniz mason falan değilim ve bu yazıyı yazmamın sebebi, Tamer Karadağlı yüzünden çıkan tartışmanın bana 1964’teki Süleyman Demirel olayını hatırlatması. Üstelik kardeşler arasında yaşanan son hadiseler, ilgi çekici bir romanın yahut bir hikáyenin dört unsuru olarak kabul edilen eskiden kalma mizahi bir örneğe de tıpatıp uyuyor: Meşhur bir kişilik, esrarlı bir hava, dolu dolu bir gerilim ve nihayet, cinsellik! Olayın kahramanı Tamer Bey gayet tanınmış bir isim, mason olmayanların gözünde masonluk esrarlı bir teşkilát, ortada şiddetli bir tartışma sözkonusu ve işin en önemli tarafı da, Tamer Bey, birkaç ay önce hayli ses getiren bir kaçamağın kahramanı! Masonluk, Kurtlar Vadisi sayesinde de son günlerde birhayli gündemde...
1964’teki kavga gerçi masonları bölmüş ama Süleyman Demirel’e çok büyük şans getirmiş ve siyasi hayatta önünü açmıştı. ‘Evrenin Ulu Mimarı’ 2005’teki tartışmalara da aynı doğrultuda müdahale edecek olursa, Tamer Karadağlı’nın mesleki geleceğinin çok daha parlak olacağını, hatta Oscar bile alabileceğini düşünebiliriz!
Demirel’e 1964’te verilen iki satırlık belge, masonları darmadağınık etmişti
1964 yılında Adalet Partisi’nin genel başkanlığına adaylığını koyan Süleyman Demirel ile diğer aday Sadetin Bilgiç arasında sıkı bir mücadele başlamıştı ve Bilgiç taraftarlarının Demirel’in masonluğuyla ilgili olarak dağıttıkları bir belge, siyasi çevrelerde elden ele dolaşıyordu.
Süleyman Demirel, aleyhindeki kampanyanın giderek dal-budak salması üzerine ‘Türkiye Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası’ adını taşıyan ve Türkiye’nin en yüksek mason otoritesi olan Ankara’daki ‘Büyük Loca’nın ikinci adamı Necdet Egeran’dan ‘mason olmadığı’ yolunda bir belge aldı. Sadettin Bilgiç taraftarlarının iddialarına bu belgeyle karşılık veren Demirel seçimleri kazandı ve neticede hem Adalet Partisi’nin genel başkanı, hem de Türkiye’nin başbakanı oldu.
Ancak, sözkonusu belge masonlar arasında büyük kavga çıkarttı. Zira, Süleyman Demirel 1956 yılında mason olmuştu, çalışmalara katılmamasına rağmen locaya kayıtlıydı ve bazı masonlar, Necdet Egeran’ın ‘Süleyman Demirel’in bizde kaydı bulunmamaktadır’ şeklinde bir belge vermesinin ‘masonluğun politikaya álet edilmesi’ demek olduğunu iddia ediyorlardı.
Locadaki tartışmalar bir sene boyunca devam etti ama asıl kıyamet, ertesi yıl koptu: Süleyman Demirel’e sözkonusu belgeyi veren Necdet Egeran, masonluğun en yüksek makamı olan ‘büyük üstadlığa’ seçilince bazı localar Büyük Loca’dan ayrılıp ‘Büyük Mason Mahfili’ yahut ‘Özgür Masonlar Büyük Locası’ adıyla kendi büyük localarını kurdular ve Türk masonları ikiye bölünmüş oldu. 1990’lara gelindiğinde sadece kadınların üye olduğu bazı locaların ortaya çıkıp ‘Kadın Büyük Mason Locası’ adı altında biraraya gelmeleri üzerine büyük loca sayısı üçe yükseldi ve bölünmüşlük daha da arttı.
Dedelerinin ismini yaşatmak isteyenler, bu kitabı örnek alsınlar
BURSALI Mehmed Tahir Bey, son dönem Osmanlı álimlerinin önde gelenlerindendi. 1861’de Bursa’da doğmuş, askeri okuldan mezun olmuş, bir ara İttihad ve Terakki Partisi’nden milletvekilliği yapmış ve 1925’te İstanbul’da vefat etmişti.
Türk tarihinin en büyük biyografi álimlerinden olan Tahir Bey’in çok sayıda yayını vardı ama 1915 ile 1924 arasında yayınladığı ‘Osmanlı Müellifleri’ adındaki üç cildlik eseri müellifler, yani yazarlar konusunda o zamana kadar yapılmış en geniş çalışmaydı. ‘Osmanlı Müellifleri’, sáhasındaki tek eser olma özelliğini bugün de muhafaza ediyor ve araştırmacılar tarafından hálá ana kaynak olarak kullanılıyor.
Ahbabım Mesut Ilgım, geçenlerde, Bursalı Tahir Bey’in ailesi tarafından çıkartılmış ve piyasaya verilmemiş son derece enteresan bir kitap gönderdi. Kitap Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğrencilerinden Fatma Korkmaz tarafından 1994’te mezuniyet tezi olarak hazırlanmış, kaleme alınmasının üzerinden on sene geçtikten sonra, Tahir Bey’in torunu ve Mesut Bey’in de damadı olan Polat Bengiserp yayınlamıştı. Kitapta bugüne kadar hakkında adının haricinde neredeyse hiçbir málumatın bulunmadığı Tahir Bey’in hayat hikáyesi ayrıntılarıyla yazılıyor, üstelik kendisinin ve ailesinin çok sayıda fotoğrafı da bulunuyordu.
Ben, Mehmed Tahir Bey’i bizzat tanımış olan rahmetli Abdülbaki Gölpınarlı’dan Tahir Bey hakkında çok şey dinlemiştim. Abdülbaki Hoca, ‘Osmanlı Müellifleri’nin asıl kaynağının Bayezid Kütüphanesi’nin efsanevi müdürü İsmail Saib Efendi olması ihtimalinden sözeder, Tahir Bey’in böyle devásá bir eseri, kendisi gibi ‘Melámi’ yoluna mensup bulunan İsmail Saib Efendi’nin desteğiyle yazdığını anlatırdı. İsmail Saib Efendi her türlü kaynağı temin etmiş ama Melámi felsefesinin temel kaidelerinden olan ‘şöhretten uzak kalma’ düşüncesiyle eserde isminden bir defa olsun bahsedilmesini bile istememişti!
Tahir Bey’in torunu Polat Bengiserp’i büyük dedesinin ayrıntılı hayatını unutulmazlıktan kurtardığı için kutluyor ve bu yayının geçmişin önemli isimlerinin soyundan gelen diğer ailelere de örnek olmasını temenni ediyorum.
Yeni Papa, seçilir seçilmez delikli koltukta testis kontrolünden geçecek
Nisan 03, 2005 01:416dk okuma
Paylaş
Papa İkinci Jean Paul, dün gece Vatikan’ın resmi açıklamasındaki ifadeye göre, ‘İsa’nın açtığı kapıdan içeri girdi. Vatikan’da şimdi Papa’nın o kapıdan içeri girmesinden sonra yeni Papa’nın seçilmesi için günler boyu devam edecek olan yoğun bir koşuşturma yaşanacak.
Derken, kardinallerin en yaşlısı yeni Papa’nın ayıptır söylemesi, testislerini muayene edecek ve Latince ‘Duo testis bene benedata!’ yani ‘İki adet testisi var, uygundur!’ diye müjde verip yeni ruhani liderin ‘erkekliğini’ ilán edecek... Bu ádet tááá 9. asırdan buyana sessiz-sadasız uygulanıyor ve uygulanmasının sebebi de 853 yılında Joan adında bir kadını erkek zannederek Papa seçen ve Joan’ın áyin sırasında doğuruvermesiyle allak bullak olan Vatikan’ın yeni Papa’nın ‘erkekliği’ konusunda kendisini garantiye almak istemesi...
PAPA İkinci Jean Paul, dün gece Vatikan’dan yapılan resmi açıklamaya göre ‘İsa’nın açtığı kapıdan içeri girdi.’
Şimdi Aziz Petrus’tan buyana İsa’ya vekálet eden 265. Papa’nın devri kapanacak ve Vatikan’da önümüzdeki günlerde 266. Papa’nın seçilebilmesi için gayet yoğun bir koşuşturma, kulis ve siyaset yaşanacak.
Kardinallerin yeni Papa’yı nasıl seçecekleri, belki de haftalar boyu devam edecek olan bu seçim sırasında fildişi sandıklardan renkli dumanlara kadar varan hangi sembollerin kullanılacağı, bu sembollerin ne anlama geleceği ve seçim sonrasında ne gibi merasimlerin yapılacağı konusunda gazeteler ve TV’ler önümüzdeki günlerde bol bol ayrıntılı haberler verecekler. Dolayısıyla burada bu ayrıntılara temas etmeyeceğim.
KADIN KORKUSU
Ama, Vatikan’da yapılacak olan seçimler ve merasimler sırasında sessiz sadasız uygulanacak ve çok büyük bir ihtimalle sözü hiç edilmeyecek olan bir başka ayrıntı var: Kardinallerin en yaşlısının, yeni seçilecek olan Papa’nın -ayıptır söylemesi- testislerini muayene ettikten sonra Latince ‘Duo testis bene benedata!’ yani ‘İki adet testisi var, uygundur!’ diye müjde verip yeni ruhani liderin ‘erkekliğini’ dünyaya ilán edecek olması...
Bu biraz fazla garip görünen muayenenin sebebi, yaşını başını almış kardinallerin Papa’nın bir tarafını merak etmeleri değil, Papalık tahtına oturan kişinin ‘erkekliğinden’ emin olmaya mecbur bulunmaları. Bu mecburiyet, tááá 11 asır öncesinden kaynaklanıyor. Muayenenin gerisinde, 853 yılında Joan adında bir kadını erkek zannederek ‘Sekizinci John’ unvanıyla Papa yapan ve kadın Papa’nın áyinin ortasında doğuruvermesiyle allak bullak olan Vatikan’ın aynı hataya bir daha düşmeme ve Papa’nın cinsiyeti konusunda kendisini garantiye arzusu var.
İşte, kadın Papa Joan’ın macerası:
Joan, Almanya’da yaşayan bir İngiliz misyoner ailenin kızıydı. Yakınları, onun ‘Gilberta’ yahut ‘Jutta’ diye de çağırıyorlardı. 12 yaşına geldiğinde erkek elbiseleri giyiyor ve erkek çocuk gibi davranıyordu. Atina’da din ve felsefe öğrendikten sonra Roma’ya gitmiş, ne yaptıysa yapmış, 853’te ölen Dördüncü Leo’dan sonra kendisini Papa seçtirmeyi başarmış, ‘Sekizinci John’ adını almış ve iki sene beş ay dört gün boyunca Papalık tahtında oturmuştu.
SOKAKTA DOĞURDU
Kadın Papa’nın, gelişi gibi gidişi de garip oldu. Hizmetkárlarından biriyle, bir iddiaya göre de Roma’ya hákim olan imparatorun oğluyla ilişkisi vardı ve hamile kalmıştı. Hamileliğini dokuz ay boyunca gizlemeyi başardı ama doğum zamanı yaklaşıyordu ve 855 yılında Aziz Petrus Kilisesi’nin dışında kortej halinde yapılan bir áyin sırasında, sokakta doğuruverdi! Kardinaller hem Joan’ı hem de yeni doğmuş çocuğunu hemen oracıkta taşlayıp öldürdüler.
Joan’ın ismi daha sonra papalar listesinden de silindi. Ama, ondan 17 sene sonra tahta geçen ve ‘John’ adını almak isteyen bir başka Papa, ‘Dokuzuncu John’ olduğu takdirde sekizincisinin adı listelerden çıkartıldığı ve dolayısıyla da ‘John’ların sıralamasında eksiklik görüleceği için Vatikan’ın yüzkarası sayılan kadın papanın adının başındaki sayıyı almak zorunda kaldı, ‘Sekizinci John’ oldu ve böylelikle sıralamanın da namusu kurtarıldı!
Vatikan, Joan’ın unutulması için elinden geleni yaptı fakat bazı kilise mensuplarının hadiseyi tarihlere kaydetmelerine bir türlü máni olamadı. Joan’ın macerasını, önce 11. asırda yaşayan Martinus Scotus adında bir rahip yazdı. Martinus’u 12. asır kilise tarihçisi Gemiorslu Siegebert takip etti, ondan bir yüzyıl sonra yaşamış olan tarihçi Martinus Polonus da ‘Cronikon Pontificum en Imperatum’ yani ‘Papaların ve İmparatorların Tarihi’ isimli eserinde hadisenin bütün ayrıntılarını anlattı.
İKİ ADET TESTİSİ VAR!
Yeni seçilen Papa’ya testis muayenesi yapılmasına, Vatikan’da yaşanan işte bu Joan macerasından sonra başlandı. Papa, eski dönemlerde seçimden hemen sonra altında yuvarlak bir delik bulunan bir tahtırevana oturtulur, omuzlar üzerine alınan tahtırevanla Roma caddelerinde dolaştırılırken kardinallerden biri elini delikten yukarıya uzatır ve Papa’nın bir tarafını kontrol ederdi. 16. asırdan sonra yeni seçilen Papa’nın kortejle caddelerde dolaştırılmasından vazgeçilince de, bu málum kontrol işi kilisede yapılır oldu.
Vatikan, asırlar öncesinin kroniklerinde açıkça anlatılmasına rağmen ‘Sekizinci John’ adında iki ayrı Papa’nın varlığını ve birincisinin kadın olduğunu kabul etmiyor ve Joan hakkında söylenenleri yalanlıyor. Kadın Papa Joan resmen mevcut olmamasına rağmen ondan kaynaklanan testis muayenesi ise hálá uygulanmakta ve Kardinaller Konseyi’nin en yaşlı mensubu, meslekdaşlarına birkaç hafta sonra yine ‘Duo testis bene benedata!’ yani ‘İki adet testisi var, uygundur!’ diye bağıracak...
Kendini erkek diye yutturan kadın Papa’yı taşlamışlardı
KADIN Papa Joan, kortejle beraber Aziz Petrus Kilisesi’nden çıkıp caddelerde ilerlediği sırada doğuruvermiş ve bu doğum tarihçilerin yazdıklarına bakılırsa son derece zor, acılar ve çığlıklar içerisinde olmuştu.
Kardinaller ve kortejde bulunan papazlar, Joan ile yeni doğmuş çocuğu hemen oracıkta taşlayıp öldürdüler, öldüğü yere gömdükten sonra üzerine mermerden bir plaket koyup plaketin hemen yanıbaşına da bir anne ile çocuğunu gösteren bir de heykel diktiler. Asırlar boyunca duran plaket ve heykel, Joan’dan geriye bir iz kalmaması için 16. yüzyılın sonlarında yaşayan Papa Beşinci Pius’un emriyle kırdırıldı, bu arada Papalık Arşivi’ndeki kayıtlar da imha edildi ve Joan’ın adı sadece macerasından bahseden tarih kitaplarında kaldı.
Evlenmesi yasak olan Papa, torununu kardinal yapmıştı
PAPALAR tarihi son derece enteresan olaylarla doludur. Siyasetle uğraşan, iktidar için oluk gibi kan döken ve hatta bize karşı Haçlı Seferleri’ni bile başlatan Papalar’ın yanısıra Katolik doktrini uyarınca kadınlarla ilişkiye girmeleri yasak olmasına rağmen aşklarıyla ve gayrımeşru çocuklarıyla tarihe geçmiş Papalar da vardır.
İşte, bu Papalar’dan bazıları:
Üçüncü Sergius 904’te papa oldu ve yedi yıl tahtta kaldı. Papa’nın Marozia adında 16-17 yaşlarında bir sevgilisi ve bu sevgilisinden de gayrımeşru bir oğlu vardı. Marozi’nın annesi Theodora, sevgilisini 914 yılında ‘Onuncu Jean’ unvanıyla Papa seçtirmeyi başardı; Sergius’un gayrımeşru oğlu da 931’de ‘Onbirinci John’ olarak Papalık tahtına oturdu.
Sergius’un gayrımeşru oğlu Onikinci John, Papa olduğu sırada henüz 18 yaşındaydı. Sekiz yıl devam eden papalığı sırasında babasının metresiyle büyük aşk yaşadı, yeğenleriyle ilişkiye girdi ve kendisini eleştiren bir papaz yamağının cinsel organını kestirdi. 963 Kasım’ında Roma’daki Aziz Petrus Kilisesi’nde biraraya gelen 50 kadar kardinal, Papa’yı kutsal kavramlara saygısızlıkla, makamını satın almakla, yalan yere yemin etmekle, cinayetle ve zina ile suçlayıp papalıktan azlettiler.
Sekizinci Innocent 1484’te Papa seçildiğinde biri kız, diğeri erkek iki gayrımeşru çocuğun babasıydı. Innocent’in 1492’de yerini alan ve Borjia ailesinin mensubu olan Altıncı Alexander ise dört çocuk babasıydı ve dünya cinayet tarihinde çok önemli bir mevki edinmiş olan Sezar ile Lükres Borjiya, Alexander’ın çocuklarından sadece ikisiydi.
Çoluk-çocuk sahibi papalar sadece bunlardan ibaret değildi. 1523’te papa olan Yedinci Clement’in hem kendisi gayrımeşruydu, hem de sevgilisinden bir oğlu olmuştu. Üçüncü Paul’un dört oğlu ve iki erkek torunu vardı, üstelik henüz 20 yaşına bile basmamış olan torunlarını kardinal yapmıştı. Dördüncü Pius ise sadece üç çocukla yetinmişti.
Kapkaçtan korkanlar için kapkaçı önleme duası var
Nisan 10, 2005 01:476dk okuma
Paylaş
İstanbul’un son senelerdeki büyük derdi kapkaçın sadece şehrin sıradan sakinlerini değil, vali ile emniyet müdürünün hanımlarını bile artık endişeye sevkeder hále gelmesi, bana İstanbullular’ın kapkaça karşı asırlar boyunca uyguladıkları folklorik bir ádeti, hırsızdan özel bir dua vasıtasıyla korunma geleneğini hatırlattı.
Duanın adı ‘Uğru Abbas’ idi; eski İstanbullular, özellikle de hanımlar bu duayı sandıklarının diplerinde saklarlar, sokağa çıktıkları zaman mutlaka yanlarına alırlar ve böylelikle hırsızın, uğursuzun ve yankesicinin şerrine uğramayacaklarına inanırlardı.
KAPKAÇ, İstanbul’un artık sadece sıradan sakinlerinin değil, şehri idare edenlerin ve güvenlikten sorumlu olanların hanımlarının da korkulu ruyası haline geldi. Milliyet’te hafta içinde çıkan bir haberde Vali Muammer Güler’in hanımı Neval Güler’in ‘Korumalarına rağmen temkinli olduğu’, Emniyet Müdürü Celálettin Cerrah’ın eşi Hülya Cerrah’ın da ‘Bir İstanbullu olarak tedbirlerini aldığı’ söyleniyordu.
Şehrin uzun zamandan buyana en büyük derdi haline gelen kapkaçın ve kapkaçın sebep olduğu endişelerin bu boyutlara ulaştığını görünce ‘İşimiz demek ki sadece Allah’a kaldı’ diye düşünüp ürperdim. Öyle ya, İstanbul’un en sıkı şekilde korunan hanımları bile kapkaça karşı iláve tedbirler alma lüzumunu hissettiklerine göre, vaziyet vahimdi!
İşte, böyle sıkıntılı düşünceler içerisindeyken, birdenbire eski İstanbullular’ın kapkaça karşı asırlar boyunca uyguladıkları folklorik bir ádeti hatırladım: Hırsızdan, özel bir dua vasıtasıyla korunma ádetini... Duanın adı ‘Uğru Abbas’ idi; eski İstanbullular, özellikle de hanımlar bu duayı sandıklarının diplerinde saklarlar, sokağa çıktıkları zaman mutlaka yanlarına alırlar ve böylelikle hırsızın, uğursuzun ve yankesicinin şerrine uğramayacaklarına inanırlardı.
Uğru Abbas duası öylesine revaç görmüştü ki matbaanın olmadığı devirlerde hattatlar, hattá zamanın en meşhur hattatları tarafından hiç durmadan yazılmış; matbaanın gelmesinden sonra binlerce, onbinlerce adet basılmış, baskı üstüne baskı yapmış, üstelik defalarca şerh bile edilmiş, yani yorumlanmıştı. Şerhlerde duanın kaynağı hikáye ediliyor, içerisindeki bazı ifadelerin ne mánáya geldiği uzun uzun anlatılıyor, üstelik şárihler, yani şerhi yapanlar ‘Uğru Abbas’a rağmen kendinizi emniyette hissetmeyecek olursanız, bizde dua bol! İşte aynı işi görecek olan birkaç dua daha! Okuyun, üfleyin, koynunuzda taşıyın ve hırsızla uğursuz sizlerden uzak dursun!’ diyorlar ve daha başka metinler veriyorlardı.
Bundan 30-35 sene önce, Bayezid’deki Sahaflar Çarşısı’nda şimdiki gibi yeni yayın pazarlarının kurulmadığı ve hakiki sahhaflık yapıldığı günlerde en fazla aranan iki risáleden birinin ‘Uğru Abbas’, diğerinin de ‘Çevirgel Duası’ olduğunu dün gibi hatırlarım. Uğru Abbas málum, hırsıza; Çevirgel de gösterilen aşka ve sevgiye kayıtsız kalanlara karşı kullanılırdı ve her iki duanın meraklısı da genellikle kadınlardı. Kapkaça uğrayan yahut uğrama endişesi duyan kadınlar Uğru Abbas’ın, yana yakıla gönül verdiği erkekten beklediği alákayı bulamayan genç kızlar ise Çevirgel’in peşine düşerlerdi.
Uğru Abbas Duası’na olan merakımızın öyküsü, kısaca işte böyle... Ama yanlış anlaşılmasın, bu yazıyı ‘Kapkaçtan İstanbul’un valisiyle emniyet müdürünün hanımları da endişe duyduklarına göre hırsızlardan bundan böyle artık sadece bu dua ile korunabiliriz’ demek için değil, asırlar boyu varolan folklorik bir geleneğimizi hatırlatmak maksadıyla yazdım.
Ama siz, isterseniz gene de evlerinizdeki sandıkların diplerine bir ara bakıverin; belki anneannelerinizden yahut ninelerinizden kalma, sayfaları sararmış bir Uğru Abbas Duası’na rastlayabilirsiniz.
Duayı yorumlayanlar, işi Cebrail’e kadar götürdüler
UĞRU Abbas duası, Hazreti Muhammed’in zamanında yaşamış olan ‘Abbas’ adındaki bir hırsızla ilgili eski bir efsaneye dayanır.
Abbas her gece hırsızlık yapmakta, peygamber de hem ona, hem de onunla görüşenlere lánet etmektedir. Soygunlar ve lánetler senelerce devam eder ve hırsız, günün birinde eceliyle ölür. Abbas’ın yaptıklarından utanç duyan akrabaları, cesedi bir kuyuya atarlar.
Artık herkes böyle bir uğrudan kurtulduğuna şükrederken, Hazreti Muhammed’in rüyasına bir gece Cebrail Aleyhisselám girer ve ‘Abbas adındaki kişi, Allah’ın has kullarındandı ama cesedini kuyuya attılar. Var git, o cesedi çıkarttırıp namazını kıl. Abbas’ın namazını kılanlar cennet ehli olacaklardır’ buyurur.
Peygamber şaşırır ama Cebrail’in dediğini yapar, cesedi çıkarttırıp kefenletir ve ashábıyla beraber cenaze namazını kılar fakat, namazı ayaklarının başparmakları üzerinde durarak edá eder. Bu duruş cemaatin dikkatini çeker, sebebini sordukları zaman ‘Namaz sırasında gökten o kadar çok melek indi ki, ayağımı basacak yer bulamadım’ cevabını alırlar.
Hazreti Muhammed, seneler boyu lánet ettiği bir hırsız için Cebrail’in devreye girmesinin sebebini öğrenmek isteyince, Abbas’ın kızını bulur ve peygamberin huzuruna çıkarırlar. Peygamber ‘Bana babandan bahset!’ buyurunca, kız, Abbas’ın hikáyesini anlatır:
Söze, ‘Babamın, Allah’a yaraşır bir işi yoktu, her sene on ay boyunca hırsızlık yapardı’ diye başlar. ‘Ama, Recep ayı geldiği zaman boy abdesti alır, hırsızlığı bırakır ve sabahlara kadar bu duayı okurdu’ deyip Hazreti Muhammed’e káğıt üzerine yazılı olan bir dua uzatır. Abbas, kızının anlattığına göre, duayı soymak için girdiği evde para ararken bir sandığın dibinde bulmuş, alıp kendi evine getirmiş, okuduktan sonra mü’min olmuş ve zamanla hırsızlığı da bırakmıştır.
Peygamber kızın uzattığı duayı alıp önce yüzüne sürer, nurlu bir dua olduğunu farkeder ve okuyunca da duanın Abbas’a doğrudan doğruya Cebrail Aleyhisselám tarafından gönderildiğini anlar. Allah, bu duayı okuyanlara yerlerin ve göklerin ağırlığı mikdarınca sevap yazacak, okuyan kişinin günahları kumların sayısı kadar olsa bile affedilecek, duayı kefenine koyduranlar kabir azabından kurtulacak, kabirlerine cennet pencereleri açılacak, erkeklere huriler yoldaş edilecek, kadınlar da kıyamet gününde ayın on dördü gibi ayağa kalkacaklardır.
‘Uğru Abbas Duası Şerhi’nin giriş kısmında, efsane işte böyle anlatılıyor.
Enver Paşa’nın hanımı parasızlıktan altın dişlerini bile satmıştı
TÜRKİYE’de geçen hafta bir Enver Paşa rüzgárı esti. Yeni açılan İngiliz gizli belgelerinde, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru siláh tüccarı Basil Zaharof vasıtasıyla Boğazlar’dan geçiş karşılığında Paşa’ya milyonlarca dolar rüşvet teklif edildiği, üstelik avans olarak beş milyon dolar ödendiği ileri sürülüyordu. İddialar, hemen bütün gazetelerde birinci sayfadan gösterildi.
Önceki gün, Enver Paşa’nın torunu, yani bir zamanlar benim de kimya hocam olan kızı rahmetli Türkán Mayatepek’in oğlu Osman Mayatepek’ten konuyla ilgili uzun bir mektup aldım. Dedesi Enver Paşa ile ilgili olarak İngiliz belgelerinde ortaya atılan iddialar Osman Mayatepek’i oldukça hiddetlendirmişti ve İngiltere nezdinde hukuki girişimde bulunmayı düşünüyordu.
Osman Mayatepek’in mektubunun bazı bölümlerini aşağıda veriyorum:
‘...Tarih, sömürgeci devrin İngiliz hükümetlerinin, istihbaratının, hariciyesinin ve Sömürgeler Ofisi’nin rakiplerini içten çökertmek için bu gibi manevralarda pek usta olduğunu zaten göstermektedir. İngiliz Propaganda Bürosu’nun tarih kisvesi altında Arnold Toynbee gibi gençler de dahil olmak üzere bazı tarihçileri propagandalarına álet ederek meş’um ‘Mavi Kitap’ gibi yayınlarını hepimiz biliyoruz.
22 LİRALIK VASİYET
...5-6 yaşlarında olmalıydım. Bir gün her çocuğun yaptığı gibi isteyip de elde edemediğim birşey için huysuzluk ederken anneannem Naciye Sultan (Enver Paşa’nın hanımı) beni yanına çağırdı, çok nazik ifadelerle davranışımın uygunsuzluğunu anlattı. En son söylediklerini hiç unutmam: ‘Bak, ben gençliğimde saraylarda yaşadım. Ama sonra şartlar değişti ve çok zor günler geçirdim, hattá maddi sıkıntılar yüzünden dişlerimdeki altınları bile söküp satmak zorunda kaldım. Hepimiz kanaatkár olmalıyız. Bu ailenin çocuğu olarak senden de bu beklenir. Büyüyünce sebebini daha iyi anlarsın’.
...Dedemden kalan evrak arasında, savaşta öldüğü takdirde tahakkuk edecek olan 22 liralık ikramiyesinden tek tek sıraladığı borçlarının ödenmesinden sonra artacak sekiz liranın ailesine verilmesini vasiyet eden bir mektubu mevcuttur. İngilizler’den bu kadar para aldığı iddia edilen bir kimse çok sevdiği eşini ve ailesini hiç olmazsa birkaç yıl geçindirecek bir mebláğ bırakamaz mıydı?
...Türkiye’yi terkettiğinde beş parasız olan dedem, Rusya’ya gitmeye çalışırken uçağı Riga üzerinde düştüğünde yakalanıp konulduğu hapishanede altı ay resim yaparak kazandığı birkaç kuruşu hanımı Naciye Sultan’a göndermişti. Milyonlarca doları olsaydı, resim yapıp para kazanmaya mı çalışırdı?
...Dedem eğer paraya düşkün olsaydı ailesini bu durumda bırakmazdı. İngiltere’ye muhtaç olmadan zenginleşme imkánlarına da sahipti. Zaharof’a gelince, o da paranın üstüne oturduktan sonra asalet unvanıyla ‘sus payı’ almış görünüyor.
Bu gibi iddialar, diğer pekçok örneklerde olduğu gibi, hataları ne olursa olsun, vatanseverliği teslim edilen, aralarındaki rekabete rağmen kişisel saygınlığı ve dürüstlüğü Atatürk tarafından da ifade edilen Enver Paşa’ya bir leke sürmekten ibarettir’
Enver Paşa’nın torunu Osman Mayatepek, haklı olarak böyle yazıyor.
Şimdi, sırası gelmişken, iddialarla ilgili olarak Paşa’nın diğer torunu Arzu Enver’in ne düşündüğünden bahsedeyim: Geçen hafta söylentiler gündeme geldiğinde arkadaşım Arzu’yu arayıp şaka niyetine ‘Bu milyonlar yoksa sende mi?’ dediğimde, tek cümlelik bir cevap almıştım: ‘Dedem mi rüşvet yemiş? Çüş be!’
İthal malı Nostradamus’u bırak yerli malı Müştak Baba’ya bak
Nisan 17, 2005 01:306dk okuma
Paylaş
Papa’nın ölümünden sonra, Türkiye’de bir Nostradamus modasıdır başladı.
Açık söyleyeyim: Nostradamus, zannedilenin aksine, gelecekle ilgili açık-seçik hiçbir şey yazmamıştır. Kehanet olduğuna inanılan şiirleri karmakarışık ifadelerle doludur ama bu ifadeler hiç durmadan yorumlanmış ve bu yorumlardan bir máná çıkartılmasına çalışılmıştır. Bizim ise, Nostradamus’a rahmet okuyacak derecede güçlü bir káhinimiz vardır: ‘Büyücülük’ yaptığı iddiasıyla 1830’larda idam edilen şair Müştak Baba... Temeli sayılara dayanan ve geleceği öğrenmeye de yaradığına inanılan ‘Ebced’ ilminin üstadı olan Müştak Baba, şiirlerinde sıra sıra kehanetlerde bulunmuş, hatta öldürüleceğini bile yazmıştır! İşte, Müştak Baba’nın bir kehaneti: Şairin, Ankara’nın 1923’te başkent olacağını tam 100 sene öncesinden söylemesinin belgesi...
DÜNYANIN dört bir tarafında ardarda yaşanan ve onbinlerce kişinin hayatına málolan depremlerden hemen sonra Papa Jean Paul’ün önceki hafta Hazreti İsa’ya kavuşması, böyle her ses getiren olayın sonrasında olduğu gibi, 16. yüzyılda yaşamış olan káhin Nostradamus’u hatırlattı. Gazetelerimizde günlerden buyana ‘Nostradamus, bütün bu olacakları asırlar öncesinden bilmişti’ gibisinden yazılar çıkıyor ve yorumlar yapılıyor.
Nostradamus konusunda, işin şu tarafını iyi farketmemiz gerekir: Dünyanın en büyük káhini olduğuna inanılan sözkonusu zát, söylenenlerin aksine, gelecekle ilgili olarak açık-seçik hiçbir şey yazmamıştır. Dörtlüklerden meydana gelen ‘Yüzyıllar’ isimli eserindeki şiirleri aslında karmakarışık ifadelerle doludur, bu ifadeler hiç durmadan yorumlanmış ve söylediklerinden bu yorumlarla bir máná çıkartılmasına çalışılmıştır.
Şiirlerine ve sonradan yapılan yorumlara bir örnek vereyim: Nostradamus, bir dörtlüğünde ‘Allah’ın şehrinde büyük bir gümbürtü kopacak / Çıkan kaos, iki kardeşi helák edecek / Güçlü kale zorluklara tahammül ederken yüce lider dayanamayacak / Büyük şehir yandığı sırada büyük savaşların üçüncüsü patlayacak’ diyor. Nostradamus yorumcularına sorarsanız, şiirde geçen ‘Allah’ın şehri’, New York’tur. ‘Helák olan iki kardeş’ 11 Eylül saldırısına maruz kalan İkiz Kuleler, ‘güçlü kale’ yine o gün saldırıya uğrayan Pentagon, ‘yüce lider’ de Birleşik Amerika’dır ve artık sırada Üçüncü Dünya Savaşı vardır!
Şimdi gelin, Nostradamus’un aynı şiirini 2000’ler’in Türkiye’sine uyarlayalım, daha doğrusu canımızın istediği gibi şerhedelim:
‘2002’de yapılacak olan genel seçimler, Allah tarafından korunan şehirde, yani evliyaların en büyüklerinden olan Hacı Bayram Veli’nin yattığı Ankara’da büyük bir gümbürtü kopartacak, iktidar el değiştirecek. Siyasi görüşleri aynı olmasına rağmen bir türlü biraraya gelemeyen düşman kardeşler, Mesut Yılmaz ve Tansu Çiller silinip gidecekler. Kale gibi güçlü olan devlet bu gümbürtüye dayanacak ama yüce lider Süleyman Demirel’in bütün ümidleri suya düşecek ve siyaset sahnesini terkedecek...’
Nostradamus’un şiirinin ilk üç mısraını böyle yorumladıktan sonra ‘Büyük şehirde bir yangın çıkacak ve bu yangının hemen ardından Üçüncü Dünya Savaşı patlayacak’ dediği satıra da istediğiniz mánáyı verebilir, yani uydurabilirsiniz!
Bize áit hemen herşeyi tamamen unutup kültürü bile Batı’dan ithal etme merakımıza şimdi káhinler ve kehanet bahisleri de iláve edildiğinden olacak, tarihin en güçlü káhinlerinden birinin vaktiyle Türkiye’de yaşadığını unutmuş vaziyetteyiz.
‘Büyücülük’ suçlamasıyla 1830’ların başında öldürülen Müştak Baba adındaki şairden sözediyorum...
Tam adı Mustafa Müştak Efendi olan Müştak Baba, 1750’lerde Bitlis’te doğdu. Medresede okurken tasavvufa merak saldı ve Kadiriye tarikatine girdi. Sonra, uzun seyahatlere çıktı; İstanbul’a da geldi, Selámi Efendi Dergáhı’na şeyh oldu ve zamanın hükümdarı İkinci Mahmud ile Sadrazam Ákif Paşa’nın yakın çevresine girdi. Derken memleketini özledi ve Bitlis’e dönerken uğradığı Muş’ta ‘sihirbazlık ettiği’ gerekçesiyle öldürüldü, bir iddiaya göre de idam edildi.
Zamanının kuvvetli bir şairi olan Müştak Baba ‘her harfin bir sayı değeri taşıması ve bu sayılar vasıtasıyla gelecekten haber verilmesi’ temeline dayanan ‘Ebced’ isimli sistemi kullanarak kehanetlerde bulunmuş ve kehanetlerini şiir şeklinde yazmıştı. 1846’da basılan ‘Divan’ındaki bazı şiirlerde çok sayıda kehaneti vardı, hattá basılmayan şiirlerinde de gelecekten haber vermedeydi, üstelik günün birinde ániden öldürüleceğini bile yazmıştı ve en önemli kehaneti, Ankara’nın 1923’te İstanbul’un yerini alıp başkent olacağını 100 küsur sene öncesinden söylemesiydi!
‘Müştak Baba Divanı’nın elyazması kütüphanelerinde çok sayıda nüshası bulunuyor ve onlarca şiir, ebced sisteminin gelecek tahminine uyarlanmasını bilen kişiler tarafından şifrelerinin çözüleceği zamanı bekliyorlar.
Bu sayfadaki kutularda ‘Ebced’ adı verilen sistem hakkında bazı bilgilerle Müştak Baba’nın bir kehanetinin, Ankara’nın başkent olacağını 100 sene öncesinden açık seçik yazdığı mısralarının açıklaması yeralıyor. Darısı, Müştak Baba’nın diğer şiirlerinin başına!
İŞTE, EBCED HESABI
Ertuğrul Özkök, isim değerlendirmesinde Tayyip Bey’in önünde
‘EBCED’ hem batı, hem de doğu dünyasında çok eski zamanlardan kalma, harflere dayalı bir hesap sistemidir ve şiirden gizli ilimlere kadar birçok alanda kullanılmıştır.
Temeli, alfabedeki her harfin belli bir rakam değeri taşımasına dayanır. Meselá eski alfabemizin ‘elif’i 1, ‘ye’si 10, ‘rı’sı 200, ‘kef’i 20, ‘lám’ı 30, ‘mim’i 40 kabul edilir, her harfin ayrı bir sayı değeri vardır ve dolayısıyla harflerden meydana gelen kelimeler de kendilerini meydana getiren harflerin değerlerinin toplamı olan sayılara karşılıktırlar. Meselá ‘Hülya Avşar’ isminin ebced karşılığı 1145, ‘Tayyip Erdoğan’ın 1289, ‘Ertuğrul Özkök’ün de 1512’dir. Ebcedi bilenlerin bu sayılar vasıtasıyla kişilerin geleceğinden haber verdiklerine de inanılır ama, o bahislere hiç girmeyelim!
Ebced, bir olayın meydana geldiği tarihi şiir şeklinde ifade etmeye de yarar ve bu işe ‘tarih düşürmek’ denir. Kelimedeki yahut cümledeki harflerin değerlerinin toplanmasından çıkan sayı, bir olayın meydana geldiği tarihi verir. Meselá 1754’te Marmara Denizi’nin donması üzerine söylenen ‘Deniz altmış sekizde dondu, buzdan bendeniz geçtim’ mısraının değeri 1168 Hicri yani 1754 Miladi, ‘Amma yaptın yahu doktor’ cümlesinin karşılığı da, ebcede göre 811’dir.
Şiirde ve tarihte böylesine işe yarayan ‘Ebced’den gizli ilimlerde, meselá geleceği tahminde yahut büyüde veya hastaya şifa verme konularında da istifade edilir. Ebcede dayanan ama çok daha karmaşık bir hesaplama sistemiyle yapılan gelecek tahminlerine, yani tam kehanete ‘cifir’ denir. Geçmişin büyük álimlerinin neredeyse tamamı kehanete merak salıp cifirle uğraşmış ama olacakları çok az bir bir kısmı tutturabilmiş ve kehanetler açık şekilde değil, mutlaka şifreyle yazılmışlardır. Káhinlerin kanaatine göre kafa karıştırıcı şifreleri kullanmak şarttır, zira kehanetler sıradan kişilerce değil, bu ilimlere vákıf olanlar tarafından çözülmelidir.
İşte, ebced ve cifir yoluyla gelecekten haber veren nádir kişilerden biri de Müştak Baba’dır. Yerli Nostradamus’umuzun Ankara’nın Hicri tarihle 1341’de yani 1923’te başkent olacağını 100 sene öncesinden haber verdiği şifreli şiiriyle söylediklerinin açıklaması, diğer kutuda...
Ankara’nın başkent olacağını 100 sene öncesinden bilmişti
MÜŞTAK Baba’nın, Ankara’nın 1923 yılında başkent olacağını söylediği şiiri, orijinal diliyle şöyle:
‘Me’vá-yı názenine kim elf olursa efser / Lá-büdd olur o me’va İslámbol ile hemser // Nun ve’l-kalem başından alınsa nun-ı Yunus / Aldıkda harf-i diger olur bu remz ızhár // Miftáh-ı sure-i Kaf ser-had-i kaf tá kaf / Munzamm olunmak ister Rá-yı Resul-i Peyamber // Háy-ı huy ile áhir maksud oldu záhir / Beyt-i veliyyü’l-ekrem Elhác Abd-i ekber // Ey pádişáh-ı fehhám Sultan Hacı Bayram / Revhán ister ikram-ı Müşták-ı abd-i çáker’
Şimdi, şiirin günümüz Türkçesiyle basit ama serbest tercümesini yapalım:
‘1000 mánásına gelen ELF sözü, güzeller beldesinin başına EFSER, yani tác olarak konursa, o belde İstanbul’dan farksız bir hále gelir. Sonra, Yunus Suresi’ndeki NUN ve Kaf Suresi’ndeki KAF harfleri alınır. Resul’ün, yani Hazreti Peygamber’in RI harfi de bunlara iláve olunmak ister ve maksad ‘háy-ı huy’ sözündeki ‘HE’ harfi ile tamamlanır. Ey anlayışlıların padişáhı olan Sultan Hacı Bayram! Senin bulunduğun o güzel belde, bu değersiz kul Müştak’tan hürmet istiyor!’
Müştak Baba, şiirin ilk mısraında ‘1000’ mánásına gelen ‘elf’ ve ‘tác’ demek olan ‘efser’ sözlerini veriyor ve ‘efser’in başına ‘elf’in iláve edilmesi gerektiğini söylüyor. Ebced hesabıyla 341 tutan ‘efser’e ‘elf’in, yani ‘1000’ sayısının ilávesiyle, Ankara’nın başkent yapıldığı 1923’ün Hicri takvimle karşılığı olan 1341 tarihini elde ediyoruz.
Şair, daha sonra beş mısrada sırasıyla ‘elif’, ‘nun’, ‘kaf’, ‘rı’ ve ‘he’ harflerini veriyor. Bu harfler, bu sırayla yazıldıklarında ortaya ‘Ankara’ kelimesi çıkıyor. Yani, Müştak Baba, ‘Ankara’nın eski harflerle yazılışı olan ‘A-N-K-R-H’ harflerini sıralıyor, ‘Güzeller beldesi ve Hacı Bayram’ın memleketi olan Ankara, 1341 yılında başlara tác olacak ve İstanbul’dan -yani, şiirin yazıldığı zamanın başkentinden- farksız hále gelecek’ diyor.
Kehanet, Müştak Baba’nın yaptığı gibi, olayın yaşanacağı yerin adıyla ve tarihiyle işte böyle yazılır ama Nostradamus’ta bu şekilde tek bir ifade bile yoktur. Dolayısıyla, ithal malı káhinleri bir yana bırakalım ve bu işlere merakımız varsa, açık-seçik konuşan kendi káhinlerimizin söylediklerinin üzerine eğilelim beyler!
Talát Paşa’nın kara kaplı ‘tehcir defteri’ni 90 yıl sonra yarın açıyorum
Nisan 24, 2005 01:216dk okuma
Paylaş
Diaspora Ermenileri, 24 Nisan tutuklamalarının 90. yıldönümü münasebetiyle bugün dünyanın dört bir yanında gösteriler yapıp Türkiye’yi en ağır ifadelerle suçlarlarken, bazı yabancı devlet adamları da, canımızı hayli sıkacak olan demeçler verecekler.
Tehcir tartışmalarının zirveye çıkması münasebetiyle, Hürriyet’te, yarından itibaren 1915 olaylarını konu alan bir dizi yayınlayacağım: ‘Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri’... Dizide, tehcir kanununun baş aktörü Dahiliye Nazırı ve Sadrazam Talát Paşa’nın ailesinden temin ettiğim, Paşa’nın özel arşivinde bulunan, dolayısıyla ‘birinci derece kaynak’ olma özelliği taşıyan ve bugüne kadar hiçbir yerde yayınlanmayan belgeler yeralacak. Talát Paşa bu dizi vasıtasıyla ilk defa bizzat konuşacak ve tehcir sonrasında yaptırttığı nüfus hesaplamalarını nakledecek. Paşa’nın vereceği sayılar, bu konularda çalışan ama suçlamaların maalesef bir hayli gerisinde kalan araştırmacılarımızın önünde umarım yepyeni bir pencere açar...
TÜRKİYE’de tam 90 yıl önce bugün, etkilerini bütün şiddetiyle hálá hissettiğimiz bir hadise yaşandı: 1915’in 24 Nisan sabahı devletin aleyhinde faaliyet gösteren Ermeni komiteleri kapatıldı, bazı Ermeni liderler tutuklandı ve bu uygulamadan bir ay sonra, 27 Mayıs 1915’te meşhur ‘tehcir kanunu’ çıkartıldı.
Şunu peşinen söyleyeyim: Bu kararlar bir ‘soykırım’ değildi ve tarifi çok sonraları Birleşmiş Milletler tarafından yapılıp çerçevesi de çizilmiş olan bu kavramla hiçbir alákası yoktu. Seneler boyu bitmeyen isyanlardan ve özellikle de doğu cephesinde Ruslar’la çarpışan orduya arkadan yapılan hücumlardan bıkıp usanmış olan devlet, müdafaa hakkını kullanmaya karar vermişti.
Diaspora Ermenileri, 24 Nisan tutuklamalarının 90. yıldönümü münasebetiyle bugün dünyanın dört bir yanında gösteriler yapıp Türkiye’yi en ağır ifadelerle suçlarlarken bazı yabancı devlet adamları da, canımızı hayli sıkacak olan demeçler verecekler.
BİRİNCİ DERECE KAYNAK
Tehcir tartışmalarının zirveye tırmanması münasebetiyle, Hürriyet’te, yarından itibaren benim hazırladığım ve 1915 olaylarını konu alan bir dizi başlayacak: ‘Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri’... Dizide, 1915’teki tehcir kanununu çıkartıp uygulayan Dahiliye Nazırı, yani İçişleri Bakanı ve sonraların sadrazamı Talát Paşa’nın ailesinden temin ettiğim, Paşa’nın özel arşivinde bulunan, dolayısıyla ‘birinci derece kaynak’ olma özelliği taşıyan ve bugüne kadar hiçbir yerde yayınlanmayan belgeler yeralacak ve 1915 olaylarının baş aktörünün evrakı bu diziyle ilk kez günışığına çıkmış olacak.
Benim, Sadrazam Talát Paşa’nın hatırası ile ilk temasım, bundan 25 sene kadar önce, o yıllarda hayatta olan eşi Hayriye Talát Bafralı ile tanışmamla başlamış ve Hayriye Hanım’ın Milliyet’te ‘Kocam Talát Paşa’ başlığıyla 1982’de yayınladığım hatıraları büyük ses getirmişti.
Hayriye Talát Hanım, Paşa’nın Berlin’de 1921’in 15 Mart’ında bir Ermeni terörist tarafından katledilmesinden sonra ikinci bir evlilik yapmış ama Paşa’sının hatırasına son nefesine kadar bağlı kalmıştı. Üstelik, sürgün yıllarında memleket memleket dolaşmış olmalarına rağmen Talát Paşa’nın özel evrakını titizlikle muhafaza etmiş ve hayata veda ettiği 1983 Ocak’ından kısa bir müddet önce, Paşa’nın özel arşivinden bazı belgeleri bana vermişti. Bu belgeler arasında, Talát Paşa’nın hazırlattığı Ermeni nüfusu sayımları da vardı.
AİLESİNDEN TEMİN ETTİM
Yarın başlayacak olan diziye adını veren ve Paşa’nın tehcir sonrasında yaptırttığı nüfus istatistiklerinin kayıtlı olduğu ‘kara kaplı defter’i ise, hafta başında, Hayriye Hanım’ın torunu Ayşegül Bafralı’dan temin ettim. Ayşegül Bafralı’ya bu münasebetle bir defa daha teşekkür ediyorum.
‘Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri’ isimli dizide, işte bu kayıtlarla beraber yine Talát Paşa’ya ait olan ve seneler önce Hayriye Talát Hanım’dan aldığım tehcirle ilgili diğer başka belgeleri de yayınlayacağım. Dizide, Paşa’nın bazı aile yazışmalarının yanısıra, İttihad ve Terakki’nin İstiklál Savaşı yıllarında sürgünde bulunan sabık liderlerinin, Mustafa Kemal Paşa’ya yazdıkları birkaç mektup da yeralacak.
Şu anda 1915 olayları ile ilgili olarak diasporanın iddialarını çürütebilecek bilimsel seviyeden bir hayli gerilerde olduğumuzun bilmem, farkında mısınız?
Diaspora, Anadolu’da 1915’te várolan gerçek Ermeni nüfusunu birkaç katına çıkartıp ‘Türkler, 1.5 milyon Ermeni kestiler’ iddiasından hareketle işi soykırım boyutuna götürmeye çabalarken, ortalığa yeni dökülen ve ‘entellektüel’ olmanın şartının memlekete ve mukaddes bilinen hemen herşeye hakaretten geçtiğini zanneden dar bir çevre bu iddiaların ardına takılmış, gidiyor. Ermeni meselesiyle ilgili olarak tek bir sayfa olsun okumamış, arşivlerden içeriye adım atmalarını bir yana bırakın, 1915 olaylarının kaynaklarının neler olduğundan bile habersiz ama ‘Hem Ermeniler’i, hem de Kürtler’i kesmiş olduğumuzu artık kabul edelim’ deyip işi ‘özür dileme’yi teklif etme cür’etine kadar götüren bir güruh bunlar...
CİDDİYETİNİ ANLAMADIK
Diğer tarafta, iddiaları çürütmeye çalışan ‘bizim’ tarihçilerimiz var, fakat yapılan yayınların neredeyse tamamı ‘dışarıya’ değil ‘içeriye’, yani ‘bize’ hitap ediyor; tehcirle ilgili olarak verilen sayılar genellikle ‘tahmine’ ve ‘temenniye’ dayanıyor. İşin daha da garip tarafı, meseleye dünyayı değil, Türk kamuoyunu tatmin edercesine yaklaşıyoruz ve karşı tarafın iddialarının etkisini farketmeden hálá ‘Ermeniler’in çok az bir kısmını sürdük ama gönderilenlere şefkat gösterdik, onlar için seyyar hastahaneler bile kurduk’, ‘Biz onları öldürmedik, onlar bizi öldürdüler’ yahut ‘Ermeniler sürüldüler fakat seneler sonra daha kalabalık olarak geri geldiler’ gibisinden sözler etmekle meşgulüz.
Ermenice bilen tek bir tarihçiye bile sahip olamadığımız için, yarım asırdan buyana, Esat Uras’ın 1950’de çıkarttığı ‘Tarihte Ermeniler ve Ermeni Mes’elesi’ isimli kitabı kadar ses getiren bir eser verebilmiş değiliz ve tarafsız ilim kuruluşlarının bile itibar etmediği birkaç yabancı akademisyenin yazıp çizdikleri de bir ses getirmiyor! Dolayısıyla iş Uruguay’dan Fransa’ya, Arjantin’den Kanada’ya, Lübnan’a, Birleşik Amerika’nın birçok eyaletine ve nihayet Polonya’ya kadar uzanırken, akademik alanda biz hálá sadece Türkiye’ye hitap etme yolundayız ve bu umursamazlığın sonuçlarının zamanla nasıl daha tatsız bir hále gelebileceğini tahmin edemiyoruz.
Yarın başlayacak olan dizide tehcirin mimarı Talát Paşa ilk defa bizzat konuşacak ve tehcir sonrasında yaptırttığı nüfus hesaplamalarını nakledecek.
Paşa’nın vereceği ve çoğumuza bir hayli farklı gelecek olan sayılar, bu konularda çalışanların önünde umarım yepyeni bir pencere açar...
Paşa’nın kara kaplı defterinde neler var?
YARIN başlayacak olan dizinin ‘Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri’ adını taşımasının sebebi, dizide verilecek bilgilerin en önemli kaynağının Paşa’nın Anadolu’daki nüfus hareketlerini kaydettirdiği kara kaplı bir defter olması. Paşa’nın hanımı rahmetli Hayriye Talát Hanım’ın torunu Ayşegül Bafralı’dan yayınlamak için ödünç aldığım defter 10x15 santim eb’adında ve üzeri siyah bezle kaplı.
Defterin muhteviyatı, üç bölümden meydana geliyor: İlk kısımda ‘93 Harbi’nden, yani 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı’ndan ve 1913’teki Balkan Savaşı’ndan sonra Rumeli’den Anadolu’ya göçeden Müslümanlar’ın sayıları veriliyor. Bunu, savaş yüzünden doğu viláyetlerinden batıya yapılan göçlerin dökümleri izliyor ve ardından Müslüman savaş esirleriyle Arap İsyanı’nın patlaması üzerine devlet aleyhine çalıştıkları için Suriye’den sürgüne gönderilen Arap ailelerin sayıları geliyor.
İleriki sayfalarda, Birinci Dünya Savaşı’nın çıkmasıyla yollara düşen göçmenlerden bahseden listelerin ardından zorunlu göçe tábi tutulan Ermeniler’in sayılarının yazılı olduğu bir başka liste geliyor ve ‘Yunanistan’a firar eden Rum aháli’ ile yerlerinden nakledilen Rumlar’ın sayılarının verildiği bölümden sonra Ermeniler ile Rumlar’dan kalan malların dökümü yapılıyor. Listelerin bir kısmı, renkli tablolarla ve grafiklerle destekleniyor.
SÜRGÜNDEKİ SADRAZAMIN TUTKULU AŞK MEKTUPLARI
TALÁT Paşa, kendisinden 21 yaş küçük olan eşi Hayriye Hanım’a büyük bir aşkla bağlanmış ve aynı derecede büyük bir aşkla karşılık görmüştü.
Paşa, Almanya’da sürgünde yaşadıkları sırada kısa bir müddet için Macaristan’daki akrabalarını ziyarete giden hanımına 1920’nin 13 Mart’ında Berlin’den gönderdiği kartpostalda bakın, neler yazıyor:
‘İki gözüm, canım, ciğerim, elmasım, ruhum karıcığım,
Bu sabah iki kartını aldım. Áfiyetle Passau’ya (bugün, Almanya’nın Avusturya sınırında bulunan bir şehir) kadar gittiğini tebşir ediyor idi (müjdeliyordu). Viyana’da gider iken kalmayacağınızı anladım. İnşaallah kemál-i áfiyetle bugün Peşte’ye vásıl olmuşsunuzdur (ulaşmışsınızdır). Asıl özlemek, tahammül edememek, benim içindir. Sen ne kadar olsa yollarda eğlendiğin gibi orada ağabeyinin, teyzenin, Mebrure Hanım’ın yanında elbette beni unuttuğun dakikalar olacaktır. Ben ise, hiçbir dakika seni unutamıyorum. Yazdığın gibi, inşaallah çok kalmazsın.
İstanbul’dan yeni haber almadım. Burada da yeni birşey yoktur. Geçen akşam Mebrure Hanım, Peşte’den burasını buldu (‘telefon etti’ anlamında). Çarşamba günü akşamı, olmazsa cuma günü akşamı ben evde beklerim. Sen de beni bul, olmaz mı?
Gözlerinden öperim güzel tombulum. Teyzene, Mebrure Hanımefendi’ye arz-ı hürmet ederim. Abdullah’ın, Neriman’ın ....’ın gözlerinden öperim.’
.Talát Paşa’ya göre 1914 yılındaki Ermeni nüfus 1 milyon 256 bin 403
Nisan 26, 2005 00:016dk okuma
Paylaş
Sadrazam Talát Paşa, 1915 tehciri sırasında Osmanlı topraklarında yaşayan Ermeniler’in kesin sayısının belirlenmesi maksadıyla geniş bir çalışma yaptırtmıştı. Paşa’nın özel evrakı arasında bulunan belgelerde ‘1914 itibariyle 1 milyon 187 bin 818 Gregoryen ve 63 bin 967 Katolik Ermeni vardır ve toplamları 1 milyon 256 bin 403 eder’ deniyor, daha sonra ‘sayımda eksiklikler yapılmış olabileceği için, bu sayının 1.5 milyon civarında olabileceği’ söyleniyor.TALÁT Paşa’nın kara kaplı defterinin yanısıra, özel arşivinde bulunan diğer bazı belgelerde, 1915 tehcirinden önce ve hemen sonra, Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan Ermeniler’in kesin sayısının belirlenmesi maksadıyla geniş bir çalışma yaptırıldığı görülüyor. Dizinin dün yayınlanan ilk bölümünde, Paşa’nın tehcir edilen Ermeni sayısını 924 bin 158 olarak verdiğini yazmıştım. Tehcirin viláyetlere ve sancaklara göre dağılımını gösteren belgelerde hangi viláyetten nereye ne kadar Ermeni’nin gönderildiği gösterildikten sonra, genel nüfus değerlendirilmesine geçiliyor. Bu fasılda İstanbul Ermenileri’nden de söz ediliyor ve İstanbul’da 1914’te 68 bin 422 Ermeni’nin yaşadığı, bu sayının bir yıl sonra 80 bine çıktığı ama hiçbirinin alınmadıkları söyleniyor. Bütün bu uzun listelerden sonra, bu sayfada orijinal metninin fotoğrafını gördüğünüz tek paragraflık bir yorum yapılıyor: ‘1330 (1914) icmálinde (sayımında, toplamında) Ermeni Gregoryen nüfus-ı umumisi (genel nüfusu) 1 milyon 187 bin 818 ve Ermeni Katolikler’in mikdarı 63 bin 967 ki, her ikisinin mecmuu (toplamı) 1 milyon 256 bin 403’ten ibaret olarak gösterilmiştir. (Toplamın fazla çıkmasının sebebi sayılara yabancı uyruklu Ermenilerin de dahil edilmesidir.) Nüfus-ı mevcude (mevcut nüfus) tamamen tahrir olmadığından (yazılmadığından), mikdar-ı hakiki (gerçek mikdar) 1 milyon 500 bin kadar olacağı gibi, bugün mevcud olarak báláda (yukarıda) görülen yerli ve yabancıların 284 bin 157 mikdarına da ihtiyáten yüzde 30 kadar iláve eylemek iktiza eder ki (gerekir ki), bu takdirde mevcud-ı hakiki (hakiki mevcud) 250 bin ile 400 bin arasında bulunmuş olur.’ Bu cümlelerde, daha basit bir ifadeyle şöyle deniyor: ‘İmparatorlukta 1914 yılında yaşayan Gregoryen ve Katolik Ermeniler’in sayısı 1 milyon 256 bin 403 idi. Bazı eksikliklerin olabileceğini gözönüne alarak, bu sayıyı 1.5 milyona yükseltebiliriz. Tehcirin uygulandığı viláyetlerde şu anda 284 bin 157 Ermeni kalmıştır ama bu mikdarı da her ihtimale karşı yüzde 30 oranında arttırdığımız takdirde, tehcir bölgelerindeki Ermeniler’in 250 ilá 400 bin arasında olduğunu söyleyebiliriz.’ Talát Paşa, yani Ermeni tehcirinin başındaki kişi kendi notlarında ‘Toplam Ermeni nüfusu en fazla 1.5 milyondu. Bunun 924 bin 158’i tehcir edildi ama tehcirin yapıldığı viláyetlerde hálen 400 bin kadar Ermeni yaşıyor’ derken, diaspora Ermenileri bugün ‘1.5 milyondan fazla Ermeni öldürülmüştü’ iddiasında bulunuyorlar.Hesaplamayı bir de siz yapın ve hangi tarafın matematiğinin daha zayıf olduğuna kendiniz karar verin!Yetim kalan 6 bin 858 Ermeni çocuğu Müslümanlar büyütmüşTALÁT Paşa’nın kara kaplı defterinde, tehcir sırasında çeşitli sebeplerle hayatlarını kaybeden Ermeniler’in kimsesiz kalan ve devlet tarafından koruma altına alınan çocuklarının da bir listesi var. ‘Ermeni Eytámı’ yani ‘Ermeni Yetimleri’ başlığı altındaki listeye 10 bin 314 çocuk kaydedilmiş ve bunların bir kısmının Müslüman ailelere dağıtıldığı yazılmış. Listeye göre, en fazla sayıda Ermeni yetim, Halep’te bulunuyor. Talát Paşa’nın ‘kara kaplı defteri’nin ‘Ermeni Eytámı’ başlıklı sayfasında yeralan liste, yan tarafta.Cemal Paşa, Mustafa Kemal’e ‘Enver’i durdurmalısın’ diyorİTTİHAD ve Terakki Partisi’nin Talát Paşa gibi önde gelen bir liderini yazarken, partinin diğer önemli isimlerinden de bahsetmek ve bu kişilerin o yıllarda İstiklál Savaşı’nı sürdürmekte olan Mustafa Kemal Paşa’ya yazdıkları bazı mektupları da yayınlamak istedim.İşte o mektuplardan biri: İttihad ve Terakki’nin Talát ve Enver Paşalarla beraber üç liderinden biri olan Bahriye Nazırı Cemal Paşa’nın, Bakû’dan trenle Tiflis’e giderken 1922’nin 9 Temmuz’unda Ankara’ya, Mustafa Kemal Paşa’ya gönderdiği ve eski dává arkadaşı Enver Paşa’dan yakındığı oldukça uzun mektubunun bazı bölümleri...Cemal Paşa, şu anda bende bulunan ve aşağıda günümüz Türkçesi’ne naklettiğim mektubunu kaleme almasından sadece 13 gün sonra, 22 Temmuz’da Tiflis’te Talát Paşa gibi Ermeni kurşunlarıyla can verecektir. ‘Sevgili kardeşim Mustafa Kemal Paşa,...Şimdi iki gözüm, Orta Asya için, daha doğrusu bütün Müslüman Asya’sı için bugünün en mühim meselesi, Enver’in Buhara’da teşebbüs ettiği işlerdir. Enver, avantüriyelerin (maceracıların) yapabilecekleri en son işi de yaptı, kendisini Buhara emiri ilán etti. ...Bináenalyh şimdi bizim Enver, ...şimdi Buhara hükümeti aleyhine harbediyor, Sovyet Rusya hükümeti de, Buhara cumhuriyet hükümetinin müttefiki sıfatıyla ordusuyla o hükümete yardım ettiğinden, tabii, onlarla Enver arasında muharebe ilán edilmiş bulunuyor.Orta Asya’daki ve Rusya’daki İslam álemi, Enver’in bu teşebbüsü karşısında büyük bir ümide kapıldı. Herkes, Enver’in bu hareketinde haklı olduğunu teslim ediyor ama vakitsiz davrandığını söyleyenler de az değil!...Enver onların başına geçti ve Ruslar ile hoş geçinmek hakkındaki kesin kararına, kendi öz vatanının Ruslar’dan ümid ettiği maddi ve manevi yardımlara rağmen, Sovyet Rusya aleyhine mücadeleye karar verdi. Enver, şimdi, Orta Asya’da ve Afganistan’da böyle bir şahsiyet olarak kabul olunup müjdeleniyor.... Acaba Enver bu hareketinde muvaffak olabilecek mi?Bence hayır, bin kerre hayır!.. Enver kat’iyyen başaramaz ve Enver’in giriştiği hareket ne kadar çok direnirse, sonuçta uğrayacağı harap vaziyet, o kadar şiddetli olacaktır....Siz, Mustafa Kemal Paşa, bu zavallı Müslümanlar’a Enver’in teşebbüsünün fenalıklarını şimdiden söylemeye ve onları merhametsiz sonuçların doğacağı çılgınca teşebbüslerden kaçınmaya davete mecbursunuz. Böylece Ankara’nın kurtuluşu mücadelesini takip etmekte olan ben ve arkadaşlarım daha büyük bir kalp kuvvetiyle çabamıza devam ederiz ve İslam álemi, Ankara’nın peyki (uydusu) haline gelir. Daha da önemlisi, Ruslar Ankara’nın ve gölgesinde bulunan İslam áleminin hakikaten dost olduğunu görerek Anadolu’ya yaptıkları yardımları en yüksek seviyeye çıkartırlar....Gözlerinizi öperim kardeşim. Ahmed Cemal.‘Beni böyle üzmen için acaba ne günah ettim?’BİRİNCİ Dünya Savaşı’ndan sonra İttihad ve Terakki’nin lider kadrosuyla beraber Türkiye’den ayrılıp Berlin’e yerleşen Sadrazam Talát Paşa, Almanya’da ‘Ali Sái’ takma adını kullanıyordu. Eşi Hayriye Talát Hanım, kendisine büyük bir aşkla bağlı olan Paşa’sını sürgün günlerinde yalnız bırakmamış, İstanbul’dan gizlice çıkıp Berlin’e gitmişti.Talát Paşa’nın burada yayınladığım kartpostalı, Berlin’den kısa bir seyahat için Macaristan’a giden hanımından günler boyu bir haber alamamasının yarattığı üzüntüyü aksettiriyor. Paşa, eşi Hayriye Hanım’a Budapeşte’deki Osmanlı Konsolosu Abdullah Hulusi Bey vasıtasıyla 1920’nin 24 Ekim’inde gönderdiği kartpostalda, sitem üstüne sitem ediyor:‘İki gözüm Hayriyeciğim,Beni ne kadar merakta bıraktığını tasavvur edemezsin. Daha yoldan bana iki kart gönderen karıcığım elbette bu kadar çabuk beni unutmaz, beni habersiz bırakmaz diyorum ve cidden merak ediyorum. Bununla beş kart oldu, gönderiyorum. Senden on gündür bir tek haber almadım. Hastalandın mı? Öyle olsa Abdullah iki satır birşey yazar diyorum. Beni bu kadar üzmek, azába sokmak için acaba günahım nedir? Bu kartımı alır almaz sıhhatine ve vakt-i hareketine dair bana derhal telgraf yaz. İstanbul’dan bugün hem Şefkati’den, hem İsmail Bey’den mektup aldım. Anam, ablalarım, Vasfıdil hepsi iyi imiş. Vasfıdil’in verem olduğunda bazı doktorlar mütereddid imiş, bazıları da birinci derecedir diyorlar imiş. Gel de, onu getirtmek için düşünelim. Burhan’ı ..... tarikiyle (yoluyla) göndermişler. Burada başka havadis yok. Teyze hanıma, Mebrure Hanım’a hürmetler. Abdullah’ın, çocukların gözlerinden öperim. Ali Güneş
.
Tehcir edilen Ermeniler 924 bin 158 kişiydi
Nisan 27, 2005 12:065dk okuma
Paylaş
ERMENİ tehciriyle ilgili sayılar, Talát Paşa’nın kara kaplı defterinin üçüncü kısmını oluşturuyor. Paşa, defterin tehcire ayrılan sayfalarında önce ne kadar Ermeni’nin zorunlu göçe tabi tutulduğunu yazıyor, arkasından tehcir kanununun imparatorluğun hangi viláyetinde ve hangi sancağında kaç Ermeni’ye uygulandığını liste halinde veriyor. 27 Mayıs 1915’te çıkan ‘Geçici Tehcir Kanunu’ uyarınca mecburi göçe tabi tutulan Ermeniler’in sayısı, Talát Paşa’nın kayıtlarına göre, 924 bin 158.
Sürgünün en yoğun şekilde uygulandığı şehir 141 bin 592 kişiyle Sivas, en az sayıda Ermeni’nin nakledildiği viláyet ise 4 bin 381 kişiyle Konya.
Defterde daha sonra, sürgüne gönderilmeyen Ermeni yetimlerin viláyetlere göre dağılımları gösteriliyor ve bunu Ermeniler’den kalan boş binaların, istimlák edilen gayrımenkullerin, çiftliklerin ve madenlerle imtiyazların kısa dökümleri takip ediyor.
Talát Paşa’nın kayıtlarına göre, 27 Mayıs 1915’te çıkan ‘Geçici Tehcir Kanunu’ uyarınca mecburi göçe tabi tutulan Ermeniler’in sayısı 924 bin 158. Sürgünün en yoğun şekilde uygulandığı şehir 141 bin 592 kişiyle Sivas, en az sayıda Ermeni’nin nakledildiği viláyet ise 4 bin 381 kişiyle Konya.
Ancak, Paşa’nın, viláyetlerden birinde 270 sürgünü eksik gösterdiği görülüyor.
TEHCİRİN EN ÖNEMLİ BELGESİ
Ermeni tehciri konusunda ilk elden belge olma özelliği taşıyan yukarıdaki liste, Sadrazam Talát Paşa’nın kara kaplı defterinde bu şekilde yeralıyor. Listenin yeni harflere çevrilmiş hálini ise yanda görüyorsunuz. Defterde bu listenin bulunduğu sayfadan sonra Ermeni yetimlerin ve yine Ermeniler’den kalan boş binalarla gayrimenkullerin, çiftliklerin ve maden imtiyazlarının dökümü geliyor.
Talát Paşa, tartışmaya 90 yıl sonra katılıyor
Sadrazam, Dahiliye Nazırı ve Ermeni tehcirinin mimarı olan Talát Paşa, 1915 olaylarının üzerinden tam 90 sene geçtikten sonra, ilk defa bugün konuşuyor ve tehcir tartışmalarına özel arşivinde bulunan, şimdiye kadar hiç yayınlanmamış belgelerle katılıyor!
Dün, sayfamda dizinin tanıtımını yaparken de yazmıştım: Bu dizide yeralan tehcir sayılarıyla diğer bilgilerin temeli, Sadrazam Talát Paşa’ya ait olan ve Paşa’nın hanımı Hayriye Talát Hanım’ın torunu Ayşegül Bafralı’dan yayınlamak üzere aldığım 10x15 santim eb’adında bir defterle yine Talát Paşa’ya ait bulunan ve senelerden beri bende bulunan diğer belgelere dayanıyor. Paşa’nın Anadolu’da 1915 sonrasındaki nüfus hareketlerini ve istatistikleri kaydettirdiği kara kaplı defter, üç fasıldan meydana geliyor: Müslüman muhacirler, tehcir edilen Ermeniler, devlet aleyhine çalıştıkları için aynı şekilde mecburi göçe tabi tutulan Rumlarla Araplar ve gayrımüslimlerden kalan mallar...
Dizinin hemen başlangıcında, bir hususa dikkat çekmem lázım:
Talát Paşa’nın kara kaplı defterinde ve Paşa’ya ait diğer belgelerdeki sayılar bizde bu konularda şimdiye kadar gereken gerçekçi çalışmalar pek yapılmadığı için çoğumuza bir hayli yabancı, hattá yüksek gelebilir, fakat hepsi birinci derece kaynak olan bu sayılar, abartılmış rakamlarla dolu ‘soykırım’ suçlamalarına karşı birer savunma kanıtı gibidir.
‘Sadece Ermeniler’i değil, Kürtler’i de kesmiştik. Yaptığımız soykırım dolayısıyla özür dileyelim, mesele hallolsun’ diyen gönüllü cahillerimiz gölge etmesinler; akademik çevrelerimiz de ‘Biz onları değil, onlar bizi öldürmüştü’ ucuzluğunu bir tarafa bırakıp ilmi yola girsinler, yeter...
Leylekyan müsterih olsun, Talát Paşa’nın mezarını çöplük yaptık
Gazetelerde görmüşsünüzdür: Merkezi Brüksel’de bulunan ‘Avrupa Ermeni Federasyonu’ isimli örgütün başkanı Laurent Leylekyan, geçen hafta Türk hükümetinden bazı garip taleplerde bulundu.
Adıyla kafa yapısının tam bir uyum içerisinde bulunduğu taleplerinden belli olan Bay Leylekyan, Talát Paşa’nın İstanbul’daki mozolesinin yıkılmasını, ‘Talát’ ve ‘Enver’ isimlerini taşıyan caddelere başka isimler verilmesini, Ermeniler’in Türkler’e yönelik cinayetlerinin sergilendiği müzelerin kapatılmasını ve ‘soykırım’ kavramından bahsedilmesini yasaklayan kanunların kaldırılmasını istiyordu.
Leylekyan’ın saçmalıklarını okuduktan sonra, Farsça eski bir deyimi, ‘Diváne rá kalem nist’ yani ‘Deliye günah yazılmaz’ sözünü hatırlayıp güldüm ama dün sabah Şişli taraflarında gördüklerim, gülüşümü acı bir tebessüme çevirdi ve ‘Leylekyan’ın bazı taleplerini biz kendi kendimize çoktaaaan yerine getirmişiz’ diye düşündüm.
Dün sabah, bu dizide kullanmak maksadıyla Talát Paşa’nın Şişli’de, Hürriyet-i Ebediye Tepesi’nde bulunan kabrinin fotoğraflarını çekmeye gittim ve kabir yerine bir mezbeleyle karşılaştım! Talát, Enver, Mahmud Şevket ve Midhat Paşalar ile beraber 31 Mart ayaklanmasında şehid edilen diğer askerlerin türbelerinin bulunduğu mekánda sanki yeni bir isyan yaşanmıştı. Ábidenin altındaki türbenin kilidi kırılmış ve merdivenle inilen mezarlık artık akşamcıların mekánı olmuştu. Bahçedeki láhidler boş şişelerle dolu bira sandığı niyetine kullanılıyordu ve sözün kısası, etraftaki herşey içler acısı haldeydi.
Aynı mekán, 1996’da, Enver Paşa’nın cenazesinin Tacikistan’dan naklinden önceki günlerde de bu şekildeydi ve vaziyetini gündeme getirmemden sonra alelácele temizlenmiş fakat Paşa’nın cenaze merasiminden sonra her şey yine eski tas, eski hamam olmuştu.
Avrupa Ermeni Federasyonu’nun başkanı Laurent Leylekyan, müsterih olsun ve Türk Hükümeti’nden böyle taleplerde bulunarak kendisini yormasın. Hürriyet-i Ebediye Tepesi’nin bakımından sorumlu olan Büyükşehir Belediyesi umursamazlığına devam ettiği ve mekán askeriyeye devredilmediği takdirde, sadece Talát Paşa’nın değil, ebedi uykularını bu şehitlikte uyuyanların mezarlarından çok yakında tek bir iz bile kalmayacak!
Posta memuruydu sadrazam oldu
Adını bulvarlara, caddelere, mahallelere ve okullara verdiğimiz Talát Paşa’nın kim olduğunu mutlaka biliyorsunuzdur ama, gene de kısaca hatırlatayım:
Tam adı ‘Mehmed Talát’ olan Talát Paşa, Edirne’de 20 Ağustos 1874’te doğdu. Genç yaşlarındayken babasını kaybetti ve ailesini geçindirebilmek için Posta ve Telgraf İdaresi’ne girdi. İttihad ve Terakki’nin kurucularından oldu, Abdülhamid rejimi aleyhindeki çalışmalara katıldığı için tutuklandı, 25 ay hapis yattı ve Selánik’e sürgün edildi.
Burada seyyar postacılık yapan Mehmed Talát, 1908’de İkinci Meşrutiyet’in ilánından sonra Edirne’den milletvekili seçildi, Hüseyin Hilmi Paşa Kabinesi’nde Dahiliye, Küçük Said Paşa Hükümeti’nde de Posta ve Telgraf Nazırlığı’na getirildi. Talát Bey, 23 Ocak 1913’teki Babıali baskınının düzenleyicilerinden ve Enver ve Cemal Paşalar ile birlikte İttihad ve Terakki Partisi’nin üç liderinden biriydi. 1913’ün 13 Haziran’ında kurulan Said Halim Paşa Hükümeti’nde yeniden Dahiliye Nazırı oldu ve 1915’teki Ermeni tehcirini bizzat yürüttü. 4 Şubat 1917’de sadrazamlığa, yani başbakanlığa getirildi ve ‘Paşa’ unvanı aldı.
Birinci Dünya Savaşı’nı kaybetmemiz üzerine 8 Ekim 1918’de istifa eden Talát Paşa, İttihad ve Terakki’nin diğer liderleriyle beraber 2 Kasım gecesi bir Alman denizaltısıyla Türkiye’yi terketti. Önce Rusya’ya, oradan da Almanya’ya gitti.
Talát Paşa, savaş yıllarında Anadolu’da yaşanan Ermeni olayları sırasında aldığı tedbirler sebebiyle diaspora Ermenileri tarafından ‘en büyük düşman’ ilán edilmişti ve Berlin’de, 1921’in 15 Mart sabahı Sogomon Tehliryan adında bir Ermeni komitacı tarafından ensesinden vurularak katledildi. Tehliryan yargılandığı Alman mahkemesinde beraat ederken, Paşa’nın kemikleri cinayetten 24 yıl sonra, 25 Şubat 1944’te Berlin’den İstanbul’a getirildi ve büyük bir askeri törenle Hürriyet-i Ebediye Tepesi’ne defnedildi.
Maarif Nazırı Emrullah Efendi de hep uyurdu ama çok büyük álimdi
Mayıs 01, 2005 01:495dk okuma
Paylaş
Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç’un hangi toplantıda olursa olsun hemen uykuya dalması ve nádiren uyanık bulunduğu anlarda ‘Ruslar yeni zengin gibiler’ yahut ‘vergisini veren vatandaş yolunmuş tavuğa benzer’ gibi sözler etmesi, bana 20. asrın ilk yıllarının meşhur Maarif Nazırı Emrullah Efendi’yi hatırlattı.
Emrullah Efendi de hemen her toplantıda uyur, uyumadığı zamanlarda da hálá hatırlanan şakalar yapardı. Meselá, şimdilerde ciddi anlamda söylendiğini zannettiğimiz ‘Şu mektepler olmasa maarifi ne güzel idare ederdim’ esprisi, ona ait idi. Ama, Emrullah Efendi’nin Atilla Bey’den küçük bir farkı vardı: Zamanının en büyük álimlerindendi. İşte, iktidar koltuğuna 90 küsur sene arayla oturan siyasilerin yaptıkları esprilerdeki mizah çizgisinin nasıl seyrettiğinin küçük bir örneği...
KÜLTÜR ve Turizm Bakanı Atilla Koç hangi toplantıda olursa olsun hemen tatlı bir uykuya dalıyor, uyanık bulunduğu anlarda söyledikleriyle haber oluyor ve sözleri günler boyu tartışılıyor.
İşe Rus turistlerin ‘sonradan görme’ olduklarını anlatmakla başlayan bakan, önceki gün de ‘vergisini veren vatandaşların yolunmuş tavuğa benzedikleri’ beyanında bulundu, derken konuyu sık sık yaptığı şekerlemelere getirdi ve ‘Bundan böyle gözlerimi dinlendirirken güneş gözlüğü takacağım, dolayısıyla gazeteciler fotoğraflarımı çekemeyecekler’ dedi.
Atilla Koç’un bu uyku düşkünlüğü, bana 20. asrın ilk yıllarının meşhur Maarif Nazırı, yani Milli Eğitim Bakanı Emrullah Efendi’yi hatırlattı.
YOLU BİLE ŞAŞIRIRDI
Emrullah Efendi de hemen her yerde uyuyup gitmesiyle tanınırdı ama günümüzün politikacılarından bir farkı vardı: O devrin önde gelen álimlerinden ve yenilikçilerinden biri sayılmış, eğitimde modernleşmenin öncüsü olmuştu. Türkiye’de eğitimin o zamanın ölçülerine göre çağdaş bir seviyeye çıkması için elinden geleni yapmıştı ve bütün bu faaliyetinin yanısıra dalgınlığıyla ve uykuculuğuyla da meşhurdu.
Konuşmaya başladığı anda zamanı ve mekánı unutup gider, kürsüde günün en mühim meselesi hakkında konuşacak olsa konu şiire yahut eski hikáyelere kadar uzanır; yolda rastladığı bir dostuyla sohbete girse, geldiği yolun tersine dönüp yürümeye başlar, katıldığı toplantının uzaması halinde de horul horul uykuya dalardı.
Emrullah Efendi’nin dalgınlığı ve uykuculuğu, zamanının karikatürcüleriyle hiciv şairlerine ilham vermiş, hakkında bol bol yazılıp çizilmişti. Ama günün birinde söylediği bir söz yüzünden ilmi de, dalgınlığı da, uyku merakı da geri plana düşmüş ve adı, günümüze kadar bu sözü sayesinde devam edegelmişti: ‘Şu mektepler olmasaydı maarifi ne güzel idare ederdim’ sözü sayesinde...
Maarif Nazırı Emrullah Efendi’nin bir dost meclisinde şaka maksadıyla söylediği bu söz zamanla ‘cehalet eseri’ diye yorumlanır, eğitimde bir problem yaşandığında mutlaka hatırlanır ve alay maksadıyla teláffuz edilir oldu. Dolayısıyla, sözün sahibinin nasıl bir yenilikçi olduğu, Türk eğitim sistemine ne kadar önemli hizmetlerde bulunduğu unutuldu, gitti. Ona göre, Osmanlı İmparatorluğu’nda ilköğretimin yaygınlaşması için en az üç neslin geçmesi gerekiyordu ama yüksek öğrenimin bekleyecek hali kalmamıştı ve 1912’nin 8 Nisanı’nda yayınladığı bir nizamname ile İstanbul Üniversitesi’nde köklü bir değişiklik yaptı. Üniversite’deki fakülte sayısını üçten beşe çıkardı ve ders programlarını yeniden düzenledi. Sonra, liselerde felsefe ile ekonomiyi mecburi ders haline getirdi, bu arada ilkokulların programına da tarih, coğrafya, fen bilgisi, köy ekonomisi ve köy sağlığı derslerini koydurdu.
MİZAH EĞRİSİ İNİYOR
Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç’un uykuculuğu bana hem Maarif Nazırı Emrullah Efendi’yi hatırlattı, hem de iktidar koltuğuna 90 küsur sene arayla oturan siyasilerin yaptıkları esprilerdeki mizah çizgisinin seyrini göstermek istedim. Meselá ‘Şu mektepler olmasaydı maarifi ne güzel idare ederdim’ gibisinden asırlar boyu unutulmayacak olan şakaların yerini ‘Güneş gözlüğü takarım, uyurken resmimi çekemezsiniz’ ifadesinin almış olmasını...
Üniversiteyi adam etmesi için sürgünden çağırılmıştı
LÜLEBURGAZ’da 1858’de doğan Emrullah Efendi, Mülkiye’yi bitirdikten sonra imparatorluğun çeşitli viláyetlerinde maarif müdürlüklerinde bulundu. Bir ara siyasi faaliyetleri yüzünde İsviçre’ye sürgüne gitmek zorunda kaldı ama zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid tarafından affedildi ve Maarif Meclisi üyesi yapıldı.
1908’de İkinci Meşrutiyet’in ilánından sonra Kırklareli Milletvekili olan Emrullah Efendi, 1910’da Maarif Nazırlığı’na yani Milli Eğitim Bakanlığı’na getirildi. Bir yıl sonra istifa etti ama 1912’de yeniden aynı makama tayin edildi. Bakanlıktan ayrıldıktan sonra üniversitede ders vermeye başladı ve 1914’te Yeşilköy’deki evinde öldü.
Emrullah Efendi, bakanlığı sırasında birçok tartışmanın kahramanı olmuştu. Meselá Galatasaray Lisesi’nin müdürü olan şair Tevfik Fikret’i derslere kasten gelmeyen öğretmenlerin aylıklarından kesinti yapmadığı için görevden almış, yerine matematik bilgini Salih Zeki Bey’i getirmiş ve tayin yazısında kullandığı ‘şairin yerine álimi getirdim’ ifadesi, o günlerde çok gürültü koparmıştı.
Osmanlı birliğinin geleneklere bağlı kalınarak batılılaşmakla ve bunun yolunun da dinamik eğitimden geçtiğine inanan Emrullah Efendi, ‘Medeniyetçiler’ grubunun önde gelen mensuplarındandı. ‘İlköğretim Kanunu’nu çıkarmış, o zamanki adı ‘Dárülfünun’ olan üniversitede önemli reformlar yapmış, ‘Muhitü’l-Maarif’ adıyla bir ansiklopedi yayınına başlamış ve başta Ziya Gökalp olmak üzere çok sayıda düşünürü büyük ölçüde etkilemişti.
Uğur keşki alaturka değil klasik müzik yapsaydı!
TÜRK Müziği’nde çello’ yani ‘viyolonsel’ dendiğinde akla tek bir isim gelir:Mesud Cemil...
Alaturkacıların hiddetleneceklerinden eminim ama açık söyleyeceğim: Türkçesi’ne, müzisyenliğine ve bilhassa tanburuna tutku derecesinde hayran olduğum Mesud Bey’in çellosu bana biraz yavan gelir, birkaç çello plağı doldurmuş olan babası Tanburi Cemil Bey’i de bu işte hayli amatör bulurum ve alaturka camianın en başarılı viyolonselcisi, benim için Şerif Muhiddin Targan’dır.
Ama, son 20 yılda yıldızı gittikçe parlayan bir başka çellocu, Uğur Işık, bana göre şimdi bütün bu isimleri geride bıraktı. Fakat seneler önce, daha işin başındayken önemli bir hata etti, sahip olduğu yeteneğiyle ve parlak musiki zevkiyle klasik müzik yapması, yani Batı Müziği çalması gerektiği halde, sanatını çok sevdiği alaturka ile sınırladı.
Uğur’un geçen haftalarda çıkarttığı ‘Cello Unveils Anatolian Spirit’ yani ‘Viyolonsel, Anadolu Ruhunun Örtüsünü Kaldırıyor’ isimli CD’sini dinleyince, klasik çalmış olsaydı nasıl dünya çapında bir isim olacağını hayál ettim. Uğur Işık, CD’sinde son derece temiz ve müzikal bir icranın yanısıra, eski eserlerde várolan ve bugün birçok müzisyen için artık maalesef sır haline gelmiş bulunan melodik ve ritmik incelikleri de aksettiriyor, günümüzde basmakalıp çalınan eserlerin yüzlerindeki örtüyü kaldırıyordu.
Bu CD’yi dinlediğiniz, meselá Eyyubi Mehmed Çelebi’nin ‘Arazbar Peşrevi’ne, Ermeni bestekár Parseğ Ganaçyan’ın ‘Ninni’sine, Kırım Prensi Çoban Giray’ın ‘Rast-ı Sagir Peşrevi’ne kulak verdiğiniz takdirde, Türkiye’de giderek pespayeleşen müzik ortamında birilerinin hálá ciddi ve çok güzel müzik yapmaya inatla devam etmekte olduğunu farkederek şaşıracaksınız.
Böyle anaların ayaklarının altında cennet falan yoktur
Mayıs 08, 2005 02:007dk okuma
Paylaş
Ben, ‘Anneler Günü’ kavramına oldum olası karşıyımdır. Bugünün, işi tüketimi teşvik uğruna ‘Anneni seviyorsan bugün hediye alırsın ama almazsan sevmiyorsun demektir’ çizgisine getiren son derece yoğun bir propagandanın zafer günü olduğuna inanırım ve annesi olmayanların bugün neler hissedeceklerinin hiç düşünülmemesine hayret ederim.
Bu yüzden, satışların ‘anne’ kavramı vasıtasıyla patlama yaptığı bugün sizlere ‘başka türlü’ annelerden, Peygamber’in ‘Cennet anaların ayakları altındadır’ sözüne uymayan ve tarihe hırsları uğruna evládının gözünü oymakla ve canını almakla geçmiş bazı annelerden bahsetmek istedim.
BUGÜN, Anneler Günü... Başka bir ifadeyle, işi insanları tüketime teşvik uğruna ‘Anneni seviyorsan bugün hediye alırsın ama almazsan sevmiyorsun demektir’ çizgisine getiren son derece yoğun bir propagandanın zafer günü...
Gene de, bütün annelere kutlu olsun!
Bugün gazetelerden TV’lere, sokak afişlerinden vitrinlere kadar hemen her yerde ‘canım annem, güzel annem’ edebiyatıyla karşılaşacağız. Anne yokluğunun ıstırabını çekenlerin neler hissedeceğini hiç düşünmeyeceğiz, günlerden beri devam eden ve artık tam bir beyin yıkama faaliyeti háline gelen ‘Git, annene hediye al’ kampanyasının annesine sevgisinden başka verebilecek tek bir şeyi olmayanları ne hále getirdiği de hatırımıza bile gelmeyecek.
Perakende satışların ‘anne’ kavramı vasıtasıyla zirveye ulaştığı bugün, sizlere ‘başka türlü’ annelerden, Peygamber’in ‘Cennet anaların ayakları altındadır’ sözüne uymayan, ayakları cennetin yeşilliklerine değil, cehennemin kızgın taşlarına temas eden validelerden bahsetmek istedim.
İşte, tarihte hırsları uğruna evládının gözünü oymakla ve canını almakla yer edinmiş annelerden birkaçının kısa öyküsü...
ÇİN İMPARATORİÇESİ WU ÇAO
Çin Sarayı’na 638’de cariye olarak alındığında henüz 13 yaşındaydı. Aklında sadece iktidarı ele geçirmek vardı ve maksadına ulaşabilmek için her adımını gayet dikkatli ama kanlı bir şekilde attı.
Bir müddet sonra, İmparator Gao Dzung’dan bir kızı oldu. Çocuğunun babasının resmi karısı, yani Çin İmparatoriçesi bir gün bebekle başbaşa kaldı. Wu Çao, imparatoriçe odadan çıkar çıkmaz çocuğunu kendi elleriyle boğdu ve cesedi imparatorun bulmasını sağladı, derken kendisini yerden yere vurarak ‘Yavrumu senin karın öldürdü’ dedi ve imparatoru karısından soğuttu.
Sonraki aşama, imparatoriçenin ortadan kaldırılmasıydı. Wu Çao, sahte bir büyü senaryosu hazırladı, imparatoru karısının büyücü olduğuna ve herkesi öldürerek tahtı ele geçireceğine inandırıp kadıncağızı elleriyle ayaklarını kestirerek idam ettirdi ve 655’te imparatoriçe oldu.
Wu Çao’nun karşısında artık hiçbir güç duramıyordu. Kocasına yaklaşmaya çalışan her kadını yokederken, kendi kızkardeşini de imparatorun yatağına girmeye çalıştığı iddiasıyla öldürtmekten çekinmedi. İmparatorun seneler boyu devam edecek bir hastalığa yakalanması üzerine idareyi tamamen eline aldı. Oğullarından birini veliahd yaptı ama günün birinde kızıp sürgüne gönderdi, bir diğer oğlunu tahta çıkardı fakat kısa bir müddet sonra onu da zindana attırdı ve tek başına hüküm sürmeye başladı. İktidarını kan üzerine kurmuş olmasına rağmen iyi bir idareciydi ve Çin’in bugüne kadar devam eden birliğini o sağlamıştı.
Ama, seneler geçtikçe imparatoriçeye bir haller geldi ve Wu Çao delikanlılara merak saldı. Bir gecede birkaç gençle beraber olması, üstüne üstlük devlet işlerini de ciddiye almamaya başlaması üzerine generaller 80’ine gelmiş olan Wu Çao’yu 705 yılının 20 Şubat’ında bir saray darbesiyle tahttan indirip sadece dokuz ay yaşayabileceği bir manastıra kapattılar.
BİZANS İMPARATORİÇESİ İRENE
Yunanistan taraflarından İstanbul’a gelen asil ama fakir bir ailenin kızı olan İrene 752’de doğdu. Annesiyle babasını küçük yaşta kaybetti, aşırı güzelliği sayesinde saraya alındı, Bizans İmparatoru Dördüncü Leo ile evlendi, veliahd Konstantin’i dünyaya getirdi ama beş sene sonra dul kaldı ve Bizans’ı oğlu Konstantin’in náibi olarak senelerce tek başına idare etti.
Konstantin’in büyüyüp imparatorluğa hákim olmaya kalkışması, iktidar ve güç áşığı İrene’nin aklını başından aldı, o sırada 27 yaşında olan oğlunu gözlerine mil çektirerek kör ettirdi. Konstantin birkaç hafta sonra ölecek ve iktidara artık tek başına hákim olan İrene, Bizans tarihinin ilk ve tek ‘kadın imparatoru’ unvanını alacaktı.
Ama, imparatorlukta yaşanan ekonomik sıkıntılar İrene’nin de sonunu getirdi. 802 yılında tahttan indirilip önce Büyükada’ya, oradan da Limni’ye sürgüne yollanacak; Maliye Bakanı Nikeforus imparator ilán edilecek, devrik imparatoriçe ise bir sene sonra ölüp gidecekti.
İrene, iktidar yıllarında Bizans’ın en önemli meselesi olan ve tarihlere ‘ikona kırıcılık’ diye geçen dini tartışmada önemli bir rol oynayıp ‘ikona’ların yani din büyüklerinin resimlerinin yapılmasını yasaklayan eski kararları kaldırmış ve bu yüzden ölümünden sonra Ortodoks Kilisesi tarafından oğluna yaptıkları unutularak ‘azize’ ilán edilmişti. Bugün İstanbul’un en gözde kültür mekánlarından olan Aya İrini Kilisesi, adını evlád katili olan bu Bizans imparatoriçesinden alıyor.
MAHPEYKER KÖSEM SULTAN
Söylendiğine göre, bir Rum papazının kızıydı. 12 yaşında Osmanlı sarayına satılmış, 13’ünde zamanın hükümdarı Birinci Ahmed’in yatağını paylaşmış, 27’sinde de dul kalıp saraydan ayrılmak zorunda kalmıştı ve iktidarın tadı damağındaydı. İki oğluyla torunu daha sonra peşpeşe tahta çıkınca iktidarın yolu önünde yeniden açılıverdi.
Oğlu Murad 1623’te daha 11.5 yaşında hükümdar olduğunda Kösem saltanat naibiydi. Devlet demek o demekti ve genç padişah başka annelerden olan kardeşlerini öldürttüğü zaman ağzını bile açmadı, hattá gayet memnun oldu. Murad arkasında kanlı bir iz bırakıp 28’ine daha yeni bastığı günlerde hayattan göçüp gidince taht kardeşi İbrahim’e geçti ama devlet gene Kösem’in elindeydi. İbrahim birkaç sene sonra ‘Yüce hünkár delirdi’ denerek tahttan indirildi, yerine yedi yaşındaki oğlu, yani Kösem’in torunu Dördüncü Mehmed çıktı ve Kösem gene iktidarda kaldı. Ama sábık padişahın hayatta olması hem çocuk hükümdar, hem de Kösem için her an bir tehlikenin várolması demekti ve Kösem, tehlikeyi bertaraf etmek için, Topkapı Sarayı’nın küçücük bir odasına kapatılmış olan oğlu İbrahim’i bir güzel öldürtüverdi!
Unvanı artık ‘Büyük Valide’ olan Kösem, oğlunu gözünü kırpmadan ortadan kaldırmış ama kendisi için daha tehlikeli olan bir başka saraylıyı hiç de önemsememişti: Torununun annesini, yani gelini olan Hatice Tarhan Sultan’ı... Gelinle kaynana iktidar için birbirlerine girdiler; asker Kösem’in, halk Tarhan Sultan’ın arkasındaydı ve gelin, 1651’in 2 Eylül gecesi adamlarını gizlice Kösem’in dairesine soktu... Yetmişine merdiven dayamış ‘Büyük Valide’nin önce gırtlağını sıktılar ama canını bir türlü alamayınca odunla kafasını kırdılar, sonra da ‘Ne olur, ne olmaz, işi garantiye alalım’ deyip ibrişim bir perde ipiyle boğdular...
Devlet, Mahpeyker Kösem Sultan’dan geriye kalan herşeye elkoyup ‘valide-i muazzama’ya dillere destan bir cenaze merasimi de yaptı ama olup bitenlerin üzerinden birkaç gün geçtikten sonra öğrenilenler herkesi şaşırttı: Oğlunu gözünü kırpmadan öldürten ve torununu da yoketmek üzereyken ortadan kaldırılan Kösem Sultan meğerse büyük bir hayırseverdi, fakirlere analık ediyordu ve öldürüldüğü gün sadece İstanbul’da 25 bin kişi aç kalmıştı!
Yıllardır topladığım görüntüleri en nihayet belgesel yapıyorum
BEN, TV’lere iş yapmaktan bugüne kadar hep uzak durdum, zira bir saatlik ciddi bir televizyon belgeseli, en az altı aylık bir çalışma gerektirirdi. Bir yapımın ömrünün sadece seyredildiği zaman kadar olduğuna inanırdım ve geçici bir işe vakit harcamaktansa, o müddeti kalıcı bir esere, meselá kitap yazmaya ayırmanın daha mantıklı olacağını düşünürdüm ve hálá da öyle düşünüyorum.
Nuri Çolakoğlu, beni bundan birkaç sene önce sadece tek bir konuda TV belgeseli yapma hususunda ikna etti: ‘Son Osmanlılar’ın, yani 1924’te sürgüne gönderilen Osmanoğlu ailesinin sürgün hayatlarından kesitleri birkaç bölümlük bir belgesel yapmam konusunda... Osmanoğlu ailesi ile ilgili olarak elimde fotoğraftan filme, belgeden hátırata kadar bir hayli doküman vardı. Bunlar, ailenin sürgünü yaşayan ve hálen hayatta bulunan mensuplarıyla yapılacak çekimlerin arasına yerleştirilebilirdi.
EKRANLARDA İLK KEZ
Çekimlere başladık ve Osmanoğlu ailesinin 80 seneden beri gazetecilerden uzak duran önde gelen mensupları, sağolsunlar, ricamı kırmayarak hayatlarında ilk defa kamera karşısına geçtiler ve yönetmenliğini tecrübeli televizyoncu İlkgün Serdar’ın yaptığı belgeselin çekimlerini tamamladık. ‘Son Osmanlılar’, montajın yapılmasından sonra, çok yakında grubumuza ait bir TV kanalında dört bölüm halinde yayınlanacak.
TRT’NİN AYIBI
Bu arada, TRT’nin de aynı konuda hazırlıklara başladığını haber aldım. Ama devlet televizyonumuz, başkalarının eserinin ve emeğinin üzerine atlamak şeklindeki eski ádetimize uymuş ve bundan senelerce önce çıkan, günümüzde bu konuda hálá tek kaynak olan ama kitapçılarda artık bulunmayan ‘Son Osmanlılar’ isimli eserimin bazı bölümlerini, özellikle de arka kapak metnini, çekmeye karar verdiği programı tanıtım maksadıyla hazırladığı İngilizce belgelere aktarıvermişti. Benim ‘Son Osmanlılar’, TRT mensubu Kerime Şenyücel isimli kişinin ‘hazırlayacağını’ söylediği ve bugüne kadar aldığı ‘ödülleri’ de listelemeyi unutmadığı broşürde ‘The Last Ottomans’ olmuştu!
Şimdi TRT nezdinde başlattığım hukuki girişim devam ederken, bir yandan da programı yayına hazırlıyoruz. Bir imparatorluğun çöküşü sonrasında şahısların yanısıra toplumun da yaşadığı üzüntülerle, heyecanlarla ve ümidlerle dolu olan ve işin siyasi boyutuna hiç temas etmeyen ‘Son Osmanlılar’ın, hafızalarınızda silinmeyecek bazı izler bırakacağına eminim.
Buna da şükür! Avrupa eskiden olsaydı, ‘Apo’yu bırakın’ derdi
Mayıs 15, 2005 01:326dk okuma
Paylaş
AİHM’den Abdullah Öcalan konusunda çıkan karar beni hiç şaşırtmadı, hattá ‘Neyse ki, bu kadarla atlattık’ diye düşündüm.
Zira Avrupa’nın bizdeki bu çeşit davalarla ilgili yaklaşımı geçmişte de hep aynı şekilde, yani aleyhimizde olmuş; üstelik suçluların ‘yeniden yargılanmaları’ değil, ‘derhal serbest bırakılmaları’ talebinde bulunmuşlar ve istediklerini de yaptırmışlardı. Hattá, Avrupa karşısında düştüğümüz aczden ve ‘Aman dostlarımıza ayıp olmasın’ diye düşünmemizden dolayı, 1905’te zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid’e karşı suikast teşebbüsünde bulunan ve 26 kişinin canını alan Belçikalı bir teröristi bile affetmiş ve cebine para koyup Avrupa’ya göndermiştik.
AVRUPA İnsan Hakları Mahkemesi’nin, Abdullah Öcalan konusunda vereceği kararın ‘yeniden yargılama’ olacağından hemen hepimiz emindik ama kararın açıklanmasından sonra nedense bir şaşırdık, derken ihtimalleri tartışmaya başladık ve günlerden beri tartışıyoruz.
Ben, mahkemenin kararını duyunca ne şaşırdım, ne de başka türlü tepki gösterdim; sadece ‘Neyse ki, bu kadarla atlattık’ diye düşündüm. Zira Avrupa’nın bizdeki bu çeşit davalarla ilgili yaklaşımı geçmişte hep aynı şekilde, yani aleyhimizde olmuş; üstelik suçluların ‘yeniden yargılanmaları’ değil, ‘derhal serbest bırakılmaları’ talebinde bulunmuşlar ve istediklerini de yaptırtmışlardı.
Dava hakkımızdan feragat ettiğimiz olayların en önemlisi, İkinci Abdülhamid’e karşı girişilen suikast teşebbüsüydü.
1905’in 21 Temmuz günü İstanbul’da bir bomba patladı ve 26 kişinin hayatına maloldu. Günlerden cumaydı, zamanın hükümdarı Abdülhamid namazını kılmak için merasimle Yıldız Camii’ne gitmiş ve camiin yanıbaşına bırakılan bir arabanın içindeki saatli bomba Abdülhamid’in oradan geçmesine birkaç saniye kala patlamıştı. Padişah yara almadan kurtulmuş ama 26 kişi ölmüş, 58 kişi yaralanmış ve 20 kadar at da telef olmuştu.
Tahkikatta, İstanbul’un büyük bir tehlikeden son anda nasıl kurtulmuş olduğu ortaya çıktı: İşin gerisinde Ermeni komitacılar vardı, hedef zamanın hükümdarı Abdülhamid idi ve suikast teşebbüsünün taşeronluğu Charles-Edouard Joris adında Belçikalı bir anarşist yapmıştı. Joris’in başında bulunduğu terör ekibi hükümdarı öldürdükten sonra Babıáli’yi, Tünel’i, Galata Köprüsü’nü ve Osmanlı Bankası’nı uçuracak; elçilikleri ve bazı önemli resmi daireleri yerle bir edecekti.
HEDEF, PADİŞAHMIŞ
İstanbul’da hemen bir tutuklama furyası başladı. İşe karışan Avrupalı teröristlerin hemen tamamı yabancı bandıralı gemilere binip çoktan Türkiye’den ayrılmışlardı ama Joris’le birkaç adamı hálá İstanbul’daydı ve yakalandılar.
Tutuklamaların açıklanmasından hemen sonra Babıáli ve saray Avrupalı diplomatların baskınına uğradı. Gelenler ‘Joris sivildir, dolayısıyla sadece sivil hákimler tarafından yargılanabilir’ diye tutturdular ve hükümet ısrarlar karşısında sivil bir soruşturma komisyonu kurdu. Sorgulamalar başlar başlamaz devreye bu defa Belçika büyükelçisi girdi ve Joris’in ifadesi alındığı sırada teröristin yanında hazır bulunmayı başardı. Sivil savcılar teröriste ‘Padişahın canına niçin kastedildiğini’ sorarken, büyükelçi, Joris’in haklarının ihlál edilip edilmediğini araştırmakla meşguldü!
Joris ile arkadaşları sivil bir mahkemede yargılandılar ama karar celsesinden bir gün önce, 1905’in 17 Aralık’ında, Belçika’nın İstanbul’daki büyükelçisi Osmanlı Hariciyesi’ne bir nota verdi ve ‘3 Ağustos 1838 tarihli bir kapitülasyona dayanarak, Joris’in mahkûm edilmesi halinde, iadesini isteyeceklerini’ bildirdi. Vatandaşının yabancı bir memleketin hükümdarının hayatına kastettiğini unutmuş görünen elçi, ‘Suikast, Joris’in itirafları sayesinde aydınlanmıştır; dolayısıyla Joris’in Osmanlı ülkesinde kalmasında artık bir fayda yoktur ve cezasını Belçika’da çekmelidir’ diyordu.
UTANMAZ TALEP
Mahkeme, notanın verilmesinden bir gün sonra, yani 18 Aralık’ta kararını açıkladı ve Joris’i idama mahkûm etti. Belçika Büyükelçisi hemen ertesi gün yeniden Babıáli’ye gidip hiç sıkılmadan Joris’in derhal iadesini isteyince taraflar arasında yoğun bir nota teatisi başladı.
Osmanlı Hariciyesi, Belçika’ya önce gereken üslupta cevaplar verdi, anarşisti iade etmeme konusunda bir hayli direndi ama sadece Brüksel’den değil öteki Avrupa başkentlerinden de Belçika’yı destekler yolda talepler gelmeye ve bu talepler tehdit halini almaya başlayınca inanılmayacak bir karar verildi: Sultan Abdülhamid, canına kasteden Joris’in idam cezasını önce müebbed hapse çevirdi, sonra da affetti. Charles-Edouard Joris’i Belçika’ya iade etmedik ama cebine para koyup Avrupa’ya gönderdik ve ‘Kan dökmekten hoşlanmayan padişahımız, canına kasteden katili bile affetme yüceliğini göstermiştir’ meálinde kısa bir resmi bildiriyle hadiseyi kapatıverdik.
Yandaki kutuda, vereceğimiz haklı hükümlerden ürken Avrupa’nın devreye girmesi üzerine düştüğümüz aczden ve ‘Aman dostlarımıza ayıp olmasın’ diye düşünmemizden dolayı yargılama hakkımızdan feragat ettiğimiz bazı önemli davaların kısa hikáyeleri yeralıyor. Bunları da okuduktan sonra, AİHM’nin Abdullah Öcalan’ın yeniden yargılanmasını istemesi üzerine ‘Neyse ki, bu kadarıyla atlattık’ diye düşünmemin sebebini anlayabilirsiniz.
‘Avrupa aman bize gücenmesin’ deyip her katili serbest bırakmıştık
BANKA BASTILAR, SERBEST KALDILAR: İstanbul’un Karaköy semtindeki Osmanlı Bankası binası, Ermeni meselesini dünya gündemine taşımaya çalışan bir grup terörist tarafından 1896’nın 26 Ağustos sabahı işgal edildi.
Teröristlerin binaya tamamen hákim olmaları dört saat sürmüş, binada bulunanlar rehin alınmıştı. Baskıncılar, olay yerine gelen askerlere pencerelerden kurşun ve bomba yağdırıyor, rehinelerin bir hareket yapmalarını önlemek için de tahrip gücü daha az olan bombaları bina içerisinde patlatıyorlardı.
Bankadaki baskın devam ederken, Osmanlı Hariciyesi de Avrupalı diplomatların baskınına uğradı. Diplomatlar ‘Biz arabulucu olalım, siz de saldırganların hiçbirini tutuklamayacağınızı ve Türkiye’den serbestçe ayrılmalarına izin vereceğinizi duyurun, mesele hallolsun’ diyorlardı. Çaresiz kalan Abdülhamid’in teklifi kabul etmesi üzerine Rus Elçiliği’nin baştercümanı Maksimof binaya girdi, teröristleri dışarı çıkarttı, iki sıra halinde dizilmiş askerin arasından geçirip rıhtıma götürdü ve baskına uğrayan bankanın genel müdürü Sir Edgard Vincent’in yatına bindirip Marsilya’ya uğurladı!
POLİS KATİLLERİNİ BIRAKTIK: Birinci Dünya Savaşı yıllarında Konya’da bulunan Alman Otomobil Taburu’na mensup bir grup Alman askeri ile Merkez Karakolu’nda görevli polisler arasında 1918’in 31 Ağustos gecesi çatışma çıktı.
Çatışmanın sebebi, serhoş askerlerin taşkınlıklarıydı. Karakolun önü savaş alanına döndü, Abdullah Efendi adındaki bir polis memurunun kafası Almanlar tarafından dipçikle parçalanırken, çok sayıda polisin yanısıra halktan da bazı kişiler yaralandı.
Konya’da alelácele kurulan bir Alman askeri mahkemesi, olaya karışan askerleri hafif hapis cezalarına mahkûm etmekle yetindi. Mahkeme, öldürülen polis memurunun ailesine de 3 bin lira tazminat ödenmesine karar verdi.
Ama, işin acı olan tarafı katillerin hapse atılmaları yerine sessiz sadasız Almanya’ya gönderilmelerine izin vermemiz ve tazminatı da alamamamızdı. Hükümet ‘müttefikimize ayıp olmasın’ diyerek işin üzerine gitmeyecek, şehid polisin annesi Ayşe Hanım’ın ‘Sefil olduk, açız’ diyerek yaptığı başvurular da bir netice vermeyecekti.
Son Osmanlılar, 80 yıl sonra ilk kez Kanal D’de konuşacaklar
GEÇEN hafta, 1924’te Türkiye’den sınırdışı edilen Osmanoğlu ailesinin sürgün hayatlarından alınmış kesitleri ‘Son Osmanlılar’ adıyla bir TV belgeseli haline getirdiğimi ve çekimleri biten belgeselin montajının da tamamlanmasından sonra yakında yayınlanacağını yazmıştım.
Ben, belgeselin yeralacağı kanalın adı hazırlıkların tamamlanmasından sonra zaten duyurulacağı için yazmamıştım ama hafta içerisinde arayan çok sayıda okuyucum ve dostum, belgeselin hangi kanalda yayınlanacağını sordular.
Cevabı şimdi vereyim: ‘Son Osmanlılar’, çok yakında Kanal D’de yayınlanacak; gazetecilerden 80 seneden buyana uzak duran ve kamera karşısına ilk defa geçen Osmanoğlu ailesinin önde gelen mensupları, filmlere taş çıkartacak derecede maceralarla dolu olan hayatlarından kesitleri Kanal D’de anlatacaklar. Belgeselin özetinin yanısıra yapım öyküsünü de, Hürriyet’te haber olarak okuyacaksınız.
Geçen hafta söylemiştim, yeniden yazayım: İmparatorluğun çöküşü sonrasında şahısların yanısıra toplumun da yaşadığı heyecanlarla, hayal kırıklıklarıyla ve yer yer de ümidlerle dolu olan ve işin siyasi değil, insani boyutuna temas eden ‘Son Osmanlılar’ın, hafızalarda silinmeyecek izler bırakacağına eminim.
İşte, 19 Mayıs gerçeği: Bandırma Vapuru’nda tam 48 kişi vardı
Mayıs 22, 2005 01:526dk okuma
Paylaş
19 Mayıs münasebetiyle, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun yolculuğu konusunda yine çok sayıda yayın yapıldı.
Bu yayınlarda Samsun’a gidenlerin 18 kişi olduğu söyleniyordu ama verilen sayı yanlıştı, zira Samsun yolcuları 18 değil tam 48 kişiydi. Sık sık tekrar edilen bu hatayı görünce, Samsun listesinin doğru şeklini, Paşa’nın ‘kendi belgelerine’ dayanarak yayınlamak istedim. İşte, bir kopyasını İstiklál Savaşı’nın önde gelen kumandanlarından Kázım Karabekir Paşa’nın şimdi hayatta olmayan damadı Prof. Dr. Faruk Özerengin’den bundan senelerce önce aldığım Mustafa Kemal Paşa’nın ‘Samsun Belgeleri’ne göre, Bandırma Vapuru’ndaki Samsun yolcularının tam ve doğru listesi...
İSTİKLÁL Savaşı’nın ilk ateşinin yakıldığı gün olan bir 19 Mayıs’ı daha geride bıraktık.
19 Mayıs münasebetiyle, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun yolculuğu hakkında bu yıl da çok sayıda yayın yapıldı. Bu yayınların hemen hepsinde yeralan yolcu listesi Fethi Tevetoğlu’nun ‘Atatürk’le Samsun’a Çıkanlar’ isimli eserinden alınmıştı. Samsun yolcularının 18 kişi olduğu söyleniyordu ama listeler maalesef eksikti, zira Bandırma Vapuru ile Samsun’a gidenler 18 değil tam 48 kişiydi. Bu 48 kişiden 23’ünü Mustafa Kemal Paşa ile karargáh mensupları, 25’ini de er ve erbaşlar teşkil ediyordu.
İşte, artık her 19 Mayıs’ta tekrar eden bu hataları görünce, Mustafa Kemal Paşa ile beraber Samsun’a gidenlerin tam listesinin doğru şeklini, Paşa’nın ‘kendi belgelerine’ dayanarak yayınlamak istedim. Bir kısmını daha önce bir kitabımda da kullandığım Paşa’nın Samsun’a gidiş belgeleri, İstiklál Savaşı’nın önde gelen kumandanlarından Kázım Karabekir Paşa’nın şimdi hayatta olmayan damadı Prof. Dr. Faruk Özerengin’de bulunuyordu. Rahmetli Faruk Bey bundan yıllarca önce dosyanın bir kopyasını alma ricamı kabul etmiş, hiç unutmuyorum, kayınpederinin Erenköy’deki köşkünün hemen yanıbaşındaki evinde muhafaza ettiği evrakı karlı bir günde yanımıza alıp iyi bir fotokopici bulabilmek için dükkán dükkán dolaşmıştık.
Bu sayfada, Paşa ile Samsun’a giden 22 kişinin yanısıra Bandırma Vapuru’ndaki 25 er ve erbaşın isimlerini en güvenilir belgelere, yani Paşa’nın ‘Samsun dosyası’na dayanarak yayınlarken, belgelerin gelecekteki 19 Mayıslarda daha doğru yayınlar yapılmasını sağlayacağını ümid ediyorum.
Samsun yolcularından biri daha sonra idam edildi
MUSTAFA Kemal Paşa ile beraber Samsun’a çıkanların bir kısmı sonraki senelerde devletin üst kademelerine yükseldiler.
Samsun yolcularının arasından generaller, büyükelçiler, milletvekilleri ve hatta bir de başbakan çıkacak ama içlerinden biri, Kurmay Binbaşı Árif Bey, kader yoldaşlığı ettiği Paşa’sına suikast hazırlığı içerisinde bulunmakla suçlanarak idam edilecekti.
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun belgelerine göre, Bandırma Vapuru’nda bulunan karargáh heyetinin tam listesi aşağıda yeralıyor. Ancak, bu 23 kişinin altısı, Yüzbaşı Behcet, Asteğmen Abdullah, yedeksubay Tahir ve hesap memurları Rahmi ile Ahmed Nuri Efendiler ve adli müşavir Ali Rıza Bey hakkında bugün elimizde hiçbir bilgi bulunmuyor.
1. Dokuzuncu Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri.
2. Kurmay Başkanı Albay Kázım Beyefendi (General Kázım Dirik. 1880-1941).
3. Sağlık Müfettişi Albay İbrahim Tali Beyefendi (Milletvekili ve elçi Dr. İbrahim Tali Öngören. 1875-1952).
4. Kurmay Binbaşı Arif Bey (İzmir suikasti davasında İstiklál Mahkemesi’nin kararıyla idam edilen Ayıcı Arif Bey. 1882-1926).
5. Kurmay Binbaşı Hüsrev Bey (Asker ve büyükelçi Hüsrev Gerede. 1886-1962).
6. Topçu Müfettişi Binbaşı Kemal Bey (Korgeneral Kemal Doğan 1879-1951).
7. Sıhhiye Müfettiş Muavini Binbaşı Refik Bey (Başbakan Dr. Refik Saydam. 1881-1942).
8. Yaver Piyade Yüzbaşı Cevad Efendi (Atatürk’ün yaveri ve milletvekili Cevad Abbas Gürer. 1887-1943).
9. Yaver Piyade Yüzbaşısı Mustafa Efendi (Tokat milletvekili Mustafa Sabri Süsoy. 1876-1934).
10. Piyade Yüzbaşı Ali Şevket Efendi (Gümüşhane milletvekili Ali Şevket Öndersev. 1884-1940).
11. Piyade Yüzbaşı Mümtaz Efendi (Yüzbaşı Ali Mümtaz Tünay. 1886-1946).
12. Piyade Yüzbaşı İsmail Hakkı Efendi (Başbakanlık özel kalem müdürü İsmail Hakkı Ede. 1886-1943).
13. Tabib Yüzbaşı Behcet Efendi.
14. Piyade Asteğmeni Hayati Efendi (Cumhurbaşkanlığı özel kalem müdürü Hayati Bey. 1892-1926).
15. Piyade Asteğmeni Arif Hikmet Efendi (Tümgeneral Arif Hikmet Gerçekçi. 1894-1970).
16. Yaver Topçu Üsteğmeni Muzaffer Efendi (Atatürk’ün emir subayı ve Giresun milletvekili Muzaffer Kılıç. 1897-1959).
17. Asteğmen Abdullah Efendi.
18. Adli müşavir Ali Rıza Bey.
19. Tabur hesap memuru Rahmi Efendi.
20. Tabur hesap memuru Ahmed Nuri Efendi.
21. Kátip Faik Efendi (Sağlık Bakanlığı memuru Faik Aybars. 1880-1945).
22. Yedeksubay Tahir Efendi.
23. Kátip Memduh Efendi (Cumhurbaşkanlığı memuru Memduh Atasev. 1895-1930’lar).
19 Mayıs öncesİnİn bilinmeyen günlüğü
30 NİSAN 1919: Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu Müfettişliği’ne tayin emri, o zamanın Resmi Gazete’sinde yayınlandı. Savaş Bakanlığı, aynı gün Başbakanlıktan Samsun, Sivas, Van, Trabzon ile Erzincan’daki mülki memurların Mustafa Kemal Paşa tarafından yapılacak olan tebligata uymaları konusunda bir tamim çıkartılmasını istedi. Mustafa Kemal Paşa da yine o gün, Samsun’a götüreceği karargáh mensuplarının isimlerinin yeraldığı taslak listeyi Savaş Bakanlığı’na sundu.
6 MAYIS 1919: Savaş Bakanı Şakir Paşa, Mustafa Kemal Paşa’ya Samsun’daki göreviyle ilgili bir talimatname verdi. Paşa, o gün Savaş Bakanlığı’ndan bazı diplomatik yazışmaların kopyasını ve altı adet mühür kazdırılmasını istedi.
9 MAYIS 1919: Mustafa Kemal Paşa, Sivas’taki 3. Kolordu Kumandanlığı’na bir telgraf çekerek birkaç gün sonra Samsun’da olacağını yazdı.
13 MAYIS 1919: Mustafa Kemal Paşa, Basın-Yayın Genel Müdürlüğü’ne bir yazı yollayarak Genelkurmay’da ertesi gün bir toplantı planladığını ve Samsun yolcularının toplantıdan haberdar olabilmeleri için toplantının günlük gazeteler vasıtasıyla duyurulmasını istedi.
13 MAYIS 1919: Savaş Bakanlığı’na bir yazı gönderen Mustafa Kemal Paşa, görevinin ‘seferi olması’ dolayısıyla üç aylık tahsisatının peşin verilmesini, beklenmeyen masraflar için bir miktar ödeme yapılmasını ve iki binek otomobili tahsis edilmesini talep ederken, bu işlemlerin bir haftadır neticeye bağlanmamış olmasından yakındı.
13 MAYIS 1919: Karadeniz fiilen İngiliz donanmasının işgali altında bulunduğu için Boğazlar’dan ancak İngiliz vizesi ile çıkılabiliyordu. 23 karargáh mensubu ile 25 erden oluşan liste 9. Ordu Müfettişliği’nin kurmay başkanı Albay Kázım Bey tarafından mühürlenerek, vizelerin alınması için Savaş Bakanlığı’na gönderildi.
14 MAYIS 1919: Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a bir telgraf çekti, ‘Cuma günü öğleden sonra Bandırma Vapuru’yla hareket edeceğini’ söyledi ve geçici olarak kalabilecekleri bir yer temin edilmesini istedi.
15 MAYIS 1919: İstanbul’daki İngiliz İrtibat Kumandanı Binbaşı Millingen, Samsun’a gidecek olan 48 kişi ile ‘altı adet eğerli at’tan ibaret olan listeyi 15 Mayıs’ta tasdik etti.
15 MAYIS 1919: Mustafa Kemal Paşa, Yıldız Sarayı’nda Sultan Vahideddin ile görüştü.
16 MAYIS 1919: İngiliz İrtibat Subayı Yüzbaşı John Godolphin Bennett, bir gün önce onaylanan isimlerin yazılı olduğu káğıtların arka sayfasına vize damgalarını bastı.
16 MAYIS 1919: Mustafa Kemal Paşa, öğle saatlerinde Yıldız Sarayı’nda Sultan Vahideddin ile son defa görüştü. Oradan Şişli’deki evine geçip annesiyle ve kızkardeşiyle vedalaştı, daha sonra Galata rıhtımına gitti bir motorla Bandırma Vapuru’na bindi.
19 MAYIS 1919: Bandırma Vapuru’nun yolcuları sabahın erken saatlerinde Samsun’a vardılar.
Bandırma Vapuru’nun rütbesiz 25 yolcusu
BANDIRMA Vapuru’nda, Mustafa Kemal Paşa ile 22 kişilik kurmay heyetinin yanısıra erler, onbaşılar ve çavuşlar da vardı; erlerle erbaşlar 25 kişiydiler ama bu 25 kişinin Samsun’a gidişlerinden sonraki hayatları hakkında bugüne kadar hiçbir araştırma yapılmadı.
Aşağıda, Mustafa Kemal Paşa ile beraber Samsun’a giden erlerle erbaşların tam listesi yeralıyor. Ben, bugün artık hayatta olmalarına imkán bulunmayan bu meçhul kahramanların ailelerinden gelebilecek bilgileri yayınlamaya her zaman hazırım.
1. Osman Nuri oğlu Ali Faik Efendi (kıdemli çavuş), 2. İbrahim İzzet oğlu Átıf (kıdemsiz çavuş), 3. Aydınlı Ali oğlu Musa (çavuş), 4. Konyalı Mustafa oğlu Kemal (çavuş), 5. Konyalı Kemal oğlu Mustafa (çavuş), 6. Sivaslı Ali oğlu Rıfat (onbaşı), 7. Sivaslı Rıfat oğlu Ali (onbaşı), 8. Çatalcalı Tevfik oğlu Adem (onbaşı) 9. Sincanlı Hüseyin oğlu Mehmed (er), 10. Sincanlı Ahmed oğlu Emin (er), 11. Sincanlı Mustafa oğlu İsmail (er), 12. Sincanlı İbrahim oğlu Ömer (er), 13. Alanyalı Kerim oğlu Mehmed (er), 14. Sungurlulu Hasan oğlu Elvan (er), 15. Geredeli Mehmed oğlu Mehmed (er), 16. Mudurnulu Mehmed oğlu Durmuş (er), 17. Geyveli Mehmed oğlu Ali (er), 18. Geredeli Şakir oğlu Nuri (er), 19. Akhisarlı Hasan oğlu Hüseyin (er), 20. Tokatlı Abdullah oğlu Mehmed (er), 21. Divrikli Abdullah oğlu Musa (er), 22. Kadıköylü Mehmed oğlu Hasan (er), 23. Yenihanlı Bekir oğlu Mahmud (er), 24. Üsküdarlı İhsan oğlu Mehmed Lütfi (er), 25. İzmirli Abdullah oğlu Ali (er).
Meğer ne kadar da çok Tevfik Fikret’imiz varmış!
Mayıs 29, 2005 01:375dk okuma
Paylaş
Tartışmalar yaratan málum Ermeni Konferansı’na Boğaziçi Üniversitesi’nin evsahipliği edecek olması bana Robert Kolej günlerinden kalma benzer bir olayı hatırlattı.
Ermeni teröristlerin İstanbul’da zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid’e karşı 1905’in 21 Temmuz’unda giriştikleri suikast teşebbüsünü bütün dünya lánetlerken hadiseyi tek bir kişi, Robert Kolej’de hocalık yapan şair Tevfik Fikret alkışlamış ve bombayı koyan teröristlerden ‘şanlı avcı’ diye bahsetmişti.
ERMENİ Konferansı tartışmalarıyla dolu bir hafta geçirdik. Tartışmaların merkezinde konferansa evsahipliği yapmaya hazırlanan ama programı daha sonra iptal etmek zorunda kalan Boğaziçi Üniversitesi vardı.
Birkaç seneden buyana yine bu üniversitede verilen tarih derslerinde bazı hocaların 1915 olaylarından ‘soykırım’ diye bahsettiklerini, üstelik işin içine 19. yüzyılda yaşanan Ermeni isyanlarını da katarak konuyu ‘büyük soykırım’ ve ‘küçük soykırım’ diye tasnife tabi tuttuklarını işitiyorduk.
Ama işin bir tarihi tarafı vardı; Boğaziçi Üniversitesi’nin yahut eski adıyla ‘Robert College’in eski bir hocasının Ermeni meselesinde geçmişte konuya sahip çıkması da sözkonusuydu: Kolejin Türkçe hocası ve Türk Edebiyatı’nın da en önemli isimlerinden olan Tevfik Fikret, Ermeniler’in 1905’te zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid’e karşı yaptıkları bombalı suikast teşebbünü alkışlayan tek şairimizdi!
Bundan birkaç hafta önce de yazdığım bomba meselesini yine kısaca anlatayım:
1905’in 21 Temmuz günü İstanbul’da bir bomba patlamış ve 26 kişinin hayatına malolmuştu. Günlerden cumaydı, zamanın hükümdarı Abdülhamid namazını kılmak için merasimle Yıldız Camii’ne gitmiş ve camiin yanıbaşına bırakılan bir arabanın içindeki saatli bomba Abdülhamid’in oradan geçmesine birkaç saniye kala patlamıştı. Padişah yara almadan kurtulmuş ama 26 kişi ölmüş, 58 kişi yaralanmış ve 20 kadar at da telef olmuştu.
SADECE O ALKIŞLADI
Yapılan tahkikat, işin gerisinde Ermeni Taşnak Partisi’nin bulunduğunu ortaya çıkardı. Suikast teşebbüsünün taşeronu olan Charles-Edouard Joris adındaki Belçikalı bir anarşist yakalandı, muhakeme edilip idama mahkûm oldu. Abdülhamid cezayı müebbed hapse çevirdi ama Avrupa’dan, özellikle de Belçika’dan gelen baskılara dayanamadık, hükümdarın canına kasteden teröristi serbest bırakıp Avrupa’ya gönderdik.
Tarihlere ‘bomba olayı’ diye geçen suikast girişimi bütün dünyada yankı uyandırdı. Avrupa sonradan teröristlere sahip çıkmasına rağmen teşebbüsü kınayacak ama bombacılara tek alkış İstanbul’dan, Robert Kolej’in hocası Tevfik Fikret’ten gelecekti.
Fikret, 1896’dan itibaren Kolej’de Türkçe hocalığı yapıyordu. Ruh háli bir hayli garipti; dinden, devletten, herşeyden, hatta dostlarından bile soğumuş ve ‘Milletim nev’i- beşerdir, vatanım ruy-i zemin’ yani ‘Milletim insanlık, vatanım yeryüzüdür’ gibi şiirler yazar olmuştu. Belki bu tuhaflıklarının neticesinde adını kitaplarına verdiği tek çocuğu Haluk daha sonra Amerika’ya yerleşecek, din değiştirip papazlık yapacak ve Florida’daki bir kilisenin başrahibi olarak ölecekti.
Tevfik Fikret, bomba hadisesinden sonra, işte böyle garip ruh háli içerisinde ‘Bir láhza-i teehhür’ (Bir gecikme ánı) isimli bir manzume kaleme aldı. Şiirinde teröristleri ‘şanlı bir avcıya’ benzetiyor, bombanın erken patlamasına esef ediyordu.
‘ŞANLI AVCI’ MASALI
İşte, Fikret’in şiirinden bazı mısralar:
‘Ey şanlı avcı dámını bihude kurmadın / Attın fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın! / Málik sesin o sevret-i ra’din-i gayza ki / Her yerde hiss-i hakk u halásın muharriki / ...Dursaydı bir dakikacağız devr-i bi-sükun / Bir hayr olurdu misli asırlarca gelmemiş’ (Ey şanlı avcı, tuzağını boşyere kurmadın, attın ama yazıklar olsun ki, vuramadın! Öfkeyle ve kızgınlıkla gürleyen sesin, hak ve kurtuluş duygusunu heryerde harekete geçirendir. O an bir dakikalığına devam etseydi, örneği asırlar boyu görülmemiş bir hayır, bir iyilik olurdu).
Suikast teşebbüsünü alkışlama işinde Tevfik Fikret yalnız kalmayacak, tarihçi Ahmed Refik de daha sonra ‘Osmanlı milletini Abdülhamid zulmünden kurtarmak için bu hareket-i kahramánenin (kahraman hareketin) Ermeni vatandaşlarımız tarafından icra olunduğu anlaşıldı’ diye yazacaktı.
Boğaziçi Üniversitesi’nin Ermeni Konferansı tartışmalarının tam merkezinde bulunmasına şaşırmamamın sebebi, üniversitenin sicilinde Robert Kolej günlerinden kalma işte böyle bir kaydın bulunmasıydı.
Ama şurasını unutmayalım: Tevfik Fikret bütün bu hatalarına rağmen Türk Edebiyatı’nın en önemli isimlerindendir, ‘tarihi sevdiren adam’ diye bilinen Ahmed Refik de hálá okunmaktadır, zira her ikisi de bu gibi işlerinin haricinde eser de vermişlerdir. Darısı, bu ayardaki kalıcı eserlerini merakla beklediğim málum konferansın düzenleyicilerinin başına!
Bizde aydın görünmenin yolu devlete, dine ve memlekete hakaretten geçer!
ERMENİ Konferansı’nın gündeme gelmesinden sonra dostlarımdan okuyucularıma kadar çok kişi, bu konferans hakkında ne düşündüğümü sordu.
‘İmparatorluğun Çöküş Döneminde Osmanlı Ermenileri’ isimli konferansa ‘gazeteci’ ve ‘dinleyici’ olarak davet edildiğimi peşinen yazdıktan sonra kanaatimi açıkça söyleyeyim:
Böyle bir konferans aklın alacağı bir iş değildir, Adalet Bakanı Cemil Çiçek’in málum konuşması bence her kelimesine kadar haklı ve doğrudur, bu konuşmayı ‘düşünce özgürlüğünün zedelenmesi’ diye yorumlamaya kalkanlar ya düşünce özgürlüğünü bilmiyorlar demektir, yahut bu işte bir kasıt vardır! Pek alákadar olmadığımız ‘Facia ve kurtuluş öyküleri’, ‘Dünyanın bildiği, Türkiye’nin bilmediği’, ‘Eşitsizlik, baskılar, isyan ve kıyımlar’, ‘Tehcir ve katliam’ gibisinden oturum yahut ‘İT (yani, İttihad ve Terakki) yöneticilerinde soykırım kastı ve soykırımın organizasyonu’ ve ‘Türk kamuoyunun Ermeni sorunundaki tarihsel-psikolojik tıkanışı’ isimli bildiri başlıkları da hem bu kastın, hem de yapılmayan konferansta sarfedilmeye hazırlanılan düşüncelirin delilleridir.
Bilmem, farkında mıyız? Türkiye’de ‘aydın’ ve ‘entellektüel’ sayılmanın yolu artık herşeye muhalefet etmekten ve memlekete, hattá dine ve imana bile sövmekten geçer oldu. Bu işi yapanlar ve bilmedikleri konularda ahkám kesenler ‘aydın’, onlara karşı çıkanlar ise benim gibi‘gerici’!
SERMAYELERİ BİTTİĞİ İÇİN
Elifi görseler mertek sanacak derecede Osmanlıca cahili olanlar Osmanlı’yı yorumluyor, tek kelime Arapça bilmeyen sosyologlar Kur’an tefsirine kalkışıyor, memleketine hakareti ‘evrensellik’ zanneden esersiz ulemamızla İlber Hoca’nın sözünü ettiği filologlarımız ve ses getiren tek bir kitap bile yazamamış olan allámelerimiz hukukçuluğa ve soykırım iddialarının savunuculuğuna yelteniyorlar. İşin daha da garip tarafı, ‘aydın görünme’ gereği türban yasağına karşı çıktıkları için İslami basın tarafından kucaklanan ve herbiri köşelere garkedilen bir zamanların anlı- şanlı solcu yazarları, sermayeleri bitmiş ve kafaları karmakarışık bir halde etrafa ‘basın etiği’ dersleri vermekle meşguller! İşi ‘Kuvá-yı Milliye, çeteciliktir’ demeye kadar vardıran sabık sağcıların da nedense farkında bile değiliz.
Milás’ta 17 yaşındaki bir lise öğrencisini Nazım’ın şiirini okuduğu için gözaltına aldırmaya kalkışmak ne kadar acınacak bir vaziyetse, isimlerini hangi yolla olursa olsun duyurma hevesiyle yanıp tutuşan 50’sini geçkin bazı üniversite hocalarının eski örgütçülüklerinin tecrübesiyle geri planda kalan zevátın önüne atılarak ortaya çıkmaları da aynı derecede acınacak bir haldir.
Ben, Lübnan’da ve İran’da muhabirlik yaptığım 80’li yıllarda ASALA tehdidine karşı siláhlı muhafız kiralayıp dolaştığım günleri yahut bir gece önce beraber olduğumuz kişilerin ayrılmamızdan birkaç saat sonra şehid edildikleri haberini aldığım sabahları daha unutamadım!
.Fransa’nın yeni başbakanının asalet unvanı meğerse satın alınmaymış
Haziran 05, 2005 02:026dk okuma
Paylaş
Fransızlar’ın garip bir merakı vardır, asalete ve eski aileye mensup olmaya hálá çok önem verirler. Asil olmak isteyen servet sahipleri gidip parasız kalmış bir kont yahut baron bulur ve adamcağızın ya unvanını yahut ismindeki asalet gösteren ‘de’ hecesini satın alıp kendi isimlerine iláve ederler.
Fransa’nın yeni başbakanı Dominique de Villepin’in asıl soyadı Galouzeu olan dedesi de böyle yapmış, 1930’lu senelerde bir unvan satın alarak ‘de Villepin’ oluvermiştir. İşte, sadece bizde değil, Avrupa basınında da günlerden buyana yazılan ‘Fransa’nın yeni başbakanının asaleti’ tartışmasının ardındaki gerçek...
FRANSA’nın Avrupa Anayasası’na ‘Hayır’ demesi, en fazla İçişleri Bakanı Dominique de Villepin’in işine yaradı ve 52 yaşındaki de Villepin, bir anda başbakan oluverdi.
İçişleri bakanlığından önce dışişleri bakanlığı yapan, parlak bir mesleki kariyere sahip bulunan ve çok sayıda da kitabın yazarı olan yeni başbakan Dominique de Villepin, Fransa’nın önde gelen entellektüellerinden kabul ediliyor. 2002’de yayınladığı ve Napolyon Bonapart’ın iktidardaki son üç ayını ele aldığı ‘Yüz Gün veya Kurbanın Ruhu’ isimli eseri, Fransa’da hálá en çok okunan kitaplar arasında bulunuyor.
Fransız Senatosu’ndaki Türk Dostluk Grubu’nun üyesi Senatör Xavier de Villepin’in oğlu olan Dominique de Villepin’in 2003’ün 14 Şubat’ında Irak’a karşı askeri bir operasyon yapılması meselesinin tartışıldığı Birleşmiş Milletler’de yaptığı ve çok ses getiren konuşmayı herhalde hatırlarsınız. ‘Savaş kararı şüphecilikle ve korkuyla alınmamalıdır. Biz, bu mábette ideallerin ve vicdanın koruyucularıyız. ...Yaşlı Avrupa’dan sesleniyoruz, savaşı görmüş ve acılarını yaşamış bir kıt’adan sesleniyoruz’ deyip savaş karşıtlarının gönüllerinde taht kuran de Villepin, Türkiye’nin AB üyeliğine sıcak baktığını da saklamıyor.
Başbakan Dominique de Villepin’in adı ile soyadının arasında yeralan ‘de’ hecesi bilmem dikkatinizi çekti mi? ‘Dö’ okunan bu ‘de’ sözü o kişinin nereli olduğunu, yani memleketini gösterir. Meselá ‘Dominique de Villepin’ ‘Villepinli Dominique’, ‘Charles de Gaulle’ ‘Gaulleli Charles’, ‘Cyrano de Bergerac’ da ‘Berjeraklı Sirano’ demektir ve memleketi gösteren bu ‘de’ hecesinin karşılığı bizim eski dilimizde de vardır. Biz, kişinin memleketini göstermek istediğimizde ismin yanındaki mekán adının sonuna bir ‘i’ iláve eder ve bu ‘i’yi şapka ile yazarız. Meselá ‘Ruhullah-ı Humeynî’ Humeynli Ruhullah’, ‘Necmeddin-i Bağdádî’ ‘Bağdatlı Necmeddin’, ‘Sadrüddin-i Konevî’ ‘Konyalı Sadreddin’, ‘İbrahim Hakkı Erzurumî’ de ‘Erzurumlu İbrahim Hakkı’dır.
Ama, Fransızca isimlerdeki bu ‘de’ hecesinin bir başka mánásı daha vardır ve soyadı bu hece ile başlayan kişi eski ve asil bir ailenin mensubu demektir.
DEVLET UNVAN SATIYOR
Tááá krallık ve hattá derebeylik zamanlarından kalma bu ádet, sağcısıyla ve solcusuyla hálá asalet meraklısı olan Fransızlar için bugün de önem taşır ve işin daha da garip olan tarafı, asalet unvanlarının Fransa’da serbestçe alınıp satılabilmesidir. Meselá adında ‘dö’ olan bir ailenin temsilcisi yahut bir baron parasız kaldığı zaman unvanını satışa çıkartmakta, satın alan kişi de unvanı gidip nüfus kaydına işlettiği takdirde ‘asil’ olabilmektedir. Hattá bu isim satışını sadece asiller değil, bir zamanlar devlet, yani imparatorluk sonrası Fransa Cumhuriyeti bile yapmış ve paraya ihtiyaç duyulan zamanlarda yüksek fiyattan ‘dö’ heceleri satmıştır.
Hálen várolan Fransız asillerinin en asili ise, ‘d’Orleans’ soyadını taşıyan ailedir. Fransa krallarının neslinden gelirler, ailenin reisi ve Fransa tahtının várisi olan kişi ‘Comte de Paris’ ve ‘Duc de France’ yani ‘Paris Kontu ve Fransa Dükü’ unvanını taşır ve bu unvanın şimdiki sahibi de bu sayfada beraberce çekilmiş bir fotoğrafımızı gördüğünüz ‘Paris Kontu Henri’dir.
Fransa’da asalet unvanı satın almak ve bu unvanı devlete tasdik ettirmek gayet kolaydır ama ‘yeni soyluların’ gerçek asillerin üye oldukları özel kulüplere girmeleri ve isimlerini hálá neşredilen ‘asalet listeleri’nde yayınlatmaları son derece zordur.
Paris’te böyle bir asalet macerası bundan 20 sene kadar önce yaşanmış ve asiller kulübü, zamanın Fransız Cumhurbaşkanı Giscard d’Estaign’in üyelik başvurusu reddetmişti. Sebep, cumhurbaşkanının soyadı olan ‘d’Estaign’ isminin 18. asırda yaşamış olan Estaign Kontu Amiral Charles Louis’nin ailesinden satın alınmış olmasıydı. Yani, Giscard’ın asaleti hakiki değildi, paraya dayanıyordu ve unvan satın alanlar cumhurbaşkanlığı koltuğunda bile otursalar hakiki soylu sayılmazlardı ve gerçek asillerin devam ettiği kulüplere giremezlerdi!
İşte, asaletin parayla satın alınmasının son örneklerinden biri de, Fransa’nın yeni başbakanı Dominique de Villepin; tam adıyla Dominique Marie François Rene Galouzeu de Villepin. Başbakanın soyadının başında gerçi asalet gösteren ‘de’ hecesi bulunuyor ama bu asalet nesiller öncesinden gelmiyor, büyükbabasının 1930’lu senelerde ödediği yüklü mebláğa dayanıyor. Dominique de Villepin’in asıl soyadı ‘Galouzeu’ olan dedesi aristokrat olmak istemiş, bundan 70 sene kadar önce gitmiş ve parasız asillerden birinin unvanını satın alıp başında ‘de’ olan bir soyadına sahip oluvermiş! Dolayısıyla ‘de Villepin’ adına bugün artık aristokrat listelerinde de rastlanmıyor, asalet tutanaklarında da...
Paris’te sıkça yaşanan bu unvan satışı meselesi, bana bundan birkaç sene önce İlber Ortaylı ve rahmetli Sevgi Gönül ile uzun müddet yaptığımız bir espriyi hatırlattı.
‘DÖ’ GÖNÜL’ÜN DİVİTİ
Vehbi Koç’un kızı ve Koç Holding’in Yönetim Kurulu üyesi olan Sevgi Hanım, málum, aynı zamanda Hürriyet’in de yazarıydı. Bir ara İlber ile beraber ‘Bu servete bir de asalet unvanı lázım. Paris Kontu’nu -yani Fransa’nın tahtsız kralını- iyi tanırız, gidip ondan bir unvan, en azından bir ‘de’ takısı isteyelim’ diye tutturmuştuk; rahmetli ‘Alayım ama bu ‘de’nin sonuna bir de yer ismi lázım. Acaba neresi olabilir?’ diye sorduğunda da ‘Kandilli’de yaşıyorsunuz, dolayısıyla en uygun isim ‘Sevgi de Kandilli’dir’ cevabını veriyorduk.
Bu asalet şakası Sevgi Hanım’ı çok güldürmüş olacak ki, 2003’ün 4 Mayıs’ındaki köşesinde ‘Asalet unvanı satın alıp ‘Sevgi dö Gönül’ olsam mı acaba?’ başlıklı bir yazı yazmıştı ve yazısında ‘Bu unvanlar nerede satılıyor? Acaba ben de bir ‘dö’ unvanı satın alsam nasıl olur? Meselá ‘Sevgi de Gönül’ kulağa hiç fena gelmiyor. O zaman yazılarındaki ‘Sevgi’nin Diviti’ logosunu ‘Dö Gönül’ün Diviti’ yapardık’ diyordu.
Tesadüfe bakın! Bugün rahmetli Sevgi Hanım’ın doğum günü ve bazı aile mensuplarıyla dostları onu anmak için hep beraber olacaklar.
Bandırma Gemisi’nin meçhul yolcularından beş kişi belirlendi
BUNDAN iki hafta önce, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun yolculuğunu yazmış ve Bandırma Vapuru’ndaki yolcuların 48 kişi olduğunu söylemiştim.
Ama, bu 48 kişiden 31’i hakkında elimizde isimleri dışında hiçbir bilgi yoktu. Listeleri yayınlarken bir çağrı yapmış, ‘Artık hayatta olmalarına imkán bulunmayan bu meçhul kahramanların ailelerinden gelebilecek bilgileri yayınlamaya her zaman hazırım’ demiştim.
Meçhul kahramanlardan beşinin, Yüzbaşı Behcet Ádil Bey’in, yedeksubay Tahir, kıdemli çavuş Osman Nuri oğlu Ali Faik Efendi ile kıdemsiz çavuş İbrahim İzzet oğlu Átıf’ın ve onbaşı Çatalcalı Tevfik oğlu Adem’in aileleri ve yakınları benimle temas kurdular. Kendilerine teşekkür ediyorum.
Aşağıda, Bandırma Vapuru’na binen ama hayat hikáyeleri hálá meçhul olan 26 kader yolcusunun isimlerini yeniden veriyorum. Bu meçhul kahramanların ayrıntılı hayat hikáyelerini günışığına çıkartmak, hepimiz için bir borçtur:
SUBAYLAR VE MEMURLAR: Asteğmen Abdullah, hesap memurları Rahmi ile Ahmed Nuri Efendiler, adli müşavir Ali Rıza Bey.
ÇAVUŞLAR: Aydınlı Ali oğlu Musa, Konyalı Mustafa oğlu Kemal, Konyalı Kemal oğlu Mustafa.
ONBAŞILAR: Sivaslı Ali oğlu Rıfat, Sivaslı Rıfat oğlu Ali.
ERLER: Sincanlı Hüseyin oğlu Mehmed, Sincanlı Ahmed oğlu Emin, Sincanlı Mustafa oğlu İsmail, Sincanlı İbrahim oğlu Ömer, Alanyalı Kerim oğlu Mehmed, Sungurlulu Hasan oğlu Elvan, Geredeli Mehmed oğlu Mehmed, Mudurnulu Mehmed oğlu Durmuş, Geyveli Mehmed oğlu Ali, Geredeli Şakir oğlu Nuri, Akhisarlı Hasan oğlu Hüseyin, Tokatlı Abdullah oğlu Mehmed, Divrikli Abdullah oğlu Musa, Kadıköylü Mehmed oğlu Hasan, Yenihanlı Bekir oğlu Mahmud, Üsküdarlı İhsan oğlu Mehmed Lütfi, İzmirli Abdullah oğlu Ali.
..Talát Paşa için 84 yıl sonra AİHM’de dava açılıyor
Haziran 12, 2005 01:485dk okuma
Paylaş
Türkiye’nin gündemini, önümüzdeki haftalarda son derece önemli bir dava oldukça meşgul edecek.
Bir grup Türk vatandaşı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurarak İttihad ve Terakki Partisi’nin içişleri bakanı ve son sadrazamı Talát Paşa’yı Berlin’de 1921 yılında katleden Sogomon Tehliryan adındaki Ermeni teröristi cinayetten sonra beraat ettiren Almanya’nın ‘yargılamayı ádil şekilde yapmadığının belirlenmesini’ talep edecek ve Tehliryan için verilen beraat kararının haksızlığının kabul edilmesini isteyecek. Talát Paşa’nın, Türk masonlarının ilk ‘Büyük üstadı’ olması dolayısıyla, davada Alman hükümetinin yanında yeralmaları beklenen Alman localarından gelebilecek olumsuz baskıların hafifletilmesi maksadıyla da, mason localarından dava konusunda destek istenecek.
SON derece önemli bir dava, önümüzdeki haftalarda Türkiye’nin gündemini oldukça meşgul edecek. Bir grup Türk vatandaşı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurarak Ermeniler tarafından ‘en büyük düşman’ kabul edilen İttihad ve Terakki Partisi’nin içişleri bakanı ve son sadrazamı Talát Paşa’yı Berlin’de 1921 yılında katleden Sogomon Tehliryan adındaki teröristi cinayetten sonra beraat ettiren Almanya’nın yargılanmasını talep edecek ve ‘ádil yargılama yapılmadığı’ gerekçesiyle Tehliryan için verilen beraat kararının haksızlığının belirlenmesini isteyecek.
Önce kısaca, Berlin’de 1921 Nisan’ında yaşanan insanlık ve hukuk facialarından bahsedeyim:
Osmanlı İmparatorluğu’nun kaderine on sene boyunca hükmeden İttihad ve Terakki Partisi’nin önde gelen liderleri, imparatorluğun Birinci Dünya Savaşı’ndan mağlup çıkması üzerine Türkiye’den ayrılıp Almanya’ya geçtiler. İttihadçılar’ın bir kısmı daha sonra Avrupa’da kaldı, bir kısmı ise Rusya ile Afganistan’a kadar uzandılar.
Ama bu gurbet, İttihadçılar’ın lider kadrosu için kanlı şekilde noktalandı. Sadrazam Talát Paşa, 1921’in 15 Mart’ında Berlin’de, Talát Paşa’dan önceki sadrazam Said Halim Paşa aynı senenin 6 Aralık’ında Roma’da ve Bahriye Nazırı Cemal Paşa da 1922’nin 21 Temmuz’unda Tiflis’te Ermeni teröristlerin kurşunlarıyla şehid edildiler. İttihad ve Teraki’nin en güçlü adamının, Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın akıbeti de aynı oldu ve Paşa 4 Ağustos 1922 gününün sabahı, Tacikistan’da Rus askerlerinin kurşunlarıyla can verdi.
Şehidler kafilesine öncülük eden Talát Paşa, Türkiye’den ayrılmasından sonra ‘Ali Sai’ takma adıyla Berlin’e yerleşmişti ve Alman başkentinin şık semtlerinden Charlotenburg’un Hardenberg Caddesi’nde kiraladığı bir evde yaşıyordu. Paşa’nın 15 Mart 1921 gününün sabahı çıktığı yürüyüş, Sogomon Tehliryan adındaki 24 yaşındaki bir Ermeni terörist tarafından ensesinden vurularak şehid edilmesiyle son bulacaktı.
İşin çok daha acı olan tarafı, cinayetten iki buçuk ay sonra, 2 Haziran günü hákim karşısına çıkartılan katilin sadece bir buçuk gün devam eden bir yargılamadan sonra, 3 Haziran’da beraat ettirilerek serbest bırakılmasıydı. Tehliryan, annesiyle babasının 1915 tehcirinde öldürüldüğünü ve kendisinin de şans eseri olarak kurtulduğunu iddia etmiş ve Alman mahkemesi katili ‘aşırı tahrik’ gerekçesiyle beraat ettirmişti.
Mahkeme duruşmalar sırasında son derece taraflı davranmış, meselá müdahil tarafın yani Talát Paşa’nın yakınlarının ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı ordusunda görev yapmış olan bazı Alman generallerin şahitlik taleplerini reddederek katili serbest bırakmıştı. Almanya’da Birinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan yeni hükümet, böylelikle Berlin’in tehcir ile ilgili hazırlıklara bazı Alman subayların da katılmalarından doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmaya ve tehcirden haberdar olmadıklarını ispat etmeye ve böylelikle işin içinden sıyrılmaya çalışmıştı. Sogomon Tehliryan 1960’ta Amerika’da ölecek, ancak mahkemedeki ifadesinin yalanlarla dolu olduğu ve 1915 tehciri sırasında Anadolu’da bulunmadığı daha sonraları ortaya çıkacaktı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde önümüzdeki günlerde açılacak olan davada işte bütün bu ayrıntılar gündeme getirilecek ve ‘Almanya’nın, 1921’deki Talát Paşa cinayeti davasında ádil yargılama yapmadığı’ yolunda karar verilmesi talep edilecek. Şu anda bir yanda 1921’deki duruşmayla ilgili belgeler toplanıyor, bir yandan da Avrupa’nın çok meşhur bir avukatıyla temasta bulunuluyor.
Bu yazıyı çalışmaların hazırlık aşamasında ve konuyla ilgilenen kişilerin iznini almadan yazdığım için, şimdilik daha fazla ayrıntıya girmiyorum ama davanın açılmasından sonra bütün detayları vereceğim.
Talát Paşa davasında Türk masonlara da iş düşecek
SADRAZAM Talát Paşa, İttihad ve Terakki’nin birçok mensubu gibi masondu, hatta yüksek dereceli bir masondu ve Türk masonlarının ilk ‘Büyük Üstad’ı yani en üst seviyedeki idarecisiydi.
Paşa’nın 1909 ile 1910 yılları arasında bulunduğu bu görev masonların internet sitesinde de açıkça yazılıyor, ‘1909’da Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası’nın ilk Büyük Üstad’ı Mehmet Talát Paşa oldu. Bu tarihten sonra, bugüne kadar 28 büyük üstad daha görev yaptı’ deniyor ve ‘Büyük Üstadlar’ sayfasında ilk önce Talát Paşa’nın adı ve fotoğrafı yeralıyor.
Dolayısıyla, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde açılacak davada Türk masonları vasıtasıyla İngiliz ve Fransız localarının da, ‘kardeşleri’ Talát Paşa lehine mahkeme nezdinde aydınlatıcı girişimlerde bulunmaları gerektiğine inanılıyor. Böylelikle, davada Alman hükümetinin yanında yeralmaları muhtemel olan Alman localarından gelebilecek olumsuz baskıların da hafifletilmesi hedefleniyor.
ÜSTADLARA DANIŞTIM
Bu yazıyı yazmadan önce, tanıdığım yüksek dereceli bazı masonlardan açılacak dava konusunda ne düşündüklerini sordum.
Üst düzeyde bir mason, ‘Türkiye’deki mason localarının kapatılmasından sonra, (yani, masonik faaliyetlerin Atatürk döneminde yasaklanmasından sonra) zamanın Büyük Üstadı arşivi imha etmiş. Bu yüzden, şimdi elimizde Türk masonluğunun ilk dönemiyle ilgili çok az belge bulunuyor ve bu bilgi yokluğu yüzünden, açık söylemek gerekirse, Talát Paşa ile çok fazla iftihar etmiyoruz’ dedi.
Dava hazırlıklarıyla ilgili görüşünü ‘vasıtalı’ olarak edindiğim çok daha yüksek seviyedeki bir diğer mason ise ‘Bu konuda ayaküstü karar vermenin zor olduğunu ve kesin kararın yapılacak danışmalardan sonra verilebileceğini’ anlattı ama ‘temelde böyle bir davaya itiraz etmeyeceklerini, hatta bu davanın kendi lehlerine bile olabileceğini’ söyledi.
Burada, basının gözünden kaçan iki olaya dikkat çekmem gerekiyor: Birincisi, masonların, ilk ‘büyük üstad’ları Talát Paşa’nın Şişli’de, Hürriyet-i Ebediye Tepesi’nde bulunan kabrini 15 Mart’ta, yani Paşa’nın ölüm yıldönümünde bu sene ilk defa sessiz-sadasız ziyaret etmeleri... Diğeri ise, İttihad ve Terakki döneminin en güçlü adamı Enver Paşa’nın amcası ve ‘Kutülámare kahramanı’ Halil Paşa’nın torunu olan şu andaki ‘Büyük Üstad’ Kaya Paşakay’ın, Anıtkabir’i 23 Ekim 2004’te ‘kardeşleriyle’ beraber ziyareti sırasında şeref defterine ‘Yakın siláh arkadaşın Halil Kut Paşa’nın torunu...’ ibaresini yazması...
HAFİYE KORKUSU
İttihadçılar’ın neredeyse tamamının ve Cumhuriyet’in kurucu kadrosundan birçok kişinin masonlukları gençlik senelerimde benim de dikkatimi çekmiş, Atatürk’ün valilerinden ve aynı zamanda kıdemli bir mason olan büyükbabam Cemal Bardakçı’ya 1970’li senelerde bunun sebebini sorduğumda hiç tahmin etmediğim bir cevap almıştım.
Büyükbabam, ‘Abdülhamid’in hafiyeleri yüzünden’ demişti... ‘O günlerdeki Abdülhamid istibdadını hayal bile edemezsin. Arkadaşlarımızla beraber biraraya gelmemizi bir yana bırak, nefes almaya bile korktuğumuz anlar olurdu, zira hafiyeler her hareketimizi Yıldız’a, Abdülhamid’e jurnal ederlerdi. En masum bir arkadaş toplantısının bile Fizan’da sürgünde bitmesi ihtimali vardı. Hafiyelerin tek giremedikleri yer ise, mason localarıydı. Bizim masonluğumuzun asıl sebebi işte bu idi, yani takipten kurtulup rahatça konuşabilmek... Serbestçe biraraya gelebilmek için önce mason olduk, masonluğun felsefesini ise daha sonra öğrendik.’
Başkan Bush’u kafasına tokmak yemekten Abdullah Gül kurtardı
Haziran 19, 2005 01:556dk okuma
Paylaş
Başbakan Tayyip Erdoğan’ın Beyaz Saray’da Başkan Bush ile görüşmesi sırasında ortaya çıkan ama Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün kahredici darbesinden kurtulamayan meşhur atsineği, bana eski asırlardan kalan bir hikáyeyi hatırlattı.
Tanrılık iddiasında bulunan ve Hazreti İbrahim’i ateşe attıran Nemrud adlı hükümdara günün birinde bir sivrisinek musallat olur ve Nemrud’un burnundan girip beynine yerleşir. Çıldıracak hále gelen Nemrud, ıstıraptan kurtulmak için kafasını iri tokmaklarla dövdürmeye başlar ama darbelere dayanamayıp ölür gider. Bana sorarsanız, Abdullah Gül, Oval Ofis’teki sineği öldürmekle aslında Başkan Bush’un hayatını kurtardı; zira Beyaz Saray’a her nasılsa girebilmiş olan o atsineği Nemrud’a musallat olan sivrisineğe özenip Bush’un burnuna doğru hamleye kalkışsaydı, dünyanın hali nice olurdu, hayal edebiliyor musunuz?
BASINIMIZ, ABD Başkanı George Bush ile Başbakan Tayyip Erdoğan’ın Beyaz Saray’daki görüşmeleri sırasında ortaya çıkan ‘atsineği’ konusuyla Türk-Amerikan ilişkilerinin geleceğinden çok daha fazla ilgilendi. Atsineği ile ilgili olarak günlerden buyana hálá yazılıp çiziliyor ve yorumlar yapılıyor.
Bu atsineği meselesi, mutlaka málumunuz olmuştur ama işitmeyenler için kısaca hatırlatayım: Oval Ofis’te heyetler arasındaki görüşmeler devam ederken salona bir atsineği dalar ve vızır vızır uçup oraya buraya konmaya başlar. Sineği öldürmek için ilk hamleyi Amerikan Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice yapar ama Bayan Rice’ın vuruşu neticesiz kalır, derken itláf işini Dışişleri Bakanımız Abdullah Gül devralır ve sineği bir darbeyle ezip helák eder.
Beyaz Saray’da yaşanan bu hadise, bana çok eski asırlardan kalan ve ‘Nemrud’un öyküsü’ diye bilinen bir sinek hikáyesini hatırlattı. Sonra, ‘Abdullah Gül, sineği öldürmekle bir yerde o sineğin Başkan Bush’un hayatına kasdetmesi ihtimalinin de önüne geçmiş oldu’ diye düşündüm.
PEYGAMBERİ ATEŞE ATTI
İşte hem efsanelerimizde, hem de eski edebiyatımızda oldukça geniş bir yer tutan Nemrud ve sinek hikáyesinin özeti:
İbrahim peygamber zamanının hükümdarı olan Nemrud, dünyanın hákimi olmaya soyunmuş, derken tanrılık davasına kalkışmıştır. Kendisini doğru yola davet eden Hazreti İbrahim’i mancınığa koydurup ateşe attırmış ama İbrahim’in düştüğü ateşin bir gül bahçesi háline geldiğini görmesine rağmen tanrılık iddiasından bir türlü vazgeçmemiştir.
Günün birinde, Nemrud’a bir sivrisinek musallat olur. Kibirli hükümdar nereye gitse, sinek de oradadır. Mutlaka bir tarafına konup Nemrud’u çileden çıkartmakta ve saraydakiler bütün uğraşmalarına rağmen sineği yakalayamamaktadırlar.
Sinekle hükümdar ve saray mensupları arasındaki kovalamaca böyle sürüp giderken, günün birinde sinek Nemrud’un burnundan içeri girer ve yolunu bulup hükümdarın beynine yerleşiverir. Nemrud için asıl azap artık şimdi başlamıştır: Sinek beyninde dönüp durdukça Nemrud dayanılmaz başağrıları çekmekte, ıstırabını hafifletebilmek için kafasını duvarlara vurmakta ama sinek vızıldayıp durmaktadır.
YA TEKRAR YAŞANSAYDI?
Allahlık iddiasında bulunan hükümdar, son çare olarak iri tokmaklar yaptırır ve kafasını bu tokmaklarla dövdürmeye başlar. Beynine yerleşen sinek, tokmaklar indikçe daha da coşmakta ve Nemrud’un çektiği acı çok daha dayanılmaz hál almaktadır. Acıyı hissetmemek maksadıyla adamlarına tokmakları daha sert vurmalarını emreder, bir yandan da kafasını kendisi duvarlara vurmaya başlar, tokmak darbeleri gittikçe şiddetlenir ve Nemrud hem sineğin verdiği ıstıraptan, hem de yediği tokmakların şiddetinden can verir, gider... Ufacık bir sivrisinek, giriştiği tanrılık iddiasını bir anda bitirmiştir.
Dünyanın hákimi olmaya kalkışmasının yanısıra tanrılığa da soyunan Nemrud’un hikáyesi, kısaca böyle... Beyaz Saray’da geçen hafta yaşanan málum atsineği macerası bana binlerce seneden beri devam eden işte bu ‘Nemrud ile sinek’ efsanesini hatırlattı ve Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün sineği öldürmekle bir ihtimal, Başkan Bush’un hayatını kurtarmış olduğunu hissettim.
İhtimalleri ardarda getirip düşünelim: Oval Ofis’e her nasılsa girebilmiş olan o atsineği Nemrud’a musallat olan sivrisineğe özenip Bush’un burnuna doğru hamleye kalkışsaydı, dünyanın hali nice olurdu, hayal edebiliyor musunuz?
Napolyon, İlber Hoca’nın gezdirdiği prensesin ninesini çok fena aldatmıştı
TÜRKİYE’de, hafta içerisinde bir ‘İsveçli veliahd prenses’ rüzgárı esti.
İsveç Kralı 16. Karl’ın kızı olan 28 yaşındaki veliahd prenses Victoria Ingrid Alice Desiree, Ankara’dan sonra İstanbul’a geldi ve Topkapı Sarayı’na da uğradı. Prenses’e Topkapı’yı yeni ‘saray nazırı’ Prof. İlber Ortaylı gezdirdi.
Prenses ile İlber Hoca’nın yanyana çekilmiş fotoğraflarını gazetelerde görünce, prensesin altıncı göbekten büyükannesi olan meşhur Desiree’yi ve Annemarie Selinko’nun Desiree’yi konu alan nefis biyografisiyle Marlon Brondo ve Jean Simmons’un çevirdikleri aynı isimdeki filmi hatırladım. Sonra, Desiree Clary’nin son derece renkli geçen hayatını kısa da olsa nakletmek istedim.
Marsilyalı zengin bir ipekçinin kızı olan Desiree Clary, 1777’de doğdu. 1995’te Napolyon adında genç bir subayla tanıştı ve hemen nişanlandılar. Desiree’nin kızkardeşi Julie de, Napolyon’un kardeşi Joseph ile evlendi.
Desiree nişanlısına körkütük áşıktı ama bu aşk tek taraflı kaldı, zira bir sene sonra Paris’e giden genç subay, orada Josephine adında asil bir kadınla tanışınca nişanı bozup Josephine ile evleniverdi. Açıkta kalan Desiree de, Napolyon’un arkadaşlarından olan Jean Baptiste Bernadotte adında bir askerle nikáhlandı ama Napolyon’u kalbinden hiç çıkartmadı.
KRAL EVLAT EDİNDİ
Derken aradan seneler geçti ve kader Napolyon ile Bernadotte’a eşine az rastlanan cilveler yaptı. Napolyon, yani Napolyon Bonapart, Fransa’nın imparatoru oldu; İsveç’in çocuksuz kralı 14. Karl da Jean Baptiste Bernadotte’u evlát edinip İsveç veliahdı yaptı.
Bernadotte çifti İsveçli oldukları sırada Napolyon’un imparatorluğu da çatırdamaya başlamıştı ve işin daha da garip tarafı, Napolyon’u Waterloo’da perişan eden müttefik Avrupa ordusunun kumandanlarından birinin, imparatorun eski generali ve İsveç’in yeni prensi Bernadotte olmasıydı. Derken çok daha başka bir gariplik yaşandı ve müttefiklere teslim olmaya karar veren Napolyon hayatta olmayan eski karısı Josephine’in şatosuna kapandı, sabık nişanlısı Desiree’yi şatoya çağırdı ve kılıcını müttefik kumandanlara verilmek üzere Desiree’ye teslim edip ancak ölümüyle bitecek olan bir sürgüne doğru yola çıktı.
İki eski áşık, bu son buluşmalarında kimbilir neler yaşamışlardı...
Aradan gene seneler geçti ve General Bernadotte 1818’de ‘14. Karl Johan’ olarak İsveç tahtına çıktı, Desiree de ‘Kraliçe Desideria’ oldu. İsveç’te bugüne kadar gelen ‘Bernadotte’ hanedanı böylelikle kurulmuş oluyor ama tarihin garip cilveleri devam ediyordu.
Bernadotte çiftinin tek bir çocuğu oldu: Oscar adını verdikleri bir oğulları... Oscar daha sonra İsveç tahtına çıkacak, kendisine eş ve kraliçe olarak annesine hiç de yabancı olmayan bir ailenin kızını seçecekti: Napolyon’un karısı İmparatoriçe Josephine’in ilk kocasının soyundan gelen torununu... Yani, Desiree’nin ilk nişanlısı Napolyon’u elinden alan Josephine, rakibesine seneler sonra gelin olarak torununu gönderiyordu.
Jean Baptiste Bernadotte 1844’te, Desiree Clary de 1860’ta hayata kral ve kraliçe olarak veda ettiler. Torunları İsveç’te hálá hüküm sürüyorlar ve hafta içinde basınımızda geniş yer edinen Prenses Victoria, işte Napolyon’un hem sevgilisi hem de nişanlısı olan Desiree ile Napolyon’un generali Bernadotte’un soyundan geliyor.
Aynı hatayı tekrarlamayın beyler! Sevr’in altından Damad Ferid’in imzası yoktur
DENİZ Baykal’ın Damad Ferid Paşa konusunu durup dururken gündeme getirmesi üzerine bir Paşa tartışmasıdır başladı, derken basınımızda Damad Ferid’in kim olduğunu hatırlatan yazılar çıktı ve hemen her yazıda hep aynı hata yapıldı: Sevr Andlaşması’nın Ferid Paşa tarafından imzalandığı hatası...
Belki hatırlarsınız: Ferid Paşa konusunu bundan birkaç sene önce Tansu Çiller de gündeme getirmiş, Kemal Derviş’i Damad Ferid’e benzetmiş ve Sevr hakkında o günlerde de aynı hata yapılmıştı.
Paşa konusunda senelerden beri ısrarla yanlış yazıp konuşan zevátá tekrar hatırlatayım: Sevr’in altında Damad Ferid Paşa’nın imzası yoktur beyler! Yoktur, zira Ferid Paşa andlaşmanın imzalanması sırasında başbakandır ama delege değildir; dolayısıyla da andlaşmaya imza koymamıştır. Sevr’i Türkiye adına imzalayanlar üç kişidir: O zamanın senatörlerinden Hádi Paşa ile şair Rıza Tevfik ve Türkiye’nin İsviçre’deki ortaelçisi Reşad Halis Beyler...
Damad Ferid’in politikası hakkında aklınıza geleni söyleyin, Paşa’ya canınızın istediği gibi verip veriştirin ama lutfedin, Sevr’i ona imzalatmayın! Zira, Sevr gibi bugün bile hálá tartışılan bir konuda böylesine cehalet biraz fazla kaçıyor da...
İşte, Saddam’ın hayalindeki ideal kadının özellikleri
Haziran 26, 2005 02:006dk okuma
Paylaş
Saddam Hüseyin’in, kapatıldığı hapishanede kendisini muhafazayla görevli olan Amerikalı askerlerin bekár olanlarına evlilik konusunda nasihatlerde bulunup ‘Kadının iyisi ne çok akıllı ne de aptal, ne yaşlı ne de çok genç olmalı ama iyi yemek ve temizlik yapmalı’ demesi, bana Şark Edebiyatı’nın iki klasik eserinde, bundan 900 küsur sene önce yazılan ‘Kabusnáme’ ile şimdi 700 yaşında olan ‘Tusi Bahnamesi’nde aynı konuda verilen öğütleri hatırlattı.
İşte, Saddam Hüseyin’in ilhamıyla, asırlar öncesinin elyazmalarından günümüzün bekár erkekleri için toparladığım mutluluk ve güzellik reçetelerinden bazıları...
GAZETELERDE okumuş, TV’lerde görmüşsünüzdür: Irak’ın devrik lideri Saddam Hüseyin’i kapatıldığı hapishanede muhafazayla görevli olan Amerikalı askerler, devrik liderle beraber geçirdikleri günleri uzun uzadıya anlattılar.
Hücresinde artık çamaşırlarını bile kendisi yıkamak zorunda bırakılan Saddam, kızının gönderdiği Havana purolarını içerken askerlerin ikram ettiği Doritos marka patates cipslerinin aile boyu olanlarını on dakikada bitiriyor, sonra bekár askerlere evlilik konusunda nasihatlerde bulunuyormuş. Devrik lidere göre kadının iyisi ‘ne çok akıllı ne de aptal, ne yaşlı ne de çok genç’ olmalı ama ‘iyi yemek ve temizlik yapmalı’ imiş.
Saddam Hüseyin’in Amerikalı askerlere ettiği nasihatler, bana İran taraflarında bundan 900 küsur sene kurulan ‘Ziyaroğulları’ adındaki ufak bir devletin hükümdarı olan Keykávus’un aynı konuda yazdıklarını hatırlattı. Keykávus, oğlu Giylánşáh için devleti ne şekilde idare etmesi gerektiği konusunda öğütler içeren ‘Kabusnáme’ adında bir kitap kaleme almış, kitaba memleket idaresinin ayrıntılarından satranca; yemek yeme usullerinden yıkanmaya, içki ádábından yıldız falına, kılıç kullanmaya ve hattá tıbba kadar akla gelen her konuda tavsiyeler koymuş ve eserinin 26. bölümünü de ‘alınacak kadınların özelliklerine’ ayırmıştı.
Kabusname, Türkçe’ye defalarca tercüme edildi. Bu tercümelerden en önemlisini 1400’lü senelerin başında Mercimek Ahmed yaptı, Türk Edebiyatı’nın son álimlerinden Orhan Şaik Gökyay da 500 yıl öncesinin bu metnini 1940’larda elden geçirip yeniden yayınladı.
Bu sayfada Kabusnáme’de geçen ‘avrat’ yani ‘eş seçimi’ bahsinin yanısıra, özel kitaplığımda bulunan beş asırlık bir başka elyazmasının ideal kadının ‘vücut güzelliğiyle’ ilgili bir bölümünü, günümüz Türkçesi’ne naklederek veriyorum.
İşte, Saddam Hüseyin’in verdiği ilhamla, asırlar öncesinin elyazmalarından günümüzün bekár erkekleri için toparladığım mutluluk ve güzellik reçetelerinden bazıları...
Avrat çocuk bakmaya, cariye seks yapmaya yarar
‘EY oğul şöyle bil ki, evlendiğin avrada hürmet göstermen gerekir. Sahip olduklarını avradından ve oğullarından saklama, eğer böyle yaparsan seni severler ve sözünden dışarı çıkmazlar. Eskiler, bu konuda ‘Avradını aziz gibi tutmayan erkek, eşektir’ demişlerdir.
Avradın bolluk içinde büyümüş olanını al ama malından hiçbirşey talep etme. Ve dahi, avradın çok güzelini de isteme, zira çok güzel olan avrat, etrafta oynaş arar.
Seni utandırmayan, dindar, evcimen, nakıştan ve ev işlerinden anlayan, iyi huylu, güzel, eteğini saklayan yani namusunu muhafaza eden, heláli olan erkeğini seven bir avrat al. Bu sıraladığım özellikleri taşıyan avratlar merhametsizlik etmez, fenalık yapmazlar.
BÁKİREYİ TERCİH ET
Üzülmek ve keder çekmek istemiyorsan, senden daha varlıklı ve daha yüksek seviyede bir avrat almaman lázımdır. Ve eğer kız oğlan kız bir bákire varken, sakın hááá başka erkeklerden kalmış olan dul avratları almaya kalkışma. Zira, el değmemiş kızlar sadece seni bilirler, seni görürler ve gönüllerinde başkalarına yer vermezler.
Şunu, sakın unutma: Başka erkeklere gönül veren, evcimen olmayan ve senin hakkında orda-burda konuşan avratlar bir işe yaramazlar, onlardan uzak dur! Eskiler, bu konuda hoş bir benzetme yapmış ve ‘erkeğin iyisi çeşmeye, kadının iyisi ise hendeğe benzer’ demişlerdir. Erkek, kazandığını bir çeşme gibi kadına akıtır fakat hendeği görünce irkilip kalır.
Senin malını-mülkünü kendi hükmü altına almaya çalışan avratlardan da uzak dur, zira böyle yapmazsan avrat sen olursun, avrat da senin erkeğin! Dünyada, erkeğin avrat durumuna düşmesi kadar küçültücü başka birşey yoktur. Cihánın en büyük fátihlerinden olan İskender’in, zenginliğiyle meşhur İran hákimi Dárá’nın kızını kendisine avrat olarak almaya yanaşmadığını ve bunun sebebini soranlara ‘Ben dünyaya hükmederken o kadın da servetiyle bana hükmedecekti, dolayısıyla pek fena bir iş olacaktı’ dediğini unutma!
Ey oğul! Avrat cima etmek (ilişkide bulunmak) için değil, evinin işini yapması, dirliğini-düzenini sağlaması için alınır. Dolayısıyla sadece cima için avrat almaya kalkma, o işi cariyelerle de edersin, üstelik cariyelerde düğün derdi yahut masraf gibisinden dertler de yoktur. Ama eğer anasından-babasından gün görmüş ve ev işlerini iyi öğrenmiş bir avrat bulursan sakın almamazlık etme, hemen al ve aldığın avradı iyi besleyip kıskandırmamaya özen göster, çünki kıskanan kadın yoldan çıkar. Kıskançlık kesesini dolu, masraf kesesini boş gösterme; avradı kıskandırma ve parayı da sakın esirgeme. Bu söylediklerimi yaparsan avrat seni anasından, babasından ve çocuğundan da çok sever; kendisini senin yoluna fedá eder. Ve şunu da aklında iyice tut: Kıskanç avrat bin düşmandan beterdir, kendini düşmanlarından koruyabilirsin ama kıskanan avrattan koruyamazsın.
AVRADI ÇOK KULLANMA
Hiç el değmemiş bir kız aldığın takdirde onunla her gece beraber olmaya da kalkma! Günün birinde sana bir hastalık gelebileceğini yahut uzun bir yolculuğa çıkmaya mecbur kalacağını düşün, dolayısıyla avradı seninle her gece beraber olmaya alıştırma. Avradın, senin olmadığın zamanlarda beklemeye sabredemeyeceğini ve aynı işi başkalarıyla yapmaya kalkacağını sakın aklından çıkarma!
Ey oğul, sana avrat konusunda son nasihatlerim şunlardır: Avrada başka erkeklerin yüzünü gösterme, hattá onu yaşlı ve çirkin erkeklerden bile sakla. Kölelerin avradın yanına girmelerine de izin verme; kapkara, çirkin Habeşi köleleri bile içeriye bırakma. Avradı kıskandırma ama sen onu her zaman kıskan, zira avradını etrafta gösteren ve kıskanması olmayan erkeğin dini de yok demektir (Kabusnáme tercümesinden).
Avrat bir yürüdü mü her tarafı titremelidir!
NÁSIREDDİN-İ Tusi bundan 700 küsur yıl önce, 13. yüzyılda yaşadı ve astronomiyle uğraştı. Rasathaneler kurdu, çok sayıda eser verdi, bilim tarihinin gelmiş geçmiş en büyük astronomlarından kabul edildi ve bu arada bir de ‘Bahname’, yani ‘cinsel bilgiler kitabı’ kaleme aldı.
Tusi’nin Farsça olan eseri, yazılmasının üzerinden iki asır geçtikten sonra 1400’lü yılların ortalarında Türkçe’ye çevrildi ve aynı konudaki başka eserlere kaynaklık etti. Bugün elyazması kitaplıklarında çok sayıda nüshası bulunan bu ‘Bahname’nin Türkçe bir nüshasına da bendeniz sahip bulunmaktayım.
Aşağıda, Tusi Bahnamesi’nin bendeki nüshasından ‘kadını güzel yapan özellikler’ başlıklı bölümünden kısa bir alıntı veriyorum. Metni günümüz Türkçesi’ne aktarırken sadece bazı kelimeleri değiştirdim ama mizahi bir duygu uyandıran üsluba pek dokunmamaya çalıştım.
PEMBE TENLİ OLMALI
Násıreddin-i Tusi dedelerimizin, büyük dedelerimizin ve nesiller önceki atalarımızın hayallerini süsleyen kadınları anlatırken bakın neler yazıyor:
‘...Ey oğul! Şimdi sana avratların güzellik alámetlerini anlatacağım. Bu alámetlere sahip olan avrat, avratların en güzeli demektir. Alámetler ne kadar az ve eksik olursa, avrat da o kadar az güzel olur.
Güzellik alámetleri, bunlardır:
Avradın dört nesnesi kara gerek: Saçı, kaşı, kirpiği ve gözünün karası.
Avradın dört nesnesi kızıl gerek: Dili, dudağı, yanakları ve avurdları.
Avradın dört nesnesi yuvarlak gerek: Yüzü, gözü, topukları ve bilekleri.
Avradın dört nesnesi uzun gerek: Boynu, burnu, kaşı ve parmakları.
Avradın dört nesnesi hoş kokulu gerek: Burnu, ázásı (eli, kolu, ayakları ve bacakları), koltuk altları ve ayakları.
Avradın dört nesnesi geniş gerek: Alnı, gözleri, göğsü ve butları.
Avradın dört nesnesi dar gerek: Burun delikleri, kulak delikleri, göbek deliği ve ağzı.
Avradın dört nesnesi küçük gerek: Ağzı, elleri, ayakları ve kulakları.
Ve dahi avradın başı ne büyük ve ne küçük ola.
Ve boynu ne uzun ve ne kısa ola.
Ve eti dahi yuvarlak ola.
Ve benzi ak ola veyahut kaz benizli veya karayağızın güzeli ola.
Ve teni de pembe ola.
Ve saçı sık ve uzun ola. Zira saç, avratların yüzsuyudur.
Ve güldüğü vakit güzel ola. Zira avradın gülüşünün hoşluğu, diğer özelliklerinden önce gelir.
Ve gözlerinin karası çok ola, kaşları da çatık ola.
Ve yürüdüğü zaman, kalçasının etleri titreye.
Ve huyu tatlı ola, sözü tatlı ola ve yumuşak ola.
İşte, ey oğul! Bu yazdığım şartlara sahip olan avrat, güzelliğinin olgunluğuna ulaşmış demektir...’
Talát Paşa’dan sonra şimdi de Enver Paşa’nın arşivini açıyorum
Temmuz 03, 2005 01:536dk okuma
Paylaş
Türk Tarihi’nin en önemli isimlerinden olan ve Osmanlı İmparatorluğu’nun son on yılına damgasını vuran Enver Paşa’nın torunu Osman Mayatepek, dedesinin binlerce belge ile fotoğraftan oluşan ve tamamını bugüne kadar hiçbir araştırmacının göremediği özel arşivini hafta başında ilk defa bana açtı ve büyükbabasına ait çok önemli bazı belgeleri yayınlamam için bana verdi.
Arşivdeki binlerce evrak arasında beni en fazla etkileyenler, Paşa’nın Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir ‘Turan İmparatorluğu’ kurma hayaliyle gittiği Rusya’dan ve Orta Asya’dan, hanımı Naciye Sultan’a yazdığı ve tamamı yaklaşık iki bin sayfa tutan hasret mektupları oldu. Paşa, eşine duyduğu aşkı ve hasreti káğıtlara dökerken faaliyetlerini de gün gün ve ayrıntılarıyla anlatmış, hattá Anadolu’da devam etmekte olan İstiklál Savaşı ile ilgili düşüncelerini de yazmıştı. Bu mektupların bazı bölümlerini ve Enver Paşa’ya ait olan diğer bazı belgeleri Hürriyet’te yarından itibaren üç günlük bir dizi halinde yayınlayacağım. Diziyi okurken, 1914 ile 1918 yılları arasında devletin tek hákimi olan ve milyonları gözünü kırpmadan ateş hattına gönderen bir Enver Paşa’nın yanı sıra, hiç bilmediğiniz bir başka Enver Paşa ile tanışacaksınız.
Türkiye’nin en zengin özel arşivlerinden biri, hafta başında istifademe açıldı: Tarihimizin en önemli isimlerinden olan ve Osmanlı İmparatorluğu’nun son on yılına damgasını vuran Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa’nın özel arşivi...
1881 yılında İstanbul’da doğan ve hayata 4 Ağustos 1922 günü şimdi Tacikistan’ın sınırları içerisinde bulunan bir tepede bir Rus mitralyözünün mermileriyle veda eden Enver Paşa, yazma ve belgeleme konusunda devrinin geleneğine uyarak ayrıntılı günlükler tutmuş, çok sayıda detaylı mektup yazmış, önemli bazı resmi belgelerin kopyalarını da muhafaza etmiş ve ardında gayet zengin bir arşiv bırakmıştı. Paşa’nın ölümünden sonra dağılmayan bu arşivinin yanı sıra özel eşyaları ve hattá siláhları, şimdi Ankara’nın önde gelen işadamlarından olan Osman Mayatepek tarafından özenle muhafaza ediliyor.
Mayatepek, son dönem Türk tarihi bakımından son derece büyük öneme sahip bulunan bu arşivi, hafta başında ilk defa bana açtı ve büyükbabasına ait çok önemli bazı belgeleri kitap haline getirmem için bana verdi. Osman Mayatepek’e olan şükranımı, burada tekrar ifade etmek istiyorum.
Arşivdeki binlerce evrak arasında beni en fazla etkileyenleri, Paşa’nın Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bir ‘Turan İmparatorluğu’ kurma hayaliyle gittiği Rusya’dan ve Orta Asya’dan, hanımı Naciye Sultan’a yazdığı hasret mektupları oldu. Enver Paşa’nın eşine olan bağlılığı öylesine büyük bir aşktı ki, Paşa, çektiği hasretle sadece bir yıl içerisinde yaklaşık 2 bin sayfa mektup yazmış ama bu mektuplarda sadece aşkını ve sevgisini fısıldamakla kalmamış, hanımını siyasi ve askeri faaliyetlerinden de günü gününe haberdar etmişti. ‘Mukaddes Naciye’m, ruhum, bir tanecik sultancığım’ gibisinden hitaplarla başlayan mektuplarda daha sonra siyasi ve askeri konularda bilgiler veriyor, meselá ‘Biraz önce Lenin ile beraberdim, Orta Asya’nın geleceğini müzakere ettik’, yahut ‘Rus müfrezelerini püskürttük, şimdi Duşenbe’ye doğru ilerliyoruz’ diye yazıyordu. Bu mektupların bazı bölümlerini ve Enver Paşa’ya ait olan diğer bazı belgeleri Hürriyet’te yarından itibaren ‘Naciyem, Ruhum, Hayatım’ başlığıyla üç günlük bir dizi halinde yayınlayacağım. Diziyi okurken, 1914 ile 1918 yılları arasında devletin tek hákimi olan ve milyonları gözünü kırpmadan ateş hattına gönderen bir Enver Paşa’nın yanı sıra, hiç bilmediğiniz bir başka Enver Paşa ile tanışacaksınız.
Filmlere taş çıkartan bir hayat yaşadı
TÜRK tarihinde, hayatı Enver Paşa kadar maceralarla dolu geçen bir başka kişi belki de yoktur.
1881’de İstanbul’da, Divanyolu’nda doğan İsmail Enver, Harbokulu’nu bitirdikten sonra Manastır’a tayin edildi ve Rum ve Arnavut çetelerle çarpıştı. Bu dönemde Terakki ve İttihad Cemiyeti’ne katıldı ve devrin hükümdarı İkinci Abdülhamid’i Meşrutiyet’in yeniden ilánına zorlamak için 1908’in 24 Haziran gecesi arkadaşlarıyla beraber dağa çıktı.
Tam bir ay sonra, 24 Temmuz günü İkinci Meşrutiyet’in ilánından sonra ‘Hürriyet Kahramanı’ diye tanınan Enver Bey, 1909’da Berlin’e askeri ataşe olarak gitti, buradan Trablus’a geçip Libya’yı işgal eden İtalyanlar’la çarpıştı. Balkan Savaşı’nın patlaması üzerine İstanbul’a döndü ve 23 Ocak 1913’te diğer İttihadçı arkadaşlarıyla beraber Babıáli’yi basarak hükümeti devirdi, sadrazamlığı Mahmud Şevket Paşa’ya verdirdi ve Mahmud Şevket Paşa’nın 12 Haziran 1913’te öldürülmesi üzerine yönetime el koyan İttihad ve Terakki’nin askeri kanadının lideri oldu. 3 Ocak 1914’te ‘Paşa’ ve ‘Harbiye Nazırı’, daha sonra da ‘Başkumandan Vekili’ yapılınca gücünün zirvesine ulaştı. Aynı senenin 5 Mart’ında Sultan Abdülmecid’in torunlarından Naciye Sultan ile evlenerek saray damadı oldu. Artık devletin en güçlü adamıydı, hattá padişahtan bile güçlüydü ve Türkiye’den Avrupa’da ‘Enverland’, yani ‘Enveristan’ diye bahsediliyordu.
Evliya Türbesi gibi
Osmanlı Devleti’nin Almanya ile müttefik olarak Birinci Dünya Savaşı’na girmesinin mimarlarından olan Enver Paşa, savaşı kaybetmemizden sonra, 1918’in 1 Kasım gecesi önde gelen İttihadçılar ile beraber Türkiye’den ayrıldı.
Hayatı, artık daha da maceralıydı. Kafkasya’ya, oradan da Berlin’e gitti; ‘Turan İmparatorluğu’ kurma hayaliyle Rusya’ya geçmeye çalıştı, sahte kimliklerle yaptığı bu yolculukların ilk ikisinde tutuklandı ama üçüncüsünde Moskova’ya ulaşmayı başardı. Sovyetler’den beklediği desteği göremeyince Buhara’ya gitti ve Ruslar’a karşı savaşan Özbekler’i teşkilátlandırmaya çalıştı. 4 Ağustos 1922 sabahı Ruslar’ın saldırısına uğradı ve Çegan Tepesi’nde ön safta çarpışırken Rus kurşunlarıyla can verdi. Bugün Tacikistan sınırları içerisinde kalan Abıderya Köyü’ne defnedilen Paşa’nın mezarı, zamanla evliya türbesi haline geldi.
Kemikleri, şehid düşmesinin 74. yıldönümünde Türkiye’ye getirildi, 5 Ağustos 1996’da yapılan devlet töreniyle İstanbul’daki Hüriyyet-i Ebediyye Tepesi’ndeki anıt mezara, diğer İttihadçı kader arkadaşlarının yanına defnedildi.
Enver Paşa’nın özel arşivinde neler yok ki!
GELİŞMİŞ ülkelerde, önemli devlet adamlarının ölümlerinden sonra özel arşivleri aileleri tarafından üniversitelere, kütüphanelere, yahut bu iş için kurulmuş olan enstitülere verilir ve belgeler araştırmacıların istifadesine açılır.
Ama bu iş bizde siyasi endişelerden dolayı pek yapılmaz, belgeler genellikle devlet adamının ailesi tarafından muhafaza edilir, hattá várisler tarafından paylaşılır. Belgelerin bir kısmı zamanla dağılır ama nádiren de olsa bir arada kaldıkları olur.
Enver Paşa’nın arşivi, işte, dağılmadan kalabilen böyle nadir arşivlerden biri. Bugün, Paşa’nın kızı Türkán Mayatepek’in oğlu Osman Mayatepek tarafından muhafaza edilen arşiv, iki ana kısımdan meydana geliyor: Albümler dolusu fotoğraflarla klasörler dolusu belgelerden...
Albümlerdeki resimlerin çokluğu, Paşa’nın fotoğraf çektirmeyi hayli sevdiğini gösteriyor. Fotoğraflar arasında askeri konulardakilerin, yani cephe ziyareti yahut merasimler sırasında çekilmiş olanların yanı sıra Paşa’yı hükümdarlarla ve devlet adamlarıyla beraber gösteren protokol resimleri de var. Çok sayıda aile fotoğrafını Enver Paşa’ya takdim edilmiş olan demiryolu inşaatı, kışla görüntüleri yahut memleket manzaraları gibi resimlerle dolu albümler takip ediyor.
Ama, Enver Paşa’nın özel arşivinin asıl önemli kısmını belgeler teşkil ediyor: Paşa’nın genç bir yüzbaşı iken Balkan Dağları’nda eşkıya kovalarken tuttuğu günlüklerden yayınlanmamış hatıralarına, hanımı Naciye Sultan’a yazdığı binlerce mektuptan kendisine gelen mektuplara, raporlara ve İttihad ve Terakki Partisi’nin Birinci Dünya Savaşı sonrasında yurtdışına giden liderlerinin birbirlerine kod adlarıyla gönderdikleri notlara kadar binlerce belge...
Ve, bu arşivdeki en önemli belgelerin başında, Paşa’nın Orta Asya’da kaleme aldığı ve bugüne kadar hiç yayınlanmamış olan iki ayrı günlüğü geliyor. Orta Asya’daki geçirdiği ama ayrıntıları hálá bilinmeyen günlerini ölümünden birkaç gün öncesine kadar bu defterlere bütün detaylarıyla kaydeden Enver Paşa, böylelikle hayatının bu en maceralı bölümünü de bilinmezlikten kurtarmış oluyor. Halen üzerinde çalıştığım bu arşivi ancak birkaç yıl sonra kitap haline getirebileceğim ama Hürriyet’te yarından itibaren üç gün boyunca yayınlanacak olan dizide, Enver Paşa’nın eşi Naciye Sultan’a yazdığı siyasi içerikli mektuplarla yine Paşa’nın arşivine ait bazı önemli belgeleri okuyacaksınız.
Dost bildiğimiz Almanlar ne edepsiz adamlarmış!
Temmuz 05, 2005 02:035dk okuma
Paylaş
Alman Maraşali Otto Liman von Sanders, Çanakkale Savaşları sırasında Boğazlar’ı korumakla görevli Beşinci Ordu’nun kumandanıydı ve savaştan hemen sonra hatıralarını yayınlamıştı.
Enver Paşa, eşi Naciye Sultan’a 1921’in 1 Eylül’ünde Batum’dan gönderdiği mektupta bu hatıraları okuduğunu ama yazılanların yalan olduğunu söylüyor ve Liman von Sanders’ten ‘edepsiz’ diye bahsediyor.
ENVER Paşa, eşi Naciye Sultan’a Batum’dan 1921’in 1 Eylül’ünde gönderdiği mektupta, dünya savaşı yıllarında müttefikimiz olan Almanlar’ın kendisinde yarattığı hayal kırıklığından bahsediyor. Paşa, Çanakkale Savaşları sırasında Boğazlar’daki Beşinci Ordu’nun kumandanlığını yapan Alman Maraşali Liman von Sanders’in o günlerde yeni yayınlanmış olan hatıralarını okuduğunu anlatıyor ve eski siláh arkadaşı von Sanders’in ‘edepsiz’ olduğunu söylüyor.
Aşağıda, Paşa’nın bu mektubunun bazı bölümleri yeralıyor:
‘Batum, 1 Eylül 1921
Sultanlar sultanı, sevgili Naciye’ciğim,
Artık Eylül girdi. Gün, gece, an geçmez ki seni düşünüp dua etmeyeyim. Hoş, Allah bana bu kadar ezá ve cefá eder dururken herhalde duama kulak asmaz sanırsam da herhalde ricadan kendimi alamıyorum.
Ah! Sevgilim, inşaallah yavrumuz (Paşa’nın 1921’de dünyaya gelen ama hiç görmediği oğlu Ali Enver) kolaylıkla ve cümleye hakiki saadet getirecek iyilikle dünyaya gelir de, hep mes’ud oluruz. Bu sabah bir ara okuduktan sonra gezmeye çıktım. Sahilde kimseler yoktu. Derken, Halil iki çocuğuyla çıkagelmez mi? ...Artık ben daha ziyade kalamayacak kadar müteessir oldum. Ve kalktım, ...yağan yağmur altında hazin hazin seni düşünerek dururken bir manzara hüznümü teessürle karıştırarak yalnızlığımı bozdu. Yolda beyaz, ufak bir Fransız köpek yavrusu gördüm. ...Fino değil fakat arka tarafı tüysüz, önü tüylü ve küçük. Pek hoşuma gitti ve buradan canlı bir hatıra olmak üzere alıp sana göndermek istiyorum fakat Cici’mi (Paşa’nın, eşine hitabı) bıktırmamaktan korkuyorum. Henüz iki aylık imiş, bilmem yaşar mı? Eğer bir daha rast gelirsem, belki de aklıma gelen bin türlü şeylere rağmen alır, gönderirim.
Öğle yemeğinden sonra -bir balık, bir salkım üzüm, biraz peynir- yattım ve bir daha da dışarıya çıkmadım. Doktor Nazım boyuna dolaşıyor. Ben, Liman’ın (Maraşal Otto Liman von Sanders’in) hatırasını okuyorum. Ne tuhaf adam. Harpte ne iyi yapılmış ise, faili (yapanı) o. Ne mánasız ve kötü ise başkaları; tabii, başta ben. Sonra da, hep Alman zabitleri yapıyor. Türk zabitlerinden nadiren bahis var. Ah! Ne ise, neferlere lutfedip ‘iyi zabitler -yáni Almanlar- idaresinde olurlarsa iyi iş görürler’ diyor. ...Türk paşaları arasındaki málum rekabet ve bunun neticesi birbirine yardım etmemek hususunun bertaraf edildiğini söylüyor. Hakikaten edepsiz adam. Bu harpte bizde böyle bir hal mi zuhur etmişti?
...Ne ise, yağmur bütün gün devam etti. ...Senin büyük, güzel fakat melûl gözlerini görüyor, ...bir láhza yüzünü öpmek, koklamak, seni kucaklamak (arzusuyla) Allah’a emanet ediyorum. Enver’in’
Memlekete bir gün mutlaka döneceğim, işte bu kadar!
ENVER Paşa, Moskova’dan 16 Temmuz 921 günü Mustafa Kemal Paşa’ya gönderdiği ve bir bölümünü dün yayınladığım oldukça uzun mektubunun son kısmında, ‘memlekete günün birinde mutlaka döneceğini’ yazıyor:
‘...Siz, karşınızda bir hasmınız varmış gibi hareket ediyorsunuz. Evvelce de dediğim gibi ben ve arkadaşlarım iki seneden beri takip ettiğimiz memleketin ve İslám’ın kutuluşu emelini güdüyoruz. Bununla beraber memlekette halka dayalı ve cidden onun menfaatini düşünerek ...çalışmak taraftarıyız.
MEMLEKET KURTULSUN, YETER
Eğer zát-ı áliniz bizi rakib telákki ediyorsanız, yanılıyorsunuz. Bu, aklımızdan geçmemiştir. Bizce memleketin kurtulması esastır. Değil bunu sizin gibi uzun seneler beraber çalıştığımız bir arkadaş, belki Ferid Paşa gibi bir haris ihtiyar yapabilse idi, ona da aynı şekilde hürmet besler ve muvaffakiyetine yardım ederdik. Cenáb-ı Hakk’ın şimdiye kadar size yaver kıldığı talihinize biz de hürmet ederiz.
...Yalnız, bir ricam var. ...Vehim ve tecebbüre (kibire) kapılmayınız. Sizden, cidden sizi seven bir kardeş gibi rica ediyorum. Şimdi mevkiinize bakarak sizi iğva edenlere (baştan çıkartanlara) uyup memlekette bir şahsın veya yalnız bir kısmının tahakkümüne doğru gitmeyiniz. Yoksa yine lüzumsuz tazyikler ve bunların neticesinde feveranlar (kaynamalar, başkaldırmalar) zuhur edebilir.
Buna emin ol -ki bütün vatanını seven herkes olan biten herşeye rağmen sizin muvaffakiyetinize çalışıyor. Çünki senin muvaffakiyetin, Anadolu’nun muvaffakiyeti demektir. Fakat eğer siz şimdiden kanunsuz hareketlere ve lüzumsuz şiddetlere giderseniz, korkarım ki hayırlı netice vermez. Millet, Sultan Hamid ...zamanındaki millet değildir, artık tahakküme ve tecebbüre (kibire) çok dayanamaz.
Bak, seni bütün arkadaşlarım namına temin ederim: Bizim hiçbir mevkide ve memuriyette gözümüz yoktur. Bana gelince, ben yalnız bir ideal takip edeceğim. O da, İslám’ı ezen Avrupa canavarları ile pençeleşmek için Müslümanlar’ı harekete getirmek. Bunun için benden çekinmeyin. Vehme düşerek böylece düşmanlarımıza memlekette yeni bir mücadele çıkacak ümidlerini verdirmeyin. Lüzumsuz şiddeti bırakın.
VATAN İÇİN KATLANIYORUZ
...Şimdi sen, ben başta olmak üzere arkadaşların memlekete gelmemesini istiyorsun değil mi? Sebep de güya bizim gelmemizle memlekette bir ikilik çıkacak diyorsun, öyle mi? Halbuki ben ve arkadaşlarım o kanaatteyiz ki, eğer biz memlekette bulunsaydık, belki de bugün devam eden lüzumsuz tazyiklere hiç hácet kalmayacaktı. Çünki herkes görecekti ki, biz tazyik edilenleri aleyhinize teşvik değil teskin edecek (yatıştıracak) ve daha kolaylıkla birlikte yürütecektik. Maamafih, şimdilik Moskova’da bulunarak hariçten yine memlekete yardım etmekte devam ettiğimizden gelmiyoruz. Fakat bunu da itiraf etmemiz lázım ...ki hiçbir sebeb-i kanuni (yasal sebep) olmayarak memleket haricine nefi’ (sürülmek) şeklindeki arzunuza ilelebed tahammül bize hakikaten pek ağır ve sefiláne gelir. Maamafih, vatan için buna şimdilik katlanıyoruz.
Bináenaleyh, dışarıda kalmanın genel maksadımız olan başta Türkiye olmak üzere kurtarmaya çalıştığımız İslám álemi için faydasız ve belki de tehlikeli olduğunu hissettiğimiz anda memlekete geleceğiz. İşte, bu kadar.
Şimdi yine kemál-i hürmetle gözlerinden öper, Cenáb-ı Hak’tan senin için yücelikler ve İslám ve vatana faydalı büyük büyük muvaffakiyetler dilerim kardeşim efendim’
Enver Paşa’nın, aşk tarihine geçmeye láyık son mektubu
Temmuz 06, 2005 01:305dk okuma
Paylaş
Orta Asya’da bir ‘Turan İmparatorluğu’ kurma mücadelesine giren Enver Paşa, hayata 4 Ağustos 1922 sabahı bir Rus mitralyözünün namlusundan çıkan kurşunlarla veda etmişti.
Paşa’nın, o sırada Berlin’de bulunan eşi Naciye Sultan’a yazdığı ve bizzat diktiği deri bir mahfaza içerisindeki tek bir çiçekle beraber gönderdiği son mektubu, şehid edilmesinden tam 10 gün öncesinin, yani 25 Temmuz’un tarihini taşıyordu ve özellikle son cümlesiyle dünya aşk literatürüne geçmeye láyıktı. Tam metni ilk defa burada yayınlanan mektup ‘Karaağaca çakımla ismini yazdım’ cümlesiyle son buluyor.
ŞEVKET Süreyya Aydemir, 1960’ların sonunda yayınladığı üç ciltlik ‘Makedonya’dan Ortaasya’ya Enver Paşa’ isimli büyük eserini, Paşa’nın eşi Naciye Sultan’a Orta Asya’dan gönderdiği son mektuptan yaptığı kısa bir alıntıyla noktalar.
Son derece içli ifadelerle dolu olan bu mektup, ‘Karaağaca çakımla ismini yazdım. Enver’in’ sözleriyle son bulmaktadır.
Enver Paşa, hanımına bu mektupla beraber geceler boyu altında uyuduğu ağaçtan kopardığı ufak bir dal ve bir de yabani çiçek göndermiştir. Hatta deriden bizzat bir mahfaza dikmiş ve küçük dal ile çiçeği bu mahfazaya koyarak göndermiştir. Paşa’nın diktiği bu mahfaza ile içerisindeki 80 küsur senelik çiçek, şimdi torunu Osman Mayatepek’in evindeki şık bir vitrinde bulunuyor.
Osman Mayatepek’in yıllardan bu yana muhafaza ettiği ve yayınlamam için bana verdiği Enver Paşa’nın yüzlerce belgesi arasında yer alan ve son cümlesiyle dünya aşk literatürüne geçmeye láyık olan mektubun tam metnini, bu sayfada okuyabilirsiniz.
‘Karaağaca çakımla ismini yazdım’
‘25 Temmuz 1922- Satılmış. Naciyeciğim, sevgili sultanım, cici efendiciğim!
Bugün pek sıkıntılı bir hava, tuhaf bir sis, güneş görünmüyor. Düşmandan bir hareket yok. Fakat henüz sabahtır. Hastalarımı geri gönderdim ve Afgan emirinin askerinin ve muavenetinin çekilmesinin iyi olmadığını ve Bolşevikler’e emniyet caiz olamayacağını bildirdim. Ve hiç olmazsa eczá-yı tıbbiye ve sair malzemesinin iadesini istedim. Bakalım, ne olacak? Bir de Hacı Sami (Enver Paşa’yı Orta Asya’ya gitmeye ikna eden kişi) ve diğer arkadaşların bu tarafa geçmesine müsaade olunmasını talep ettim. İşte efendiciğim, hemen şu satırları yazarak mektubumu kapatıyorum ve içine her gün sana topladığım buranın yabani çiçeklerinden maáda (hariç olarak) kaç gecedir altında yattığım karaağaçtan kopardığım ufak bir dalı leffediyorum (iláve ediyorum). Seni öper, sever, kucaklar, bu mevcudiyet-i maddiyemle (maddi varlığımla) aşk ve iştiyakımla (hasretimle) sarılarak ..... Hüda’nın birliğine yavrularımla beraber emanet ederim ruhum efendiciğim.
Karaağaca çakımla ismini yazdım.
Enver’in’
‘Yunan Anadolu’da saldırıyor ben Moskova’da kahroluyorum!’
ANADOLU’da, Sakarya Savaşı öncesindeki Yunan saldırıları giderek arttığı sırada Enver Paşa Moskova’da bulunuyordu.
Paşa, o günlerde Berlin’de bulunan eşine gönderdiği mektuplarda savaşa katılamamaktan duyduğu üzüntüyü yazarken bir taraftan da Mustafa Kemal Paşa’yı tenkid ediyordu.
İşte, Enver Paşa’nın Naciye Sultan’a gönderdiği 13 ve 22 Temmuz tarihli mektuplarından bazı bölümler:
‘13 Temmuz 1921
Ruhum, sevgili Naciyeciğim;
Şimdi, Mustafa Kemal Paşa’ya yazdığım uzun bir mektubu bitirdim. Bunda baştan aşağı ne yaptığımı ve ne düşündüğümü ve kendisine rakip olacak kadar küçülmediğimi, sonra da muvaffak olmasından memnun olduğumu vs. yazdım. ...vákıa bunlar tesir etmez, fakat ben bir kere yazmayı borç bildim. Doktor Nazım da bu fikirde idi.
...Bu sabah namazdan sonra yine yazmaya oturdumdu. Önce biraz gazete okudum. ...Gazetelerde yeni nakarat var. Mustafa Kemal, Enverciler aleyhinde dehşetli yürüyormuş. ...Ne ise, tabii bunlar olacak. ...Başka şey beklenmez. Fakat Allah’ın işine de akıl ermez. O, demek benden daha ziyade ...daha ...iyi. Ne ise, nazar deymesin, çünkü ona olacak fenalık memlekete hazer getirmesin (zarar vermesin) diye korkuyorum.
...Doğrusu seninle şu bir saatlik konuşmak bana elemlerimi değilse de, iş düşüncelerimi unutturuyor. Ya bu da olmasa? Çıldırmak işten değil. ...Şimdilik her tarafından öper, yavrularımla beraber Allah’a emanet ederim. Enver’in’
‘Moskova, 22 Temmuz 1921
Arslancığım,
Şimdi yalnız, odamda Anadolu haritası önümde düşünüyordum. Kimbilir, şu anda 7 Temmuz’da başlamış olan Yunan taarruzunun (Sakarya Savaşı öncesindeki Yunan ilerlemesi) kat’i safhaları cereyan ediyor. Ben ise böyle Moskova’da memlekete yardım edememek mecburiyetiyle oturuyorum. İki gündür hareket edip gitmek zihnimden geçiyor fakat gidinceye kadar belki olacak, bitecek. ...Mustafa Kemal’in ...başka bir şeye sebep olacak diye tereddüt ediyorum. Ne ise, bakalım inşaallah muvaffak olurlar da, biçáre Anadolu biraz rahat yüzü görür. Fakat ...yolda sulhden sonra da zannımca memlekette gürültüler eksik olmayacak.
Ruhum, bugün bir büyük taş gördüm, bunu Cici’me almak istedim, fakat param yok. Yalnız, başka bir şekil buldum. Bu taşı alıp gönderiyorum. ...Cidden, arslanıma láyık bir taş. Ara sıra böyle deliliklerime bakmazsın değil mi ruhum? ...Allah’a emanet ederim. Yavrularımı da öp. Enver’in’
Bu mezbeleye birilerinin artık el atması lázım
BAŞTA Enver ve Talát Paşa’lar olmak üzere, İttihad ve Terakki Partisi’nin önde gelen isimleriyle 1909’daki 31 Mart irtica ayaklanmasında şehid olan askerler, son uykularını Şişli’deki Hürriyet-i Ebediye Tepesi’nde bulunan ve ‘Ábide-i Hürriyet’ denilen anıtın etrafında uyurlar.
Daha önce de defalarca yazdım: Anıt mezar, senelerden bu yana mezbele halinde. Ábidenin altında mescid olarak kullanılması maksadıyla inşa edilen mekánın kilidi kırılmış ve merdivenle inilen mescid artık akşamcıların yeri. Bahçe futbol yahut mangal sahası, bahçedeki láhidler ise geceleri bar sehpası niyetine kullanılıyor.
Ábide-i Hürriyet’in etrafı, 1996’da, Enver Paşa’nın cenazesinin Tacikistan’dan naklinden önceki günlerde de bu şekildeydi. Mekán, vaziyeti o zaman gündeme getirmemden sonra alelácele temizlendi fakat Paşa için yapılan devlet töreninden sonra herşey yine eski tas, eski hamam oldu.
Açık söyleyeyim: 31 Mart’taki irtica ayaklanmasını bastırırken şehid olanların yattıkları mekánı restore etmek belediyeye değil aslında başkalarına düşüyor ve mekánın mülkiyetiyle sorumluluğunun da o ‘başkalarına’ ait olması lázım!
DÜZELTME:
Enver Paşa’nın dün yayınladığım soyağacında bazı dizgi hataları yapılmış. Paşa’nın doğum tarihi 1871 değil 1881, torunlarından Hasan Ürgüp’ün 1918 yazılan doğumu da 1948 olacak.
SON ULAK
.Ya Atilla Bey’in sözleri mizah değil yahut tarihe geçmiş bu nükteler
Temmuz 10, 2005 01:376dk okuma
Paylaş
Espri ve mizah olduğuna inandığı sözleriyle ve uyuyakalmasıyla gündemin ilk sıralarına yerleşen Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç, geçenlerde Milliyet’e verdiği demeçte ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’in ilk dönemlerine kadar, politikacıda espri anlayışı vardı.
O espri anlayışı kaybolunca, galiz oluyor’ derken, siyasi kültürümüzdeki mizah geleneğinin ‘devamı’ olduğunu ifade ediyordu. Açıkça söyleyeyim: Türk siyasi tarihinde çok sayıda mizahi örnek vardır ve bu örnekler cidden parlak birer yaratıcılık eseridirler. Fakat, Atilla Bey’in sözleri mizah ise geçmişte söylenenlerin mizahla alákası yoktur ama eski zamanlardan bugünlere gelen hikáyeler espri ise, bu defa Atilla Bey’in sözleri siyasi mizah değildir! İşte, eski siyasi mizahımızdan birkaç örnek...
KÜLTÜR ve Turizm Bakanı Atilla Koç hem uyumasıyla, hem de espri olduğunu iddia ettiği sözleriyle bütün Türkiye’de şaşkınlıkla izleniyor.
Attila Bey, málum, koltuğa gömüldüğü anda eskilerin tábiriyle ‘háb-ı náza’ yani náz uykusuna dalıveriyor ama yerinde de duramıyor ve memleketin bir tarafından diğer tarafına gidip geliyor! Bu arada siyaset tarihimizde eşi-emsali görülmemiş sözler ediyor, meselá Yüce Divan’da tanıklık yaptığı sırada ortaya bir hayli ses getiren iddialar attıktan sonra ‘Bu söylediklerim dedikodudur’ diyor, bir başka yerde ‘Ben şakşuka değil, hünkárbeğendiyim, beni başbakanım beğendi’ gibisinden ifadeleri kullanıyor ve işin daha da garip tarafı, söylediği bu sözlerin ‘espri’ ve ‘mizah’ olduğuna inanıyor. Yakınlarına sorarsanız, Atilla Bey’in hem uyumasının, hem de böyle sözler etmesinin tek bir sebebi var: Yüksek şekeri...
HÜNKÁRBEĞENDİ!
Kültür ve Turizm Bakanı’nın işitenleri tebessüme ve hayretlere garkeden cümlelerini tekrar edecek değilim. Ama sadece bir ifadesinin üstünde durmak istiyorum:
Atilla Bey, geçenlerde Milliyet Gazetesi’ne verdiği demeçte ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’in ilk dönemlerine kadar, politikacıda espri anlayışı vardı. O espri anlayışı kaybolunca, galiz oluyor’ buyurdu. Bakan bey bu sözleriyle, söylediklerinin siyasi kültürümüzdeki mizah geleneğinin devamı olduğunu ifade eder gibiydi.
Açıkça söyleyeyim: Bizde, siyasi tarihimize geçmiş çok sayıda mizahi söz ve fıkra vardır ve geçmişteki bu örneklerin herbiri cidden birer şáheser gibidir. Ama ince bir yaratıcılık eseri olan siyasi mizahımız özellikle 12 Eylül sonrasında neredeyse kaybolup gitmiş, politik şakalardaki yaratıcı espriler kültür seviyesindeki değişikliklerle orantılı olarak azalmış yahut tamamen yokolmuş ve ortalığı Atilla Bey’in de bahsettiği ‘galiz’ ifadeler sarmıştır. Atilla Koç’un espri olduğuna inandığı sözleri şayet mizah ise geçmişteki örneklerin mizahla alákası yoktur ama eski zamanlardan bugünlere gelen hikáyeler espri ise, bu defa Atilla Bey’in sözleri siyasi mizah değildir!
TOKMAK TATSIZLIĞI
Tek yanlı davranmamak için, bir hususu daha iláve edeyim: Kültür ve Turizm Bakanı’nın ‘Ben şakşuka değil, hünkárbeğendiyim’ sözü geleneksel siyasi mizahımızın ne kadar dışındaysa, CHP’li Orhan Eraslan’ın uyuyan bakanın uyandırılması konusunda ‘Titreşimli değil, tokmaklı cep telefonu gerektiğini’ söylemesi ve ‘Çaldığında tokmak gibi kafasına vurmalı’ demesi de o kadar mizah, hatta yaratıcılık dışı bir ifadedir.
Bu sayfada, geçmişteki siyasi mizahımızdan ve eski halk mizahından bazı örnekler veriyorum. Eski zamanların siyasi mizahıyla, hatta Necmettin Erbakan’ın meşhur ‘kadayıf’ benzetmesiyle günümüzde politik espri olduğu iddia edilen sözleri, meselá Atilla Bey’in ‘hünkárbeğendi’ benzetmesini mukayese edin ve son kararı sizler verin.
Atilla Bey’e 900 yıllık öğüt: Uyurken başında hoş bir dilber beklet!
BUNDAN iki hafta önce, ‘Kabusnáme’ adında bir kitaptan bahsetmiştim.
‘Kabusnáme’ zamanımızdan 900 küsur sene önce İran taraflarında kurulan ‘Ziyaroğulları’ adındaki ufak bir devletin hükümdarı olan Keykávus’un eseriydi ve hükümdar, kitabı oğlu Giylánşáh için devleti ne şekilde idare etmesi gerektiği konusunda öğütler vermek maksadıyla kaleme almıştı. Eserine idarenin ayrıntılarından satranca; içki ádábından yıldız falına, yemek yeme usullerinden yıkanmaya ve hattá tıbba kadar hemen her konuda tavsiyeler koymuştu ve 17. bölümde de uykunun nasıl olması gerektiğinden bahsediliyordu.
Aşağıda, Keykávus’un uyku ile ilgili olarak yazdıklarının bir bölümünü, rahmetli edebiyat álimi Orhan Şaik Gökyay’ın yayınladığı metinden sadeleştirerek ve kısaltarak veriyorum:
‘Ey oğul! Eski zamanların bilge kişileri, uyku için ‘küçük ölüm’ derler. Zira, uyuyan kişinin vücudunun hareketleri gevşer, aklı dağılıp gider, etrafında olup bitenlerden haberi olmaz. Bir serhoşu uzaktan gördüğün zaman içmiş olduğunu anlarsın ama ortalık yerde uyumakta olan adamın ölü mü yoksa diri mi olduğunu farketmen zordur. Dolayısıyla, uyuyan adam ölü hükmündedir!
UYKU, ÖLÜM GİBİDİR
...Uykunun fazlası zararlıdır, vücudu bir halden diğerine çevirir yani dirilikten yarı ölüme götürür, bu yüzden uyumanın da ölçüsü olmalıdır. Eski álimler günün 24 saat olduğunu hatırlatıp bunu üç eşit parçaya bölmüşler, ilk kısmının uyanıklığa, ikincisinin Allah’a şükretmeye ve duaya, üçüncüsünün de uykuya ayrılması gerektiğini söylemişlerdir.
...Gündüz uykusundan mutlaka sakınmak gerekir. Gündüz vaktinde uykusu gelip de kendisine hákim olamayan kişi az uyumalıdır, zira fazla uyuduğu takdirde günü düne benzer! ...Sözün kısası, kişinin ömrünün çoğunu uyuyarak değil, uyanık olarak geçirmesi, hatta geceleri bile az uyuması gerektiğidir.
...Uykuyu seven, özellikle de gündüzleri uyuyan kişi yalnız başına kalmamalı, yanında mutlaka uyanık bir adam bulundurmalıdır. Çünki, uykuda olanlar ölü gibidirler ve álemde olup bitenden habersiz halde yatarlar. Dolayısıyla, uyudukları sırada beraberlerinde diriliklerini taze tutmaya yarayacak, gerektiğinde kendilerini uyandıracak bir müjdeci bulundurmaları şarttır. Bu kişi uykuda olanı zamanı gelince uyandırmaya, hattá müjdeli bir haber geldiği zaman o haberi vermeye yarar.
Bu konuda dikkat edilmesi gereken bir başka husus vardır, o da müjdecinin gönüller açan, cana can katan bir güzel olmasıdır. Uyuyan kişi, uyandığı vakit yanında böyle bir güzel bulursa daha bir canlanır!’
Siyasi mizah diye işte bunlara denir
Şair ve idareci Süleyman Nazif, 20. yüzyılın başlarında hiç sevmediği Basra’da vali iken bir yol inşaatı başlatır ama bir müddet sonra inşaatta kullanılacak taş kalmadığı için yol yarım kalır. Şair vali inşaata gider, ellerini göğe açar ve ‘Yarabbi, bu memlekete biraz taş yağdır’ diye dua eder.
Enver Paşa’nın babası Ahmed Paşa, İttihad ve Terakki Partisi’nin muhaliflerinin de bulunduğu bir mecliste ‘Ağzıma hayatım boyunca tek damla olsun içki koymadım ve bir defa olsun harama uçkur çözmedim’ deyince, muhaliflerden biri dayanamamış, ‘Aman paşa hazretleri’ demiş. ‘Keşki helále de çözmeseydiniz de, şu oğlunuz dünyaya gelmeseydi!’
İttihad ve Terakki döneminin Dahiliye Nazırı ve Sadrazamı Talát Paşa Meclis’te gergin tartışmaların yapıldığı bir gün kürsüde konuşurken kendisine hiç durmadan láf atan muhalefete dönerek ‘Sizler bize, iktidara gelememenin suçluluğu içerisinde saldırıyorsunuz’ der ve muhalefete mensup milletvekillerinden biri haykırır: ‘Paşa hazretleri, iktidarda olmak şayet suç ise, sizler şu anda suçüstü halinde bulunuyorsunuz!’
Şair Süleyman Nazif’e, hiç sevmediği bir kişiden bahsederken ‘alçak herif’ tabirini kullanırlar. Şair anlatanın sözünü keser, ‘O herif alçak değildir mirim!’ der. ‘Çukurdur, çukur!’
İkinci Mahmud’un terzisinin aklına eser, aksayan devlet işleri hakkında bir rapor yazıp padişaha sunar. O gün keyifli olan hükümdar rapora kısa bir göz attıktan sonra maiyetindekilere emreder: ‘Benim terzibaşı devlet işleriyle fazla meşgul. Gidip sadrazama söyleyin, bana hemen bir kat elbise diksin!’
19. asırda yaşayan ve şakalarıyla tanınan Üsküdarlı Aziz Efendi, günün birinde eşeğine binmiş olarak çarşıya giderken, yolda şair Kázım Paşa ile karşılaşır ve şaka maksadıyla eşeğine ‘Öp paşa babanın elini’ der. Aziz Efendi’nin sözünü işiten Kázım Paşa elini eşeğin ağzına doğru uzatıp öptürür gibi yapar, sonra da ‘Aziz ol evládım!’ der.
Ve, çok daha eskilerden bir hikáye: Roma imparatorlarından birine, bir delikanlı hizmetkár olarak takdim edilir. Gencin kendi oğluna çok benzediğini farkeden imparator ‘Anan hiç Roma’ya gelmiş midir’ diye sorunca, delikanlının cevabı ‘Annem gelmemiştir ama babam birkaç defa gelmiştir’ olur.
Názım’ın zindandan annesine yazdığı mektupları yayınlıyorum
Temmuz 17, 2005 02:005dk okuma
Paylaş
Názım Hikmet, 1940’lı yıllarda hapishaneden annesi Celile Hanım’a çok sayıda mektup göndermişti.
Şair ile teyze torunu olan Melekşah Arslan tarafından senelerden bu yana özenle muhafaza edilen bu mektupların bazılarını, Hürriyet’te yarından itibaren üç gün devam edecek olan ‘Beni ölmüş bil anacığım’ başlıklı bir yazı dizisinde yayınlayacağım. ‘Anacığım, beni bir ölüyü düşünür gibi düşün’ gibisinden bedbin ifadelerle yahut ‘Senin daha az üzüldüğünü bilmek benim için bahtiyarlık olur. Ellerinden öperim’ şeklinde bir çocuk safiyetiyle dolu olan bu mektupları okurken bambaşka bir Názım Hikmet ile karşılacaksınız.
MASAMIN üzerinde şu anda sadece dertlerden, sıkıntılardan ve hasretlerden bahseden; elemlerle, hüzünlerle ve acılarla işlenmiş bir tomar káğıt var: Názım Hikmet’in 1940’lı yıllarda hapishaneden annesine gönderdiği mektuplar...
Şairin 1940’lı yıllarda hapishaneden annesi Celile Hanım’a yazdığı ve bugüne kadar hiçbir yerde çıkmamış olan mektuplarını Hürriyet’te, yarından itibaren ‘Beni ölmüş bil anacığım’ başlıklı üç günlük bir yazı dizisi halinde yayınlayacağım. ‘Anacığım, beni bir ölüyü düşünür gibi düşün’, yahut ‘Burada daha bir hayli sene misafirim anacığım. Beni görmeye gelme, çoluk-çocuk perişan olma’ gibisinden bedbin ifadelerle dolu olan veya ‘Senin daha az üzüldüğünü bilmek benim için bahtiyarlık olur. Ellerinden öperim’ şeklinde çocuk safiyetiyle yazılan bu mektupların tek bir özellikleri var: 28 yıllık mahkumiyetin çilesini dolduran bir oğulun annesine gönderdiği, içerisinde hiçbir siyasi yahut ideolojik ifadenin bulunmadığı yazılar bunlar...
Názım’ın bugüne kadar gerek gazetelerde, gerekse de kitaplarda yüzlerce mektubu yayınlandı. Bunlar hanımlara, dostlarına ve arkadaşlarına yazdıklarıydı. Ama, Názım’ın ressam Celile Hanım’a, yani annesine gönderdiği mektuplara ise pek tesadüf edilmedi.
Yarın yayınlamaya başlayacağım bu mektupları aziz dostlarımdan birinden, Názım Hikmet’in akrabalarından olan ‘İzzet Paşalulardan’ Melekşah Arslan’dan aldım. Ayrıntılara girmeden önce, bu ‘Paşalu’ tabirinin ne demek olduğunu söyleyeyim:
‘Paşalu’, eski İstanbul’a mahsus olan ve bir paşanın yahut vezirin soyundan gelenlerden bahsedilirken kullanılan bir ifade biçimidir. İstanbul konuşmasında, meselá, ‘Ahmed Paşa’nın torunu Mehmed Beyefendi’ değil, ‘Ahmed Paşalular’dan Mehmed Beyefendi’ denir. Sultan Abdülhamid’in başmabeyincisi İzzet Paşa’nın soyundan gelen ve Názım’ın mektuplarını senelerden bu yana muhafaza eden Melekşah Arslan da bu ifade biçimi doğrultusunda ‘İzzet Paşalulardan’dır.
Kendisi için bir aile mirası olan mektupları yayınlamam için bundan birkaç gün önce bana veren Melekşah Arslan’a şükranlarımı yeniden ifade ederken, bugün bu sayfada Názım’ın büyük teyzesine, yani Melekşah Arslan’ın banaannesi olan Nimet Hanım’a yazdığı bir mektuba da yer veriyorum.
Yarın başlayacak olan dizide bambaşka bir Názım Hikmet ile karşılacaksınız.
Hapishanede yazılan şiirler yanık olur!
NÁZIM, annesinin kuzeni Nimet Hanım’a Bursa cezaevinden gönderdiği tarihsiz bir mektubunda ‘Hapishanede yazılan şiirler yanık olur!’ diyor.
Aşağıda tam metnini verdiğim mektupta bahsi geçen ve Nimet Hanım’ın eşi olan ‘Rahmi Bey enişte’ ise, Osmanlı tarihinin son döneminde gayet önemli siyasi roller üstlenmiş bir kişi: İttihad Terakki’nin Merkez Komitesi üyesi ve İzmir valisi olan Rahmi Bey.
İşte, Názım’ın mektubu:
‘Sevgili Nimet teyzeciğim,
Göndermiş olduğunuz elli lirayı aldım. Çok çok teşekkür ederim. Tam zamanında yine hızır gibi imdadıma yetişti.
Size fotoğrafımı yollamıştım. Bilmem, elinize ulaştı mı?
Rahmi Bey eniştemin sıhhati nasıl? Bilhassa sevgi ve saygılarımı söyleyin. Bana karşı gösterdiği alákayı ömrümüm sonuna kadar unutmayacağım.
Burda günlerim hep birbirinin aynı geçiyor: Yatmak, kalkmak, okumak, yazmak, resim yapmak ve düşünmek. Romatizmalarla uykusuzluktan başka şikáyetim yok. Neş’emi, ümit ve inancımı kaybetmiş değilim. Her şeye rağmen memleketime, halkıma, dünyaya ve insanlara sevgim ve ümidim beni bedbinliğe düşmekten koruyor.
Büyüklerin ellerinden, küçüklerin gözlerinden öperim.
Sizi hasretle kucaklar, güzel ellerinizi öperim teyzeciğim.
Enişteme bir kerre daha sevgi ve saygı.
Şöyle bir kendimi toparlayayım da, size burada yazdığım şiirlerden bazılarını göndereceğim. Málum ya, hapishanede yazılan şiirler yanık olur.
Názım.
(Mektubumu alınca cevap verirseniz çok sevinirim. Hapis adam için her mektupta gelen bir hürriyet parçası vardır. N.H.)’
Devletin yayınlayamadığı bu çok önemli eseri genç bir yayıncı çıkardı
OSMANLI Devleti ile ilgili en geniş, en fazla ayrıntıya sahip ve en derli toplu tarihleri her nedense hep yabancılar yazdılar. Bu eserler arasında üçü, Avusturyalı şarkiyatçı Joseph Freiherr von Hammer-Purgstall’ın 1835’te, Alman tarihçi Johann Wilhelm Zinkeisen’in 1863’te ve Rumen álim Nicolae Jorga’nın 1913’te yayınladıkları tarihler çok büyük öneme sahipti.
Ama, bizi konu alan bu eserlerden Türkçe’ye şimdiye kadar sadece biri, Hammer’in kitabı, bundan çok zaman önce, eski harfleri kullandığımız devirde tercüme edilebildi. Türk okuyucuların yanısıra birçok Türk tarihçi, tercümesi yapılmayan diğer eserlerdeki bilgilere dil engeli yüzünden bir türlü ulaşamadılar.
İşte, yabancılar tarafından kaleme alınan bu en önemli Osmanlı tarihlerinden biri, Rumen álim Nicolae Jorga’nın ‘Osmanlı İmparatorluğu Tarihi’nin Türkçesi, ilk yayınının üzerinden tam 92 sene geçmesinden sonra, bu hafta beş cild olarak Yeditepe Yayınları tarafından Türkçe’ye kazandırıldı.
1871 ile 1940 yılları arasında yaşayan, Romanya’da Meclis Başkanlığı ve bir ara başbakanlık yapan Nicolae Jorga, dünya tarihinin en velud, yani en verimli álimlerindendi. 69 yıllık ömrüne bin küsur kitap ile on bin civarında makale gibi inanılmaz sayıda eser sığdırmış, üstelik hayatı bir suikastla noktalanmıştı.
Jorga’nın son derece önemli bu beş ciltlik devásá eserinden artık Türk okuyucularla Türk tarihçiler de istifade edecekler ve bu yayın sayesinde toplu bir Osmanlı Tarihi’ne sahip olmak isteyen meraklıların talepleri de artık karşılanmış olacak.
Ancak resmi bir müessesenin yapabileceği bir işi başararak böyle bir eserin ortaya çıkmasını sağlayan Yeditepe Yayınları’nın sahibi Mustafa Karagüllüoğlu’nu, metni Türkçe’ye çeviren Nilüfer Epçeli’yi ve yayın hazırlıklarını işin başından sonuna kadar organize eden Dr. Erhan Afyoncu’yu bu son derece önemli faaliyetleri dolayısıyla kutlarken, bir türlü anlamadığım bir hususu da yazmadan edemiyorum: Ankara’daki ‘Türk Tarih Kurumu’ acaba ne işe yarar? Böyle eserleri Türkçe’ye kazandırmaya mı, yoksa matbaasında Bulgaristan’ın loto biletlerini basmaya mı?
.Artık ne evim var, ne barkım! Bekár odaları meskenim olacak
Temmuz 18, 2005 01:485dk okuma
Paylaş
Názım’ın ailesinde çok sayıda paşa, paşazáde, milletvekili ile yazar vardı ve bu akrabalar, şairin mahkûmiyetini rahat bir şekilde geçirebilmesi için devreye girmişlerdi.
Ama, mahkûmiyet Názım’ın ruh halini perişan ettiğinden olacak şair bazen son derece bedbinleşecek ve annesine gönderdiği mektuplarda ‘Anacığım, beni bir ölüyü düşünür gibi düşün. Daha rahat edersin, daha az üzülürsün. Senin daha az üzüldüğünü bilmek de benim için bir bahtiyarlık olur’ diyecekti. İşte bütün bu yazışmaları bugüne kadar muhafaza eden ve Názım’ın kuzeni olan Melekşah Arslan’dan aldığım mektuplardan bazıları...
NÁZIM Hikmet 1938’de ‘komünizm propagandası yapmak’ suçuyla tutuklanıp 28 yıl 4 ay hapse mahkûm edilmiş, İstanbul ve Çankırı hapishanelerinden sonra Bursa cezaevinde yatmıştı.
Názım’ın ‘İstanbullu bir paşa ailesine mensup olduğu’ hep söylenmiştir ama, son derece geniş olan bu ailenin mensupları hakkında pek detaylı bilgi verilmemiştir. ‘Risále-i Tevhid’ adındaki tasavvufi eserin mütercimi Názım Paşa, aslen Alman olan ve Sultan Abdülmecid döneminde küçük bir çocukken Türkiye’ye gelip sonradan ‘Mehmed Ali Paşa’ diye bilinen Carl Detroix, 31 Mart ayaklanmasını bastırmak maksadıyla Selanik’ten İstanbul üzerine yürüyen Hareket Ordusu’nun ilk kumandanı Hüseyin Hüsnü Paşa, İstiklál Savaşı’nın önemli isimlerinden Ali Fuat Cebesoy, İttihad ve Terakkki Partisi’nin Merkez Komitesi üyesi ve İttihadçılar’ın İzmir Valisi Rahmi Bey, Osmanlı döneminin Hariciye Nazırlarından Reşid Paşa, politikacı Mehmet Ali Aybar ve yazar Semih Mümtaz gibi bir devrin önemli isimleri, Názım’ın dedeleri, dayıları, kuzenleri, enişteleri yahut bir başka yoldan akrabaladır.
Názım ile annesi Celile Hanım’ın mektuplaşmalarından, 1940’lı yıllarda hayatta bulunan güçlü akrabaların, şairin hapishanede fazla sıkıntı çekmemesi için devamlı olarak teşebbüslerde bulundukları anlaşılıyor. Ama, mahkûmiyet Názım’ın ruh halini perişan ettiğinden olacak, şair bazen son derece bedbin bir hál almakta ve vaziyetini mektuplarına da yansıtmaktadır.
İşte, bu mektuplardan biri. Názım, annesine Bursa hapishanesinden 1949’un 9 Ekim günü gönderdiği mektupta ‘Beni bir ölüyü düşünür gibi düşün, daha rahat edersin, daha az üzülürsün. Senin daha az üzüldüğünü bilmek de benim için bir bahtiyarlık olur’ diyor.
Aşağıda tam metnini verdiğim mektupta geçen isimlerin kim olduklarını da söyleyeyim: ‘Sáre teyze’, şairin annesi Celile Hanım’ın kızkardeşi olan ve Deli Fuad Paşalular’dan Şevket Mocan’la evlenen Sáre Mocan’dır. ‘Nimet teyze’, Celile Hanım’ın kuzeni ve İttihadçı Rahmi Bey’in eşi Nimet Hanım; ‘Ayşe’ ise İkinci Abdülhamid’in başmabeyincisi Arap İzzet Paşa’nın torunu, gazeteci Semih Mümtaz’ın kızı ve Nimet Hanım iie İttihadçı Rahmi Bey’in gelini Ayşe Zeynep Mümtaz’dır.
İşte, Názım’ın en sonunda hapishane müdürünün ‘görülmüştür’ kaydıyla imzasının bulunduğu mektubu:
‘Anacığım,
Bundan önceki mektubunu da almış hemen cevap vermiştim. Her halde eline ulaşmıştır. Sáre teyzeme, dediğin gibi mektup yazdım, içine Nimet teyzeme yazdığım mektubu da koydum. Her halde kendisine gönderir.
Ayşe’nin beni görmeğe gelmek istemesi pek hoşuma gitti. Kızcağızın aklında fikrinde böyle bir şey yoktu her halde, sen yalvarıp yakarmışsındır. Her ne hal ise, kızcağızı durup dururken rahatsız ettiğimi düşünmekle beraber onu görmekten memnun da olacağım. Ah, anacığım ‘gelecek bayramını evinde yaparsın inşallah’ diyorsun. Hiç sanmıyorum. Çünkü, bir kere, daha bayramlarca bayram buralarda kalacağımı biliyorum. Sonra, evim barkım mı var ki, çalacak kapım mı var ki. Günün birinde, belki beş on yıl sonra, sakat ve göçmüş burdan çıksam bile meskenim bekár odaları olacak. Ne diye bunları sana yazıyorum? Alışasın diye, hayale kapılmıyasın diye. Beni, bir kere ölmüş farzetsen, bunu kabul etsen, acısına bir kere katlanmış olursun ve her acı gibi bu da geçer, sonra alışırsın. Acılara ancak hapiste alışılmıyor, hapiste insan hiçbir şeyi unutamıyor, halbuki dışardaki insanlar için unutulmıyacak, alışılmayacak acı yoktur.
Bütün bunları sana, hakikati olduğu gibi görmen, hayallere kapılıp boşu boşuna üzülmemen için yazıyorum. Farzet ki, ben öldüm. Beni bir ölüyü düşünür gibi düşün, daha rahat edersin, daha az üzülürsün. Senin daha az üzüldüğünü bilmek de benim için bir bahtiyarlık olur.
İşte böyle anacığım. Ellerinden öperim, Nimet teyzemin gönderdiği parayı aldım. Dedim ya, kendisine Sáre teyze eliyle mektup da yolladım. Bir kere daha ellerinden öperim.
Oğlun
Názım’
Eski İttihadçılar, Názım için devreye girmişlerdi
NÁZIM’ın annesi Celile Hanım, kuzeni Nimet Hanım’a 5 Haziran 1943’te yazdığı mektupta Nimet Hanım’ın kocası İttihadçı Rahmi Bey’in Názım’ın Bursa hapishanesinde rahat edebilmesi için yaptıklarına teşekkür ediyor.
Mektupta bahsi geçen ‘Piraye’ Názım’ın o zamanki eşi; ‘Seyda’, Celile Hanım’ın kızı yani Názım’ın kızkardeşi Samiye Hanım’ın kocası; ‘Paşa’ denilen kişi Ali Fuad Cebesoy, ‘enişte’ ise İttihadçı Rahmi Bey’dir.
‘Sevgili kardeşim,
Piraye dün bize geldi. On gündür Bursa’dan dönmüş fakat çocuğu hasta olduğundan bana gelememiş. Biz telefon ettik, evde yok dediler. Yeri uzak olduğundan bulamayız korkusundan habersiz gitmiyoruz. Netice-i kelám, Názım’ın karısıyla size gönderdiği teşekkür mektuplarını geç yolluyorum.
Eniştemin mektubunu vali bey hemen alamamış, o aralık Ankara’da imiş. Son, Názım’ın karısına yazdığı mektupta vali beyin hapishaneyi gezmek bahanesiyle cezaevine geldiğini, Názım’la konuştuğunu ve ona ‘Rahmi Bey sizin neniz oluyor?’ diye sorduğunu ve işinin düzeldiğini yazıyormuş.
Sevgili kardeşim, eniştemin ve senin sayenizde, oğlumun biraz rahat ettiğinin haberi beni çok sevindirdi, binlerce teşekkürler. Belki istemezsiniz diye saygı sayıyor, size doğrudan doğruya mektup yazmıyor. Bunun için de teşekkür mektupları geç kalıyor.
Seyda, haftada bir eve geliyor. Güya bu ayın on beşinde terhis oluyor. İzmit’e gidecek. Niyeti de, senelik iznini 1 Temmuz’da alacak, tekrar bir ay için buraya dönecek.
Bana gelince, bu günlerde yine fenalığım üzerimde. Bir iláç alıyorum, bir ay rahat ediyorum, sonra yavaş yavaş yine fenalaşıyorum. Annem, Ankara’da imiş. Paşa’dan aldığım bir mektupta gözünden ameliyat olacak diyor.
Sevgili kardeşim, mektubumu kesiyorum. İnşaallah, eniştem artık eve dönmüştür. Lutfen kendisine teşekkürlerimi tekrar et, arz-ı ihtiram ederim. Teyzemin ellerinden, senin de maişlerinden binlerce öperim.
Ablan
Celile’
YARIN: ‘Anne, beni görmeye gelip perişan olma’
.Ölmeye niyetim yok anne! Ama gelme, perişan olursun
Temmuz 19, 2005 02:035dk okuma
Paylaş
Názım, annesi Celile Hanım’a Bursa hapishanesinden 1940’ların sonunda gönderdiği bir mektupta hapishane şartlarının giderek ağırlaştığını söylüyor ve ‘Geldiğiniz takdirde, en fazla bir saat görüşebiliriz. Bu şartlar altında çoluk çocuk perişan olmayın’ diyor.
Celile Hanım ise, kuzeni Nimet Hanım’a Názım’dan bahsederken ‘Kimbilir ne ruhi buhranlar geçiriyor? ...Kurtulacak mıyım diye ne ümidleri mahvoluyor. ...Şimdiye kadar deli olmadığına şaşıyorum. Çok metanetli imiş. Fakat zannedersem kuvvetinin, metanetinin sonuna varmıştır. Bu kadar haksızlık nasıl oluyor? İnşallah, çilesinin sonuna ermiştir. Düşündükçe, zihnime fenalık geliyor’ diye yazıyor.
NÁZIM, annesi ressam Celile Hanım’a Bursa hapishanesinden üzerine tarih koymadan gönderdiği ama 1940’lı senelerin sonunda yazdığı anlaşılan bir mektupta cezaevi şartlarının ağırlaşmasından yakınıyor, sonra annesinden kendisini ziyarete gelmemesini istiyor.
Mektuptan anlaşıldığına göre, cezaevi müdürü, Názım’a kolaylık gösterdiği için görevinden alınıp mahkemeye verilmiş, cezaevi savcısı da bir hayli söz işitmiştir. Müdürün gösterdiği kolaylık, büyük ihtimalle, Názım’ın eşi Piraye’nin ziyarete geldiği günlerde şairin şehirdeki bir otelde birkaç saat geçirmesine gözyummasıdır.
Aşağıda, Názım’ın mektubunun tam metnini veriyorum. Mektupta isimleri geçen kişilerin kim olduklarını da söyleyeyim: ‘Münevver’ málum, Názım’ın ikinci eşi ve oğlu Memed’in annesi, ‘Sáre teyze’ şairin annesi Celile Hanım’ın kızkardeşi Sáre Mocan’dır. ‘Samiye’, Celile Hanım’ın kızı yani Názım’ın kızkardeşi; ‘Seyda’, Samiye Hanım’ın kocası ve dolayısıyla Názım’ın eniştesi, ‘Hikmet’ ile ‘Ayşe’ de Sámiye ile Seyda’nın çocuklarıdır ve Názım bu iki çocuğun dayısı olmaktadır.
İşte, Názım’ın mektubu:
‘Anne,
İstanbul’a geldiğinizi Münevver’den öğrendim. Bugünlerde Kuzguncuğa geleceğinizi de yazıyordu. Onun için bu mektubu ona yolladığım mektubun zarfı içine koyuyorum. Kendisi size verecek. Sıhhatimi merak etmeyin, iyiyim. Kendime gayet iyi bakıyorum. Hiç ölmeğe niyetim yok, keyfim yerinde, dünya güzel. Kötü olan birşey var, bizim ziyaret meselesi.
Eski müdürü nihayet işinden çıkardılar ve mahkemeye verdiler. Sebeplerden üç tanesi de bana karşı gösterdiği müsamaha ve bu arada, ziyaret meselesi. Bundan dolayı müddeiumuminin (savcının) de başı ağrıdı ve yeni gelen müdür adetá bana selám vermeğe korkuyor. Bu şartlar altında, Sáre teyzeme de yazmıştım, ne müddeiumumiden (savcıdan), ne de müdürden ziyaret için ayrıca izin alamam ve zaten almak da istemem, hele müddeiumumiye (savcı) karşı yüzüm yok. Her ne hál ise.
Yani beni ancak pazarertesi yahut perşembe günü, o da azami bir saat görebilirsiniz. Bu şartlar altında isterseniz gelmeyin. Çoluk çocuk boşuna perişan olmasınlar. Elbet de gelecek seneye kadar şartlar değişir, zaten burası iş yurdu oluyor. Bu sıkılık o vakit değişir sanıyorum. Eski müdürün mahkemesi de bitmiş olur. Nasıl olsa daha bir hayli sene Bursa kalesinde misafiriz.
Senin mübarek ellerinden öper, Sámiye’yi, Seyda’yı, Sáre teyzeyi, Hikmet’i, Ayşe’yi hasretle kucaklarım canım anneciğim...
Oğlun
Názım’
Oğlum şimdiye kadar nasıl oldu da delirmedi, şaşıyorum
ŞAİRİN annesi Celile Hanım, 1950 kışını o sırada Adana’da yaşayan kızı Samiye ile damadı Seyda’nın yanında geçirmektedir.
Celile Hanım, 4 Şubat günü İstanbul’da bulunan kuzeni Nimet Hanım’a yazdığı mektupta önce sağlığından ve kiracılarının kiraları ödememelerinden yakınıyor, derken sözü oğlu Názım’a ve af söylentilerine getiriyor, ‘Çok metanetli imiş. Fakat zannedersem kuvvetinin, metanetinin sonuna varmıştır. Bu kadar haksızlık nasıl oluyor? İnşallah, çilesinin sonuna ermiştir’ diyor.
Aşağıda, Celile Hanım’ın oldukça uzun olan mektubunun bazı kısımlarını veriyorum:
‘Sevgili, hakikatli cancánım!
Mektubunuzu kemál-i memnuniyetle aldım. Bizi düşündüğünüze teşekkür ederim. Telefonda konuşamadığım için konuşamadım, dinledim. Ben burada, cancan ötede. Nasıl oluyor bu iş, insanın aklı kavramıyor. Bunu bulan kafalara hayran olmamak ne mümkün!
Hepimiz iyiyiz. Benim tansiyonum 20 olmuştu, perhizle 18 buçuğa indi. Sol kolumda şiddetli bir sancı peydah oldu. Romatizma imiş, pek rahatsız ediyor. Mütemadiyen ağrıyor. Midem de bozuk. Bunlardan ve kalp sıkıntısından başka hastalığım yok, hamdolsun. Buna da şükür. Ya şeker veya üre olursa? Hamdolsun, daha yok.
Çok göreceğim geldi. Ne olur Adana’ya gelsen? Çocuklar bekliyorlar. Toros ile (Toros Ekspresi ile) uzun sürmez. Sabah saat dokuzda Haydarpaşa’dan hareket, o gece Ankara, ertesi gün öğleden sonra bir buçukta Adana. Yollar güzel, Toros dağları karlı, tüneller, sular, çam ağaçları, güzel manzaralar. Bir kitap elinde oldu mu, su gibi saatler akar gider.
... Aff-ı umumi (genel af) olacak mı, ne olacak bu iş, ne netice verecek? ...Helecan içindeyim.
DELİRMEK İŞ BİLE DEĞİL
Doktor keratası üç aylık aldı, gitti. Selánikli Kemal de ben geleli on para vermiyor. Dolandırıcı Neşet’le birlik olmuşlar zahir, on para vermeyelim diye karar vermişler demek. Nasıl olsa hasta, yalnız bir kadın, bizle uğraşamaz, biz de bedava otururuz diyorlar. İstanbul’a gelir gelmez mahkemeye vereceğim. Avukat bulmalı, uğraşmalı. Allah kuvvet versin.
...Ben bir yerlere pek gitmiyorum, en çok evde oturuyorum. Resim yapıyorum, bulduğum kitapları okuyorum. Kendimi, dertlerimi unutmaya çalışıyorum. Eğer gelirsen çok iyi olur, sayende gezeriz. Seyda ‘teyzemi gezdirir, eğlendiririm’ diyor. Hayatın değişir, sinirler düzelir, bir nefes alırsınız. Kötü düşünceleri, kötü hatıraları unutmaya çalışmalı, avunmalı. Aksi takdirde delirmek iş bile değil. Yatağa yattığımda, düşünmemek için sayı sayıyorum.
Oğlana, iláçları ve süveteri aldığına dair mektup yazıp soracağım. Kimbilir ne ruhi buhranlar geçiriyor? Kimseye söylemez. Kurtulacak mıyım diye ne ümidleri mahvoluyor. Yeise düşüyorum. Hasta kalbini ne hırslar kemiriyor. Şimdiye kadar deli olmadığına şaşıyorum. Çok metanetli imiş. Fakat zannedersem kuvvetinin, metanetinin sonuna varmıştır. Bu kadar haksızlık nasıl oluyor? İnşallah, çilesinin sonuna ermiştir. Düşündükçe, zihnime fenalık geliyor.
Cancánım, Seyda, Samiye, Ayşe, Hikmet ellerinden öperler. Ben de binlerce yanaklarından hasretle öperim efendim.
Ablan
Celile’
İmdadıma Hızır gibi yetişiyorsun teyzeciğim
NÁZIM’a hapishanede maddi bakımdan sıkıntı çekmemesi için yardımda bulunanların başında, şairin annesi Celile Hanım’ın teyze çocuğu olan Nimet Hanım geliyordu. Názım, Nimet Hanım’a 8 Ekim 1949’da gönderdiği mektupta teşekkürlerini şöyle yazacaktı:
‘Sevgili teyzeciğim,
Biraz gecikmekle beraber, bayramınızı tebrik eder ellerinizden öperim. Kaç zamandır bana karşı gösterdiğiniz yakın ilginin minnettarıyım. Kaç yıldır, başım ne zaman darda kalsa Hızır gibi imdadıma yetiştiniz.
İki sene sonra elli yaşına basıyorum. Bu elli yıllık ömürde edindiğim en mühim tecrübelerden biri de, şair Ziya Paşa’nın şu mısraındaki hakikati iyice anlamak oldu: ‘Ayinesi (aynası) iştir kişinin, láfa bakılmaz’... Bu mısra insanlar arasındaki sevgi, şefkat, münasebetleri, insanları huyu suyu için de gayet doğru bir düsturdur. Ve siz bana şefkatınızı, ilginizi her zaman işle, fille gösterdiniz. Láfla değil, sağolun, sizi ne kadar sevdiğimi ve saydığımı tasavvur edemezsiniz.
Ben bildiğiniz gibiyim, yani cezamın on üçüncü yılını doldurduğum gibi, geri kalan on beş yılını da doldurmaya gayret ediyorum. On beş sene hapisliğe de dayanabilirsem, çıktığım zaman insanların birçoğunu çok iyi anlamış olarak çıkacağım ki, yirmi sekiz yıl hapisliğin biricik faydası da bu olacak. Görüyorsunuz ki, hiç de ümitsiz değilim.
Ellerinizden sevgiyle, saygıyla öperim teyzeciğim.
Yeğeniniz
Názım.
Halide Edip hanımefendiyi görüyorsanız, saygılarımı söyleyiniz’
YARIN: ANNE, ASABIM BOZULUYOR
.Hapiste tül dokuyup metresini 300 kuruşa satıyorum anneciğim
Temmuz 20, 2005 01:545dk okuma
Paylaş
Bursa hapishanesi 1940’ların sonuna doğru ‘iş yurdu’ haline getirilmiş, mahkûmların hapishanedeki atelyelerde imal ettikleri malları dışarıya satmalarına izin verilmiş ve Názım atelyelerden birinde tül dokuyup satmaya başlamıştır.
Şair, annesi Celile Hanım’a 1940’ların sonunda yazdığı bir mektupta bu perde konusundan bahsediyor, sonra sağlığının pek iyi olmadığını yazıyor, kalbinden şikáyet ediyor, sonra ‘Dişimi sıkıp ölmemeğe çalışırım’ diyor ve yeniden resim yapmaya başlayacağını söylüyor.
NÁZIM’ın kapatıldığı Bursa hapishanesinde 1940’ların sonuna doğru küçük atelyeler kurulmasına ve mahkûmların atelyelerde imal ettiklerini dışarıya satmalarına izin verilmiştir.
Şair, atelyede tül perde dokumakta ve perdeleri satmaları için ailesine göndermekte ama perdeleri aslında aile mensupları satın almaktadır. Yakınlarının söylediklerine göre tüllerin renkleri fenadır, zira hapishane idaresi Názım’a daha güzel renkte iplik vermemektedir.
Názım, annesi Celile Hanım’a 1940’ların sonunda gönderdiği bir mektupta perde konusundan bahsedip fiyat verirken sağlığının pek iyi olmadığını yazıyor, kalbinden şikáyet ediyor, sonra ‘Dişimi sıkıp ölmemeğe çalışırım’ diyor ve yenien resim yapmaya başlayacağını söylüyor.
İşte, Názım’ın mektubunun tam metni:
‘Anneciğim,
Mektubunu aldım, hemen cevap veriyorum. Bundan önce de Sáre teyzemden ve senden müştereken gelen mektuba cevap vermiştim. Demek o mektubu almadın. Her ne hál ise, bir daha yazayım.
1- Sıhhatımda bir değişiklik yok, iláçlarıma, perhize muntazaman devam ediyorum. Sinirlenmezsem, heyecanlanmazsam kriz filan da gelmiyor, sadece bir ağırlık var göğsümde. Fakat en ufak bir heyecana kapıldım mı sorma gerisini. Ben de bundan dolayı, hapisane şartları içinde ne kadar sinirlenmemek, heyecanlanlamak, üzülmemek kabilse o kadar buna çalışıyorum.
2- Hastahaneye gitmek istemem, orda büsbütün ásábım bozulur, hastahaneleri -hem de hususilerini- teyzem de gayet iyi bilir, ben de bizim hapisane mahkûm koğuşlarında, hattá senatoryomda yattım, bilirim. Bundan dolayı hastahaneye gitmek sıhhat durumumu bir kat daha berbatlaştırmaktan başka bir işe yaramaz. Burada elden geldiği kadar kendime bakıp, adaletin tecelli edeceği güne kadar kadar dişimi sıkıp ölmemeğe çalışırım. Sen merak etme, üzülme canım anneciğim, ne de olsa acı patlıcanı kırağı çalmaz.
3- Bana hemen ilk postayla senin işe yaramaz yağlı boyalardan yolla, yine resim yapmak hevesine kapıldım, böylelikle oyalanırım da, fazla dolaşıp -hapisane avlusunda- kendimi yormam da.
4- Perdeler için ben de Alparslan’a yazacağım ama, sen de Nimet teyzeme bildir, bir kere de o yazsın: Perdeler metrosu 300 kuruş ile 335 kuruş arasında verilebilir, saçaklar da 100 kuruş ile 90 kuruş a rasında.
5- Seni, Sáre teyzemi, Mimi’yi, Ömer’i, büyükannemi hasretle kucaklar, senin ve büyük annemin ve Nimet teyzemin ellerinden öperim. Mektubumu alır almaz bana hemem cevap ver de meraktan kurtulayım. Ha, bu hastahane meselesi için Válá’dan da mektup aldım, ona da aynı şeyi yazdım. Teyzem, dayıdan birşeyler öğrenecekti, öğrenince bana yazsın.
Názım’
Çerkes Edhem, Názım’ın kuzenini kaçırmış, fidyeyi de Caroline Koç’un dedesi ödemişti
NÁZIM’ın mektubunda bahsi geçen ‘Alparslan’, şairin annesinin teyzesinin kızı Nimet Hanım ile İttihadçılar’ın İzmir Valisi Rahmi Bey’in oğluydu ve 1919’da Çerkes Edhem tarafından kaçırılmış ve fidye ödenmesinden sonra serbest bırakılmıştı.
Yıllar önce yazdığım ama hálá çok az bilinen ve içerisinde son derece ilginç isimlerin yeraldığı bu olayı, Názım Hikmet’in mektupları vesilesiyle kısa da olsa yeniden hatırlatmak istedim:
Valiliği sırasında aldığı bir tedbir, Rahmi Bey’e tutukluluğu sırasında büyük üzüntüler çektirecektir:
Cumaovası’nda ‘von Heemstra’ adında Hollandalı bir barona ait son derece zengin bir çiftlik vardır ve Çerkes Edhem ile adamları haraç için çiftliği basma planları yapmışlardır. Vaziyeti önceden öğrenen Rahmi Bey, bir jandarma müfrezesi gönderip baskına engel olur ve Edhem Bey’in birkaç adamına da güzel bir dayak attırır.
İNTİKAM İÇİN
Onurunun zedelendiğini ve Rahmi Bey’den intikam almak zorunda olduğunu hisseden Çerkes Edhem, intikamın yolunu hadiseden birkaç sene sonra bulur: O sırada artık İzmir valisi olmayan ve İttihadçı arkadaşlarıyla beraber İstanbul’daki Bekirağa Bölüğü’nde çile dolduran Rahmi Bey’in Bornova’da bir İngiliz okuluna giden sekiz yaşındaki oğlu Alparslan’ı 1919’un 12 Şubat’ında kaçırıp fidye ister.
Rahmi Bey, arkadaşları ve akrabaları vasıtasıyla mallarını satışa çıkartırken, eski valilerini unutmayan İzmirliler de fidyenin ödenebilmesi için yardım kampanyası başlatır ve Ege’nin önde gelen zenginlerinden borç isterler. Paranın üçte biri kampanyadan karşılanır, geri kalanını da Rahmi Bey’in Mahmut ve Nazmi adında iki arkadaşıyla Bornova’da fabrikatörlük eden bir Fransız, Henri Giraud temin eder ve o zamanın parasıyla çok büyük bir servet olan tam 53 bin lira ödeyerek küçük Alparslan’ı 6 Mart günü serbest bıraktırırlar.
Şimdi de, hadisenin içerisinde bulunan ve yazının başında sözünü ettiğim ilginç isimleri sıralayayım:
Çerkes Edhem’in basmak istediği çiftliğin Hollandalı olan sahibi, savaştan sonra Türkiye’den ayrılıp memleketine dönecek, kızı birkaç sene sonra bir İngiliz bankerle evlenecek, 1929’da onun da bir kızı olacak ve ismini ‘Edda’ koyacaklardır. Tam ismi ‘Edda Kathleen van Heemstra Hepburn-Ruston’ olan bu kız ileriki senelerde ‘Audrey Hepburn’ adıyla tanınacak ve başrolünde oynadığı ‘Roma Tatili’, ‘Tiffani’de Kahvaltı’ ve ‘My Fair Lady’ gibi filmlerle gönüllerde taht kuracaktır.
Alparslan için istenen fidyenin büyük kısmını ödeyen Henri Giraud ise ailesiyle beraber Türkiye’de yaşamaya devam edecektir. Giraud ailesi bugün de Türkiye’de yaşıyor ve Koç ailesinin dünürü oluyor: Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Koç’un eşi Caroline, işte küçük Alparslan’ın fidyesini ödeyen Henri Giraud’nun torunu.
1988’DE ÖLDÜ
Hadisenin kahramanı olan küçük Alparslan ise daha sonra uzun seneler Avrupa’da yaşadıktan sonra Türkiye’ye döndü ve hayata 1988 Mayıs’ında 78 yaşındayken İzmir’de veda etti. Názım Hikmet’in yayınladığım mektuplarını bana veren Melekşah Arslan, işte bu Alparslan Bey’in tek çocuğu.
Aşağıda, Çerkes Edhem’in küçük Alparslan’ı serbest bırakmasından sonra çocuğun annesi Nimet Hanım’a gönderdiği mektubu kısaltarak ve mektubun son derece ağdalı olan dilini günümüz Türkçesi’ne naklederek veriyorum. Edhem Bey ‘Kabahat bende değil, kocanızda. Bizi küçümsedi’ diyor:
‘Muhterem hemşire,
Hadisenin ilk günü meydana gelen iki-üç çatışma, ciğerinizin parçası olan yavrunuz için sağlanan rahata engel oldu. Demek ki, kocanız bizi ve Çerkesliği küçümseyip milletin mukadderatıyla oynarken Alparslan’ın rahatı ve huzuru için çalışıyormuş. Süphanallah!
...Yine bahtiyarsınız. ...Şükrediniz ve lutfen kocanıza söyleyiniz: Biz haysiyetimizin ve izzet-i nefsimizin iadesi için içerisine girdiğimiz şu vicdanı var ise o müteessir olsun. Bizler onun teessürünü hissettikçe gezeceğimiz yalçın, haşin, korkunç dağlar arasında teselli olmaya çalışacağız. Derin hürmetlerimi gönderir ve yavrucuğunuzu kucağınıza iade etmekle şeref kazanırız efendim’
Tülleri sattılar mı teyzeciğim?
NÁZIM, hapishanede dokuduğu tüllerle ilgili olarak annesinin kuzeni Nimet Hanım’a 1940’ların sonunda gönderdiği mektupta şunları yazıyor:
‘Sevgili teyzeciğim,
Benim tezgáhların işine bakan zátın İstanbul’a gitmesinden faydalanarak hem ellerinizden öptüğümü söylemek, hem de sizden Alparslan’la (teyzesi Nimet Hanım’ın oğlu) nasıl temas edebileceğimi öğrenmek istedim. Kendisine satması ricasıyla bundan iki ay kadar önce perde yollamıştım. Fakat o sırada .....faciayla karşılaştığı için her halde büyük derdinin, kederinin arasında benim işle gayet haklı olarak uğraşamadı. Merak ettiğim, malın eline ulaşıp ulaşmadığıdır. Kendisine mektup yazdım. İzmir adresine. Karşılık alamadım. Siz, hámili varaka Nuri Bey’e Alparslan’la nasıl temasa geçebileceğini lutfen söyleyiniz yeter.
Ellerinizden bir kere daha öperim.
Názım’
-SON-
İşte, Sultan Vahideddin’in kendi kaleminden savunması
Temmuz 24, 2005 02:036dk okuma
Paylaş
Ben, bir gazetecinin köşesinde kendi kitabının reklamını yapmasını hiçbir zaman etik bir davranış olarak kabul etmedim ama sözünü edeceğim eser artık piyasada hiçbir şekilde bulunmadığı için, bahsinde bir mahzur görmüyorum:
Sultan Vahideddin’i konu alan ve onun özel evrakına dayanılarak yazılmış olan tek belgesel kitap, bendenize ait bulunan ve şimdi ‘nádir kitap’ sayılan ‘Şahbaba’dır. Vahideddin’in sürgünde yaşadığı İtalya’nın Sanremo kasabasında 1925 yılında kaleme aldığı ve gündemimizi işgal eden
‘hain miydi, değil miydi?’ tartışmalarına cevap teşkil eden hatıralarının bazı bölümlerini Şahbaba’dan burada günümüz Türkçesi’ne aktarırken, konunun bir başka boyutuna da temas etmeden geçemeyeceğim: ‘Şahbaba’nın bir nüshasını o zaman Cumhurbaşkanı olan Süleyman Demirel’e de göndermiş ve Demirel’den ‘Bu değerli kitabınızdan dolayı sizi tebrik ederim’ meálinde bir teşekkür mektubu almıştım. Ama ben, Şahbaba kitabımda Vahideddin’in ‘hain olmadığını’ söylüyordum!
BÜLENT Ecevit’in başlattığı ve günlerdir devam eden ‘Vahideddin hain miydi, değil miydi?’ tartışmasına Sultan Vahideddin bu hafta bu sayfada bizzat katılıyor ve hakkındaki suçlamalara kendisi cevap veriyor.
Önce, açıkça ifade edeyim: Sultan Vahideddin’in okuyacağınız sözleri, kendimden intihaldir!
Benim söylemem belki biraz tuhaf kaçacak ama, Sultan Vahideddin hakkında şimdiye kadar yazılmış olan ve padişahın özel evrakına dayanan tek belgesel kitap, bendenize ait olan ve bundan yıllarca önce yayınladığım ‘Şahbaba’dır.
TEK KİTAP BUDUR
Kitabın temelini, hükümdarın ailesinin 70 küsur yıl boyunca itinayla muhafaza ettikten sonra yayınlamam için verdikleri Vahideddin’e ait hatıralar, mektuplar ve belgeler, yani birinci elden kaynaklar oluşturuyordu.
‘Şahbaba’ dışında kalan Vahideddin ile ilgili diğer bütün kitaplar ise -Damad Ferid Paşa’nın yaveri Tarık Mümtaz Göztepe’nin yazdıkları hariç olmak üzere- ya hayal mahsulüydüler, yahut ikinci derece kaynaklardan derlenmişlerdi.
Ben, bir gazetecinin köşesinde kendi kitabının reklamını yapmasını hiçbir zaman etik bir davranış olarak kabul etmedim. Ama bu sayfada bugüne kadar sözünü hiç etmediğim eserim artık piyasada hiçbir şekilde bulunmadığı için, bahsinde bir mahzur görmüyorum.
Padişaha ait belgelerin şimdi nerede diye senelerden beri soranlara da, kısaca cevap vereyim: Şahbaba’nın yayınlanmasından sonra her belgenin birkaç kopyasını çıkarttım ve bütün evrakı, padişahın kanuni várislerinin de istekleri doğrultusunda, mühürlü bir torba içerisinde ve ‘50 sene boyunca açılmaması’ şartıyla, resmi bir kuruluşa verdim.
Şimdi, Vahideddin hakkındaki tek belgesel çalışmayı yapmış kişi olarak, onunla ilgili kanaatimi açıkça söyleyeyim: Herşeyin bittiği bir anda tahta çıkmış ve iktidarı Bebek ile Aksaray arasında kalan birkaç semte sıkışmış çaresiz bir padişahtır. Hain değildir, hattá ben memleketini sevdiğinden şüphe bile etmem. Ama, birşeyler yapmaya çalışırken büyük hataları da olmuştur fakat bu hataların ihanet çizgisine getirilmemesi lázımdır. Nutuk’ta geçen Vahideddin ile ilgili ifadelerin ise o günlerin şartları ve yeni kurulmuş olan bir devletin meşruiyet çabası dahilinde yorumlanması gerekir.
‘İhanet’ ifadesi devlet adamları için kullanılabilir fakat hükümdarlara böyle bir yafta yapıştırılamaz; zira hükümdarlar, hükmettikleri toprağın çocuğu iseler, başlarında bulundukları devletin kendilerine Allah’ın bir lutfu, bir ináyeti olduğuna inanır ve devleti hususi mülkleri olarak görürler. Dolayısıyla, bir hükümdarın devletine, yani kendi mülküne ihaneti, aklı başında bir aile reisinin durup dururken evini yakması yahut esnaftan birinin, meselá bir bakkalın hiçbir sebep yokken dükkánını ateşe vermesi gibidir ve mantık dışıdır.
DEMİREL’İN MEKTUBU
Bu sayfada Sultan Vahideddin’in sürgünde bulunduğu İtalya’nın Sanremo kasabasında 1925 yılında kaleme aldığı ve bugünkü tartışmalara cevap teşkil eden hatıralarının bazı bölümlerini günümüz Türkçesi’ne naklederek veriyorum. Ama, konunun yazıp yazmama hususunda günlerden beri düşündüğüm ve çok kısa bahsetmeye karar verdiğim bir başka boyutu daha var:
‘Şahbaba’nın bir nüshasını o zaman Cumhurbaşkanı olan Süleyman Demirel’e de göndermiş ve Demirel’den ‘Bu değerli kitabınızdan dolayı sizi tebrik ederim’ meálinde bir teşekkür mektubu almıştım.
İşin ilginç tarafı ise şuydu: Ben, Şahbaba’da Vahideddin’in ‘hain olmadığını’ söylüyordum!
Paratoner görevi yaptım, musibetleri üzerime çektim
MEMLEKETE PARATONER OLDUM: ‘Karşınızda köklerinden koparılmış, bir girdapla sahile fırlatılıp atılmış bir kazazede var. Ben bu kargaşa içerisinde önümde daha ne kadar yol kaldığından habersizim ve bu işin neticesini de sadece Allah biliyor. ...Ne yapabiliriz ki? Kader, bu konuda düşündüğümden farklı bir yol çizdi.
Ben, dindar bir insanım. ...Vazifemi çok karmaşık bir dönemde, bir insanın yapabileceği en iyi biçimde tamamladığıma bütün yüreğimle ve kat’iyetle inanıyorum.
İnsanın zaafları da söz konusu... ‘Beşer şaşar’ ifadesinin doğru olduğunu çok iyi biliyorum ama, aşılması zaten imkánsız olan savaş zamanının engellerini ve daha sonra mütareke ile ortaya çıkan güçlükleri yenemediysem de, memleketimin iyiliği için yapmam gereken herşeyi yaptığımı iddia ediyorum.
Mütareke yıllarında ortaya çıkan bütün fácialara ve olaylara karşı gerçi kalkan olamadım ama paratoner vazifesi gördüm ve öyle zannediyorum ki, bütün musibetleri de üzerime çektim. Kendimi feda ederek vatanı kurtarmaya çalıştım. Ama gelin görün ki, bugün yaşayan kurban benim; daha doğrusu fedakárlığın kurbanı!’
KAÇMADIM, HİCRET ETTİM: ‘Her tarafı istilá eden inkılap ve ihtiras içerisinde bunaldım. Bana teklif edilen şekildeki hiláfete ne karşı koyma, ne de başeğme imkánı görmeyerek kamuoyunda sükûn ve durumda açıklık belirinceye kadar tehlikeli bölgeden geçici olarak ayrılmaya karar verdim. Gitmekle, vekili olduğum şánı yüce peygamberin yaptığını yaptım, kaçmadım, hicret ettim.’
İHANET ETMEDİM: ‘Talih ve kader bizi vatanımızdan ayırdı ve nihayet gurbetlere attı. Allah’ın takdiri ve kısmetimiz böyleymiş. ...Gerçi málum sebepler yüzünden dinime, vatanıma ve milletime arzu ettiğim kadar hizmete vakit ve imkán bulamadım ise de, asla ihanet etmedim. Şimdi burada zelil ve sefil bir halde kalmaktansa, Anadolu’da at sırtında olmalıydık. Ecdádımın sarıkları, aynı zamanda kefenleriydi. ...Anadolu’ya gidip ordunun başına geçmem konusunu dünürüm Sadrazam Tevfik Paşa’ya açtığım zaman, büyük bir muhalefete uğradım. ‘Böyle bir avantüre giremezsiniz. Biz, Mustafa Kemal Paşa ile haberleştik. Zaferden sonra, size bağlılığını bildirecek. Onun istemediği, sadece Damad Ferid Paşa’dır. Galip gelirse zafer sizin, Allah göstermesin yenilirse de bu yenilgi onun hesabına olacaktır. Vaktiyle Enver ve Talát yenilmişlerdi ve onların hatalarını düzeltmek için galip devletlerle şimdi siz mücadele içerisindesiniz. Anadolu’ya gidip mağlup olursanız vaziyeti kim kurtarır?’ deyip Anadolu’ya gitmeme máni oldu.’
ÜÇ BÜYÜK HATA YAPTIM: ‘Ben de insanım, hata etmediğim iddiasında bulunamam ve başlıca üç hatamı itiraf ederim: Birincisi, rahmetli biraderim Sultan Reşad’dan sonra saltanat makamını kabul etmem. İkincisi, mütareke hükümetlerine, başta Ferid Paşa olmak üzere Tevfik, İzzet, Ali Rıza ve Salih Paşalar gibi milletin ve devletin kalbur üstü isimlerine talihimi bağlayarak aldanmam. Üçüncüsü; devleti kuran ve halis muhlis Türk olan Osmanoğulları’nın memleketten sürgün edilip Hiláfetin ortadan kaldırılacağına asla inanmak istememem. ...Böyle bir tecrübeden sonra insanın vicdanının nasıl temizlendiğini, inancının ve tevekkülünün yeniden nasıl doğduğunu bilemezsiniz.’
PAŞA’YI BEN GÖNDERDİM: ‘Bugün içinde bulunduğum ve hak etmediğim düşmanlıktan rahatlık ve mutluluk duyuyorum. ...Bu, bana huzur da getiriyor. Eğer yaşarsam ve mücadeleden muzaffer çıkarsam, ‘bir kötülüğe batıp çıkmıştım’ diye teselli bulacağım. Düşmanlığa karşı mücadelenin yoğun, acı verici ama dayanılmaz olmadığına inandığım için kendimi feda ederek çok sevdiğim memleketimi kurtarmış olmaktan mutluluk duyacağım.
Memleket sevgim bana, İstanbul düşman süngüleri altındayken Mustafa Kemal Paşa’yı Yunanlıların üzerine göndermek gibi ağır bir kararı aldırarak iláhi bir mutluluğun da zevkini tattırdı.’
SEVR’İ İMZALAMAYACAKTIM: ‘O Sevr Andlaşması ki, elime ilk aldığımda keskin bir acı ve korkulu bir ürperti hissettim. ...Sevr bana göre ne bir andlaşmaydı ne de bir pakttı; kötülüğün baştan aşağı ta kendisiydi.
Bana gelince; mecburi ve geçici imza taktiğiyle biraz zaman kazanmaya çalıştım. Saltanat Şûrası’nı da zaten her türlü mes’uliyeti üzerime alarak galipleri ve zaferlerinden sonra Türkiye’ye karşı aşırı düşmanca bir tavır içine giren bu memleketlerin kamuoyunu biraz sakinleştirmek için teşkil etmiştim. Gelişmeleri bu şekilde beklerken biraz zaman kazanmaya çalıştım, zira olayların gidişatını normale sadece zaman çevirebilirdi.
...Eğer işler kötü gider ve bu oyalamakta muvaffak olamazsam, andlaşmayı imzalamaktansa tahttan feragat etmeye kararlıydım.’
HAZİNEYİ ALMADIM: ‘İstanbul’u terkederken Osmanoğulları’na ait bulunan ve benim için çok büyük kıymet taşıyan eşyaları yanıma almayı düşünmedim. Bu sebeple, yabancı bir memlekette şimdi beş parasız, yüzüstü ve ızdırap içinde kaldık.’
Ecevit: Osmanlı laiklikliğe yakındı sarayda çok laik bir düzen vardı
Ağustos 01, 2005 02:014dk okuma
Paylaş
Bülent Ecevit ile geçen hafta Ankara’da yaptığım tarih sohbetinin bir bölümünü dün yayınlamıştım, bugün de Ecevit ile Osmanlı’da şeriatın varolup olmadığı konusunda yaptığımız sohbeti naklediyorum.
Osmanlı Devleti Ecevit’e göre şeriatla değil, laisizme yakın bir sistemle yönetiliyordu; Abdülhamid dönemi bile bu çizgideydi ve sarayın içinde çok laik bir düzen vardı.
Bülent Ecevit ile hafta içerisinde Ankara’da yaptığım tarih sohbetinin bir bölümünü dün yayınlamıştım. Ecevit, Sadrazam Midhat Paşa’ya verdiği önemi anlatmış, Atatürk ile Midhat Paşa’nın ‘birbirlerini tamamlayan bir süreç’ olduğunu, hattá köykentlerin ilhamını da Midhat Paşa’dan aldığını söylemişti.
Bugün, Ecevit ile Osmanlı’da şeriatın varolup olmadığı konusunda yaptığımız sohbeti naklediyorum. Osmanlı İmparatorluğu, Bülent Ecevit’e göre şeriat devleti değildi, laisizme yakındı, Sultan Abdülhamid bile bu çizgideydi ve sarayda çok laik bir düzen vardı.
İşte, Bülent Ecevit’in ‘Osmanlı ve laiklik’ konusunda söyledikleri:
Efendim, Osmanlı Devleti sizce bir şeriat devleti miydi?
- Laisizme yakındı hiç kuşkusuz. Neredeyse, Abdülhamid bile öyleydi. (Bazen din üzerine yoğunlaşması) şundan olmuş olabilir: Nasıl şu son bir-iki yıl içinde Türk halkı batıdan usanıp ‘Bizi mahvediyorlar’ demeye geldiyse, Abdülhamid de muhtemelen o nedenle biraz sağa-sola, Japonya’ya, Çin’e açılmıştır. Meselá benim baba tarafından bir dedem ulemadan önemli bir kişi, onu bir heyetle Çin’e gönderiyor, dedem dostluk ilişkileri için orada Müslümanlarla buluşuyor.
Peki, devlet neden şeriat yerine laisizme yakın bir yol izlemedi?
- Osmanlı’da İslam unsuru çok önemli. Fakat aşırı ihtiraslarla falan o da dejenere edilmiş ama bu da psikolojik bir olgu bence. Din değiştirenlerin daha daha tutucu olması (devşirmeleri kasteiyor). Hareket noktası ise, İslam. Fakat o İslam, Orta Asya kökenli bir İslam. Türkiye’ye Alevilikle, Bektaşilikle gelmiş; hattá Osmanlı Türkiyesi’nden önce Türkmenler getirmişler. Fakat bunlar arasında çok büyük bir fırsat kaçırıldı. Nedeni de, Yavuz Selim ile Şah İsmail’in kavgası. Bunların ikisi de Türk, üstelik Şah İsmail daha da Türk. Yunus Emre düzeyinde Türkçesi ve şiiri var. Öbürü de çok yetenekli fakat İslam’dan güç alma ihtiyacını duyuyor ve ikisi siyasi maksatla birbiriyle kavga ediyor. Yoksa sarayın kendi içinde bile çok laik bir düzen var. Bunu içimize sindirmemiz lázım.
Bir Osmanlı Tarihi yazmaya niçin karar verdiniz?
- 1985’te artık tamamen itilmiş durumdaydım. Hamburg Üniversitesi’nden bir çağrı geldi. İki sömestr Atatürk konulu ders vermem için. Oraya da bir hayli malzemeyle gittim. Hiç akademik hayatım yoktu ama orada ilk defa çok zevk aldım ve epey bir malzeme biraraya getirdim. Tabii, sonra daha fazla şeyler ekledim. Kitapta hangi padişah ne yapmıştı, onlara girmiyorum.
Kendi anılarınızı da yazacak mısınız?
- Vakit bulabileceğimi sanmıyorum. Sol harekete, sosyal demokrat konumdaki somut adımları ben kendi bakanlığım sırasında (1961’deki Çalışma Bakanlığı sırasında) başlattım ama beni onlar solcu saymazlar. ...Çok daha iyi incelenmesi gereken şeyler var. ...Kısacası kendime ayıracak vaktim yok. Bütün bunların içinde kendimi anlatmak içimden hiç gelmiyor da, yapmış olabildiklerimden yararlanarak bir şeyler sunabilir miyim diye düşünüyorum. Yoksa benim Vahdettin ile ne alákam var? Eniştemle teyzem dolayısıyla.
-SON-
İlkokuldayken istihbarat yapmış
Bülent Ecevit’in eniştesi ve Sultan Vahideddin’in eski damadı olan İsmail Hakkı Okday, cumhuriyetin ilánından sonra hariciyeye geçmiş ve konsolosluk yapmıştı ama asıl görevi, istihbaratçılıktı ve o zamanın istihbarat teşkilátının önde gelen isimlerinden biriydi. Ecevit, İsmail Hakkı Bey’den bahsederken ‘Çok iyi, çok önemli bir istihbaratçıydı’ dedi ve henüz ilkokul öğrencisiyken eniştesine bir ara istihbarat bilgileri toplama konusunda yardım ettiğini anlattı: ‘Eniştem, bir ara İtalya’ya, Bari’ye başkonsolos gitti. Ben daha ilkokul çocuğuydum, beni de götürdü. İtalyanlar’ın ne yapmak istediklerini, Türkiye’ye karşı ne şekilde çalışmalar içerisinde bulunduklarını öğrenmek istiyordu. Beni ‘Oralara bir bak bakalım; ne var, ne yok’ deyip limana gönderirdi. Tabii, şey olarak (ajan olarak) değil ama o yaşta bir çocuktan aldığı gözlemlerden bile epey teknik bilgiler çıkartırdı’
Samsun tartışmasına belgeli bir katkı
Bülent Ecevit’in başlattığı Sultan Vahideddin tartışması sırasında, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a padişahın talimatıyla mı yoksa kendi kararıyla mı gittiği konusu da gündeme geldi.
Burada konunun ayrıntılarına girmeden, Samsun yolculuğu konusunda pek bilinmeyen bir belgeyi, Mustafa Kemal Paşa’nın elyazısıyla olan bir mektubu yayınlıyorum. Paşa bu mektubu, sonraki senelerde Türkiye’nin en tanınmış zeytinyağı fabrikatörlerinden biri olacak olan dostu Sezai Bey’e yani Sezai Ömer Madra’ya göndermiş. Üzerindeki ‘17 Mayıs’ tarihinden ve zarftan, mektubun Bandırma Vapuru’nda yazıldığı ve Sezai Bey’e daha sonraki günlerde Samsun’dan elden gönderildiği anlaşılıyor. Belgeyi, Sezai Ömer Bey’in ilkokul arkadaşlarım olan torunları Salih ve Sezai Madra kardeşlerden temin ettim, kendilerine teşekkür ediyorum.
Mektubun Vahideddin tartışmalarını ilgilendiren tarafı, hemen ilk cümlesi: Mustafa Kemal Paşa ‘Azizim Sezai Bey’ hitabından sonra ‘Memuren - yani, görevli olarak- Anadolu’ya hareket ediyorum’ diyor ve annesi Zübeyde Hanım’a bıraktığı bir senetten ve senetle ilgili olarak yapılacak işlerden bahsediyor. Paşa, mektubu ‘Dokuzuncu Ordu Kıtaatı (kıt’aları) Müfettişi Mirliva (tuğgeneral) Mustafa Kemal’ diye imzalamış.
.Mustafa Kemal’in mektuplarında sözünü ettiği meçhul akrabalar
Ağustos 07, 2005 01:256dk okuma
Paylaş
Atatürk’ün ailesinin sadece dört isimle; Mustafa Kemal, babası Ali Rıza Bey, annesi Zübeyde ve kızkardeşi Makbule Hanımlar ile sınırlı olduğunu biliriz.
Ama, Mustafa Kemal Paşa’nın bu sayfada yayınladığım özel mektuplarında başka akrabalarının da bulunduğu, hattá Büyük Taarruz öncesindeki en yoğun günlerinde bile bu akrabalarının geçim meseleleriyle uğraştığı görülüyor. Dolayısıyla ortada Atatürk’ün akrabalarıyla ilgili bir muamma var, bu muamma 80 küsur seneden bu yana çözülmeden duruyor ve üniversitelerimizin ‘Atatürk İlke ve İnkılápları’ kürsülerindeki hocaların himmetlerini bekliyor!
ATATÜRK’ün ailesi hakkında bildiklerinizi şöyle bir hatırınıza getirin: Aile sadece dört isimle; Mustafa Kemal, babası Ali Rıza Bey, annesi Zübeyde ve kızkardeşi Makbule Hanımlar ile sınırlıdır ve ortada ne bir dayı, ne bir hala, ne de bir başka akraba mevcuttur. Ailenin sadece bu dört kişiden ibaret olduğu yazılıp söylenmiş, diğer bir akrabanın bahsi bile geçmemiştir.
Ama, Mustafa Kemal’in özel mektuplarında başka akrabalarının da bulunduğu ve Mustafa Kemal’in hayatının birçok döneminde annesiyle kardeşinin yanısıra bu akrabalarının geçimleriyle de ilgilenmek zorunda kaldığı anlaşılıyor.
MADRA AİLESİNDEN
Mustafa Kemal’in akrabaları konusunu neden gündeme getirdiğimi merak etmiş olabilirsiniz, söyleyeyim:
Hafta başında Bülent Ecevit ile yaptığım tarih sohbetini yayınlarken, son günlerdeki ‘Vahideddin hain miydi, değil miydi?’ tartışmalarına da temas etmiş ve Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun yolundan o sırada İstanbul’da bulunan bir dostuna, sonraki senelerin önde gelen zeytinyağı fabrikatörü Sezai Ömer Madra’ya gönderdiği mektubuna kısa şekilde yer vermiş ve mektubun sadece Samsun’a gidişle ilgili giriş cümlesini yayınlamıştım.
Mektubun üzerindeki ‘17 Mayıs’ tarihinden Bandırma Vapuru’nda yazıldığı anlaşılıyor, zarftan da postaya verilmediği ve Samsun’a çıkıştan sonra elden gönderildiği görülüyordu. Bu yayından sonra çok sayıda e-mail aldım. Okuyucularım, Mustafa Kemal Paşa’nın başka neler yazmış olduğunu soruyor ve belgenin tam metnini yayınlamamı istiyorlardı.
Elimizde, Mustafa Kemal Paşa’nın Sezai Ömer Bey’e üç sene arayla yazdığı iki mektup vardı, her iki mektup da maddi konularla ilgiliydi ve metinler birbirlerini tamamlamaktaydı. Paşa, Samsun’a doğru yola çıkmadan önce dostu Sezai Ömer Bey’e bir senet ile bir miktar para bırakmıştı, 17 Mayıs 1919 tarihli ilk mektupta ‘Görevli olarak Samsun’a gittiğini’ söyleyip bu senetten, 19 Haziran 1922’de yazdığı diğer mektupta da akrabalarından bahsediyordu.
SENET MESELESİ
İşte, Mustafa Kemal Paşa’nın Sezai Ömer Bey’e 17 Mayıs 1335 yani 17 Mayıs 1919 günü Samsun yolundan yazdığı mektubun tam metni:
‘Azizim Sezai Bey,
Memuren Anadolu’ya hareket ediyorum. Nez-i álinizde mahfuz (sizde bulunan) emanete ait senedi valideme terkettim (bıraktım). Avdetinizde (dönüşünüzde) emanetle senedin mübadelesi (değişimi) için Vasıf Bey biraderimize rica ettim.
Gözlerinizden öperim.
Dokuzuncu Kolordu Kıtaatı (kıt’aları) Müfettişi
Mirliva (Tuğgeneral) Mustafa Kemal’
(Zát-ı álinizce mebhus (bahsi geçen) emánetin bir müddet daha muhafazasında emniyetli bir surette faide me’mul ise (fayda bekleniyorsa), o suret de cáiz olur)’
Paşa’nın diğer mektubu 1922’nin 19 Haziran tarihini taşıyor, Mustafa Kemal, aradan geçen üç sene boyunca annesine yaptığı yardımlardan dolayı Sezai Ömer Bey’e teşekkür ediyor ve daha sonra bugün hiç bilmediğimiz asıl konuya temas ediyordu: Mustafa Kemal Paşa’nın ‘halası ve diğer bazı akrabaları’ o sırada İstanbul’da bulunuyorlardı ve Paşa, Sezai Ömer Bey’den ‘akrabalarının geçimlerini sağlayabilmeleri için’, kızkardeşi Makbule Hanım’a her ay yüz lira vermesini rica ediyordu. Bu mebláğ, Sezai Ömer Bey’de bulunan Mustafa Kemal’e ait iki bin liradan ödenecekti.
100 LİRA AYLIK
Mustafa Kemal, 19 Haziran 1922 tarihli mektubunda şunları yazıyordu:
‘Muhterem Sezai Beyefendi,
Valideme gönderdiğiniz mektubu ve melfuf (ilişikteki) hesap pusulasını aldım.
Üç sene zarfında valideme gösterdiğiniz ulüvv-ı insaniyet ve muavenet tafsilátına muttali oldum (anneme gösterdiğiniz yüksek insanlığın ve yardımın ayrıntılarını öğrendim). Çok teşekkür ederim.
Nezdinizde mahfuz bulunan iki bin liradan bir müddet daha İstanbul’da kalmak mecburiyetinde bulunan hemşirem Makbule Hanım’la halam vesáir bazı akrabanın maişetlerine medár olmak (geçimlerini sağlamak) üzere Temmuz 1 ibtidásından (başlangıcından) itibaren hemşirem Makbule Hanım’a máhiyye (aylık) yüz lira vermenizi rica ederim.
Selám ve ihtirámátımı (saygılarımı) takdim ederim efendim.
Mustafa Kemal’
Paşa’nın bu iki mektubunu Sezai Ömer Madra’nın torunları ve her ikisi de ilkokul arkadaşlarım olan Salih ve Sezai Madra kardeşlerden temin ettim, kendilerine teşekkür ediyorum.
Yan taraftaki yazıda, Mustafa Kemal’in 1914’te yazdığı ve ‘Lütfi Bey’ adındaki eniştesinden sözettiği bir başka mektubu yeralıyor ve bütün bu mektuplarda bir muamma var: Mustafa Kemal’i Büyük Taarruz’un hemen öncesinde geçim dertleri ile bu derece meşgul eden ‘İstanbul’daki hala’ ile ‘diğer akrabaların’ ve Sofya’da derde düşüren ‘Lütfi enişte’nin kim oldukları...
Bu muamma 80 küsur seneden bu yana çözülmeden duruyor ve üniversitelerimizin ‘Atatürk İlke ve İnkılápları’ kürsülerindeki hocaların himmetlerini bekliyor!
Atatürk’ün ‘Lütfi enişte’ muamması
AŞAĞIDA, Mustafa Kemal’in Sofya’da ‘yarbay’ rütbesiyle askeri ataşe olarak bulunduğu sırada, 1914’ün 17 Ocak günü, İttihad ve Terakki’nin güçlü adamı Cemal Paşa’ya yazdığı bir mektubu günümüz Türkçesi’ne naklederek veriyorum.
Yarbay Mustafa Kemal mektubunda aylığının zamanında gelmediğinden şikáyet ediyor, hakkı olduğu halde albaylığa terfi ettirilmemiş olmasından yakınıyor, annesi ile kızkardeşinin Selánik’te parasızlıktan dolayı ‘çırpındıklarını’ ve ‘Lütfi eniştenin de İstanbul’da sefil bir halde süründüğünü’ yazıyor.
Mustafa Kemal’in Manastır’daki öğrencilik yıllarından itibaren yakın bir münasebet kurduğu Cemal Paşa’ya yazdığı mektubun bazı bölümlerini bundan birkaç sene önce yayınlamıştım. Aşağıda, bu mektubun tam metni yeralıyor:
‘Muhterem Paşa hazretleri,
İlk ve son istirham mektubumun cevabı olmak üzere lutfen gönderdiğiniz 20 Aralık tarihli seçkin iltifatnamenizi aldım.
Bugün ordunun başına geçirdiğiniz genç arkadaşımızdan (Enver Paşa’yı kastediyor), hakikaten, buyurduğunuz gibi, çok şeyler bekleyebiliriz; artık zat-ı álİleri de hükümetin başına geçerek yalnız ordunun değil, memleketin her bakımdan muhtaç olduğu faydalı faaliyet ve ciddiyet sahasını açarsınız.
Bizim burada kimbilir ne kadar zevkli bir hayat geçirmekte olduğumuzu -Fethi Bey’le olan mektubunuzda- tahmin buyuruyorsunuz. Hakkınız var. Zaten böyle bir hayatı yaşayabileceğimizi tahmin ederek değil mi idi ki buraya gelmemizi uygun görmüştünüz. Gerçi buraya geleli iki ay olduğu halde henüz Kasım maaşımdan başka beş para alamamış olmaktan ve ilk günü kapandığımız Spplandid Oteli’nin dördüncü kat odasında her onbeş günde bir takdim olunan hesap pusulalarını birbiri üzerine yığmaktan az zevk mi olur? Öteki hükümetlerin askeri ataşelerinin ve diğerlerinin davetlerine karşılık verme sırası gelince ortadan kaybolmak, lázım geldiği için dáhil olunan kulüplere usulen ödenmesi gereken paraların yatırılması hakkındaki mektupları cevapsız bırakmak, cidden, bir Türk ataşemiliterinden beklenen hususlardandır!
İstanbul’da iken memleketin bin türlü sıkıntı ve feláket içinde koşuşturduğu bu devirde, mesainizi hangi işlere harcadığınızı düşünmeyerek, aileme yegáne sığınak olabileceği fikriyle, önce eniştem Lütfi Efendi hakkında, sonra da Sofya’da içine düştüğüm maddi, manevi ıstırabların hafifletilmesine yardımcı olmanız konusunda istirhamlarda bulunmaktan hakikaten utanmıştım. Son iltifat mektubunuz gelmeseydi ve ‘Senin aylıklar konusunda birşeyler yapmak isterim’ vaadinde bulunmamış olsaydınız, sizi artık kesinlikle rahatsız etmemeye karar vermiştim.
Bendeniz şimdilik hakiki bir Osmanlı askeri ataşesine láyık olabilecek vaziyeti almak için ihtiyaç bulunan hususları değil, burada aç ve sefil kalmamanın çaresini düşünmek mecburiyetinde olduğum için vaad buyurduğunuz işi Kasım ve Aralık tahsisatının biran evvel göndertilmesine ve bundan sonra da muntazaman tesviyesini sağlamaya ayırırsanız pek ziyade minnetdarınız olurum; çünki şimdiye kadar karnımızı doyuran Fethi Bey (o sırada Sofya Büyükelçisi olan sonraki yılların Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Fethi Okyar) gidiyor, Boter (o yıllarda İstanbul’un en meşhur terzisi) alacağını istemekte amansız davranıyor, Selanik’te valide ve hemşire çırpınıyor, Istanbul’da enişte sefil sürünüyor.
İltifatnamenizin zarfında ‘Comm....’ (yarbay rütbesini kastediyor) yazacak yerde ‘Colonel’ (albay) yazmışsınız. Bunun dalgınlık eseri olduğunu tahmin etmek güç olmadığı halde bilmem ne gibi yanlış düşünceler bendenizi şu suretle düşündürdü: Derne’deki hizmetimden naşi Enver’in vaktiyle takdim eylediği defterde ismimin hizasında ‘Terfi ve nişan ile taltife hak kazanmıştır’ denmişti. Son zamanlarda Akdeniz Kumandanlığı’ndan da resmen verilen belgede de ‘mutlaka terfi ettirilmelidir’ kaydı vardı. Bu kayıtları tabii ki, devletin eski idarecileri göremezdi. Fakat bugün orduyu gençleştirmek üzere iktidarı alan dostlar için bu belgeler aranılıp bulunamayacak fırsatlardan değil midir? Her ne hal ise, adam olanlar maddi olarak küçük kalarak da vatana borçlu oldukları büyük fedakárlıkları yapmanın yolunu bulurlar! Hürmetle ellerinizden öperim efendim.
M.Osman Kemal Kayra
.Urumhamatahayil’i çağır herkesi kendine áşık et!
Ağustos 15, 2005 01:497dk okuma
Paylaş
Eskiler, ‘öteki dünya’ ile temasa yaradığına ve ‘bilim’ olduğuna inandıkları faaliyetlere ‘havas ilmi’ adını vermişlerdir. Kütüphanelerimizde çok sayıda elyazması ‘havas kitabı’ vardır ama bu kitapların birçoğu okuyucuya asla çıkartılmaz ve kasalarda yahut dolaplarda kilit altında tutulurlar.
İşte bu ‘yasak’ kitaplardan ikisi: ‘Buni Risálesi’ ve ‘Dávetname’. İlk kitap ‘vefk’ adı verilen tılsımlarla cinlere hükmetmenin yollarını, diğeri ise yine cinler vasıtasıyla arzu edilen her işin yaptırılma usullerini anlatıyor. Ama, bütün bunları yazarken náçiz bir tavsiyede bulunmadan edemiyorum: Söz konusu eserlere ulaşmaya çalışmayın, bu kitapları geçmişten gelen birer ‘folklorik hatıra’ olarak düşünün ve bu sayfada verdiğim ‘cin çağırma’ metodlarını da uygulamaya kalkmayın. Sadece vakit kaybedersiniz, zira metinleri bugünün Türkçesi’ne aktarırken eski yazarların ‘işin en önemli tarafı’ dedikleri bazı şifreleri affınıza sığınarak sansürledim!
TÜRKİYE kütüphaneleri asırlar önce kaleme alınmış elyazmalarının hem sayıları, hem konuları, hem de kaliteleri bakımından dünyanın önde gelen kültür merkezleridir. İstanbul’daki Süleymaniye, Köprülü, Nuruosmaniye, Ali Emiri, Topkapı Sarayı yahut Konya’daki Mevláná ile Yusuf Ağa gibi daha birçok elyazması merkezlerimiz dünya çapında yazma eser hazinesi olmalarının yanı sıra Avrupa’daki benzerleriyle, meselá Fransızlar’ın Bibliotheque National’i yahut İngilizler’in British Library’si ile rahatça boy ölçüşebilecek, hatta birçoğunu geride bırakabilecek zenginliktedirler.
800 YILLIK CİN KİTABI
Ama, bu kitaplıklarda muhafaza edilen bazı kitaplar vardır ki, okuyucuya asla çıkartılmazlar; hatta çıkartılmamaları bir yana kütüphane müdürlerinin odalarındaki kasalarda yahut dolaplarda kilit altındadırlar. Onları görebilmek için ciddi bir araştırmacı olduğunuzu ispat etmiş olmanız, belirli izinleri almanız gerekir.
Bütün bu gizliliğin ve kontrolün tek bir sebebi vardır: Söz konusu kitaplarda ‘havas ilmi’ denilen yani ‘başka álemlerle’ teması sağlamaya yaradığı söylenen bilgiler yer alır ve bu bilgiler cin çağırmaktan güçlü bir büyünün kurallarına, hattá geleceği belirlemeye kadar uzanan geniş bir yelpazeye dağılırlar. İşin daha da önemli tarafı, bu eserlerin sıradan falcılar yahut büyücüler tarafından değil, işin üst seviyedeki erbábı tarafından kaleme alınmış olmalarıdır.
İşte, kasalarda muhafaza edilen bu ‘havas’ kitaplarının en önemlilerinden biri ve en fazla korunanı: Buni Risálesi...
İstanbul’daki bir elyazması kitaplığında saklanan eser, 1225 yılında ölen Cezayirli büyü álimi Ebu’l-Abbas Ahmed bin Ali bin Yusuf el-Kureşi el-Buni’ye ait. Sihir, büyü, muska, cin, yani ‘havas’ bahislerinde İslam dünyasının gelmiş geçmiş en önemli uzmanlarından olan Buni, 1208 sayfalık eserinde bu konularla ilgili bütün temel bilgileri veriyor.
Harflerin sayı karşılıklarıyla ve esrarıyla yani ‘Ebced’ ile başlayan eserde daha sonra duaların gizli güçleri ve bu güçleri açığa çıkarma usulleri anlatılıyor, harflerle sayılar arasındaki bu ilişkinin maddi álemde nasıl kullanılacağı, bedensiz yaratıklara ne şekilde hükmedileceği öğretiliyor, derken düşünce ve dua yoluyla yahut cinler vasıtasıyla insanları etkileyip olması arzu edilen her işin yapılma yolları sıralanıyor.
HİÇ VAKİT HARCAMAYIN
Bu sayfada, ‘Buni Risálesi’nin giriş kısmıyla ‘vefk’ denilen tılsımların yazılı olduğu bir diğer sayfasını görüyorsunuz. Buni, girişte Allah’a ve Hazreti Muhammed’e duadan sonra eserini ‘áyetlerin ışığında, daha önce yaşamış olanların verdikleri bilgilerin doğrultusunda ve kendisine gelen ilhámın yardımıyla yazdığını’ anlatıyor. Eserin diğer sayfasında gördüğünüz şekiller ise, bazı varlıkları Allah’ın ismini anarak çağırma işinde kullanılan ‘vefk’ler, yani tılsımlar.
Dün, bu dizinin tanıtımı için yazdığım yazıda söylediğim bir hatırlatmayı şimdi tekrar yapayım: Lütfen, elyazması kütüphanelerine gidip bu kitapları aramayın, bulamazsınız. Zira kataloglarda başka isimlerle kayıtlıdırlar, bulsanız bile zaten göstermez ve alınması aylar süren bir izin macerasına girmenizi isterler. Kaldı ki, kasalarda saklanan bu kitapların hemen hepsinin girişinde, bu işlerle uğraşmaya heves edenlerin ‘riyázat’ adı verilen ve aylar süren dua, nefis terbiyesi ve teknik hazırlık bilgilerine dayalı bir eğitimden geçmeleri şartı yazılıdır ve vaktiyle yazılanlar şayet doğru ise, bugünün ortamında böyle bir işe kalkışmak zaten imkánsızdır.
Dolayısıyla málum kitaplara ulaşıp rakibinizden kurtulmak, gönül verdiğiniz kişiyi kendinize áşık etmek yahut geleceğinizi öğrenmek hevesine kapılmayın, bu eserleri eski zamanlardan kalma birer folklorik kaynak olarak değerlendirin ve boşa harcayacağınız zamana acıyın!
Bu cinler varken hiç bir aşk karşılıksız kalmaz
‘HAVAS’ ilmi ile ilgili eski elyazmalarında, iyi kalpli olan ve insanların hizmetine girebilen cinlerden bazen ‘melek’ diye bahsedilir ve bu cinlerin davet edilip verilen emirleri yerine getirmeleri için yapılacak işler bütün detaylarıyla anlatılır.
Eski cincilere göre her cinin ve meleğin bir tılsımı vardır ve bu tılsım, cinle temasa geçmeyi sağlayan gizli bir şifredir. Cin yahut melek gibi bedensiz bir varlığı davet etmek isteyen kişi bu tılsıma, yani şifreye sahip olmak zorundadır, zira şifreyi bilmeden cinlerle temas hiçbir şekilde mümkün değildir.
Cin çağırma konusunda kaleme alınmış eserlerin başında, 15. yüzyılda yaşamış ‘Uzun Firdevsi’ adındaki bir ‘cin álimine’ ait olan ‘Dávetnáme’ isimli kitap gelir. Eserin elyazması tek nüshası, bugün İstanbul’daki bir kütüphanede muhafaza altında.
BÜYÜYLE KARIŞTIRMAYIN
Uzun Firdevsi, eserinde gök cisimlerinin hareketi ve bu hareketlerin insanları etkilemesi konusunda ayrıntılı bilgiler verdikten sonra ‘melek’ dediği cinlerden bahseder, hangi cinin hangi işe yaradığını yazar ve bu arada ‘Urumhamatahayil’ adını taşıyan bir cinden de söz eder ve bu cinin ‘áşık etmeye yaradığını’ söyler.
Burada iki konuyu, ‘büyü’ ile ‘cin’ bahislerini birbirinden ayırmak gerekiyor: Uzun Firdevsi’nin sözünü ettiği faaliyetler büyü değil, yapılması istenen işin cinlere ve meleklere yaptırılmasıdır, yani ortada eskilerin ‘hüddamcılık’ dedikleri, ‘cinlerin hizmetkár olarak kullanılması’ meselesi vardır ve bu iş eski ‘havas’ ilminin en ileri seviyesidir. Uzun Firdevsi’ye göre ‘havas’ ile uğraşanların işin ehli olmaları ve cinleri menfaat için kullanmamaları da şarttır, aksi takdirde büyük ve çok ağır diyetler ödemeye hazır bulunmaları gerekir.
MAALESEF, SANSÜRLEDİM
Aşağıda, Uzun Firdevsi’nin ‘Davetname’ isimli eserinden, istenen kişiyi áşık etmek için ‘Urumhamatahayil’ isimli cine nasıl emir verileceğini anlatan bahsi günümüz Türkçesi’ne naklederek veriyorum. Ama, okuyanların boş yere vakit harcamalarının ve işi saplantı haline getirmelerinin önüne geçmek için, cinin davet edilmesi sırasında okunması ve yazılması gerektiği söylenen tılsımı ve duaları metinden çıkartmak zorunda kaldım.
Uzun Firdevsi, ‘Urumhamatahayil’ isimli cinin özelliklerini ve áşık etme işinde nasıl kullanılacağını şöyle anlatıyor:
‘...Ay, gökyüzünde ‘Sarfe’ adı verilen yere ulaştığı zaman, Allahu Teálá’nın emriyle Urumhamatahayil adındaki melek gelir ve ayın vekilliğini üstlenir. Urumhamatahayil’in iki başı vardır. Bu başlardan biri sığır, diğeri de deve başı gibidir. Dört ellidir, ellerinden birinde desti, ötekinde bardak tutar, diğer iki eli boştur.
Urumhamatahayil kadını erkeğe, erkeği de kadına áşık etmeye yarar. Bu işin usulü şudur: Karşısındakini kendisine áşık etmek isteyen kişi, Urumhamatahayil’e mahsus tılsımı gümüş bir levhanın üzerine yaza, sonra bu levhayı beyaz bir atın kıllarıyla sarıp karanlık bir kuyuya bıraka. Yedi defa ‘Ahdnáme’ denilen duayı okuya; öd, şeker, ládin ve mastaki ile karıştırıp bir káğıda yaza. Sonra, üzerinde uğurlu duaların yazılı olduğu bir mendile kendisine áşık olmasını istediği kişinin adını kaydede ve mendilin üzerine otura. Oturduğu anda, áşık olmasını istediği kişi Urumhamatahayil’den yardım isteyen kişiyi düşünmeye başlar.
Sırada şimdi, o kişiyi kendisine iyice áşık etmek vardır. Urumhamatahayil ile temas eden kişi mendilin üzerinden kalka, işbu meleğin hizmetindeki ‘Vefaslil’ adındaki kirpiyi andıran diğer cinin şeklini bir káğıda çize, yanına da kendisine áşık olmasını istediği kişinin adını yaza ve káğıdı zeytinyağına bulayıp bir meş’alede yaka. Káğıt tamamen yandığı anda, áşık olmasını istediği kişinin aklı başından gider, koşarak Urumhamatahayil’den yardım dileyenin yanına gelir ve aşkından áşifteye döner.
Ama, Urumhamatahayil’den yardım dileyen kişi meleğin ve cinin adını yazarken sakın ola ki ekşi ve acı nesneler yemeye, ağzına daima tatlılar koya, yoksa bu iş olmaz!’
Rakiplerinizden artık korkmayın, Ebyaz gelip hepsini helák edecek
UZUN Firdevsi’ye göre cinlerin, meleklerin ve gökyüzünde dolaşan yaratıkların hepsi bir işe yararlar ve çağırılıp hizmette kullanılmaları mümkündür.
Bu yaratıkların en güçlülerinden olan ‘Ebyaz’ isimli melek, düşmanları ortadan kaldırmaya yarar ve Uzun Firdevsi, ‘Dávetnáme’sinde Ebyaz’ın aslında gayet tatsız bir şekildeki dávet usulünü bugünün Türkçesiyle bakın, nasıl anlatıyor:
‘...İşbu melek şekil olarak insana benzer ama baş ve el sayısı fazladır, üç başıyla altı eli vardır. Her bir elinde kılıç, yay, rebap denilen çalgı, ibrik, hıyar ve küláh tutar.
Ebyaz, düşmanları yok etmeye yaraya ve güneş akrep burcundayken çağırıla. Ebyaz’ı davet etmek isteyen fáni belirli duaları okuya, sonra Ebyaz’a ait olan tılsımı karakedi kanıyla Çin káğıdına yaza. Bu iş bitince boz renkli bir it yavrusunun ağzını sıkıca bağlaya ama öylesine sıka ki, it ses çıkaramaz hále gele. Sonra o hayvancağızı ala, bir çömlek içine koya, çömleği sirkeyle doldurup ağzını balçıkla sıvaya, götürüp bir gávur mezarına göme.
Derken eski bir kefen parçası bula, helák etmek istediği düşmanın adını bu kefene yaza. İsmin altına bu işe mahsus birkaç dua daha yaza.
Gidip mezarın birinden bir tabut parçası çıkarta, onun üzerine Melek Ebyaz’ın hizmetinde olan cinin işaretini çize, hemen yanına da kefene yazdığı gibi düşmanının adını kaydede. Bu iş de bitince, cinin resmini tuzlu suyla karıştırılmış avrat kanıyla bir başka yere çize.
Ebyaz’ı dávet eden fáni, bu usulü ve duaları iyice saklaya; zira kötü ádemlerin eline düşerse fenanın da fenası neticeler verir ve o kötü ádemler Ebyaz’ı günahsız kişileri ortadan kaldırmada da kullanabilirler.’
Çankaya’ya çıkmak isteyenler için bile cin var: Humaakil
Ağustos 16, 2005 01:464dk okuma
Paylaş
Kütüphanelerimizde okuyucuya çıkartılmayıp kasalarda saklanan ‘öteki dünya’ ile temasın anlatıldığı elyazması eserlerde, bu konularda ulaşılabilecek en ileri derecenin ‘cifir’ ve ‘hüddamcılık’ olduğu söyleniyor.
Cifrin temeli, her harfin sahip olduğu sayı değerinin ve Allah’ın isimlerinin sayı karşılıklarının kombinasyonuna dayanıyor. Yapılan hesaplamalardan çıkan sonuçlar sahip olunan öteki álemle ilgili diğer bilgiler çerçevesinde değerlendiriliyor ve bu yolla ileride meydana gelecek olayların önceden öğrenilmesi imkánı doğuyor. ‘Hüddamcılık’ ise, yine bu kitaplara göre, cinleri ve diğer bedensiz varlıkları hizmetkár olarak kullanıp istenen her şeyi onlara yaptırmak. Elyazmalarında bazen ‘melek’ diye anlatılan iyi kalpli cinler hemen her işe yarıyorlar, hatta iki sene sonra Çankaya’ya çıkmayı hayal edenlerin bile yardım isteyebilecekleri bir cin var, adı da Humaakil.
ESKİLER, ‘öteki dünya’ ile ilgili konularda ulaşılabilecek en ileri noktanın ‘cifir’ ve ‘hüddamcılık’ olduğunu söylerler. Bugün kütüphanelerin kasalarında saklanan málum kitapların bir kısmı, bu konularda kaleme alınmışlardır.
‘Hüddamcılık’, yine bu kitaplarda yazıldığına göre cinleri ve diğer bedensiz varlıkları hizmetkár olarak kullanıp istenen her şeyi onlara yaptırmaktır ve çok sıkı bir eğitim gerektirir.
Hüddamcılığın benzeri Batı dünyasında da vardır ama orada daha farklı bir metot uygulanır. Bedensiz bir varlığı hizmetkár olarak kullanma çabası Batılılarda genellikle grup çalışması şeklinde yapılırken, İslámi uygulama tek kişi üzerine kurulmuştur fakat temel aynıdır: Bedensiz varlıkların kötü niyetle kullanılmaları hálinde, ileride mutlaka ağır bir bedel ödeneceği...
Bu işlerin bir diğer zirvesi kabul edilen ve geleceği net olarak öğrenmeye, bazen de hadiseleri önceden bilip yaşanacakları değiştirmeye yarayan ‘cifir’ ise, matematik temeline dayalı bir faaliyettir.
Kasalarda saklanan kitaplar, cifrin geçmişinin İslámiyet’ten de önceki devirlere dayandığını ama asıl kuralların Hazreti Muhammed’in torunlarından olan İmam Caferus’s-Sadık tarafından konulduğunu yazıyorlar. Kitaplarda, İmam Caferus’s-Sadık’ın sadece peygamberin soyundan gelenler tarafından kullanılabilecek olan bilgileri ve şifreleri bir kuzu derisinin üzerine kaydettiği, cifrin bu kayıtların sonraki zamanlarda başkaları tarafından öğrenilmesiyle daha da yaygınlaştığı anlatılıyor.
Cifrin temeli, her harfin sahip olduğu sayı değerinin ve Allah’ın isimlerinin sayı karşılıklarının kombinasyonuna dayanıyor. Bir çeşit yüksek matematik olan cifrin ayrıntılarını burada anlatma imkánı olmadığı için ‘hüddamcılık’ konusuna dönüyorum ve yandaki kutuda çok özel bir cini, Çankaya’ya çıkma meraklılarının işine yarayabilecek Humaakil isimli cinin davet metodunu yayınlıyorum.
Devlet cini Humaakil dört ellidir ve tam 40 cinle beraber gelir
Elyazması kütüphanelerin kasalarında saklanan ve okuyucuya çıkartılmayan ‘cin dáveti’ ile ilgili bir elyazması eserde, devletin başına geçmek isteyenlerin ‘Humaakil’ isimli melekle temas kurmaları gerektiği söyleniyor. Kitapta Humaakil’in bir çizimi de yer alıyor ve liderlik meraklılarının bu melekle nasıl temas etmeleri gerektiği ayrıntılarıyla anlatılıyor.
Aşağıda, söz konusu elyazmasının nasıl yardım alınabileceğinin anlatıldığı bölümünü günümüz Türkçesi’ne naklederek veriyorum. Ama metni yayınlarken dün yaptığımın aynını yapıyor ve okuyanların boş yere vakit harcamalarının ve işi saplantı haline getirmelerinin önüne geçmek için, cinin davet edilmesi sırasında okunması ve yazılması gerektiği söylenen tılsımı ve duaları yayınlamıyorum.
İşte, Humaakil’i davet metodu:
‘...Ay, gökyüzünde ‘Hek’a’ denilen yere ulaştığı zaman ‘Humaakil’ adında bir melek gelir ve ayın vekili olur. Devlette ulu bir mevkiye ulaşmak isteyen kişinin Humaakil’i davet etmesi ve onunla irtibat kurması lázımdır.
Hakteálá, Humaakil’i insan şeklinde yaratmıştır ama dört eli ve dört ayağı vardır. Başı arslan başına, ayakları deve ayağına benzer. Bir elinde zurna, diğerinde süpürge, ötekinde hançer ve dördüncü elinde de bir tarak tutar.
Humaakil’in hizmetinde tam kırk adet melek vardır ve isimleri Maharayil, Mahatahayil, Mekakayil, Butarayil, Bukatayil, Sukmahatayil, Kutbartariyil, Kutbartayil, Urcayil, Kalatamayil, Arbatayil, Valálásayil, Feláturayil, Femagarayil, Şumatagayil, Veragarayil, Tufadagayil, Fematarayil, Eflátavayil, Fugarlayil, Sermarayil, Nuranayil, Tabkárayil, Kemakáyil, Kibrakáyil, Murgatayil, Huraayil, Mulátamayil, Sulámaayil, Iykáyil ve Alakámayil’dir.
Devletin başına geçmek yahut girdiği mücadeleden muzaffer çıkmak isteyen kişi, yedi gün boyunca hayvani gıdalar almayı bıraka; ibadete çekile ve bir geyik derisinin üzerine ‘Ve lá havle ve lá kuvvete illá billáhi’l-aliyyu’l-azim’ sözünü yaza. Sonra, Humaakil’in ve onun hizmetini gören kırk adet meleğin ismini Güneş, Merih ve Arslan Burcu gökte bir üçlü teşkil ettiği anda misk ve safrandan yapılmış mürekkeple bir káğıda kaydede ve isimlerin altına meleklerin tılsımını da çize. Bunları yazdığı sırada Merih’i davet eden duayı, onun arkasından da kırk defa gökteki aya hitap eden duayı okuya ve parlak ay çıktığı sırada yakılan buhurları tüttüre.
Bu yazılanları doğru ve düzgün şekilde yapan kişi, giriştiği mücadele ne kadar çetin geçerse geçsin, Allah’ın izniyle, emriyle hiçbir zarar görmez; her işinden zaferle çıkar ve istediği makama geçer.
Humakaail’in daveti sırasında ‘Saktiruş’ adında bir başka cinin görünmesi de mümkündür. Bu cin kediyi andırır, onun da bir hikmeti vardır ve hem akrep, hem de akrebi andıran diğer kuyruklu hayvanları defetmeye yarar. Bir káğıt parçasının üzerine ak soğan suyu ile Saktiruş’un sureti çizilip káğıt evin içerisinde bir yere gömülürse, o eve bir daha ne akrep ve ne de yılan girer.’
YARIN: Dünyayı koruyan kırk kutup
.Silikon, gerdirme ve bıçak yokken güzellik cini Tamahabniyayil vardı
Ağustos 17, 2005 01:335dk okuma
Paylaş
Hanımlarımız güzelleşmek uğruna bıçak altına yatmakla yahut rejim veya spor gibi yorgunluklara katlanmakla boş yere uğraşıp gereksiz yere eziyet çekiyorlar, zira kütüphanelerin kasalarında saklanan ve okuyuculara çıkartılmayan eski elyazması eserlerde eşsiz güzelliğin sırrı da yazılı: Tamahabniyayil isimli cin...
Günlerden bu yana hangisinin daha hoş olduğunu tartıştığımız Siren Ertan ile Ceyla Gölcüklü bile, Tamahabniyayil’e ulaşmaya yarayan tılsımları ve duaları elde edip cinle temas kurabilen hanımların yanında sıradan birer güzel olarak kalırlar!
Türkiye’de günlerden buyana bir ‘güzellik tartışması’ yaşanıyor ve Siren Ertan’ın mı, yoksa Ceyla Gölcüklü’nün mü daha güzel olduğu konuşuluyor.
Eski zamanlardan kalan ve bugün kütüphanelerin kasalarında saklanan ‘öteki dünya’ konularında kaleme alınmış kitaplara bakarsanız, bu tartışmalar son derece gereksiz; zira hemen her kadının güzel görünüp herkes tarafından beğenilmesi mümkün ve bu işin de bir cini var: Tamahabniyayil...
İstanbul’daki bir kütüphanede muhafaza edilen eski bir elyazmasında, Tamahabniyayil’den yardım isteyen ve onunla temas edebilen hemen herkesin etrafındakilere bir anda güzelin de güzeli görüneceği söyleniyor. Sonra, Tamahabniyayil ile ilişki kurmakta muvaffak olanların karşısına birdenbire Kastaguhinureş isimli bir başka cinin de çıkması halinde güzelliğin çok daha artacağı, emsalsiz bir hále geleceği ve bu cinlerle temas eden hanımlara herkesin hudutsuz bir hayranlık besleyeceğii anlatılıyor.
Sözün kısası, Tamahabniyayil varken hanımların burunlarını kaldırtmaları, yüzlerini yahut karınlarını gerdirmeleri, kaşlarını yükseltmeleri, oralarına buralarına silikon takviyesine kalkışmaları yahut göğüslerini dikleştirmeleri gayet lüzumsuz bir iş. Siren Ertan ile Ceyla Gölcüklü bile, Tamahabniyayil ile bir anlığına olsun temas edebilen hanımların yanında sıradan birer güzel olarak kalırlar!
Aşağıda, bu elyazmasının Tamahabniyayil ile temas ederek güzelleşmenin yolunun anlatıldığı kısmını bugünün Türkçesi’ne naklederek veriyorum. Ama cinin davetinde okunması ve yazılması gerektiği söylenen tılsımlarla duaları vermiyorum.
İşte, Tamahabniyayil’i davet usulü:
‘...Güneş gökyüzünde dolaşırken Başak Burcu’na geldiği zaman Allah’ın emriyle bütün bilgilerin yazılı olduğu kitabın altından bir melek ortaya çıkar ve güneşe vekil olur. Bu meleğin ismi, ‘Tamahabniyayil’dir.
Tamahabniyayil’in emrinde on beş kere yüz bin adedince melek vardır. Bu meleklerin herbirine iki yüz yirmi iki bin melek hizmet eder, bunların emri altında da yüz binlerce cin bulunur. Tamahabniyayil öylesine güçlüdür ki, akla gelen herşeye tesir eder.
Tamahabniyayil’in şekli insana benzer ama iki başı, iki kanadı ve dört eli vardır. Bir elinde kalem, ötekinde mızrak, diğrinde káğıt ve dördüncüsünde de bir tas tutar.
Etrafındakilere güzel görünmek ve herkes tarafından beğenilmek isteyenler, Tamahabniyayil’e mahsus duayı misk ve safran mürekkebi ile bir kaz ayağının perdesi üzerine yazalar ve mum içerisine koyup küláhlarında yahut saçlarının arasında taşıyalar. Böyle yaparlarsa ne kadar suratsız, çirkin ve acuze gibi olsalar dahi cümle álemin gözüne güzel ve şirin görünürler.
Daha fazla güzel olmak ve çok daha şirin bir hále gelmek arzu edilirse, güneş Başak Burcu’nun yedinci derecesine ulaştığı zaman beyaz ipek parçası alalar, üzerine Tamahabniyayil’in tılsımı yine misk ve safran mürekkebi ile ama mürekkebin içine yağmur suyu iláve edierek yazalar. Beyaz ipek yerine tilki derisi kullanıldığı takdirde güzellik tasavvur bile edilemeyecek derecede olur.
Bütün bu işler yapılırken ‘Kastaguhinureş’ adında iki başlı, başının biri ádemoğluna diğeri ise geyiğe benzeyen, saçları aşağıya dökülmüş, bir elinde def ötekinde de ney tutan bir başka meleğin görünmesi muhtemeldir. O takdirde aynı duaları mürekkebe hıyar suyu ilávesiyle ve Kastaguhinureş’e hitaben yazanlar sadece güzelleşmekle kalmaz, üstelik Karun gibi zengin de olurlar.’
İşte, káinatı idare eden ve ‘kutup’ denen kozmik yöneticiler
Eskiler, káinatın kendi başına bırakılmadığını, yaratılıştan kıyamete kadar geçecek olan zaman içerisinde her an korunduğunu, yüksek vasıflarla donanmış bir ermişler topluluğu tarafından idare edildiğini söyler ve bu idarecilere ‘kutup’ derler.
Kutuplar, bir yerde peygamberin vekili gibidirler; dünyada sıradan bir insan gibi yaşarlar, ölümlerinden sonra yerlerini yenileri alır, sayıları her zaman için 12’dir ve en üst mertebedeki kutuba da ‘gavs’ denir.
Eski zamanlarda bu konuda kaleme alınmış olan eserlere göre, dünyayı peygamberlerin gönderilmesinden önceki devirde idare etmiş olan kutupların adedi 313’tür. Bu sayı daha sonra 12’ye inmiştir ve kutuplar hákimiyetlerini günümüzde de devam ettirmektedirler.
Bugün köklü bir ailenin hususi kütüphanesinde muhafaza edilen ve bir sayfasını burada gördüğünüz elyazmasında, káinatın yaratılışından buyana gelmiş ve gelecek olan bazı kutuplar şifreli bir üslupla tanıtılıyor ve bir kısmı resimlerle gösteriliyor.
Ancak bu kişilerin ‘dünyevi’ isimlerini öğrenebilmek için şifreleri çözebilecek donanıma sahip olmak, yani ‘cifir’ ilmini çok iyi bilmek lázım.
Kehanetin en büyük üstadı, Ankara’nın başkent olacağını 100 yıl öncesinden bilmişti
Kitaplıklardaki kasalarda saklanan málum elyazmalarındaki bilgilerin gerisinde, ‘Ebced’ denilen bir hesap sistemi vardır.
Sistemin temeli, alfabedeki her harfin belli bir rakam değeri taşımasına dayanır ve kelimeler, kendilerini meydana getiren harflerin değerlerinin toplamı olan sayılara karşılıktırlar.
Bu işlerin en yüksek derecesi olan ‘cifir’ de Ebced’i kullanır. Geçmiş asırlarda yaşamış olan cifirciler kehanetlerini açık şekilde değil, mutlaka şifreyle yazılmışlardır ve cifrin Türkiye’deki en büyük üstadı, 1830’ların başında büyücülük suçlamasıyla öldürülen Müştak Baba adındaki bir şairdir.
Müştak Baba’nın 1846’da basılan ‘Divan’ındaki bazı şiirlerde çok sayıda kehanet vardır, üstelik günün birinde ániden öldürüleceğini bile anlatmıştır ve en bilinen kehaneti, Ankara’nın 1923’te İstanbul’un yerini alıp başkent olacağını 100 küsur sene öncesinden söylemesidir.
Şair, Ankara’dan sözettiği ve ‘Me’vá-yı názenine kim elf olursa efser / Lá-büdd olur o me’va İslámbol ile hemser’ sözleriyle başlayan şiirinde, kehanetini bakın nasıl söylemiş:
Müştak Baba, ilk mısrada ‘1000’ mánásına gelen ‘elf’ ve ‘tác’ demek olan ‘efser’ sözlerini veriyor ve ‘efser’in başına ‘elf’in iláve edilmesi gerektiğini söylüyor. Ebced hesabıyla 341 tutan ‘efser’e ‘elf’in, yani ‘1000’ sayısının ilávesiyle, Ankara’nın başkent yapıldığı 1923’ün Hicri takvimle karşılığı olan 1341 tarihini elde ediyoruz.
Şair, daha sonra ‘Ankara’nın eski harflerle yazılışında kullanılan ‘A-N-K-R-H’ harflerini mısralarda ayrı ayrı sıralıyor, ‘Güzeller beldesi ve Hacı Bayram’ın memleketi olan Ankara, 1341 yılında başlara tác olacak ve İstanbul’dan -yani, şiirin yazıldığı zamanın başkentinden- farksız hále gelecek’ diyor.
BİTİRİRKEN
Bu sayfada üç gün boyunca devam eden ve ‘öteki álem’i konu alan dizinin yayını sırasında, çok sayıda e-mail aldım. Kimisinde sözünü ettiğim kitapların hangi kütüphanelerde bulundukları soruluyor, kimisinde ‘iyi bir büyücü’ adresi isteniyor, kimisinde de kitapçılıkla bir ilgim bulunduğu düşünülmüş olacak ki, ‘Elimizde aileden kalma böyle kitaplar var, elden çıkartmamıza yardımcı olur musunuz?’ deniyordu.
İşin önemli bir tarafını unutmamamız gerekiyor: Dizide sözünü ettiğim kitaplar asırlar öncesinin anlayışıyla kaleme alınmış, bir kısmı o devrin entellektüel merakına hitap eden, bir kısmı da folklorik özellikler taşıyan eserlerdir ve yayınladığım dizinin maksadı da ‘Bu büyüleri deneyin’ demek değil, okuyucuya kültürel zenginliğimizin pek bilinmeyen bir kısmını gösterebilmektir.
Sokaklarda başıboş dolaşan zavallı köpekleri elyazmalarından naklettiğim işleri yapmak için katletmeye kalkışabilecek olanlara da küçük bir hatırlatma: O hayvanların bir hayal uğruna tek bir damla kanını akıtacak olanların, Urumhamatahayil’den çekecekleri vardır!
.Abdullah Cevdet’in kitaplarını mahkeme kararıyla Köprü’den denize atmıştık
Ağustos 21, 2005 01:306dk okuma
Paylaş
Ankara’da ismini taşıyan sokağın adının değiştirilmesi girişimiyle 80 küsur sene sonra yeniden gündeme gelen Abdullah Cevdet hakkında son günlerde çok şeyler yazılıp söylendi ama onunla ve basın tarihimizle ilgili önemli bir ayrıntı her nedense unutuldu:
Abdullah Cevdet, Hollandalı şarkiyat álimi Reinhart Dozy’nin İslám Tarihi’ni konu alan ve o devrin ‘Şeytani Ayetler’i gibi olan kitabını 1910’da Türkçe’ye tercüme edip yayınlamıştı. Bu yayın büyük tartışmalar yaratmış ve zamanın hükümeti kitabı yasaklamanın yanısıra satılmayan nüshaların da Galata Köprüsü’nden denize atılmasına karar vermiş ve onbinlerce sayfa Marmara’nın dibini boylamıştı. Hayatı şanssızlıklarla ve dalgalanmalarla dolu olan Abdullah Cevdet’in fikirlerine karşı çıkabiliriz ama onun düşünce fakiri olduğumuz yıllarda fikir hayatımıza yaptığı katkıları bir yana atarak ismini sokaklardan silmeye hakkımız yoktur.
TOPLUM olarak zayıf bir hafızaya sahibiz, yakın geçmişte, meselá birkaç sene önce yaşadıklarımızı bile hemen unutuyoruz, dolayısıyla bundan elli yahut yüz sene öncesinin önemli hadiselerini sanki bizimle alákaları yokmuş gibi algılıyoruz ve neticede birkaç asır önceki tarihimiz de bizlere artık efsane gibi geliyor.
Ankara’da Oğuz Dişli’nin Hürriyet’teki haberiyle başlayan ve günlerdir devam eden sokak adlarının değiştirilmesi tartışması, bence işte bu yüzden tek bir işe, Türkiye’yi fikirleriyle bir zamanlar bir hayli etkilemiş olan Dr. Abdullah Cevdet’in adını yeniden hatırlamamıza yaradı.
1869 ile 1932 yılları arasında yaşayan Abdullah Cevdet’in hayat hikáyesi hakkında ayrıntılı bilgi vermem gereksiz, zira Ankara’da tartışma sırasında Abdullah Cevdet’in hayatıyla ilgili hemen her türlü ayrıntı, gazetelerde geniş şekilde yeraldı.
Ama, bu yayınlar sırasında hem Abdullah Cevdet ile, hem de basın tarihimizle ilgili çok önemli bir detay gözardı edildi: Kitaplarından birinin mahkeme kararıyla ilginç bir şekilde imha edilmesi, Galata Köprüsü’nden denize atılması konusu...
‘ŞEYTANİ AYETLER’ GİBİ
Basın tarihimizde başka bir örneği olmayan bu imha meselesi, şöyle yaşanmıştı:
O devrin önde gelen şarkiyatçılarından olan Hollandalı álim Reinhart Pieter Anne Dozy, ‘İslámcılık Tarihi Üzerine Denemeler’ isimli bir kitap yazmış, kitaptan Hazreti Muhammed hakkında ortaya attığı bazı iddialar üzerine İslam dünyasında büyük tartışmalar başlamıştı. O yıllarda Mısır’da yaşayan Abdullah Cevdet, bir yerde o devrin ‘Şeytani Ayetler’i olan kitabı oturup Türkçe’ye çevirdi ve ‘Tarih-i İslamiyet’ adıyla İstanbul’da bastırdı.
Asıl kıyamet, işte bu yayından sonra koptu. Abdullah Cevdet’in kitaba ‘İfade-i mütercim’ başlığı altında yazdığı giriş yazısındaki bazı sözleri, İstanbul’daki dini çevreleri ayağa kaldırdı. Abdullah Cevdet ‘Dozy’nin söyledikleri doğrudur ve onun Müslüman olmaması bu idiaların hakikati aksettirmesini etkilemez’ diyor, üstelik ‘Böyle bir álimi Müslüman kabul etmemiz gerekir’ diye yazıyor; dini çevreler ise bu söylediklerine veryansın ediyorlardı.
Yayından hemen sonra, şeyhülislámlığa ardarda şikáyetler yapıldı. Kitabın hem yasaklanması, hem de satılmayan nüshalarının ‘ibret alınacak bir şekilde imha edilmesi’ isteniyordu.
Tartışmalar daha da artınca, o günlerde iktidarda bulunan İbrahim Hakkı Paşa kabinesi de işin içine girmek zorunda kaldı ve hükümet 1910’un 17 Şubat’ında aldığı bir kararla Abdullah Cevdet’in tercümesini hem yasakladı, yasaklamakla da kalmadı, kitabın elde kalan nüshalarının ‘Galata Köprüsü’nden denize atılarak imha edilmesine’ karar verdi. Karar hemen tatbik edildi ve onbinlerce sayfa, köprünün üzerinde yaşanan bir edebi linç ortamında parça parça edilip denize savruldu.
SEVME AMA SAYGI GÖSTER!
Sözün kısası: Abdullah Cevdet her an bir başka görüşü savunabilen ve yaşadığı bu değişiklikleri ‘tekámül ettiği’ şeklinde izah eden, hemen herkesi kıran, dolayısıyla hiçbir tarafa yaranamayan gayet enteresan bir kişiliğe sahipti ama onun bu tutarsızlıklarının yanında, çok daha başka bir özelliği vardı: Son dönem Osmanlı Tarihi’nin önde gelen entellektüellerinden biriydi ve 20. yüzyılın ilk yıllarında Türk düşünce tarihini derinden etkilemiş ve o zamanın okumuş çevresine birçok şeyler öğretmişti, yani düşünce tarihimiz bakımından son derece önemli bir isimdi. Sahibi ve yayıncısı olduğu ‘İctihad’ mecmuasını 28 sene boyunca 358 sayı yayınlamıştı ve İctihad, ‘Türkiye’nin en uzun ömürlü düşünce dergisi’ olma unvanını hálá elinde bulunduruyor, biz ise hoşlanmasak bile ismini bir hatıra olarak muhafaza etmemiz gereken Abdullah Cevdet’in adını sokak levhalarından bile kazımaya çalışıyoruz!
Ama, bütün bu hay-huy içerisinde beni en fazla şaşırtan hususun, Türk Tarih Kurumu’nun Başkanı ve seçkin bir tarihçi olan Prof. Yusuf Halaçoğlu’nun, málum sokaktan Abdulllah Cevdet’in adının silinip yerine kendi isminin verilmesi taklifine sıcak bakması olduğunu da söylemeden edemeyeceğim.
GÜNÜMÜZÜN YAYINCILARI, BU MEKTUPTAN DERS ALMALILAR
‘TANİN’ Gazetesi’nin sahibi ve başyazarı olan Hüseyin Cahid Yalçın, basın tarihimizin en önemli isimlerindendi. 1875 ile 1957 seneleri arasında yaşadı, siyasetin hep içinde bulundu, sivri kalemi yüzünden defalarca yargılandı, idamdan döndü, hattá Demokrat Parti döneminde 80 küsur yaşındayken bile cezaevine girdi.
Gazeteciliğinin yanısıra edebiyatçı ve önemli bir yayıncıydı ve 1920’lerden itibaren Avrupa’nın düşünce alanında önde gelen eserlerini tek başına Türkçe’ye tercüme edip ‘Oğlumun Kütüphanesi’ isimli bir seri halinde yayınlamaya başladı. ‘Oğlumun Kütüphanesi’, o dönemin Türk düşünce tarihinde Batı ile tanışmanın öncüsü olacaktı.
Aşağıda, Abdullah Cevdet’in 22 Haziran 1923 günü Heybeliada’da ‘İçtihad’ antetli kağıda yazıp Hüseyin Cahid Yalçın’a gönderdiği ve şimdi bende bulunan bir mektubunu, dilini günümüzün Türkçesi’ne naklederek yayınlıyorum. Son günlerde ‘Memleket düşmanıydı’ yahut ‘Türklüğe hakaret etmişti’ gibisinden iddialarla suçladığımız Abdullah Cevdet, Tanin Gazetesi’nde ‘Oğlumun Kütüphanesi’ serisi hakkında okuduğu bir duyuru üzerine kaleme aldığı mektubunda Türkiye’nin entellektüel seviyesini yükseltecek girişimlerin kendisini ne kadar sevindirdiğini bakın nasıl anlatıyor:
‘Muazzez Hüseyin Cahid Beyefendi,
Dünkü ‘Tanin’de ‘Oğlumun Kütüphanesi’, bendenizde son onbeş sene zarfında milli ve vatani hadiselerin en mühimi ve en devam edecek gibi olanı göründü ve böyle olduğuna kat’iyyen eminim. Tam ve hális bir samimiyetle sizi umumi irfan adına tebrik ederim. Bu kitapların kaleminiz gibi emin bir kalemle lisanımıza tercüme edilmiş olduğunu öğrenmek beni ne kadar sevindirdi, bunu kimse tahmin edemez. Kuvvetli ve güvenilir merciler tarafından tercüme edilmiş düşünce eserleriyle sosyal kitaplara olan ihtiyacımızı benim hissettiğim kadar hisseden azdır.
Eğer ‘İçtihad’ aboneleri olan Anadolu kitapçılarından aldığım mektuplarda ‘Sizin seçimlerinizden eminim ve talih ile irfánı tamamen size bırakarak şu kadar lira takdim ettim. Bu para ile güzel gördüğünüz kitaplardan alıp göndermenizi rica ederim’ denilir. Ben, şaşırır kalırım. Dört kitap bulamam ki ne düşünce sahasında güvenilir bir kalemle lisanımıza nakledilmiş olsun. Bu asrın, áciz fikrimce en mühim ve klasik bir kitabı lisanımıza tercüme edilirken ‘Les moments critique dans l’Histoire’ kelimeleri ‘tarihte ezmine-i tenkidiye’ kelimeleriyle tercüme olunmuştu. ‘Guerre de Secession’, genç bir tarihçimiz tarafından ‘Veraset muharebesi’ kelimeleri ile tercüme edilip basılmıştır. Böyle tercümelerin olmaması, olmasından bin kere daha iyidir.
Tercümeleriniz arasında ‘İngiliz Edebiyatı Tarihi’, iki cild gösterilmiş. Aslı beş cild olduğundan, bende ‘Acaba kısaltıldı mı?’ endişesi hásıl oldu.
Eseriniz olan bu büyük hadise kadar beni alákadar eden hiçbir şey, son on beş sene zarfında -tekrar ediyorum- yoktu!
Sizinle rahatça görüşebilmek, bu konularda sohbet etmek için bir saat kadar serbest zamanınızın bulunduğu günleri bilmek isterdim. Sağlık durumum beni yaz mevsimlerinde Heybeliada’da oturmaya mecbur tuttuğundan, İstanbul’da yalnız çarşamba günleri öğleden sonra bulunuyorum.
Pek heyecanlı tebrik ve takdirimi bu vesileyle yazılı olarak arzettim. ‘Tanin’ son defa tekrar yayınlanmaya başladıktan sonra, Türkiye’nin en iyi gazetesi oldu. Bundan dolayı da size olan muhabbet ve dostluk hislerim artmıştır. Muhabbet yolunun husumet yolundan daha kısa, daha emin ve her halde daha yüksek olduğu kanaati bu düşüncenin asıl temelidir fikrindeyim. Size saadet ve vicdáni áfiyet temennilerimi gönderiyorum aziz Hüseyin Cahid Beyefendi kardeşimiz.
Abdullah Cevdet’
Káşgarlı Mahmud’u yokolmaktan Suna ve İnan Kıraç kurtardı
Ağustos 28, 2005 01:506dk okuma
Paylaş
Káşgarlı Mahmud ile büyük eseri ‘Diván-ı Lügati’t-Türk’ü duymayanımız hemen hemen yok gibidir ama işitmemiş olanlar için kısaca söyleyeyim:
Káşgarlı Mahmud bilinen ilk Türk dilcisi, ‘Diván-ı Lügati’t-Türk’ de onun bundan tam 930 yıl önce Türkçe’nin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu ispat maksadıyla kaleme aldığı ilk Türkçe sözlüktür. Dünyada tek nüsha olan, Fatih’teki Millet Kütüphanesi’nde muhafaza edilen ve kültürümüz bakımından son derece önem taşıyan ama kütüphane binasının
17 Ağustos depremiyle tahrip olmasından sonra diğer elyazması kitaplarla beraber sandıklarda saklanan bu eser, Suna ve İnan Kıraç sayesinde artık kıyamete kadar emniyet altında olacak. ‘Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın Millet Kütüphanesi’nin eski haline gelmesi maksadıyla sağladıkları yüzbinlerce dolarlık maddi destekle, başta ‘Diván-ı Lügati’t-Türk’ olmak üzere bu kütüphanede bulunan binlerce eser dijital ortama aktarılıyor ve onbinlerce kayıt fişi de yeniden elden geçiriliyor.
TÜRKİYE’de, adı ilkokul sıralarından itibaren öğretilen bir yazar ve o yazarın kendisi kadar meşhur bir de kitabı vardır: Káşgarlı Mahmud ve ‘Diván-ı Lügati’t-Türk’.
Káşgarlı Mahmud’un ismini mutlaka işitmişizdir ama eserinin hangi konuda olduğunu pek bilmeyiz, onun için kısaca söyleyeyim:
Diván-ı Lügati’t-Türk, Türkçe’nin en eski sözlüğüdür ve tam 930 yaşındadır. Káşgarlı Mahmud tarafından, Bağdat’ta hüküm süren Abbasi Halifesi Muhtedi Billáh’a Türkçe’nin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu ispat maksadıyla yazılmıştır. Yazılışı iki sene sürmüştür ve içerisinde sözlükle dil bahislerinin yanısıra Türkler’in o dönemdeki tarihi, edebiyatı, folklorü, coğrafyası, destanları ve efsaneleri hakkında çok kıymetli bilgiler vardır.
Káşgarlı Mahmud’un, Türk dili ve tarihi konusunda ilk ve en temel kaynak olarak kabul edilen bu eseri, 1910’lu yıllarda Ali Emiri Efendi adında çok önemli bir kitap meraklısı tarafından tesadüfen bulunmuş ve yine Ali Emiri’nin bizzat kurup devlete hibe ettiği bir kütüphanede muhafaza altına alınmıştı. Bina, İstanbul’un Fatih semtindeydi ve adı sonraki senelerde ‘Millet Kütüphanesi’ yapıldı. Káşgarlı Mahmud’la ve eseriyle ilgili gelişme, işte bu kütüphanede yaşandı.
Millet Kütüphanesi’nde muhafaza edilen önemli eserler arasında daha başka elyazmaları da vardı. Meselá 14. yüzyıldan kalma ‘Cerrahiyetü’l-İlhániyye’ isimli tıp kitabı, 15. asır Türk şairlerinin biyografilerinden bahseden ve içerisinde şairlerin minyatürlerinin de yeraldığı ‘Áşık Çelebi Tezkiresi’ ile Kanuni Sultan Süleyman’ın ‘Divan’ının en önemli nüshası da bu kütüphanedeydi. Daha çok sayıda elyazmasının yanısıra onbinlerce nadir baskı kitaplar da aynı yerde saklanıyordu.
Ama, 1999’un 17 Ağustos’unda meydana gelen onbinlerce cana ve binaya málolan deprem, Millet Kütüphanesi’ni de vurdu. Kolilere doldurulan kitaplar hasar gören binadan alınıp Bayezid’deki genel kitaplığa taşındılar ve iki sene boyunca kapalı kaldılar.
Ali Emiri Efendi’nin kitapları, Melek Gençboyacı adında bir hanımın, kütüphanenin müdireliğine tayin edilmesiyle yeniden hayat buldu. Teker teker elden geçirilmelerinden sonra, okuyucuya yeniden çıkartılmalarına başlandı. Fakat yapılması gereken çok önemli bir başka iş daha vardı: Deprem yüzünden herşeyi birbirine giren kütüphanede rutubete maruz kalan ve kayıt fişleri karmakarışık olan yazmaların kalıcı bir şekilde muhafazası ve sonraki nesillere de kalabilmeleri için gereken tedbirlerin alınması... Bu işe büyük para gerekiyordu, zira onbinlerce elyazmasının dijital ortama alınması, yani CD’lere kaydedilmesi, binlerce bibliyografik künyenin teker teker elden geçirilmesi ve kütüphaneye bir ‘makine parkı’ yani bilgisayar merkezi kurulması lázımdı.
Káşgarlı Mahmud’un dünya üzerinde tek nüsha olan eserinin saklandığı kütüphaneye yüzbinlerce dolar tutan desteği, Suna ve İnan Kıraç’ın kurmuş oldukları vakıf, ‘Suna ve İnan Kıraç Vakfı’ üstlendi. Millet Kütüphanesi’nin müdiresi Melek Gençboyacı ile Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın Yönetim Kurulu Üyesi Ümit Taftalı ve vakfın Kültür ve Sanat İşletmesi Genel Müdürü Özalp Birol arasında yapılan protokol uyarınca, öncelikle kütüphanede bulunan 8 bin elyazması eserin yanısıra 30 bin tesbit fişi ile 10 bin civarındaki bibliyografik künyenin dijital ortama alınması konusunda anlaşmaya varıldı. Vakfın Millet Kütüphanesi’ne sağladığı teknik donanım vasıtasıyla CD’lere aktarılan ilk eser, Káşgarlı Mahmud’un Diván-ı Lügati’t-Türk’ü oldu.
Bu yazıyı yazmadan önce görüştüğün Özalp Birol, Suna ve İnanç Kıraç Vakfı tarafından kurulmakta olan ‘İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’ ile Millet Kütüphanesi arasında bir ‘kardeşlik ortamı’ yaratmak istediklerini ve protokolün ilk aşamasının tamamlanmasından sonra daha yoğun bir işbirliğine gireceklerini anlattı.
Başta Diván-ı Lügati’t-Türk olmak üzere, binlerce elyazması Suna Hanım ve eşi İnan Bey sayesinde artık kıyamete kadar kalacak ve gelecek nesillere ışık saçmaya devam edecekler. Ben, Káşgarlı Mahmud’un şimdi bulunduğu çok uzak álemden Suna Hanım ile İnan Bey’e şükranlarını gönderdiğine eminim.
Bu kütüphanenin, dünyada bir eşi daha yoktur
ALİ Emiri Efendi, Türk tarihinin en meşhur kitap meraklısıydı. 1857’de Diyarbakır’da doğdu, 23 Ocak 1924’te İstanbul’da öldü. Çoğu tek nüsha olan yani başka örneği bulunmayan binlerce elyazması kitap toplamıştı ve Káşgarlı Mahmud’un 30 altına satın aldığı Divan-ı Lügati’t-Türk’ü de, yokolmaktan kurtardığı eserlerden biriydi.
1908’de kitaplarını devlete bağışlamaya karar verdi ve Fatih’teki Feyzullah Efendi Medresesi, Ali Emiri Efendi’ye tahsis edildi. Böylece, sadece Türkiye’nin değil, bütün dünyanın en zengin özel kütüphanelerinden birini kurdu, eserinin başına geçti ve 1924’teki ölümüne kadar, kendi eseri olan bu kütüphaneyi idare etti.
Kütüphane, Ali Emiri’nin 1924’teki vefatından sonra ‘Millet Kütüphanesi’ adını aldı ve ilim dünyasına uzun seneler hizmet verdi. Derken 17 Ağustos depremi geldi, bina hasar gördü ve kitaplar Bayezid Kütüphanesi’ne taşındı ama iki yıl boyunca sandıklarda kaldılar.
Ali Emiri’nin kolleksiyonu, Melek Gençboyacı’nın kütüphanenin müdireliğine tayin edilmesinden sonra yeniden araştırmacıların hizmetine sunuldu. Melek Hanım, önce tam 34 bin cild kitabın sayımını yaptı, sonra Millet Kütüphanesi’nin depremden sonra dört bir yana gönderilmiş olan personelini eski vazifelerine tayin ettirdi. Kültür Bakanlığı’ndan Fatih’teki binanın tamiri için ödenek almayı başardı, restorasyon çalışmalarına girerken, Bayezid’deki geçici binada okuyucuya hizmet vermeye başladı. Bütün bu faaliyet arasında da, Suna ve İnan Kıraç Vakfı ile birlikte Millet Kütüphanesi’nin elyazmalarını dijital ortama almaya başlayarak zamanla harabolmaktan kurtardı.
Türkiye’deki bazı kütüphanecilerin, Millet Kütüphanesi’ni yeniden hayata kavuşturan Melek Hanım’dan öğrenmeleri gereken çok şey var!
Cinleri ve kütüphanecileri rahat bırakın beyler! Büyü kitaplarını göremezsiniz
ÖNCEKİ hafta başında üç gün boyunca yayınladığım ‘Kasalarda Saklanan Gizli Büyü Kitapları’ başlıklı dizi bir hayli ilgi gördü.
Dizide bundan asırlarca önce yazılmış olan, şu anda elyazması kütüphanelerinde saklanan ama cin, büyü, muska vesaire gibi konulara hastalık derecesinde meraklı olanların işi saplantıdan da öte bir aşamaya götürmelerinin önüne geçebilmek maksadıyla sıradan okuyucuya çıkartılmayan ve sadece özel izin almış araştırmacılara gösterilen eserlerden alıntılar yapıyordum.
Yayından sonra, özellikle İstanbul’daki Sahaflar Çarşısı’nda, büyü kitaplarının satışında bir patlama olduğunu öğrendim. Ama daha da önemlisi, İstanbul’daki elyazması kitaplıklarında yaşanan akındı. Kütüphanelere gelen cin ve büyü meraklıları, okuyucuya çıkartılmayan elyazmalarını arıyorlardı.
Kapı kapı dolaşarak bu elyazmalarına ulaşmak isteyenlere küçük bir hatırlatma yapayım: Hiç aramayın, boş yere zahmete girmeyin beyler, málum kitapları göremezsiniz; hattá görmeyi bir yana bırakın, kayıt fişlerine bile ulaşamazsınız! Asırlardan buyana saklanan bu eserler málum niyetlerle merak edenlere gösterilmezler ve saklanmalarının sebebi de budur!
Beni ‘cinci’ zanneden ve dizinin ilk gününden itibaren e-mail gönderen ve benden ‘cin yardımı’ isteyen yüzlerce okuyucuların talepleri karşısında ise söyleyecek bir söz bulamıyorum.
Maganda kurşununu Abdülmecid de Abdülhamid de önleyememişti
Eylül 04, 2005 01:585dk okuma
Paylaş
Keyifli anlarımızda siláhımızı çekip mermileri havaya boşaltmak eski ve son derece zararlı bir ádetimizdir.
Bu iş eski devirlerde de çığrından çıkmış, keyif maksadıyla ateşlenen siláhlar çok sayıda can almaya başlayınca, Sultan Abdülmecid’in sadrazamı Áli Paşa 1856’da bütün viláyetlere bir emirnáme göndermiş, düğünlerde siláh atılmasının yasaklandığını duyurmuştu. Paşa, kazaen de olsa bu şekilde ölüme sebep olanların katil muamelesi göreceklerini ihtar etmiş ama yasağa hiç kimse kulak asmamış, üstelik İstanbul’u bir de havai fişek merakı sarmıştı.
TÜRKİYE, haftalardan buyana onlarca masumun canını alan siláhlı magandaları tartışıyor. Düğünlerde yahut keyfe geldiğimiz anlarda, meselá taraftarı olduğumuz takımın maçının galibiyetle bitmesinden sonra bile siláhlarımızı ateşleyerek eğlenmek, bizde geleneksel bir hastalıktır.
Bu kötü alışkanlığımız eski zamanlarda da mevcuttu, hatta siláh atmak yalnız biz Türkler’in değil, Osmanlı teb’ası olan Hristiyanlar’ın da merakıydı. Eğlenceler sırasında aşka gelip ateşlenen siláhlar yüzünden eski asırlarda da çeşitli kazalar yaşanmış, hattá 1856’da, Sultan Abdülmecid tahtta bulunduğu sırada zamanın sadrazamı Áli Paşa, bir emirnáme ile düğünlerde ateş edilmesini yasaklamıştı.
Paşa, emirnámesinde ‘siláh atmalar can kayıplarına yol açtığı için, bu iş bugünden itibaren kesinlikle yasaklanmıştır. Aksine hareket edip kazaen de olsa ölüme sebebiyet verenlere katil muamelesi yapılacak ve ona göre cezalandırılacaklardır’ diyordu.
Ama o devrin magandaları, sarayın ve hükümetin hiçbir uyarısına kulak asmadılar, sevincimizi siláhla gösterme merakımız sonraki senelerde, hattá İkinci Abdülhamid’in en sıkı idaresi zamanında bile devam etti ve neticede çok canlar yandı.
Bu sayfadaki kutularda, bundan 100 küsur sene önce İstanbul gazetelerinde siláhlı magandalar hakkında çıkmış olan iki yazıyı okuyacak ve hiçbirşeyin değişmemiş olduğunu göreceksiniz.
Düğünlerde ateş açıp çocuk öldürmek, eski ádetimizdir
SADRAZAM Áli Paşa’nın düğünlerde ve eğlencelerde siláh kullanılmaması için 1856’da yayınladığı emirnáme senelerce yürürlükte kalmış ama zamanın magandaları uyarılara hiçbir şekilde kulak asmamışlardı.
Dolayısıyla, bugün yaşanan faciaların benzerleri o günlerde de meydana gelmiş ve İkinci Abdülhamid’in tahtta bulunduğu sırada, 1903 Ekim’inde, Balkanlar’daki bir köyde yapılan düğün sırasında etrafa açılan ateşler yüzünden bir çocuk canından olmuş, bir başka çocuk da yaralanmıştı.
5 Kasım 1903 tarihli ‘Sabah’ gazetesi, olayı şöyle anlatıyordu:
‘Düğünlerde müsriflik yapmak, aileler üzerine külfet yüklemek ve siláh atmak gibi zararlı ádetler hükümet tarafından öteden beri yasaklanmıştı.
Emirlere ve yasaklara uymak vatandaşlık gereğidir ve kurallara riayet edilmesi de, halkın yararınadır.
Hükümet, halk için neyin iyi neyin kötü olduğunu bilerek çeşitli kanun ve nizamlar çıkartır. Halkın yapması gereken iş, bunlara harfiyen riayet etmektir. Düğünlerde siláh atmanın yasaklanması da böyledir ve insanların bir takım kazalardan korunması maksadıyladır. Böylece, bir taraftan sevinç ve neşe içinde eğlenen halkın diğer taraftan bir facia ve üzüntü yaşanmasının önüne geçilmesine çalışılmıştır.
Fakat maalesef, ötede-beride iyiyi ve kötüyü anlayacak kadar fikir sahibi olmayan bazı cahiller hükümetin bu faydalı tebliğinden istifade etmiyor. Düğün vesilesi ile bütün háne halkı, akrabalar ve ahbaplar şen, şakrak ve neşe içinde bulundukları sırada cahilce bir hareket düğün evini büyük bir kedere sevkedebiliyor. Gerçi bu yasağa aykırı hareket edenler sonunda cezalarını buluyorlarsa da, örneğine çok sık rastlanan bu hadiseler neticesinde insanlar üzülüyor ve zarar görüyor.
Gazetemize gelen son bir haber bu uyarılarımızın ne kadar haklı olduğunu ortaya koydu. Buruve köyünde Tanaş Ligor adındaki kişi, Yosif Petro’nun kızı ile evlenecekti ve geçtiğimiz ay Yosif Petro’nun evinde düğün merasimi düzenlendi. Gelin, güvey, akraba ve ahbaplar Petro’nun evinde eğleniyordu. Bu sırada davetlilerden olan Kirman köyünden Ligor Filip ve Hıristo Pandeli, evin penceresinden dışarıya siláh atmaya başladılar. Maksadları sevinçlerini göstermekten ibaretti ama insanın teşebbüs ettiği işler makul ölçülerde ve insanlığa yakışacak surette olmadığı takdirde, aksi bir netice alınacağı da tabii idi.
Bu iki cahil adamın attıkları siláhlardan çıkan kurşunlardan biri, düğün evinin karşısında bulunan evdeki yedi yaşındaki masum bir kızın mini mini başını parçaladı ve ölümüne sebep oldu. Diğer bir kurşun da iki yaşındaki bir erkek çocuğu elinden yaraladı.
Şimdi şu hale bakın! Küçücük iki yavrudan biri ölüyor, diğeri yaralanıyor. Neş’e içindeki düğün evi bir anda mateme bürünüyor, kimsede sevinçten eser kalmıyor. Düğün sahiplerinin mutluluğuna iştirak etmek için gelmiş olan iki kişinin, herkesin neş’esini kaçırdıktan sonra hapishaneye girmeleri de ne acıklı bir durum!
Hükümet, bu olaydan sonra, düğünlerde siláh atılmasının yasak olduğunu viláyetlere yeniden tebliğ etti. Halkın artık yasaklara uymasını ve bu kötü alışkanlıktan vazgeçerek benzer facialara sebep olmamalarını ümüd ediyoruz.’
Siláhtan kurtulduğuna şükredenler bu defa havai fişeğe yakalandılar
ADI yayınladığı ‘Basiret’ gazetesi ile beraber anılan ‘Basiretçi’ Ali Efendi, Türk basınının öncülerindendi. 1838’de İstanbul’da doğdu, hayata 1880’lerde veda etti.
Ali Efendi, gazetesinde İstanbul’un dertlerini ve sıkıntılarını hiç durmadan dile getirir ve zamanın yetkililerinin sözünü ettiği sıkıntılara bir çözüm bulmasını isterdi. 1870’li yıllarda kaleme aldığı bir yazısında, eğlenme maksadıyla siláhın yanısıra havai fişeklerin de atılmaya başlanmış olmasından şikáyet ediyor ve ‘Bu işe máni olun’ diyordu.
İşte, Basiretçi Ali Efendi’nin ‘Tabancadan kurtulalım derken, başımıza şimdi de havai fişek derdi çıktı’ dediği yazısı:
‘İstanbul’da evlerde ve mahalle aralarında tüfek ve tabanca atmak yasaktır ve bu yasağın sebebi, bir kaza yaşanmaması içindir.
Yasaklara uyulması sayesinde, birçok kazalar, meydana gelmelerinden önce önlenebilecektir. Dolayısıyla, yasaların ve kuralların aksine hareket edenlerin gelişmelerden sorumlu tutulmaları halinde istenen sonuç elde edilebilecek demektir.
Bu yasakların uygulanması sayesinde, son zamanlarda İstanbul halkının siláh merakı ve evlerde ve sokaklarda tabanca atılması olayları son derece azaldı. Ama buna karşılık, verdiği zarar siláhla eşdeğer olan fişeklerin imáli ve patlatılması da giderek arttı. Özellikle Ramazan gecelerinde Ayasofya ile Aksaray arasında, Şehzadebaşı Caddesi’nde ve Divanyolu’nda hiç durmadan havai fişekler patlatılıyor.
Fişeklerin getireceği zararları anlatmaya gerek bulunmuyor ama yangın çıkması, atların ürküp arabaları devirmeleri, kadınlarla küçük çocukların korkuya kapılmaları ve hamile kadınların çocuklarını düşürmeleri gibisinden ihtimallerin de gözardı edilmemesi gerekiyor. Zira, şimdiye kadar bu gibi kazalar defalarca yaşandı.
Patlayıcı maddelerin sadece belirli zamanlarda ve belirli yerlerde atılmaları ve evlerle sokak aralarında ateşlenmemeleri için gerekli tedbirlerin ácilen alınması lázımdır.’
1623’teki Hizbu’t-Tahrir’i askerler láğıma dökmüşlerdi
Eylül 11, 2005 01:275dk okuma
Paylaş
Hizbu’t-Tahrir örgütünün Fatih Camii’nde şeriat ve hiláfet sancakları açması, bana aynı mekánda bundan 382 sene önce yaşanmış benzer bir hadiseyi, hocaların 1623’te şeriat adına giriştikleri ayaklanmayı hatırlattı.
Osmanlı Devleti, o zamanki şeriat ayaklanmasını isyancı hocaların üzerine asker sevkederek birkaç dakikada bastırmış ve çok sayıda isyancının cesedi ya láğımlara, yahut camiin etrafında alelácele kazılan kuyulara atılmıştı. Fatih’te şeriat bayrakları açanlar şeriatla idare edildiği söylenen Osmanlı zamanında böyle susturulurlarken, cumhuriyet polisinin aynı mekánda 382 sene sonra hiláfet yaygarası yapanlara müdahale etmeyişinin sırrını çözmek, artık size düşüyor.
HİZBU’T-Tahrir örgütü geçen hafta Fatih, önceki gün de Ankara’da Başbakan’ın cuma namazına gittiği Hacı Bayram-ı Veli Camii’nde bayrak açıp şeriat ve hiláfet istedi.
Fatih’te olup bitenler, bana aynı mekánda bundan 382 sene önce yaşanmış benzer bir hadiseyi, hocaların 1623’te şeriat adına giriştikleri bir ayaklanmayı ama isyana kalkışanların láğımlara ve kuyulara atılmalarını hatırlattı.
382 sene öncesinin Hizbu’t-Tahrir’inin öyküsünü yazan ve Osmanlı tarihçiliğinin en seçkin isimlerinden olan Mustafa Naima Efendi, Fatih’teki şeriat ayaklanmasını eserinde bakın nasıl anlatmıştı:
Tahtta aklından zoru olan Birinci Mustafa, ‘sadaret’ yani başbakanlık makamında da Mere Hüseyin Paşa vardı. Herşey, sertliğiyle meşhur Mere Hüseyin Paşa’nın bir kadıya sopa çektirmesiyle başladı.
Dayak yiyen kadı seyyidlerden idi, yani Hazreti Muhammed’in soyundan geliyordu. Kapı kapı dolaştı, sadece başına gelenleri anlatmakla kalmadı, Mere Hüseyin Paşa’nın dinden çıktığını ve ‘káfir olduğunu’ söyledi.
’KANI HELÁL’ DEDİLER
Ulema, zaten aylardan beri huzursuzdu. Dayak yiyen kadı efendinin şikáyetini fırsat bilip homurdanarak Fatih Camii’nde toplandılar, başlarına yüksek bir dini makamdan emekli olan Yahya Efendi geçti ve Mere Hüseyin Paşa’nın dinden çıkıp küfre girdiği ve kanının akıtılmasının helál olduğu yolunda fetvalar yazıldı.
İsyan eden hocalar, daha sonra zamanın Şeyhülislám’ı Zekeriyazáde Yahya Efendi’yi camiye davet ettiler. Yahya Efendi gitmeyi reddedince evi taşa tutuldu ve bir ata bindirilip zorla isyanın merkezine, yani Fatih Camii’ne götürüldü ama bir yolunu bulup kaçtı ve Sadrazam Mere Hüseyin Paşa’nın yanına gitti. Paşa ise kurtuluşu askere sığınmakta buldu, yeniçeri kışlasına yerleşti ve Fatih Camii’nde bekleyen ama sayıları gittikçe artan isyancı hocalara da, isyana son vermelerini istemek üzere elçiler gönderdi.
Hocaların Sadrazam’ın gönderdiği elçileri ‘Bre, vurun!’ diye haykırıp tekme tokat dövmeleri üzerine işler daha da çığrından çıktı. Yeniçerilerin bir kısmı bir ara isyancıların tarafına geçer gibi olunca Mere Hüseyin Paşa kendisine bağlı askerlere müdahaleye hazır olmalarını emretti ve camiye son bir nasihatçi daha gönderdi.
İsyancı hocalar gelen bu elçinin de kafasını-gözünü yarıp camiden dışarı attılar. Sonra, Fatih Sultan Mehmed’in hocası Akşemseddin Efendi’nin camide muhafaza edilen sarığını çözüp ‘şeriat bayrağı’ niyetine caminin dışına astılar ve etraftaki tekkelerden toparladıkları diğer bayrakları da sarığın yanına dizdiler.
Hocaların artık söz dinlemez bir hále geldiklerini anlayan Sadrazam Mere Hüseyin Paşa yeniçerilerin camiyi isyancılardan temizlemelerini emretti. Ama genç askerlerin ‘Hoca efendilerimize nasıl el kaldıralım?’ diye tereddüt göstermeleri üzerine ‘Bre yürüyün! Bu herifler artık ulema değil, padişaha isyan eden birer ásidirler ve katledilmeyi de haketmişlerdir. İşte fetva! Yürüyün ve daha fazla iblislik etmelerinin önüne geçin’ diyerek askerleri ikna edip Fatih’e yolladı.
ÇOCUKLAR BİLE ALAY ETTİ
Camiyi çeviren askerler, isyancı hocaları önce nasihatle yola getirmeye çalıştılar. ‘Hakkınızda fetva var, dağılıp evlerinize gitmezseniz vallahi hepinizi telef ederiz’ diye uyardılar ama hocalardan ‘Bize siláh çekeceğiniz yere gelip yanımızda namaza durun’ karşılığı gelince daha fazla beklemediler ve palalarıyla satırlarını çekip ‘Bre, vurun!’ haykırışlarıyla içeriye daldılar.
Fatih Camii’nde o gün kan gövdeyi götürdü ve sadece isyancı hocalar değil, namaza gelmiş olan birçok kişi de öldürüldü. Yeniçeriler ölü sayısının infial yaratmasını önlemek için cesedlerin bir kısmını láğımlara, bir kısmını da caminin etrafında alelácele kazdıkları kuyulara attılar. Askerlerin elinden kurtulan hocalardan bazıları daha sonra idam edildi ve başta ayaklanmanın lideri Yahya Efendi olmak üzere çok sayıda yüksek dereceli hoca da imparatorluğun çeşitli yerlerine sürgüne gönderildi.
Ayaklanma sırasında devletin yanında olan ve isyancılara destek vermeyen halk, isyanın bastırılmasından sonra hocalarla her yerde alay etmeye başladı. Artık sokakta sarıklı bir hoca gördükleri zaman ‘Sancak dibine, sancak dibine’ diye bağırıyorlar, çocuklar gördükleri hemen her sarıklının peşinden koşuyorlardı.
Ama, isyanın bastırılması Sadrazam Mere Hüseyin Paşa için pek de iyi olmadı. Elde ettiği güce dayanarak idarede daha fazla baskı kurmaya çalışınca diğer paşaların tepkisiyle karşılaştı ve Fatih Camii’ndeki ayaklanmadan birkaç ay sonra, 1623’ün 30 Ağustos’unda sadrazamlıktan istifa etmek zorunda kaldı.
Fatih Camii’nde bundan 382 sene önce şeriat bayrağı açılması üzerine yaşananları o dönemin tarihçilerinden Halepli Mustafa Naima Efendi’nin ve diğer tarihçilerin yazdıklarından naklettim.
Şeriatla idare edildiği söylenen Osmanlı Devleti, Fatih’te şeriat bayrakları açanları 1623’te láğımlara ve kuyulara atarken, cumhuriyet polisinin aynı mekánda 382 sene sonra hiláfet yaygarası yapanlara müdahale etmeyişinin sırrını çözmek, artık size düşüyor.
Son Halife’den günümüzün hiláfet meraklılarına çağdaşlık dersleri
BİRİLERİNİN cami avlularında hiláfet konusunu gündeme getirdiklerini görünce, Son Halife Abdülmecid Efendi hakkında birşeyler yazmak istedim.
Sultan Abdüláziz’in oğlu olan Abdülmecid Efendi, İstanbul’da 1868’de doğdu; 1924’te Büyük Millet Meclisi tarafından hiláfet makamına getirildi, hiláfetin 1926 Mart’ında ilga edilmesi üzerine bütün Osmanlılarla beraber sürgüne gönderildi ve 1944’te Paris’te, sürgünde öldü.
Birkaç yabancı dil bilir, resimle ve batı müziğiyle uğraşır, modern Türk resminin ilk ustalarından sayılırdı ve Osmanlı Ressamlar Cemiyeti’nin kurucularındandı. Çamlıca’daki köşkü devrin entellektüellerinin uğrak yeri, hatta bir çeşit akademiydi. Besteleri batı formlarındaydı; konçertolar ve oda müziği eserleri yazar, bunları köşkünde kadınlardan oluşturduğu topluluklara çaldırır, Türkiye içinde ve dışında açılan resim sergilerine yağlıboya tablolarını gönderirdi. İstanbul’daki yabancı elçiliklerin raporlarında Abdülmecid Efendi’den bahsedilirken ‘fes giymediği zamanlarda iyi yetişmiş bir Fransız’ı andırıyor’ gibisinden ifadelere rastlanırdı.
Bu sayfada, Son Halife Abdülmecid Efendi’nin iki ayrı resmini ve onun eseri olan ama az bilinen ‘Harem’ tablosunu görüyorsunuz. İlk fotoğraf, Abdülmecid Efendi’nin hiláfete getirilmesinden sonra Dolmabahçe Sarayı’nda çekilmiş. 1928 yılında Güney Fransa’nın Nice şehrinde alınmış olan diğer fotoğrafta da Abdülmecid Efendi’yi kızıyla ve torunlarıyla beraber görüyorsunuz. Halife’nin solunda kızı Dürrüşehvar Sultan; kucağında ve yanında torunları Neslişah, Hanzade ve Neclá Sultanlar var ve hepsi çağdaş giysiler içerisinde. Sonraki senelerde hiláfet makamına geçecek olan bir şehzadenin bu derece gerçekçi tablolar yapmış olması ise, onun dünya görüşüyle sanat anlayışını ifadeye gerek bırakmadan zaten aksettiriyor.
‘Son’ ve ‘gerçek’ Halife’nin fotoğraflarıyla yaptığı tabloyu gördükten sonra, Fatih Camii’nde hiláfet bayrağı açan zevátın yine bu sayfadaki görüntüleriyle bir zahmet karşılaştırıverin. Bu mukayese, aynı zamanda bir imparatorluğun İslám’ı anlayışı ile ‘köy İslam’ı’nın sosyolojik bakımdan da bir karşılaştırması olacaktır.
Böyle baskınları Abdülhamid bile 100 yıl önce yasakladı
Eylül 18, 2005 02:126dk okuma
Paylaş
İzmir’in Konak İlçesi’nde iki bekár kadının yaşadığı bir evin hafta başında fuhuş yapıldığı iddiasıyla mahalle halkı tarafından taşlanması, bana önceki asırların mahalle baskınlarını hatırlattı.
Türkiye’de bazı evler asırlar boyu basılmış, yakalananlar teşhir ve rezil edilmişler ama bu iş öyle taşlayarak yahut saldırarak değil usturuplu bir şekilde, kuralına uygun ve merasimi andıran biçimde yapılmıştı. Ama işin çığrından çıkması üzerine ev baskınları bundan yüz küsur sene önce İkinci Abdülhamid tarafından yasaklanmış ve mahallenin namusu zaptiyeye havale edilmişti. Bu sayfada yeralan iki asır önceki mahalle baskını çizimiyle İzmir’de hafta başında yaşanan ev taşlama hadisesinin fotoğrafını gördükten sonra, geçen asırda bile ayıp sayıp yasakladığımız bir işe 2005 yılında yeniden kalkışmamızın sebebini benim gibi sizin de merak edeceğinizden eminim.
İZMİR’in Konak İlçesi’nde iki bekár kadının yaşadığı bir ev, hafta başında fuhuş yapıldığı iddiasıyla mahalle halkı tarafından taşlandı.
Olup bitenleri gazetelerden okumuşsunuzdur ama kısaca hatırlatayım: Kadınlar kendilerini taşlayanların üzerine kül tablasından küçük televizyona kadar ellerine ne geçtiyse fırlattılar, derken iş karakolda ama garip bir şekilde neticelendi: Polis evi taşlayanları değil, taşlananları yani genç kadınları gözaltına aldı ve sonra serbest bıraktı. Taşlananlar da, taşlayanlar da şimdi birbirlerinden davacı...
Mahallenin namusunu kurtarmak maksadıyla ev basmak, aslında bizim eski ádetimizdi. Halk, içeride birşeyler olup bittiğinden şüphe ettiği evleri genelde ahláki kaygılarla ama bazan da kıskançlık dürtüsüyle asırlar boyunca basmış, uygunsuz vaziyette yakaladığı erkeklerle kadınları ibret-i álem için teşhir etmişti.
BASKININ, USULÜ VARDIR!
Ama, bu işin bir raconu vardı; ev öyle şimdi olduğu gibi taş yağmuruna tutulmaz, ádábıyla ve merasimle yapılırdı.
Mahalledeki evlerden birinde namusa mugayir işlerin çevrildiği farkedilirse gecenin çökmesi beklenir, baskını yapacak olanların başına imam efendi geçer ve zaptiyeyle mahalleliyi arkasına alıp eve girerdi. Çapkın arka pencereden veya odunluk kapısından kaçamayıp da yakayı ele verecek olursa giyinmesine bile izin verilmeden önünde ve arkasında teneke çala çala karakola götürülür, orada bir güzel falakaya yatırılır, kadın da İstanbul’dan çıkartılıp başka bir şehre yollanırdı ama şimdiki gibi evin taşlanması yahut harabe haline getirilmesi gibisinden tuhaflıklar sözkonu olmazdı.
Namus uğruna yapılan baskınlar asırlarca devam etti, suçüstü halde yakalananlar etrafa rezil edildiler ama rezil olanlar sadece onlar değildi, asılsız ihbarlarla ve şüphelerle evleri basılan namuslu ve masum kadınlar da artık bir daha kimselerin yüzüne bakamaz hále geldiler. ‘İnsanın bir kere adı çıkmayagörsün’ misáli, mahallelerini terketmeye, başka yerlere yerleşip izlerini kaybettirmeye mecbur kaldılar.
Mahalle baskınları zamanla namus yerine menfaat uğruna da yapılır hále gelince, 20. yüzyılın ilk senelerinde zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid ev basmayı yasakladı. Şehrin namusunun kontrolü zaptiye teşkilátına verildi ve ev basanlar da artık bastıkları evde yakalananlar gibi suçlu muamelesi görmeye başladılar. Abdülhamid’in getirdiği yasak, daha sonra iktidara gelen İttihad ve Terakki hükümetleri tarafından daha da şiddetli biçimde uygulandı ve bu şekilde 2000’li yıllara, hafta başında İzmir’de yaşanan ev taşlama hádisesine kadar pek bir vukuat olmadan gelindi.
HİÇBİRŞEY DEĞİŞMEMİŞ
İzmir’in Konak İlçesi’nde iki bekár kadının evinin taşlanması, bana Sultan Abdülhamid’in bundan yüz küsur sene önce getirdiği yasağa kadar yaşanan benzer baskınları, bu baskınlar hakkında çizilen resimlerle minyatürleri ve yazılan destanları hatırlattı.
Bu sayfada, bundan iki asır önceki mahalle baskınını gösteren bir çizimle hafta başında İzmir’de yaşanan ev taşlama hadisesinin fotoğrafını yanyana görüyorsunuz. Abdülhamid’in bundan yüz küsur sene önce ayıp sayıp yasakladığı bir işe 2005 yılında yeniden kalkışmamızın sebebi acaba ne ola ki?
Çapkının acemisini fena dolandırdılar
ABDÜLBÁKİ Fevzi Bey, 20 yüzyılın ilk çeyreğinde eserleri meraklılar arasında elden ele dolaşan bir hiciv şairiydi.
Aşağıda, Abdülbáki Fevzi Bey’in az bilinen bir şiirini yayınlıyorum. Şair, mısralarında sonu dolandırılmakla biten bir çapkınlık macerasını anlatıyor:
‘Versene bir buse (öpücük) dedim, sem (zehir) dedi / Öldürüyor her kime versem dedi / Olsa da sem (zehir) tálibiyim ben dedim / Söyle yavaş, duymasın álem dedi / Şurda evim gel bu gece bul beni / Beş numara dörde murakkam dedi / Şád olarak vakti sual eyledim / On ikiden gelme mukaddem (önce) dedi / Vekt-i muayyende (belirlenmiş saatte) alıp háneye / İşte safá eyleyecek dem (zaman) dedi / Hoş-beş edip buse (öpücük) falan vermeden / Vaslım (buluşmamız) için bir bedel elzem dedi / Attı alıp on liramı konsola / Esmelidir önce bu meltem dedi / Náz ederek soydu bütün cámemi (elbisemi) / Bizden ırak (uzak) gayrı bu şeb (gece) gam dedi / Aşkımızın zevkini sürmek için / Mey (şarap) de içip olmalı hurrem (neşelenmeli) dedi / Beş de onunçün suladık pangınot (banknot, káğıt para) / Cüzdanımın çıktı dibi tem (tamam) dedi / Tam o zaman etti biri dakk-ı báb (kapıyı vurdu) / Ah kocam, háin-i Rüstem dedi / Görse eğer lámı da yok, cimi de / Gittiğimiz doğru cehennem dedi / Bir kapıcık göstererek bahçeden / Haydi sıvış durma a sersem dedi’
Vermediğim demeçle kapak oldum!
İLBER Hoca (Ortaylı), Milliyet’teki köşesinde geçenlerde bir gazetenin muhabirine iyice verip veriştiriyordu.
Sebebi, bir telefon konuşmasındaki sözlerinin, muhabir tarafından özel demeç gibi yayınlanmasıydı.
Aynı ákıbete, bu hafta ben de uğradım: ‘Boxer’ adındaki erkek dergisinin son sayısında Atatürk’ün Fenerbahçeli olup olmadığı konusunda bir demecim yayınlandı. Konu üstelik ismimle beraber kapaktan da veriliyordu. Güya dergiye konuşmuş ve ‘Atatürk Fenerbahçeli değildi’ demiştim. Sözü hiç uzatmadan, kısaca söyleyeyim: Boxer dergisinin benimle yaptığını iddia ettiği röportaj yalandır, ben böyle bir demeç vermedim! Derginin beni bundan birkaç hafta önce telefonla arayan muhabiriyle kısaca konuştum, ‘Dergilere görüş bildirmek yahut mülákat vermek gibisinden işlere genellikle girmediğimi, üstelik spordan hiç anlamadığımı ve konuyu spor tarihiyle uğraşanlara danışması gerektiğini’ söyledim. Muhabirin ‘mülákat değil, fikir almak için’ sorduğunu söylediği Atatürk’ün Fenerbahçeli olup olmadığı yolundaki sorusuna da ‘Bilmiyorum ama, kulüpler üstü olduğunu tahmin ederim’ meálinde cevap verdim ve bu konuşma, benim ağzımdan demeç olarak, üstelik kapaktan yayınlandı!
Dergilerin künyelerindeki çarşaf gibi listelerde isimleri geçen yönetmen, editör, danışman vesáire gibi zevát, gazeteciliğin temeli olan muhabirliğin garip bir yarış uğruna bu hále getirilmesine göz yumdukları için ne kadar iftihar etseler, azdır!
Mahalleli evi sadece basmakla kalmaz, baskın için destan bile düzerdi
BASKINLAR, geçmiş asırlarda da gündemin ilk sıralarında yeralır ve destanlara kadar konu olurdu. Aşağıda bu manzumelerden biri, Beşiktaşlı Gedai’nin 19. asır sonlarında kaleme aldığı bir baskın destanı yeralıyor. Ben, ilk defa bundan yarım yüzyıl kadar önce Reşad Ekrem tarafından yayınlanan metinde geçen bazı eski kelimeleri vezni bozmadan bugünün diline aktardım.
‘Gezerken buldum ben bir taze civan
Peşine düştüm hem hayli bir zaman
Burnu henüz eğri, kaşları keman
Yüzyüze gelince yaktım abayı
*
Yár ile eyledik tenhada sohbet
Dedi sen bu gece gelirsin elbet
Dedim ey efendim cánıma minnet
Orda tarif kıldı semti, civárı
*
Yár ile uğradık bir tenha yola
Yan yana yürürdük kol sara sara
Dedi ‘Sakın bakma sen sağa sola’
Vara vara gittik Küçükpazar’a
*
‘Gördün mü efendim gördün mü evi
Kırmızı boyalı kafesi yeni
Saat üçe kadar gözlerim seni
Gayet çokça getir ol semenzárı’
*
Saat üçte çıktım elimde fener
Arkama düştü hem bir sürü nefer
Ádettir köşede söndürmek fener
Kapının önünde kıldım karárı
*
Bir fiske taşını attığım zaman
Kapıda beklermiş o sevdiğim can
Kapıyı açarak dedi: ‘Sus, aman’
Merdivenden çıktım pat pat yukarı
*
Beş on kadeh verdi ol gümüş bilek
Dedim keyfim tamam ey huyu melek
Şilteler açıldı kuştüyü döşek
Soymaya başladı ben áşığını
*
Yár ile ikimiz yatağa girdik
Safálar eyledik yüz yüze sürdük
Sonra ikimiz de muráda erdik
Cánım pek hoşlandı etmem inkárı
*
Yár ile bir müddet biz sürdük safá
Kanunda yazılı safáya cefá
Gece yarısında çıktı bir sadá
Sıçradım döşekten kalktım yukarı
*
Komşular çağrışır: ‘Hanife Hanım!’
Fatma kadın der ki: ‘Ayol, a canım!’
Gözümle gördüm ben yoktur yalanım
Bastı şamatayı o şirret karı
*
Gittikçe büyüdü gürültü aman
Saatime baktım olmuş altı tam
Ardında mahalle en önde imam
Neferler beráber hem subayları
*
İki üçü birden kapı çaldılar
Bütün cemáatle eve daldılar
Tavan arasında beni buldular
Dediler teslim ol yoktur zarárı
*
Yukardan aşağı çarşafı siyah
Görenler yárimi ettiler áh váh
Kimi mecnun oldu kimi de seyyáh
Koltuğum kabarır gördükçe yárı
*
Ağakapısı’ndan girdim içeri
Kollarımdan tuttu üç yeniçeri
Keçeyi serdiler ádet üzeri
Çıkardılar baştan hepsi küláhı
*
Yüreğime düştü bir çirkin acı
Yakamız eldedir nedir ilácı
Dediler zanparaya vurun kırbacı
Ben o zaman bildim bütün zarárı
*
İki çingen cellád geldi başıma
Kasdettiler benim şirin cánıma
Yalvardım yakardım girme kanıma
Emir böyle imiş yedim sopayı’
.Papa’nın askerleri Ayasofya’da dansöz oynatıp katır kesmişlerdi
Eylül 25, 2005 01:315dk okuma
Paylaş
Vatikan’ın İstanbul temsilcisi Georges Marovitch’in ‘Papa, Ayasofya’da iki saniye diz çöksün, ne olacak?’ demesi üzerine, 1500 yaşındaki mabedi tartışmaya başladık ama konunun hem Ayasofya’yı, hem de Vatikan’ı ilgilendiren diğer tarafını pek hatırlamadık: Bir başka Papa’nın, Üçüncü Innocent’in bundan asırlarca önce ‘kutsal toprakları fethetmek’ maksadıyla kutsayıp sefere gönderdiği Katolik Haçlı askerlerin Ayasofya’da kürsüye fahişeleri çıkartıp şarkılar söyleterek raksettirmelerini, Hazreti İsa’yı tasvir eden mozaiklerin önünde katır kesmelerini ve nihayet Ayasofya’yı bir güzel yağmalamalarını...
Ben bu yüzden, Papa 16. Benedikt’in İstanbul’a geldiği takdirde Ayasofya’da birkaç saniye değil, birkaç saat diz çökmesinden ve Katolik askerlerin 1204’te işledikleri büyük günahın affı için dua etmesinden yanayım.
VATİKAN’ın İstanbul temsilcisi Georges Marovitch’in Tempo Dergisi’ne verdiği demeçte ‘Papa, Ayasofya’da iki saniye diz çöksün, ne olacak?’ demesi üzerine bir Ayasofya tartışmasıdır başladı. Günlerden buyana Papa, Ayasofya, dua, namaz, kilise ve cami kavramlarını birarada işitiyoruz.
Ortodoks dünyasının en kutsal mekánı olan Ayasofya, Katoliklerle Ortodokslar arasında son senelerde giderek artan yakınlaşma üzerine artık Vatikan’ın da gündemine girdi. Şimdi, Papa’nın dua edip etmemesini tartıştığımız 15 asırlık mekánda bundan asırlarca önce bir başka Papa’nın ‘kutsal toprakları fethetmek’ maksadıyla kutsayıp sefere gönderdiği Katolik askerlerin, yani Haçlılar’ın büyük rezaletler yarattıklarını, hattá mihraba çıkarttıkları fahişelere şarkılar söyletip dansettirdiklerini acaba bilir misiniz?
İşte, Ayasofya dışında başka hiçbir mábedin başına gelmeyen bu büyük rezaletin kısa öyküsü...
Haçlı Seferleri başlayalı neredeyse bir asır olmuş, Ortadoğu’nun altı üstüne gelmiş ve Seláhaddin-i Eyyubi’nin 1189’da Kudüs’ü fethetmesi üzerine Hristiyan dünyası şaşkın düşmüştü. 1200’lerin başında, zamanın Papa’sı Üçüncü Innocent’in teşvikiyle yeni bir Haçlı ordusu toplandı, Dördüncü Haçlı Seferi’ne girişildi ve askerler Venedik gemileriyle İstanbul civarına taşındılar. Önceden yapılan planlara göre burada fazla kalmayacak ve Kudüs’ü kurtarmak için hemen yola koyulacaklardı.
GİTMEYE ÜŞENDİLER
Ama, işler Papa’nın ve Hristiyan dünyasını galeyana getirenlerin beklediği şekilde olmadı; Bizans’ın yani İstanbul’un zenginliği o zamanın fakir Avrupası’nın dört bir yanından toparlanmış olan askerlerin gözlerini kamaştırdı ve Kudüs yerine Bizans’ı almayı tercih ettiler! Taht mücadeleleri yüzünden zaten bitkin düşmüş halde bulunan Bizans saldırılara dayanamadı, 1204’ün 12 Temmuz günü Haçlı ordusunun eline geçti, İstanbul’da yarım asır boyunca devam edecek olan bir Latin hákimiyeti kuruldu ve şehir, tarihin en büyük yağmalarından birine sahne oldu.
Haçlılar, işe evleri yağmalamakla başladılar. Yağmaya şahit olan Villehardouinli Geoffrey isimli tarihçi, ‘Askerler elbiselerinin üzerine işlenmiş olan haçın mánásını unuttular, kasaplığa ve kundakçılığa giriştiler. Evler ateşe verildi, saraylarla resmi binalar tamamen soyuldu. Erkekler öldürüldü, kadınlar tecavüze uğradı, en kıymetsiz eşyalar, hattá köylülerin gömlekleri bile yağmalandı’ diye yazacaktı.
Binaların soyulup soğana çevrilmesinden sonra, sıra zamanın en büyük mábedi olan Ayasofya’ya geldi ve Ayasofya sadece yağmalanmakla kalmadı, tam bir rezalete sahne oldu. Askerler kiliseye katırlarla ve Fransız bir fahişeyle beraber girdiler. Katırlar yağmalanacak kutsal eşyalar, fahişe de içeride yapılacak álem içindi.
SÜTUNLARI KIRDILAR
Yağma, sadece birkaç dakika sürdü. İşe duvarlardaki kaplamalardan başlandı, Hazreti İsa’nın havarileriyle Hazreti Meryem’e ait olduğuna inanılan eşyalar, meselá İsa’nın çarmıha gerilmesinde kullanıldığı söylenen kutsal çivilerden biri ile peygamberin başına takılan dikenli taç, altın ve gümüş haçlar ve kıymetli madenlerden yapılmış ne varsa katırlara yüklendi. Kilisede bir taraflara saklanmış olan rahiplerin karınları deşilirken, rahibeler tecavüze uğradı. Talana yetişemeyen Katolik askerler ise Ayasofya’nın şifalı olduğu, böbrek ve göğüs ağrılarına iyi geldiği söylenen sütunlarından parçalar kopartmaya giriştiler. Yüklenen eşyaların ağırlığı altında hareket edemez hale gelip oldukları yere yıkılan katırlar da kılıçlarla parça parça edildi.
Kilisede ne var ne yok götürüldükten sonra, sıra eğlenceye geldi ve Papa’nın askerlerinin beraberindeki Fransız fahişe, Ortodoks Patriği’nin birkaç gün öncesine kadar vaaz verdiği kürsüye çıkıp açık saçık şarkılar okumaya ve müstehcen bir raksa başladı. Askerler, o sırada fıçılar dolusu şarabı içmekle meşguldüler. Bizanslı tarihçiler yağmadan ziyade bu saygısızlığa içerleyecekler ve bu tarihçilerden biri olan Niketas, daha sonra ‘Kudüs’teki Kutsal Mezar’ın intikamını almak bahanesi ile harekete geçenler altın ve gümüş uğruna haçın üzerinde tepinmekten çekinmediler’ diye yazacaktı.
İstanbul, bu yağmadan sonra Bizans’ın yerini alan ‘Latin İmparatorluğu’nun başkenti oldu ve şehrin üzerine çöken kábus tam 57 sene devam etti. Bizans İmparatoru Sekizinci Mihail Paleolog, İstanbul’u 1261’de geri aldığı zaman baştan aşağı yağmalanmış bir şehirle karşılaştı. Haçlılar herşeyi toparlayıp götürmüş, İtalya’da ve Fransa’da fahiş fiyatlarla satmışlardı.
ÇOĞU VATİKAN’DA
Yağmalanan eşyaların bir kısmı zaman içinde kaybolurken, bir kısmı da Vatikan’da ve diğer büyük dini merkezlerde koruma altına alındı. Hipodrom’daki heykeller, azizlerin kemikleri, Hazreti İsa’ya ait olduğuna inanılan ve bugün Torino’da olan kefen ile Venedik’teki San Marko Meydanı’ndaki kilisede muhafaza edilen dört adet at heykeli de gidenler arasındaydı. Bizanslılar, 1204’teki bu feláketi hiç unutmayacaklar ve sonraki asırlardaki Türk ilerleyişi karşısında Katolik dünyasından yardım istemek yerine ‘Ayasofya’da kardinal küláhını görmektense, Müslüman sarığını tercih ederiz’ diyeceklerdi.
İşte, Vatikan’ın İstanbul temsilcisi olan aziz dostum Georges Marovitch’in ‘Ayasofya’da iki saniye diz çökmesi’ temennisinde bulunduğu Papa 16. Benedikt’in bundan sekiz asır önceki selefinin kutsadığı askerler, Ayasofya’da tarihlere geçen böyle bir rezalet yaratmışlardı. Ben bu yüzden, Papa’nın İstanbul’a geldiği takdirde Ayasofya’da birkaç saniye değil, birkaç saat diz çökmesinden ve Katolik askerlerin 1204’te işledikleri büyük günahın affı için dua etmesinden yanayım.
Karaköy’deki Korkutan pankartın hikáyesini bir de benden dinleyin
HAFTA içinde, Karaköy’deki PTT binasına asılan üzeri Arapça yazılı pankart, örgüt işi zannedildi. Daha sonra, ‘İstanbul Yaya Sergileri’ programı uyarınca asıldığı, yazıların Arapça değil eski Türkçe oldukları ve üzerlerinde ‘Gel keyfim gel’ ile ‘Bu da geçer Yáhu’ ifadelerinin yeraldığı anlaşıldı. Yazılar, 1940’lı senelerin en büyük hattatlarından olan Halim Özyazıcı ile İsmail Hakkı Altunbezer’in eserlerinin kopyalarıydı.
Hattın şimdi hayatta bulunmayan bu her iki üstadına da hayran olmama ve bazı eserlerine sahip bulunmama rağmen, artık pek kimselerin anlayamayacağı, üstelik geleneksel istif kurallarına da hiçbir şekilde uymayan böyle koskoca bir pankartın Karaköy Meydanı’na asılması bana pek bir garip geldi. ‘Tuhaf bir zevk, anlaşılmaz bir mantık’ diye düşündüm ama pankarttaki ifadelerden birinin, ‘Bu da geçer Yáhu’ sözünün az bilinen geçmişini anlatmak istedim.
Sözkonusu ifade, bin küsur seneden beri milletten millete, kültürden kültüre ve nesilden nesile devam edegelen ve üç ayrı dilde de kullanılmış olan folklorik bir tábirdir.
‘Bu da geçer Yáhu’ sözünün aslı bundan bin küsur sene önceye, Bizans dönemine uzanır. Bizanslılar, fena bir işe uğradıkları zaman ‘Bu da geçer’ mánásına gelen ‘K’afto ta perasi’ demektedirler. İbáre, Selçuklular zamanında İran taraflarına geçer ama Farsçalaşıp ‘İn niz beguzered’ olur; Osmanlılar devrinde Türkçe söylenip ‘Bu da geçer’ yapılır. Derken, tekkelerde ve dergáhlarda da benimsenir ve sonuna ‘Ya Allah’ mánásına gelen bir ‘Yáhu’ iláve edilip ‘Bu da geçer Yáhu’ haline gelir.
Bu sayfadaki hat fotoğrafında, Bizans’tan itibaren várolan bu kavramın üç dilde birden ve ilk defa káğıda geçirilmiş hálini görüyorsunuz. Türk hat sanatının yaşayan en büyük üstádı kabul edilen Prof. Dr. Ali Alparslan’ın eseri olan hat levhasının üst kısmında Rumca ‘K’afto ta perasi’ sözü, bunun altındaki iki satırda da ‘İn niz beguzered’ ve ‘Bu da geçer Yáhu’ ifadeleri birbirlerinin içine geçmiş vaziyette yeralıyor.
Üstad Ali Bey’in son eserlerinden biri olan bu levha, hat kolleksiyonumun en nadir parçalarından birini teşkil ediyor.
Paşa’ya göre Ermeni sayıları
Eylül 26, 2005 01:473dk okuma
Paylaş
Ermeni Konferansı’nda suçlama, söylenti ve boş láf cinsinden her şey mevcuttu ama böyle bir toplantıda en gerekli olan şey ortada görünmüyordu: Belge...
Türkiye’nin gündemini aylardan bu yana meşgul eden konferansın bu şekilde ‘láf’ üzerine şekillendiğini görünce dayanamadım ve 1915 olaylarıyla ilgili bir belge yayımlayayım dedim. İşte, 1915 olaylarının ‘mimarı’ olmakla suçlanan Talát Paşa’nın şimdi bende bulunan özel arşivinde yer alan ve daha önce hiç yayımlanmamış son derece önemli bir belge: Ermeni nüfusun 1915 olaylarının öncesinde ve sonrasında viláyetlere göre dağılımı.
AYLARDAN bu yana tartıştığımız Ermeni Konferansı ite-kaka nihayet yapıldı ve dün sona erdi.
Konferansa dinleyici olarak davet edilenler arasında ben de vardım ama gitmemeyi tercih ettim, fakat içeride konuşulanlardan ánında haberdar oldum ve söylenenlerin mahiyetini öğrenince de, gitmemekle gayet iyi yaptığımı, vakit kaybetmediğimi anladım.
ZAVALLILAR EDEBİYATI
İçlerini dökmeye çalışan katılımcıların bir kısmı 1915 Türkiyesi’nde bir soykırım yaşandığını ispat edebilmek için var güçleriyle çaba gösterirken bir kısmı işi nostaljiye vuruyor ve konuyu kulaktan dolma hikáyelere dayandırıp ‘Zavallılar nasıl da yok edildiler’ edebiyatına sarılıyor, hatta hızlarını alamayan kimi katılımcılar da, işi ‘Ermeniler’i sadece 1915’te değil, 19. yüzyılda da öldürmüştük’ demeye getiriyordu.
İŞTE BENİM BELGEM
Málum konferansta suçlama, söylenti ve boş láf cinsinden her şey mevcuttu ama böyle bir toplantıda en fazla gerekli olan şey ortada görünmüyordu: Belge...
Romancı, yayıncı, filolog, ekonomist yahut sosyolog gibisinden meslek gruplarına mensup olan ve 1915 olayları hakkında söz söyleyebilmek için mutlaka gidilmesi gereken yerlerin başında gelen Osmanlı Arşivleri’nden içeriye adımlarını bir defa bile atmamış olan katılımcılar ortaya tek bir belge koyamamış, ‘aydın’ olma iddiasıyla sadece láf etmişlerdi.
İşte, Türkiye’nin gündemini aylardan bu yana böylesine meşgul eden málum konferansın bu şekilde ‘láf’ üzerine şekillendiğini görünce dayanamadım ve 1915 olaylarıyla ilgili bir belge yayımlayayım dedim.
VİLAYETLERE DAĞILIM
Bu sayfada gördüğünüz belge, tehcirin ‘mimarı’ olmakla suçlanan sonraki senelerin sadrazamı Talát Paşa’nın şu anda bende bulunan ve tamamını yakında yayımlayacağım özel arşivinde yer alıyor ve Osmanlı İmparatorluğu’nda 1915 olaylarının öncesinde ve sonrasında var olan Ermeni nüfusun viláyetlere göre dağılımı gösteriliyor. İlk sütunda viláyetlerde 1915 sonrasında var olan Ermenilerin sayısı, ikinci sütunda da aynı viláyetlere tehcir sonrasında başka bölgelerden gelen Ermenilerin adedi bulunuyor.
SEVABINA HEDİYEM
‘Diğer bölgelerde’ başlıklı sütunda o viláyetin çevresinde yaşayan Ermeni nüfus yer alırken, son sütunda tehcir öncesinde, 1914 sayımında mevcut bulunan Ermeni nüfusun dağılımı kaydediliyor ve en altta da genel toplamlar veriliyor. Talát Paşa’ya göre, 1915 öncesinde Anadolu’da 1 milyon 256 bin 403 Ermeni yaşıyor, tehcir sonrasında bu sayı 400 bin civarına iniyor.
Konuyla ilgili olarak birinci derece kaynak olma özelliği taşıyan ve daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olan bu listeyi konferansın belgeden nasibini almamış olan katılımcılarına sevabına hediye ediyorum.
TEHCİR ÖNCESİ VE SONRASI RAKAMLAR
1914’teki nüfus kaydına göre Diğer bölgelerde Yabancı nüfus Şu anda bulunanyerli nüfus
Ankara 44.661 4.560 410 12.766
Musul 0 0 7.033 253
Niğde 4.939 547 850 193
İzmit 56.115 9.464 142 3.880
Kütahya 4.023 0 680 3.932
Eskişehir 8.620 1.104 1.096 1.258
Bolu 3.002 56 551 1.539
Afyonkarahisar 7.498 1.484 1.778 2.234
İçel 350 0 116 252
Karesi 8.663 1.696 124 1.852
Kayseri 47.974 6.778 111 6.650
Adana 51.723 19.664 4.257 12.263
Maraş 27.306 2.010 198 6.115
Sivas 141.000 3.993 948 8.097
Beyrut 1.224 0 1.849 50
Kastamonu 9.052 211 185 3.437
Konya 13.078 3.639 14.210 3.730
Aydın 19.710 0 5.729 11.901
Suriye 0 0 39.409 0
Zor 63 0 6.778 201
Hüdávendigár 59.038 10.251 178 2.821
Halep 37.031 19.091 13.591 13.679
Urfa 15.616 451 6.687 1.144
Erzurum 125.657 3.364 0 0
Bitlis 114.704 1.061 0 0
Van 67.792 160 0 0
Diyarbekir 56.166 1.849 0 0
Trabzon 37.549 562 0 0
Eláziz 70.060 2.201 0 0
TOPLAM 1.032.614 94.206(1) 106.910 97.247
İstanbul 80.000 0 0 80.000
GENEL TOPLAM 1.112.614 94.206 106.910 177.247
1330 sayımında Ermeni Gregoryenler’in genel nüfusu 1 milyon 187 bin 818 ve Ermeni Katolikler’in sayısı 63 bin 967’dir. Her ikisinin toplamı1 milyon 256 bin 403’den ibaret olarak gösterilmiştir. Mevcut nüfusun tamamen kaydedilmediği için, gerçek miktar 1 milyon 500 bin kadar olacağı gibi, bugün bulunan ve yukarıdaki listede görülen yerli ve yabancıların 284 bin 158 sayısına, ihtiyáten %30 kadar iláve yapmak gerekir. Bu takdirde gerçek mevcut 250 bin ile 400 bin arasında bulunmuş olur.
(1) İşbu miktar, esásen yabancı sayısına dahildir. 1914 nüfusuna nazaran 68 bin 433’dür.
.Büyük tesadüf: 600 yıllık yasak, 3 Ekim’de kalktı
Ekim 09, 2005 02:385dk okuma
Paylaş
Geçmişte bize karşı kurulmuş olan Haçlı Birliği’nin en önemli merkezi Venedik’teki tarihi tersane idi ve tersaneye bugüne kadar hiçbir Türk’ün girmesine izin verilmemişti. Tarih hafta başında garip bir cilve yaptı ve Türkiye’nin Avrupa ile ilişkilerinde yepyeni bir döneme girildiği 3 Ekim günü, Venedik’teki tersanenin bizlere asırlardan buyana kapalı duran kapısı sessiz-sadasız açıldı ve aralarında Türkler’in de bulunduğu bir grup tarihçinin mekánı gezmesine izin verildi. İşte, Haçlı hareketinin bu en güçlü kalesinin öyküsü ve şimdiye kadar hiç yayınlanmamış olan fotoğrafları...
TÜRKİYE’nin Avrupa ile ilişkilerinde yepyeni bir döneme girildiği 3 Ekim günü, İtalya’nın Venedik şehrinde Türkler’e yüzyıllardan buyana kapalı duran bir kapı da, sessiz-sadasız açıldı: Avrupa’daki ‘Türk’ varlığını ortadan kaldırabilmek maksadıyla eski asırlarda hiç durmadan faaliyet gösteren Haçlı Birliği’nin en güçlü kalesi olan Venedik’teki meşhur tarihi tersaneye, ilk defa bir grup Türk tarihçinin girmesine izin verildi.
Osmanlılar’ın Balkanlar’da varlık göstermeye başladıkları 14. yüzyılda Papalığın teşvikiyle kurulan Haçlı Birliği, İstanbul’u fethetmemizden sonra giderek güçlenmiş ve Türkiye’yi ileriki dönemlerde en fazla uğraştıran Avrupa ülkelerinin başında, o günlerde küçük ama bağımsız ve denizcilikte son derece güçlü bir devlet olan Venedik gelmişti.
Resmi adı ‘Sen Marko Cumhuriyeti’ olan ve o günlerin Akdeniz’inin en güçlü donanmasına sahip bulunan Venedik zamanla Türkiye’yi zorlayan bir rakip halini aldı. Venedikliler ile Mora’da ve Kıbrıs’ta uzun seneler savaştık, hattá 1571’de onlar tarafından denizcilik tarihimizin en büyük mağlubiyetini, yani İnebahtı faciasını yaşadık.
İkinci Selim’in tahtta bulunduğu 1570 yılında Kıbrıs’a asker çıkartmamız üzerine, Avrupa’da Venedik’in çağrısı ile 1571’in 25 Mayıs günü bize karşı yeni bir Haçlı Birliği kuruldu. Venedik’in öncülüğünde büyük bir de donanma hazırlandı, İspanya Kralı İkinci Filip’in gayrimeşru kardeşi Don Juan’ın kumandasına verilen donanma, Kaptan-ı Derya Müezzinzáde Ali Paşa’nın kumanda ettiği Türk donanmasının neredeyse tamamını aynı yılın 7 Ekim’inde, İnebahtı Körfezi’nde üç saat süren bir deniz savaşında yoketti.
ESİRLERİ ÖLDÜRDÜLER
Muharebede 200 kadar Türk gemisi battı, 20 bin askerimiz şehid düştü, 4 bine yakın denizcimiz de Venedikliler tarafından esir edildi. Ölü sayısının bu kadar fazla olmasının sebebi, gemilerinin isabet alması üzerine denize atlayarak karaya ulaşmaya çalışan askerlerimizi Venedikliler’in esir almak yerine öldürmeyi tercih etmeleriydi, hatta bu cinayetler ‘işi ucuza getirmek’ maksadıyla kurşun yerine mızrakla işlenmiş, suda can havliyle yüzen denizcilerimiz mızraklarla delik-deşik edilmişlerdi. Venedikliler, zaferden sonra tersanenin girişine, üzerinde ‘1571’deki deniz zaferinin hatırasına’ yazılı bir de anıt-kapı inşa ettiler. Bu kapı, mekánın girişinde hálen yükseliyor.
Venedik ile mücadelemiz, daha sonraki senelerde de devam etti. 1683’te başarısızlıkla neticelenen Viyana kuşatmamızdan sonra Avusturya, Lehistan ve Rusya tarafından kurulan Haçlı Birliği’nin en güçlü donanması yine Venedik’ten gelmişti. İtalya’daki bu denizci devlet ile mücadelemiz 1715’e kadar hiç kesilmeden devam etti ve o tarihte hálá Venedikliler’in elinde bulunan Mora Yarımadası’na hákim olmamızdan sonra bir daha karşılaşmadık. Venedik, 1790’larda Napolyon Bonapart tarafından ortadan kaldırılacak ve İtalya’ya dahil edilecekti.
İşte, bizi asırlar boyunca böylesine uğraştıran ve onbinlerce askerimizin canını alan Haçlı Birliği’nin donanması, Venedik’teki büyük tersanede inşa ediliyordu ve málum tersaneyi görmek, şimdiye kadar hiçbir Türk’e nasip olmamıştı.
İNALCIK’IN SAYESİNDE
Türkler, tersaneye asırlar sonra, Avrupa ile ilişkilerimizde yepyeni bir dönemin başladığı bu hafta başında girebildiler. İtalyanlar, Türk tarihçiliğinin büyük ismi Prof. Halil İnalcık’ın oluşturduğu akademik konferans programı çerçevesinde Venedik’te geçen hafta yapılan ‘Devletlerle İmparatorluklar Arasında Bábıáli’nin Akdeniz Egemenliği’ başlıklı bilimsel kongreye katılan 17 ülkeden 63 tarihçi için tersaneye bir gezi düzenlediler. Şu anda askeri bölge olan ve İtalyan donanmasının kullandığı tersaneye verilen özel bir izinle girebilen tarihçiler arasında kongreye katılmak üzere Venedik’te bulunan Türk akademisyenler de vardı. Tarihin en güçlü Haçlı karargáhı olan tersanenin bu sayfada yayınladığım fotoğraflarını, mekánı ilk gören tarihçilerimizden biri olan Dr. Erhan Afyoncu’dan temin ettim.
Geçmişte bize karşı kurulmuş olan Haçlı hareketinin bu en önemli merkezinin Türkler’e Avrupa maceramızın yepyeni bir şekil aldığı böyle bir dönemde açılmasının sıradan bir tesadüf mü, yoksa tarihin garip bir cilvesi mi olduğuna pek karar veremedim ama, işte málum mekánın hikáyesi ve görüntüleri...
Venedik’e adını veren azizin kemikleri Mısır'dan domuz fıçısında kaçırılmıştı
VENEDİK’in bağımsız bir devlet olduğu yıllarda kullandığı ‘Sen Marko’ adı, dört adet İncil’den birinin yazarı olan ‘Aziz Marko’dan gelir. Marko’ya ait olduğuna inanılan kemikler, bugün şehirde aynı ismi taşıyan meşhur kilisede muhafaza edilmekte ve kemiklerin Venedik’e getirilişi hakkında da, bir domuz hikáyesi anlatılmaktadır.
Aziz Marko, Hazreti İsa’nın getirdiği yeni dini halk arasında yaymaya çalışırken öldürülür, cesedi uzun yıllar bir yerden başka bir yere nakledilir ve müridleri tarafından nihayet Mısır’ın Akdeniz sahilindeki İskenderiye şehrine defnedilir.
Aradan asırlar geçer ve rivayetlere bakılırsa, Venedikliler, dokuzuncu yüzyılda Marko’nun mezarının yerini öğrenirler ve Rustico ile Buonu adlarındaki iki denizci İskenderiye’ye giderek Marko’nun mezarını açıp kemiklerini çalarak gizlice Venedik’e getirirler. Ama gemilerinin yolda Arap korsanlar tarafından soyulması ihtimali mevcuttur, bu tehlikeyi bertaraf etmek için kemikleri domuz etiyle tıkabasa doldurulmuş bir fıçıya gizler ve Akdeniz’i bu şekilde aşarlar.
Venedik’e 828 yılının 25 Nisan’ında gelen kemikler şimdi sahildeki Sen Marko Kilisesi’nde muhafaza ediliyor ve kilisenin girişinin hemen üzerindeki terasta da, İstanbul’u 1204’te yağmalayan Latin askerlerin şehirden çalıp götürdükleri dört adet meşhur atın aynı boydaki maketleri yeralıyor.
Málum konferansa gitmemekle meğer ne kadar iyi etmişim!
GEÇEN hafta başında málum Ermeni konferansı hakkında yazmış, konferansta suçlama, söylenti ve boş láf cinsinden herşeyin mevcut bulunduğunu ama böyle bir toplantıda en gerekli olan şeyin, yani tek bir ‘belge’nin bile várolmadığını söylemiş, Talát Paşa’nın bendeki özel arşivinden bir belge yayınlamıştım. Belge, Türkiye’deki Ermeni nüfusun 1915 olaylarının öncesinde ve sonrasında viláyetlere göre dağılımını gösteriyordu.
Yazım, Ermeni Kongresi’nde láfazanlık eden bir takım zevátı hiddetlendirmiş olacak ki, çok sayıda e-postadan tutun, gazete köşelerine kadar bol bol ithama maruz kaldım. Katılımcılardan biri, köşesinde iki gün boyunca benim sadece bir ‘belge toplayıcısı’ olduğumu yazdı ve işi ‘tarihe bakmayı bilmediğimi’ ve ‘anlamlandıramadığımı’ söylemeye kadar getirdi.
Bu iz’an fakirine yazımda sadece belge yayınladığımı ama belge hakkında ‘bilerek’ yorum yapmadığımı, yorumu okuyucuya bıraktığımı söylesem ve bu arada yayınladığım belgeyle ilgili olarak giriştiği kendi yorumunun da ‘yanlış’ olduğunu, zira belgeyi anlayamadığını söylesem acaba bir işe yarayacak mı, bilemiyorum!
Málum konferansın katılımcılarından olan, bana gönderdiği bir e-postada yazımı ‘hatalı’ ve ‘cahilce’ diye niteleyip ‘1979’dan buyana Osmanlı Arşivleri’ne gidiyorum’ iddiasında bulunan ve mesajına arşivde çalıştıklarını iddia ettiği bazı kişilerin isimlerini iláve eden hanıma da küçük bir hatırlatmam var:
Osmanlı Arşivleri’nde çalışma izni bulunan herkesin binaya hangi gün hangi saatte girdiği, ne zaman çıktığı, hangi konuda çalıştığı, hattá ne gibi belgeleri incelediği hep kayıtlıdır ve dolayısıyla 1991’den buyana arşive ayak basmamış olan bir kişinin ‘1979’dan buyana Osmanlı Arşivleri’ne gidiyorum’ demesi de yalandan ibarettir hanımefendi! Sizin ve isimlerini sıralayıp arşive gittiklerini iddia ettiğiniz kişilerden bazılarının arşivdeki çalışma kayıtlarını isterseniz buyrun, beraberce yayınlayalım ve arşive hayatları boyunca bir defa olsun adım atmadıklarını hep beraber görelim, var mısınız?
Málum konferansa ‘zaman kaybı’ endişesiyle gitmemekle ne kadar doğru bir iş yaptığıma, şimdi bir defa emin oldum!
Balo tarihimiz skandallarla doludur, bu bahsi sakın açmayın!
Ekim 16, 2005 01:516dk okuma
Paylaş
CHP Genel Başkan Yardımcısı Onur Öymen’in, ‘Tayyip Erdoğan ya da Abdullah Gül balo düzenleyip bir kadını dansa kaldırabilir mi?
Kaldıramaz. Peki, böyle çağdaş bir parti olur mu?’ demesi, bana Türkiye’de 1829’da verilen ilk baloyu hatırlattı. Bir İngiliz savaş gemisinde verilen ilk baloya katılan devlet adamlarımız pot üstüne pot kırmış, meselá danseden diplomat hanımlarını ‘rakkase’ zannedip ‘Benim konağımda da oynasana’ gibisinden teklifler yapmış, içkiyi fazla kaçırınca hadise yaratmış, hattá gözlerine kestirdikleri diplomat eşleriyle imam çağırıp nikáh kıydırmaya bile kalkmışlardı. 1829’da yaşanan komediyi andıran bu skandalı hatırlayınca, Onur Bey’e ‘Bizim balo geçmişimiz pek parlak değildir, dolayısıyla balo bahsini bir daha sakın açmayın’ demeden edemedim.
CHP Genel Başkan Yardımcısı Onur Öymen, Vatan’dan Devrim Sevimay’a verdiği röportajda siyaseti balo ve dans boyutuna getirip ‘Tayyip Erdoğan ya da Abdullah Gül bir balo düzenleyip bir kadını dansa kaldırabilir mi? Kaldıramaz. Peki, böyle çağdaş bir parti olur mu?’ diye sordu.
Öymen’in mantığıyla dünyanın en çağdaş insanları gece gündüz demeden danseden Afrikalılar oluyorlardı ya, neyse...
Ben, Onur Bey’in yerinde olsam bu ‘balo’ ve ‘dans’ meselesini hiç açmam, zira balo tarihimizin geçmişi pek öyle parlak değildir, hatta Türkiye’de verilen ilk balo, komediyi andıran skandallarla doludur.
İşte, Türkiye’de 1829’da verilen ve genç tarihçi Yüksel Çelik tarafından ortaya çıkarılan ilk balonun öyküsü ile baloda yaşanan tuhaflıklar:
Rusya’nın 1828 yılında Osmanlılar’a karşı ilán ettiği savaş Avrupa’yı endişelendirmiş, savaşı bir an önce bitirmeye çalışmışlardı. 14 Eylül 1829’da, İngiltere’nin çabalarıyla Edirne Antlaşması imzalanmış ve savaş sona ermişti.
Barışı tantanalı bir şekilde kutlamak isteyen İngiliz hükümeti, İstanbul’daki elçisi Sir Robert Gordon’a barış şerefine gösterişli bir balo vermesi ve Türkler’i de baloya davet etmesi talimatını gönderdi. Bu balo Osmanlı tarihinde bir ilk olacak ve en üst düzey devlet adamları da katılacaklardı.
Sir Robert Gordon, baloya mekán olarak elçilik binası yerine yine elçiliğe ait olan ve Haliç’te demirli bekleyen Blonde firkateynini seçti. Baloyu gemide vermesinin sebebi, Osmanlı Devleti’nde o yıllarda devam etmekte olan yenilik hareketlerine karşı muhaliflerin dedikodularına meydan vermemek ve halkın böyle bir daveti görmesine engel olmaktı. Zira, Yeniçeri Ocağı’nın ortadan kaldırılmasının üzerinden henüz üç yıl geçmiş, modernleşme çabaları hálá rayına girmemiş ve muhalefet, zamanın hükümdarı İkinci Mahmud’un bütün baskısına rağmen sönmemişti.
İstanbul’daki resmi balolar daha sonra az sayıda da olsa birbirini takip edecek ve 1856 Ocak’ında Fransız Elçiliği’nde verilen baloya zamanın hükümdarı Sultan Abdülmecid de katılacak ve Abdülmecid böylelikle ‘Baloya iştirak eden ilk padişah’ olacaktı. Ama balo ile asıl tanışmamız Cumhuriyet’in ilánından sonraya gelecek ve Reisicumhur Mustafa Kemal Paşa’nın da katılacağı ilk Cumhuriyet Balosu, 1925’in 29 Ekim akşamı verilecekti.
Yandaki kutuda, Türkiye’de 1829 yılında verilen ilk balodan bazı notlar yeralıyor. Okuyun ve Onur Öymen’in balo bahsini açıp açmaması gerektiği konusundaki kararı bizzat siz verin.
Vals yapan diplomat eşlerini rakkase zannedip ‘Gelin, bizim konakta da oynayın’ demiştik
Baloya davetli olan Osmanlı devlet adamları Haliç’te, bugün Kuzey Deniz Saha Komutanlığı olarak kullanılan binada buluştular ve burada kıldıkları yatsı namazından sonra sandallarla balonun verildiği savaş gemisine geçtiler.
Güvertede Osmanlı devlet adamları için koltuklar, İngiliz hanımlar için de sedirler hazırlanmıştı ama paşalarımız baloya gelir gelmez koltuk yerine sediri tercih ettiler, üstelik ayakkabılarını da çıkartıp sedirlere bir güzel kuruldular ve haremlerinde gibi hareket etmeye başladılar.
İngilizler hanımlarıyla beraber valse başlayınca paşalar hep birden sedirden kalkıp vals seyrine koyuldular. Bir paşa, İngiliz elçiliğinin tercümanına ‘Elli yedi yıl yaşadım, böylesine ilk defa şahid oluyorum. Bu balo dedikleri şeyi gördüm ya, artık vallahi gözüm açık gitmem. Maaşallah!’ diye seslendi.
Paşalardan bazıları, danseden hanımların çengi yahut rakkase olduklarını zannedip İngiliz elçisine ‘Bunlar benim konağımda da oynarlar mı?’ diye sordular. Elçi, paşaları hanımların hepsinin evli ve dansın da Avrupa’da sosyal bir ádet olduğu konusunda ikna etmek için dakikalarca uğraştı ve ‘Pek inanmadık ama hadi, öyle olsun! Bu kadar güzel rakkaseleri kendinize saklıyorsunuz demek ki!’ karşılığını aldı.
Osmanlı Devleti’nin padişahtan sonra gelen en güçlü adamı olan ‘Serasker’i yani Genelkurmay Başkanı Hüsrev Paşa, balodan çok fazla zevk aldı ve şaka niyetine Türk ve İngiliz erkeklerin kulaklarını çekip yanaklarını okşamaya başladı. Ama hanımların da kulaklarını çekmeye başlayınca, İngiliz büyükelçisi Paşa’yı ‘Ekselansları, hanımlarımız kulaklarıyla oynanmasından pek hoşlanmazlar’ diye uyarmak zorunda kaldı.
Dansa ara verildiği sırada, zamanın ‘Kapdan-ı derya’sı yani donanma kumandanı Pabuççu Ahmet Paşa’nın canı kumar oynamak istedi, İngiliz elçisiyle birkaç dakikalığına masaya oturdu ve epey para kaybetti.
Sıra hükümdarların şerefine kadeh kaldırmaya geldiğinde, Osmanlı paşaları içki içmekte hiç tereddüt göstermediler ama birkaç kadeh yerine şişeler dolusu içince hemen hepsi serhoş oldular ve kadınlarla fazla ilgilenmeye başladılar. Paşalardan biri, elçilik tercümanına bir İngiliz hanımı göstererek ‘İmam efendiyi çağıralım, bu hatunu hemen nikáhıma alacağım’ dedi.
Zamanın güçlü adamı Serasker Hüsrev Paşa bir hayli ileri yaştaydı ama İngiliz hanımların arasında kadehleri ardarda devirdi ve genç bir İngiliz hanıma Türkçe aşk şiirleri okumaya başladı. Üstelik sadece şiir okumakla kalmadı, mısralarda geçen ifadeleri kadına elleriyle izah etmeye çalışınca, kadın Paşa’nın yanından kaçıp İngiliz elçisine sığındı, ‘Beni bu ihtiyar çapkından kurtarın’ dedi ve elçi, Hüsrev Paşa’yı nazikçe uyardı.
Serasker Hüsrev Paşa ile Kapdan-ı Derya Pabuççu Ahmet Paşa, balodan gayet memnun kalmışlardı. Hüsrev Paşa, davetten ayrılırken İngiliz elçisine ‘Ben de konağımda balo vereceğim, mutlaka beklerim’ dedi; Pabuççu Ahmet Paşa da ‘Bizin Selimiye Kalyonu sanki balo vermek için yapılmış, ben de kalyona beklerim’ diye davette bulundu.
Bu ilk balo, bize aslında çok önemli bir başka şeyi öğretti: Çatal ve bıçak kullanmayı... O güne kadar sadece kaşık kullanıyor, yemeklerimizi ellerimizle yiyorduk ve 1829’daki bu balo, çatal ve bıçakla tanışmamızı sağladı. Baloya davetli olan Türkler yemek masasına yerleştirilmiş olan çatallarla bıçakları önce tuhaf bir şekilde süzdüler ama ‘ayıp olmaması için’ İngilizler’i taklid ederek kullanmaya çalıştılar ve çatalla bıçak hayatımıza böylece girmiş oldu.
Davetli Türkler arasında kendini kaybetmeyen tek kişi, zamanın ‘Reis Efendi’si, yani Dışişleri Bakanı Mehmed Said Pertev Paşa idi ve böyle davranmakla da İngilizler’in takdirini kazandı. İçki içmedi ama nezaketi de elden bırakmayıp ‘Sağlığı elvermediği için içmediğini’ söyledi. Üstelik İngiltere ile Türkiye arasında kalıcı bir barış olmayacağına da inanıyordu ve bu yüzden balonun verildiği güvertede beraberce asılan Türk ve İngiliz bayraklarının altına oturmak yerine, kendisine başka yerde bir koltuk buldu.
Baloya katılanlar arasında, Osmanlı ordusunda o yıllarda amiral rütbesiyle görev yapan Sir Adolphus Slade de vardı ve Slade, daha sonra yayınladığı hatıralarında balodan bahsederken ‘Türkler, birkaç saat içinde üç dev adım attılar. Bunlar kadınlarla dans, alenen içki içmek ve kumar oynamaktı. Ama bu hal, Türkler’in Hristiyanlar’ın iyiliklerinden ziyade kötü yönlerini taklit etmeye ne kadar hevesli olduklarını da gösterdi’ diye yazacaktı.
Yeri gelir danseder, yeri gelir horon teperdi
Özelleştirmeye Topkapı Sarayı’ndan başlamış ama müşteri bulamamıştık
Ekim 23, 2005 00:406dk okuma
Paylaş
Özelleştirmeler bütün hızıyla devam ederken, Türkiye’de çok sıkı bir devletçiliğin hüküm sürdüğü 1920’li senelerin sonlarında giriştiğimiz ve şimdi ‘Neyse ki satamamışız!’ dedirten ilk özelleştirme çabamızı hatırladım.
Biz, 1927 ilkbaharında Topkapı Sarayı’nda asırlar boyunca muhafaza edilen en meşhur mücevherleri satışa çıkartmış, Fransa’dan satışa yardımcı olmasını istemiş ama neyse ki müşteri bulamamıştık! Satmak istediğimiz eserler arasında meşhur ‘Kaşıkçı elması’ bile vardı.
ÖZELLEŞTİRMELER bütün hızıyla devam ediyor. Petrol rafinerileri, çimento şirketleri ve vakti zamanında devletin elinde bulunan diğer sanayi kuruluşları şimdi teker teker yeni sahiplerinin oluyorlar.
Biz bu özelleştirme işine aslında çok daha önceleri, Türkiye’de sıkı bir devletçiliğin hüküm sürdüğü 1920’li senelerin sonlarında başlamış, hattá Topkapı Sarayı’nda asırlar boyunca muhafaza edilen en meşhur mücevherleri bile satışa çıkartmış ama müşteri bulamamıştık! Satmak istediğimiz eserler arasında meşhur ‘Kaşıkçı elması’ bile vardı.
Bu satış meselesinden senelerce önce kısaca bahsetmiştim ama özelleştirmelerin yeniden gündeme gelmesi üzerine, hadisenin bütün ayrıntılarını tekrar yazmak istedim.
İşte, 1924’te başlayan ve 1950’lere kadar devam eden ‘Topkapı Sarayı’ndaki mücevherlerin satışı’ hadisesinin belgelere dayalı ayrıntısı:
Türkiye’de cumhuriyetin ilán edilmesinin üzerinden henüz dört sene geçmiştir. Avrupa ülkelerinin çoğu, genç cumhuriyetin yeni başkenti olan Ankara’yı tanımamakta ve büyükelçiliklerini hálá İstanbul’da tutmaktadırlar. Ekonomik ve mali sıkıntılar içerisinde bulunan genç devlet ise, rahatlama çareleri aramaktadır.
FRANSA’DAN UZMAN İSTEDİK
O dönem Paris’inin önde gelen mücevher şirketlerinden olan Rozanes, 1927 ilkbaharında, Türkiye’nin Paris’teki büyükelçisi Fethi Bey’den, yani sonraki ismiyle Fethi Okyar’dan pek alışılmadık bir teklif alır: Büyükelçi, ‘İstanbul saraylarında bulunan ve padişahlardan kalmış olan mücevherleri satmak istiyoruz. Satıştan gelecek parayı memleketimizin kalkınmasına sarfedeceğiz. Sizden, bu mücevherlerin değerlerinin tesbitini yapabilecek bir uzman talep ediyoruz. Lütfen, en iyi uzmanlarınızdan birini Türkiye’ye gönderiniz’ demektedir.
Şirketin sahibi Mösyö Rozanes, teklif üzerine Robert Linzeler adındaki bir uzmanını hemen Türkiye’ye yollar ve Fransız Dışişleri Bakanlığı’nı da hadiseden haberdar etmeyi unutmaz. Bakanlığa ‘Türkler’in teklifini kabul ettim ve bir adamımı bu işle görevlendirdim. Ama işin siyasi tarafının da bulunduğunu zannediyorum’ diye yazar.
Fransız hariciyesi, Rozanes’in mektubunu alır almaz hemen İstanbul’daki büyükelçiliğini uyarır ve bakanlık ile İstanbul’daki maslahatgüzar Brugere arasında aylarca devam edecek olan bir mücevher yazışması başlar.
Paris’ten İstanbul’a gönderilen mücevher uzmanı Robert Linzeler, Topkapı Sarayı’ndaki mücevherlerin değer takdirlerini birkaç ay içerisinde tamamlar. Ankara’ya bir rapor yazar ve ‘taşların Avrupa’da mezata konulmaları halinde, en az 300 milyon Frank edeceklerini’ söyler. Bu, o gün için düşünülmesi bile zor bir mebláğdır.
Fransız hariciyesi, gelinen noktadan gayet memnundur. Diplomatlar satış sayesinde hem memleketlerine para kazandırmak, hem de yine mücevher konusunda İngilizler karşısında daha önce uğranan bir yenilginin rövanşını almak istemektedir.
O tarihten birkaç sene önce, Rusya’da iktidara gelmiş olan komünist yönetim, Çar ailesinin mücevherlerini Avrupa’da satışa çıkartmış ama devreye İngiltere girmiş ve Fransızlar çok istemelerine rağmen bir varlık gösterememişlerdir. Osmanlı mücevherleri, işte bu yüzden bir tür rövanş vasıtası olacaktır. Ellerini ovuşturan Fransızlar’ın yazışmalarında artık açıkça ‘Rus Çarı’nın hazinelerini İngilizler’e kaptırmıştık ama Türk hazineleri bize kalacak. Bu işten iyi para kazanacağız’ gibi ifadeler vardır.
Herşey tamamlanır ve sıra satışın yapılmasına gelir. Satılmasına karar verilen mücevherler Topkapı Sarayı’ndan çıkartılıp Ankara’ya götürülmüş ve sıkı bir koruma altına alınmışlardır. Satılmasına karar verilen ceváhir arasında meşhur ‘Kaşıkçı elması’ ile ‘Kevkeb-i dürri’ adındaki bir diğer elmas da vardır.
Fransa, tam bu sırada Türkiye’den mücevherlerin kime ait olduğunu sorar ama Paris’teki Türk Büyükelçisi Fethi Bey ‘Bunlar padişahlara, çoğu da İkinci Abdülhamid’e aittir’ cevabını verince işler karışır. Fransızlar arasında yeniden bir yazışma trafiği başlar. Bu defa ‘Abdülhamid’in várisleri bizi dava etmeye kalkarlar, davayı kazanırlar ve bütün para elimizden gider. Bir yol bulmalıyız’ denmektedir.
Düşünülüp taşınılır ama aranan yol bir türlü bulunamaz. Paris, satış konusunda atılacak her adımın Abdülhamid’in Türkiye’den sürgüne gönderilmiş olan várislerinin işine yarayacağını farketmiştir. Fransız hariciyesinin Türkiye’deki maslahatgüzara 1928 yazında gönderdiği son mesajda, ‘Biz bu işten vazgeçiyoruz, siz de vazgeçin. Zira padişahların várisleri herşeye el koydururlar’ yazılıdır.
SATIŞ BELGELERİ PARİS’TE
Türkiye, Dolmabahçe ve Topkapı Sarayları’ndaki mücevherlerin bugün hálá yerlerinde duruyor olmasını, Fransa’nın bu cevabına borçludur. Ama mücevherler meselesi bu kadarla kalmayacak ve hadiseden 23 sene sonra Türkiye’nin gündemine yeniden gelecektir. 1951 Mayıs’ında yaşadığımız ama bugün hepimizin unuttuğu bir diğer mücevher tartışmasının ayrıntısını da bu sayfada okuyacaksınız.
Tarihçiliğimizin büyük ismi Prof. Halil İnalcık, sohbetlerinden oluşan ve geçtiğimiz günlerde çıkan ‘Tarihçilerin Kutbu’ isimli kitapta bu satış meselesinden birkaç satırla da olsa bahsediyor ama objelerin sarayın o zamanki müdürü Tahsin Öz’ün ‘Hepsini Konya’ya tamire gönderdim’ demesi üzerine kurtulduğunu söyleyerek ufak bir hata yapıyor.
Topkapı Sarayı’nın bugün hayranlıkla seyrettiğimiz mücevherleri, işte böyle, karşı tarafın satın almaktan vazgeçmesi üzerinde elimizde kalmışlardı. Ben, satışın bütün ayrıntılarını ve konuyla ilgili yazışmaları Fransız arşivlerinden Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa’nın torunu olan dostum Bülent Osman vasıtasıyla elde ettim. Tarihimiz bakımından hiç de hoş olmayan bu teşebbüsün ayrıntılarını siz de merak ediyorsanız Fransız Dışişleri Bakanlığı Arşivi’ne müracaat edin, ‘Serie E, Levant, Turquie, 166/167, 171, 176/177, 181 ve 349-9’ numaralı belgeleri inceleyin ve çok daha derin hayretlere düşün!
Satamadığımız mücevherleri kasaya kilitleyip unutmuştuk
HÜKÜMET, 1951 ilkbaharında, Merkez Bankası’nın Ankara’daki binasında üzerinde dört ayrı kilit bulunan ve senelerdir kapalı duran bazı kasaların bulunduğunu farkeder.
Kayıtlara bakılır ve kasaların Topkapı Sarayı’ndan getirilmiş mücevherlerle dolu olduğu anlaşılır. Mücevherler 1927’de Fransa’ya yapılan satış teklifi sırasında Ankara’ya nakledilmiş, hattá zamanın Müzeler Umum Müdürü olan Halil Edhem Bey nakillere karşı çıkıp istifa etmiştir. Fransızlar’ın satıştan vazgeçmeleri üzerine mücevherler Ankara’da kalmış, listeleri çıkartılmış, listeyi Meclis Başkanı Abdülhalik Bey imzalamış, sandıklara yerleştirilen ceváhir dört anahtarla açılan kasalara konmuş, anahtarlar devlet ricaline dağıtılmış ama birkaç sene sonra kasaların varlığı unutulmuştur.
Aradan seneler geçer ve 1951’e gelinir. Kasaları farkeden hükümet hemen açılmalarına karar verir ve ilk kasa 5 Mayıs’ta Meclis Başkanı Refik Koraltan, Başbakan Yardımcısı Samet Ağaoğlu, Adalet Bakanı, Danıştay ve Sayıştay Başkanları, meclis idare amirleri, başkanlık divanı üyeleri ile gazetecilerin de hazır bulunduğu bir heyetin önünde açılır. Kasadan dünya kadar mücevher çıkar.
ANAHTAR KAYBOLMUŞ
Aynı zevat, 8 Mayıs sabahı ikinci kasanın da açılması için yine biraraya gelir ama eldeki anahtarların kilitlere uymaması yüzünden kasa bir türlü açılamaz. Vakti zamanında Danıştay Başkanı’na verilen anahtar kayıptır, kaynakçılar çağırılır fakat kasa son derece sağlam olduğu için açılması bir türlü mümkün olmaz. ‘Bu iş neyin nesidir?’ diyen Diyarbakır Milletvekili Nazım Önen de konuyu önergeyle Meclis’e getirir.
Ankara’da tam iki hafta boyunca bir anahtar koşuşturması yaşanır ve kayıp anahtar Danıştay’dan emekli bir memurun yardımıyla binadaki masalardan birinin kilitli çekmesi kırılarak nihayet bulunur. Devlet ricali ve gazeteciler, 27 Mayıs günü yeniden kasa dairesindedir. Açılamayan kasa o gün açılır, içinden yine torbalar dolusu mücevherle beraber bir başka anahtar çıkar: Üst kattaki bir diğer kasanın anahtarı... O kasada da mücevherler vardır, derken günlerce devam eden bir sayım başlar ve mücevherler Haziran ayında asıl yerlerine yani Topkapı Sarayı’na yollanmak üzere Meclis’in sığınağına yerleştirilirler.
Sandıklar dolusu mücevher, asıl yerleri olan Topkapı Sarayı’na ancak 1950’lerin sonunda gönderilecek ve yeniden sergilenmelerine 1960’lı yıllarda başlanacaktır.
Çocuk dövmek bizde olağandı ama beygirlere eziyeti yasaklamıştık
Ekim 30, 2005 00:005dk okuma
Paylaş
Malatya’daki çocuk yuvasında yaşanan rezaletin ortaya çıkmasından sonra bu kurumları ve çocuklara yapılan işkence benzeri kötü muameleleri tartışıyoruz ama dayağın çocuk eğitiminin ayrılmaz bir parçası olduğu yolunda asırlardan buyana devam eden inancımızı, ‘dayak cennetten çıkmadır’, ‘eti senin kemiği benim’ yahut ‘tekdirden anlamayanın hakkı kötektir’ gibisinden sözlerimizi nedense hiç hatırlamıyoruz.
Biz, çocuklarımıza tarih boyunca her türlü eziyeti tattırmıştık ama hayvanlara kötü muamele edilmesine dayanamamış, meselá göçmen kuşlar için vakıflar kurmuş, atlara kötü muamele edilmesine padişah fermanıyla máni olmaya çalışmış, hattá yük beygirleri için ‘hafta tatili mecburiyeti’ bile getirmiştik.
MALATYA’daki çocuk yuvasında yaşananlar Türkiye’yi ayağa kaldırınca hem bu gibi kurumları, hem dayağı, hem de çocuklara yapılan ve işkenceye kadar varan kötü muameleleri tartışmaya başladık.
Ama, bu tartışma sırasında eski bir geleneğimiz, dayağın çocuk eğitiminin ayrılmaz bir parçası olduğu yolunda asırlardan buyana devam eden inancımız nedense hiç aklımıza gelmedi. Milletçe çocuksever olmamıza rağmen iyi yetişmeleri yahut sözümüzden çıkıp canımızı sıkmamaları için dayağın şart olduğuna inandığımızı, çocukları mektebe başlamalarının ilk gününde hocalara ‘Eti senin, kemiği benim’ diyerek teslim ettiğimizi, ‘Dayak cennetten çıkmadır’ yahut ‘Tekdirden anlamayanın hakkı kötektir’ gibisinden sözleri günlük konuşmamız sırasında dilimize pelesenk ettiğimizi nedense hiç hatırlamadık. Hele bir zamanlar sadece çocukların değil, hemen her yaşın korkulu rüyası olan ‘falaka’ kavramı bile hatırımızdan tamamen çıkmıştı.
Çocuklarımıza tarih boyunca tokattan ve dayağın daha binbir çeşidinden falakaya kadar hemen her türlü eziyeti tattırmıştık ama kalbimizin iyiliğinden olacak hayvanlara kötü muamele edilmesine dayanamamış, meselá göçmen kuşlar için vakıflar kurmuş, atlara kötü muamele edilmesine padişah fermanıyla máni olmaya çalışmış, hattá yük beygirleri için ‘hafta tatili mecburiyeti’ bile getirmiştik.
Bu sayfadaki kutularda, yük beygirlerine iyi davranılması için 16. asırda çıkartılan bir padişah fermanıyla İstanbul Belediyesi’nin 19. asırda yine beygirlerin fazla eziyet görmemeleri için hazırladığı bir talimatın metinleri yeralıyor.
Hayvanına fena davrananı bizzat padişah tepelerdi
HAYVANLARA hissettiğimiz muhabbetin en önemli belgesi, 1587’de Sultan Üçüncü Murad tarafından verilmiş olan bir fermandır.
Hükümdar, İstanbul Kadısı’na hitaben yazdırdığı fermanında beygir sahiplerinin atlarını iyi beslemelerini ve üzerilerine tahammül edebilecekleri ağırlıktan fazlasını yüklememelerini emrettikten sonra, Kadı’ya ‘Emirlerime uymayanların isimlerini şereflerle dolu makamıma bildireceksin ve ben de haklarından geleceğim’ diyor.
İşte, tarihçi Ahmed Refik tarafından bundan 80 sene kadar önce yayınlanan Üçüncü Murad’a ait fermanın günümüz Türkçesiyle metni:
‘...İstanbul Kadısı’na emirdir:
Mutluluklarla dolu makamıma gelen şikáyetlerden hasta, yaralı, nalsız ve semerleri harabolmuş bazı beygirlerin yük taşımakta kullanıldıklarını ve üzerlerine aşırı yük vurulduğunu öğrendim.
Taşıma işiyle uğraşanların beygirlerine bundan böyle tahammülün üzerinde yük koymaları, sakat ve zayıf beygirleri taşıma işinde kullanmaları yasaktır. Hayvanlar gayet iyi besleneceklerdir. Hayvanların sahipleri işlerini birkaç beygirle beraber gördükleri takdirde, beygirleri yola sıra halinde çıkartacak, kendileri arkadan yürümeyip en önde gidecek ve hayvanların dağılmalarına yahut etrafa zarar vermelerine máni olacaklardır.
Huzuruma sunulan bir başka bilgi de, İstanbul’daki iskelelerde hamallık eden beygir sahiplerinin, malını taşıdıkları kişilerden fazla para aldıkları şeklindedir. İskelelerdeki beygir sahiplerinin alacakları ücretler gidilecek yere göre değişmektedir ve kaç para verileceği de eskiden beri bellidir. Ama, artık bu ücretlerle yetinilmediğini ve birkaç kat para talep edildiğini öğrenmiş bulunuyorum.
Sana bu vaziyeti anlattıktan sonra şöyle buyuruyorum:
Yukarıda söylediklerime bundan böyle her şekilde itaat edilmesini sağlayacak ve emirlerime uymayanların isimlerini haklarından gelmem için şerefli makamıma sunacaksın. Emrimi siciline kaydedecek ve hamalların kethüdalarını da bu emrimden haberdar edecek ve aksine davranmaktan kaçınacaksın...’
YÜK ATLARI için haftanın bir gününü RESMEN tatil ilán etmiştik
OSMANLI İmparatorluğu’nda Danıştay ile Yargıtay arasında yüksek bir mahkeme olan ‘Meclis-i Válá’, 1856 yılında yük beygirlerinin eziyet görmesini önlemek için bir karar çıkartmış ve İstanbul Belediyesi’ni bu kararın uygulanmasını sağlamakla görevlendirmişti.
Prof. Dr. Vahdettin Engin’in Osmanlı Arşivleri’nde bulduğu ve İstanbul Belediyesi’nin, karar uyarınca 1856’nın 2 Ekim’inde yük beygirlerinin sahipleri için hazırladığı talimatta günümüzün Türkçesi ile şöyle deniyor:
‘...Yük beygirlerinin cuma günleri tatil yapmalarının, sahiplerinin bu tatil günlerinde çalıştırılmayan beygirlere binmemelerinin ve semerlerine demir çubuklar mıhlattırmamalarının eski bir ádetimiz olduğunu söylemeye gerek yoktur.
Fakat bir müddetten beri bu usule riayet edilmemekte, hayvanlar cuma günleri de çalıştırılmakta, üstelik çalışmayan beygirler o günlerde sahipleri tarafından binek hayvanı olarak kullanılmaktadır.
Hiç de hoş olmayan bu gibi uygulamalar, üstelik cáiz de değildir.
Meclis-i Válá’dan çıkan ve belediyemize gelen bir karar uyarınca, beygirlere bundan böyle cuma günleri tatil yaptırılacak ve semerlerinin üzerine çivi mıhlattırılmayacaktır. Ayrıca, yine bu hususta beygir sahipleri ile ekmek ve sebze taşıyan esnafın kethüdalarına da gerekli tebligatta bulunulacak, esnaf devamlı olarak kontrol altında tutulacaktır.’
Falakayı tatmış yazarın mektep dayağı hatıraları
TÜRK Edebiyatı’nda, çocuklara uygulanan şiddetin, özellikle de dayak bahislerinin en ayrıntılı şekilde yeraldığı eser, Ahmed Rasim’in ‘Falaka’ isimli kitabıdır.
Yazar, eserinde çocukluk yıllarının mektep hatıralarını anlatmış, o devrin başta gelen dayak metodları, özellikle de falaka konusunda ayrıntılı bilgiler vermiştir.
Ahmed Rasim, falakada kızılcık veya fındık değnekleri kullanıldığını, sopanın suçun derecesine göre vurulduğunu söyledikten sonra, hafiften ağıra doğru dört çeşit dayak olduğunu yazar ve bu dayak çeşitlerini ‘Mest üstüne ‘hafif’, mest çıkartılarak çorap üstüne ‘az ağır’, yalın ayak tabanına ‘ağır’, ıslak yalın ayak tabanına ‘çok ağır’’ diye sıralar.
Aşağıda, Ahmed Rasim’in ‘Falaka’ isimli eserinden bu dayakla ilgili bir bahis yeralıyor:
‘...Ağır falaka dayağı yiyenlerin ekserisi, ayakları falakadan kurtulur kurtulmaz yürüyemeyerek kıçın kıçın, sürüne sürüne bahçeye kadar gider, oradaki musluk altında ağrılarını teskin ederlerdi.
Bir gün kapıdan içeriye iki erkek, birinin sırtında tabanlarına basamayan bir çocuk, arkalarında mangal kapağı yaşmaklı, çifte etek feraceli iki kadınla girdiler, doğruca hocanın önüne gittiler. Bu çocuk daha dün falaka dayağı yemişti, bugün de anasının babasının hatırı için mi dayak yiyecekti?
Erkeklerden biri çocuğu yere oturttu; kunduralarını, çorabını çıkarttı, birdenbire doğrularak:
- Hoca efendi, bu ne hal?.. dedi.
Öteki de bağıra bağıra:
- Biz size çocuğumuzu teslim ettikse okut diye teslim ettik. Bak, iki tırnağı düşmüş, bütün parmakları mosmor, Aksaray’da Yahudi hekime götürdüm, ölür diyor!.. dedi.
Erkeklerden uzun boylusu:
- Ben şimdi senin sarığını boynuna dolar, eşek sudan gelinceye kadar o sopalarla kemiklerini kırarım ama ne yapayım ki Hafız-ı Kur’ansın zálim herif!.. diye bağırdı.’
Meclis’teki hayalet de bir şey mi? Hortlayan yeniçeriler evlere saldırmışlardı
Kasım 06, 2005 00:206dk okuma
Paylaş
Nuray Babacan’ın Meclis’te görülen hayalet konusunda Hürriyet’te yayınlanan haberi, bana bu gibi hortlak hikáyelerinin bir zamanlar bizzat devlet tarafından çıkartıldığını, hattá resmi gazeteye kadar girmiş olduğunu hatırlattı.
İşte, ‘resmi hortlak’ hikáyelerimizden bir örnek: Devlet, İkinci Mahmud’un 1826’da Yeniçeri Ocağı’nı ortadan kaldırmasından sonra yeniçerilerin bütün hatıralarını yoketmek maksadıyla bir söylenti çıkartır: Güya, Bulgaristan’ın küçük bir kasabasında hortlayan yeniçeriler kasaba sakinlerine musallat olmuşlar ve yaşanan uğursuzluklara hortlaklara ait cesedlere kazık çakılması, kalplerinin kaynatılması ve nihayet yakılmalarıyla son verilebilmiştir. Söylentinin halkta yarattığı nefret sayesinde yeniçerilerden kalan son hatıralar da yokedilecek ve 6 Ağustos 1833 tarihli ‘Takvim-i Vekayi’de, yani o zamanın resmi gazetesinde de yeralan haber, ‘kışkırtma’ ve ‘yanlış bilgilendirme’ konularında tek olarak kalacaktır./images/100/0x0/55ea490ef018fbb8f8760378
NURAY Babacan’ın Hürriyet’te hafta içerisinde çıkan yazısı sayesinde, Meclis’te hayaletlerin de varolduğunu öğrendik. Şimdi, pencerelerden süzülüp giden bedensiz varlığın kimin hayaleti olduğunu ve Meclis’te ne aradığını tartışıyoruz.
Bugün hepimizi şaşırtan ama şaşırtırken tebessümler yaratan bu gibi hortlak hikáyeleri, halkı bazı kişilerden yahut gruplardan soğutmak maksadıyla bir zamanlar bizzat devlet tarafından çıkartılmış, hattá 1833’ün 6 Ağustos günü yayınlanan Takvim-i Vekayi’ye, yani o zamanın resmi gazetesine kadar girmişti.
İşte, bundan 172 yıl önce halkı teláşa düşüren bu ‘resmi’ hortlak hadisesinin ayrıntıları:
Osmanlı tahtında İkinci Mahmud vardır, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının üzerinden birkaç sene geçmiş ama yeniçerilere uygulanan sert muamele halk arasında ‘vahşet’ diye yorumlanmış ve bir zamanlar devletin başına belá kesilen bu askeri teşkilát ‘mazlum’ kabul edilir olmuştur.
Yeniçerilerin hatıralarının halkın gözünde iyice aşağılanması için herkesi korkuya düşürecek bir söylentiye ihtiyaç vardır ve saray, bu maksatla ‘cadı’ ve ‘hortlak’ hikáyesine başvurur.
6 Ağustos 1833 günü yayınlanan zamanın resmi gazetesi ‘Takvim-i Vekayi’de, şimdi Bulgaristan’ın sınırları içerisinde kalan o devrin Tırnovi kasabasının kadısı Ahmed Şükrü Efendi’nin kaleminden iki yeniçerinin hortlayıp ‘cadı’ háline geldikleri ama icaplarına bakıldığı yolunda bir mektup yayınlanır. Ahmed Şükrü Efendi’nin yazdığına göre, kasabada ortaya çıkan cadılar gün batımından sonra evlere dadanıp erzak námına ne varsa çalmakta, hattá yüklüklerdeki yorgan, şilte, yastık ve bohça gibisinden eşyaları bile didikleyip açmaktadırlar. Üstelik zaman zaman insanların üzerine taş, toprak ve çanak-çömlek attıkları bile olmakta ama hiçkimse bu cadıları görememektedir.
Cadılar günün birinde insanlara saldırmaya da başlarlar. Saldırıya uğrayanlar, ‘Üzerimize manda çökmüş gibiydi’ demektedirler.
Bu gibi hadiselerin artması üzerine İslimye’de yaşayan ve ‘cadı çıkartmakla’ şöhret yapan Nikola isimli bir Rum’a müracaat edilir ve ‘Gel, bizi kurtar’ denir. Nikola, cadıları bulması karşılığında 800 kuruş talep eder. Tırnovi halkı değil 800, 8 bin kuruş bile vermeye razıdır ve Nikola’yı pazarlık bile etmeden hemen kasabaya çağırırlar.
Cadı avcısı yanında getirdiği üzeri resimli bir tahtayla kasaba mezarlığına gider. Tahtayı dört bir yöne doğru çevirir ve nihayet resmin işaret ettiği mezarların ‘cadılı’ olduğunu söyler. Mezarlar, Ali Alemdar ve Abdi Alemdar adlarında, ecelleriyle ölmüş olan iki yeniçeriye aittir. Hemen kazılırlar ve seneler önce gömülen cesedlerin yarım misli büyümüş, kıllarıyla tırnaklarının da birkaç kat uzamış olduğu görülür.
Nikola’ya göre, cadı haline gelen yeniçerilerin sonsuza kadar ortadan kaldırılmaları için karınlarına birer ağaç kazık saplanması ve kalplerinin kaynar suya atılarak haşlanması gerekmektedir. Cesedler mezardan çıkartılır, Nikola’nın söyledikleri yapılır ama çabalar bir işe yaramamış ve cadılar cadılıklarını sürdürmeye, insanları rahatsız etmeye devam etmişlerdir. Nikola, bu defa ‘Cesedleri yakın’ der, halk müftü efendiden izin aldıktan sonra her iki cesedi de bir güzel, çatır çıtır yakıverir. Cadı avcısının tavsiyesi doğru çıkmış ve kasaba hortlak belásından kurtulmuştur!
Kadı Ahmed Şükrü Efendi’nin bu hádiselerden bahseden mektubunun o zamanın resmi gazetesinde yayınlanmasından sonra, Sultan Mahmud ‘İstanbul halkını da cadılardan korumamız lázım’ diyerek İstanbul’da vaktiyle yeniçeriler tarafından kullanılmış olan birkaç binayla beraber mezarlıklardaki yeniçeri taşlarını da kırdırıp ortadan kaldırır. Tırnovi hortlakları hikáyesi işe yaramış, halkın yeniçerilerin hatıralarından bile nefret etmesi sağlanmış ve bu arada yeniçerilere ait son izler de başarıyla yokedilmiştir.
Meclis’te görülen hortlak da böyle bir işe yarar mı dersiniz?
Ankara’daki hayaleti sadece Paris Kontu Henri bulabilir/images/100/0x0/55ea490ef018fbb8f876037a
MECLİS Başkanı Bülent Arınç’a bir teklifim var: Fransa tahtının várisi olan ve ‘Paris Kontu’ unvanını taşıyan Henri d’Orleans’ı, hemen Ankara’ya davet etsin. Zira, Meclis’teki hayalet meselesini çözebilecek tek kişi, Paris Kontu Henri’dir.
Orleans Hanedanı’nın mensubu ve Fransız tahtının várisi olan prensler ‘Paris Kontu’ ve ‘Fransa Dükü’ ünvanlarını taşırlar. Paris Kontu’na ‘Monseigneur’, yani ‘Efendimiz’ denir. Orleans prenslerinin, nesilden nesile devam eden bir de yetenekleri vardır: Medyumluk ve hayalet avcılığı.
Bu yeteneğin hanedanın en önemli krallarından olan, 1226 ile 1270 seneleri arasında hüküm süren ve 1297’de aziz ilán edilmesinden sonra ‘Saint Louis’ diye anılan büyük cedleri Dokuzuncu Louis’ten geldiğine inanılır. Orleans Prensleri’nin asırlardan buyana ruh celseleri yaptıkları yani ruhlarla temas ettikleri ve tıbbın çare bulamadığı bazı hastalıkları tedavi edebildikleri anlatılır; hayalet avcılığı, huzursuz ruhları bulup sakinleştirme ve kayıp mezarları ortaya çıkarma konularında üzerlerine hiç kimsenin olmadığı söylenir. Orleans Hanedanı’nı yakından tanıyan Fransızlar’a göre asıl güç ailenin reisi olan prenste yani tahtın várisindedir; onun ölümüyle en büyük erkek evládına geçer ve bu işlerin tek üstadı da, Fransız tahtının şimdiki várisi Paris Kontu Henri’dir.
Paris Kontu davet üzerine bazen tek başına, bazen de ailesinin diğer mensuplarıyla beraber içerisinde hayaletlerin dolaştığına inanılan tekinsiz şatoları ziyaret ediyor, gittiği mekánlarda transa girerek hayaletle önce konuşuyor, sonra hayaletin mutlaka o civardaki mezarını buluyor ve hayaleti yani huzursuz ruhu mezara girip bir daha çıkmamaya ikna ediyor.
Ayrıntıya girmeden, kısaca söyleyeyim: Ben, Paris’te bundan birkaç sene önce Henri d’Orleans’ın yaptığı ve sadece birkaç dakika devam eden bir ruh celsesinde bulundum ve önümüzdeki koskoca yemek masasının kendi kendine hareketlenmesine bizzat şahit oldum.
İşte bu yüzden, Meclis Başkanı Bülent Arınç’a Meclis’teki hayaleti bulup huzura kavuşturabilecek tek kişinin, Paris Kontu Henri olduğu konusunda garanti veriyorum!
Hayalet dediğin çeşit çeşittir
DİLİMİZDE hayalet karşılığı olarak kullanılan ama şimdi çoğunu unuttuğumuz bazı kelimeler vardır. İşte, bunların birkaçı:
GULYABANİ: Farsça ‘gol-i beyábáni’ sözünden gelir ve insanın ansızın karşısına çıkan hayalet ve hortlak anlamında kullanılır. Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın 1912’de yayınlanan aynı isimli romanı, gulyabani ve hortlak inançlarını ele alıp bu inanışlarla ince bir şekilde alay etmiştir.
KARAKONCOLOS: Rumca ‘klikantzaris’ kelimesinden gelir ve yine hayalet ve hortlak karşılığıdır. İstanbul folklorunda, karşısına ansızın karakoncolos çıkanlar hortlağın saldırısından kurtulmak için içerisinde mutlaka ‘kara’ kelimesinin geçtiği bir söz söylemek zorundadırlar.
ÇARŞAMBAKARISI: Dişi hortlaklara verilen isimdir. Bu söz üstübaşı dağınık, pasaklı ve pejmürde kadınlar hakkında da kullanılır.
ECİNNİ: Arapça’da ‘cin’ kelimesinin çoğulu olan ‘ecinne’ sözünden gelir. Boş ve metruk mahallerde yaşadığına ve buralardan geçen insanların birdenbire karşısına çıktığına inanılan hayaletlere ‘ecinni’ denir. Ecinnilerin hırsızlık yaptıkları, evlerden ufak-tefek eşya çaldıkları söylenir.
ALBASTI: Lohusa kadınlarda doğumdan hemen sonra görülen ve yeni doğmuş çocuklarda da rastlanan ateşli bir hastalıktır. Albastı aslında bir mikroptan kaynaklanır ama halk arasında yeni doğum yapmış kadının yedi gün boyunca tekbaşına bırakılması üzerine kadına veya çocuğa ‘alkarası’ adında bir cinin musallat olduğuna ve hastalığı bu cinin yarattığına inanılır.
Yıldıznameler
Kasım 13, 2005 00:425dk okuma
Paylaş
Hürriyet’te yarından itibaren ‘Padişahların Yıldız Falları’ başlığıyla iki gün devam edecek bir yazı dizisi yayınlayacağım.
Dizide bundan asırlarca önce zamanın hükümdarları için kaleme alınmış ve sonradan hemen herkes tarafından kullanılmış olan ama bugün unutulan, şimdi elyazması kitaplıklarında muhafaza edilen, ‘yıldızlara bakarak geleceği öğrenmeye yaradıklarına’ inanılan ve adına ‘Yıldızname’ denen eserlerden yaptığım bazı alıntılar yeralacak. Yıldıznamelerde neler yok ki? Savaş açılması için en uygun vaktin ne zaman olduğundan tutun, hangi yıldızın ne çeşit aşk derdine devá olacağına, kol ve bacak ağrılarının hangi günlerde artacağına ve hattá hayırlı evlád sahibi olma yollarına kadar aklınıza ne gelirse, herşeyin cevabı saray müneccimlerinin yazdığı yıldıznamelerde.
HÜRRİYET’te yarından itibaren ‘Padişahların Yıldız Falları’ başlığıyla iki günlük bir dizi yayınlayacağım.
Dizide, bundan asırlar önce yazılmış olan ve kitaplıklarımızın, özellikle de elyazması kitaplıklarımızın raflarında o devirlerden buyana kapakları açılmadan bekleyen, ismine ‘Yıldızname’ denen ve ‘yıldızlara bakarak geleceği öğrenmeye yaradıklarına’ inanılan bazı eserlerden yaptığım alıntılar yeralacak.
Bundan üç ay önce yazdığım ‘Kasalarda Saklanan Gizli Büyü Kitapları’ isimli dizide de söylemiştim: Türkiye kütüphaneleri yüzlerce senelik elyazmalarının hem sayıları, hem konuları, hem de kaliteleri bakımından dünyanın önde gelen kültür merkezleridir. İstanbul’daki Süleymaniye, Köprülü, Nuruosmani, Ali Emiri, Topkapı Sarayı yahut Konya’daki Mevláná ile Yusuf Ağa gibi daha birçok elyazması merkezimiz dünya çapında yazma eser hazinesi olmalarının yanısıra Avrupa’daki benzerleriyle, meselá Fransızlar’ın Bibliotheque National’i yahut İngilizler’in British Library’si ile rahatça boy ölçüşebilecek, hatta birçoğunu geride bırakabilecek zenginliktedir.
YILDIZLARİLMİ
Bu kitaplıklarda öyle her okuyuculara gösterilmeyen bazı ‘değişik’ eserler de muhafaza edilir. Bu eserlerde ya başka bir álemle yani ‘öteki dünya’ ile temasa yaradığı söylenen bilgiler verilmekte, ya büyünün ve cinler álemi ile temasın usulleri anlatılmakta veya ‘ebced’, ‘remil’ ve ‘cifir’ denilen geleceği belirlemede kullanıldıklarına inanılan metodlar öğretilmektedir.
Bir kısım eserler ise ‘ilm-i nücum’ yani ‘yıldızlar ilmi’ hakkındadır. Ama bu ilimde yıldızlar başka bir maksatla ele alınmakta, nücum kitaplarında gök cisimlerinin fiziki özellikleri, astronomik meseleler yahut uzayın derinlikleri değil, yıldızların ‘geleceği tahmin vasıtası’ olarak kullanılması konu edilmektedir.
Nücum ilmiyle uğraşana ‘müneccim’ denir ve iyi bir müneccimin aynı zamanda çok iyi bir astronom olması şarttır! İşte, önceleri padişahlar için yazılan ve daha sonraları hemen herkes tarafından geleceğe ait birşeyler öğrenebilme hevesiyle büyük rağbet gören yıldıznameler, bu müneccimlerin eserleridir. Dolayısıyla, hakiki bir yıldızname öyle sıradan bir fal kitabı değildir, içerisinde o devirde astronomi konusunda bilinen ne varsa yazılıdır ve eserde bütün bunlara iláveten, gök cisimlerinin hareketlerinin yorumlanması vasıtasıyla geleceğin belirlenmesi ile ilgili dersler de verilir.
Yıldıznamelerde yazılı olanlar aslında bize değil bütün insanlığa aittir ve binlerce seneden buyana yıldızlara bakarak geleceği öğrenmeye çalışmış olan insanoğlunun ortak kültür varlığıdır. Ama, nücum ilmi, yıldıznameler ve müneccimler ile günümüzün astrolojisi ve astrologları arasında önemli farklar vardır: Müneccim, aynı zamanda astronom, yani gök bilimcisidir. Bugünün astrolojisinin burçları ve gezegenleri temel almasının aksine nücum ilminde o devirde bilinen yıldızlar ve bütün öteki gök cisimleri de işin içine girerler. Dolayısıyla, müneccimlere göre geleceğin esrarı sadece 12 adet burç ile birkaç gezegene değil, yüzlerce ve hatta binlerce yıldıza dayanır ve bütün bu gök cisimlerinin hareketinden geleceğin tahminine çalışılır.
YARINI BEKLEYİN
Yarın başlayacak olan yazı dizisinde, vakti zamanında padişahlar için yazılmış yıldıznamelerden alıntılar yapacak ve eskilerin gök cisimlerine bakarak geleceği tahmin metodlarından örnekler vereceğim. Bu tahminlerde neler yok ki? Savaş açılması için en uygun vaktin ne zaman olduğundan tutun, hangi yıldızın ne çeşit aşk derdine devá olacağına, kol ve bacak ağrılarının hangi günlerde artacağına ve hattá hayırlı evlád sahibi olma yollarına kadar aklınıza gelen her sorunun cevabı, yıldıznamelerde!
Dördüncü Murad içkiyi günah olduğundan değil, muhaliflerin toplanmasını önlemek için yasaklamıştı
HÜRRİYET’in, AKP’li belediyelerin uyguladığı içki yasağı konusunu gündeme getirmesinden sonra AKP Eskişehir Milletvekili Murat Mertcan, içki yasağının Dördüncü Murad dönemini hatırlattığını söyledi ve ‘İçkiyi, Dördüncü Murad bile yasaklayamamıştı’ dedi.
Buraya kadar gayet doğru! Dördüncü Murad içkicilere karşı tatbik ettiği bütün şiddete ve aldığı onbinlerce cana rağmen içkinin, daha doğrusu o devrin en önemli ve en başta gelen alkollü içkisi olan şarabın içilmesinin önünü alamamıştı.
Ama hata, hattá hepimizin sık sık düştüğü hata işte buradan sonra başlıyor ve Dördüncü Murad’ın içkiyi ‘günah olduğu’ için yasakladığını zannediyoruz.
Sultan Murad sadece içkiyi değil, tütünü de yasak etmiş ve müptelálarının kellesini kesmişti ama yasağın ardında dini değil sadece siyasi sebepler ve hükümdarın iktidarını daha da güçlü kılma çabası vardı.
Bakın, nasıl:
Dördüncü Murad 1624’te tahta çıktığı sırada henüz 12 yaşındaydı ve iktidar, annesi Kösem Sultan ile vezirlerin ellerindeydi. Hükümdarın otoritesini tesis etmesi için birkaç yıl daha geçmesi gerekecekti.
Genç padişah devlet işlerine yavaş yavaş hákim olmaya başladığı sırada, 1633’te İstanbul’da büyük bir yangın çıktı ve şehrin beşte dördü bir anda kül oluverdi. İmparatorluğun dört bir yanında devam eden ve alınan bütün tedbirlere rağmen bastırılamayan isyanlarla seneler boyu yaşanan ekonomik dertlerin üzerine böyle bir feláketin gelmesi, halkta daha fazla memnuniyetsizlik yaratmış ve hemen her yerde hem hükümdarın, hem de devletin aleyhinde konuşulur olmuştu. Saraya karşı muhalefet giderek artıyordu ve muhaliflerin mekánı, tütün tiryakilerinin müdávimi oldukları kahvehanelerdi.
Hükümdar işte bu sebeple, yani muhalefeti susturmak ve rahatça oturup konuşabilecekleri mekánlar bulmalarının önüne geçebilmek için önce kahvehaneleri kapattı ve tütün içilmesini yasak etti. Ama çeneler bir türlü tutulmayıp kahvehanelerin yerini de meyhaneler alınca, bir sene sonra bu defa meyhaneler kapatıldı ve içki yasağı geldi. Padişah, yasağa uyulup uyulmadığını bizzat ama çok sıkı ve sert bir şekilde denetledi ve tütün yahut içki kullanan binlerce kişinin canını aldı.
Geçmişte hemen her devlet din kavramını işine geldiği ve menfaatine uyduğu şekilde kullanmıştı ve bu durum Osmanlı İmparatorluğu’nda da sözkonusuydu. Yasağın arkasında siyasi sebepler bulunmasına rağmen dini kullanma geleneğine Dördüncü Murad da uydu. İçki ve tütün yasağının gerekçesini din ile irtibatlandırdı, hattá ‘Kadızádeliler’ denilen ve o devir sosyal hayatında son derece etkili olan gayet tutucu bir grubun görüşlerini benimsemiş göründü ve yasağı Kadızadeliler’in düşüncelerine dayandırdı.
KENDİSİ İÇKİDEN ÖLDÜ
Yasak, Dördüncü Murad’ın iktidarı boyunca sürecek, içki ve tütün kendisinden sonra tahta geçen kardeşi Sultan İbrahim zamanında serbest bırakılacak ama Dördüncü Murad, bizzat yasak ettiği içkiden hiç vazgeçmeyecek ve 1640’ın 9 Şubat’ında hayata henüz 29 yaşındayken içki yüzünden veda edecekti.
Dördüncü Murad’ın tütünü ve içkiyi yasaklamasını sebebini geniş şekilde öğrenmek isterseniz, günümüzün önde gelen genç tarihçilerinden olan Dr. Erhan Afyoncu’nun geçtiğimiz günlerde yayınlanan ‘Osmanlı’nın Hayaleti’ isimli kitabının bu konu ile ilgili bahsini okuyun. Hükümdarın koyduğu içki yasağının dini sebeplerden değil, sadece ve sadece iktidarının güçlenmesi için tatbik edildiğini görür ve yasağın gerisinde yatan sebepleri bütün ayrıntılarıyla öğrenebilirsiniz.
Aşk derdinden savaş kazanmaya ve şifaya kadar her türlü çare burada
Kasım 14, 2005 00:006dk okuma
Paylaş
Bugün ‘astroloji’ adı verilen, gök cisimlerinin hareketinden geleceği öğrenme merakına İslam dünyasında ‘ilm-i nücum’ yani ‘yıldızlar ilmi’ denirdi ve ilm-i nücum, astrolojinin temeli ama çok daha kapsamlı háli idi.
İlm-i nücumun üstadlarına ‘müneccim’, müneccimler tarafından kaleme alınımış eserlere de ‘yıldızname’ adı verilirdi ve yıldıznámelerde gök cisimleri vasıtasıyla akla gelebilecek hemen her sorunun cevabını bulmak mümkündü. Bu yazı dizisinde, şimdi elyazması kütüphanelerimizde muhafaza edilen asırlar öncesinden kalma yıldıznamelerden bazı bölümler yeralıyor. Yüzlerce yıllık nücum ilmi kitapları bu sayfada ilk kez günışığına çıkarken, bir hususu da unutmamamız gerekiyor: Yıldızlardan medet ummak geçmişi binlerce sene öncesine dayanan folklorik bir inançtır, dolayısıyla bugün sadece bir araştırma konusudur ve bu bahislerin artık ‘uygulama’ maksadıyla değil, ‘geçmişi öğrenme’ maksadıyla okunmaları gerekir.
İlm-i nücum’, ‘müneccim’ ve ‘yıldızname’... Bu üç söz, asırlar boyunca kadın-erkek, her yaştan hemen herkesin merakını çekmiş, sıkıntıların hallinde ve gelecek konusundaki merakın tatmininde hep bu kavramlardan medet umulmuştu.
‘İlm-i nücum’ ‘yıldızlar ilmi’; daha doğrusu ‘yıldızlar vasıtasıyla geleceği öğrenme işi’ demekti ve bugün ‘astroloji’ diye bilinen modern yıldız falının astronomik esaslara dayalı temeli ve çok daha kapsamlı háli idi. Bu işin üstadına ‘müneccim’, müneccimler tarafından kaleme alınımış eserlere de ‘yıldızname’ denir ve yıldıznamelerde gök cisimlerinin hareketlerinin hemen her derde devá olduğu anlatılırdı.
İyi bir müneccimin iki özelliğe sahip olması şarttı: Astronomiyi çok iyi bilmesi ve yıldızların hareketinden geleceği okuma yeteneğini taşıması... Dolayısıyla bir müneccim aynı zamanda astronom, yani gök bilimcisiydi. Nücum ilmi bugünün astrolojisinin temel aldığı burçlarla ve gezegenlerle sınırlı kalmaz, o devirde bilinen yıldızlar ve bütün öteki gök cisimleri de işin içine girerler, gökyüzü ‘menzil’ denilen 28 parçaya taksim edilir ve binlerce yıldızın menzillere göre dağılımı ayrıntılı bir şekilde yorumlanırdı.
SARAYIN KADROLUSU
İslam dünyasında Emevilerden itibaren Osmanlılar’ın son dönemine kadar hükümdar saraylarında kadrolu müneccimler bulunurdu ve saray münecciminin iki ana görevi vardı: Takvim hazırlamak ve zamanın hükümdarının yıldızına bakmak, yani geleceğini tahmin etmek...
Müneccim, yıldızlardan geleceği iki aşamada okur, hükümdarın veya bir başka kişinin doğumundan ölümüne kadar başında geçecek olanları tahmine ‘meválid’, o kişi için uğurlu ve uğursuz anların belirlenmesine de ‘İhtiyárát’ denirdi. Saray müneccimleri, hükümdarlar için bu maksatla listeler hazırlar ve listelerde uğurlu zamanları saatlere ve dakikalara kadar yer verirlerdi.
İşte, bütün bu tahminlerin ne şekilde yapıldığını anlatan bilgilerin yeraldığı eserlere ‘Yıldızname’ denir ve yıldıznamelerde burçlarla yıldızların özellikleriyle uğurlu ve uğursuz saatlerin yanısıra hangi işin ne zaman yapılması ve hattá hangi cinlerden yardım istenmesi gerektiği de anlatılırdı.
YILDIZIN KOKUSU
Bir yıldıznamede, akla gelebilecek hemen her sorunun cevabını bulmak mümkündü. Savaşa güneş hangi burçtayken girilmesinden hayırlı evládın hangi gün saat ve kaçta dünyaya geleceğine, karşılıksız aşk çekenlerin dertlerine deva bulabilmek için hangi yıldızın doğmasını beklemek zorunda olduklarından kokuların ve buhurların yıldızları nasıl etkilediğine, günün hangi saatinde hangi buhurun yakılması gerektiğinden hangi yıldızın hangi cinle ilişkisi bulunduğuna ve yıldızlar vasıtasıyla cinlerden nasıl yardım isteneceğine kadar her derdin devásı yıldıznamelerdeydi.
Yandaki kutularda şimdi elyazması kütüphanelerimizde muhafaza edilen asırlar öncesinden kalma yıldıznamelerden bazı bölümler yeralıyor. Yüzlerce yıllık nücum ilmi kitapları bu sayfada ilk kez günışığına çıkarken, bir hususu da unutmamamız gerekiyor: Yıldızlardan medet ummak geçmişi binlerce sene öncesine dayanan folklorik bir inançtır, dolayısıyla bugün sadece bir araştırma konusudur ve bu bahislerin artık ‘uygulama’ maksadıyla değil, ‘geçmişi öğrenme’ maksadıyla okunmaları gerekir.
YILDIZNAME SÖZLÜĞÜ
SA’D DURUMU: Yıldızın göğün en yüksek derecede bulunması háli. Yıldızı sa’d ánında iken doğan çocuğun talihi son derece açık olur.
NAHS: Yıldızın, göğün en aşağı derecesinde olması háli. Yıldızı bu durumda ilen doğan çocuğun talihi kapalı ve hayatı feláketlerle doludur.
MÜSTEVLİ: Yıldızın kendi mekánında bulunması háli. Bu anda doğan çocuğun talihi son derece açık olur.
SEHİM: Yıldızların boylam dereceleri arasındaki ilişkiden hareker ederek çıkartılan sayı. Sayı ne kadar büyük olursa, talih de o kadar açık olur.
İTTİSAL: Bir yıldızın başka bir yıldıza yetişmesi. Talihi ittisal halindeki yıldıza bağlı olan kişi, rakiplerini her zaman bertaraf eder.
İNSIRAF: Bir yıldızın başka bir yıldıza yetişmek üzereyken hızını kaybedip geri kalması. Talih, bu durumda geriler ve kişinin şansı kapanır.
NURDAN IRAK YILDIZ: Birbiriyle uyumlu bir ilişki içerisinde bulunan yıldızlardan birinin ışığını kaybetmesi. Nurdan ırak kalma hálinde áşıklar arasındaki sevgi biter, hükümdarlar savaşta yenilir ve dostlar düşman olurlar.
HÁLİ YILDIZ: Karanlık bir bölgede bulunan yıldızın harekete geçmesi ama aydınlık bölgeye ulaşamaması. Bu durumda kişinin talihinde hiçbir değişiklik olmaz ama yıldız aydınlık bölgeye geçmeyi başardığı takdirde, talihte düzelme görülebilir.
KETHÜDA: Uzaklardaki bir yıldızdır ve dünyaya yeni gelmiş çocuğun kaç sene yaşayacağı, bu yıldızın parlaklık derecesine ve diğer bazı yıldızlarla arasındaki orana göre hesap edilir. Kethüda’nın derecesine ‘hilác’ denir ve ömrün uzunluğu ile hilác arasında doğru orantı vardır.
REDDÜ’N-NUR: Bir yıldızın başka bir yıldıza yetişmesi, yani İttisal halinde ortaya üçüncü bir yıldızın çıkması ve iki kişi arasındaki iyi münasebetleri bir anda bozması.
CEMÜ’N-NUR: Reddü’n-nur durumunun tersi, yani birbiriyle uyuşan iki yıldızın arasına üçüncü bir yıldızın girmesi ama ilk iki yıldızın muhabbetinin daha da artması. Böyle bir durumda hükümdarlar dünyaya hákim olurlarken sevgililer arasındaki aşk daha da artar.
İŞKÁL: Birbiriyle uyuşan iki yıldızın arasına vaziyeti şüpheli bir başka yıldızın girmesi. Üçüncü yıldız diğer ikisinin ışığını keserse, talihleri bu yıldıza bağlı olan kişiler düşman olurlar. Yıldızın gitmesi hálinde münasebetler iyiye döner ama mutlaka bir soğukluk yaşanır.
Karşılıksız aşkın devásı, güneş boğa burcuna girince bulunur
Yıldıznámelerde astronomi konusundaki açıklamaların ve gezegenlerle yıldızların birbirleriyle yaptıkları açıların yorumlanmasından sonra bazen burçları ve yıldızları etkileyen meleklerle ve cinlerle temasın usullerine de yer verilir.
İşte, bu şekildeki açıklamalardan biri: 16. asırda kaleme alınmış bir yıldıznámede karşılıksız aşkın çaresinin güneşin boğa burcuna girdiği sırada ortaya çıkacağı söyleniyor ve güneş burcun yedinci derecesine ulaştığı anda Kıytagoroş isimli melek ve cin karışımı bedensiz varlıkla temas kurulması gerektiği anlatılıyor:
‘...Karşılıksız aşk çekenler, dertlerine devá bulmak için güneşin boğa burcuna girmesini beklemek zorundadırlar.
Boğa burcunun içinde 32, dışında da beş adet yıldız vardır ve burçla yıldızlar kamerin, yani ayın etkisi altındadır. Burcun en parlak, hattá çıplak gözle bile görünebilen yıldızına ‘deberán’ adı verilir. Deberán’a yakın olan ve ‘kelbeyn’ yani ‘iki köpek’ denilen iki küçük yıldız da erkekle kadının birbirine uygun olup olmadığına karar vermeye yarar.
YILDIZIN MELEKLERİ
Güneş boğa burcuna girdiği zaman káinatın aşağı taraflarından ‘Nagmagayil’ adında bir melek çıkar ve güneşe vekil olarak hükmetmeye başlar. Bu meleğin emrinde 700 bin melek vardır ve meleklerin herbiri, kendilerine hizmetkárlık eden 700 bin meleğe sahiptir. Güneşin gücü öylesine fazladır ki, her hizmetkár melekler bile 700 bin cine sahiptirler.
Burca giriş tamamlandığı zaman, meleklerle cinler güneşin gücüne sahip olurlar ve Nagmagayil herşeye hükmetmeye başlar. Nagmagayil insanoğluna benzer ama iki kanadı vardır. Hükmettiği cinler arasında gücü en fazla olanın ismi ‘Kıytagoroş’tur ve iki başlı bir sığırı andırır. Üzerinde yine iki başlı bir hüdhüd kuşu yuva kurmuştur.
Áşık düşen ama aşkının karşılığını göremeyen kişi, güneş boğa burcuna girip yedi derece kadar ilerlediği zaman Nisan yağmuru suyu, misk ve safran karışımı mürekkeple Kıytagoroş’un tılsımını bir káğıda yazıp bir ocak altına gömdüğü takdirde áşık olduğu kişiyi kendine çözülmeyecek şekilde bağlar. Ama, yazış sırasında bazı kurallara uyması şarttır: Tılsımı yazarken, Müşteri yıldızının hoşlandığı tütsüyü yakacak ve ‘Ahidnáme-i Süleyman’ duasını tekrar tekrar okuyacaktır. Sonra, bütün bu duaları bir başka tılsıma yazıp güneş burcun yedinci derecesinden çıkmadan önce Allah’a cán ü gönülden dua edecektir.
İKİZLERDEN KORKUN
Bu söylediklerimiz, erkek veya kadın olsun herkes tarafından tatbik edilebilir ama herşey güneşin burcun yedinci derecesinde bulunduğu sırada tamamlanması şarttır ve evlendikleri takdirde doğacak çocukları erkek olur.
Ancak iş uzar ve güneş o sırada ikizler burcuna girecek olursa, herşeyin derhal bırakılması gerekir, zira ikizler burcunda bulunan ‘Mebsut’ isimli yıldızın güneşle karşı karşıya gelmesi gönül işleri bakımından son derece fenadır ve mutsuzluk getirir’
Boğa kadınının şifası narsuyunda, İkizler kadınının devası da horoz ibiğindedir
Kasım 15, 2005 00:006dk okuma
Paylaş
Müneccimler padişahlar için hazırladıkları yıldıznamelerin yanısıra, halka genel bilgiler veren daha basit yıldıznameler de kaleme aldılar.
Padişah yıldıznamelerinde gelecek zamanlar saat saat anlatılırken, halk için yazılan eserlerde daha ziyade aşk, hasret ve parasızlık gibi konulara ağırlık verilirdi. İşte, zamanın önde gelen müneccimleri tarafından değişik asırlarda hazırlanmış olan yıldıznamelerde bulunan ve hemen her konudan bahseden gelecek tahminlerinden bazıları...
Padişah yıldıznamelerinde gelecek saat saat ve ayrıntılarla yorumlanırken, halk için kaleme alınmış olan bu çeşit eserlerde daha genel ifadeler kullanılır.
Böyle bir yıldıznameden naklettiğim aşağıdaki metinde, beş ayrı burca mensup kadınların değişik yıldızların etkisi altına girmeleri halinde hayatlarının ne şekilde geçeceği yolundaki kehanetler yeralıyor:
Avratın talihi Koç, yıldızı Mars olursa: Beyaz tenli ve dişleri seyrek ola. Dostları tarafından sevile. Sağ elinde bir iz ola. Rızkı bol miktarda ola ve Hazreti Allah, ona saadet kapılarını aça. Evládı çok ola ama evládlarından pek bir faide görmeye. Sık sık nazara gele ve düşmanları kendisine sihir etmiş ola. Başından iki nikáh geçe, ilkinden fayda görmeye, ikincisinde dinine bağlı bir ádeme vara.
Avratın talihi Boğa, yıldızı Venüs olursa: Güzel yüzlü ola ve öteki kadınlarla kıyas edilmeye, onlardan üstün ola. Kalbi merhametli ola. Çalgıyı ve oynamayı seve. Lisanı tatlı ve ömrü uzun ola. Dişleri seyrek ve rızkı da çok ola. Akrabasından miras ala ama kardeşlerinden fayda görmeye. Babası hayırlı ola ama anasından da fayda görmeye. Hastalandığı zaman nar suyu içerse iyileşe. Başından iki nikáh geçe ve ikinci kocadan hayırlar göre.
Avratın talihi İkizler, yıldızı Merkür olursa: Yüzü büyük ola ve çabuk gazaba gele. Allah’tan korka ama kendi yaptığı işi kahır háline getire. Çok mala sahip ola, babasından ve anasından çok hayırlar göre. Evlátları çok ola ve onların evlátlarını da göre. Hastalığı safradan ola. Düşmanları çok ola, ona birşey edemeyeler ama büyü de yaptıralar. Eğer büyüler tesir ederse, horozun kaşında olan deriyi ve ibiğini ve horozun beynini susam yağıyla karıştırıp vücuduna sürünce büyüden hiç eser kalmaya.
Avratın talihi Yengeç, yıldızı ay olursa: Orta boylu ve beyaz tenli ola. İstedikleri kabul göre. Yüzünde bir iz ola. Evlátlarına hiç muhabbet göstermeye ve evlátları yüzünden pek çok üzüle. Hastalığı baş ve göz ağrısından ola, tatlısu yengecini ezip zift yağıyla kaynatıp vücuduna sürünce devá bula. Ama gece ve gündüz hiç rahatı olmaya. Düşmanları çok ola, sihir yaptıralar fakat bu avrata sihir tesir etmeye. Yedi ve yirmi yaşlarındaki tehlikeleri atlatırsa, tam 74 sene ömrü ola.
Avratın talihi Arslan, yıldızı güneş olursa: Çok hastalığı ola, dişleri seyrek ola, boyu uzun ola ve kırmızı renkli elbiseler giymeye merak sala. Elinde veya belinde bir iz ola. Ömrü uzun ola, hayırlı ola ve düşmanları kahrola. Malı çok ola, anasından ve babasından çok hayırlar göre. Karındaşlarından ve evlátlarından da hayırlar göre. Sudan ve ateşten korka. Beş, yirmi dört ve kırk yaşlarında büyük tehlikelerle karşılaşa ama bunları atlatırsa tam doksan yıl yaşaya.
Büyünün tutması için yıldızı bekleyeceksin
Yıldıznameler hangi işin ne zaman yapılması gerektiğini söylerlerken, o devirlerde sıradan bir faaliyet kabul edilen sihir ve büyü meselelerini anlatır ve büyülerin zamanını tayin ederler. İşte, bir 16. yüzyıl yıldıznamesinde yeralan, güneşin ve ayın girecekleri burçlarla büyülerin konuları arasındaki bağlantının anlatıldığı listenin bir bölümü:
Düşmanı yenme büyüsü: Güneş, arslan burcuna girdiğinde.
Topraktan su çıkarma büyüsü: Güneş, akrep burcuna girdiğinde.
Kötü ruhları uzaklaştırma büyüsü: Güneş, ikizler burcuna girdiğinde.
Düşmanın dilini bağlama büyüsü: Ay, Şarrateyn yıldızına geldiğinde.
Erkeği karısına daha fazla bağlayan büyü: Ay, yay burcuna girdiğinde.
Düşmanın hiç uyumamasını sağlama büyüsü: Ay, Cebhe yıldızına geldiğinde.
Düşmanları yoketme büyüsü: Ay, Deberán yıldızına geldiğinde.
Erkeği kadına áşık etme büyüsü: Ay, Sarfe yıldızına geldiğinde.
Yağmur yağdırma büyüsü: Ay, Simák yıldızına geldiğinde.
Bir şehri ortadan kaldırma büyüsü: Ay, Zubána yıldızına geldiğinde.
Düşmanı aşağılayıp rezil etme büyüsü: Ay, Muahhar yıldızına geldiğinde.
Yılbaşı salı gününe rastlarsa korkun!
Bir zamanlar hükümdarlar için kaleme alınan yıldıznameler zamanla halka döner ve müneccimler halk için basit bilgiler vermeye başlarlar.İşte, 19. asrın ikinci çeyreğinde hazırlanmış bir yıldıznamenin böyle bir bölümü: Müneccim köklü bir değişiklik yaparak
‘efrenci’ yani ‘miládi’ takvime göre konuşuyor ve
geleceği 1 Ocak’ın rastlayacağı günlere göre yorumluyor:
PAZAR: O sene gayet bereketli geçer, hastalar şifa bulur ve asık suratlılar bile neşeli bir hál alırlar.
PAZARTESİ: Halk perişan olur, gökten dert ve sıkıntı yağar, ekinler bile kurur.
SALI: Etrafı salgın hastalıklar kaplar, çok az kişi sağlam kalır.
ÇARŞAMBA: Havalar iyi gider, yaz ve kış mutedil olur ama beklenmedik ölümler yaşanır.
PERŞEMBE: Yer yer salgınlar çıkar ama çok fazla yayılmaz ve insanlar büyük tehlikeler içerisinde kalmazlar.
CUMA: O sene mutlu geçer ama çocuk hastalıklarında artış görülebilir.
CUMARTESİ: Kıtlık görülebilir, anneler ve babalar çocukları yüzünden üzüntüye uğrayabilirler.
Bakalım, Kasım çıkmadan bu tahminler çıkacak mı?
Müneccimlerin padişahlar için yazdıkları yıldıznamelerde yörüngeleri önceden bilinen gök cisimlerinin hareketlerine dayanarak sonraki yıllar için tahminler yapılabilir. Formüller halinde ve çok sonraki seneleri de içerisine alacak şekilde kaydedilen bu tahminler herhangi bir yılın bazı verileriyle karşılaştırılınca yaşanması muhtemel olayların önceden öğrenilebildiğine inanılır.
Aşağıdaki listede, 19. yüzyılın ilk yıllarında hazırlanmış bir yıldıznameden naklettiğim ve içerisinde bulunduğumuz Kasım ayında Türkiye’de meydana gelebilecek olayların sıralandığı bir bölüm yeralıyor. Yıldıznamede hadiseler meteor düşmesi, ayın tutulması yahut kuyruklu yıldız çıkması gibisinden tabiat olaylarına göre değerlendirilmiş:
GÜNEŞ TUTULSA: Feláketler yaşanır, herşey birbirine girer, ayaklanmalar çıkar ve insanlar sadece üzüntü çekerler.
AY TUTULSA: Halk mihnet ve sıkıntı içerisine girer, doğu viláyetlerinde büyük olaylar çıkar ve bu arada Araplar da birbirlerine girerler, özellikle Yemen’de kan gövdeyi götürür.
YENİ AY GÖRÜNSE: Halk refaha kavuşur, herşey güllük gülistan olur ve toprak öylesine bereketli bir hál alır ki, çöller bile yeşerir.
KUYRUKLU YILDIZ ÇIKSA: Yıldızın en belirgin şekilde göründüğü yerde işler karışır, etrafı fitne sarar ve o bölgedekan dökülür.
DÜNYAYA YILDIZ (METEOR) DÜŞSE: Düşmanların birdenbire saldırmaları ihtimali artar, heryeri yala söylentiler sarar ve halk bir lokmaya muhtaç hále gelir.
GÖKKUŞAĞI BELİRSE: Gökkuşağının batıda görünmesi hálinde hastalıklar başgösterir ama doğuda çıkacak olursa Şam taraflarında huzursuzluklar yaşanır.
Yıldızname terimleri
SA’D: Uğurlu yıldızlara denir. En uğurlu yıldızlar Jüpiter ve Venüs’tür. Bu yıldızların yörüngelerinin en yüksek derecesinde bulundukları sırada doğan çocukların talihi açık olur ve eğer o çocuk padişah evládıysa, tahta geçtiği zaman dünyayı fetheder.
NAHS: Uğursuz yıldızlar. Uğursuz yıldızların başında Mars ve Satürn gelir. Bu yıldızların yükseldiği anda dünyaya gelenlerin talihi son derece fenadır.
KIRAN ZAMANI: Bir burçta, aynı anda iki yıldızın bulunması háli. Bu duruma ‘mukarene’ de denir ve kıran zamanı doğmuş olan hükümdarlar dünyanın en büyük fatihleri olurlar. Meselá Timur ile Fatih Sultan Mehmed’in böyle bir anda dünyaya gelmişlerdir.
TESYİR: İnsanların doğumu sırasında gökyüzüne hákim vaziyette bulunan yıldızın, o kişinin mutluluğunu belirleyecek yıldızla aynı yerde buluşması. Bu buluşma göğün uğurlu kabul edilen bir noktasında meydana gelirse, kişinin hayatı mutlulukla dolar.
KABUL: Araları bozuk olan yani yanyana gelmeleri şahısları fena yönde etkileyen iki yıldızın birinin veya ikisinin beklenmedik şekilde yörünge değiştirmesi ve değişik, iyi bir açıda yeniden yanyana olmaları háli. Kabul hálinde o yıldızların etkisi altındaki kişiler kötü durumda iseler düzelirler, iyi durumda olanlar ise daha da refaha kavuşurlar.
HİLÁC: Yeni doğmuş çocuğun ömrünün kaç yıl olacağını tahmin işlemi. Hilác, ilm-i nücumun en zor kısmıdır.
SON
Ulema, devletin işine geldiği zaman baştacı, gelmezse cellád malıydı
Kasım 20, 2005 00:51 6dk okuma
Paylaş
Başbakan Tayyip Erdoğan’ın ‘türban konusunun ulemaya danışılması gerekir’ şeklinde bir söz edip etmediği konusundaki tartışma hálá devam ederken, ‘din adamları’ demek olan ‘ulema’ kavramı Türkiye’nin gündeminin ilk sırasına yerleşti.
Devlet geleneğimizde bu konuda asırlar boyunca hákim olan ve tavizsiz bir şekilde tatbik edilen kural şuydu: Dinin devleti elde etmesine asla izin verilmemesi... Devlet, dini gruplara bazı zamanlarda siyaset icabı göz kırpıp aşırı müsamaha göstermiş, hattá hepsini seneler boyu kullanmış ama ihtiyacı kalmayınca, hele bu gruplar devlete hákim olmaya kalkışınca hemen o an devreden mutlaka çıkartmış, üstelik kan dökmekten de çekinmemişti. İşte, ulemamızın geçmiş asırlarda başına gelenlerden birkaç örnek...
BAŞBAKAN Tayyip Erdoğan’ın, ‘türban konusunun ulemaya danışılması gerekir’ şeklinde bir söz edip etmediğini günlerden buyana tartışıyoruz ama ‘ulema’ kavramı Türkiye’nin gündeminin şimdi ilk sırasında.
‘Din adamları’ demek olan ‘ulema’ meselesi gündemimizi bundan asırlar önce de defalarca işgal etmiş ama uygulamalar ve tartışmalar bugünkünden çok daha farklı şekillerde olmuştu. Devlet, din bilginlerini işine geldiği zaman kullanmış, ortalıkta olmalarını istemediği yahut ayak bağı gördüğü anlarda da hiç tereddüt etmeden celláda teslim edivermişti.
Türk devlet geleneğinde bu konuda asırlar boyunca hákim olan ve tavizsiz bir şekilde tatbik edilen kural şuydu: Dinin devleti elde etmesine asla izin verilmemesi... Devlet, dini gruplara bazı zamanlarda siyaset icabı göz kırpıp aşırı müsamaha göstermiş, bazen hepsini seneler boyu kullanmış ama ihtiyaç kalmayınca, hele bu gruplar devlete hákim olmaya kalkışınca hemen o an devreden mutlaka çıkartılmışlardı.
Bu sayfada, Türkiye’de son beş asır boyunca zaman zaman devlete hákim olan şeriatı yahut kendilerine mahsus dini kuralları hákim kılmaya çalışan gruplardan sadece birkaçı ve akıbetleri yeralıyor.
Fatih yaktı, Avcı Mehmed sürdü Abdülmecid kışlaya hapsetti
FATİH, DİRİ DİRİ YAKTIRDI:
1340 senesinde doğan ve 54 yaşındayken idam edilen Şihabüddin Fazlullah, İranlı bir tasavvufçuydu. Varlığın temelini harflerin sırrına ve ‘ses’ kavramına dayandıran ‘Hurufilik’ inancı ile Kur’an’ı son derece karmaşık bir sayı sistemine göre yorumlama biçimini o kurdu.
Osmanlı topraklarında 15. yüzyılın ilk yıllarında faaliyet göstermeye başlayan ve zamanın hükümdarı Fatih Sultan Mehmed’in sarayına da giren Hurufiler, devlet işlerine de müdahaleye teşebbüs ettiler. Hurufiler’e önceleri ses çıkartmayan, hattá bu grubu devlet içerisindeki çeşitli güç odaklarına karşı denge vasıtası olarak kullanan Fatih, zamanla desteğini çekince, yüzlerce Hurufi o devrim din alimlerinden Fahreddin-i Acemi’nin fetvasıyla Edirne’de diri diri yakıldı.
BİRİNCİ MUSTAFA LÁĞIMA DÖKTÜ:
1623 yılında tahtta aklından zoru olan Birinci Mustafa, ‘sadaret’ yani başbakanlık makamında da Mere Hüseyin Paşa vardı.
Herşey, sadrazamın emriyle dayak yiyen bir kadı efendinin ulemayı kışkırtmasıyla başladı. O güne kadar sarayda at oynatan, bir dedikleri iki edilmeyen hocalar, Fatih Camii’nde toplandılar ve sayıları birkaç saat içerisinde binleri buldu. Sadrazamın azlini istiyorlardı.
Ulemanın devleti tehdit eder hále geldiğini gören Sadrazam Mere Hüseyin Paşa, camiye asker sevketti. Yeniçeriler, nasihatle dağılmayan hocaların üzerine kılıçlarla üşüştüler, Fatih Camii’nde o gün kan gövdeyi götürdü ve sadece isyan eden ulema değil, namaza gelmiş olan birçok kişi de canından oldu. Ölü sayısının infial yaratmasından endişe eden askerler cesedlerin bir kısmını láğımlara, bir kısmını da camiin etrafında alelácele kazılmış olan kuyulara attılar, bir yolunu bulup kaçabilen hocalardan bazıları da daha sonra yakalanıp idam edildiler.
AVCI MEHMED, DÖRT BİR YANA SÜRDÜ:
17. yüzyılda ortaya çıkan ve Türk tarihinde devlette en uzun süre hákimiyet kuran dini hareket olan Kadızádeliler, isimlerini 1635’te ölen Kadızáde Mehmed Efendi’den almışlardı. ‘Fakılar’ da denilen Kadızadeliler’e göre hayat peygamberin zamanındaki gibi olmalı, bütün sosyal alışkanlıklardan vazgeçilmeli, hattá birden fazla minaresi olan camilerin minareleri bile yıktırılmalıydı.
Kadızádeliler’in İstanbul sarayında güçlenmeye başlamaları üzerine, zamanın hükümdarı Dördüncü Murad yönetimde uyguladığı dayanılmaz baskıyı onlardan aldığı fetvalara dayandırdı, kahvehaneleri kapatıp tütünü yasaklarken hep Mehmed Efendi’nin sözünü dinledi.
Mehmed Efendi’nin ölümünden sonra yerini bir başka Mehmed Efendi, talebesinden Üstüváni Mehmed Efendi aldı ve Kadızádeliler’in saraydaki etkileri daha da arttı. Özellikle Avcı Mehmed zamanında artık resmi tayinleri de yapar hále geldiler. Devlet, Kadızadeliler’i halkın bir türlü bitmek tükenmek bilmeyen savaşlardan ve çekilen ekonomik sıkıntılardan kaynaklanan ıstırabını unutturacak geçici bir vasıta gibi gördü ve hemen her konuda onlardan fetva alırken, istedikleri herşey yerine getirilir oldu.
Kadızádeliler devleti İslámileştirip şeriatı her yere hákim kılmak uğruna Anadolu’da bir hayli tekke şeyhini idam ettirdiler. Mevlevihanelerde sema edilmesi, hattá mezar ziyaretleri bile yasaklandı ama saltanatları 1683’e, Viyana bozgununa kadar devam etti. Avcı Mehmed, Kadızádeliler’in bozgun sonrasındaki çöküşte artık hiçbir işe yaramayacaklarını farkedince ‘Bundan böyle molla camiinden, şeyh de tekkesinden çıkmayacak ve kimse kimsenin işine karışmayacaktır. Karışanı tepelerim!’ meálinde bir ferman çıkardı, hareketin liderleri imparatorluğun dört bir yanına sürgüne gönderildiler ama getirdikleri fikirlerin etkileri uzun müddet devam etti.
ABDÜLMECİD, KIŞLAYA KAPATTI:
Türkiye’de, 1859 Eylül’ünde bir şeriat darbesi girişimi ortaya çıkarıldı ve darbe son anda önlendi. Tahtta Sultan Abdülmecid vardı. Tanzimat Fermanı’ndan sonra bir ‘Islahat Fermanı’ yayınlanmış, Müslümanlarla gayrımüslimler hukuken eşit sayılmış, işkence káğıt üzerinde yasaklanmış ve her dalda reformlara gidilmişti.
O günlerin İstanbul’unda sokakları birdenbire üzerinde ‘gávur padişah’ yazılı káğıtlar kapladı. ‘Padişah gávur oldu, din elden gidiyor, medreseleri bile kapatacaklar’ deniyordu. Saray ve hükümet, reform çabalarına karşı çıkan kesimi tamamen kaybetmemek maksadıyla, önceleri ulemanın bu hareketlerine ve sözlerine ses çıkarmaz gibi göründü.
Ama, hükümete 14 Eylül sabahı gelen bir ihbar herşeyi değiştirdi: Bazı hocalar gizli bir örgüt kurmuşlardı. Maksatları padişahı öldürmek, hükümeti dağıtmak ve İslámi bir yönetim tesis etmekti. Herşeyin başında, Şeyh Ahmed adında bir hoca vardı, Fazlullah ve Kütahyalı İsmail adındaki diğer iki şeyhle anlaşmış, bazı subayları da tarafına çekmiş ve Kılıç Ali Paşa Camii’nden idare edilecek bir darbenin hazırlığına girişmişti.
Hemen tedbir alındı, işin içinde olan 41 kişi tutuklandı ve Çengelköy’e, Kuleli Kışlası’na kapatıldılar. Kuleli’deki muhakeme 25 gün sürdü ve şeriatçı darbe tehlikesinin beklenenden de büyük olduğu görüldü. Sanıkların bazısı idama mahkûm edildi, bazısı kürek, hapis, sürgün ve kalebendlik cezalarına çarptırıldılar. Sultan Abdülmecid bütün idamları hapse çevirdi, ve mahkûm olanların hepsini sürgüne gönderdi.
İlber Hoca’yı biz Tarih Kurumu’na almadık ama Ruslar ‘Şeref Profesörü’ yaptılar
DÜNYANIN en önemli akademik merkezlerinden olan ‘Rus İlimler Akademisi’, altmış yıl aradan sonra, bir Türk bilim adamına yeniden kapılarını açtı ve Türk tarihçiliğinin önde gelen ismi Prof. Dr. İlber Ortaylı’ya ‘Şeref Profesörü’ ünvanını verdi. ‘Rus İlimler Akademisi’nin daha önce kabul ettiği ilk ve tek Türk’, Türkoloji’nin kurucusu olan Prof. Fuad Köprülü idi.
18. yüzyılda Çariçe Yelizateva tarafından kurulan ve Rusça adı ‘Akademiy Nauk’ olan Rus İlimler Akademisi, bu yılın 22 Haziran’ında yaptığı toplantıda, İlber Ortaylı’nın ‘Doğu Bilimleri’ konusunda ‘Şeref Profesörü’ olmasını kararlaştırdı ve karar metniyle kabul belgesi, Prof. Ortaylı’ya hafta içerisinde iletildi. Akademinin kararı münasebetiyle, Rus Büyükelçiliği’nde önümüzdeki günlerde bir tören yapılacak.
Aziz dostum İlber’i, dünyanın seçkin akademik kuruluşlarının başında gelen Rus İlimler Akademisi’ne kabul edildiği için cán u gönülden tebrik ederken, acı bir hakikati de hatırlatmadan edemiyorum: Son 30 seneden buyana dünyanın dört bir tarafında ‘Türk tarihçiliğinin yüzünü ağartan tek álim’ kabul edilen Prof. İlber Ortaylı, henüz Türk Tarih Kurumu’na ‘asil üye’ olarak kabul edilmemiştir!
Arapça, çok sevdiğim bir söz vardır: ‘Tilke ásáruna tadallu aleyná / F’anzuru bá’dná ile-l’ásári’ derler. Yani ‘İşte, bizim delilimiz olan, bizi anlatan eserlerimiz. Bizden sonra, eserlerimize bakınız’.
Türk Tarih Kurumu’nun, tarihçiliğimizin bu büyük ismini bünyesine kabul edip etmemesi kendi akademik haysiyetiyle ilgili bir meseledir ama İlber’in ismi, eserleri ve yabancılardan aldığı takdir beratları, ilim denizinin derin ve karanlık sularını her zaman parlak bir yıldız gibi aydınlatacaktır.
Başbakana yollanan resmî rüyanın tasavvufî şifreleri
Kasım 27, 2005 00:007dk okuma
Paylaş
Türkiye’nin gündemini haftalardır işgal eden ‘rüya mektubu’ konusuyla ilgili olarak yorum üstüne yorum yapılıyor ama söylenenler ‘Bir rüya nasıl olur da devletin resmi yazışmalarına girer?’ çerçevesinde sınırlı kalıyor ve hiç kimse ‘Başbakan’a mektup yazıp rüyasını anlatan kişinin aklından zoru yoksa, işin içinde başka birşey aramak lázımdır’ diye düşünmüyor.
Ben, yapılan yorumları görünce son zamanların ‘filánca meselenin gizli kodlarını çözmek’ modasına uyayım ve rüya meselesine üzerinde pek durulmayan bir açıdan yaklaşayım dedim. İşte, işin esası: Tasavvufta ve tarikatlerde rüya ile gerçek hayat arasında bir fark yoktur, rüya günlük hayatın bir devamıdır ve dolayısıyla da málum mektupta yazılanlar tasavvuf ve tarikat erbábına göre sıradan ve olağan bir iştir!
GÜNLERDİR bir ‘rüya’ tartışmasının içerisindeyiz. Hadise málum; İsmail Tuncay Uslu adında bir zát, Başbakan Tayyip Erdoğan’a mektup yazıp 1980’de vefat eden Nakşibendi şeyhi Mehmet Zahit Kotku’yu rüyasında gördüğünü ve şeyh efendinin kendisine üniversitelerle ilgili bazı talimatlar verdiğini söyledi ve başbakanlık mektubu YÖK’e gönderince kıyamet koptu.
Bu rüya meselesi Kámuran Zeren’in hadiseyi Hürriyet’te duyurmasından buyana günlerdir tartışılıyor, hakkında yorum üstüne yorum yapılıyor ama bütün söylenenler ‘Bir rüya nasıl olur da devletin resmi yazışmalarına girer?’ çerçevesinde sınırlı kalıyor. Hiç kimse ‘Başbakan’a mektup yazıp rüyasını anlatan kişinin aklından zoru yoksa, işin içinde başka birşey aramak lázımdır’ diye düşünmüyor.
AŞAMA ÖLÇÜSÜ
Hani son zamanlarda sık kullanılır olan ‘filánca meselenin gizli kodlarını çözmek’ gibisinden bir söz var ya; işte ben de bu modaya uyup rüya meselesine üzerinde pek durulmayan bir açıdan yaklaşayım ve hadisenin kodlarını çözmeye çalışayım dedim:
Turgut Özal’ın başbakanlığından itibaren kurulan bazı hükümetlerin tasavvuf merkezleriyle, tarikatlerle, özellikle de Nakşibendilikle bağlantısı; birçok bakanın bu tarikate mensubiyeti ve Nakşi şeyhleriyle büyüklerinden feyzalmış oldukları hepimizin málumudur. Dolayısıyla, rüya meselesinin de bu doğrultuda yorumlanması gerekir.
En basit şekilde ifadeye çalışarak söyleyeyim: Tasavvufta ‘menám’ denilen rüya hayal değildir, maddi hayatın devamıdır. Maddi álemde yani günlük hayatta yaşananlar gibi, rüya áleminde karşılaşılan olaylar da gerçektir ama bazen semboller şeklinde belirir ve bu sembollerin ilk aşamalarda bir ‘mürşid’ tarafından izahı gerekir.
Tarikate yeni girmiş olanlardan bir yandan şeyh efendinin verdiği vazifeleri, meselá devamlı olarak Allah’ı anmak, gönülden dünyevi işleri çıkarmak ve zikretmek gibi görevleri yerine getirmeleri; bir yandan da görecekleri rüyaları şeyhe yahut diğer mürşide anlatmaları istenir. Zira rüya, bazı tarikatlere göre kişinin iç áleminin aynası ve ‘sálik’in, yani tarikate henüz adım atmış olanın yeteneğinin ölçüsü kabul edilir ve o kişinin tarikat ve tasavvuf yolunda katettiği aşamalar, gördüğü rüyalarla değerlendirilir.
Önemli konularda mesaj veren ve içerisinde gelecekle ilgili kuvvetli tahminler bulunan rüyalara ‘sádık rüyalar’ denir ve bu rüyalar manevi álemde yüksek makamlara ulaşmış kişilere mahsustur. Böyle bir rüya gören ve gördükleri şeyhi tarafından değerlendirilip doğruluğu tasdik edilen kişi, tarikatte artık belli bir mertebeye ulaşmaya başlamış demektir.
YORUMCUŞEYHLER
Türk tasavvufunun önde gelenleri tarafından kurulan tarikatlerde de rüyalara ve yorumlarına büyük önem verilmiş, ‘máná áleminde’ yaşananlar tarikat mensubunun maddi álemdeki ilerlemesinin ölçüsü olarak değerlendirilmiştir. Nakşibendilik de bu usulü uygulayan tarikatlerdendir ve tarikatin kurucusu olan, 1318’de Buhara’da doğan ve 1389’da yine orada vefat eden Muhammed Baháüddin-i Nakşıbend, tasavvufun yanısıra rüya bahsinin de önde gelen isimlerindendir.
Nakşibendilerde zikir birarada ve açık şekilde değil, sessiz ve gizli biçimde yapılır. Tarikat mensubu, tek başına ve özellikle gece geç vakitte, şeyhinin tavsiye ettiği duaları okur ve Allah’ın isimlerini zikreder; bu sırada kıyamet, mahşer ve sorgu melekleri gibi kavramları hayal ederken şeyhin yüzünü iki kaşının arasında görmeye çalışır, yani ‘rábıta’ yapar. Zikir sonrasında göreceği rüyalar ise, katettiği mesafenin ölçüsüdür.
RÜYADAKİ HAYAT
Tarikat mensubunun derecesi yükseldikçe maddi hayatı rüyalarda da devam eder, yani şeyhiyle yahut daha ileri derecedeki kişilerle rüyasında görüşür, çok daha yüksek mertebeye çıkan ama artık hayatta bulunmayan zátlarla bile birarada olma şerefine erişir, onlardan tavsiyeler ve talimatlar alır. Bu tavsiyelerle talimatlar tarikatler dünyasında ve dolayısıyla Nakşibendilikte hayal değil gerçektir ve tarikat mensuplarının maddi álemde yüzyüze konuşmalarıyla rüya álemindeki sohbetleri arasında hiçbir fark yoktur. Hele rüya kendiliğinden değil, bilinçli bir şekilde görülmüşse, daha da bir gerçektir!
İşte, son günlerde tartışma konusu olan rüya meselesinin esası da burada... İsmail Tuncay Uslu’nun Başbakan Tayyip Erdoğan’a yazdığı ve Nakşi Şeyhi Mehmet Zahit Kotku’nun ‘talimatlarını’ naklettiği mektup, tasavvuf ve tarikat düşüncesine göre değerlendirildiği takdirde ortaya böyle bir sonuç çıkıyor: Rüya meselesinin, konunun erbábı arasında gayet normal ve sıradan bir hadise olduğu...
Ben, rüya meselesinin ‘gizli kodlarını’ işte böyle yorumluyorum ama bir hususu da bir türlü halledemiyorum: Başbakan’a yazılan rüya mektubunun resmi bir yazıyla YÖK’e havale edilmesinin sebebini...
Mektubu YÖK’e gönderen başbakanlık görevlisi isimleri karıştırmış ve YÖK Başkanı Prof. Erdoğan Teziç’i de biryerlere mensup zannetmiş olmasın, ne dersiniz?
Biz, imparatorluğu bile rüya ile kurmuştuk
RÜYALAR devlet geleneğimizde eski dönemlerde önemli yer tutmuş ve rüyalardan siyasi maksatlarla da medet umulmuştu.
Meselá, Hazreti Muhammed’in yakınlarından olan Eyüpsultan’ın İstanbul’da kayıp olan kabri Fatih Sultan Mehmed’in hocası Akşemseddin tarafından rüya vasıtasıyla bulunacak ve fethin meşruiyet gerekçelerinden biri kabul edilecekti. Evliya Çelebi, meşhur ‘Seyahatnáme’sini rüyasında Hazreti Muhammed’i görmesi üzerine kaleme aldığını yazacak, bu işe son derece meraklı olan Üçüncü Murad da gördüğü rüyaları şimdi Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilen bir kitapta biraraya getirecekti.
Aşağıda, Osmanlı Tarihi’ne geçen bazı ilginç rüyalar yeralıyor:
OSMAN GAZİ’NİN RÜYASI: Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu anlatan ilk eserlerden olan Áşıkpaşazáde Tarihi’nde, Osman Gazi ile kayınpederi Şeyh Edebali’nin arasında geçen bir rüya meselesinden bahsedilir. Bu rüya konusu, sonraki asırlarda Osmanlı Devleti’nin kuruluş öyküsü olarak anlatılacaktır.
Osman Gazi, henüz devletin temellerinin atılmadığı yıllarda bir gece rüyasında Şeyh Edebali’nin göğsünden bir ayın doğmakta olduğunu görür. Ay tamamen doğar, sonra hareket eder ve gidip Osman Gazi’nin koynuna girer ve Osman Gazi, o anda kendi göbeğinden bir ağacın yükseldiğini farkeder. Ağaç öylesine uludur ki gölgesi álemi tutmakta, altından dağlar yükselmekte ve dağların dibinde sular çağlamaktadır. İnsanlar sulardan içmekte, bahçelerini sulamakta ve çeşmeler bu kaynaktan akmaktadır.
Şeyhinin yanına koşan Osman Gazi, rüyasını anlatır. Edebali ‘Müjde oğul, müjde!’ diye haykırır. ‘Allah sana ve nesline padişahlık verdi, mubarek olsun! Kızım Mál Hatun da artık senin helálindir. Neslinizden gelecek olan çocuklar dünyaya hákim olacaklar’ der ve kızını hemen Osman Gazi’ye nikáhlar.
ABDÜLHAMİD’İN FATİH RÜYASI: İstanbul’un Fatih semtini 1800’lü yılların sonunda sel basar ve semt sakinleri arasında bir dedikodu çıkar: Fatih Sultan Mehmed gece rüyalarına girmiş, ‘Boğuluyorum, beni kurtarın’ demiştir.
Söylentilerden haberdar olan zamanın hükümdarı Sultan Abdülhamid, itfaiye kumandanı Mehmed Paşa ile Sultan Abdüláziz’in damadı Şerif Paşa’ya vazife verir: Türbeye gidecek, mezarı açıp cenazeyi kontrol edecek, rüyanın doğru olup olmadığını araştıracaklardır. Hükümdar, paşalara göreceklerini hiçbir yerde söylemeyeceklerine dair sıkı sıkı yemin de ettirir.
Paşalar türbeye gider, sandukayı kaldırıp mezarı kazarlar ama ortada Fatih’in cesedinden eser yoktur. Derken, önlerine demir bir kapak ve taş bir merdiven çıkar. Lámba alıp merdivenden iner ve bu defa bir dehlizle karşılaşırlar. Korkmadan dehlize dalar, metrelerce yürür ve ufak bir salona gelirler. Ortada musalla taşını andıran bir mermer, mermerin üzerinde de bir tabut durmaktadır. Tabutu açar ve içinde bir mumya bulurlar: Fatih’in mumyasını. Mumya bozulmamıştır ve yüzü eski resimlerindeki gibidir.
Dua eden paşalar tabutu kapayıp hayattaki bir hükümdarın huzurundan ayrılırcasına adımlarını geriye doğru atarak uzaklaşırlar. Yukarıya çıkar, sandukayı yerleştirir ve saraya gidip gördüklerini Abdülhamid’e anlatırlar. Padişah, sellerin Fatih’in cenazesine zarar vermemiş olmasından memnuniyet duyar ve Paşalar’a yeminlerini hatırlatıp ‘Gördüklerinizi unutunuz!’ der.
Ama, Damad Şerif Paşa yeminini seneler sonra bir tarafa bırakır, hadiseyi 1940’lı senelerde o zamanın meşhur kalem erbabından İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın Mercan’daki konağında yapılan musikili bir sohbet meclisinde anlatır ve söyledikleri, o günlerde çıkan bir tarih dergisinde de kısa bir biçimde yayınlanır. Ben, Şerif Paşa’nın bu mumya macerasını, İbnülemin’in konağında o gece yapılan sohbete şahit olanlardan bundan senelerce önce bizzat dinlemiştim.
SULTAN VAHİDEDDİN İSTİHÁREYE YATMIŞTI
‘İstiháre’, yapılması düşünülen bir işin hayırlı olup olmayacağının önceden hissedilmesi için yapılan bir çeşit ibadettir. Hazreti Muhammed’den nakledilen bir de duası olan istiháre, sonraları niyet ederek ve uykuya dalarak yapılır olmuştur.
Osmanlı İmparatorluğu’nun son hükümdarı Sultan Vahideddin, hatıralarında 1918’in 4 Temmuz günü tahta çıkmasından bir gece önce istiháreye yattığını ve tahta çıkmaya bu istiháreden sonra karar verdiğini söylüyor.
Sultan Vahideddin, günümüzün Türkçesi ile şöyle yazıyor:
‘...Dünya savaşının sonlarında hasta ve ölüm hálinde bulunan biraderim Sultan Reşad’ın vefatından sonra, Sadrazam Talát Paşa ile Enver Paşa ve Şeyhülislám Hayri Efendi geldiler. Taziyeden, sonra tahta geçme merasiminin ne vakit yapılabileceğini sordular. ‘Hele bir kerre birader merhuma gereken hürmeti gösterelim, dini merasimi yerine getirelim, sonra konuşuruz’ dedim.
Talát, ‘Efendimiz, Allah’ın ádeti hükmünü devam ettirir. Biraderinize emr-i hakk vaki oldu. Üzülmeniz ve saygı göstermeniz tabiidir ama anayasa gereği padişah olmanız dolayısıyla bağlılıklarımızı sunmamıza müsaade buyurunuz’ diyerek kalkıp elimi tutmak istedi. ‘Acele etmeyiniz. Bu konuda benim de bazı düşüncelerim ve endişelerim var. Bana yarına kadar mühlet veriniz. Bu gece bir kere daha düşüneyim, durumu tedkik edeyim, biraderin son hizmetinde bulunayım ve kesin kararımı vereyim’ dedim.
Cevaplarımdan ve tereddüdlerimden hayrette kalan heyet beni yalnız bırakarak dönüp gitti. O gece ibadetle meşgul oldum, abdestli olarak yattım, adetá istiháreye daldım ve nefsimle mücadele ettim. Tahta çıkmanın getirdiği sorumlulukları kabul etmeyecek olursam vatani vazifeden kaçmış, şahsımı düşünmüş olacağım dedim ve saltanatı kabul ettim.’
Picasso’nun tablosunu iç eden Türk komünistler kimlerdi?
Aralık 04, 2005 00:005dk okuma
Paylaş
Sakıp Sabancı Müzesi’nde açılan ‘Picasso İstanbul’da’ sergisi, bana 1950’li yılların önemli bir siyasi polisinden bundan yıllarca önce dinlediğim bir hadiseyi hatırlattı:
Türkiye Komünist Partisi’nin bazı önde gelenlerinin 1940’lı senelerin sonunda Picasso’dan gelirini parti işlerinde harcamak maksadıyla aldıkları bir tabloyu kendi mallarıymış gibi satıp parasını ceplerine indirmeleri meselesini... Hálen hayatta olan eski tüfekler bu tablo meselesi hakkında lutfedip konuştukları takdirde, sayelerinde hem TKP tarihinin sırlarından biri aydınlanmış, hem de cebellezi edilen tablonun Picasso’nun hangi eseri olduğu ortaya çıkmış olur.
SAKIP Sabancı Müzesi’nde açılan ‘Picasso İstanbul’da’ sergisi sayesinde, haftalardır Picasso ile yatıp kalkar olduk.
Ressamın günlük hayatımızın böyle birdenbire gayet önemli bir parçası olması, tablolarından birinin bizimle bağlantısı hakkında bana bundan yıllarca önce dinlediğim bir hadiseyi hatırlattı: 1940’lı senelerin sonunda TKP’nin, yani Türkiye Komünist Partisi’nin bazı önde gelenlerinin Picasso’dan gelirini parti işlerinde harcamak maksadıyla hediye olarak aldıkları bir tabloyu daha sonra kendi mallarıymış gibi satıp parasını ceplerine indirmeleri konusunu...
İşte, tablo meselesinin ayrıntıları:
Pablo Picasso, ilk gençlik yıllarından itibaren komünizme meyillidir ama ressamı derinden en fazla etkileyen hadise, anavatanı İspanya’da yaşanan içsavaş sırasında Alman uçaklarının 1937’nin 26 Nisan’ında faşist karşıtı güçlerin üslendiği Guernica şehrini bombalamalarıdır. Guernica’nın bombalanması, dünya tarihinde sivil halka karşı yapılan ilk hava saldırısıdır ve saldırıda direnişçilerin yanısıra sivil halktan da binlerce kişi can vermiştir. Picasso, bombardımandan sonra vahşeti anlatmak maksadıyla şehirle aynı ismi taşıyan meşhur tablosunu yapacak, ‘Guernica’ ressamın en önemli eseri kabul edilecek, Picasso ise komünizme daha da yakınlaşacaktır.
PARTİNİNREKLAMI
İkinci Dünya Savaşı yıllarını Fransa’da geçiren Picasso, 1944 Ekim’inde Fransız Komünist Partisi’ne üye olur. Fransız kültür hayatının çok önemli isimlerini bünyesinde zaten barındıran parti, Picasso’nun da katılmasıyla hem bol reklám imkánına kavuşmuş, hem de daha fazla gelir sahibi olmuştur. Zira, o yıllarda şöhretinin zirvesinde olan ve hemen her tablosundan servet kazanan Picasso, partiyi parasıyla da desteklemekte, bazı tablolarının gelirini yoldaşlarına bırakmakta, hattá yeni yaptığı eserlerini bile partiye verip ‘Satın ve parasını örgüt işinde kullanın’ demektedir.
O dönem, Picasso’nun solculuğunun hızlı günleridir. ‘Barış toplantıları’nın sembolü olması için meşhur güvercinlerini çizmekte ve afişler hazırlamaktadır. Ama, 1953’te bir yol kazasına uğrar; Sovyet diktatörü Stalin’in ölümünden hemen sonra partinin gazetesinde yayınlanmak üzere çizdiği Stalin resmi Fransız komünistlerini kızdırır, resmin ‘liderin iç dünyasını yansıtmadığı’ iddia edilip ‘fazla burjuva’ bulunur, üstelik parti 1953’ün 18 Mart’ında ‘resmi onaylamadığını’ açıklar ama Picasso ne komünistlikten vazgeçer, ne yoldaşlarına kırılır!
TÜRKMİSAFİRLER
Ressamın bu hızlı günlerinde, yani 1940’ların sonunda Türkiye Komünist Partisi’nden bir grup, ressamı ziyarete gider ve ‘Aman yoldaş, bize de yardım et’ derler. Türkiye’de zaten yasadışı olduklarını söyler, her türlü faaliyeti sürgünde yapmak zorunda olduklarını anlatır, Moskova’dan buna rağmen kendilerine doğru dürüst bir para verilmediğinden yakınır ve ressamdan partiye maddi yardım talep ederler.
Picasso, Türkiye’yi yıllar öncesinden bir fotoğraf sayesinde zaten bilmektedir: İmparatorluk dönemi Türkiyesi’nin önde gelen fotoğrafçılarından olan Pascal Sebah’ın o günlerde Osmanlı Devleti’nin sınırları içerisinde bulunan Kuzey Afrika’da çektiği bir yerli kadın grubunun fotoğrafından etkilenmiş ve fotoğrafın havasını bazı çizimlerinde kullanmıştır. Dolayısıyla seneler önce ilham aldığı Türkiye’nin komünistlerine yardım etmek ister, iyi para edecek tablolarından birini TKP’lilere verip ‘Bunu alın, götürüp satın ve parasını da parti işlerinizde kullanın’ der.
Ve, kısa bir müddet sonra TKP’nin üst yönetimindekiler birbirlerine girerler: Picasso’nun tablosu ortadan kaybolmuş, daha doğrusu satılmış, üstelik iyi bir mebláğa gitmiş ama para partinin kasasına değil, resmi satan yoldaşın cebine inmiştir. Yoldaşlar birbirlerini artık ‘revizyonist’, ‘dönek’ yahut ‘emperyalist’ olmakla değil, ‘hırsızlıkla’ suçlamaktadırlar!
TKP’nin sürgündeki yönetiminde yaşanan bu tablo kavgası Türkiye’deki komünistlerin, dolayısıyla aldıkları nefesi bile takip etmekle görevli olan polisin de kulağına gider ve resmin akıbeti İstanbul’da da soruşturulur. O zamanın Emniyet Müdürlüğü olan Sirkeci’deki Sansaryan Hanı’nda misafir edilen TKP’liler tablo konusunda da sıkıştırılırlar ama bir netice çıkmaz. Picasso’nun devrim aşkına bağışladığı tabloyu satan yoldaşın ismi ‘kol kırılır, yen içinde kalır’ misáli, üst düzeydeki diğer yoldaşların arasında sır olarak kalmıştır.
HAYDİKONUŞUN
Ben, Pablo Picasso’nun bu tablo macerasını sıkı bir kitap meraklısı olan rahmetli Adnan Kınay’dan öğrendim. Adnan Bey, emekli bir emniyet müdürüydü, uzun seneler siyasi poliste çalışmış ve 50’li senelerden itibaren başta Názım Hikmet ve annesi Celile Hanım olmak üzere, o devirde netámeli sayılanları adım adım takip etmişti. Emekli olmasından yıllar sonra bana eski günlerde yaşadıklarını anlatmış, hattá takiplerde kullandığı ve içerisinde çizimlerin de yeraldığı not defterlerini de vermiş ve hatıralarını bundan senelerce önce o zaman çalıştığım Milliyet’te ‘Karakolda Ayna Var’ başlığı altında birkaç günlük bir dizi halinde yayınlamıştım. Bu tablo bahsi, Adnan Bey’in ‘İşin aslını bir türlü öğrenemedik’ dediği konulardan biriydi.
Eski tüfeklerden hálen hayatta olanlar, tablo meselesini bütün ayrıntılarıyla biliyorlardır, buna eminim. Lutfedip konuştukları takdirde, sayelerinde hem TKP tarihinin sırlarından biri aydınlanmış, hem de cebellezi edilen tablonun Picasso’nun hangi eseri olduğu ortaya çıkmış olur.
Ses getiren serginin sessiz kahramanı
‘PICASSO İstanbul’da’ sergisiyle ilgili olarak basınımızda günlerden buyana haberler çıkıyor ve sergi sayesinde rahmetli Sakıp Sabancı’nın en büyük hayalinin, yani Picasso’nun eserlerinin İstanbul’a gelmesi rüyasının gerçek olduğu söyleniyor.
Gayet doğru! Sergi sadece bizde değil, dışarıda da bir hayli ses getirdi ve Türkiye, Sabancı Holding’in organizasyonu sayesinde ilk defa bu derece önemli bir sanat olayına evsahipliği etti.
Ama bence, organizasyonun asıl kahramanına láyık olduğu ilgiyi pek göstermedik: Dr. Nazan Ölçer’e...
Şimdi Sabancı Müzesi’nin başında bulunan Nazan Ölçer, Türkiye’nin ilk ve en önemli Türkologlarından birinin, Prof. Ahmed Caferoğlu’nun kızıdır. Geçen yıl emekli olmasına kadar seneler boyu Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nin müdürlüğünü yapmış, Süleymaniye’de enkazı andıran taş bir mekánda bulunan müzeyi restore ettirdiği Sultanahmet’teki İbrahim Paşa Sarayı’na taşıyıp dünya standartlarına getirmiş, müze 1984’te Avrupa Konseyi tarafından ‘yılın müzesi’, Nazan Ölçer de 1988’de ‘yılın müzecisi’ seçilmiştir ve her iki ödül de Türkiye’ye ilk defa onun sayesinde gelmiştir.
Nazan Ölçer, devlet memurlarına 60 yaş sınırı getirilmesinden sonra, geçen sene emekliye ayrılmak zorunda kaldı. Ama emekliliğinden birkaç gün sonra Sabancı grubu tarafından kapıldı ve müze ona emanet edildi.
Sanat etkinlikleri tarihimizin en fazla ses getiren olayı olan ‘Picasso İstanbul’da’ sergisi, bir yerde Nazan Ölçer’in uzun yıllara dayanan kişisel ilişkilerinin ve dostluklarının eseridir. Zira, böylesine önemli bir sergi, taleplerin ve yazışmaların yanısıra şahsi dostluklar da gerektirir ve serginin düzenlenmesinde Nazan Ölçer’in dostluklarının, ilişkilerinin ve girişimciliğinin büyük rolü vardır.
Bülent Ecevit’in Hint şairi Tagore’dan yaptığı tercümede ‘Lambaya aydınlığı için teşekkür et ama karanlıkta durarak ışığı tutan eli unutma’ diye çok güzel bir cümle geçer ve Picasso sergisinin gerisinde duran zarif ve becerikli el, sevgili Nazan Ölçer’e aittir.
Din birleştirici unsursa Osmanlı İmparatorluğu neden battı?
Aralık 11, 2005 00:006dk okuma
Paylaş
Başbakan Tayyip Erdoğan günlerdir devam eden ‘alt kimlik-üst kimlik’ tartışmalarını ‘Bizdeki etnik unsurları birbirine bağlayan, din bağıdır’ sözleriyle daha değişik bir boyuta taşıdı ama, Türkiye’de geçmişte yaşananlar Başbakan’ı pek doğrulamıyor ve ‘din’ kavramının etnik unsurları birbirlerine bağlamak değil, ayırmak maksadıyla da kullanılmış olduğunu gösteriyor.
İşte, iki örnek: ‘Din kardeşlerimiz’ olan Araplar’ın 1916’da bize karşı ilán ettikleri cihad sırasında yayınladıkları bildiriler ve 1925’te patlayan Şeyh Said isyanının beyannamesi... Türkiye, her iki belgede de ‘dinden çıkmış olmakla’ itham ediliyor.
BAŞBAKAN Tayyip Erdoğan’ın Yeni Zelanda’da ‘Bizdeki etnik unsurları birbirine bağlayan, din bağıdır’ demesi, günlerden buyana devam eden ‘alt kimlik-üst kimlik’ tartışmalarını daha değişik bir boyuta taşıdı.
Kimlik meselesinin tarafları, Başbakan’ın sözleri üzerine ‘din konusunu bu işe karıştırmak gerekir mi, gerekmez mi?’ gibisinden bir başka tartışmanın içine girdiler ama çok önemli bir soruyu nedense pek sormadılar: ‘Din meselesi bu kadar bağlayıcı ise, biz, Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecinde devletin hákim ve en kalabalık unsuru olan Müslümanlar’dan neden kazık yemiştik ve Anadolu’da cumhuriyetin ilk yıllarında çıkan ayaklanmaların bahanesi neden hep ‘din’ olmuştu?’ sorusunu...
HANGİMİZ KÁFİRDİK?
Unutmayalım: İnsanların iç dünyalarına mahsus olan ‘din’ kavramı, tarih boyunca bazı gruplar tarafından başka maksatların vasıtası olmuş, sadece bizde değil, pek çok yerde de siláh olarak kullanılmış ve taraflar birbirlerini ‘dinden çıkmakla’ suçlanmışlardır. Meselá, 1914’te dünya savaşına girmemizden hemen sonra zamanın hükümdarı Sultan Reşad ‘mukaddes cihad’ ilán etmiş, cihad fetvalarıyla dünyanın dört bir tarafındaki din kardeşlerimizi sancağımızın altında toplanmaya çağırmış ama destekle değil, ihanetle karşılaşmıştık. İngiltere’den gelen altınları Sultan-Halife’nin davetine tercih eden Mekke Şerifi Hüseyin cihad fetvamıza ‘káfir’ olduğumuzu söyleyen karşı fetvalarla ve beyannamelerle cevap verip Arap dünyasını ayaklandırınca, asırlar boyu hákimi olduğumuz Ortadoğu elimizden çıkmış ve İslám beldeleri onbinlerce Anadolu evládının kanıyla boyanmıştı.
Medine’yi ve özellikle de Hazreti Muhammed’in türbesini müdafaa uğruna yiyecek tek bir lokma ekmeği bile kalmamış olan askerlerine ‘çekirgenin nasıl pişirileceğini’ öğreten emirnameler yayınlayan, birliklerine örnek olmak için ilk çekirgeyi bizzat yiyen ve Medine’yi gözyaşlarıyla terke mecbur kalan Fahreddin Paşa’yı bu duruma düşürenler Hristiyanlar yahut başka bir dine bağlı olan askerler değil, bizimle aynı dine mensup olanlardı.
MARMARA’DAN IRAK’A
Üstelik, İstiklál Savaşı yıllarında Anadolu’da yaşanan ayrılıkçı hareketlerin, meselá Marmara’nın güneyinde yahut Irak sınırında girişilen maceraların kahramanları da hep aynı dinin mensubuydular, yani Müslüman idiler. Cumhuriyetin ilánından sonra yaşanan ve Musul üzerindeki haklarımıza ebediyyen veda etmemizle neticelenen ayaklanmanın mimarı olan Şeyh Said bir Nakşibendi şeyhiydi, üstelik ‘din uğruna’ isyan ettiğini söylemişti.
Bu sayfada, dinin Tayyip Bey’i yalanlarcasına Türkiye’de bölünmelere ve kopmalara álet edilmesiyle ilgili iki hadisenin belgeleri yeralıyor: ‘Din kardeşlerimiz’ olan Araplar’ın bize karşı açtıkları cihadın bildirileriyle Şeyh Said isyanının beyannamesi...
Ve bu arada, aklıma takılan bir soru: Başbakan Tayyip Erdoğan’ın ‘Bizdeki etnik unsurları birbirine bağlayan, din bağıdır’ sözlerini Yeni Zelanda’nın Christchurch şehrinde söylemesi acaba tarihin bir cilvesi midir dersiniz? Zira, ‘Christchurch’, málumunuz ‘İsa’nın Kilisesi’ demektir de...
Din kardeşlerimiz, bu iki bildiriyle onbinlerce askerimizi şehid etmişlerdi
MEKKE Şerifi Hüseyin bin Ali’nin Birinci Dünya Savaşı yıllarında bize karşı ilán ettiği cihad, dinin etnik unsurları birbirine bağlayan bir bağ olmadığının ve gerektiğinde bunun tam aksine kullanılabileceğinin güzel bir kanıtıdır.
Birinci Dünya Savaşı’na girmemizden hemen sonra, zamanın hükümdarı Sultan Reşad, 1914’ün 14 Kasım’ında ‘cihad’ ilán etmiş ve İslam dünyasını yanımızda savaşmaya çağırmıştı.
O dönemde Arap yarımadasının güçlü adamı olan ve İngiltere’nin desteğiyle bağımsızlık hazırlıkları içerisinde bulunan Mekke Şerifi Hüseyin, cihad ilánımıza karşı cihadla karşılık verdi. 1916’nın 26 Haziran’ında bağımsızlık bildirisi yayınladı, Osmanlı Devleti’ni ‘dinden çıkmakla’ suçladı ve ‘Türkler, Kábe’yi bile bombaladılar’ yalanını ortaya attı. Aynı senenin 10 Eylül’ünde bir başka bildiri neşretti ve ‘İslam dünyasındaki bütün kardeşlerimi bu yıkıcı, bozguncu, aptal ve alçak kişilere -yáni, bizlere- itaat etmemeye çağırıyorum’ dedi.
İşte, Şerif Hüseyin’in bildirilerinin bazı bölümleri:
26 HAZİRAN 1916 TARİHLİ BİLDİRİ: ‘...İttihadçılar, yaptıklarıyla yetinmeyerek Allah’ın kitabını da tahrif etmeye kalkıştılar. İstanbul’da yayınlanan ‘İçtihad’ gazetesi sultanın, sadrazamın, şeyhülislámın, vezirlerin ve parlamanterlerin gözleri önünde peygamberimize hakaret etmekten çekinmedi. Kur’an’ın áyetlerini, özellikle miras hukukuyla ilgili hükümlerini bozmaya cesaret etti.
Yaptıklarını káfi görmeyen İttihadçılar, İslam’ın beş şartından biri olan oruç tutmayı da ortadan kaldırmak istediler. Mekke’de, Medine’de ve Şam’da bulunan askerlere Ramazan ayında oruç tutmamaları emredildi. Bütün Müslümanların yanısıra yabancılar da bu durumun şahididirler.
...Mekkeliler’in hayatlarına ve şereflerine karşı yapılan saldırıları protesto maksadıyla düzenledikleri bir gösteride, İttihadçı bir kumandanın emriyle halkın üzerine ve Kábe’ye top ateşi açıldı. Kutsal Hacer-i Esved’in bir ve üç metre ilerisine iki mermi düştü. Kábe’nin örtüsü, bu mermiler yüzünden alev aldı. Vaziyeti gören halk ateşi söndürmek için Kábe’nin üzerine tırmanmaya çalıştığı sırada askerler topları yeniden ateşlediler ve masum halktan birçok kişi şehid oldu. Halk günler boyu Harem-i Şerif’e giremedi ve Kábe’de namaz kılınamadı.
Hicaz halkı işte bu gibi sebeplerle ve İslam’ın geleceğini böyle kişilerin ellerine bırakmamak düşüncesiyle artık bağımsızlığını ilán etmeye karar vermiştir. Gücünü imanından ve kahramanlığından alan halkımız, yeni kahramanlıklarını tarihin sayfalarına altınla nakşedecektir! 26 Haziran 1916’
10 EYLÜL 1916 TARİHLİ BİLDİRİ: ‘...İktidarda bulunan İttihad ve Terakki, savaş bahanesiyle halkın üzerindeki baskılarını daha da arttırdı ve koskoca imparatorluk bu diktatörlerin şeytani emellerine álet edildi.
İttihadçılar’ın liderlerinden olan Cemal Paşa, Şam’da canının istediği kişiyi asıyor yahut vurduruyor. Orada açtığı bir gece kulübünde Şam’ın önde gelen ailelerinin kızlarını hizmetkár gibi kullandırıyor. Skandallarla dolu bu içkili umumhanede toplu seks partileri düzenleniyor ve Paşa subaylarına kendisine refakat etmelerini emrediyor. Verilen demeçlerde dini ve milli duygularımıza hakaretler ediliyor. Cemal Paşa’nın bu davranışları İslam dinine, Türk ve Arap ádetlerine saygısızlığın tam bir örneğini oluşturuyor.
İşte bu yüzden, İslam dünyasındaki bütün kardeşlerimi bu yıkıcı, bozguncu, aptal ve alçak kişilere itaat etmemeye çağırıyorum. Allah’a itaat etmeyenlere itaat edilmez! 10 Eylül 1916’
Başbakan’a 80 yıllık tekzip: Şeyh Said, isyan bayrağını dini bahanelerle açmıştı
GÜNEYDOĞU Anadolu’da 1925 ilkbaharında patlayan Şeyh Said ayaklanması sırasında yayınlanan isyan bildirileri, Başbakan Tayyip Erdoğan’ın ‘Bizdeki etnik unsurları birbirine bağlayan, din bağıdır’ açıklamasını 80 sene öncesinden tekzip ediyor.
Ayaklanma sırasında doğu bölgelerinde dağıtılan bildirinin bazı bölümlerini, günümüz Türkçesi ile naklediyorum:
‘Din yolunda şehid düşen, namus için can veren ve aşiretinin şerefi uğrunda kan döken şanlı dedelerimizin mukaddes ruhları göklerden size bakıyor. Emanet ve yadigár olarak terkettikleri Allah’ın kitabını, Muhammed’in şeriatını yakan Ankara mürtedlerine ve onların icra vasıtası olan hükümet memurlarına karşı ne yapacağınızı görmek istiyorlar.
...Milli namus ve dinin kutsal kabul ettikleri uğrunda tüfeğe sarılarak çarpışanları takdir; hayatını muhafaza için fişekliğini belinden açan, tüfeğini Türk’e teslim eden, karısını zorla boşamaya ...rıza gösteren ve hudud haricine çekildiği halde içerideki millettaşlarının imdadına koşmayan haysiyetsiz ve mayası kötü olanları da lánetliyorlar.
...Sağda-solda kanlı çarpışmalar devam ediyor, hükümet sizden saklıyor. Hiç beklemeyin, birbirinizle haberleşerek civarınızdaki askerleri teslim alın. Arslan gibi harbeden Kürt kardeşlerinizin imdadına yetişin. Lázistan, aylardan beri kan ve ateş içindedir. Dindar Türk neferleri din kardeşlerine kurşun atmıyor, teslim oluyorlar. Dinine bağlı Türk ahalisi, fikren ve kalben sizinle beraberdir.
...Zaptedeceğiniz Türk topları, Türk tüfenkleri, Türk mühimmatı, size káfidir. Rehberiniz Muhammed, yardımcınız Allah’tır. Kuvvetiniz, hükümet kuvvetinin kat kat üstündedir. Cesaretiniz ve yiğitliğiniz, bütün dünyada bilinmektedir. Gafletten kurtulun, elele vererek mukaddesatınızı kurtarın, ...kurtaracağınız İslámi mukaddesat ve milli haklar ile peygamberin ruhunu ve ...dedelerinizin ruhlarını şádedecek, onların soyundan gelmiş olduğunuzu isbat etmiş olacaksınız.’
.Bütün kitapları toplayın bu kütüphane cami olacak!
Aralık 18, 2005 00:185dk okuma
Paylaş
İstanbul’da, Göztepe Parkı’na cami inşa edilmesi tartışmaları devam ederken bir başka cami konusu daha ortaya çıktı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olan İstanbul (1) Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nin camiye çevrilmesi yolunda karar aldı.
Sarayda hálen açık olan ve serbestçe ibadet edilebilen bir cami bulunmasına rağmen verilen bu kararın uygulanması halinde Osmanlı padişahlarına ait olan ve Türkiye’nin akademik bakımdan en önemli ve değer açısından da en kıymetli elyazmalarıyla minyatür ve hat kolleksiyonları kapının önüne konacak!
GÖZTEPE Parkı’na cami inşa edilmesi tartışmaları devam ederken İstanbul’da sessiz sadasız bir başka cami tartışması yaşanıyor ve Türkiye’nin en zengin elyazması eser merkezlerinin başında gelen Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nin ‘cemaatsiz’ bir cami haline getirilmesine çalışılıyor.
Olay, saray yönetiminin 15. yüzyılda, Fatih Sultan Mehmed zamanında inşa edilen ve bugün kütüphane olarak kullanılan binanın depreme karşı güçlendirilip restore edilmesi amacıyla İstanbul (1) Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’na başvurması üzerine ortaya çıktı.
Yasa gereği, sarayda yapılacak her türlü restorasyon için kuruldan izin almak zorunda olan yönetim, Osmanlı hükümdarlarına ait bulunan ve içerisinde Türkiye’nin en kıymetli elyazmalarıyla minyatür ve hat kolleksiyonlarını barındıran kütüphane binasının sağlamlaştırılması için (1) numaralı Koruma Kurulu’na başvurdu. Başvuruda, 17 Ağustos depreminde büyük zarar gören ve yeni bir depreme dayanıksız olduğu belirlenen binanın sağlamlaştırılıp hasarlı çatısıyla üst tonozlarındaki çatlakların tamir edilmesi için izin talep ediliyordu.
Ancak, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olan kuruldan izin yerine tuhaf bir talimat geldi: Saraya gönderilen cevabi yazıda, Topkapı Sarayı’nın müze haline getirildiği 1924 yılından buyana kütüphane olarak kullanılan binanın aslında ‘Ağalar Camii’ olduğu söyleniyor, mekánın boşaltılıp kitapların bir başka yere nakledilmesi ve kütüphanenin eskiden olduğu gibi camiye çevrilmesi isteniyordu.
HER AN ÇÖKEBİLİR
Fatih Sultan Mehmed zamanında inşa edilen ve bugün kütüphane olarak hizmet veren bina, hükümdarların Topkapı Sarayı’nda yaşadıkları 19. yüzyılın ortalarına kadar, padişahın hizmetini gören ‘akağalar’ tarafından cami olarak kullanılmıştı. Bina, Sultan Abdülmecid’in inşaatı 1856’da tamamlanan Dolmabahçe Sarayı’na geçmesi üzerine cemaatsiz kalmış, üstelik 1894’teki İstanbul depreminde büyük zarar görmüştü. Sarayın müze yapıldığı 1924 yılında restore edilerek kütüphane haline getirilmiş ve Topkapı Sarayı’ndaki çeşitli köşklerde bulunan bütün elyazması eserler burada toplanmış ve bina zamanla modern bir ‘nadir eser kütüphanesi’ olmuştu.
Kurulun verdiği kütüphanenin yeniden camiye çevrilmesi yolundaki karar henüz uygulanmadı, daha doğrusu uygulanma imkánı olmadı. Zira, sarayda, asırlardan buyana muhafaza edilen eşsiz elyazmalarının konabileceği ve araştırmacılara ‘kütüphane’ olarak hizmet verebilecek bir başka bina, bulunmuyor. Üstelik bazı tonozları çatlamış olan binadaki kitaplar zaten tehdit altında bulunuyor ve İl Özel İdaresi’nin restorasyon için çıkarttığı tahsisat da kurulun kütüphanenin camiye çevrilmesi kararı yüzünden kullanılamıyor ve onarım başlayamıyor.
SARAYDA CAMİ Mİ YOK?
Topkapı Sarayı Müzesi’nde durup dururken ortaya çıkan cami tartışması, özetle işte böyle... Şimdi, İstanbul (1) Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 80 yıldan buyana kütüphane olarak kullanılan binayı camiye çevirmeye kalkan üyelerine birkaç sorum olacak:
Belki bilmiyorsunuz ama, Topkapı Sarayı’nda hálen faaliyette olan bir cami vardır: Sofa Camii... Personelden yahut ziyaretçilerden isteyen herkes burada serbestçe ibadet edebilmekte, üstelik sarayda devamlı bir cemaat bulunmadığı için, cami her zaman boş olmaktadır. Böyle bir ibadet mekánı mevcutken, senelerden buyana binlerce elyazmasını barındıran ve bilim adamlarına hizmet veren kütüphanenin tekrar cami haline getirilmesini istemek hangi akla hizmettir?
Elyazmaları, uzun müddet bulundukları mekándan başka yere taşındıkları takdirde, başta hava değişimi ve rutubet olmak üzere çeşitli sebeplerden dolayı zarar görürler. Kural, bu gibi eserlerin bulundukları yerde muhafaza edilmesidir. Türkiye’nin en önemli elyazmalarıyla minyatürlerinin 80 seneden buyana durdukları mekándan çıkartılmaları hálinde uğrayacakları tahribat tarafınızdan acaba düşünülmüş müdür?
Kütüphaneyi camiye çevirme kararında siyasi iktidarın rolü var mıdır?
Kaşıkçı elması ne ise bu kütüphane de odur
KÜLTÜR Bakanlığı’na bağlı olan İstanbul (1) Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun ‘İçerisindeki kitapları alın ve binasını da cami yapın’ diye buyurduğu Topkapı Sarayı Kütüphanesi, Türkiye’deki en kıymetli elyazması eserlerinin saklandığı yerdir ve dünyanın önde gelen yazma merkezlerindendir.
Kütüphanede Fatih’in çocukluk defterlerinden tutun, hükümdarlar için kaleme alınıp cildleri mücevherlerle bezenmiş kitaplara ve tek nüsha olan, eşi-benzeri bulunmayan risalelere kadar değişik dillerde tam 18 bin 500 adet elyazması ve nadir baskı eser vardır. Padişahlar için hazırlanmış olan minyatür albümlerinin ve içlerinde hattat hükümdarların eserlerinin de bulunduğu hat kolleksiyonlarının dünyada bir eşi daha yoktur. Anlayacağınız, Hazine Dairesi’ndeki meşhur ‘Kaşıkçı Elması’ yahut ‘Topkapı Hançeri’ ne ise, saray kütüphanesindeki ‘Siyer-i Nebi’, yani Hazreti Muhammed’in minyatürlü hayat hikáyesi; Şeyh Hamdullah’ın Kur’an’ı, veya Kanuni Süleyman’ın şiirlerinin bulunduğu ‘Divan’ da odur.
Kurulun verdiği karar uyarınca yeni bir yere taşınması gündeme gelen saray kütüphanesinde, işte böylesine mütevazi eserler bulunuyor!
Türkiye’de neyse ki böyle güzel işler de yapılıyor
KÜLTÜR dünyamızda çok şükür Topkapı Sarayı’nda yaşanan cami macerasında olduğu gibi iç karartıcı ve bezdirici hadiselerle değil; umut verici, parlak girişimlerle de karşılaşıyoruz.
Bu girişimlerden birini, Beyoğlu Belediyesi başlattı: Okmeydanı Okçular Tekkesi Projesi...
Projede geçen ‘tekke’ sözü ile kastedilen yerin bildiğimiz tekkelerden yahut dergáhlardan olduğunu zannetmeyin. Burası, eskilerin ‘ahi tekkesi’ dedikleri, yani bir çeşit meslek birliği mekánıydı ve okçular tarafından kullanılmıştı. Fatih Sultan Mehmed’in oğlu İkinci Bayezid zamanında yaşayan ve Türk hat tarihinin en büyük isimlerinden olan Hamdullah da bu tekkede şeyhlik etmiş, yani ‘okçuların piri’ olmuştu.
Beyoğlu Belediyesi, İstanbul’un fethinden hemen sonra kurulan ve geleneksel sporlarımızdan olan okçuluğun önde gelen isimlerinin yetiştiği Okmeydanı’ndaki ‘Okçular Tekkesi’ni ihya etmeye karar verdi ve işi restorasyon ve mimarlık tarihi alanlarında Türkiye’nin en önemli isimlerinden olan Dr. Sinan Genim’e havale etti. Vaktiyle tekkenin bulunduğu alandaki gecekonduların kamulaştırılıp yıkılmasından sonra da kazıya başlandı.
Dr. Sinan Genim’in hazırladığı proje uyarınca tekkenin yanısıra yine orada bulunan bir mescid ile padişahların ok müsabakalarını seyretmeye geldikleri hünkár köşkü kazılarda ortaya çıkan temeller üzerinde inşa edilecek. Hemen ileride bulunan futbol sahası da ok poligonu haline getirilecek ve bu geleneksel sporumuza yeniden hayat verilecek.
Bugüne kadar çok önemli projeleri hayata geçirmiş olan Dr. Sinan Genim’in zevki, tecrübesi ve kurucusu olup yönetim kurulu başkanlığını da yaptığı Türkiye Anıt, Çevre ve Turizm Değerlerini Koruma Vakfı’nın (Taç Vakfı) desteği sayesinde, kültür tarihimizin bu çok önemli mekánı önümüzdeki sene asırlar süren bir aradan sonra yeniden ayağa kalkacak. İstanbul’un bibloyu andıran yapılarından biri, Tophane’deki Birinci Mahmud Çeşmesi de bugünlerde üstad Sinan Bey tarafından restore ediliyor ve restorasyonun tamamlanmasından sonra ortaya çıkacak olan zevk dolu güzelliği hep beraber seyredeceğiz.
Türkiye’de sessiz sadasız da olsa böyle güzel işler yapılıyor ve bu işler sayesinde Topkapı Sarayı’nda yaşananlar gibisinden hadiselerin getirdiği hüzün de hafifliyor.
.İşte, tsunaminin 1000 yıl önce yokettiği İstanbul’un ilk limanı
Aralık 25, 2005 00:266dk okuma
Paylaş
"Marmaray" projesi için Yenikapı semtinde devam eden kazılarda şehir tarihinin en önemli keşiflerinden biri yapıldı ve Bizans dönemi İstanbul’unun limanı olan ve bundan 1000 yıl kadar önce yaşanan büyük bir depremde tsunaminin yokettiği "Eleutherion" yeniden ortaya çıktı.
Kazılarda, dünya denizcilik tarihinin karanlıkta kalan noktalarını aydınlatacak boyutta öneme sahip ve sağlam durumda altı adet Bizans teknesi ile bir de kadırga bulundu. Ancak, havayla temas etmelerinden birkaç ay sonra toz haline gelecek olan ve ileri bir teknolojiyle korunmaları gereken tekneler, Marmaray projesinin biran önce tamamlanabilmesi için, kazının sorumluluğunu üstlenen Ulaştırma Bakanlığı tarafından daha önce böyle bir çalışma yapmamış olan ve gerekli teknolojiye sahip bulunmayan İstanbul Üniversitesi’ne havale edildi. Üstelik konunun uzmanı olan üniversitelerin ve vakıfların yardım talepleri geri çevrilirken, yabancı uzman hocalara da "konuşma yasağı" getirildi.
İSTANBUL Boğazı’nın iki tarafını raylı tüpgeçitle bağlayacak olan "Marmaray" projesi için Yenikapı semtinde birkaç aydan buyana devam eden kazılarda, Bizans dönemi İstanbul’unun en önemli limanı olan ve bundan 1000 yıl kadar önce yaşanan büyük bir depremden sonra gelen tsunaminin yokettiği "Eleutherion" yeniden ortaya çıktı. Kazılarda, dünya denizcilik tarihinin karanlıkta kalan noktalarını aydınlatacak boyutta öneme sahip ve sağlam durumda altı adet Bizans teknesi bulunurken, hálen toprak altında duran bir adet de kadırganın varlığı belirlendi.
Kazılar, tarihlerde "Theodosius" yahut "Eleutherion Limanı" olarak geçen bölgenin, 989 veya 1010 yılındaki büyük İstanbul depremlerinden birinde Marmara’dan gelen dev dalgaların altında kaldığını ve iç kesimlere ilerleyen deniz sularının çekilirken büyük miktarda toprağı geriye sürükleyerek limanı tamamen örttüğünü gösteriyor. Uzmanlara göre denizin bir kısmı tsunamiden sonra toprakla dolarak karayla birleşiyor ve deprem sırasında limanda demirli bulunan tekneler de toprak altında kalıyorlar.
ÇIPALARDA BULUNDU
Marmaray projesi için yapılan tüpgeçit kazısı, tsunamiye kurban giden limanı 1000 sene aradan sonra yeniden ortaya çıkardı ama kazılarda daha önemli başka şeyler bulundu: Bizans tekneleri... Tekneler, bölgedeki toprağın özelliğinden dolayı son derece sağlam vaziyette kalmışlardı. Bu, dünyanın değişik bölgelerinde bulunan diğer batıklara kıyasla benzerine rastlanmayacak bir durumdu ve bu tekneler sayesinde denizcilik tarihinin "karanlık çağı" olarak bilinen 10. yüzyılın gemi yapım tekniği de aydınlanabilecekti. Kazılarda, o devirlerde elle yapılan, çok değerli bir metá olan ve yine o dönemde "ilk kurtarılacak eşya" kabul edilen gemi çıpalarının da bulunması, tsunaminin bir anda olup bittiğini ve gemicilerin çıpaları toplamaya bile vakit bulamadan toprak altında kaldıklarını gösteriyordu.
Yenikapı’da çıkartılan tekneler ve bulunan liman, İstanbul’un tarihi ile ilgili olarak bugüne kadar yapılan en önemli arkeolojik keşiflerden biri olma özelliğini taşıyor ama işin bir başka, üzücü boyutu daha var: Teknelerin bir anda yokolmaları ihtimali...
Yüzyıllar boyunca su altında kalan ahşap maddeler havayla temas ettikleri anda toz haline geliyorlar, bunun önlenmesi için uzun ve son derece masraflı bir koruma sürecinden geçirilmeleri gerekiyor, ancak Türkiye’de böyle bir teknoloji bulunmuyor. Bizans teknelerinin korunması işi, Marmaray projesinin biran önce tamamlanabilmesi için, bu teknoloji yokluğuna rağmen, kazının sorumluluğunu üstlenen Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı birimler tarafından daha önce böyle bir çalışma yapmamış olan İstanbul Üniversitesi’ne havale edildi. Ağaç konservasyonu, yani koruma konusunda dünyanın en uzman kuruluşu olan Texas Üniversitesi’nin gönüllü yardım talebine ise kulak asılmadı, üstelik oradan gelen uzman hocalara "konuşma yasağı" konuldu. Şimdi ortada ne teknoloji, ne de para var ve dolayısıyla teknelerin akıbeti karanlık!
ÜNİVERSİTE BECEREMEZ
Bu yazıyı hazırlarken, Türkiye Sualtı Arkeolojisi Vakfı’nın Başkanı ve Texas Üniversitesi’ne bağlı Sualtı Arkeolojisi Enstitüsü’nün direktörü Oğuz Aydemir ile konuştum. Aydemir, bulunan teknelerin dünyada bir eşi olmadığını, zira bugüne kadar bu derece temiz ve tam olarak kalmış gemilere rastlanmadığını söyledi ve Ulaştırma Bakanlığı’nın teknelerin konservasyonu ihalesini İstanbul Üniversitesi’ne "teknik şartname olmadan" verdiğini anlattı. Aydemir, "İstanbul Üniversitesi’nde bu tekneleri koruyacak teknoloji yok. Arkeologlarımız daha önce böyle bir iş yapmadılar, tecrübe sahibi değiller. Üstelik, Texas Üniversitesi’nin hocalarından olan Prof. Cemal Pulak gibi bu konuda dünyanın en önde gelen uzmanı da bütün destek talebine rağmen işin dışında tutmaya çalışılıyor" dedi.
ZEUGMA’YA BENZEMESİN
Hatırlarsınız, bundan birkaç sene önce, Gaziantep’te Roma döneminden kalan Zeugma mozaikleri için bir grup meraklı kıyametler kopartmış, dünya basınını ayağa kaldırmış ve iş neticede "Barbar Türkler Roma mirasını tahrip ediyorlar"a dönmüştü...
Anadolu’da daha dünya kadar Zeugma çıkar ama sadece İstanbul’un değil, dünyanın kültür mirası olan ve bu derece temiz durumdaki tekneler toz haline gelecek olurlarsa, benzerlerini Marmara’nın altını üstün getirsek bir daha bulamayız.
Zeugma çığırtkanları, nerelerdesiniz?
İstanbul’un tsunamisi karada balık toplatmıştı
MARMARA, tarihi boyunca durmadan sallandı. Bilinen ilk deprem miláttan sonra 29’da, ayrıntıları kayıtlı ilk deprem ise 1 Şubat 363’te yaşandı.
Bizans kronikleri, her ayrıntısının kayıtlı olduğu 1265 depremine kadar 434, 446, 477, 553, 557, 989, 1010, 1034, 1037 ve 1063 yıllarındaki sarsıntılarda şehrin baştan başa yıkıldığını yazdılar ve bazı tsunamileri de kayda geçirdiler.
İşte, İstanbul’un 15 asırlık deprem macerasında yaşanan tsunamilerin kısa bir kronolojisi:
15 Ağustos 553: İstanbul 40 gün boyunca sallandı ve 554 yılının Temmuz ve Ağustos’u da deprem fırtınasıyla geçti, Yedikule’nin etrafındaki surlar yıkıldı ve Marmara’da patlayan dev dalgalar şehrin iç kısımlarına kadar ilerledi. Aynı günlerde İzmit de sarsıldı ve harabeye döndü.
Ağustos 1265: Sarsıntının merkezi, Marmara Adası’nın çevresiydi. Adadaki dağlardan biri yarıldı, kırılan parça denize düştü, büyük dalgalar meydana geldi ve Marmara’nın sahilleri sular altında kaldı.
17 Temmuz 1296: Sarsıntılar, o yılın Mayıs’ının üçüncü haftasında meydana gelen ay tutulmasından sonra başladı, iki ay devam etti ve en büyük sarsıntı 17 Temmuz akşamı yaşandı. Surlar yıkıldı, evlerle kiliseler yerle bir oldu ve şehrin bazı semtleri dev dalgaların altında kaldı.
17 Ocak 1332: Geceyarısından sonra başlayan sarsıntı evlerin yanısıra şehrin birçok büyük binasını da yerle bir etti ve bir ay kadar sürdü. 12 Şubat akşamı deniz kabardı ve surları yıkarak karanın iç kısımlarına doğru ilerledi.
18 Ekim 1343: Şehir, sabahın erken saatlerinde merkezi Marmara Denizi olan bir depremle sallandı ve güneşin batmasından hemen sonra ikinci büyük sarsıntı geldi. Denizin yükselmesiyle beraber ortaya çıkan dev dalgalar Boğaz’ın iç kısımlarına kadar ilerledi. Karadan içeriye iki kilometre giren dalgalar, tekneleri de iç kısımlara sürükledi, suların çekilmesinden sonra her yer çamur tabakasıyla ve ölü balıklarla kaplandı.
14 Eylül 1509: Artık Osmanlı’ya başkentlik etmekte olan şehir 18 gün devam eden bir áfet yaşadı, 109 cami ile 1070 ev yıkıldı. Kara ve deniz surlarıyla Topkapı Sarayı’nı çeviren duvarlar kısmen çöktü. Galata ile Eminönü taraflarında yer yarıldı, yarıklardan kum fışkırdı ve denizin taşması üzerine Haliç’in her iki yakası da sular altında kaldı. Bu sırada gelen dev dalgalar deniz surlarının büyük kısmını yerle bir etti.
22 Mayıs 1766: İstanbul o gün, tarihinin en büyük deprem serilerinden birini daha yaşadı. Nisan ayında başlayan ve Mayıs’a kadar devam eden sarsıntıların en kuvvetlisi 22 Mayıs’ta meydana geldi ve İzmit’ten Tekirdağ’a kadar uzanan bölge yerle bir oldu. İstanbul’da ve Boğaz’da dev dalgalar oluştu, Galata ile Eminönü tarafları sular altında kaldı, deniz Boğaziçi’nin birçok semtinde karanın iç taraflarına ilerledi, Marmara’daki bazı ıssız adalar yarılarına kadar batarak küçüldüler.
Bu konser kaçırılmaz
TÜRK Müziği’nin en önemli bestecilerinden olan Refik Fersan, 1893 ile 1965 yılları arasında yaşadı. İstanbul’un aristokrat ailelerinden birine mensuptu, Türk Müziği’nde modernleşmenin önde gelen isimlerindendi ve çok büyük bir sanatçıydı.
Refik Bey’in eserleri gerçi her zaman her yerde icra edilmektedir ama bugüne kadar sadece onun parçalarından, üstelik bilinmeyen bestelerinden oluşan bir konser verilmemiştir. Önümüzdeki Salı günü, Cemal Reşit Rey konser salonunda, işte ilk defa böyle bir Refik Fersan konseri var. Programda, büyük bestekárın artık klasik olmuş parçalarının yanısıra bugüne kadar icra edilmemiş bazı eserleri de çalınacak.
Türk Müziği’nin zarif nağmelerine meraklı olanlar, son dönemin en zevkli şeflerinden Ahmet Kadri Rizeli’nin idare edeceği ve birçok kıymetli sanatkárın yanısıra viyolonsel üstadı Uğur Işık’ın da katılacağı bu konseri kaçırmamalılar.
P
xxxxxxxxx
75 bin kişilik ordu nasıl olur da 90 bin şehit verir?
Ocak 01, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Sarıkamış’ta 1915’te yaşanan facia, birkaç seneden buyana, Aralık ayının son haftasında gündemimizi işgal ediyor ve Allahuekber Dağları’nda düşmana karşı tek kurşun bile atmadan soğuktan can veren 90 bin şehidin hatırasını yádediyoruz.
Ancak, konunun üzerinde pek durulmayan bir başka cephesi daha var: Sarıkamış bozgununun bazı gerçeklerinin, özellikle de şehid sayısının abartılması meselesi... Zira, Sarıkamış’ta can veren asker sayısı aslında 90 binin çok altındadır, harekát bozgunla sonuçlanmış olmasına rağmen düzgün şekilde planlanmıştır, askerlerimiz bazı kumandanların kahramanlık hevesleriyle tifüs yüzünden perişan olmuştur ve Sarıkamış ile ilgili bütün bu abartmalar, 1920’li senelerin siyasi gereklerinin neticesidir. İşte, Sarıkamış konusunda bugüne kadar pek dile getirilmemiş olan gerçeklerden bazıları...
BİRKAÇ seneden buyana, Aralık ayının son haftasında gündemimizi 1915’te yaşanan Sarıkamış bozgunu işgal ediyor.
Askeri tarihimizin en hüzünlü bozgunlarından olan ama üzerinde neredeyse 90 seneden beri pek durulmayan, hattá ders kitaplarında bile sadece birkaç satırla geçiştirilen Sarıkamış yenilgisinden şimdi yılın son günlerinde mutlaka bahsediyor ve Allahuekber Dağları’nda düşmana karşı tek kurşun bile atmadan soğuktan can veren 90 bin şehidin hatırasını yádediyoruz. Hadisenin böyle çok uzun bir aradan sonra yeniden hatırlanmasını da tarihçilere değil bir tıp üstadına, kardiyolojinin Türkiye’deki önde gelen ismine, aslen Sarıkamış taraflarından olan Prof. Dr. Bingür Sönmez’e borçluyuz.
Buraya kadar herşey iyi ve güzel, üstelik son derece zarif bir vefa örneği ama konunun üzerinde pek durulmayan bir başka cephesi daha var: Sarıkamış hakkındaki bazı gerçeklerin, özellikle de şehidlerimizin sayılarının abartılması meselesi...
Önce, Sarıkamış ile ilgili olarak, bugüne kadar yazılıp söylenenleri kısaca hatırlatayım:
Sarıkamış, 1876-1877 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar’ın eline geçmiş ve kasabaya bir Rus garnizonu yerleştirilmiştir.
İSTİFAETTİLER
Birinci Dünya Savaşı’na girmemizden hemen sonra, Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa, Anadolu’nun doğusunu Ruş işgalinden kurtarıp Kafkaslar’a uzanabilmek için Sarıkamış’ı hedef alan bir harekát hazırlar.
Paşa, bazı kurmaylarının ‘ordu hazırlıksız, üstelik kış bastırmak üzere’ gibisinden uyarılarına kulak asmaz, Erzurum’a gidip komutayı üstlenir, 10. Kolordu’nun başına da kendisi gibi ‘sarayın damadı’ olan bir başka askeri, Albay Hafız Hakkı Bey’i getirir ve harekát 1914’ün 22 Aralık’ında başlar. İşin sonunun kötü olacağını düşünen Hasan İzzet Paşa gibi bazı komutanlar, harekáttan hemen önce istifa etmişlerdir.
Savaş plánına göre, üç kolordudan meydana gelen 3. Ordu’nun bir bölümü Allahuekber Dağları’nı yürüyerek aşacak ve Sarıkamış kuşatılacaktır. Ama bazı komutanların kendi başlarına harekete kalkışmaları, Hafız Hakkı Bey’in kaçan Rus birliklerini takip ederek kuşatma hattını genişletmesi ve onbinlerce askeri kışlık elbiseleri olmadan karlarla kaplı Allahuekber Dağları’na tırmandırması büyük feláketi getirir.
Öncü birliklerimiz Sarıkamış’a girmeyi başarmalarına rağmen Ruslar tarafından yokedilirler ama asıl facia dağlarda yaşanır: Ruslar’a karşı henüz tek bir kurşun bile atmamış olan binlerce askerimiz soğuktan donar, binlercesi de tifüsten kırılır. 25 ve 26 Aralık günlerinde vaziyet daha da kötüleşir ve 3 Ocak’ta artık herşeyin bittiğini anlayan Enver Paşa, Albay Hafız Hakkı Bey’i ‘Paşa’ yaparak 3. Ordu’nun başına geçirip Erzurum’a döner. Hakkı Paşa 4 Ocak’ta geri çekilme emri verecek ve Sarıkamış harekátı çok büyük bir hüzünle noktalanacaktır.
EŞSİZBİRSANSÜR
Enver Paşa, İstanbul’a döner dönmez Türkiye’de örneğine bugüne kadar rastlanmamış olan bir sansür uygular ve basında Sarıkamış harekátı ile ilgili olarak tek bir satır haber yahut resim çıkmaz. Türkiye, Sarıkamış’ta nelerin yaşandığını ancak seneler sonra, 1922’de yapılan yayınlar sayesinde öğrenebilecektir.
Tarihimizin en büyük yenilgilerinden birinin öyküsü, kısaca böyle... Ancak, hadisenin bilinen ve anlatılan kısmıyla gerçeği arasında bazı farklar, hattá önemli farklar var ve bu farklardan bazıları, yandaki kutuda madddeler halinde yeralıyor. Sarıkamış faciasının gerçekleri öğrenmek isteyenler için de, ortada bu konuda yapılmış çalışmaların bence en ilginçlerinden biri olan bir kitap var: Dr. Ramazan Balcı’nın doktora tezi olan ‘Tarihin Sarıkamış Duruşması’ isimli eseri.
Son olarak bir hususu hatırlatayım: Bu yazıyı okuyacakların birçoğunun ‘Sarıkamış şehidlerinin ruhlarını muazzep ettiğimi’ düşüneceklerine eminim. Ama unutmayalım: Sarıkamış’la ilgili hakikatlerin ortaya çıkması hem hálá bir belirsizlik bulutu altında uyuyan şehidlerimizin hatıralarını, hem de facianın 90 sene sonra yeniden gündeme gelmesini sağlayan Prof. Dr. Bingür Sönmez’in vefa dolu hareketini daha da yüceltecektir.
Bozgunun günlükleri özel arşivimdedir
HAFIZ Hakkı Paşa, sorumlularından olduğu Sarıkamış faciasını 16. asırda düşmanlarına esir düşen Fransa Kralı Birinci Fransuva’nın ‘Şereften başka herşey mahvoldu’ cümlesiyle özetlemiş ve bozgundan hemen sonra o da can vermişti.
1879’da Manastır’da doğan Hafız Hakkı Paşa, 23 yaşında kurmay yüzbaşı oldu, Balkanlar’daki çetelerle uğraştı, bir ara Viyana’ya askeri ataşe olarak yollandı ve 1914’te henüz yarbay iken Genelkurmay İkinci Başkanlığı’na getirildi.
7 Aralık 1914’te Kafkas Cephesi’ndeki 10. Kolordu’nun kumandanı oldu ve Sarıkamış bozgunundan sonra ‘Paşa’ yapılarak 3. Ordu’nun kumandanlığına tayin edildi. Ancak paşalığı 1.5 ay kadar sürecek, akıbeti Alahuekber Dağları’nda can veren askerlerin akıbetiyle aynı olacak ve tifüse yakalanan Hafız Hakkı Paşa hayata 1915’in 15 Şubat’ında, Erzurum’da veda edecekti.
‘Vicdani’ takma adıyla gazetelere çok sayıda makale yazan, ‘Şanlı Asker’ ve ‘Bozgun’ adında iki de kitabı olan Hafız Hakkı Paşa, Sultan Beşinci Murad’ın torunlarından Behiye Sultan ile evlenmiş ve ‘Dámád-ı Şehriyári’, yani hükümdar damadı olmuştu. Kocasının hatırasına hayatının sonuna kadar sıkı sıkıya bağlı kalan Behiye Sultan, 1924’te Osmanlı Hanedanı’nın bütün mensuplarıyla beraber Türkiye’den sürgüne gönderilecek ve hayata 1940’lı senelerde Kahire’de büyük bir yokluk içerisinde veda edecekti.
Hafız Hakkı Paşa, Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı’na girdiği 1914 Kasım’ından itibaren günlük tutmaya başlamış, özellikle Sarıkamış harekátının bazı günlerini saat saat kaydetmişti. Paşa’nın tifüsten can vermesinden bir ay öncesine, 1915’in 12 Ocak’ına kadar yazdığı günlükler şimdi bende bulunuyorlar, bunları önümüzdeki senelerde yayınlayacağım ve Sarıkamış feláketinin en büyük sorumlularından olan Hakkı Paşa’nın verdiği bilgiler, askeri tarihimizin bu büyük bozgunun üzerindeki sis perdesinin aydınlanmasına yardımcı olacak.
Orduyu tifüs ve sarayın damadı Hafız Hakkı Paşa mahvetti
SARIKAMIŞ’TA 90 BİN ŞEHİD Mİ VERDİK? Hayır, şehid sayısı daha düşüktü ve en fazla 40 bin civarındaydı. Sarıkamış muharebelerine katılan 3. Ordu’nun mevcudu Birinci Dünya Savaşı’nın ilk aylarında 118 bin, muharip asker sayısı da 75 bin kadardı. Donarak can vermelerinden sonra Rus birlikleri tarafından defnedilen Türk askerinin sayısı 23 bindi ve o günlerde askeri kırıp geçiren tifüse kurban gidenlerin adedi bu sayıya iláve edildiği takdirde bile, 90 bine ulaşılması yine de mümkün değildi. ‘Allahuekber Dağları’ndaki 90 bin askerimiz, düşmana tek kurşun bile atamadan donup şehid oldular’ şeklindeki söylentilerin gerisinde, 1920’li yılların siyasi düşünceleri vardı.
HAREKÁT BOŞ BİR HAYAL MİYDİ? Sarıkamış harekátı Türk ve Alman kurmay heyetleri tarafından aslında son derece düzgün şekilde plánlanmıştı. Ancak, başta Hafız Hakkı Paşa olmak üzere bazı komutanların emirlerin dışına çıkarak kendi başlarına kahramanlığa kalkışmaları, bunun ardından ikmal sisteminin çökmesi ve çıkan tifüs salgını dolayısıyla harekát tam bir faciaya dönüştü.
BOZGUNUN ASIL SORUMLUSU KİMDİ? İki büyük sorumlu vardı: Tifüs salgını ve önce 10. Kolordu’nun, daha sonra da 3. Ordu’nun kumandanı olan Hafız Hakkı Paşa. Hastahaneler tifüse yakalanmış onbinlerce askerle dolarken, Hafız Hakkı Paşa’nın kaçan Rus birliklerini takibe kalkışarak cepheyi 100 kilometre kadar genişletmesi ve yorgun askerleri Allahuekber Dağları’na çıkartması bozgunu getirdi.
SARIKAMIŞ’LA İLGİLİ GERÇEKLER NİÇİN ABARTILDI? Kamuoyu, Sarıkamış’ta yaşanan faciadan 1922 yılına kadar haberdar olamadı. Bunda, Enver Paşa’nın bozgundan sonra uyguladığı sansürün yanısıra savaş yıllarındaki irtibat ve haber alma zorluklarının da rolü vardı. Türkiye, Sarıkamış’ta büyük bir dram yaşandığından Şerif Köprülü’nün 1922 yılında yayınladığı bir kitap sayesinde haberdar olabildi. Sarıkamış dramı, kitapta son derece etkileyici bir üslupla anlatılıyordu ama verilen bilgiler gayet abartılıydı ve ‘donarak şehid olan 90 bin asker’ ifadesi de, ilk defa bu tarihte gündeme geldi. Devlet ise, Sarıkamış gerçeklerinin abartılmasına ses çıkartmamak bir yana, abartmaları destekleyici bir yol tuttu ve bu davranışın sebebi de siyasi idi. O dönem, İstiklál Savaşı’nın karanlık günleriydi, sabık başkumandan Enver Paşa, Türkiye’ye dönüp Mustafa Kemal Paşa’nın yerine geçebilmek için Batum’da bekliyor ve Yunanlılar’a karşı savaşan Türk Ordusu’nun uğrayacağı ilk bozgundan sonra Anadolu’ya geçme hazırlıkları yapıyordu. Ankara hükümeti, işte bu yüzden Enver Paşa aleyhinde bir karalama kampanyasına girişmeye mecburdu ve Sarıkamış bozgunuyla ilgili abartmalar da kampanyanın bir parçasıydı. Bunu, Enver Paşa ve arkadaşlarının ‘Bolşevik oldukları’, ‘Ruslar’dan para aldıkları’, hattá ‘erkeklerle kadınların birarada dolaşmasına izin verdikleri’ şeklinde daha başka aleyhte propagandalar takip edecekti.
.Şeytan’ın 666’sını 66’ya bağlayın üstüne bir de pişti yapın!
Ocak 08, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
İncil’in üslup bakımından en renkli kısmı olan "Yuhanna’nın Vahyi" başlıklı faslında geçen ve Şeytan’ın sembolü olduğuna inanılan "666" ifadesi, Hristiyan dünyasında asırlardan buyana bir merak, hattá korku kaynağıydı.
Bu konuda bir kısmı paranoyaya kadar varan çok sayıda teori ortaya atıldı, "Şeytan"ın kim olabileceğinin anlaşılmasına çalışıldı ve 666 meselesi filmlere kadar konu oldu. Ama, Almanya’nın en yüksek tirajlı gazetesi olan Bild’de, geçen perşembe günü çıkan bir haberde, İncil’deki 666’nın aslında 616 olduğu söyleniyor ve hatanın bundan 1900 küsur sene önce, İncil’in orijinal eski Yunanca metninden yapılan bir tercüme yanlışından kaynaklandığı iddia ediliyordu. İşte, 666 temeline dayandırılarak kurulan ve Bild’in iddiasının gerçek olması hálinde gümbür gümbür çökecek olan komplo teorilerinden birkaçı...
ALMANYA’nın en yüksek tirajlı gazetesi olan Bild’de, geçen perşembe günü enteresan bir haber vardı: İncil’de bahsi edilen ve Hristiyanlarca Şeytan’ın "sayısı" yahut "sembolü" diye bilinen 666 sayısının aslında 616 olduğu söyleniyordu. Gazeteye göre, hata bundan 1900 küsur sene önce, İncil’in orijinal eski Yunanca metninden yapılan bir tercüme yanlışından kaynaklanmaktaydı ve Vatikan yanlışın ispat edilmesi halinde kutsal kitabın bundan sonraki baskılarında 666 yerine 616 yazılmasını kabul etmişti.
Bu haber size ilk bakışta tuhaf, anlaşılması zor ve hattá lüzumsuz bir bilgi gibi gelebilir ama Hristiyan dünyası için son derece önemli bir gelişmedir. Ama, Batı’nın "Şeytan" kavramına meraklı iseniz, hattá "Omen" filmini seyrettiyseniz, eminim şu anda siz de asırlar boyu devam eden tartışmaları hatırlayıp biraz irkilmiş ve filmin unutulmaz sahnesi, küçük çocuğun alnında 666 sayısının belirmesi gözlerinizin önüne gelmiştir.
666’nın ne mánáya geldiğini bilmeyenler, yahut hatırlayamayanlar için kısaca söyleyeyim: Málum sayı İncil’in en enteresan, hattá en heyecanlı metni sayılan "Yuhanna’nın Vahyi" isimli bölümde geçer; Hazreti İsa’nın 12 havarisinden ve dört İncil’den de birinin yazarı olan Aziz Yuhanna, yahut Batı’daki ismiyle "Saint John", bu fasılda Hazreti İsa tarafından kendisine gösterilen kıyamet alámetlerini gayet renkli bir üslûpla anlatır. Şeytan’ın yahut başka yorumlara göre kıyametten hemen önce ortaya çıkacağına inanılan Deccal’in ne şekilde görüneceğini ve insanlığı nasıl birbirine düşüreceğini yazar ve yaratığın sayısının, daha doğrusu "rakam karşılığının" "666" olduğunu söyler.
Ortaya zamanla Aziz Yuhanna’nın vahyini anlattığı bu faslı temel alan çok sayıda kıyamet teorisi atılmış, 666 sayısı birbirinden değişik şekillerde yorumlanmış, bu sayı etrafında sayısız komplo teorileri yaratılmış, konu zamanla filmlere bile konu olmuş ve "666", dünyanın en esrarlı, hatta dindar Hristiyanlar arasında en korkulan kavramlarından biri haline gelmiştir.
İşte, 666 kavramını temel alarak yaratılan bu teorilerden bazıları:
Eski medeniyetlerde, her harfin bir sayı değeri vardır. İnternetin en bilinen kavramı olan "world wide web" ifadesinin kısaltması "www"de bulunan "w" harfi, İbrani alfabesindeki "vav" harfidir ve bu harfin sayı karşılığı da altıdır. Dolayısıyla, üç adet altıdan meydana gelen internet adresi, doğrudan doğruya Şeytan’ın adresidir.
Avrupa Parlamentosu’nun salonunda parlamenterlere ait olan koltukların her birinin bir numarası vardır ama 666 numaralı koltuk kimseye tahsis edilmemiştir ve boştur.
Avrupa Birliği’nin bayrağında daire şeklinde sıralanan 12 adet yıldız, Hazreti İsa’nın havarilerini temsil etmesinin yanısıra, ilhamını yine Yuhanna’nın Vahyi’nin 12. bábının Hazreti Meryem’den sözeden 1. áyetinden almıştır. Áyette, "Ve gökte büyük bir alámet, güneşle giyinmiş ve ayakları altında ay ve başı üzerinde on iki yıldızdan tacı olan bir kadın göründü" denmektedir.
Amerikan Hazine Bakanlığı’nın armasının en altında 666 sayısı yazılıdır ama bu sembolün armaya niçin konduğu meselesi, esrarını hálá korumaktadır.
Bilgisayar sistemlerinde ürün tasnifi ve fiyatları belirleme maksadıyla kullanılan barkod sisteminde sayıları gösteren çizgi gruplarının başında, ortasında ve sonunda yeralan çizgilerin herbiri altı sayısının işaretidir ve bütün barkodlarda 666, yani "Şeytan" yazılıdır.
Kudüs’ün merkezinin boylamı 31 derece 47 dakika kuzey, enlemi de 35 derece 13 dakika doğudur. Bu iki sayının altalta toplamından 666 sayısı elde edilir ve bu, kıyamet sırasında Deccal’in yahut Şeytan’ın Kudüs’te ortaya çıkacağının işaretidir.
Klasik ruletteki sayıların toplamı 666’dır, dolayısıyla rulet şeytan oyunudur.
Bunlar, Hristiyan dünyasında 1900 küsür seneden buyana yaşanan 666 çılgınlığının son örneklerinden sadece bir kısmı... Aynı konuda tarih boyunca neler düşünüldüğünü, nelere inanıldığını ve ne korkular yaşandığını da varın, siz hesap edin...
Ama, şimdi işin bir başka tarafı daha var: Bild gazetesinde ortaya atılan iddia hakikaten doğruysa, yani bundan neredeyse 2 bin sene önce bir tercüme hatası yapılmışsa ve "666" kavramı aslında "616" ise, Hristiyan dünyasında asırlardan buyana yaratılan efsanelerin nasıl büyük bir gümbürtüyle çöktüğünü ve şimdilerde bizde de ortaya çıkan komplo teoricilerinin ne kadar boş işlerle uğraştıklarını hep beraber görecek ve çok eğleneceğiz.
Beklenen ’Deccal’ acaba Prens Charles mı?
ESKİ kültürlerde, alfabenin her harfinin bir sayı değeri vardır. Kelimeler, kendilerini meydana getiren harflerin değerlerinin toplamı olan sayılara karşılıktırlar. Benzer bir sistem bizde de vardır ve "Ebced" adını alır. Bu sistemlerde kelimelerden varılan sayıların yorumlanmasıyla bazı gerçeklere ulaşılmasına çalışılırken, bazen sayıların hangi kelimeleri yahut isimleri kasdettiği üzerinde çaba sarfedilir.
İşte, Hristiyan dünyası, İncil’de 666 kavramıyla kimin kastedildiğini anlayabilmek için asırlardan buyana uğraşıyor ve bu iş için eski Yunan ve İbrani alfabesindeki harflerin sayı karşılıklarından istifade ediyor.
Yunan ve İbrani alfabelerindeki harflerin sayı değerleri şu şekildedir ve bu sıralama, bir çeşit "Hristiyan Ebcedi"dir.
A=1, B=2, C=3, D=4, E=5, F=6, G=7, H=8, I=9, J=10, K=20, L=30, M=40, N=50, O=60, P=70, Q=80, R=90, S=100, T=200, U=300, V=400, W=500, X=600, Y=700, Z=800.
Batı, yüzyıllardan buyana bu sistem çerçevesinde, Yuhanna’nın Vahyi’nde 666 sayısıyla sembolize edilen ve "Şeytan", "Deccal" ve "Anti-İsa" olarak yorumlanan ismin kim olabileceğini bulma çabasında. İsimlerindeki harflerin sayı değerlerinin toplamı 666 tutan bazı Roma İmparatorları "Deccal" ilán edilirken, 666 ile Hazreti Muhammed’in isminin Yunanca yazılışı arasında bile bağlantı kurulmasına çalışıldı.
Bu konuda şimdi varılan son nokta, İngiltere veliahdı Prens Charles’ın "Şeytan" olup olmayacağı tartışması... Zira, prensin resmi unvanı olan "Prince Charles of Wales" kelimelerindeki harflerin sayı değerlerinin toplamı tam 666 tutuyor!
İncil’in korku filmini andıran 666 áyetleri
"YUHANNA’nın Vahyi" isimli fasıl, İncil’in üslup bakımından en renkli, en heyecan verici kısmıdır ve kıyamet alámetlerinin anlatıldığı metin, sanki gerçeküstü bir film gibidir.
İşte, "Yuhanna’nın Vahyi"nde Şeytan’ın sembolü olduğuna inanılan "666" kavramının geçtiği 13. bábın 11.-18. áyetleri:
"Ve yerden çıkan bir başka canavar gördüm; ve kuzu gibi iki boynuzu vardı ve ejder gibi söylüyordu.
Ve birinci canavarın bütün saláhiyetini onun önünde kullanıyor. Ve yeryüzünü ve onda oturanları ölüm yarası iyi edilmiş olan birinci canavara secde ettiriyor.
Ve insanların önünde, hattá gökten yeryüzüne ateş indirecek kadar büyük alámetler yapıyor.
Ve kendisinde kılıç yarası olup yaşamış olan canavara bir suret yapmalarını yeryüzünde oturanlara söyleyerek, canavarın önünde yapmak için kendisine verilmiş olan alámetler sebebiyle, yeryüzünde oturanları saptırıyor.
Ve ona, canavarın sureti söylesin, ve canavarın suretine tapmayanların hepsi öldürülsün diye, canavarın suretine nefes vermeğe kudret verildi.
Ve küçüklerin ve büyüklerin, ve zenginlerin ve fakirlerin, ve hürlerin ve kulların hepsine, sağ elleri yahut alınları üzerine, onlara damga vurduruyor.
Ve canavarın adı, yahut adının sayısı damgası kendisinde olmazsa, kimseye alışveriş ettirmiyor.
Hikmet buradadır. Anlayışı olan, canavarın sayısını hesap etsin; çünki insan sayısıdır, ve onun sayısı altıyüz altmış altıdır.
.80 yıl boyunca suskun kalan Son Osmanlılar ilk kez konuşuyorlar
Ocak 15, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Kanal D’de, önümüzdeki 18 Ocak Çarşamba gününden itibaren benim hazırladığım dört bölümlük bir belgesel yayınlanacak: "Son Osmanlılar"...
Belgeselin konusunu Fatih’in, Yavuz’un ve Kanuni’nin soyundan gelen hanedan mensuplarının 1924 Mart’ında Türkiye’den sürgüne gönderilmelerinden sonra yaşadıkları, filmlere taş çıkartacak derecede macerayla ve ıstırapla yüklü gurbet öyküleri oluşturuyor. Hanedanın başta Neslişah Sultan olmak üzere gazetelerden ve özellikle de televizyonlardan bugüne kadar hep uzak durmuş olan birçok mensubu ilk defa bu belgesel için kamera karşısına geçtiler ve Osmanoğulları’nın imparatorluğun yıkılışından sonraki yazılmamış tarihini hikáye ettiler.
SİRKECİ İstasyonu’ndan bundan 82 yıl önce, 1924’ün 5 Mart akşamı saat sekizde kalkan Simplon Ekspresi’nin kadınlı-erkekli 100 küsur yolcusu, dönüşü olmayan bir yolculuğa çıkıyordu.
Yolcuların tamamı Osmanoğlu ailesine, yani Osmanlı Hanedanı’na mensuptu ve Büyük Millet Meclisi’nin 3 Mart 1924 günü kabul ettiği 431 sayılı kanun uyarınca ve kanunun ifade ettiği şekilde "Türkiye topraklarında yaşamaktan ebediyyen mahrum bırakılıp" sürgüne gönderiliyorlardı. Hanedanın Türkiye’deki reisi olan Son Halife Abdülmecid Efendi, ailesiyle beraber 3 Mart gecesi Türkiye’den zaten sınırdışı edilmişti.
1924 Mart’ının ortalarına gelindiğinde, Türkiye’de Fatih’in, Yavuz’un ve Kanuni’nin soyundan gelen artık tek bir kişi bile kalmamış; Sirkeci’den kalkan Simplon Ekspresi ile yahut Eminönü’nden demir alan Fransız gemileriyle vatandan ayrılmışlardı.
Gurbete gönderilen Son Osmanlılar erkek, kadın ve çocuk olmak üzere toplam 164 kişiydiler ve sürgün, hanedanın kadınları için 28, erkekleri için 50 sene boyunca devam etti. Kadınlara 1952’de, erkeklere de 1974’te Türkiye’ye yeniden dönebilme izni verildi. İleri yaştaki Son Osmanlılar’ın çoğu gurbette binbir sıkıntı içerisinde can vermiş, memleketi terkettikleri sırada henüz çocuk olanların saçları ise, dönüş kapıları açıldığında çoktan ağarmıştı.
SARAYIHATIRLAYANLAR
Padişah torunlarının bazıları Türkiye’ye dönüp sıradan vatandaş olarak yaşamaya başladılar, bir kısmı ise kurulu düzenlerini bozamayarak önceden yerleştikleri memleketlerde kalmayı ve Türkiye’ye arada bir turist olarak gelmeyi tercih ettiler.
Dönüşten hemen sonra gazete muhabirleri, ileriki senelerde de televizyoncular, hanedanın önde gelenlerini, yani "ailenin saray görmüş olan büyüklerini" konuşturabilmek ve hatıralarını nakledebilmek için büyük çaba gösterdiler. Ama Osmanoğlu ailesinin hiçbir büyüğü bugüne kadar kameranın önüne geçip maceralı hayatını anlatmadı ve modern Türkiye hakkında ne düşündüğünü söylemedi. Onlarla ilgili yazılanlar sadece gittikleri davetlerde yahut katıldıkları toplantılarda çekilmiş fotoğrafların altındaki birkaç satırdan ibaret kaldı.
Son Osmanlılar’ı maceralı hayatlarının bir TV belgeseli haline getirilmesi için ikna etme şansı, ilk defa bana nasip oldu.
Bundan 15 sene önce, aynı ismi taşıyan bir kitap çıkartmıştım, kitap çok satan eserler listesinde uzun müddet kalmıştı ve şimdi arada bir sadece mezatlarda rastlanan "nadir" bir yayındı.
"Son Osmanlılar" belgeselinin temelini, işte yıllar önce çıkarttığım bu kitap teşkil etti. Hanedanın başta Neslişah Sultan (Osmanoğlu) olmak üzere gazetelerden ve özellikle de televizyonlardan senelerden buyana uzak duran birçok mensubu sağolsunlar, konuyu kalıcı bir TV belgeseli haline getirme ricamı kırmadılar ve maceralı hayatlarının bütün ayrıntılarını kameraya anlattılar.
Elimde, Osmanoğlu ailesi ile ilgili olarak fotoğraftan filme ve belgeden hátırata kadar zaten birhayli doküman vardı. Bu belgeler ve şimdi hayatta olmayan hanedan mensuplarıyla seneler önce yaptığım özel çekimlerin bazı bölümleri, sürgünü bütün ıstırabıyla yaşayan ve belgesele konuşan padişah torunlarının görüntülerinin arasına yerleştirildi. Ortaya böylece benim yapımcılığımda ve tecrübeli televizyoncu İlkgün Serdar’ın yönetmenliğinde ilginç, duygusal ve gündeme ilk defa gelecek olan bilgilerle dolu dört bölümlük bir belgesel çıktı: "Son Osmanlılar"...
"Son Osmanlılar", önümüzdeki 18 Ocak Çarşamba gününden itibaren dört hafta boyunca, her çarşamba gecesi Kanal D’de yayınlanacak. Osmanlı Hanedanı’nın "reisi", yani Türkiye’de bugün cumhuriyet rejimi yerine Osmanlı idaresi devam etseydi tahta geçecek olan Şehzade Osman Ertuğrul Efendi, Son Padişah Sultan Vahideddin ile Son Halife Abdülmecid Efendi’nin torunları Neslişah ve Neclá Sultanlar, hanedanın artık hayatta olmayan eski reisi Şehzade Mehmed Orhan Efendi, Sultan Vahideddin’in torunu Hümeyra Hanımsultan (Özbaş) ve ailenin daha birçok mensubu, izleyicilere Osmanoğulları’nın, imparatorluğun yıkılış sonrasındaki yazılmamış tarihini hikáye edecekler.
HÜRRİYET VE KANAL D’DE
Hürriyet’te de, yarından itibaren Son Osmanlılar belgeseli ile aynı ismi taşıyan üç günlük bir yazı dizisine başlayacağım. Dizide belgeselin tanıtımının yanısıra bugüne kadar hiçbir yerde yayınlanmamış fotoğraflarla dokümanlar yeralacak, tarihten futbola uzanan şaşırtıcı bağlantılar ve hattá gözlerinizi yaşartacak derecede duygu yüklü hadiseler anlatılacak.
Bütün bu yayınlardan önce, bir konuya açıklık getirmem gerekiyor: Son Osmanlılar belgeseli ve dizisi senelerden buyana aramızda sessizce yaşayan bir grup insanın yarım asır boyunca devam etmiş ve filmlere taş çıkartacak derecede macerayla ve ıstırapla yüklü sürgününün öyküsüdür. Ama bu macera siyasi değil insanidir; "Osmanlı hayali" ile alákası yoktur ve üzüntülerle, heyecanlarla ve hayal kırıklıklarıyla doludur.
BELGESELDE NELER VAR?
Padişah torununa polis sorgusu: Halife dedelerin Müslüman mıydı?
Hürriyet’te yarın, Kanal D’de de önümüzdeki çarşamba günü yayınlanmaya başlayacak olan ve Osmanlı Tarihi’nin bir yerde "yıkılış sonrası öyküsü" olan "Son Osmanlılar" belgeseli, 600 sene devam eden bir devlet kuran Osmanoğlu ailesinin yarım asırlık sürgün dramından anekdotlar veriyor.
İşte, dizide ve belgeselde yeralan konulardan bazıları:
Neslişah Sultan’a, 1950’lerin sonunda Türk vatandaşlığına geçmesi sırasında Sirkeci’deki Sansaryan Hanı’nda bulunan Emniyet Müdürlüğü’nde sorulan soru: "Büyükbabalarınız Sultan Vahideddin ile Abdülmecid Efendi’nin dinleri neydi? Müslüman mıydılar?"... Sultan’ın cevabı: "Her ikisi de Halife idi, utanın!"
İkinci Abdülhamid’in 1994’te Fransa’nın Nice şehrinde vefat eden torunu ve Osmanlı tahtının várisi Şehzade Mehmed Orhan Osmanoğlu’nun cenazesi, Nice Umumi Mezarlığı’nda parasızlık yüzünden, üzerlerinde haçların yükseldiği Hristiyan mezarlarının arasına defnedildi.
Sürgün yıllarında acı bir şekilde can veren Osmanlı şehzadeleri... Sultan Reşad’ın torunu Şehzade Namık Efendi’nin hayatı Kahire’nin Tora Zindanı’nda noktalandı, Abdülhamid’in İkinci Dünya Savaşı öncesinde Türkistan İmparatoru olmaya çalışan torunu Şehzade Abdülkerim Efendi de New York’ta Japon gizli servisinin kurşunlarına hedef oldu.
Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan’ın yayınlanmamış hatıralarından: "Türkiye’de bugün Cumhuriyet kurulmuş, ailemiz vazifesini yapıp geçmiştir. İmparatorluk ayrı bir devirdi, fakat o da Türk’ün idi, bugünkü Cumhuriyet de Türk’ün malıdır".
Osmanlı Hanedanı’nın New York’ta yaşayan reisi Şehzade Osman Ertuğrul Efendi anlatıyor: "Mustafa Kemal Paşa bizi sürgüne göndermek zorundaydı, zira göndermeseydi yapmak istediklerini yapamazdı."
Neslişah Sultan’ın duygu yüklü konuşması: "Sürgünde seneler boyunca yanımda bir avuç İstanbul toprağı olmasını istedim, bir türlü temin edemedim ama İstanbul’a nihayet kendim dönebildim. Şimdi sokağa çıktığımda güzel ne varsa dedelerim tarafından yapılmış olduğunu görüyorum ve bu toprağa ait olmakla iftihar ediyorum."
Müşfik Kenter okudu biz de oturup çaldık
"SON Osmanlılar" belgeselini önemli bir sanatçı, Müşfik Kenter seslendirdi. Tarihe malolmuş bir hanedanın hüzünlü hikáyesini, Kenter’in o hüznü tam olarak aksettiren sesinden dinleyeceksiniz.
Belgeselin müziklerini ise, Türk Müziği’nin iki seçkin icracısıyla, viyolonselci Uğur Işık ve kemençeci Derya Türkan ile beraber yaptık. Hem jenerikte, hem de tema müziklerinde alışılmamış bir yol izledik ve Klasik Türk Müziği’nin az bilinen bazı eserlerini değişik bir yorumla seslendirdik.
Eski bir elyazmasından günümüz notasına aktardığım 17. yüzyıldan kalma "Nikriz" makamındaki bestecisi bilinmeyen bir peşrevi jenerik olarak seçtik ve peşrevin icrasına ben de tanburumla katıldım. 1930’lu yılların unutulmaz bestekárı Kapdanizade Ali Rıza Bey’in bundan senelerce önce ilk defa benim tarafımdan icra ettirilen "Denizde Akşam" isimli zarif şarkısını da Uğur Işık ve Derya Türkan enstrümantal olarak seslendirdiler. Işık ve Türkan ikilisi, ölüm temalarında Nedim Ağa’nın 1840’larda bestelediği Sultaniyegáh makamındaki saz semaisini modern bir anlayışla yorumlarlarken, dizinin gerilimli bölümlerinde de ortak eserleri olan "Sürgün" isimli parçayı kullandılar.
"Son Osmanlılar"ın jeneriğiyle tema müzikleri, zannedersem, belgesellerde klasik müziğimizden nasıl istifade edileceğini de gösterir mahiyettedir.
Sürgündeki şehzade vatan ve Fenerbahçe hasretiyle can verdi
Ocak 16, 2006 09:425dk okuma
Paylaş
Sürgün, padişah torunları için ıstırap, sefalet ve sıkıntı ile beraber hayal ve bekleyiş demekti. Türkiye’ye girişleri yasak olan Son Osmanlılar, yıllar boyunca memleketten gelecek olan "Artık dönebilirsiniz" haberini hayal etmişlerdi.
Bu izni bekleyenler arasında Son Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu olan ve 1919 ile 1924 yılları arasında Fenerbahçe Kulübü’nün başkanlığını yapan Şehzade Ömer Faruk Efendi de vardı.
İşte, sürgündeki şehzadenin 1966’da yazdığı bir mektubunun bazı bölümleri: Ömer Faruk Efendi, sürgünde bil bağlı olduğu kulübünden "Cánım Fenerbahçe" diye bahsediyor ve satırlarında kahreden bir vatan hasretini naklediyor. Kader, Fenerbahçe Kulübü’nün sabık başkanına memleketini bir daha görmeyi nasib etmeyecek, Ömer Faruk Efendi sürgünde can verecek ve Türkiye’ye ancak cenazesi gelebilecekti./images/100/0x0/55ea7f60f018fbb8f883da3f
BAŞLARKEN
Kanal D’de, önümüzdeki 18 Ocak Çarşamba gününden itibaren benim hazırladığım dört bölümlük bir belgesel yayınlanacak: "Son Osmanlılar"... Konusunda bir "ilk" olan bu belgeselde, 1924 Martı’nda Türkiye’den sınırdışı edilen Osmanlı Hanedanı’nın bazı mensuplarının sürgünde yaşadıkları ve filmlere bile taş çıkartacak derecede hüzünle yüklü gurbet hayatlarından kesitler yer alıyor. Üç gün devam edecek olan bu yazı dizisinde, belgeselin tanıtımının yanı sıra hanedanın kadın mensupları için 28, erkekleri için de tam
50 yıl devam eden bu sürgünün hüzünlü ve şaşırtıcı bazı anlarını okuyacaksınız.
Sürgün, birçok Son Osmanlı için ıstırap, sefalet ve sıkıntı ama daha da önemlisi, hayal ve bekleyiş demekti.
Türkiye’ye girişleri yasak olan Son Osmanlılar, yıllar boyunca memleketten gelecek olan "Artık dönebilirsiniz" haberini hayal etmişlerdi. Bu hayal, hanedanın kadınları için 28, erkekleri için de tam 50 sene boyunca devam edecek ve geçen her gün sürgündeki Osmanlılar’a acı, sıkıntı ve hüzün getirecekti.
Gurbetin getirdiği bütün bu acıları çekerken memlekete dönebilme hasretiyle yanan Son Osmanlılar’ın arasında Şehzade Ömer Faruk Efendi de vardı.
Ömer Faruk Efendi, Son Halife Abdülmecid Efendi’nin oğluydu. İstanbul’da, 1898’de doğdu. Almanya’da Potsdam Askeri Akademisi’ni bitirdi, ilk dünya savaşında Verdun cephesinde savaştı, sonra Türkiye’ye döndü ve bir kuzeniyle, zamanın hükümdarı Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan ile evlendi ve üç çocukları oldu: Neslişah, Hanzade ve Neclá sultanlar...
Şehzade, 1919’da Fenerbahçe Kulübü’nün başkanlığına seçildiğinde henüz 21 yaşındaydı. Başkanlığı 1924 Martı’na, hanedanın bütün mensuplarıyla beraber Türkiye’den sürgüne gönderilmesine kadar, beş sene devam etti.
Faruk Efendi, memleketini bir daha göremedi. Sürgünü tam 45 sene boyunca yaşadı ve hayata ailenin erkeklerine memlekete dönebilme izninin verilmesinden beş yıl önce, 1969’da Kahire’de, memleket ve İstanbul hasreti içerisinde veda etti. Mezarı yıllar sonra, Ankara’nın "sessizce nakledilmesi şartıyla" verdiği özel bir izinle Türkiye’ye getirildi ve gurbette can veren şehzadenin naaşı, Cağaloğlu’ndaki Sultan Mahmud Türbesi’ne defnedildi.
Aşağıda, Şehzade Ömer Faruk Efendi’nin Kahire’den 1966’nın 20 Temmuz günü İstanbul’da yaşayan dostu meşhur tarihçi İsmail Hami Danişmend’e gönderdiği mektubun Fenerbahçe ile ilgili kısımları yer alıyor. Şehzade, mektubunda seneler önce başkanlığını yaptığı Fenerbahçe Kulübü’nün o zamanki başkanı Faruk Ilgaz’dan bir mektup aldığını söylüyor, kulübün kendisini hatırlamasından duyduğu memnuniyeti anlatıyor ve gözyaşlarını tutamadığını yazıyor.
Sürgündeki şehzadenin mektubunun sonlarındageçen "Beyefendi" bahsini biraz açayım: Ömer Faruk Efendi şehzadelere "Efendi hazretleri" diye hitap edilmesi gerektiği halde kulüpten gelen mektupta kendisine "Muhterem Beyefendi" dendiğini yazıyor ama Fenerbahçe aşkından dolayı bu protokol hatasına önem vermediğini anlatıyor...
CANIM FENERBAHÇE
İşte, Şehzade Ömer Faruk Efendi’nin Fenerbahçe’den bahsettiği mektubunun bazı bölümleri: "Pek muhterem beyefendi,
...İçimden, bu sene bir kavuşma senesi olacak diye geldi! Sonra, o kavuşma kim ile? Sevgili vatanım ve 15 senedir görmediğim çocuklar ile mi, yoksa toprak ile mi diye düşündüm!
...’Maneviyatınızı bozmayın, ye’se kapılmayın’ buyuruyorsunuz ama buna imkán kaldı mı? İnsan taştan çelikten olsa yine dayanmaz! Kaçıncı senedir bu tahammülümüz! Artık tahammül edebilme imkanları da kalmadığı gibi işkencenin de bir derecesi var. Öyle bir hále geldim ki ne isteyeceğimi bilemez oldum.
...Geçen gün ... postacı geldi ve büyükçe bir zarf uzattı. Üstünde cánım Fenerbahçe Spor Kulübü’nü görünce şaşırdım. Mektubu okuyunca büsbütün hayretlere düştüm. Kulübün yeni müdürü, sabık reislerinin resmini istiyor! Salonlarını tezyin (süslemek) için! Kırk küsur senedir böyle bir aláka görmediğimden şaşırdım ve mütehassis oldum, teessür duydum ve gözlerimden yaşlar boşandı. Yeni ve eski birer fotoğrafımı, kulüp ázálarıyla çıkmış olan bir eski resmimi ve göstermiş oldukları aláka dolayısıyla teşekkürlerimi yazdım ve gönderdim. Yeni reisin ismi de Faruk olduğundan, adaşlık hasebiyle bir sempati doğmuş olacak! Bana gönderdikleri kulübün ismi, işareti ve arkasına yazdıkları beni çok mütehassis etti: ’Kulüp erkánı, eski reislerine saygılarını sunarlar.’ Şimdi resim çerçeveye geçmiş halde yanımda duruyor. ’Muhterem Beyefendi’ diye yazmalarına dikkat bile etmedim. Çünki, bilmediklerinden! Bundan birkaç sene evvel de biri bana kezá ’Beyefendi’ diye hitap edince ’Affedersiniz ama ben efendi değilim. Öyle olmuş olsa idim memleketten çıkarılmazdım. Bana çok pahalıya malolan unvanımdan vazgeçmeyin, rica ederim’ demiştim. Bunu size gülün diye yazıyorum. Gülmeyi bile unutmak üzereyim ve unutmamaya uğraşıyorum. ...Ömer Faruk"
Osmanlı tahtının várisini haçların arasına defnettik
İSTANBUL’da 1909’da doğan Mehmed Orhan Osmanoğlu, Osmanlı hükümdarı İkinci Abdülhamid’in torunuydu. 15 yaşındayken ailesiyle beraber sürgüne gönderildi ve gurbette hayatını kazanmak için otomobil tamirciliğinden kamyon şoförlüğüne kadar her işte çalıştı.
Orhan Efendi, kendisiyle tanıştığım 1970’lerin sonunda Paris’teki Amerikan Askeri Mezarlığı’nın bekçiliğini yapıyordu!
Sonra mezar bekçiliğinden 160 dolar aylıkla emekli oldu ve Güney Fransa’nın Nice şehrine yerleşti. Aramızdaki dostluk seneler geçtikçe arttı ve o yıllarda Osmanlı Hanedanı’nın "reisi" yani en yaşlı şehzadesi olan Orhan Efendi’yi 1992 Ağustosu’nda Hürriyet’in davetlisi olarak on günlüğüne İstanbul’a getirdim. Sekiz dili rahatça konuşabilen ama gözleri artık çok az gören Orhan Efendi vatanına 68 yıl aradan sonra ilk defa geliyordu ve gelişi gazetelerin manşetlerinde yer almıştı.
Mehmed Orhan Osmanoğlu, tam 70 senelik sürgününü, Nice’deki tek odalı evinde 1994’ün 12 Mart akşamı noktaladı. Vefat haberini alır almaz Nice’e gittim ve çileli şehzadeyi şehrin "Doğu Yakası Mezarlığı"nda toprağa verdik.
Cemaat, sadece altı kişiydi: Sultan Abdülmecid’in soyundan gelen ve Nice’de yaşayan Melike ve Emire hanımsultanlar, hanımsultanların Katolik olan Fransız eşleri, Gazi Osman Paşa ile Sultan Abdülhamid’in torunu Bülent Osman ve ben... Osmanlı tahtının várisinin cenaze namazını, Melike Hanımsultan’ın şehrin Arap mahallelerinde bulduğu ve Bülent Osman’ın bahşiş vererek mezarlığa gelmeye binbir güçlükle ikna edebildiği dört Tunuslu kıldı.
Sultan Abdülhamid’in torunu, Osmanlı Hanedanı’nın sabık reisi ve saltanat yıllarındaki resmi unvanı "Şehzáde-i civan-baht devletlu necabetlu Mehmed Orhan Efendi Hazretleri" olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Mehmed Orhan Osmanoğlu, son uykusunu şimdi Nice’in "Doğu Yakası Mezarlığı"nda, haçların arasında uyuyor. Haçların mevcudiyetinin sebebi mezarın bulunduğu yerin Müslümanlar ve Hıristiyanlar tarafından ortaklaşa kullanılan ama "fakirlere mahsus" bölüm olması ve şehzadenin mali imkánsızlıklar yüzünden ancak buraya defnedilebilmesi...
İki sürgün yaşayan Neslişah Sultan askeri mahkemelerde yargılanmıştı
Ocak 17, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Hürriyet Tarih Dergisi’nin sponsorluğunda hazırladığım ve ilk bölümü Kanal D’de yarın yayınlanacak olan "Son Osmanlılar" belgeselinde, Sultan Vahideddin ile Halife Abdülmecid Efendi’nin torunu olan ve halen İstanbul’da yaşayan Neslişah Sultan’ın (Osmanoğlu) hüzünlü ama maceralarla dolu hayatından kesitler de yeralıyor.
Mısır Kral Náibi Prens Muhammed Abdülmünim’le evli olan Neslişah Sultan, 1950’li yılların sonunda Mısır’da Cemal Abdülnasır yönetimine karşı hazırlanan bir komploya karıştığı iddiasıyla eşiyle beraber tutuklanmış, aylar boyu ev hapsinde kalmış, askeri mahkemelerde yargılanmış, beraat etmiş ama Mısır’dan ayrılmak zorunda kalmıştı. Bu, ilk sürgününe henüz üç yaşındayken Türkiye’den sınırdışı edilerek uğrayan Neslişah Sultan’ın hayatındaki ikinci sürgündü.
SON Padişah Sultan Vahideddin ile Son Halife Abdülmecid Efendi’nin torunu olan ve halen İstanbul’da yaşayan Neslişah Sultan (Osmanoğlu), Mısır’ın Kral Náibi Prens Muhammed Abdülmünim’le evliydi ve 1950’li yılların sonunda, o zamanın Mısır’ının lideri Cemal Abdülnasır yönetimine karşı hazırlanan bir komploya karıştığı iddiasıyla eşiyle beraber aylar boyunca ev hapsinde tutulmuş ve askeri mahkemelerde yargılanmıştı.
3 YAŞINDA SÜRÜLDÜ
Hürriyet Tarih Dergisi’nin sponsorluğunda Kanal D için hazırladığım ve ilk bölümü yarın yayına girecek olan "Son Osmanlılar" belgeselinde, Neslişah Sultan’ın (Osmanoğlu) maceralarla dolu hayatından kesitler de yeralıyor. Türkiye’den üç yaşındayken sürgüne gönderilen Neslişah Sultan, belgeselde maceralı ama hüzünlerle dolu hayatını bizzat hikáye ediyor.
Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan ile Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu Şehzade Ömer Faruk Efendi’nin üç kızının en büyüğü olan Neslişah Sultan, 1921’de İstanbul’da dünyaya gelmiş ve henüz üç yaşındayken ailesiyle beraber Türkiye’den sınırdışı edilmiş, hanedanı sürgüne götürecek olan trene binmeden hemen önce, istasyondaki bir perdenin arkasına saklanarak "Ben eve dönmek istiyorum" diye ağlamıştı.
Sabiha Sultan ve Ömer Faruk Efendi çifti, sürgünlerinin ilk yıllarını Güney Fransa’nın Nice şehrinde geçirdiler ve daha sonra Mısır’a naklederek kızlarının üçünü de Mısırlı prenslerle evlendirdiler. Neslişah Sultan Mısır’ın son Hıdiv’i İkinci Abbas Hilmi’nin oğlu Prens Muhammed Abdülmünim ile, Hanzade ve Neclá Sultanlar da Mısır kraliyet ailesinden Prens Mehmed Ali ve Amd İbrahim ile evlendiler.
Neslişah Sultan’ın bu evlilikten iki çocuğu oldu: Prens Abbas Hilmi ve Prenses İkbal. Derken, Mısır’da 1952 darbesi yaşandı, Kral Faruk sürgüne gönderildi ve kraliyet ailesine mensup olanların tamamının malları müsadere edildi.
1952 darbesi Mısır’da krallığı kaldırmamış, sadece kralı sürgüne göndermekle yetinmişti ve kısa bir zaman sonra Neslişah Sultan’ın eşi Prens Abdülmünim, "kral náibi" yapıldı. Bu, Sultan’ın Mısır’ın "first lady"si olması demekti. Artık eşinin kabul ettiği yabancı büyükelçilerin hanımlarını da o kabul ediyor, resmi davetlerde ve açılışlarda hazır bulunuyordu ama bütün bu protokol işlerini saraylarda değil, kendi evinde yapabiliyordu. Zira, "kral náibi" ünvanı sadece bir formaliteden ibaretti, asıl iktidar askerlerin elindeydi ve kral náibi ile eşinin, yani Prens Abdülmünim ile Neslişah Sultan’ın sarayları kullanmalarına izin yoktu.
Askerler, birkaç ay sonra krallığı láğvedip Mısır’da cumhuriyet ilán ettiler ve Prens Abdülmünim’in kral náipliği, Neslişah Sultan’ın da "first lady"liği nihayete erdi.
Kahire’de artık sıradan birer Mısır vatandaşı olarak yaşayacaklardı ama kaderin Neslişah Sultan’a karşı hazırladığı cilveler daha bitmemişti ve aslında daha yeni başlıyor gibiydi: Sultan ve eşi, bir sabah erken saatlerde evlerini basan askerler tarafından tutuklandılar. "Mısır hükümetine karşı kurulan uluslararası bir komploya karışmakla" suçlanıyorlardı.
VATANA DÖNÜŞ
Neslişah Sultan’ın kaderinde artık uzun müddet devam edecek olan bir ev hapsi ve askeri mahkemelerde yargılanmak vardı. Yargılanmaları aylarca sürdü ama ihtilálcilerin bütün çabalarına rağmen suçlu olduklarını gösteren bir delile rastlanamadı, suçlamalardan aklandılar fakat Mısır’da yaşamaları artık gayet zordu ve askeri hükümet her nasıl olduysa, Mısır’dan ayrılmalarına izin verdi.
İlk sürgününü 1924’te henüz üç yaşındayken büyükbabası Halife Abdülmecid Efendi ile beraberce tadan ve Türkiye’den sınırdışı edildikleri sırada tren istasyonundaki bir perdenin arkasına saklanarak "Ben eve dönmek istiyorum" diye ağlayan Neslişah Sultan’ın kaderinde, ikinci bir sürgün yazılıydı. Sultan, bu sürgüne Mısır’da uğradı ve eşi Prens Abdülmünim’le beraber Fransa’ya gitti, 1963’te de Türkiye’ye yerleştiler. Ama aynı Mısır yönetimi, İstanbul’da 1980’de vefat eden Prens Abdülmünim’in Kahire’de defnedilmesine izin verecek, Prens’in cenazesi devlet töreniyle kalkacak ve Neslişah Sultan’ı da devlet protokolüyle ağırlayacaktı.
’Bir avuç İstanbul toprağına hasrettik’
Neslişah Sultan, hálen İstanbul’da yaşıyor, ortalıkta sık görünmekten pek hoşlanmıyor, sadece bazı çok yakın eski dostlarıyla görüşüyor ve "Son Osmanlılar" belgeselinin kendi hayatını konu alan bölümünü şu cümlelerle noktalıyor:
"...Sürgünde yaşadığımız zamanlarda memleket hasretiyle büyüdük. Annemin İstanbul’a gelip giden dostlarından bana bir avuç İstanbul toprağı getirmelerini istemiştim ama maalesef kimse getirmedi. Fakat, nihayet ben geldim, bu toprağa ayak bastım ve geldiğime de çok memnunum. Şimdi, sokağa çıktığım zamanlar, güzel ne varsa aslında dedelerim tarafından yapılmış olduğunu görüyorum, iftihar duyuyorum ve herşey benimmiş, ben bunların bir parçasıyım gibi geliyor. Buraya ait olduğumu daha çok anlıyorum."
Abdülhamid’in kızı, çocuğunun tedavisi için 100 liraya muhtaçtı
"SON Osmanlılar" belgeselinde bugüne kadar yayınlanmamış çok sayıda doküman ve fotoğraf da yeralıyor.
İşte, bu belgelerden biri: Son dönem Osmanlı tarihinin en güçlü hükümdarlarından olan İkinci Abdülhamid’in 1887 ile 1960 yılları arasında yaşayan kızı Ayşe Sultan’ın, Fransa’da sürgünde bulunduğu 1951’de, amcası son padişah Sultan Vahideddin’in yine Fransa’da sürgünde yaşayan kızı Sabiha Sultan’a 17 Temmuz günü gönderdiği duygu dolu bir mektup... Ayşe Sultan "gözyaşları içerisinde yazdığını" söylediği mektubunda, kuzeninden hasta olan oğlunun tedavi masrafları için 100 lira istiyor:
"İki gözüm sevgili hemşirem,
Eğer bir mecburiyet altında olmasaydım yazmaz ve rica ile rahatsız etmezdim. ...İçler acısı oğlum Hamid, bir aydır büyük krizler geçirerek hayatı ile mücadele etmektedir. Ne yapacağımı bilmeyerek şaşkın, meyus, nikbin, gözyaşımla kaldım.
Doktorlar hemen derhal hastahaneye girip tedavi edilmesi lüzum-ı kat’isini söylüyorlar. Aksi halde maazallah, hayatı tehlikededir. ...Ne yapacağımı bilmiyorum. Bana yüz lira göndermen mümkün müdür kardeşim? Eğer bana bu iyiliği edersen, oğlumun hayatını kurtaracaksın.
Senin nasıl şefkatli bir anne olduğunu biliyorum. Benim bu feláketimde yardım etmenizi rica ederim. Mektubumu yazarken gözyaşlarım akıyor. Allah sana evládlarını bağışlasın. Cevabını serian (hızlı bir şekilde) bekleyerek yardımını tekrar rica eder, muhabbetle gözlerinden öperim sevgili kardeşim.
Ayşe"
Yarın: Hücrede can veren şehzade
İşte, Atatürk’ün evlenmek istediği Osmanlı sultanı
Ocak 18, 2006 01:345dk okuma
Paylaş
Hürriyet Tarih Dergisi’nin sponsorluğunda hazırlanan ve Kanal D’de bu akşam saat 23.45’te yayına girecek olan "Son Osmanlılar" belgeselinde, Türkiye’den 1924’te sürgüne gönderilen hanedan mensuplarının maceralı hayatlarıyla beraber, Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan’ın hüzünlü öyküsü de yeralıyor.
Ama, Sabiha Sultan’ın hanedan mensupları arasında çok daha başka bir yeri var: Mustafa Kemal Paşa tarafından evlilik teklifi yapılmış bir sultan olması... Hadiseler başka türlü cereyan etseydi ve Sabiha Sultan genç Paşa’nın teklifine "Evet" demiş olsaydı tarih nasıl yazılırdı, kim bilir?
Türkiye’de, bundan 90 sene kadar önce, gerçek olması halinde tarihi baştan başa değiştirecek olan bir evlilik teşebbüsü yaşandı: Mustafa Kemal Paşa, Osmanoğulları’nın son hükümdarı Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan’la evlenmek istedi.
İşte, Türkiye’nin yakın tarihini baştan başa değiştirecek iken son anda mümkün olamayan bu evlilik girişiminin öyküsü:
Sultan Vahideddin’in iki kızı vardı: Ulviye ve Sabiha Sultanlar... Hükümdarın küçük kızı olan Sabiha Sultan 1894’te doğmuş, ablasıyla beraber Batılı bir prenses gibi büyütülmüş ve evlenme çağına geldiğinde birçok talibi çıkmıştı. Talipler arasında zamanın İran Şahı Ahmed Kaçar Han da yer almış ama Sultan Vahideddin "Sünni bir padişah kızını Şii bir hükümdara nasıl verir?" diyerek isteği ustalıkla geri çevirmişti.
Sabiha Sultan’a işte o günlerde bir başka talip çıktı: Çanakkale’deki kahramanlığı dillerde dolaşmakta olan genç bir asker, Mustafa Kemal Paşa.../images/100/0x0/55ea9945f018fbb8f88a7910
Mustafa Kemal Paşa, Sabiha Sultan’dan hakikaten hoşlanmış mıydı, yoksa ezeli rakibi Enver Paşa’nın seneler önce yaptığını yapıp saraya damat mı olmak istemişti, bunları kimse bilmiyor. Ama evlilik olamadı ve her iki taraf da kendi yollarına gittiler. Sonrası, málum... Paşa, Látife Hanım ile kısa sürecek bir izdivaç yaptı; Sabiha Sultan da son Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu olan ve seneler öncesinden aláka duyduğu kuzeni Şehzade Ömer Faruk efendi ile evlendi ve üç kızları oldu: Neslişah, Hanzade ve Necla Sultanlar...
Sabiha Sultan, Mustafa Kemal Paşa’nın evlilik talebinden yakın dostlarına sonraki senelerde bahsederken hadiseyi doğrulayacak, hattá "Kendilerini bir defa görmüş ve hoşlanmıştım. Gayet yakışıklı idi. Ateş gibi gözleri vardı, alev alev yanıyorlardı. Ama evlenemezdim, zira Faruk’u seviyordum" diyecekti.
BAŞBAKANA YAZDIRDI
Bu evlilik meselesinden geriye tek bir belge kaldı: Sabiha Sultan’ın o günlerden 40 küsur sene sonra, Türkiye Cumhuriyeti’nde başbakanlık yapan ve ortanca kızı Hanzade Sultan’ın dünürü olan Suat Hayri Ürgüplü’ye yazdırdığı kısa hátıratının birkaç satır.
Mülákat şeklinde kaleme alınan bu hatıratta, Suat Hayri Ürgüplü, Sabiha Sultan’a "Duyduğumuza göre, Mustafa Kemal Paşa sizi istemiş, pederiniz razı olmamış. Doğru mudur?" diye soruyor ve Sultan şu cevabı veriyor:
"Evet, istemiş. Benimle konuşmuş değildir ama ben çekindim ve istemedim. Zira, önümde hiç de iyi örnek olmayan Enver Paşa ile Naciye Sultan’ın hayatı vardı. Sonra, tanınmış ...bir kumandanla aile hayatı kurabileceğime inancım yoktu."
Mustafa Kemal Paşa ile Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan arasındaki evlilik meselesinin Sabiha Sultan tarafı, işte böyle. Merak edenler için, Sabiha Sultan’ın 1924 sürgününden sonraki hayatını da kısaca anlatayım:
Sultan, 1924 Mart’ında ailesiyle beraber gurbete gitti ve birkaç ay İsviçre’de yaşadıktan sonra Fransa’ya, oradan da Mısır’a naklettiler. Ama, büyük bir aşkla evlendiği eşi Şehzade Ömer Faruk Efendi ile Mısır’da iken aralarına soğukluk girdi ve 1948 Mart’ında boşandılar.
TAZİYE BEKLEDİ
Sabiha Sultan, Menderes Hükümeti’nin 1952 Haziran’ında hanedanın hanım mensuplarının Türkiye’ye girişini serbest bırakmasından sonra Türk vatandaşı oldu ve "Osmanoğlu" soyadını aldı. Sonra, İstanbul’a yerleşti; bir ara Avrupa’ya, kızlarının yanına gitti ve hayata 1971’in 26 Ağustos’unda, ortanca kızı Hanzade Sultan’ın Yeniköy’deki yalısında veda etti.
Sultan, boşanmış olmalarına rağmen, kocası Şehzade Ömer Faruk Efendi’ye duyduğu aşkı hayatı boyunca muhafaza etti. Hattá, Faruk Efendi’nin 1969 Mart’ında Mısır’da sürgünde vefat etmesinden sonra, kendisine başsağlığına gelmeyenlerle selámı sabahı kesti. "Boşanmıştınız, artık kocanız değildi, neden başsağlığına gelmelerini beklediniz?" diye soranlara da, "Evet ama amcazádemdi. Bana taziyede bulunmaları lázımdı" diyecekti.
Hadiseler başka türlü cereyan etseydi ve Sabiha Sultan genç Paşa’nın teklifine "Evet" demiş olsaydı tarih nasıl yazılırdı, kim bilir?
Son Osmanlılar artık kubbede kalan hoş bir sadadan ibaret
KANAL D’de ilk bölümü bu gece 23.45’te yayınlanacak olan "Son Osmanlılar" belgeselinde, Osmanlı Hanedanı’nın keder ve hüzün dolu sürgün hikáyelerini izleyecek, birçok acı hatıraların yanı sıra Sultan Reşad’ın torunu Mahmud Namık ve Sultan Abdülhamid’in torunu Abdülkerim Efendiler’in zindanların ıslak hücrelerinde ıstırapla yahut otel odalarında meçhul namlulardan çıkan kurşunlarla can verişlerinin öykülerine şahit olacaksınız.
Ama, bir hususu unutmamamız gerekiyor: Son Osmanlılar’ın hiçbiri, sürgüne gönderilen diğer memleketlerin hanedanlarının yaptığı hatayı yapmadı: Türkiye üzerinde ümitsiz bir iktidar mücadelesine girişmedi, Cumhuriyet ile yaşanan büyük değişimi kabul ettiler. Altı asır boyunca hüküm sürmüş olan Osmanlı hükümdarlarının torunları şimdi dünyanın dört bir yanına dağılmış vaziyetteler ve ailenin az sayıda mensubu da vatanında, Türkiye’de yaşıyor. Son Osmanlılar, artık kubbede kalan hoş bir sadadan ibaret.*
Padişah torununun ıstırap mektubu
GEVHERİ Sultan, Osmanlı hükümdarı Sultan Abdüláziz’in küçük oğlu ve Türk Müziği’nin en seçkin bestekárlarından olan Seyfeddin Efendi’nin kızıydı.
İstanbul’da, 1904’te dünyaya gelen Gevheri Sultan, sürgünün acısını 20 yaşındayken tattı ve Türkiye’den sınırdışı edilmelerinin hemen ardından babasını kaybetti, son derece sıkıntılı bir hayat sürdü, 1952’de verilen izinden sonra Türkiye’ye döndü, o da "Osmanoğlu" soyadını aldı ve dünyaya 1980’de veda etti.
Aşağıda, Gevheri Sultan’ın Kahire’de sürgünde bulunduğu sırada 1951’in 8 Aralık günü maddi yardım istemek maksadıyla kuzeni Sabiha Sultan’a yazdığı bir mektubun bazı bölümleri yer alıyor:
"Pek muhterem sevgili hemşirem,
...Ailemiz efradından birçoğu gibi hayat tarzımı istikbal ümidine bağlayarak bugüne kadar yaşadım. Fakat ne şartlar içerisinde yaşadığımı burada tekrar etmek gereksizdir. Gördüğüm uygunsuzluklar dolayısıyla pansiyondan pansiyona naklederek hayatımı sürdürmekteyim.
...Vaziyetimi beni yakından görmekle anlayabilirsiniz. Bugün üstüme giyecek iki kombinezonumdan başka bir şeyim yoktur. İnsan gençliğinde her türlü sıkıntıya tahammül edebilir fakat yaş bir dereceye geldiği zaman tahammül etmek şöyle dursun, nefsine pek ağır geliyor. Cenáb-ı Hak’dan dilediğim tek şey, biran evvel rahmetli anneciğime kavuşmaktır.
...İşte, benim yüksek kalpli hemşireciğim! Benim gibi bedbaht bir kadına merhamet gösterip yardım etmek bir sevaptır. Bugün yardımınıza muhtacım. Sizi seven ve pek çok seven merhum amcanızın ruhuna hürmeten bilmeyerek size karşı bir hatada bulundum ise beni affediniz ve iltifatınızdan beni mahrum etmeyiniz. Bunu yüksek kalbinizden ve hakka ve adalete olan bağlılığınızdan beklerim. Bilvesile en derin hürmetlerimle mübarek ellerinizi öper, iltifatınızı beklerim efendim.
Gevheri"
Şimdiki aflara şükredelim mahkûmları eskiden tiplerine göre affederdik
Ocak 22, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Biz, álicenap görünme merakımızdan olacak, affı çok sevmiş ve af için pekçok bahaneler yaratmış bir milletiz. İşte, eski zamanlardan kalma böyle bir af öyküsü:
Sultan Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yıldönümü olan 1901’de büyük şenlikler yapılmış ve padişah sınırlı bir af ilán etmişti. Ama, idam ve müebbed hapis mahkûmları için suçlarına değil, tiplerine göre af çıkartmış; mahkûmların fotoğraflarını tek tek inceleyip görünüşü ve bakışı düzgün olanları bırakmış, tipini beğenmediği mahkûmları ise "Bu herifin suratında meymenet yok. Çıkarsa başka canlara da kıyar" deyip hapiste tutmuştu. Adalet tarihimizin ilk geniş çaplı affı olan 1901’deki bu salıvermeler sırasında bazı komiklikler de yaşanmış, meselá kendilerine ve ailelerine maaş bağlanarak sürgüne gönderilen bazı siyasi mahkûmlar, aftan sonra saraya "Hem serbest bırakıldık, hem de aylıklarımız kesildi" diye şikáyette bulunmuşlardı.
MEHMET Ali Ağca’yı sekiz günlük bir hürriyet teneffüsünden sonra yeniden içeriye aldık. Gerekçe, málum: Af ve infaz yasalarının yanlış uygulanması...
Biz, álicenaplık merakımızdan olacak, millet olarak affı ve hapishaneleri boşaltmayı aslında çok severiz. Suçluyu önce içeriye atar ama kısa bir zaman sonra hapsettiğimize her nedense üzülür ve bir bahaneyle affediveririz. Hiddete gelip astığımız kişiler arasında haklarında sonradan af çıkarttığımız, hattá heykellerini dikip isimlerini bulvarlara, okullara ve havaalanlarına verdiklerimiz de pek çoktur.
Parlamentonun bulunmadığı eski zamanlarda, bu iş devrin hükümdarının iki dudağının arasındaydı ama af ilánı için mutlaka bir bahane gerekirdi. Dini bayramlar, ufak suçların affı için genellikle iyi birer bahaneydi. Meselá, devlete olan küçük borçları yüzünden hapse düşmüş olanlar birkaç senede bir affa uğrar, hükümdar böylelikle hem serbest kalanlarla ailelerinin dualarını alır, hem de şefkatini ve merhametini, dolayısıyla da büyüklüğünü göstermiş olurdu. Ama mahkûmiyete sebep olan paranın miktarı fazlaysa, yani devlet mahkûmun işlediği suç yüzünden yüksek bir zarara uğramışsa af sözkonusu olmazdı, "Sürünsün namussuz!" denir ve küçük mebláğlar yüzünden içeriye girmiş olanlar affedilirken büyük miktarda para götürenlerin çıkmasına izin verilmez ve böylelikle devletten mutlaka korkulması gerektiği hissettirilirdi. Şahıslara karşı işlenen mali cürümlerin affedilmesi pek yaygın değildi ama nadir de olsa zamanın hükümdarının alacaklılara paralarını ödeyip suçluyu serbest bıraktığı ve böylelikle her iki taraftan da bol bol dua aldığı olurdu.
Sadece bayramlar değil kazanılan bir zafer, bir şehzadenin doğumu yahut hükümdarın çok sevdiği kızlarından birini dillere destan bir düğünle evlendirmesi de af vesileydi. Ama, sık kullanılan bir af bahanesi daha vardı: "Cülus sene-i devriyeleri", yani hükümdarın tahta çıkış yıldönümleri...
Af ilánı, cülusun genellikle onuncu, on beşinci yıldönümü gibi yuvarlak senelere rastlardı. 1901’de, Sultan İkinci Abdülhamid’in tahta çıkmasının 25. yıldönümü münasebetiyle ilán edilen af da, adliye tarihimizin en geniş kapsamlı aflarından biriydi.
Abdülhamid’in hükümdarlığının 25. yıldönümünü, Türkiye’de o zamana kadar yapılan en büyük kutlamalardan biriydi. Gazeteler günlerce beyaz kalın káğıtlara altın yaldızlı mürekkeplerle basılmış medhiyeler yayınlamışlar, piyasaya hatıra eşyaları, meselá üzerinde hükümdarın ömrünün uzun olması için edilecek duaların yazılı olduğu ipek mendiller çıkartılmış, saraydan fakirlere günlerce yiyecek dağıtılmış ve camilerde geceler boyu hatim üstüne hatim indirilmişti. Ve, bu kutlamalardan günümüze kadar gelebilen daha önemli başka hatıralar vardı: Bugün, Anadolu’da ve Rumeli’de hálá varolan çok sayıda saat kulesi, Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yıldönümü şerefine dikilmişti.
İşte, bu kutlamalar sırasında af ilánı da unutulmadı... Abdülhamid, mali suçlar yüzünden hapiste olan birçok mahkûmun borcunu çeyrek asırlık iktidarının hürmetine bizzat üstlendi ve cezaları affetti. Sonra, isimleri cinayete karışmamış bazı adi suçlular da birer birer serbest bırakıldılar. Hattá, pek ádet olmamasına rağmen bazı siyasi suçlular bile af kapsamına alınmışlar ve affedilen siyasi sürgünlerden bazıları komediye varan taleplerde bulunmuşlardı: Abdülhamid zamanında siyasi sürgünlere ve sürgünlerin geride kalan ailelerine cüz’i de olsa aylık verilirdi ve affa uğrayarak İstanbul’a dönen sürgünlerden bazıları aylıklarının kesilmesinden şikáyetçi olmuşlar ve saraya "hem serbest bırakıyor, hem de maaşımızı kesiyorsunuz" meálinde dilekçeler göndermişlerdi.
Hükümdar, katillerle eşkıyanın affında ise, o güne kadar rastlanmamış bir metod tatbik etti. Abdülhamid, ana-baba katilleri gibi birkaç istisna dışında idam cezalarının infazına zaten hiç izin vermemiş, bu cezaları müebbed hapse çevirmişti ve dolayısıyla hapishanelerde çok sayıda müebbed mahkûmu vardı. Sarayda bir komisyon kuruldu, komisyon ipten-kazıktan kurtulan bu mahkûmların bir listesini çıkardı, isimlerinin yanına hangi suçtan dolayı zindana düştükleri de yazıldı ve liste, af kuşunun kimin başına konacağına karar vermesi için Abdülhamid’e sunuldu. Ama, hükümdar, bu ayrıntılı dosyalarla yetinmedi ve başka birşey istedi: Affedilecek olan müebbed mahkûmlarının fotoğraflarını...
Emir yerine getirildi, mahkûmların hemen fotoğrafları çekildi ve albümler halinde Abdülhamid’e takdim edildi. Hükümdar mahkûmların önce dosyalarını okuyor, sonra fotoğraflarına bakıyor ve affa láyık olup olmadıklarına tiplerine göre karar veriyordu. Komisyonun birçok kararını tasdik etti ama bazılarını "Bu herifin suratında meymenet yok. Çıkarsa başka canlara da kıyar" deyip içeride bıraktı.
Mahkûmların fotoğrafları, şimdi albümler halinde İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde saklanan Yıldız fotoğraf kolleksiyonunda bulunuyor. Bu fotoğrafları günün birinde gördüğünüz takdirde, "Adamlar fotoğrafları çekilirken surat asmak yerine azıcık tebessüm etseler ve şirin gözükmeye çalışsalardı acaba hükümdarın affına mazhar olabilirler miydi?" diye düşünebilirsiniz.
İşte, Son Osmanlılar’ın memlekete dönebilmelerini sağlayan kanunun mimarı
HÜRRİYET Tarih Dergisi’nin sponsorluğunda hazırladığım dört bölümlük "Son Osmanlılar" belgeselinin ilk bölümü geçen Çarşamba gecesi Kanal D’de yayınlandı. Belgeselin diğer kısımlarını, önümüzdeki üç hafta boyunca her Çarşamba gecesi yine Kanal D’de izleyeceksiniz.
Hafta başında Hürriyet’te yayınladığım "Son Osmanlılar" dizisinde ve belgeselin ilk bölümünde, sık sık tekrar ediliyordu: Hanedanın erkek mensupları, yani Fatih’in, Yavuz’un ve Kanuni’nin soyundan gelen şehzadeler 1924’te gönderildikleri sürgünde tam 50 sene geçirmiş ve hayatta kalan şehzadeler memleketlerine ancak 1974’te dönebilmişlerdi. Bu dönüş, Bülent Ecevit’in başbakanlığı sırasında, Cumhuriyet’in 50. yıldönümü münasebetiyle, yıldönümünden bir sene sonra çıkabilen meşhur "1974 affı" ile mümkün olmuş, hattá o günlerde "padişah torunlarının memlekete özel bir kanunla değil, bünyesine katilleri ve canileri de alan bir afla dönebilmelerinin yakışıksızlığı" hakkında tartışmalar yaşanmıştı.
Meclis’e hükümet tarafından verilen af kanunu teklifinde, Son Osmanlılar ile ilgili bir madde bulunmuyordu ve hanedana Türkiye’ye dönüş imkánı, görüşmeler sırasında verilen bir önerge ile mümkün olabilmişti. Önergenin altında, o yıllarda Demokratik Parti’nin Erzurum Milletvekili olan Rasim Cinisli’nin imzası vardı, yani Osmanlı şehzadelerinin yarım asır devam eden sürgününe, Rasim Bey’in bu önergesi nihayet vermişti.
Rasim Cinisli, Meclis Genel Kurulu’nda 1974’ün 9 Nisan’ında yaptığı konuşmada, "...Yüce heyetinizin vereceği kararla vatan toprağında ölme hakkını kazanacak olanlar Fatih’in, Kanuni’nin ve Yavuz’un torunlarıdır. ...Cumhuriyetimizin bu 50. yılında her Türk’ün gönlüne kök salmış olan Cumhuriyetimizin gücünü ispat etmek için olsun, milletimizin yüceliğine yakışan bu kararı almak tarihi bir tavır olacaktır" demiş ve verdiği kanun teklifi oybirliğiyle kabul edilmişti.
Uzun yıllar Milli Türk Talebe Birliği’nin "efsane başkanı" olarak tanınan, 29 yaşında iken milletvekili seçilen ve bir zamanlar Türkiye’nin en genç politikacısı olan Rasim Cinisli ile bu hafta uzun bir sohbet yaptım. Rasim Bey bana kanunun 1974 Nisan’ında Meclis’te görüşülmesi sırasında yaşananlardan bahsetti ve Son Osmanlılar’ın memlekete dönebilmelerini mümkün kılan maddenin nasıl çıkartıldığını hikáye etti.
Rasim Bey, "Devlet teröristleri ve kendi bağrına hançer sokanları bile affediyordu. Sürgündeki Osmanlılar’ın yürek yakan maceraları ise teessür yaratıyordu" dedi. "Kanunun Adalet Komisyonu’nda görüşülmesi sırasında verdiğim teklif, kanun metnine sekizinci madde olarak iláve edildi ve Adalet Partisi’nden de destek gördü. Kabul edilen metin daha sonra Senato’ya gitti, oradan Meclis’e geri döndü ve bu defa CHP grubu da karşı çıkmadı. CHP’nin o zamanki Genel Başkanı olan Bülent Ecevit ile Sultan Vahideddin’in arasında uzak bir akrabalık bağı bulunduğunu o zaman hiçbirimiz bilmiyorduk. Tasarıya karşı çıkmasını beklediğimiz CHP’nin sessiz kalmasının sebebi belki de buydu..."
Rasim Cinisli’ye "Bu teklifi vermek nereden aklınıza geldi?" diye sorduğumda, "Bugün İstanbul’da, Türkiye’de yaşıyorsam, bunu Osmanoğulları’na borçluyum" cevabını aldım.
İşte, Son Osmanlılar’ın yarım asırlık sürgünden sonra memlekete dönebilmelerini sağlayan kanunun ve bu kanunun mimarı olan Rasim Cinisli’nin kısa öyküsü...
İslam’da kadın tartışmasını sahte bir kadın peygamber başlatmıştı
Ocak 29, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Kadınların dindeki yerlerini konu alan reform tartışmaları, bana her zaman yedinci yüzyılda, Hazreti Muhammed’in vefatından hemen sonra yaşanan ve İslam tarihinin ilk ve tek "sahte" kadın peygamberi olan Secah meselesini hatırlatır.
Bazı hanımların, Çamlıca’daki Subaşı Camii’nde erkeklerle beraber başı açık olarak kıldıkları cuma namazı yüzünden çıkan tartışmalardan ve özellikle de kadınların imamlık yapmak istedikleri şeklindeki iddialardan sonra yine Secah’ın hikáyesini hatırladım ve az bilinen, üzerinde pek durulmamış olan hadiseyi sizlere de nakledeyim dedim.
TÜRKİYE, günlerden buyana başta Cüneyd Zapsu’nun eşi olmak üzere, bazı hanımların Çamlıca’daki Subaşı Camii’nde erkeklerle beraber başı açık olarak kıldıkları cuma namazını tartışıyor.
Kadınların dindeki yerlerine odaklanan reform tartışmaları, bana her zaman yedinci yüzyılda, Hazreti Muhammed’in vefatından hemen sonra yaşanan "Secah" meselesini hatırlatır. Subaşı Camii’nde olanlardan, özellikle de bazı hanımların imamlık yapmak istedikleri şeklindeki iddialardan sonra da Secah’ın hikáyesini hatırladım ve sizlere de nakledeyim dedim.
İslam tarihine geçmiş çok sayıda kadın evliya vardır ama peygamberler bizde sadece erkeklerden çıkmıştır, kadın peygamber yoktur ve Secah, 1425 senelik İslam tarihinin ilk ve tek "sahte" kadın peygamberidir.
İşte, Secah’ın az bilinen, üzerinde pek durulmamış olan öyküsü...
Hazreti Muhammed’in vefatından sonra Arap yarımadasındaki kabileler arasında siyasi güç maksadıyla çok sayıda sahte peygamber türemiş ve bu iddialar ilk Halife Hazreti Ebubekir tarafından güçlü askeri tedbirlerle bastırılabilmişti.
Peygamberlik iddiasında bulunanların en başında gelenler, yarımadanın kuzeyinde isyan eden Tuleyha ile orta kesimlerinde ayaklanan Müseyleme idiler. Yemame kabilesinden olan Müseyleme, daha Hazreti Muhammed’in sağlığında peygamberliğe kalkışmış, hastalandığını öğrendiği Hazreti Muhammed’e bir mektup göndererek "Allah, peygamberlikte beni sana ortak kıldı" demiş ve "dünyayı aralarında paylaşmayı" teklif etmişti. Müseyleme, Hazreti Muhammed’in "Ey, Müseylemetü’l-Kezzáb!" yani "Ey yalancı Müseyleme!" diye başlayan cevabi mektubundan sonra, İslam tarihine bu sıfatla girmişti.
SAHTEKÁRLAR EVLENDİ
Peygamberin vefatından sonra genişleyen ayaklanmalar, ilk İslam Devleti’ni birhayli meşgul etti. Tuleyha’nın ayaklanması devam ederken Temim kabilesi de karışmış, kabile liderleri arasında Ebubekir’in hiláfetini kabul edip etmeme konusunda kararsızlık başgöstermiş ve Halife’ye gönderilmesi gereken zekát ile vergi gönderilmemişti.
Ayaklanmanın öncülüğünü, kabilenin güçlü liderlerinden olan Málik bin Nüveyre yapıyordu. İşte, tam o sırada, ortaya Háris kızı Secah adında Hristiyan bir kadın çıktı; "Allah peygamberleri neden sadece erkeklerden göndersin ki? İşte şimdi de bir kadını görevlendirdi" diyerek peygamberliğini ilán etti ve kendisine bağlı olan dört bin kişiyle beraber Medine’ye, Hazreti Ebubekir’in üzerine yürümek üzere yola çıktı. Bu arada Temim kabilesinin liderleriyle temas kurdu, "Katliama hazırlanın ve sizden olmayanların tamamını öldürmekten çekinmeyin" diye haberler gönderdi. Kabilenin liderlerinden destek vaadi alan Secah yoluna devam ederken Yemáme taraflarında daha önceden peygamberliğini ilán etmiş olan Yalancı Müseyleme ile karşılaştı ve her iki sahte peygamber hiç beklenmedik bir iş yaptılar ve evleniverdiler!
ÖLDÜRTÜP NİKAHLADI
İsyanın gittikçe büyüdüğünü gören Halife Hazreti Ebubekir, o sırada Temim kabilesinin ve sahte peygamberlerin üzerine Hálid bin Velid’in kumandasında güçlü bir ordu göndermişti. Kabilenin ileri gelenleri, ordunun yaklaştığını haber alınca pişmanlık duyarak zekátlarını gönderdiler ama Hálid bin Velid durmadı, daha sert tedbirler aldı, Málik bin Nüveyre ile kabilenin diğer ileri gelenlerini yakalayıp hapsettirdi. Ama, bir emrin yanlış anlaşılması üzerine, yakalananların tamamı o gece öldürüldü ve hemen arkasından daha da garip bir hadise yaşandı ve Hálid bin Velid, Málik bin Nüveyre’nin dul kalan karısını kendisine nikáhladı.
Bu evlilik çeşitli söylentilere sebep oldu, hattá Hazreti Ebubekir’in yakın çevresinde bile "skandal" olarak yorumlandı ve Hálid bin Velid’in görevden alınması bile istendi. Ama, "Allah’ın müşrikler üzerine gönderdiği kılıcı artık kınına sokamam" cevabını veren Halife Hazreti Ebubekir taleplere kulak asmadı ve Hálid’den isyancıları temizlemeye devam etmesini istedi.
Hálid bin Velid’in ordusu, Müseyleme ile Secah’a bağlı isyancılarla nihayet karşı karşıya geldi, gayet kanlı bir çarpışma oldu, Müseyleme kafası kesilerek öldürüldü ama Hálid her nedense Secah’a dokunmadı. İslam tarihinin bu ilk ve tek sahte kadın peygamberi Müslümanlığı kabul ettiğini söyleyince serbest bırakıldı, Arap Yarımadası’nı terkedip Irak’ın güneyine, Basra’ya gidip yerleşti ve Secah’tan bahseden tarihler "Ömrünün sonuna kadar iyi bir Müslüman olarak yaşadı" diye yazdılar.
GÖBEKTEKİ ELLER
İslam tarihinde peygamberlik iddiasında bulunan tek kadın olan Secah’ın öyküsü, kısaca işte böyle... Ama, Çamlıca’daki Subaşı Camii’nde kılınan malûm cuma namazı konusunda, üzerinde pek durulmayan bir husus var: Gazetelerde yayınlanan fotoğraflarda erkeklerle beraber namaz kılarken görünen hanımların ellerini kadınlara değil erkeklere mahsus şekilde, göbeklerinin üzerinde bağlamaları...
Bu alışılmadık el bağlama biçiminin bilgisizlikten mi yoksa "kadın-erkek eşitliği" gibisinden bir düşünceden mi kaynaklandığı konusunda hiçbir fikrim yok ve "reformculardan" biri tarafından aydınlatılmanın beklentisindeyim.
Hattın en zarif kalemi kırıldı: üstad Ali Alparslan’ı kaybettik
Prof. Dr. Ali Alparslan, hocalarından olan Abdülbaki Gölpınarlı’nın mezar kitabesini 1983 yılında mermer üzerine yazarken. Tarih düşürme sanatının son temsilcilerinden olan Prof. Dr. Cem Dilçin, Ali Alparslan’ın vefatına tarih olarak bu hafta "Ey Cem ol hattát-ı áli-şándan kim el alup / Yazdılar tárihini káğıd mürekkep hem kalem-1426" mısralarını düşürdü.
TÜRK hat sanatı, geçtiğimiz salı günü, yaşayan en büyük üstadını kaybetti: Talik yazının zirvesi Prof. Dr. Ali Alparslan’ı sonsuzluğa uğurladık.
Asıl mesleği edebiyat tarihçiliği olan ve hat ile profesyonel değil, amatör olarak uğraşan ama son dönemin en önemli ve en güçlü hattatı kabul edilen Prof. Ali Alparslan, 1924’te Çorlu’da doğmuş, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni bitirmiş, doktorasını Tahran Üniversitesi’nde Füruzanfer ve Melikü’ş-şüerá Bahar gibi o zamanın en önemli şarkiyat álimlerinin yanında yapmıştı. Bir müddet Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nde çalışan Ali Alparslan daha sonra Dışişleri Bakanlığı’nda girmiş, birkaç sene sonra İstanbul Üniversitesi’ne geçmiş, Türk Edebiyatı Profesörü olmuş ve bu arada Oxford ve Şikago Üniversiteleri’nde de edebiyat tarihi okutmuştu.
FERMANIN DEVAMI
Ali Bey, 20. yüzyılın büyük sanatkárı Necmeddin Okyay’ın talebesiydi. 1950’li yıllarda Okyay’dan talik ve rik’a yazılarının yanısıra ebru konusunda da icazet almış, daha sonra Halim Özyazıcı’dan "diváni" yazısını da öğrenmiş, çok sayıda öğrenci yetiştirmiş ve öğrendiklerini onlara nakletmişti. Osmanlı İmparatorluğu’nun en üst seviyedeki yazısı olan ve fermanlarda kullanılan "divani" stili, bugünlere kadar Ali Bey sayesinde gelebilmişti.
Türkiye’de şimdi başta rahmetli Ali Alparslan’ın öğrencileri olmak üzere çok sayıda hattat var ve işin çok daha güzel tarafı, klasik musiki ve klasik edebiyat gibi geleneksel sanatlarımızdan birçoğunun yerinde artık yeller esmesine rağmen, İslam dünyasında hat konusundaki liderliğin hálá bizde olması... Eskilerin "Kur’an Arabistan’da názil oldu, Mısır’da okundu, İstanbul’da yazıldı" sözü bugün de geçerliliğini koruyor ve İslami yazının ustaları yine Türkiye’den çıkıyorlar. Bunda, hattatlar arasında devam edegelen "meşk" yani işin esasının hocadan talebeye geleneksel yolla aktarılması metodunun sürdürülmesinin önemli bir rolü var.
YAZIDA ÖNCÜYÜZ
Hat sanatında üstadların hálá bizden çıkmasına rağmen, Prof. Ali Alparslan’ın "son büyük hattat" kabul edilmesinin ve böylesine önemli olmasının bir başka sebebi var: Onun, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e intikal eden son büyük hocalardan yetişmesi, dolayısıyla klasik üslupta ve zevkte eser veren son sanatkár olması.
Türk sanatının parlak yıldızı Prof. Dr. Ali Alparslan’ın ismi ve eserleri, ardından gelenlerin yolunu daima aydınlatacak ve sanatının yanısıra zarafeti, yakın çevresindeki bizler için her zaman hoş bir hatıra olarak muhafaza edilecektir.
Vatikan, Türk bandosunu kuran Donizetti’nin ölüm yıldönümü için 1. Ordu’dan bando istedi
Şubat 05, 2006 02:045dk okuma
Paylaş
TRT’de İtalyan tenor Pavarotti’yi dinleyen müzisyenlerin "gávurluk" ve "vatan hainliği" ile suçlanması tartışmaları devam ederken, Vatikan’ın İstanbul Temsilciliği’nde bir anma töreni hazırlığı yapılıyor.
Türkiye’yi 19. asırda Batı Müziği ile tanıştıran ve ilk Türk bandosunu kuran İtalyan müzisyen Giuseppe Donizetti için, ölümünün 150. yıldönümü münasebetiyle Papalık’ın İstanbul Temsilciliği tarafından kullanılan Saint-Esprit (Kutsal Ruh) Katedrali’ndeki mezarının başında önümüzdeki 12 Şubat Pazar günü bir anma toplantısı düzenlenecek. Vatikan Büyükelçiliği’nin İstanbul Temsilcisi Georges Marovitch, anma töreni için Birinci Ordu Komutanlığı’na başvurarak törende Türk Siláhlı Kuvvet-leri’nin de bir bando ile temsil edilmesini talep etti.
TRT’de İtalyan tenor Pavarotti’yi dinleyen müzisyenlerin "gávurluk" ve "vatan hainliği" ile suçlanması tartışmaları devam ederken, Vatikan’ın İstanbul Temsilciliği’nde sessiz sedasız bir hazırlık yapılıyor. Türkiye’yi 19. asırda Batı Müziği ile tanıştıran ve Türk Ordusu’nun ilk bando teşkilátını kuran İtalyan müzisyen Giuseppe Donizetti için, ölümünün 150. yıldönümü münasebetiyle Papalık’ın İstanbul Temsilciliği’nde bulunan Saint-Esprit (Kutsal Ruh) Katedrali’ndeki mezarının başında önümüzdeki 12 Şubat Pazar günü bir anma toplantısı düzenlenecek ve küçük bir áyin icra edilecek.
Vatikan Büyükelçiliği’nin İstanbul Temsilcisi Georges Marovitch, anma töreni için Birinci Ordu Komutanlığı’na başvurarak, törende Siláhlı Kuvvetler’in de bir bando ile temsil edilmesi gerektiğine inandıklarını söyledi. Marovitch, başvurusunda "Osmanlı bandosunun Batı standartlarına göre kurulmasını sağlayan Giuseppe Donizetti uzun yıllar Türk Ordusu’nda görev yapmış ve paşalık ünvanı ile ödüllendirilmiştir. ...Mızıka-i Humayun (Osmanlı saray orkestrası) enstrümanlarını Batı standartlarına ulaştıran Donizetti Paşa’yı anma töreninde Birinci Ordu Bandosu’nun da bulunmasının Paşa’nın hatırasına yüce bir anlam ve onur vereceğine inanıyoruz" dedi.
Şimdi, Giuseppe Donizetti’nin kim olduğunu kısaca hatırlatayım: Reformcu hükümdar İkinci Mahmud tarafından 1828’de İstanbul’a davet edilen, 28 yıl boyunca Osmanlı Devleti’nin hizmetinde çalışan ve Batı Müziği’ni Türkiye’ye getiren çok önemli bir müzisyendir.
NAPOLYON’DAN İSTANBUL’A
Donizetti 1788 yılında İtalya’da doğdu, gençlik yıllarında Fransız İmparatoru Napolyon Bonapart’ın hizmetine girdi, imparatorun Elbe Adası’ndaki sürgününde ve Waterloo’da uğradığı meşhur bozgunda yanında bulundu, sonra İtalya’daki devletlerden Piemonte Krallığı’ndaki bandonun başına geçti.
O sırada, Osmanlı Devleti’nde sıkı bir reform yaşanıyordu. Zamanın hükümdarı İkinci Mahmud, amcası Üçüncü Selim’in başlattığı ama bedelini hayatıyla ödediği modernleşme çabalarına yeniden girişiyor, toplumda ve devlette asırlardan beri várolan ádetleri değiştiriyor, meselá devlet memurlarının pantolon giymelerini mecburi kılıyor, yeniçeri ocağını kanlı bir şekilde ortadan kaldırıyor ve Avrupa standardlarına göre yepyeni bir ordu kuruyordu.
İşte, kurulan bu modern ordu için modern bir de bando lázımdı ve o günlerin Serasker’i, yani Genelkurmay Başkanı olan Hüsrev Paşa, Sardunya elçisinden böyle bir bando teşkilátı için bir hocayı tanıyıp tanımadığını sormuş, elçi de o sırada Piemonte’de bulunan Giuseppe Donizetti’yi tavsiye etmişti. Gaetano adındaki kardeşi o günlerin Avrupası’nın en gözde opera bestecilerinden olan Giuseppe tecrübeli bir bando ve orkestra şefiydi, müziğin yanısıra daha önceleri de saraylarda çalıştığı için resmi protokole de alışkındı, dolayısıyla yeni kurulmakta olan modern Osmanlı Ordusu için ideal bir isimdi.
Saraydan davet alan Donizetti 1828’in 17 Eylül’ünde bir gemiyle İstanbul’a geldi, hemen o gün İkinci Mahmud’un huzuruna çıkartıldı ve Türkiye’de musiki sahasında nasıl bir reform yapılacağını bizzat padişahtan öğrendi. Sonra, bir çeşit saray okulu olan Enderun’daki genç talebelerin müziğe yeteneği olanlarını seçti, bunlardan bir bando kurdu ve gençleri gayet sıkı bir çalışma neticesinde, altı ay sonra padişahın huzurunda konser verebilecekleri seviyeye getirdi.
İKİ PADİŞAH GÖRDÜ
İkinci Mahmud’un ölümünden sonra tahta çıkan oğlu Sultan Abdülmecid’e de hizmet eden ve "Paşa" ünvanını alan Donizetti, 28 yıl boyunca İstanbul’da kaldı ve hayata 1856’nın 12 Şubat günü Beyoğlu’ndaki konağında veda etti. Üç hafta kadar Beyoğlu’ndaki Santa Maria Kilisesi’nde muhafaza edilen cenazesi, 6 Mart 1856 günü Saint Esprit Katedrali’nde, Osmanlı İmparatorluğu’nun önde gelen bazı Katolik aile mensuplarının mezarlarının bulunduğu mekána defnedildi.
Türkiye, Batı Müziği’ni Giuseppe Donizetti’den öğrendi. Donizetti, 28 sene boyunca hiç ayrılmadan yaşadığı İstanbul’da bando teşkilátını kurmasının yanısıra Osmanlı Sarayı’nı da Batı Müziği’ne alıştırmış, hazırladığı konserlerde alafranga parçaları, dinleyenlere özellikle Rossini gibi o dönemde moda olan İtalyan bestecilerin eserlerini sevdirmişti. Türkiye’nin ilk milli marşları olan Mahmudiye ve Mecidiye Marşları onun eseriydi. Yaptığı müzik halk arasında biraz tuhaf karşılanmışsa da şöhreti yayılmış, hattá ismi "Don İzzet"e dönmüş ve "Don İzzet Paşa" diye anılır olmuştu. Saray bandosundan Mızıka-i Humayun’a uzanan çizgideki bütün sivil ve askeri müzik kuruluşları ile Türkiye’de bugün varolan Batı Müziği merakı Donizetti’nin ve onun talebelerinin eseridir.
ASKER, GELMELİ
İşte, Donizetti Paşa için ölümünün 150. yıldönümü münasebetiyle önümüzdeki pazar günü Papalık’ın İstanbul Temsilciliği’nde bulunan Saint Esprit (Kutsal Ruh) Katedrali’ndeki mezarının başında bir anma toplantısı düzenlenecek. Konu ile ilgili ilk girişim İstanbul’daki İtalyan Kültür Merkezi’nden geldi ve anma programı Kültür Merkezi’nin yetkilileriyle Vatikan’ın İstanbul Temsilcisi Monsenyör Marovitch ile beraberce hazırlandı. Aralarında Vatikan’ın Ankara Temsilcisi’nin de bulunacağı bir heyet önümüzdeki pazar günü Donizetti’nin katedraldeki mezarına çelenk bırakacak, mezarın başında daha sonra kısa bir áyin icra edilecek.
Ben şahsen, tören günü Türk ordu bandolarının kurucusu olan Donizetti Paşa’nın mezarının başında Türk Siláhlı Kuvvetleri’nden küçük de olsa bir bando takımını görmeyi çok isterim. Birinci Ordu’nun o gün göndereceği bir bando hem Türkiye’nin modern müzik tarihinde çok önemli yeri olan bu İtalyan müzisyenin hatırasına şükran ifadesi taşıyacak, hem de klasik müzik dinlemeyi bile artık "gávurluk" ve "vatan hainliği" sayanlara karşı güzel bir karşılık olacaktır.
Donizetti’nin mezarının bulunduğu kiliseden bir de Papa çıkmıştı
TÜRKİYE’ye Batı Müziği’ni getiren Giuseppe Donizetti’nin mezarının bulunduğu Saint Esprit Katedrali sadece Katolik Türk vatandaşları açısından değil, Vatikan’ın tarihi bakımından da büyük önem taşır. İçerisinde katedralin ve Vatikan Temsilciliği’nin bulunduğu mekán, 1958 ile 1963 yılları arasında papalık yapan ve "Türk dostu Papa" olarak bilinen 23. John’un hayatında da önemli bir yere sahiptir.
Asıl adı Angelo Guiseppe Roncalli olan Papa 23. John, 1881’de İtalya’da doğdu. Genç yaşında kiliseye intisap etti, Birinci Dünya Savaşı’na sıhhiye çavuşu ve rahip olarak katıldı, daha sonra Vatikan’ın önde gelen diplomatlarından biri oldu. 1935’te Vatikan ile henüz diplomatik teması olmayan Türkiye’ye "Papalık Delegasyonu Başkanı" olarak geldi. İstanbul’da bugün Vatikan Temsilciliği’nin kullandığı binada çalışmaya başladı. İkinci Dünya Savaşı’nın patlamasından sonra savaş esirlerinin hayat şartlarının düzeltilmesi ve Nazi zulmünden kaçan Yahudiler’e Filistin’e gidebilmeleri için vize alabilmeleri konularında büyük çaba harcayan Roncalli, dokuz yıl yaşadığı Türkiye’de resmi makamların yanısıra halkla da yakın ilişki kurdu.
Roncalli, 1944’te İstanbul’dan Fransa’ya tayin edildi, daha sonra "Kardinal" olarak Venedik’e gitti, Papa 12. Pius’un ölümünden sonra 28 Ekim 1958’de Papa seçildi ve "23. John" adını aldı. 3 Haziran 1963’teki ölümüne kadar papalık tahtında oturan Roncalli, alışılmışın dışında son derece samimi bir papa olarak tanındı. 2000 yılının Eylül ayında Vatikan tarafndan "aziz" ilán edildi ve daha sonra İstanbul’da dokuz yıl boyunca oturduğu sokağa da Roncalli’nin adı verildi.
.on halifenin kızı öldü
Şubat 09, 2006 10:503dk okuma
Paylaş
Son Halife Abdülmecid Efendi’nin güzelliğiyle meşhur kızı ve Osmanlı padişahlarıyla halifelerinin soyundan gelen ilk nesilden hayattaki son kişi olan Dürrüşehvar Sultan, önceki gece Londra’da 92 yaşında vefat etti.
1931 yılında dünyanın en zengin hükümdarı Haydarabad Nizamı’nın oğlu ile evlenen ve "Berar Prensesi" unvanını alan Dürrüşehvar Sultan, bugün Londra’daki Brookwook Müslüman Mezarlığı’nda toprağa verilecek./images/100/0x0/55eb00cbf018fbb8f8a4ab43
Osmanlı Padişahı Sultan Abdülaziz’in torunu ve son Halife Abdülmecid Efendi’nin, adı "şahlara mahsus inci" anlamına gelen, güzelliğiyle meşhur kızı ve Osmanoğlu ailesinin en yaşlı prensesi Dürrüşehvar Sultan, önceki gece Londra’da vefat etti. Osmanlı padişahlarının ve halifelerin soyundan gelen ilk nesilden hayatta bulunan son kişi olan Dürrüşehvar Sultan, 92 yaşındaydı.
1914 Şubat’ında babasının Çamlıca’daki köşkünde dünyaya gelen ve çocukluğu Dolmabahçe Sarayı’nda geçen Dürrüşehvar Sultan, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 5 Mart 1924’te hiláfetin kaldırılması ve Osmanlı Hanedanı’nın sınırdışı edilmesi kanununu kabul etmesinden birkaç saat sonra, hemen o gece ailesiyle beraber Türkiye sınırları dışına çıkartıldı. Bir süre İsviçre’de yaşayan aile, daha sonra Güney Fransa’nın Nice kentine yerleşti.
İNÖNÜ’YÜ ZİYARET ETTİ
Nice’de 1931 Kasımı’nda "Nizam" unvanını taşıyan ve o yıllarda dünyanın en zengin hükümdarı olan Haydarabad Mihracesi’nin oğlu Ázam Cah ile evlenen ve "Berar Prensesi" unvanını alan Dürrüşehvar Sultan, aynı yılın aralık ayında yapılan büyük düğünden sonra Hindistan’a, Haydarabad’a gitti. Bu evlilikten hálen "Haydarabad Nizamı" olan Bereket Cah ile Keramet Cah’ı dünyaya getiren Dürrüşehvar Sultan, sonraki yıllarda Londra’ya yerleşti.
1944 Mayısı’nda Paris’te vefat eden babası Halife Abdülmecid Efendi’nin cenazesini Türkiye’ye defnedebilmek için büyük çaba gösteren Dürrüşehvar Sultan, Osmanlı Hanedanı’na mensup kişilerin Türkiye’ye girişinin yasak olduğu yıllarda "Berar Prensesi" unvanıyla ve İngiliz pasaportuyla defalarca Türkiye’ye gelmişti. Dürrüşehvar Sultan, zamanın Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’yü Çankaya Köşkü’nde ziyaret etmiş, ancak defin izni alamamış, çabasını Demokrat Parti döneminde de sürdürmüş, ama yine bir sonuç elde edemeyince, Son Halife’nin cenazesi 1954’te Suudi Arabistan’a götürülmüş ve Medine’de toprağa verilmişti.
İstanbul’da bulunduğu yıllarda güzelliğiyle, özellikle de renkli iri gözleriyle halk tarafından çok sevilen Dürrüşehvar Sultan, aynı zamanda önemli bir ressam olan babası Halife Abdülmecid Efendi’ye de ilham vermiş ve Halife, kızının bir kısmı bugün Dolmabahçe Sarayı’nda teşhir edilen çok sayıda tablosunu yapmıştı.
Son Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu Şehzade Ömer Faruk Efendi’nin kızkardeşi, Neslişah, Hanzade ve Neclá sultanların da halası olan Dürrüşehvar Sultan, yarın Londra Camii’nde kılınacak cenaze namazından sonra Brookwook Müslüman Mezarlığı’nda, annesi Mehisti Kadınefendi’nin yanında toprağa verilecek.
Sürgüne giderken hatıra olarak bir çakıltaşı aldı
Son Halife Abdülmecid Efendi’nin kızı Dürrüşehvar Sultan, hatıralarını Haydarabad’da 1947 yılında yayınladığı ve bugün son derece nadir olan "Doğan" isimli bir kitapta toplamıştı.
1924 sürgününden önce İstanbul’da yaşadığı sırada tam adı ve unvanı "Devletlu ismetlu Hatice Hayriye Ayşe Dürrüşehvar Sultan Aliyyetü’ş-şan Hazretleri" olan Dürrüşehvar Sultan, 1924’ün 5 Mart akşamı ailesiyle beraber Türkiye’den sınırdışı edildiği sıradaki duygularını, kitabında şöyle anlatıyordu:
"Nereye gidiyorduk? Belki onulmaz bir felákete, belki de gurbette geçecek olan cefákár, elemli günlere doğru... Bu áni darbe ile bütün ümidlerim kırılmış ve saadetin parlak ışıkları sönmüştü.
Karanlık bir köşeye çekilerek o feláketli günlerin hatıralarını gözyaşlarımla silmeye çalıştım. Arkamızda yedi asırdan beri hüküm süren Osmanlı ailesinin sönmüş ocağını ve Türk Tarihi’ni şanla dolduran dáhilerin tahtını sahipsiz bırakarak ecdadımızın sevgili yurduna veda ettik.
Memleketten son bir hatıra olmak üzere, yerden bir çakıltaşı aldım. Gurbetteki ilk gecemi uykusuz kalarak, hayatımızın güzel zamanlarını düşünerek geçirdim..."
Avrupa papazları eskiden kendisi öldürtür, faturasını bize çıkartırdı
Şubat 12, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Papazların canlarına kıyılması hadisesi bizde pek yeni bir iş değildir. Özellikle son iki asırdan buyana Türkiye’yi sıkıntıya sokmak yahut Avrupa karşısında zor duruma düşürmek ve Batı’nın müdahalesini sağlamak isteyen çevreler, zaman zaman papazları katledip ortalığı gayet güzel karıştırmayı becermişlerdir.
Haberin Devamı
İşte, geçmişte yaşadığımız bu şekildeki bazı tatsızlıklardan birkaç örnek: Yunanistan’a karşı zafer kazanan ordumuzun bir papazın öldürülmesi bahanesiyle geri çekilmeye zorlanmasının ve kendi rızalarıyla Müslüman olan papazlar yüzünden başımıza gelenlerin kısa öyküsü...
KATOLİK rahip Andrea Santoro’nun Trabzon’da katledilmesiyle başlayan karmaşa ve tartışma, daha uzun müddet devam edeceğe benziyor.
Papazların canlarına kıyılması hadisesi bizde pek yeni bir iş değildi. Özellikle son iki asırdan buyana Türkiye’yi sıkıntıya sokmak yahut Avrupa karşısında zor duruma düşürmek ve Batı’nın müdahalesini sağlamak isteyen çevreler, zaman zaman papazları katledip ortalığı gayet güzel karıştırmayı becermişlerdi.
Bu çevrelerin işi geçmişte papazların canını almaktan medet ummaya kadar vardırmalarının sebebi, batılı güçlerin o devirde din konusunda oynadıkları roller, siyasi maksatlarla dinden medet ummaları ve dini ortalığı karıştırma vasıtası olarak kullanmalarıydı. Özellikle Fransa’nın Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Katolikler’in, Rusya’nın da Ortodokslar’ın "hámisi" rolüne soyunmaları üzerine ayrılıkçı unsurlar bu ülkelerin dikkatini çekip müdahalelerini sağlayabilmek için denedikleri türlü türlü yolun yanısıra papazların canına da kasdetmişler, suçu daha sonra Türk yönetiminin üzerine atmışlar, defalarca işlenen böyle cinayetlerle ortalık birbirine girmiş ve neticede suçlu taraf hep biz olmuştuk.
Ortalığın bazen cinayet gibisinden acı bir hadiseyle değil, papazların Müslümanlığı kabul etmeleri üzerine karıştığı da olmuş, bu defa "dindar Hristiyanlar’ı yoldan çıkarmakla" suçlanmıştık ve üstelik bu olaylardan sonra komik gelişmeler yaşanmış ama sonuç hiç değişmemiş, fatura yine bize çıkartılmıştı.
Yandaki kutuda, geçmişte yaşadığımız bu şekildeki bazı tatsızlıklardan birkaç örnek yeralıyor.
Her papaz krizinden zararla çıkmıştık
PAPAZ ÖLDÜRÜLDÜ, ORDUMUZ GERİ ÇEKİLDİ:
Haberin Devamı
Yıllık 1000 e-Fatura Kontörü Hediye
Logo İşbaşı
Tam 2026 otobüs gemi turları rehberi
Visionary Echo
by Taboola
Yunanistan’la 1897’de giriştiğimiz savaşı kazandık ama Atina’ya girmek üzere olan ordumuz Avrupa devletlerinin müdahalesiyle durduruldu ve küçük bir tazminat karşılığında geri çekilmeyi kabul ettik.
Trakya’da ve Balkanlar’da büyük bir gerilim hüküm sürerken, Teselya’daki Yunan ordusunun ikmal merkezi olan Galos’ta Katolik bir Rum papaz, 1898 Mart’ında bir gece vurularak öldürüldü. Yunanlılar, papazın Türk askerleri tarafından vurulduğunu iddia ettiler, iddiaya Fransız konsolosu da destek verince ortalık daha da karıştı.
Yapılan soruşturma, cinayetten hemen önce papazın evine giden bir kişinin "Beni, Fransız konsolosu gönderdi" diyerek kapıyı açtırdığını ve papazı hemen oracıkta öldürdüğünü gösterdi. Bu bilginin elde edilmesinden sonra, hadisenin kilit adamı haline gelen konsolos, Galos’tan apar topar ayrılarak Fransa’ya döndü ama çıkan karışıklık son bulmadı. Bábıáli, yani zamanın Türk hükümeti, Avrupa ülkelerinin İstanbul’daki elçiliklerini durumdan belgelerle beraber haberdar etti ama elçilikleri olayın komplo olduğu konusunda iknayı bir türlü başaramadı. Baskılar devam etti, karışıklıklar sona ermedi ve nihayet Osmanlı birlikleri Galos’tan çekilmek zorunda kaldılar. Papazın öldürülmesi, Teselya’nın bir bölümünün elimizden gitmesiyle neticelenmişti.
PAPAZI MÜSLÜMAN EDENLER SÜRÜLDÜ:
Haberin Devamı
Sultan Abdüláziz’in tahtta bulunduğu 1869 yılında, Şam’ın yerlilerinden olan Maruni bir papaz dinini değiştirip Müslüman oldu. Şazeli tarikatine bağlı olan 14 kişi, papazı İslamiyet konusunda aydınlatmış ve Müslümanlığa geçmeye ikna etmişlerdi.
Böyle bir hadise daha önceki devirlerde yaşansaydı, papazı Müslüman edenler ihyá olur, hattá saraydan ağırlıklarınca altın bile alabilirlerdi. Ama o yıllar Avrupa’nın Türkiye’ye hemen her konuda baskı yaptığı, sözünü dinletmek için her yola başvurduğu bir dönemdi ve İstanbul’daki batılı elçilikler, din değiştirme işinin baskı ve tehdit sonucu olduğunu iddia edince papazın Müslüman olmasını sağlayanlardan on ikisi Şam’dan Fizan’a, yani Libya’nın iç taraflarına sürgün edildiler.
Sürgüne gönderilenler senelerce orada kaldılar ve hayatlarını son derece güç şartlar altında devam ettirdiler. Derken aradan seneler geçti, Şam’da yaşananlar unutuldu ve Fizan’a sürgün edilenleri de hatırlayan kimse kalmadı. Hatırlanmaları sürgünlerinden tam 15 sene sonra, 1884 yılında Trablusgarp Valisi’ne verdikleri ortak bir dilekçe sayesinde mümkün olabildi. Dilekçe önce şaşkınlıkla karşılandı, zira bu kişilerin Fizan’a gönderilme sebeplerini bilen tek bir bilen bile kalmamıştı.
Olay, Trablusgarp Valisi Ahmed Rasim Paşa’nın durumu İstanbul’a duyurmasıyla başka şekle büründü, zira sürgünün sebebini İstanbul’da da hatırlayan hiç kimse kalmamıştı. İçişleri Bakanlığı konuyla ilgili olarak Şam’dan bilgi istedi ve o tarihten 15 sene önce yaşanan hadisenin ayrıntıları ancak o zaman hatırlandı. Konu, zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid’e kadar uzandı ve Suriyeli papazın Müslüman olmasından sonra Fizan’a sürülen kader mahkûmları, hükümdarın emriyle serbest bırakıldılar.
PAPAZ HAMAMA GİTTİ, DİPLOMATİK KRİZ ÇIKTI:
Haberin Devamı
2025 yılında Türkiye’de 65–180 m² çelik evlerin ortalama fiyatları ve temel özellikleri hakkında bilgilendirme
Map in Pocket
Tek Katlı Modüler Evlerin Özellikleri
southermore
by Taboola
Suriye’nin liman şehri Lazkiye’de yaşayan bir Ortodoks papazı, 1844 yılında kendi rızası ile Müslüman oldu. O devrin ádetlerine göre, Müslümanlığı kabul edenlere hamamda abdest aldırılır, sonra da camide namaza götürülürlerdi.
Papaz, bir grubun refakatinde hamama doğru yola çıkarıldı. Ama, kafile hamam yolunda ilerlerken kıyamet koptu, yerli Hristiyanlar patriği binbir türlü hakaretle taş yağmuruna tuttular. Atılan taşlar bölgenin en önemli şeyhlerinden birinin oğlunun burnunu kırdı.
Beyrut’taki Fransız konsolosu meseleyi abartmakta gecikmedi ve Hristiyanlar’ın din değiştiren papazı değil, Müslümanlar’ın Hristiyanlar’ı ve Fransız binalarını taşladıklarını iddia etti. Konsolos, karşılık olarak, papazla beraber hamama giden Müslümanlar’a Avrupalı diplomatların önünde meydan dayağı çekilmesini istiyor, talebi yerine getirilmediği takdirde Lazkiye’deki bütün Avrupalı diplomatların şehri terkedeceklerini söylüyordu.
Bábıáli’nin isteği reddetmesi üzerine konsoloslar şehirden ayrılıp Beyrut’a gittiler ve işe bu defa Beyrut’taki batılı elçilikler karıştı. Meselenin böylesine dallanıp budaklanması üzerine çaresiz kalan İstanbul, papazla beraber hamama giden dokuz kişiyi tutuklamak zorunda kaldı ama Fransız konsolosu ikna olmamıştı ve meydan dayağı talebinde ısrar ediyordu.
Konu, Bábıáli’nin araya diğer elçilikleri sokmasıyla güçlükle kapatılabildi ve papazla beraber hamama gidenler, Fransız konsolosun istediği meydan dayağı cezası yerine hapis cezalarına çarptırıldılar (Prof. Dr. Vahdettin Engin’in notlarından).
Türkiye’yi Batı Müziği ile tanıştıran üstada, Vatikan’dan sessiz tören
TÜRKİYE’yi 19. asırda Batı Müziği ile tanıştıran ve ilk Türk bandosunu kuran İtalyan müzisyen Giuseppe Donizetti için, ölümünün 150. yıldönümü münasebetiyle Papalık’ın İstanbul Temsilciliği tarafından kullanılan Saint-Esprit (Kutsal Ruh) Katedrali’ndeki mezarının başında bugün bir anma toplantısı düzenlenecek ve küçük bir áyin yapılacak.
İstanbul’daki İtalyan Kültür Merkezi ile Vatikan’ın İstanbul Temsilcisi Monsenyör George Marovitch’in beraberce hazırladıkları program uyarınca, aralarında Vatikan’ın Ankara’daki büyükelçisinin de bulunacağı bir heyet, toplantıdan sonra Donizetti’nin katedraldeki mezarına çelenk bırakacak.
Reformcu hükümdar İkinci Mahmud tarafından 1828’de İstanbul’a davet edilen, 28 yıl boyunca Osmanlı Devleti’nin hizmetinde çalışan ve hükümdarın kurduğu modern ordunun bando teşkilátını oluşturan Donizetti, İkinci Mahmud’un ölümünden sonra tahta çıkan oğlu Sultan Abdülmecid’e de hizmet etmiş ve "Paşa" unvanını almıştı. 28 yıl boyunca İstanbul’da kalan müzisyen, hayattan 1856’nın 12 Şubat günü ayrılmış, üç hafta kadar Beyoğlu’ndaki Santa Maria Kilisesi’nde muhafaza edilen cenazesi 6 Mart 1856 günü Saint Esprit Katedrali’nde, Osmanlı İmparatorluğu’nun önde gelen bazı Katolik aile mensuplarının mezarlarının bulunduğu mekána defnedilmişti.
Bugün, katedralin altındaki mezarının başında anılacak olan müzisyenin hayat hikáyesi, kısaca işte böyle. Gönül, böyle bir törende Birinci Ordu’ya ait bir bandonun da bulunmasını ve askerlerin ilk batı müziği hocalarıyla 150 yıllık bir aradan sonra yeniden buluşmalarını arzu ederdi ama Birinci Ordu törene her ne sebeptendir bilinmez, bando göndermiyor!
Donizetti Paşa'ya askeri bando yok
Şubat 13, 2006 11:212dk okuma
Paylaş
İlk Türk askeri bandosunun kurucusu ve Türkiye'nin ilk milli marşının bestecisi olan İtalyan Giuseppe Donizetti (Donizetti Paşa), ölümünün 150. yılında bir törenle anıldı. Anma töreni için Birinci Ordu'dan bando istendiği, ama kabul edilmediği belirtildi. İstanbul Beyoğlu'ndaki Saint-Esprit Katedrali'nde yapılan anma töreninde Türkiye’nin ilk milli marşı, 88 yıl sonra ilk defa çalındı ve ayakta dinlendi.
Türkiye’yi 19. asırda Batı Müziği ile tanıştıran ve ilk Türk askeri bandosunun kurucusu olan İtalyan besteci Giuseppe Donizetti için, ölümünün 150. yıldönümü münasebetiyle İstanbul’daki Saint-Esprit (Kutsal Ruh) Katedrali’nde dün bir anma töreni düzenlendi ve bestecinin katedralin bodrumundaki mezarının başında küçük bir áyin yapıldı. Donizetti’nin 1820’lerin sonunda zamanın hükümdarı İkinci Mahmud için bestelediği ve Türkiye’nin ilk milli marşı olan "Mahmudiye Marşı" da, törende kilisenin orguyla icra edildi ve cemaat tarafından ayakta dinlendi.
İstanbul’daki İtalyan Kültür Merkezi ile Vatikan’ın İstanbul Temsilciliği’nin beraberce hazırladıkları anma töreni için Vatikan Büyükelçisi Başpiskopos Antonio Lucibello ile Türkiye’deki İtalyan kolonisinin bazı mensupları, dün Saint-Esprit Katedrali’nde bir araya geldiler. Vatikan’ın İstanbul Temsilcisi Monsenyör George Marovitch, toplantının Donizetti’nin eseri olan Mahmudiye Marşı ile başlayacağını duyurdu ve "Marş, bando gelmediği için kilisemizin orguyla çalınacak. Bu eser Türkiye’nin ilk milli marşıdır, dolayısıyla ayakta dinleyeceğiz" dedi. Cemaat, organist rahip Guiseppe Gondolpho tarafından katedralin orguyla icra edilen Mahmudiye Marşı’nı ayakta dinledi.
BODRUMDAKİ MEZARA ZİYARET
İtalyan kolonisinin Osmanlı İmparatorluğu döneminden bu yana Türkiye’yi "ikinci vatanları" olarak kabul ettikleri /images/100/0x0/55ea1bbef018fbb8f86bbe4cgörüşünün vurgulandığı konuşmalardan sonra, Giuseppe Donizetti’nin katedralin bodrumundaki mezarı ziyaret edildi. Vatikan Büyükelçisi Başpiskopos Antonio Lucibello, mezarın başında cemaatle beraber dua etti ve kabire kutsal su serpti.
İlk milli marşımız orgla icra edildi
Osmanlı hükümdarı İkinci Mahmud tarafından 1828’de İstanbul’a davet edilen, 28 yıl boyunca Osmanlı Devleti’nin hizmetinde çalışan ve hükümdarın kurduğu "Asákir-i Mansure-i Muhammediye" isimli modern ordunun bando teşkilátını oluşturan Donizetti, İkinci Mahmud’un ölümünden sonra tahta çıkan oğlu Sultan Abdülmecid’e de hizmet etmiş ve "paşa" unvanını almıştı. 28 yıl boyunca İstanbul’da kalan ve 12 Şubat 1856’da Beyoğlu’ndaki konağında ölen müzisyen, 6 Mart 1856 günü Saint Esprit Katedrali’nin bodrumuna defnedilmişti.
Dün yapılan tören için önceki hafta Dışişleri Bakanlığı’na başvuran Vatikan’ın İstanbul Temsilciliği, Donizetti’nin Türkiye’deki ilk askeri bandoların kurucusu olduğunu söyleyek Birinci Ordu’nun törene küçük de olsa bir bando takımıyla katılmasının sağlanması talebinde bulunmuş ancak istek kabul edilmemişti. Katedralde dün düzenlenen törende bando gelmediği için orgla icra edilen ve ayakta dinlenen Donizetti’ye ait Mahmudiye Marşı ise, son defa bundan 88 yıl önce, 31 Temmuz 1918 Cumartesi günü son padişah Vahideddin’in Topkapı Sarayı’nda düzenlenen tahta geçme merasiminde çalınmıştı.
.Padişahın yolunu kesip hakaret eden deliyi evliya zannetmiştik
Şubat 19, 2006 00:096dk okuma
Paylaş
Bir vatandaşın Başbakan Tayyip Erdoğan’a "Hangi yüzle geliyor buraya?" diye bağırması üzerine Başbakan’ın "Artistlik yapma lan. Hadi ananı al git buradan" demesi, bana devlet büyüklerinin eski devirlerde gördükleri eleştirileri hatırlattı.
Devlet adamlarına karşı son derece sert davranan hükümdar, kendisini eleştiren kişi halktan biri olunca eski bir geleneğe, "Halkın, hükümdarlara Allah’ın emaneti olduğu" tavsiyesine uyar, eleştirene dokunmaz ve hoşnutsuzluğun sebebini öğrenmeye çalışırdı. Ama, bu gibi hadiselerin ardından garip söylentiler çıktığı da olurdu. Meselá, Üçüncü Selim’in yolunu kesip "Seninle şeriat dávam var!" diye bağıran bir dervişin evliyalığına inanılmış, İkinci Mahmud’a "Gözün körolsun" diye bağıran bir kadın ániden kendi körolunca da bu defa "Padişah velilere karıştı" denmişti.
MUSTAFA Kemal Öncel isimli vatandaşın Başbakan Tayyip Erdoğan’a "Hangi yüzle geliyor buraya?" diye bağırması üzerine Başbakan’ın "Artistlik yapma lan" deyip hemen arkasından da "Hadi ananı al git buradan" demesini hepimiz yadırgadık, böyle sözlerin bir başbakana hiç yakışmadığını söyledik.
"Başbakan’a da böyle hitap edilmez ki" diye düşünenlerimiz de oldu ama geçmişten gelen bazı gerçekleri gözardı /images/100/0x0/55eb6626f018fbb8f8be9b43ettik: Sıradan insanların devlet büyüklerine vaktiyle istediklerini söylediklerini, üstelik eski devlet adamlarına çok daha ağır sözlerin edildiğini...
Padişahlar bir zamanların en kudretli kişileriydi ama onları da zaman zaman eleştirenler yahut yollarını kesip ağızlarına geleni söyleyenler çıkardı fakat o günlerle bugünler arasında bir fark vardı: Devlet adamlarına karşı gerektiğinde son derece sert olan hükümdar, icraatı ile ilgili olarak kendisini eleştiren kişi halktan biri olunca eski bir geleneğe, "Halkın, hükümdarlara Allah’ın emaneti olduğu" tavsiyesine uyar, kendisini alenen eleştirene dokunmaz, hatta işi duymazlığa getirir ama hoşnutsuzluğun sebebini de hemen öğrenmeye çalışırdı.
İşte, Osmanlı’nın son yüzyıllarında, sıradan insanların zamanın hükümdarlarına yaptıkları protestolardan birkaç örnek:
TIMARHANEYE AKIN
Üçüncü Selim, 1790’ların sonunda, cuma namazını kılmak için gittiği Mahmudpaşa Camii’nden çıkıp kalabalık /images/100/0x0/55eb6626f018fbb8f8be9b45maiyetiyle Topkapı Sarayı’na döndüğü sırada Cağaloğlu’nda esrardan ayakta duramayacak hále gelmiş olan Sabri isimli bir Bektaşi dervişiyle karşılaştı.
Derviş, hükümdarın yolunu keserek "Seninle şeriat dávam var!" diye bağırdı. Padişahın muhafızları adamı itip kakmaya başlayınca Üçüncü Selim müdahale edip dervişi bıraktırdı ve "Nedir dávan, söyle!" dedi. Derviş Sabri, padişaha "Böyle dava yol üzerinde görülmez. Allah’ın emrine razı isen, bir yer seç" diye gayet cesur bir cevap verince, padişah "Bu adamı vekilim olan sadrazama götürün" diye emretti.
Sadrazam dervişle konuşmaya başladı, daha ilk anda adamın deli olduğunu anladı, Sultanahmet’teki timarhaneye gönderdi ve asıl komiklikler işte bundan sonra başladı. Derviş Sabri timarhaneden birkaç defa kaçtı, her defasında yakalanıp geri getirildi ama bütün bunlar olup biterken şöhreti de gittikçe arttı, İstanbullular dervişin "keramet sahibi olduğunu" konuşmaya başladılar. Timarhane bir anda yüzlerce kişinin akınına uğradı. Gelenlerin bir kısmı Derviş Sabri’nin duasını almak istiyor, bir kısmı da büyü çözdürmeye çalışıyordu ve bu işten en fazla istifade edenler de, ziyaretçileri Derviş Sabri’nin yanına götürmek için yüklü miktarda para alan timarhanecilerdi.
Hadiseden bahseden Cábi Tarihi’nin yazdığına göre, Derviş Sabri bir müddet sonra timarhaneden tekrar kaçtı, bir gemiyle memleketi olan Rumeli tarafına geçti ve izini kaybettirdi.
GÖZÜ KÖR OLDU
Benzer bir hadise, Sultan İkinci Mahmud’un da başına gelmişti. 1810 Şubat’ında kılık değiştirmiş olarak Fatih semtinde dolaşan padişah, sokağın ortasında kendisine beddua edildiğini işitti. Halk, bir fırının önünde ekmek kuyruğuna girmişti ve izdiham yaşanıyordu. Bu sırada güç belá ekmek alabilen bir kadın fırından çıkarken "Padişahın gözü kör olsun. Şu ekmeği alıncaya kadar çektiğimiz eziyete bak!" diye haykırmıştı.
Hükümdar, adamlarına "Kadının sözlerinden ziyade, çektiği eziyete üzüldüm" dedi ve kadınla konuşup neden böyle beddua ettiğini öğrenmelerini istedi. Padişah gibi kılık değiştirmiş olan saray görevlileri kadının yanına yaklaşarak "Padişahımız n’eylesin? Bu çektiğiniz kendi suçunuzdur. Padişahın tarlası, öküzü, çifti yok ki ekip biçip, Allah’ın kullarına versin? Bunu siz Allah’tan bilin ve padişaha beddua etmeyin" dediler. Ekmek alabilmek için dünyanın eziyetini çekmiş olan kadın bu sözler üzerine iyice çileden çıktı ve padişahın adamlarına da bağırıp çağırmaya başladı.
İkinci Mahmud, olup bitenlere oldukça öfkelenmişti ama tahammül gösterip aldırış etmemiş gibi davrandı. Topkapı Sarayı’na döner dönmez, hemen Hazreti Muhammed’in hatıralarının muhafaza edildiği Hırka-i Şerif Odası’na giderek halkın refahının artması için Allah’a dua etti ve ertesi sabah, aleyhinde bağırıp çağıran kadına verilmesi için sarayın yüksek memurlarından olan Siláhdar Ağa ile 100 kuruş gönderdi. Ağa, fırına giderek bir gün önce atıp tutan kadının evinin nerede olduğunu sordu ama kadının ániden kör olduğunu öğrendi. Tarif edilen eve gidip kadını buldu ve hakikaten kör olduğunu görünce şaşkınlığı daha da arttı.
Hükümdara beddua eden kadının başına gelenler İstanbul’un bir anda her tarafında duyuldu. "Padişah hakkında kötü sözler sarfettiği için, sözleri Allah tarafından tersine döndürüldü" diye yorumlar yapıldı. Halk, İkinci Mahmud’un keramet gösterdiğine inanmaya başlarken, devlet görevlileri arasında da padişahın "veli olduğu" söylentileri yayıldı.
TRT’ciler! Suçu kapınızın önüne sidik dökenlerde arayın ve bana sataşmaktan vazgeçin
BASINDA kendisiyle ilgili olarak çıkan bir haber hakkında açıklama yapmak, haberde yanlış bilgi veriliyorsa düzeltmek ve işin aslını ortaya koymak, her kurumun ve kişinin hakkıdır. Ama bu hak kullanılırken üste çıkmaya çalışır ve bu işi amatörce yaparsanız komik olursunuz.
TRT’nin önceki gün bana gönderdiği açıklamada olduğu gibi.
Hadise şu: TRT İstanbul Radyosu’nda görevli bir korist hanım, radyoevinin girişindeki merdivenlere "idrar, insan pisliği ve bilinmeyen bir madde" dolu bir şişeyi boşaltırken görülmüş, daha sonra stüdyoda prova yapan koronun önünde bir başka sanatçıyla bu şişe meselesi yüzünden birbirine girmiş, radyo karışmış ve zabıt tutulmuştu. İşin, "büyü maksadıyla" yapıldığı söyleniyordu.
Ben hadiseyi hemen öğrendim, yazdım, haber cuma günkü Hürriyet’te manşetten kullanıldı ve o akşam TRT Genel Sekreterliği’nden hem bana, hem de gazeteye bir açıklama fakslandı.
ANLAYIŞA BAKIN!
Açıklamada olayın "kişiler arasında yaşandığı", "haberin yayınlanmasının TRT’nin saygınlığına gölge düşürdüğü" ve "TRT’deki münferit olayların son zamanlarda abartıldığı" iddia ediliyor, sonra bu yayınların "manidar" ve "dedikodu nitelikli" oldukları iddia ediliyordu. Böyle haberleri yayınlamak, TRT’ye göre üstelik "sorumlu habercilik" ile de bağdaşmıyordu.
Herkesin gözü önünde yaşanmış ve soruşturma konusu olmuş olaylar, bu mantığa göre "dedikodu" idi ve yayınlanmalarında da ard niyet vardı!
Bu mantığa göre, bir yönetici Pavarotti çalarken "Kapatın lan şu gávur müziğini" diye bağıracak ama "Aman kurumun saygınlığına gölge düşmesin" diye yazmayacaksınız; birisi kalkıp radyonun kapısının önüne sidik ve insan pisliği boşaltacak ve "Aman, dedikodu olmasın" diye meseleyi örtbas edeceksiniz ve bunun adı da "TRT standartlarına göre gazetecilik" olacak. Destuuuur!
CADIAVINDAN VAZGEÇİN
TRT yöneticilerine "basın açıklaması" kavramının ciddi bir iş olduğunu ve zevahiri kurtarmak için ahkám kesmek anlamına gelmediğini söyledikten sonra, sidikli büyü haberini yazdığım için iki günden buyana İstanbul Radyosu’nda gıyabımda veryansın eden málum kişilere de küçük bir hatırlatmam var:
Bana láf edeceğiniz yerde, kapınızın önüne sidik dökerek sizleri küçük düşürenlerden hesap sorun; o kadar kişinin önünde yaşanmış sidikli hadiseyi bana kimin "sızdırdığını" bulabilmek için cadı avına çıkmayı bırakın ve benim gazeteci olduğumu hatırlayın, sonra "musiki" adı altında yaptığınız dinlenmez garabete oturup gözyaşı dökün ve en önemlisi, geçmişteki bazı maceralarınız uğruna kahraman kesilip benim için iki günden buyana sarfettiğiniz sözleri etmekten vazgeçin ve ağzımı açtırmayın. Haftalık solo program sayılarında son zamanlarda yapılan arttırmalardan yahut sicil meselelerinden falan bahsedersem, ortalık daha da karışır!
.Sauna yokken kurulan hamam çetesini iki ayda tepelemiştik
Şubat 26, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Ankara’da ortaya çıkartılan "sauna çetesi", bana bundan 276 sene önce Bayezid’deki bir hamamda örgütlenen ve işi ihtilále kadar götüren ilk devlet çetemizi, Patrona Halil’in kurduğu çeteyi hatırlattı.
Devrin şartları yüzünden örgütlenmenin önüne ilk zamanlarda geçemeyen, hatta çetenin Lále Devri’nin hükümdarı Üçüncü Ahmed’i 1730’da devirerek iktidarı elde etmesine bile gözyummak zorunda kalan devlet, gücünü topladığı anda çetecileri birkaç saat içerisinde tepelemiş, Patrona Halil ile arkadaşlarını saray muhafızlarına parçalatmıştı.
GÜNLERDİR, Ankara’daki "sauna çetesi"ni konuşuyoruz. "Sauna", málumunuz, hamamın modernleşip Avrupai hale gelmiş şeklidir. Buhar odası göbek taşımız, havuz da camekánlı oda ve soğukluk niyetine kullanılır.
Hamamın devlet içerisindeki rolü, bizde oldukça eskilere gider. Meselá, Yıldırım Bayezid’in 1402’deki Ankara Savaşı’nda Timur’a mağlup olması üzerine hükümdarın oğulları arasındaki iktidar mücadelesinin yarattığı ve 11 sene boyunca yaşadığımız karmaşa yılları, yani tarihlere "Fetret Devri" diye geçen dönem, hamamlarda noktalanmıştır. Yıldırım Bayezid’den sonra iktidarı bir müddet ellerinde tutan oğulları Emir Süleyman ile İsa Çelebi, diğer kardeşleri tarafından bir türlü vazgeçemedikleri hamam meraklarından istifade edilerek ortadan kaldırılmış, her ikisi de hamam sefası sırasında yapılan baskınlarla canlarından olmuşlardır.
Ankara’daki sauna çetesi, bana hamamlarımızın tarihteki yerini ve bundan 276 sene önce ortaya çıkan, devleti ele geçirecek derecede büyüyen ve güç belá tepelenen ilk hamam çetemizi hatırlattı: Lale Devri’ne ve İstanbul’un eski zarafetine nihayet veren 1730’daki meşhur ayaklanmanın lideri Patrona Halil’in çetesini...
HAMAMCILAR SARAYA
Tahtta Üçüncü Ahmed, sadaret yani başbakanlık makamında da hükümdarın damadı Nevşehirli İbrahim Paşa vardı. Devlet, uzun süren savaşlardan artık bıkmış, huzur arıyordu. Üçüncü Ahmed ile İbrahim Paşa, huzuru zevke ve safaya dalmakta buldular.
İstanbul’da geniş bir imar ve inşaat faaliyetine girişildi. Şehrin dört bir yanında yeni saraylar yükseliyor, ismi o zamanlar Sádábád olan bugünün Káğıthane’sinde sıra sıra köşkler inşa ettiriliyor, planları Fransa’da çizdirilen bahçelerde hemen her gece birbirinden şık eğlenceler tertip ediliyor, binbirgece masalları yaşanıyordu. Zamanın sosyetesini bir lále merakıdır sarmıştı. Hollanda’dan getirtilen lále soğanlarına keselerle altın ödeniyor ve bahçeler bu lálelerle bezeniyordu. Tarihçi Ahmed Refik, 20. asrın başlarında o yıllardan "Lále Devri" diye bahsedecek ve bu söz artık tarihlere geçecekti.
Devletin tepesinde 1718’de başlayan tatlı hayat, tam 12 sene devam etti. İş sadece eğlencede kalmadı, kültür hayatında ve sanayide de hamleler yapıldı. 1727 Temmuz’unda saraydan izin alan İbrahim Müteferrika, Türkiye’de Türkçe kitap basan ilk matbaayı kurdu, ardarda dokuma ve çini fabrikaları açıldı ama ekonomi bozuldukça bozuluyordu. Vergiler arttırılmıştı fakat halkta vergiyi ödeyecek güç kalmamış, işsizlik başta İstanbul ve Anadolu olmak üzere imparatorluğun dört bir yanını sarmıştı. Eğlenceler devam ederken sıkıntılar ve homurdanmalar da giderek arttı ve 1730 sonbaharında patlama noktasına geldi.
Derken, ortaya vaktiyle "patrona" denen bir amiral gemisinde askerlik ettiği için bu isimle bilinen Halil adında bir hamam tellákı çıktı. O günlerde Bayezid’den Aksaray’a inen ana caddenin sağında kalan büyük hamamda telláklık yapan Halil, etrafına topladığı çok sayıda işsizle beraber isyan etti. İsyancılara yeniçeriler de katıldılar, zindanlardaki mahkûmlar salıverildi ve şehirde bir anda bir yağma histerisi başladı.
BİRKAÇ SAAT SÜRDÜ
Patrona Halil ile yandaşlarının sarayın kapılarına dayanması üzerine Üçüncü Ahmed ortalığı sakinleştirebilmek için başta damadı İbrahim Paşa olmak üzere önde gelen bazı devlet adamlarını idam ettirdi ve cenazelerini, öküz arabalarına koydurup ásilere verdi. Paşa’nın cesedi sokaklarda sürüklendi, hattá "Yahu, adam meğerse sünnetsizmiş" diye söylentiler bile çıktı ve isyanın daha da büyümesi, padişahın tahtından indirilmesiyle sağlanabildi.
Topkapı Sarayı’nda bir odaya hapsedilen Üçüncü Ahmed’in yerini Birinci Mahmud aldı. Yeni padişah, isyancıların Káğıthane’de inşa edilen ve "Sádábád Köşkleri" diye bilinen 120 kadar binayı yakmaya kalkışmalarına güçlükle engel olabildi ve "Yakmamalarını, sadece yıkmalarını" rica etti. Yağma tam üç gün sürdü, eski debdebeden tek bir eser bile kalmadı, hızlarını alamayan ásiler küçük fabrikalarla imaláthaneleri bile yağmaladılar ve matbaanın bir kısmını da tahrip ettiler.
Şehirdeki terör iki ay boyunca devam etti, bu müddet zarfında devlete ásiler hákim oldu, hattá Patrona Halil, vaktiyle kendisine veresiye et veren Yanaki adındaki bir kasap çırağını vali tayin ettirecek derecede güç kazandı. Yeni hükümdar Birinci Mahmud, devleti bu hale getiren isyancıları ancak iki ay sonra ve kanlı bir şekilde ortadan kaldırabildi. Bir merasim bahanesiyle saraya davet edilen Patrona Halil ile adamları, saray muhafızları tarafından parça parça edildiler.
Devrin şartları yüzünden örgütlenmenin önüne ilk zamanlarda geçemeyen, hatta çetenin iktidarı elde etmesine bile gözyummak zorunda kalan devlet, gücünü topladığı anda çeteyi birkaç saat içerisinde tepelemişti.
Enver Paşa’nın Rusya’da bulup hanımına hediye ettiği zümrüt, mezata çıkıyor
İSTANBUL’da, önümüzdeki pazar günü yapılacak olan müzayedede büyük bir aşkın son hatırası el değiştirecek ve son dönem Türk tarihinin çok önemli isimlerinden olan Enver Paşa’nın büyük aşkla bağlandığı eşi Naciye Sultan’a hediye ettiği zümrüt, yeni sahibini bulacak.
"Alifart" müzayede kuruluşu tarafından 5 Mart günü yapılacak müzayedede mezata konacak olan zümrütün maceralı ve hüzünlü bir öyküsü var.
Birinci Dünya Savaşı, bizim ve müttefiklerimizin yenilgisiyle sona ermiş, savaşa Almanya safında katılmamızın mimarlarından olan Enver Paşa, iktidardaki İttihad ve Terakki Partisi’nin ileri gelenleriyle beraber 1918’in 1 Kasım gecesi Türkiye’den ayrılmıştı.
DAHA 41 YAŞINDAYDI
Paşa’nın o zamana kadar gayet maceralı geçen hayatı, artık daha da maceralı olacaktı. Kafkasya’ya, oradan da Berlin’e gitti; "Turan İmparatorluğu" kurma hayaliyle Rusya’ya geçmeye çalıştı, sahte kimliklerle yaptığı bu yolculukların ilk ikisinde tutuklandı ama üçüncüsünde Moskova’ya ulaşmayı başardı. Sovyetler’den beklediği desteği göremeyince Buhara’ya geçti ve Ruslar’a karşı savaşan Özbekler’i teşkilátlandırmaya çalıştı. 1922’nin 4 Ağustos sabahı Ruslar’ın saldırısına uğradı. Çegan Tepesi’nde ön safta çarpışırken Rus kurşunlarıyla can verdiğinde henüz 41 yaşındaydı.
Bugün Tacikistan’ın sınırları içerisinde kalan Abıderya Köyü’ne defnedilen Paşa’nın mezarı, zamanla evliya türbesi haline geldi. Kemikleri ise, şehid düşmesinin 74. yıldönümünde Türkiye’ye getirildi, 5 Ağustos 1996’da yapılan devlet töreniyle İstanbul’daki Hüriyyet-i Ebediyye Tepesi’ndeki anıtmezara, diğer İttihadçı kader arkadaşlarının yanına defnedildi.
Paşa’nın Sultan Abdülmecid’in torunu olan hanımı Naciye Sultan, kocasının Türkiye’den ayrılmasından hemen sonra Almanya’ya gidecek, Enver Paşa büyük bir aşkla bağlı olduğu hanımına Rusya’dan ve Orta Asya’dan, tamamı yaklaşık 2 bin sayfa tutan hasret mektupları yazacaktı. Paşa, bu mektuplarda samimi ve coşkulu aşkını aksettirirken, sürgündeki siyasi ve askeri faaliyetlerini de gün gün ve ayrıntılarıyla anlatıyordu.
MOSKOVA MEKTUBU
Enver Paşa işte bu mektuplarından birinde, 1921’in 22 Temmuz’unda Moskova’dan gönderdiği mektupta, bir taştan bahsediyordu. Moskova’da gördüğü bir taşın "arslanım" diye hitap ettiği hanımı Naciye Sultan’a láyık olduğuna inanmış, bütün parasızlığına rağmen taşı ne yapıp edip satın almış ve Berlin’de bulunan hanımına Alman istihbaratı vasıtasıyla göndermenin yolunu bulmuştu. Mektupta "Ruhum, bugün bir büyük taş gördüm, bunu Cici’me almak istedim fakat param yok. Yalnız, başka bir şekil buldum. Bu taşı alıp gönderiyorum. Cicim’in ufak, 11 kadar taşı vardı. Bunları sattırırsınız, sonra da bunun gibi ehemmiyetsizler var ise satılsın. ...Cidden, arslanıma láyık bir taş. Ara sıra böyle deliliklerime bakmazsın değil mi ruhum? ...Allah’a emanet ederim. Yavrularımı da öp. Enver’in" diyordu.
Bu ufak zümrüt, Enver Paşa’nın Naciye Sultan’a gönderdiği son hediyelerden biri olacaktı. Naciye Sultan, gurbette can veren kocasından kalan bu hüzünlü hatırayı bir montüre koydurarak yüzük olarak kullanacak, montür daha sonra zamanın modasına göre defalarca değiştirilecek ama taş hep aynı kalacak, Sultan’ın 1957’deki vefatından sonra várislerine intikal edecek, daha sonra yine el değiştirecek ve macerası Naciye Sultan’ın diğer birkaç parça mücevheriyle beraber önümüzdeki hafta yapılacak olan mezata kadar uzanacaktı.
İşte, Enver Paşa’nın son hatıralarından biri olan ve şimdi yeni sahibini bekleyen zümrütün hüzünlü öyküsü...
Koleksiyon hırsızlığında ilk piyango, Abdülbaki Hoca’ya çıktı
Mart 05, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Avrupa ve Amerika’daki özel koleksiyon sahiplerinin korkulu rüyası olan ve sanat uzmanı hırsızlar tarafından yapılan "koleksiyon soygunu" ile en nihayet Türkiye de tanıştı ve ilk piyango, "doğu ilimleri" anlamına gelen "şarkiyat"ın 1982 yılında vefat eden büyük üstadı Abdülbaki Gölpınarlı’nın Üsküdar’daki evine çıktı:
Geçtiğimiz perşembe günü Gölpınarlı’nın evine giren koleksiyon hırsızları, önde gelen Türk hattatların imzalarını taşıyan 40 kadar levhayla beraber bir hayli eski obje, yağlıboya tablo ve yüzlerce tarihi fotoğraf çaldılar. Bir koleksiyonun tamamını hedef alan bu soygun, profesyonel koleksiyon hırsızlarının artık Türkiye’de de cirit atmaya başladıklarını gösteriyor ve sadece özel koleksiyonların mekánı olan evler değil, antika ve sanat galerileri ve en sıkı şekilde korunan müzeler de bundan böyle daha büyük bir tehdit altında bulunuyorlar.
BATI dünyasının yıllardan buyana başının belásı olan "koleksiyon hırsızlığı" ile en nihayet Türkiye de tanıştı ve hırsızların ilk hedefi, "doğu ilimleri" anlamına gelen "şarkiyat"ın 1982 yılında vefat eden büyük üstadı Abdülbaki Gölpınarlı’nın Üsküdar’daki evi oldu. Geçtiğimiz perşembe günü Gölpınarlı’nın evine giren koleksiyon hırsızları, önde gelen Türk hattatların imzalarını taşıyan 40 kadar levhayla beraber bir hayli eski obje, yağlıboya tablo ve binlerce tarihi fotoğraf çaldılar.
Soygun, şimdi Abdülbaki Gölpınarlı’nın ailesi tarafından kullanılan evde kimsenin bulunmadığı gündüz saatlerinde meydana geldi. Ahşap binanın Salacak sahiline bakan ön kapısını zorlayarak içeriye giren hırsızlar, Gölpınarlı’nın vefatından sonra minyatür bir müze şeklinde muhafaza edilen ikinci kattaki çalışma odasında bulunan herşeyi götürdüler. Hat levhalarının, tabloların ve fotoğrafların yanısıra, Abdülbaki Gölpınarlı tarafından kullanılmış olan ve bir camekán içerisinde saklanan kalemler, hat kamışları, ağızlıklar ve bir Mevlevi sikkesi de çalındı.
MUTLAKAKAYNAKSORUN
İşin daha da tuhaf olan tarafı, Futbol Federasyonu’nun eski başkanı Ata Aksu’nun aynı sokakta bulunan evinin de geçtiğimiz günlerde soyulması ve hırsızların bulunamamasıydı.
Polis, Abdülbaki Gölpınarlı’nın evini soyanları ve çalınan eşyaları şimdi her yerde arıyor ama bu soygun, sıradan bir hırsızlık olayının çok ötesinde bir önem taşıyor. Türkiye’de bugüne kadar yüzlerce, hatta binlerce sanat hırsızlığı olmuş, onbinlerce obje çalınmış, çalınanların bir kısmı sonradan bulunup sahiplerine iade edilmişti ama bir koleksiyonun "olduğu gibi götürülmesi"ne hiç şahit olunmamıştı. Önceki soygunlarda birkaç objenin birden çalındığı olmuş, hattá 1990’lı yıllarda Konya’daki Yusuf Ağa Kütüphanesi hadisesinde olduğu gibi soygun birkaç sene boyunca kimselere farkettirmeden devam etmiş ve yüz küsur elyazması eser yokolmuştu ama hiçbir soygunda bir koleksiyonun tamamı hedef alınmamıştı.
Gölpınarlı’nın koleksiyonunun talan edilmesi, işte bu bakımdan önemlidir ve bu soygun, profesyonel "koleksiyon hırsızları"nın artık Türkiye’de de faaliyete başladıklarını göstermektedir. Dolayısıyla artık sadece özel koleksiyonların bulunduğu evlerle antika ve sanat galerileri değil, en sıkı şekilde korunan müzeler de bundan böyle daha büyük bir tehdit altındadırlar, zira profesyonel sanat hırsızları şimdi bizde de işbaşındadır.
Ve, eski eser, özellikle de Osmanlı objelerine meraklı olanlarla galeri sahiplerine önemli bir hatırlatma: Bir malı satın almadan önce mutlaka menşeini sorun, nereden geldiğini öğrenin ve o malı kaynağının "temiz" olduğuna kanaat getirdikten sonra satın alın. Böyle davranmadığınız takdirde şaibeli objelere pazar imkánı yaratacağınızı ve kendi antikalarınızın akıbetinin de günün birinde Abdülbaki Hoca’nın koleksiyonunun başına gelenlerle aynı olabileceğini sakın unutmayın!
Herbiri birer servet olan elyazmalarını Mevláná Müzesi’ne bağışlamıştı
ABDÜLBAKİ Gölpınarlı, ihtisası gereği yaklaşık 70 yıl boyunca elyazması eserlerle haşır neşir olmuştu ve kendi kütüphanesindeki kitapların çoğu da elyazmasıydı.
Gölpınarlı’da bir kısmı dünyada tek nüsha olan bu elyazmalarının yanısıra Türk hat sanatının en önemli isimlerine ait çok sayıda levha da bulunuyordu. Abdülbaki Hoca, kütüphanesinin tamamının ve levhalarının kendi belirlediği büyük bir kısmının vefatından sonra Konya’ya, Mevláná Müzesi’ne verilmesini vasiyet etmiş, bağışladığı kitapların bilimsel kataloğunu da sağlığında hazırlamıştı.
Oğlu Yüksel Gölpınarlı, babasının vasiyetini Gölpınarlı’nın 25 Ağustos 1982’deki vefatından hemen sonra yerine getirdi, kütüphane ile hat koleksiyonunu Mevláná Müzesi’ne bağışladı ve bağışlanan hatların fotoğraflarıyla elyazmalarının kataloğu, Kültür Bakanlığı tarafından kitap olarak yayınlandı. Abdülbaki Hoca’nın, aralarında "Hacı Bektaş" ve "Otman Baba Viláyetnámesi" ile Hurufiler’in kutsal kitabı olan "Cávidannáme-i Dürr-i Yetim" gibi tek nüsha eserlerin bulunduğu yazmaları, şimdi Mevláná Müzesi’nin İhtisas Kitaplığı kısmında araştırmacılar tarafından kullanılıyor.
Abdülbaki Gölpınarlı’nın Üsküdar’daki evinden geçtiğimiz perşembe günü çalınan koleksiyon, Abdülbaki Hoca’nın Konya’ya göndermeyip evinde kalmasını arzu ettiği hat eserlerine oğlu Yüksel Gölpınarlı’nın daha sonra iláve ettiği diğer levhalardan meydana geliyordu.
GİDENLERİN BİR KISMI
Koleksiyon hırsızlarının götürdükleri objelerin bir kısmı, şunlar:
17. yüzyıl İran’ının Türk hattatı İmad-ı Hamevi’nin tezhipli bir "talik" levhası, Hulusi Efendi, Mustafa Halim Efendi ve Necmeddin Okyay gibi hattatların levhaları, "talik" yazının son büyük üstadı kabul edilen ve geçtiğimiz ay vefat eden Prof. Dr. Ali Alparslan’ın çok sayıda eseri, Abdülbaki Gölpınarlı’nın sikkeli bir Mevlevi şeyhi olarak göründüğü yağlıboya tablosu, Gölpınarlı’nın destarlı sikkesi, üzerlerinde duaların yazılı olduğu yüzük ve mühür gibi tarihi tarikat objeleri, içerisinde eski álimlerle tarihi mekánların ve şimdi várolmayan mezartaşlarının resimlerinin yeraldığı yaklaşık iki bin parçalık bilimsel fotoğraf koleksiyonu ve Türk Müziği’nin önde gelen Mevlevi bestecilerinden Hüseyin Fahreddin Dede ile Atatürk döneminin Diyanet İşleri Reisi Prof. Şerefeddin Yaltkaya’nın büyük boy resimleri.
Gölpınarlı’nın hatıra kitabını Bir Türk üniversitesi değil, Amerika’nın Harvard’ı yayınladı
"ŞARKİYAT"ın, yani doğu bilimlerinin son büyük álimi kabul edilen Abdülbaki Gölpınarlı, İstanbul’da 1900 yılında doğdu. İsmail Saib Efendi, Tikveşli Yusuf Efendi ve Ferid Kam gibi devrinin en büyük üstadlarına devam etti. Muallim Mektebi’nden sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni bitirdi. Mezuniyet tezi olan "Melámilik ve Melámiler" isimli eseriyle Yunus Emre’yi konu alan doktora tezi, yayınlanmalarının üzerinden geçen 75 seneden buyana, kendi alanlarında hálá tek kaynak olma özelliğini muhafaza ediyor.
Kurtuluş Savaşı yıllarında Anadolu’ya geçerek liselerde ders veren, daha sonra üniversitelerde edebiyat ve tasavvuf tarihi okutan ve çok sayıda eser kaleme alan Abdülbaki Gölpınarlı, yayınladığı yüzden fazla kitap ve binlerce makaleyle bütün dünyada "şarkiyat" biliminin son büyük otoritesi kabul edilmiş, bu arada Hazreti Mevláná’nın bütün eserlerini Türkçe’ye kazandırmış ve Hasan Áli Yücel’in Milli Eğitim Bakanlığı döneminden itibaren, çok sayıda Şark Klasiği’ni de dilimize çevirmişti.
Abdülbaki Gölpınarlı 25 Ağustos 1982’de, geçtiğimiz perşembe günü koleksiyon hırsızları tarafından yağmalanan evinde vefat etti ve Üsküdar’daki Seyyid Ahmed Deresi Kabristanı’na defnedildi. Üniversitelerin, önemli bilim adamlarının hatıralarına bir "armağan kitabı" çıkartmaları geleneği sonraki senelerde Abdülbaki Gölpınarlı için de uygulandı ama "Gölpınarlı Armağanı"nı bir Türk üniversitesi değil, Amerika’da bulunan Harvard Üniversitesi yayınladı.
Hırsız sadrazamı önce işkenceyle konuşturur, sonra celláda verirdik
Mart 12, 2006 00:306dk okuma
Paylaş
Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in, sabık başbakan Necmettin Erbakan’ın iki yıl dört aylık hapis cezasını evinde çekmesi için çıkartılan kanunu veto etmesi, bana eski devirlerde aynı suçu işleyen sadrazamların, yani o zamanın başbakanlarının başlarına gelenleri hatırlattı.
Bu gibi işler çevirdikleri kesin olan sadrazamlara verilen tek bir ceza vardı: Azledilip bütün mallarına el konulur ve derhal celláda gönderilirlerdi... Tarihimizde yolsuzluk yapan, rüşvet alan ve zimmetine para geçiren bir hayli sadrazam vardı, hırsız sadrazamların hemen hepsinin ákıbeti aynı olmuştu, hattá bazılarına gizledikleri servetlerinin yerini söylemeleri için işkence bile yapılmıştı.
CUMHURBAŞKANI Ahmet Necdet Sezer, sabık başbakan Necmettin Erbakan’ın iki yıl dört aylık hapis cezasını evinde çekmesi için çıkartılan kanunu veto etti. Veto gerekçesinde "özel çıkar için kanun yapılamayacağı" ve "kişiye özgü yasaların hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı" söylendikten sonra, "bu kanunun siyasi bir partinin eski genel başkanı için çıkartıldığının belli olduğu" ifade ediliyordu.
Necmettin Erbakan’ın mahkûmiyetinin sebebi, málum, Refah Partisi’ne hazine yardımı olarak verilen 11 trilyon liranın buharlaşması ve buharlaşmadan partinin o zamanki lideri Erbakan’ın sorumlu tutulması...
Sabık başbakanın mahkûm olduğu suçun niteliği ve AKP’nin, Erbakan’a "konforlu" bir mahkûmiyet sağlayabilmek maksadıyla çıkarttığı kanunun Çankaya’dan dönmesi, bana eski devirlerde aynı suçu işleyen sadrazamların, yani o zamanın başbakanlarının başlarına gelenleri hatırlattı.
Bu gibi işler çevirdikleri kesin olan sadrazamlara verilen tek bir ceza vardı: Azledilip bütün mallarına el konulur ve derhal celláda gönderilirlerdi... Tarihimizde yolsuzluk yapan, rüşvet alan ve zimmetine para geçiren bir hayli sadrazam vardı, bu hırsız sadrazamların hemen hepsinin ákıbeti aynı olmuştu, hattá bazılarına gizledikleri servetlerinin yerini söylemeleri için işkence bile yapılmıştı.
İşte, para hırsları yüzünden hayatları celládın baltasında yahut ilmiğinde noktalanan sadrazamlardan birkaçının öyküsü...
KEMANKEŞ ALİ PAŞA
Dördüncü Murad’ın sadrazamıydı. Padişahın çocuk yaşta tahta çıkmasından sonra devlette söz sahibi olmuş, bazı iyi kararlar almasına rağmen büyük bir gurura kapılmış, rüşvetsiz iş görmez olmuş, hattá yüksek memuriyetleri bile satışa çıkarmıştı. Paşa’nın sebep olduğu rezaletlerde bardağı taşıran son damla, Bağdad’ın İranlılar tarafından işgaliydi ve Dördüncü Murad, işgal haberinin gelmesinden hemen sonra, 1624’ün 3 Nisan’ında Kemankeş Ali Paşa’yı sarayda boğdurup bütün mallarına el koydurdu.
HEZARPÁRE AHMED PAŞA
Sultan İbrahim’in sadrazamıydı. Askerin baskısıyla 7 Ağustos 1648’de azledildi ama yeniçeriler Paşa’nın idamında ısrar edince rüşvetle toplamış olduğu hazinesinden bir çuval altın alıp saklanacak yer aramaya başladı. Çaldığı her kapı yüzüne kapanan Ahmed Paşa nihayet bir konağa sığındı ama konak sahibinin ihbarı üzerine yakalanıp o zamanki adı "Paşakapısı" olan sadrazamlık makamına götürüldü. 8 Ağustos günü yeni sadrazam Sofu Mehmed Paşa’nın huzuruna çıkartıldı, Mehmed Paşa’nın af garantisi vermesi üzerine hayatına karşılık olarak parasını sakladığı yeri söyledi ama hemen oracıkta idam edildi. Cesedi çırılçıplak soyulduktan sonra bir çınar ağacının altına bırakıldı, "etinin mafsal ağrılarına iyi geldiği" şeklinde çıkan bir söylenti üzerine, halk Ahmed Paşa’nın cesedini parça parça etti ve ağacın altında sadece kemikleri kaldı. Rüşvetçi sadrazam, tarihlere işte bu yüzden "hezarpáre" yani "bin parça" diye geçti.
SARI SÜLEYMAN PAŞA
Dördüncü Mehmed’in sadrazamıydı ve hem rüşvetçiliğiyle, hem de beceriksizliğiyle meşhurdu. Ordunun başında sefere çıktı ama savaş Macaristan’ın kaybıyla neticelendi ve Süleyman Paşa askerin isyan etmesi üzerine cepheden kaçıp gizlice İstanbul’a geldi. Davudpaşa’daki çiftliğinde sakladığı servetinden bir hayli altın alarak Kuruçeşme’deki yalısının yakınlarında yaşayan Solomon adındaki bir Yahudi’nin evine sığındı. Paşa’nın cepheden kaçtığını işiten hükümdar, sadrazamı her yerde arattı ve Sarı Süleyman Paşa, Solomon’un evinde bir Rum kızıyla álem yaparken yakalandı, bir hafta boyunca hapsedildi. Zindanda servetinin yerini söylemesi için işkence de gören Paşa, 14 Ekim 1687’de idam edildi.
SİYAVUŞ PAŞA
Sarı Süleyman Paşa’nın idamından sonra Dördüncü Mehmed tarafından sadrazamlığa getirildi, beş ay bu makamda kaldı ama rüşvet almaktan ve başkalarının mallarına hiç lüzumu yokken el koymaktan başka bir iş yapmadı. 1687’nin 2 Mart’ında ayaklanan askerler Paşa’nın konağını basıp bir güzel yağmaladılar. Paşa, harem dairesine çekilip yağmacılara siláhla karşılık verdi ama yakalanıp parça parça edildi, cariyeleriyle beraber çocukları da "ganimet" olarak paylaşıldı ve bütün malına el kondu.
İlber Hoca’nın Tarih Kurumu üyeliğini engellemek için oy sandığını kaçırmışlardı
TÜRKİYE İş Bankası Kültür Yayınları, Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın hayat hikáyesini yayınladı. Nilgün Uysal’ın üç sene boyunca uğraşarak hazırladığı "Zaman Kaybolmaz. İlber Ortaylı Kitabı" isimli 626 sayfalık eser yarın piyasaya verilecek ve son dönem Türk tarihçiliğinin bu büyük isminin etrafındaki hayran kitlesi, onun hayat macerasını doğumundan itibaren öğrenme şansına sahip olacak.
Ben, burada İlber Hoca’nın kitapta sözünü ettiği ve herbiri haber yahut akademik araştırma konusu olabilecek hadiselerden bahsedecek değilim ve kitapla ilgili olarak sadece iki hususa dikkat çekmek istiyorum:
Bu kitap, genç ama yetenekli bilim adamlarına dünyanın önde gelen álimlerinden olmalarının ve yarım düzine dili konuşabilmenin yolunu ayrıntılarıyla gösterirken, diğer taraftan da Türkiye’nin İlber Ortaylı gibi bir álime sahip olmasının sadece tesadüflerden kaynaklandığını anlatıyor. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Kırım’ın Ortay beldesinden mülteci olarak yollara düşen entellektüel ve asil bir ailenin Viyana’da vatansız olarak dünyaya gelen çocukları, daha sonra tesadüfen Türkiye’ye yerleşiyor, Türk vatandaşı oluyor, herşeyi merak ediyor, durmadan okuyor, araştırıyor ve devletten hiçbir destek görmeden bütün imkánları kendisi yaratıyor, belki bir yerde şansı da yaver gidiyor ve neticede Prof. İlber Ortaylı ortaya çıkıyor.
Kitabın verdiği en önemli mesaj, bence işte burada: Bugün "İlber Ortaylı" adında dünya çapında bir bilim adamına sahipsek, bunu sadece tesadüflere borçluyuz. Zira savaş yıllarında Kırım’dan ayrılan aile Türkiye yerine herhangi bir batı ülkesini seçmiş olsaydı, şimdi "İlber" isminde Avrupalı yahut Amerikalı bir allámeyi Türkçe’ye tesadüfen tercüme edilecek olan eserlerinden tanıyacak ve eminim, çok hayıflanacaktık!
"Zaman Kaybolmaz"ı okuyanlar hayret verici böyle birçok hadiseyle karşılaşacaklarına eminim ama kitapta yeralmayan bir hadiseyi de ben söyleyeyim: İlber’in Türk Tarih Kurumu’na üye olmasını engellemek için bir seçimde oy sandığı bile kaçırılmıştır ve İlber kuruma hálá üye kabul edilmemiştir!
İlber ile çalışmanın ne kadar zor olduğunu gayet iyi bilen ve eserin yazılma aşamasında birkaç defa tesadüfen bulunmuş bir kişi olarak, "İlber Ortaylı Kitabı"nı hazırlayan Nilgün Uysal’ı şimdi "cennetlik" görüyorum. Ama, kitabın sonundaki sayfalar dolusu eser listesindeki kitapların ve makalelerin sahibi olan aziz dostum İlber’e de "Son 20 senede çok gezdin, çok eğlendin, artık otur, eskisi gibi eser ver ve sonraki nesillere dillerde dolaşan hikáyelerinin yanısıra başka eserler de bırak" demeden edemiyorum.
Enver Paşa’nın torunundan Erkan Mumcu’ya karşı ’dede’ savunması
ENVER Paşa’nın torunu Osman Mayatepek’ten, hafta içinde bir mektup aldım. Anavatan Partisi Genel Başkanı Erkan Mumcu’nun geçtiğimiz günlerde verdiği bir demeçte "Jöntürk şebekliği" diye bir ifade kullandığını söylüyor ve "Böyle bir sözü bu düzeydeki bir kişi nasıl sarfedebilir?" diyordu.
Osman Mayatepek’in mektubu, geçmişte Türkiye’nin kaderine hákim olmuş kişilerin soyundan gelenlerin dedelerinin hatıralarına bağlılıklarını ve o hatıraların temiz kalmasına çalışmalarının güzel bir örneğini teşkil ediyordu. Ben, Mumcu’nun demeci üzerine Mayatepek’e tarih önünde bir cevap hakkı doğduğunu gördüm ve hakkını bu sayfada kullanmasının uygun olacağını düşündüm.
İşte, Mayatepek’in mektubundan bir bölüm:
"...Şebek, bildiğiniz gibi uzun kuyruklu bir maymun cinsidir ve dilimizde ’çirkin’, ’uygunsuz’ anlamında hakaretámiz bir ifade olarak kullanılır. Tarih, haklarında bugünün koşullarıyla hüküm vererek hatalı bulduğumuz kişilerin çoğunun en az Sayın Mumcu kadar vatansever olduklarını zaten göstermektedir. ’Jöntürk’ deyimi, batı siyaset literatürüne de otokratik ve köhne siyasi sistemi yıkan reformist bir hareket olarak girmiştir. Hal böyle iken, bu kişilere ’şebek’ gibi sıfatlarla hakaret etmek en azından ayıp kaçmakta ve bir ’lider’e yakışmamaktadır".
Irak’ta günlerdir bombalanan Samarra Ortadoğu’da kurulan ilk Türk şehridir
Mart 19, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Bağdat’ın 100 kilometre kuzeydoğusunda bulunan ve Amerikalılar tarafından günlerden bu yana bombalanan Samarra şehri, çoğumuz için uzak iklimlerdeki bir çölün ortasında var ile yok arası bir yerdir ama aslında gayet iyi bilmemiz ve hatırlamamız gereken bir beldedir.
Zira, İslamiyet’i kabul etmemizden sonra, Asya’dan Batı’ya doğru bundan 1100 yıl önce başladığımız büyük yürüyüşün ilk durağıdır, Ortadoğu’daki ilk Türk şehridir, Anadolu’nun Türkleşmesinden önceki ilk kalemizdir ve tarihimizde önemli bir hatırası vardır. İran, bugün UNESCO’ya başvurup Samarra’daki kültür varlıklarının koruma altına alınmasını istiyor, biz ise şehirde olup bitenleri televizyon haberlerinden ve umursamadan izlemekle yetiniyoruz.
Irak’taki Amerikan kuvvetleri, Bağdat’ın 100 kilometre kuzeydoğusundaki Samarra şehrinde üslendiklerini iddia ettikleri El Kaide güçlerine karşı, 50 savaş uçağı ile binlerce askerin katıldığı bir operasyon başlattılar. "Arı Kovanı" kod adlı operasyonun, Irak’ın Amerikan işgaline uğradığı 2003’ten bu yana yapılan en büyük harekát olduğu söyleniyor.
Samarra’nın ismini şimdiye kadar çoğumuz işitmemiştik. Şehir, bazılarımız için uzak iklimlerdeki bir çölün ortasında var ile yok arası bir yerlerdeydi ve varlığından, Hazreti Muhammed’in soyundan gelen Hasanü’l-Askeri’nin buradaki türbesinin bombalanmasından sonra başlayan Amerikan operasyonu sayesinde haberdar olduk!
Ama, Samarra, gayet iyi bilmemiz ve hatırlamamız gereken bir beldedir, zira Ortadoğu’daki ilk Türk şehridir, Anadolu’nun Türkleşmesinden önceki ilk güçlü kalemizdir ve tarihimizde önemli bir hatırası vardır. Bizde asırlar boyunca "Sámrá" denmiştir ama ismi yabancı haber ajanslarında "Samarra" diye diye telaffuz edilince bu hali almıştır.
PARALI TÜRK ASKERLER
İşte, şimdi bombaların hedefi olan Samarra’nın kısa öyküsü:
İslamiyet’i kabul etmemizden sonra, dokuzuncu yüzyılda, Asya’dan batıya doğru yaptığımız uzun yürüyüş sırasında Anadolu’ya varmadan önce Abbasi Devleti’ne ait olan Irak taraflarına gittik ve şansımızı orada aradık. Abbasilerin başında Bağdat’ta oturan halifeler vardı ve dokuzuncu asırda hüküm süren Halife Me’mun, iktidarını gölgeleyen Arap ve İranlı güçlere karşı bölgeye yeni gelmiş olan Türkleri kullanmayı denedi. "Hakan", "İnak", "Afşin" ve "Aşnas" gibi isimler taşıyan kumandanların emri altında bulunan ve hepsi gayet iyi birer savaşçı olan Türkler, zamanla Halife’nin paralı askerleri oldular.
Önceleri 3 bin kişiden ibaret olan bu paralı askerlerin sayısı zamanla on binlere vardı. Türkler, Halife’nin tahtını gayet iyi koruyorlardı ama halk "illallah" diyordu, zira Bağdat büyük bir kışlayı andırır olmuştu. Türklerin şehirde doludizgin at sürmeleri yüzünden her gün birkaç kişi can veriyor ve halkla paralı askerler arasında çıkan tartışmalar kan dökülmesiyle neticeleniyordu.
KáBE’NİN MAKETİ
Halk, Halife Mu’tasım’a gidip Türklerden yakınmaya başlamıştı, fakat Halife için önemli olan halkın dertleri değil, tahtın güvenliğiydi. Türkler zamanla yerli halkla karışıp savaşçılıklarını kaybedebilirlerdi ve bunun önüne geçilmesi için ayrı bir yerde ikamet ettirilmeliydiler.
Bağdat’ın 100 kilometre kadar kuzeydoğusunda ve Dicle’nin kıyısında uzanan arazi bu iş için seçildi ve 836 yılında yoğun bir inşa faaliyeti başladı. İnşaatta Türk askerleri de çalışıyor ve kendi evlerini kendileri yapıyorlardı. Çöl ağaçlandırıldı, evler, camiler, hamamlar, alışveriş ve spor tesisleriyle beraber devásá saraylar inşa edildi, aynı anda 100 bin kişinin namaz kılabildiği ve 52 metre yüksekliğindeki konik minaresi hálá yükselen bir cami, hatta bir de kábe maketi bile yapıldı. Kurulan yeni şehre Arapça’da "göreni mutlu eder" anlamına gelen "surre men raa" adı verildi, bu isim halk arasında "Samarra" diye telaffuz edilir oldu. Bağdat’taki on binlerce Türk askeri Samarra’ya yerleştirilip, yerli halkla karışmamaları için Asya’dan getirilen Türk kızlarıyla evlendirildiler. Samarra’da inşa edilen "Hákani" isimli büyük sarayın şaşáası Halife’nin de başını döndürdü ve Mu’tasım, Bağdat’ı bırakıp Samarra’ya yerleşti, Türklerle beraber yaşamaya başladı.
DARBE ÜSTÜNE DARBE
Ama, işler Halife’nin düşündüğü şekilde yürümedi ve Türkler yeni başkentin en güçlü grubu haline geldiler. Artık halifeleri tahtlarından indirebiliyor ve canlarının istedikleri kişiyi hükümdar yapabiliyorlardı. Meselá, Halife Vásık’ın 847’de ölmesinden sonra Türk askerleri hiláfet tahtına Mütevekkil’i geçirdiler. Türklerin etkisinden kurtulmaya kalkışan Mütevekkil hiláfet merkezini Şam’a taşıyınca hatasının bedelini 861’de canıyla ödedi. Boğa, Baglum ve Bagir isimli Türk komutanlar Halife’yi öldürüp yerine oğlu Mustansır’ı getirdiler ve hiláfet merkezini yeniden Samarra’ya naklettiler.
Samarra’daki Türk hakimiyeti 892’ye kadar, tam 56 yıl boyunca devam etti ve Türklerin gücü, Halife Mu’tez’in başkenti bir yolunu bulup Samarra’dan yeniden Bağdat’a nakletmesiyle son buldu. Türk hakimiyetinin Bağdat’ta tekrar kurulması için aradan asırlar geçmesi, Malazgirt sonrasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve nihayet Kanuni Sultan Süleyman’ın 1534’te Bağdat’a girmesi gerekecekti.
İRAN’DAN ÖNCELİK
Asya’dan Batı’ya doğru bundan 1100 yıl önce başladığımız büyük yürüyüşün ilk durağı olan ama bugün bizlere artık çok uzak iklimlerde kalmış gibi görünen Samarra’nın öyküsü, kısaca işte böyle. Ben, bu yazıdaki bilgilerin bir kısmını Cengiz Tomar’ın Hürriyet Tarih Dergisi’nde 2003 Şubat’ında yayınladığı araştırmadan naklettim.
Bundan birkaç sene öncesine kadar Saddam Hüseyin’in kimyasal silah tesisleriyle dolu olan ve ardından El Kaide’nin mekánı haline gelen Samarra’da şimdi sadece ateş, kan ve gözyaşı var. Dokuzuncu asırda inşa ettiğimiz Türk Kalesi ile kalenin hemen yanı başındaki meşhur minarenin ve o devrin güçlü Türk kumandanı Hakan Urtuç’un yaptırdığı "Hákani Sarayı"nın duvarlarındaki Türk resimlerinin hálá durup durmadıkları ise meçhul.
İran’ın UNESCO’ya başvurup Samarra’da yaşananların izlenmesini ve şehirdeki kültür varlıklarının koruma altına alınmasını talep ettiğini öğrenince, Samarra ile İran’dan önce bizim tarihimizin parçası olduğunu hatırlatmak istedim.
İntihalde son teknik: Bir kitabın adını değiştirip yeni bir esermiş gibi pazarlıyorlar
"İntihal", malum, bilimsel hırsızlığa verilen isimdir. Başkasına ait olan bir eseri, mesela bir kitabı, müziği yahut bir araştırmayı alıp kendi isminizle yayınlarsanız, yani o eserin üzerine hiç sıkılmadan kendi malınızmış gibi oturursanız, "intihal" yapmış olursunuz. İntihal, bir yerde, mürekkep yalamışlara mahsus akademik hırsızlığın kibarcasıdır.
Türkiye, intihal bakımından gayet zengin bir memlekettir. Adı-sanı işitilmemiş yazarından üniversite rektörüne, ressamına, hatta manevi lider olduğu iddia edilenlerine kadar hemen her seviyede ve çok sayıda kişi, bol bol intihalle meşguldür. Ama, bu intihalcilerin çoğu umursamazlık yahut nemelázımcılık yüzünden láyık oldukları cezayı görmez ve hiç sıkılmadan aramızda dolaşmaya devam ederler.
Böylesine yürütme zengini olan memleketimizde, bir eserin bazı bölümlerinin makaslanıp yapıştırılması gibisinden geleneksel intihal metotları artık bir yana bırakılmış vaziyette. Şimdi yepyeni bir teknik uygulanıyor: Bir kitap olduğu gibi alınıyor, esere bambaşka bir isim veriliyor ve bir başka kişinin adıyla yayınlanıyor!
Enver Paşa’nın hanımı Naciye Sultan’ın hatıralarının başına gelenler gibi...
Hatıralar 1952’de "Acı Zamanlar" başlığıyla Vatan Gazetesi’nde yayınlanmış, aradan 38 sene geçtikten sonra, 1990’da yine aynı isimle kitap haline getirilmişti. Derken aradan 16 sene daha geçti ve hatıralar geçtiğimiz günlerde bir başka yayınevi tarafından tekrar yayınlandı. Ama kitabın ismi değişmiş, "Naciye Sultan" yapılmış ve üzerine "Hayrünnisa Alp" diye bir de yazar adı iláve edilmişti. Eseri bilmeyenler, kitabı Hayrünnisa Hanım’ın Naciye Sultan hakkında yaptığı bir araştırma olduğunu zannederek alacaklardı ama metin birkaç sayfalık bir önsözle son kısma iláve edilen bazı resimler haricinde, 1952’de yayınlanan "Acı Zamanlar" ile aynıydı. Yani, eski metinden başka bir kitap, üstelik bir başka yazar yaratılmıştı!
İşte, intihal sahasında vardığımız son noktadan küçük bir örnek...
.Üzülmeyin paşam, Mustafa Kemal Paşa’yı bile otomobil kaçırmakla suçlamışlardı
Mart 26, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Şemdinli iddianamesinde Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Yaşar Büyükanıt’ın isminin de yeralmasından sonra çıkan tartışmalar, bana bundan 89 sene önce ortaya atılmış olan bir başka suçlamayı hatırlattı:
Mustafa Kemal Paşa’ya karşı "iki adet resmi otomobili Diyarbakır’dan İstanbul’a izinsiz olarak getirdiği" iddiasıyla açılan ama iddianın hayali olduğunun anlaşılması üzerine daha sonra kapatılmak zorunda kalınan soruşturmayı... İşte, 1917 Kasım’ında yaşanan ve kişileri durup dururken suçlamanın Türkiye’de nerelere kadar uzanabileceğinin çok güzel örneği olan hadisenin ayrıntıları...
VAN Savcısı Ferhat Sarıkaya’nın Şemdinli’deki olaylarla ilgili olarak hazırladığı iddianamede Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Yaşar Büyükanıt’a da yer vermesi üzerine kıyamet koptu. Olup bitenleri burada tekrar etmeme lüzum yok; zira tepkilerden, öfkelerden ve kızgınlıklardan şimdi sağır sultan bile haberdar olmuş vaziyette.
Büyükanıt Paşa’nın isminin böyle bir iddianemede yeralmasından sonra çıkan tartışmalar sırasında, ben, bundan 89 sene önce ortaya atılmış olan bir başka suçlamayı hatırladım: Mustafa Kemal Paşa’ya karşı "iki adet resmi otomobili Diyarbakır’dan İstanbul’a izinsiz olarak getirdiği" yolundaki ortaya atılan iddiayı, açılan ve daha sonra kapatılmak zorunda kalınan soruşturmayı...
ŞİFRELİTELGRAF
İşte, 1917 Kasım’ında yaşanan ve kişileri durup dururken suçlamanın Türkiye’de nerelere kadar uzanabileceğinin çok güzel örneği olan bu hadisenin ayrıntıları:
Mustafa Kemal Paşa, Yıldırım Orduları Kumandanı Maraşal von Falkenhayn ile anlaşmazlığa düşmüş ve Halep’te bulunan 7. Ordu Kumandanlığı’ndan 1917’nin 6 Ekim’inde istifa etmiştir.
Paşa, 9 Ekim günü merkezi Diyarbakır’da bulunan 2. Ordu’nun kumandanlığına tayin edilir ama tayini kabul etmez, İstanbul’a dönmek ister, "izinli olarak" gelmesi kabul edilir ve 11 Ekim’de Halep’ten yola çıkarak 15 Ekim günü İstanbul’a varır ve genel karargáhta görevlendirilir.
Bazı kişiler, işte o günlerde Paşa hakkında ortaya bazı iddialar atarlar. Mustafa Kemal Paşa, İstanbul’a güya bir kurmay subayı da beraberinde ama izinsiz olarak getirmiş, hattá 2. Ordu’ya ait iki adet otomobili de yanına almıştır ve İstanbul’da bu otomobili kullanmaktadır. Zamanın "Harbiye Nazırı" yani Savaş Bakanı ve Başkumandan Vekili olan Enver Paşa, bu söylentiler üzerine 16 Kasım’da Mustafa Kemal Paşa’ya şifreli bir telgraf gönderir ve meselenin aslını bildirmesini ister.
RESMİ BİR YAYIN
Mustafa Kemal Paşa, bir yerde "savunmasının istenmesi" anlamına gelen bu telgrafı iki gün sonra, 18 Kasım 1917’de bir başka şifreli telgrafla cevaplar ve iddiaların aslının olmadığını söyler. İstanbul’a bir kurmay subayla değil, yaveriyle beraber gelmiştir; 2. Ordu’ya ait olan otomobillerden biri zaten satın alındığı andan itibarek bozuk olduğu için Halep’te durmaktadır, diğerinin de lástikleri yoktur, İstanbul’a lástik temini maksadıyla getirilmiş ve 2. Ordu’nun İstanbul’daki görevlilerine çoktaaan teslim edilmiştir. Enver Paşa’nın, o sırada "mirliva" yani "tuğgeneral" olan Mustafa Kemal Paşa hakkında başlattığı işlem, bu açıklamadan sonra durdurulacaktır.
Yazının başlığında Orgeneral Büyükanıt’a hitaben "Üzülmeyin paşam...." dememin sebebi de işte bu, yani mesnetsiz suçlamaların Türkiye’de bir zamanlar Mustafa Kemal Paşa’ya kadar uzanmış olması...
Aşağıdaki kutuda, Mustafa Kemal Paşa’nın hakkındaki iddialarla ilgili olarak Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa’ya 18 Kasım 1917’de gönderdiği şifreli telgrafın tam metni, günümüz Türkçesi ile yeralıyor. Merak edenler için, telgrafın asıl metninin nerede bulunduğunu da söyleyeyim: Devletin bir yayınında, Türk İnkıláp Tarihi Enstitüsü tarafından 1964’te çıkartılan "Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri" isimli eserde yeralıyor.
Devletimiz tuhaftır, aklanmayla biteceğini bile bile dava edip bir de üstün hizmet ödülü verir
ANKARA’da, önceki hafta, bir ödül töreni vardı. Sanat tarihçiliğimizin üç önemli ismi, Dr. Nazan Ölçer, Dr. Filiz Çağman ve Prof. Dr. Nurhan Atasoy, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’den "Üstün Hizmet Ödülü" aldılar.
Kırk küsur sene boyunca devam eden devlet hizmetinin ardından geçtiğimiz yıllarda emekli olan her üç hanım, Türk Kültürü’nün tanıtılması konusunda uluslararası alanda önemli işler yapmışlardı. Nazan Ölçer, 1970’lerin sonuna kadar mezbeleyi andıran İstanbul’daki Türk ve İslam Eserleri Müzesi’ni uluslararası bir kültür mekánı haline getirmiş ve Avrupa Konseyi tarafından "en başarılı Avrupa müzesi" seçilmesini sağlamıştı. Şimdi Sakıp Sabancı Müzesi’nin başındaydı ve gündemden düşmeyen Picasso sergisi, onun eseriydi. Filiz Çağman senelerce müdürlüğünü yaptığı Topkapı Sarayı’nda çok daha önceden tamamlanması gereken yeniliklere imza atmış, Nurhan Atasoy da Türk sanatını konu alan cildler dolusu eser vermişti.
Avrupa’da ve Amerika’da son senelerde açılan ve çok ses getiren Türk sanatıyla ilgili sergilerde de bu üç hocanın unutulmaz emekleri vardı ve üstün hizmet ödülünü çoktan haketmişlerdi.
Beni, bu ödüllerin yanısıra, o sırada öğrendiğim bir başka haber çok daha fazla sevindirdi: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türk müzeciliğinin böylesine başarılı isimlerinden olan Dr. Nazan Ölçer aleyhine, bir siyasi grubun isteğini andırırcasına garip bir dava açmıştı. Nazan Hanım, özel bir kolleksiyondaki birkaç bakır tabağın kaybolmasına gözyummakla suçlanıyordu!
Nazan Ölçer’in aylarca devam eden bu dava sırasında nasıl üzüldüğüne, 40 küsur senelik başarılarının ardından böyle bir muameleyle karşılaşması üzerine neler hissettiğine yakından şahit oldum. Neyse ki, beraatle biteceği zaten başından belli olan dava geçtiğimiz hafta sonuçlandı ve Nazan Ölçer aklandı.
İşte, devletimizde bazen böylesine gariplikler yaşanıyor. Birilerini memnun etmek uğruna meslek kariyeri başarılarla dolu olan kişiler mahkemelik edilip küstürülüyor, sonra da o kişiye üstün hizmet ödülü veriliyor!
Herbiri dostlarım olan ve ilimlerine büyük hürmet gösterdiğim üç hocayı tebrik ederken, sevgili Nazan Ölçer’e ayrıca geçmiş olsun temennilerimi iletiyorum.
Ben günlerdir İstanbul’dayım otomobil ise Halep’teki depoda
"Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Devletlu Enver Paşa Hazretlerine:
İstanbul, 18.11.1333 (18 Kasım 1917)
16.11.33’teki (16 Kasım 1917) şifreli yüksek telgrafınıza takdim edilen cevaptır. Ordu Sıhhiye Reisi yaptırdığı ameliyatın noksan olmasından dolayı, tekrar ameliyat gerektirir bir şekilde rahatsızlanmıştı. Bu yüzden, Yedinci Ordu’dan ayrılmamdan önce sağlık kurulunun verdiği bir raporla hava değişimi gerek gösterilerek terhis edilmiş ve karargáh kumandanının meşru mazeretine dayanarak Yedinci Ordu’daki birçok subay gibi usul gereği izin almıştım.
Beraberimde bir kurmay subay aldığım hakkındaki ifade doğru değildir. Ácizleri, yalnız yaverlerimi beraber aldım. Bunda da, İkinci Ordu Kumandanlığı’ndan ayrılmam sırasında İkinci Ordu’ya mensup olan kişileri (yaverleri) beraberimde almak konusundaki yüksek emrinize uydum. Bunlardan Yüzbaşı Salih Efendi hayatına málolabilecek bir hastalığa müptelá bulunduğundan dolayı tedavi altında tutulması için, Teğmen Şükrü Efendi de savaşın başlangıcından buyana cephelerden ayrılmamış olduğundan Manisa’da bulunan ailesi tarafından gösterilen mazeret üzerine izinli olarak terhis edilmişlerdir. Kendilerine bu müsaadeyi, İkinci Ordu’ya mensup subaylardan oldukları için, İkinci Ordu Kumandanı sıfatını taşıdığım zaman vermiştim. Yanımda yalnız bir tek yaver vardır. Bunu da, Fevzi Paşa Hazretleri İkinci Ordu’nun yaverini beraberinde alıp gitmiş olduğundan dolayı muhafaza etmiştim.
Yedinci Ordu’nun iki otomobilini beraberimde almadım. Gerçi sözü geçen ordunun iki otomobili vardı. Bunlardan biri daha alındığı zaman kırık olduğundan ve her türlü teşebbüse rağmen nihayete kadar tamirine imkán bulunmadığından Yedinci Ordu karargáhının güneye hareketinde bu kırık otomobil fazla bir yük olmaması için Halep’te 15. Kolordu Karargáhı’nda terkedilmiştir. Diğer otomobil dahi, lástiklerinin tamamen mahvolmuş bulunmasından dolayı, terkedilmiş bir haldeydi.
Fevzi Paşa, Halep’e ulaştığı zaman İkinci Ordu’nun otomobilini beraber alıp getirdiği için ve ácizleri de İkinci Ordu’ya kumandan tayin edilmiş olduğumdan, İkinci Ordu’nun otomobiline karşılık İstanbul’da lástik bulunması halinde kullanılabilecek bir hale getirilmesi mümkün olur düşüncesiyle lástiksiz otomobili İstanbul’a getirmiştim. Fakat maalesef buna imkán bulamadığım için, otomobil ait olduğu İkinci Ordu’nun İstanbul’daki sevk memuruna teslim edilmiştir.
İstanbul’da ulaşım vasıtalarının bulunmasındaki zorluklardan dolayı, burada gerektiğinde tanıdığım kişilerden rica ile sağladığım otomobilli kullandığını arzederim.
Ordu Kumandanı
Tuğgeneral Mustafa Kemahli Haci Feyzullah
.Galler Prensi’ni biliriz, Darfur Prensi’nden ise haberimiz yoktur
Nisan 02, 2006 01:486dk okuma
Paylaş
Sudan’ın batısında senelerden buyana kan ve gözyaşı dolu bir iç savaşa sahne olan Darfur, Başbakan Tayyip Erdoğan sayesinde hafta içerisinde Türkiye’nin gündemine girdi ve birçok kişi Başbakan’ın Darfur’a gitmesini "gereksiz" buldu.
Tayyip Erdoğan’ın, danışmanlarının yahut Darfur ziyaretini eleştirenlerin Darfur hakkında bilgi sahibi olup olmadıklarından haberdar değilim ama, biz şimdi çoğumuzun pek hatırlamadığı Darfur’a eskiden gayet áşina idik, hattá Darfur meselesiyle son defa tam tamına 90 sene önce, 1916 Mart’ında meşgul olmuş ve bölgeye bayrak ve siláh bile göndermiştik. Üstelik, "Darfur Pensi" unvanını taşıyan son kişinin Türkiye ile yakın bir ilişkisi vardı, bir Türk prensesiyle, son padişah Sultan Vahideddin’in torunu Neslişah Sultan ile evliydi ve hayatını 1979’da İstanbul’da noktalamıştı.
ÇOK uzak diyarlarda, Afrika’nın ortalarında bir yerlerde olan Darfur, Başbakan Tayyip Erdoğan sayesinde, hafta içerisinde Türkiye’nin gündemine girdi.
Önce, Darfur’un nerede olduğunu ve bu uzak diyarda neler yaşandığını kısaca söyleyeyim: Sudan’ın batı tarafındaki geniş bir eyalettir, "Müslüman Araplar" ile "Müslüman Afrikalılar" arasında senelerden buyana devam eden bir iç savaşa sahnedir, bu savaş 400 bin kişinin canına, 2.5 milyon kişinin yersiz ve 3.5 milyon kişinin de aç kalmasına sebep olmuştur. Sudan hükümeti, başta Birleşmiş Milletler olmak üzere birçok uluslararası kuruluş tarafından Müslüman Araplar’ı elaltından destekleyip soykırıma göz yummakla suçlanmaktadır.
Sudan’ın başkenti Hartum’da hafta içerisinde toplanan Arap Zirvesi’ne "gözlemci" olarak katılan Başbakan Tayyip Erdoğan, zirveden sonra Hartum’dan Darfur’a geçti ve Birleşmiş Milletler’in açıklamalarını yalanlarcasına "Darfur’da soykırım veya asimilasyon yapıldığı görüşünde olmadığını" söyledi.
90 YIL SONRA
Başbakan’ın sözleri, "Tayyip Erdoğan gerçi Sudanlılar’ın duymak istedikleri ifadeleri kullandı ama BM’yi gözardı edip böyle konuşmamalıydı" diye eleştirilirken Darfur ile ilgili bir husus, hiçbirimizin dikkatini çekmedi: Sudan’ın bu sıcak, kuru, fakir ve maalesef son derece kanlı olan bölgesi, Türkiye’nin gündemine tam 90 yıl aradan sonra, ilk defa geçtiğimiz hafta, Başbakan’ın bu ziyareti sayesinde yeniden giriyordu.
Tayyip Erdoğan’ın, danışmanlarının yahut Darfur ziyaretini eleştirenlerin Darfur hakkında bilgi sahibi olup olmadıklarından haberdar değilim ama, şimdi çoğumuzun pek hatırlamadığı Darfur’a eskiden gayet áşina idik, hattá Darfur meselesiyle son defa tam tamına 90 sene önce, 1916 Mart’ında meşgul olmuş ve bir zamanlar bayrak ve siláh bile göndermiştik. Üstelik, "Darfur Pensi" unvanını taşıyan son kişinin, Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın soyundan gelen Prens Muhammed Abdülmünim’in Türkiye ile yakın bir ilişkisi vardı, bir Türk prensesi ile, son padişah Sultan Vahideddin’in torunu Neslişah Sultan ile evliydi ve hayatını 1979’da İstanbul’da noktalamıştı.
İşte, Darfur ile münasebetimizin kısa öyküsü:
Afrika’daki köle ticaretinin önemli merkezlerinden olan Darfur’da, asırlar boyunca bağımsız krallıklar hüküm sürdü. Derken, káğıt üzerinde Osmanlı İmparatorluğu’na bağlı görünen ama Mısır’ın hakiki sahibi olan Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın torunu Mısır Hıdivi İsmail Paşa’nın 19. asırda Sudan’ı kendi topraklarına katması üzerine Darfur’daki vaziyet de değişti. Darfur Sultanları unvanlarını muhafaza ettiler ama Darfur’da fiilen Kahire’deki Mısır Hıdivi, resmen de İstanbul söz sahibi oldu.
18. yüzyıldan itibaren Osmanlı hükümdarları ile münasebete giren Darfur Sultanları, İstanbul’a devamlı olarak elçiler gönderip padişahı kendi üzerlerindeki bir otorite olarak tanımışlardı ama Darfur ile asıl temasımız, 20. yüzyılın ilk yıllarında kuruldu.
Darfur’un son hükümdarı olan Ali Dinar, 1909’da Sultan Reşad’dan Sudan’ı işgal altında tutan İngilizler’e karşı kullanmak için siláh ve Osmanlı bayrağı istedi, biz ise bir madalya göndermekle yetindik. Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcında ilán ettiğimiz cihada karşı Arap dünyasının neredeyse tamamı İngilizler tarafından ve bize karşı siláhla cevap verirken, Ali Dinar, İngilizler’i Sudan’dan çıkarmak maksadıyla bizim gibi cihad ilán etti. Sonra, 1916’nın 13 Mart’ında Osmanlı İmparatorluğu’nun o zamanki güçlü adamı Enver Paşa’ya bir mektup gönderdi. Mektubunda "Darfur ve Sudan Müslümanları’nın durumunun gittikçe kötüleşmesine rağmen, káfir bir köpek olan İngiliz vali ile cihad yolunda mücadeleye devam edeceğim" diyordu.
BAYRAKTAKİ YILDIZ
Sultan Ali Dinar, üzerine sevkedilen İngiliz birliklerine karşı daha fazla direnemedi, 1916’nın 22 Mayıs’ında bozguna uğradı ve aynı senenin 6 Kasım’ında da Kulme kasabasında uğradığı bir baskında İngiliz askerleri tarafından öldürüldü. İngilizler, Darfur’daki hákimiyetlerini engelleyen Sultan’ı bu şekilde ortadan kaldırdıktan sonra, bölgeyi Sudan’a bağladılar.
Sudan’da bütün bunlar olup biterken, Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın soyundan gelen Mısır Hıdivleri sadece Sudan’ın değil, Darfur ve Kordofan bölgesinin de hükümdarı olduklarını söylüyorlardı. Mısır Hıdivleri ile daha sonra iktidara gelen iki kralın, Fuad ile Faruk’un unvanı "Mısır ve Sudan Kralı, Darfur ile Kordofan’ın hákimi" şeklindeydi ve Mısır’ın o dönemdeki bayrağında bulunan yıldızlardan biri Darfur’u, diğeri de Kordofan’ı temsil ediyordu. Hıdiv’in veliahdı "Darfur", kralın veliahdı ise "Said Ülkesinin Prensi" unvanını taşıyordu, üstelik Darfur’un son prensi de, Osmanoğulları’nın damadıydı.
Bir zamanlar sembolik şekilde de olsa bize bağlı bulunan Darfur’un öyküsü, işte böyle...
Darfur’un son prensinin ataları Erzincanlıdır
PRENS Muhammed Abdülmünim, Mısır’ın son Hıdiv’i Abbas Hilmi Paşa’nın oğluydu. 20 Şubat 1899’da İskenderiye’deki Montaza Sarayı’nda doğdu ve hayata 1979’un 12 Aralık’ında İstanbul’da veda etti. Babası Abbas Hilmi Paşa’nın Mısır hükümdarı olduğu sırada, Prens Abdülmünim’in unvanı "Darfur ve Kordofan Prensi" idi. İsviçre’deki Freeburg Üniversitesi’ni bitirdi, babasının Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra tahtını kaybetmesi üzerine 20 sene boyunca Avrupa’da sürgünde kaldı ve Kahire’ye ancak 1936’da, Abbas Hilmi Paşa’nın tahttan feragat etmesi üzerine dönebildi.
Kral Faruk tarafından diplomatik işlerle görevlendirilen Prens, İkinci Dünya Savaşı sonrasında toplanan Filistin Konferansı’na Mısır’ı temsilen katıldı ve Mısır ile Amerikalılar arasındaki görüşmeleri yürüttü. Kahire’de, 1940’ın 26 Eylül’ünde Osmanlılar’ın son hükümdarı Sultan Vahideddin ile Son Halife Abdülmecid Efendi’nin torunu Neslişah Sultan ile evlendi ve Osmanlı Hanedanı’na "damad" oldu. Mısır Kralı Faruk’un 1952’de bir askeri darbe ile devrilmesinden sonra "kral náibi" olan Prens Abdülmünim, daha sonra ailesiyle beraber Avrupa’ya geçti, sonra da İstanbul’a yerleşti. 1979 yılında Ortaköy’deki köşkünde vefat eden Prens Muhammed Abdülmünim’in Mısır’a götürülen cenazesi, Kahire’de devlet töreni ile kaldırıldı.
Küçük bir hatırlatma: "Kavalalı Hanedanı", "Mısır Hıdivi" yahut "Darfur Prensi" unvanlarına bakıp da bu kişilerin Afrikalı yahut Arap olduklarını zannetmeyin. Mısır’a 250 sene boyunca idare eden Kavalalı hanedanı aslında Erzincanlıdır; hanedanın kurucusu olan Mehmed Ali Paşa, Kavala’ya Erzincan’ın İliç İlçesi’nden gitmiş ve Mısır’a da Kavala’dan geçmiştir.
Kültür emperyalizmi denen şey, işte budur!
SENELERDEN buyana, yeri geldikçe söylüyorum: Bugün okuyup yazmış bir Fransız, Afrika’nın kuş uçmaz, kervan geçmez köşesindeki Ubangişari’yi; bir İngiliz, Hindistan’ın Bangalor’unu yahut Burma’nın Tayetmo’sunu gayet iyi bilir, memleketinin oradaki tarihini iyi hatırlar. Zira, emperyal geçmişinin verdiği kültürel sorumluluğunun farkındadır. Paris ve Londra, eski topraklarında bir kriz çıktığı anda hemen devrededir ve sözleri de mutlaka dinlenir.
Biz ise herşeyi, hattá bir zamanlar toprağımız olan yerleri bile unuttuk, hatırlamıyoruz bile! Çok değil, bundan sadece 90 sene öncesine kadar İstanbul’dan yollanan genç Mülkiye mezunlarının idare ettikleri şehirlerin, artık çok uzak iklimlerde, hattá Kafdağı’nın arkasında olduklarını zannediyoruz.
Etrafınızı şöyle bir yoklayın bakalım: Omdurman’ı, Tlemsen’i, Sfaks’ı, Necd’i, Demirkapı’yı bilen kaç kişiye rastlayacaksınız?
"Kültür emperyalizmi" denilen şey, işte budur: Galler Prensi’nin hayatını gönül maceralarına kadar ezbere bilmemize rağmen Darfur Prensi’nden haberdar olmamamız; Gence’yi, Kardofan’ı yahut Gadames’i hiç işitmememiz...
Böylesine bir habersizlik içerisinde bulunduğumuz halde "Türkiye, bölgede söz sahibidir" şeklinde sözler etmemiz ise buruk bir şakadan ibarettir.
Avrupa 1876’da da mektup yazmış ve iki sene sonra Hersek’i kaybetmiştik
Nisan 09, 2006 01:475dk okuma
Paylaş
Avrupa Parlamentosu’ndan 46 milletvekili, Başbakan Tayyip Erdoğan’a bir mektup göndererek Diyarbakır’daki olayların sorumluluğunun mülki idare amirleriyle askere ait olduğunu ileri sürdüler ve Ankara’yı insan haklarının ihláli halinde AB ile devam eden müzakereleri durdurmakla tehdit ettiler.
Bundan 150 küsur sene önce "Avrupalılaşmaya" ilk defa karar vermemiz üzerine Avrupa’dan müfettiş üstüne müfettiş ve komisyon üstüne komisyon gelmiş, hattá arada bir askeri birliklerle savaş gemilerinin yollandığı da olmuş, hemen her denetimden sonra mektup yahut muhtıra almış ve mutlaka toprak kaybetmiştik. 1876’nın 31 Ocak’ında aldığımız "Andrassy Muhtırası" da bunlardan biriydi. Muhtıra, o yıllarda Hersek’te yaşanan huzursuzluklarla ilgiliydi ve Hersek, muhtırayı kabul etmemizden sonra elimizden çıkmıştı./images/100/0x0/55ea2bfcf018fbb8f86f816a
AVRUPA’dan Ankara’ya haklar, özgürlükler, reformlar, vesaire konularında senelerden buyana gönderilen mektuplara bu hafta bir yenisi daha iláve edildi ve Avrupa Parlamentosu’nun 46 milletvekili, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a devletin Diyarbakır olayları sırasında aldığı tedbirleri kınayan bir mektup yolladılar.
Mektubun nasıl bir üslupla kaleme alındığını gazetelerde okumuşsunuzdur. Avrupalı politikacılar, Başbakan Erdoğan’a kısaca "Diyarbakır olaylarının sorumluluğu mülki idare amirleriyle askere aittir. Ankara’nın insan haklarını ve demokratik prensipleri ihláli halinde AB ile devam eden müzakereler durabilir" diyorlardı. Parlamanterlerin ifadeleri ve işgüzarlıkları Başbakan’ı sinirlendirmiş olacak ki, Tayyip Bey "Bunu yazanların bu hayatı yaşamaları lázım. Gelsinler, olayları yerinde incelesinler" diye bir açıklama yaptı.
TALEPLERDEĞİŞMEDİ
Bu mektup beni aslında pek şaşırtmadı, zira bundan 150 küsur sene önce "Avrupalılaşmaya" ilk defa karar vermemiz üzerine, Avrupa buna láyık olup olmadığımızı anlamak için müfettiş üstüne müfettiş ve komisyon üstüne komisyon göndermişti. Hattá, diplomatların yerine bazen askeri birliklerle savaş gemilerinin geldiği de olmuş ve Türk hükümeti geçirdiği hemen her denetimden sonra bir mektup yahut bir muhtıra almış, sonra da mutlaka toprak kaybetmişti.
Avrupa’nın Avrupalı olmamız karşılığında ileri sürdüğü şartlar bugünkülerle aynıydı: Ekonomimizi düzeltecek, azınlıkların haklarını koruyacak, işkenceyi yasaklayacak, vergi reformuna gidecek, uluslararası anlaşmazlıkları hakeme götürecek ve en önemlisi, bizden toprak istedikleri zaman hiç itiraz etmeden verecektik. Bütün bunlar olup biterken, içerisinde yeralmak istediğimiz o zamanın Avrupa’sı bir taraftan da Osmanlı İmparatorluğu’nun Türk olmayan unsurlarını ayaklandırmak için elinden geleni yapmakla meşguldü.
Parlamanterlerin Başbakan Erdoğan’a gönderdikleri mektubun bir benzerini, bundan 130 sene önce bir başka viláyetimizde yaşanan huzursuzluk sırasında de almıştık ve bu mektup tarihlere "Andrassy Láyihası" diye geçmişti.
İşte, "Andrassy Láyihası"nın hikáyesi...
Avusturya ile Rusya, Hersek’in Türk idaresinden ayrılması için seneler boyu gizliden gizliye faaliyet gösteriyorlardı ve çabalarının semeresini 1875’in 13 Nisan’ında aldılar: Nevesinje kazasında yaşayan 300 kadar Hristiyan, Bábıáli’ye karşı ayaklandı. Bağımsızlık sözü etmiyor, sadece vergilerin ve askere gitmemek için ödenen bedelin azaltılmasını istiyor ve Hersek’teki güvenlik kuvvetlerinin Türkler’den değil, yerli halktan meydana gelmesini talep ediyorlardı. İstanbul’un ise basireti bağlanmıştı. O zamanın hükümeti olan Bábıáli, isyanın ciddi olduğunu farketmedi ve işi sadece nasihatlerle, af vaadleriyle geçiştirmeye çalıştı.
MUHTIRAYIDAYADILAR
Derken isyan büyüdü, Karadağ ve Sırbistan da Avusturya ile Rusya’nın tarafını tutup isyancılara askeri yardım göndermeye başlayınca, Hersek’te kan gövdeyi götürür oldu. Rus, Alman ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun başbakanları toplandılar, "Türkiye’nin aramıza katılabilmesi için Hersek’teki olayların sona ermesi gerekir" dediler ve Avusturya’nın Dışişleri Bakanı olan Kont Gyula Andrassy’yi Türkiye’ye hitaben bir muhtırayı kaleme almakla görevlendirdiler.
Kont, hazırladığı muhtıra taslağını bu üç ülkenin yanısıra İngiltere Fransa ve İtalya hükümetlerine gönderip olurlarını aldıktan sonra, 1876’nın 31 Ocak günü Bábıáli’ye Avrupa’nın diplomatik notası olarak gönderdi. tarihlere "Andrassy Láyihası" diye geçen muhtırada, Avrupa’nın bazı "küçük" istekleri vardı: Hersek’teki Hristiyanlara tam bir dini serbestlik verilmeli, ácil vergi reformu yapılmalı, çiftçilerin mülkiyet haklarını belirleyecek bir kadastro çalışmasına gidilmeli, Hersek’ten toplanan vergiler sadece Hersek’e harcanmalı ve bütün bu reformlar Hristiyanlar ile Müslümanlar’ın teşkil edecekleri bir yerel meclis tarafından kontrol edilmeliydi.
HEMEN KABUL ETTİK
Bábıáli, Avrupalı olma uğruna Avrupa’nın daha önceki taleplerini de güle oynaya kabul etmişti ve Andrassy’nin muhtırasını da "Tamam, yaparız" diyerek hemen kabul ediverdik. Ama, aynı Avrupa aynı senenin 13 Mayıs’ında Berlin’de bize bir başka muhtıra dayadı. Bu defa "Hersek’teki Türk birlikleri derhal geri çekilsin" diye tutturdular, aklı başına nihayet gelebilen İstanbul talebi reddetmeye kalkınca isyan büyüdü, Batı ise Hersekli Hristiyanlar’a daha fazla siláh ve mühimmat akıtmaya başladı. Bir yıl sonra tarihlere "93 Harbi" diye geçecek olan Osmanlı-Rus Savaşı çıktı, Rus ordusu Yeşilköy’e kadar geldi ve 1878’in 13 Temmuz’unda imzaladığımız Berlin Andlaşması ile Bosna-Hersek, Avusturya’nın oldu.
Andrassy Láyihası’nın üzerinden tam 130 sene geçmesine rağmen Avrupa’dan hálá aynı mealde mektuplar almamızın sebebi sizce ne olabilir ki?
Mevzuat hazretleri devreye girmeseydi bu eserler şimdi Lizbon’da değil, Üsküdar’daydı
PİCASSO sergisine yaptığı evsahipliğini tamamlayan Sakıp Sabancı Müzesi’nde, önümüzdeki cuma gününden itibaren sadece 40 günlüğüne yeni bir sergi açılıyor: "Doğudan Batıya Kitap ve Osmanlı Dünyasından Esintiler".
1869’da Üsküdar’da doğan, tarihlere "Bay Yüzde Beş" lákabıyla geçen ve 1955’te Lizbon’da ölen petrolcü Kalust Gülbenkyan’ın Portekiz’deki müzesinden getirilerek sergilenecek olan 110 adet eser arasında elyazması kitaplar, Osmanlı çinileri, kumaşlar ve işlemeler bulunuyor.
Bu sergi, bizim için eserlerden ziyade, bundan 60 sene kadar önce çok büyük bir fırsatı nasıl kaçırdığımızı hatırlatması bakımından önem taşıyor.
Üsküdarlı bir Ermeni ailenin çocuğu olan Kalust Sarkis Gülbenkyan, Kadıköy’deki bir Ermeni okulu ile Saint Joseph Lisesi’nde okuduktan sonra Avrupa’ya gitmiş ve Londra’nın King’s College’inden jeoloji diploması almıştı. Henüz yirmili yaşlarındayken Bakü petrollerini incelemiş, petrolün geleceğin enerji kaynağı olduğunu farkedince de hayatının sonuna kadar bu işle uğraşmıştı.
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Irak petrolleri üzerinde hak sahibi şirketler arasındaki münasebetleri düzenleyen Gülbenkyan, Musul petrollerinden ömür boyu aldığı hisse sayesinde "Bay Yüzde Beş" diye tanınacaktı. Büyük bir servete sahip olmasından sonra, sanat eserleri kolleksiyonculuğuna başlayacak ve birkaç sene içerisinde altı bin civarında eser toplayacaktı.
Gülbenkyan doğduğu topraklarla, yani Türkiye ile gönül bağını hiçbir zaman koparmamıştı ve 1940’larda Türkiye’de bir müze açıp kolleksiyonunu bu müzeye verebilmek için Avrupa’daki bazı Türk diplomatlarla temasa başladı. Servetini kendi ismiyle kuracağı bir vakfa devretmek istiyor ve Türkiye’den bu vakfı kurma ve doğum yeri olan Üsküdar’da bir müze açma izni talep ediyordu. Ama, bürokratlarımız Gülbenkyan’a istediği bazı vergi muafiyetlerinin kabul edilemez olduğu gerekçesiyle bu izni vermediler ve o da gitti ve vakfını bütün taleplerini kabul eden Portekiz’de kurdu. Hayal ettiği müze de, 1955’teki ölümünden bir sene sonra yine Lizbon’da açıldı.
Bugün dünyanın en zengin kuruluşlarından olan Kalust Gülbenkyan Vakfı, şimdi Portekiz’deki teknolojik çalışmaların neredeyse tamamını tek başına finanse ediyor ve vakfın başkanına da, cumhurbaşkanlarına uygulanan protokolün benzeri uygulanıyor. Vakfın bünyesindeki müze, sahip olduğu eserlerin yanısıra birçok sanat faaliyetine sponsorluk yapıyor, vakıf teknolojik araştırmalara fon sağlıyor ve Gülbenkyan’ın vasiyeti gereği diasporadaki bazı Ermeni öğrencilere de burs veriyor.
Biz, Sakıp Sabancı Müzesi’nde önümüzdeki Cuma günü açılacak olan sergide yeralacak eserlerin çok daha fazlasını ve inanılmaz zenginlikteki bir vakfı, küçük bir vergi meselesi yüzünden işte böyle kaçırdık!
.Biz de İsa’nın Çemberlitaş’ın altındaki çivilerini mi çıkarsak?
Nisan 16, 2006 00:376dk okuma
Paylaş
National Geographic dergisi, son sayısında Mısır’da 1700 sene öncesinden kalma yeni bir İncil bulunduğunu yazıyor ve Hazreti İsa’yı ihbar edip çarmıha gerilmesine sebep olduğu için Hristiyanlar’ın iki bin yıldan buyana lánetledikleri Yahuda İskaryot için "masumdur" diyordu.
Son 60 sene içerisinde bol bol bulunan bu İnciller, bana Hazreti İsa ile ilgili bazı kutsal objelerin, meselá İsa’nın çarmıha gerilmesinde kullanılan çivilerle çarmıhın parçasının Çemberlitaş’ın altındaki gizli bir hücrede saklandığı yolundaki asırlar öncesinden kalma söylentileri hatırlattı. "Gidip Çemberlitaş’ın altını kazalım" demek niyetinde değilim ama, artık her toprağı kazanın bir İncil buduğunu görünce, bu çok önemli objelerin İstanbul’da olduğu yolundaki efsanelerden bahsetmeden de edemiyorum.
NATIONAL Geographic dergisinin son sayısının kapak konusu, Hristiyan dünyasını bir hayli karıştıracak gibiydi: Dergi, "Yahuda İncili" denilen 1700 yıllık yeni bir İncil’in bulunduğunu yazıyor ve Hazreti İsa’yı ihbar edip çarmıha gerilmesinin tek sorumlusu kabul edilen Yahuda İskaryot’un bu İncil’e göre masum olduğunu ve ihbarı İsa’nın emriyle yaptığını ileri sürüyordu.
Derginin anlattığına göre, 13 adet papirüsün üzerine Kıpti dilinde yazılmış olan Yahuda İncili, Mısır’da, 1970’lerde Minye taraflarındaki bir mağarada bulunmuş ve 1700 yıl boyunca el sürülmemiş olan sayfalar bir antikacıya satılmıştı. Antikacı, sayfalara müşteri çıkmaması üzerine İncil’i New York’a götürüp senelerce bir kasada saklamış ama papirüslerin kendi kendilerine tahrip olmaya başlamaları üzerine Tchacos Nussberger adında İsviçreli bir kadın antikacıya satmış, İncil’in bu yeni sahibesi de 2 milyon dolar karşılığında yayın hakkını National Geographic’e devretmişti.
Hristiyan dünyası, şimdi, Kilise’ye 2 bin seneden buyana hákim olan inançları temelinden değiştirecek gibi olan Yahuda İncili’nde yazılı olanların yarattığı şaşkınlığı yaşıyor. Zira, papirüsler üzerinde yapılan testler belgelerin üçüncü asırdan kaldığını kesin olarak gösteriyor ama, papirüslerdeki bilgiler, her inançlı Hristiyan’ı bir hayli düşündürüyor.
VATİKAN HEP REDDETTİ
Filistin’de yahut Mısır’da son 60 seneden buyana bol bol İncil yahut Hristiyanlıkla ilgili daha başka kutsal metinlerin bulunur olması bilmem dikkatinizi çekti mi?
Bilenler bilir, İznik’te dördüncü asırda toplanan Konsil, Hazreti İsa’dan sonra yazılan yüz küsur İncil’in dördünü kilisenin resmi kitabı olarak seçmiş, diğerleri imha edilmişlerdi ama başka İncillerle ilgili tartışmalar hep varolmuştu.
İznik Konsili’nin üzerinden 1400 sene geçtikten sonra, Avusturya’da Barnabas’a ait olduğu söylenen bir İncil ortaya çıktı. Bu İncil, İspanya’da 1970’lerde bir başka kopyasının bulunması üzerine bir hayli moda oldu, üstelik içerisinde "Hazreti İsa’nın Hazreti Muhammed’in geleceğini müjdelediği" şeklinde ifadelerin bulunması sebebiyle uzun zaman tartışıldı ama Vatikan tarafından "düzmece" diye nitelendi ve kabul edilmedi.
Avusturya’daki Barnabas İncili’ni, 1945’te Mısır’ın Nag Hammadi bölgesinde bulunan ve Thomas’a ait olduğu söylenen bir başka İncil takip etti ve ardarda başka İnciller geldi, mesela 1958’de, Markus İncili’nin o zamana kadar varolmayan bazı bölümleriyle Yuhanna İncili’nin farklı bir metninin bulunduğu açıklandı.
Ama asıl keşif, 1946’da ortaya çıkartılan "Kumran Tomarları" idi. Muhammed el Dib adında genç bir Bedevi, o senenin sonbaharında Ölüdeniz civarındaki Kumran Köyü’nde, bir mağarada, Romalılar’dan kalma el değmemiş küpler ve küplerin içerisinde de tomar tomar káğıt buldu.
Birkaç hafta sonra Bedevilerle papazlar Kumran’ın heryerini kazmaya başladılar, yeni tomarlar çıkarttılar. Tomarlarda, Hristiyanlığın ilk zamanları hakkında bugüne kadar duyulmamış çok önemli bilgiler vardı ve bu bilgiler bazı inançları zedeler mahiyetteydi.
İŞE CIA BİLE KARIŞTI
Derken, macera filmini andıran hadiseler yaşandı. Tomarların bir kısmı satıldı, bir kısmı Amerika’ya yollandı, hattá işe CIA bile karıştı, İsrailliler ise belgelerin bir kısmını Amerika’dan kaçırıp Kudüs’e getirdiler ve Vatikan’ın karşı çıkmasına rağmen bir güzel yayınladılar. Yayınlanan belgelerde yazılı olanlarla ilgili tartışmalar ise hálá devam ediyor.
Bulunduğu söylenen bütün bu metinlerin herbiri ayrı bir tartışma başlattı ve bu kutsal metin tartışmaları, National Geographic’in geçtiğimiz hafta Yahuda İskaryot’a ait olduğu söylenen bir İncil’i yayınlamasına kadar devam etti.
İlk Hristiyanlar’ın yaşadıkları bölgeleri kazan hemen herkesin son 60 seneden buyana bir İncil yahut kutsal bir metin keşfetmesi, bana Hazreti İsa’ya ait olan ve İstanbul’da saklandığı söylenen bir başka hatırayı hatırlattı: İsa’nın çarmıha gerilmesinde kullanılan çivileri ve çarmıhın bir parçasını...
HEYKEL DÜŞTÜ, HAÇ KONDU
Şimdilerde artık unutmuşuzdur ama, asırlardan buyana, çivilerle gerçek haçın bir parçasının İstanbul’daki Çemberlitaş’ta bulunduğu söylenirdi. Çemberlitaş, 330 yılında kendisine başkent yapan Doğu Roma İmparatoru Konstantin tarafından dikilmiş; Konstantin, taşın üzerine kendi heykelini oturtmuştu. heykelin baş kısmı tanrı Apollon’u andırıyordu ve imparatorun annesi Helen, o zamana kadar Kudüs’te bulunan çivilerle haç parçasını İstanbul’a getirterek heykelin içerisine koydurmuştu.
Fakat, 11. yüzyılın ilk senelerinde çıkan bir fırtına heykeli devirince sütunun tepesine som altından bir haç yerleştirildi, heykelin içerisinde bulunan çivilerle haçın parçası da Çemberlitaş’ın altında hazırlanan bir hücreye saklandı. Fatih Sultan Mehmed, İstanbul’u almasından sonra sütunun üzerindeki haçı indirdi ama Hristiyanlar’ın kutsal emanetlerinin oldukları yerde kalmasını istedi ve hücreyi açtırmadı.
İşte, bu söylentilere bakılırsa çivilerle tahta parçaları hálá Çemberlitaş’ın altında bulunuyorlar...
"Gidip Çemberlitaş’ın altını iyice kazalım ve işin aslını ortaya çıkartalım" demek niyetinde değilim. Ama, artık işin her toprağı kazanın bir İncil bulur hále geldiğini görünce, bu çok önemli objelerin İstanbul’da olduğu yolundaki söylentileri hatırlatmadan edemiyorum.
İsa’nın kardeşi Yakup iddiası palavra, kemik kutusu da sahte çıktı
İNGİLTERE’de bundan iki sene önce yayınlanan "İsa’nın Kardeşi" isimli kitap, Yahuda İncili hadisesinde olduğu gibi Hristiyan dünyasını karıştırmış ve Hazreti İsa’nın ailesiyle ilgili olarak çok önemli bir tartışma başlatmıştı.
Kitabın ve tartışmaların kaynağı, İsrail’de bulunan ve ölenlerin kemiklerini muhafazaya yarayan iki bin yaşındaki bir kemik kutusuydu. 35 santim uzunluğundaki mermer kutunun Kudüs’teki Süleyman Mabedi’nden çıkartıldığı ve asırlar boyunca gizlendiği söyleniyor ve bir antikacının eline geçmesinden sonra ne olduğunun anlaşıldığı anlatılıyordu.
İşin çok daha önemli tarafı, kutunun üzerindeki tek satırlık yazıydı. Hazreti İsa’nın anadili olan Arami lisanındaki yazıda "Yaakov bar Yosef, ahui di Yaşua", yani "İsa’nın kardeşi, Yusuf’un oğlu Yakub" deniyordu.
Bu, Hristiyan dünyasının iki bin seneden buyana "Allah’ın oğlu" olduğuna inandığı İsa’nın gerçek kimliği konusunda herşeyi altüst eden bir bilgiydi. İsa, kutunun üzerindeki yazıya bakılırsa Allah’ın değil Yusuf’un oğluydu, üstelik bir de kardeşi vardı!
Oded Golan adında İsrailli bir kolleksiyoncuya ait olan kemik kutusu, tartışmalar devam ederken 550 bin dolara Kanada’daki Ontario Müzesi’ne satıldı ve müze kutuyu hemen sergilemeye başladı.
Ama, İsrail polisi, dini çevreleri olduğu kadar arkeoloji dünyasını da karıştıran bu buluştan şüphelenmişti. Kutunun ortaya çıkmasıyla ilgili olarak gizli bir soruşturma başlatıldı ve polis iki sene devam eden idari ve ilmi tahkikattan sonra sonra tahmin ettiği sonuca ulaştı: Kutu orijinaldi, yani iki bin sene öncesinden kalmaydı ama üzerindeki yazılar yeniydi ve çok değil, sadece on sene kadar önce yazılmışlardı!
Derken, işin içine İsrail Eski Eserleri Yönetimi, hahamlar ve üniversiteler de karıştı ve "Böyle bir sahtekárlığın Hem Yahudi, hem de Hristiyan inançlarına büyük zarar verdiği" söylendi. Kutuyu satın almış olan Ontario Müzesi de kutunun bedeli olarak İsviçre’deki gizli bir hesaba yatırdığı 550 bin doları geri istedi.
Ortalığı birbirine katan "İsa’nın kardeşi" efsanesi, neticede işte böyle fos çıktı. İsrail’de bütün bunlardan sonra kutuyu satanlara karşı açılan "sahtekárlık ve tarihi eserlere zarar verme" davaları ise hálen devam ediyor.
Talát Paşa’nın tehcir belgelerini 91 yıl sonra ilk defa yayınlıyorum
Nisan 23, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Hürriyet’te, yarından itibaren 1915’teki Ermeni tehcirini konu alan "Talat Paşa’nın Tehcir Belgeleri" başlıklı üç günlük bir dizi yayınlayacağım.
Dizide, Ermeni tehcirinin mimarı Dahiliye Nazırı ve Sadrazam Talát Paşa’nın ailesinden temin ettiğim, tehcirle ilgili olan ve bugüne kadar hiçbir yerde yayınlanmayan belgelerin yanısıra, İttihad ve Terakki’nin önde gelen liderlerinin tehcir konusundaki bazı yazışmaları, şifreli telgrafları ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra gittikleri sürgündeki faaliyetlerini anlatan başka evrak da yeralacak. "Talat Paşa’nın Tehcir Belgeleri" dizisi, bu konularda çalışanların önünde umarım yeni bir pencere açar.
UZUN senelerden buyana sergilenen bir oyunun yeni perdesi, yarın açılıyor. Diaspora Ermeniler’i "soykırım günü" ilán ettikleri 24 Nisan münasebetiyle dünyanın dört bir kıt’asında ortalığı birbirine katacak, Türkiye’yi soykırım yapmakla suçlayan toplantılar düzenleyip demeçler verecekler, soykırım anıtları açacaklar ve bu koroya birçok yabancı politikacı da katılacak.
Soykırım suçlamalarının yarattığı tablo, artık bütün netliğiyle önümüzde uzanıyor: Senelerdir devam eden bu tartışmada, ibre aleyhimize dönmek üzere! 1915’te yaşananları "soykırım" boyutuna getiren diaspora, hadiseleri "Türkler 1.5 milyon Ermeni’yi kestiler" şeklinde aktarıp bütün dünyayı ikna etmek üzereyken, biz bu propagandalara karşı gözümüzü ve kulağımızı kapatmış, hálá kendimize yönelik yayın yapmakla ve dünyaya değil, Türk kamuoyuna sesleniyoruz.
Ermeni tarafı ölü sayısını milyonların üzerine çıkartırken biz gittikçe aşağılara çekiyoruz, tehcirin "devletin meşru müdafaası" olduğunu anlatmaktan áciz kalıyoruz ve tehcirle ilgili "sevk defterleri"ni de her nedense hálá yayınlamıyoruz. İşin bir başka tuhaf tarafı, çok daha geniş boyutları olan Ermeni meselesi, koyun saymayı andıran bir "ölü sayma" seviyesine iniyor.
BAŞIMIZI KUMA GÖMDÜK
Soykırım iddiasının yalan olduğunu söylemek artık bazı memleketlerde suç sayılırken, biz "Aslında, onlar bizi öldürmüşlerdi" yahut "Evet, az sayıda Ermeni’yi başka yerlere gönderdik ama sonraki senelerde sayıları daha da artmış olarak geri geldiler" şeklinde sadece kendimizi tatmine çalışmakla meşgulüz. Entellektüelliğin şartının milli ve mukaddes kabul edilen bütün değerlere hakaret olduğuna inananların yaptıkları da ortada: Diasporanın her iddiasını áyet gibi kabul etmek, Ermeni Konferansları toplamak, arşivlerden içeriye bir defa olsun adım atmamalarına rağmen bu konferanslarda "Türkiye suçludur" diye ahkám kesmek ve hiç sıkılmadan "Suçumuzu kabul edip özür dilersek işler hallolur" demek!
Herhalde hatırlarsınız: 1915 tehciri konusunda, tehcirin mimarı olan Talát Paşa’nın evrakına dayanan ve sayılar veren ilk yayın, "Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri" başlıklı bir yazı dizisi halinde geçen sene bugünlerde ve yine bu sayfalarda, tarafımdan yapılmıştı. Paşa’nın belgelerine göre, tehcire tabi tutulan Ermeniler’in sayısı 924 bin 158 idi ve hayli ses getiren bu yayına ilk tepki, 1915 olayları konusunda çalışan resmi araştırmacılardan gelmişti. Zira, Paşa’nın rakamları, senelerden buyana bir türlü kesin bir çizgiye oturtamadığımız ve devamlı değiştirdiğimiz sayıların oldukça üzerindeydi ve bu sebeple tehcirin mimarı olan Talát Paşa’nın "rakamlarda hata yaptığını" yahut birinci derecede kaynak olma özelliği taşıyan bu belgelerin "yanlış olduklarını" söylemeye kalkışanlar bile çıktı.
ÖZEL ARŞİVİN ÖNEMİ
İşte, bir sene aradan sonra, Hürriyet’te yarından itibaren 1915’teki Ermeni tehcirini konu alan üç günlük bir başka dizi daha yayınlayacağım: "Talat Paşa’nın Tehcir Belgeleri"... Dizide, Paşa’nın ailesinden temin ettiğim, tehcirle ilgili olan, bugüne kadar hiçbir yerde yayınlanmayan ve tehciri il il gösteren belgeler yeralacak.
Belgelerin öyküsünü merak edenler için, kısa bir açıklama yapayım: Daha önce de yazmıştım; benim Talát Paşa’nın hatırası ile ilk temasım, bundan 25 sene kadar önce, o yıllarda hayatta olan eşi Hayriye Talát Bafralı ile tanışmamla başlamış ve Hayriye Hanım’ın Milliyet’te "Kocam Talát Paşa" başlığıyla 1982’de yayınladığım hatıraları, ASALA terörünün zirvede olduğu o günlerde geniş yankı yaratmıştı.
Hayriye Talát Hanım, Paşa’nın Berlin’de 1921’in 15 Mart’ında bir Ermeni terörist tarafından katledilmesinden sonra ikinci bir evlilik yapmış, ama Paşa’sının hatırasına ikinci evliliğinden doğan çocuklarından birine "Talát" adını verecek derecede bağlı kalmıştı. Sürgün yıllarında memleket memleket dolaşırken Talát Paşa’nın evrakını büyük bir titizlikle muhafaza etmiş ve 1983 Ocak’ında hayata veda etmesinden kısa bir müddet önce de, Paşa’nın hususi arşivindeki bazı belgeleri bana vermişti.
Ben, bu belgeleri tam çeyrek yüzyıl boyunca muhafaza ettim. Hiçbirini yayınlamadım, zira o yılların şartlarında değil yayınlanmaları, varlıklarından bahsedilmesi bile gayet netameliydi. Aradan geçen 25 sene boyunca, başta Hayriye Talát Hanım’ın torunu Ayşegül Bafralı olmak üzere, İttihad ve Terakki’nin lider kadrosunun soyundan gelenlerden sağladığım diğer belgelerle beraber bu arşiv daha da zenginleşti.
TEMİZLİKYAPMADIK
İşte, yarın başlayacak olan "Talat Paşa’nın Tehcir Belgeleri" isimli dizi, çeyrek asır boyunca topladığım bu belgelerin sadece bir bölümünden ibarettir.
Paşa’nın evrakı dikkatli bir şekilde incelendiğinde, tehcirin "Anadolu’yu Ermeniler’den temizlemek" maksadıyla yapılmadığı ve uygulamanın güvenlik amacıyla düzenlenen geniş çaplı bir "yer değiştirme" olduğu görülüyor. Meselá, Van’daki Ermeni nüfusun bir kısmı İzmit’e, İzmit Ermenileri’nin bir bölümü Kütahya’ya, Kütahya’dakilerin bazıları da Afyon’a naklediliyor ve bu nakiller birçok viláyette tatbik ediliyor. Dolayısıyla, tehcirin Anadolu’daki Ermeniler’i iddia edildiği gibi "çöllere nakledilmesi" değil, yerleşik ve yoğun olan nüfusu dağıtma maksadına yönelik olduğu anlaşılıyor.
Geçen sene yayınladığım "Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri" başlıklı dizinin sunuş yazısı "Paşa’nın vereceği ve çoğumuza bir hayli farklı gelecek olan sayılar, bu konularda çalışanların önünde umarım yepyeni bir pencere açar" cümlesiyle sona eriyordu.
Bu dizinin öncesinde de aynı temennide bulunuyor ve yarın başlayacak olan "Talat Paşa’nın Tehcir Belgeleri" dizisinin taraflar arasında kısır tartışmaların nihayet bulmasında katkı yapmasını temenni ediyorum.
Tehcirin bütün ayrıntıları Paşa’nın bu belgelerinde gizli
YARIN başlayacak olan "Talat Paşa’nın Tehcir Belgeleri" başlıklı dizinin temelini, tehcir sayılarının yerleşim merkezlerine göre dağılımı teşkil ediyor.
Talát Paşa’nın Dahiliye Nezareti’nin "İskán, Aşiretler ve Muhacirler Müdürlüğü"ne hazırlattığı ve bir nüshasını kendi arşivi için sakladığı bu listelerde 23 adet viláyet, mutasarrıflık ve livádaki yerli Ermeniler’in sayısı, bu yerleşim merkezlerine nakledilenler ve buralardan başka bölgelere gönderilenler ayrıntılarıyla yazılı. Bu sayıları, sayfadaki yer ölçüsünde nakledeceğim.
Dizide, tehcir rakamlarının yanısıra, Paşa’nın İttihad ve Terakki’nin önde gelen liderleriyle yine tehcirle ilgili olarak yaptığı bazı yazışmalar ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonraki sürgün günlerinde giriştiği faaliyetlerini anlattığı bazı belgeler de yeralacak.
Burada, geçen yıl yayınladığım "Talát Paşa’nın Kara Kaplı Defteri" başlıklı diziden sonra çıkan bazı rivayetlere kısaca cevap vermem gerekiyor:
Hürriyet’te dizilerle ilgili genel teamül, bir dizinin üç gün yayınlanmasıydı ve "Kara Kaplı Defter" dizisi de üç gün için hazırlamıştı. Ama, yayının hemen ardından "Dizinin aslında çok daha uzun olarak planlandığı fakat devletin yayını durdurduğu" yolunda söylentiler çıktı. "Durdurma sebeplerinden" biri de, güya, bir gün öncesinden anonsunu verdiğim ama yayınlamadığım "Ermeni binaları" başlıklı liste idi! Yayının tamamlanmasından sonra en yakın dostlarımdan bile "geçmiş olsun" telefonları aldım ve "Neyse ki başına bir iş gelmedi" diyenler hálá çıkıyor.
İşin aslı şudur: Diziyi üç günlük olarak hazırlamıştım, yayın planlandığı gibi sona erdi ama bu arada benim de bir hatam oldu ve üçüncü günün altına "son" ibáresini koymayı ihmal ettim! "Ermeni binaları" başlıklı listenin yayınlanmama sebebi ise gayet basitti, fotoğrafları büyük kullanmamızdan dolayı sayfada listeye yer kalmamıştı.
Geçen sene yarım bıraktığım işi bu yıl tamamlayacak ve "durdurulduğu" iddia edilen "Ermeni binaları" listesini iki gün sonra yayınlayacağım.
İşte, 1915 tehcirinin il il dökümü
Nisan 24, 2006 12:414dk okuma
Paylaş
Ermeni tehcirinin mimarı olan Dahiliye Nazırı ve Sadrazam Talát Paşa, 1915 tehcirinin tamamlanmasından sonra, İçişleri Bakanlığı’nın bünyesindeki "İskán, Aşiretler ve Muhacirler Müdürlüğü"ne sonuç listeleri hazırlatmış ve listelerin bir kopyasını da kendisine almıştı.
Haberin Devamı
Ben, ilk defa yayınlanan bu belgeleri 1982 yılında Paşa’nın o sırada hayatta bulunan eşi Hayriye Talát Hanım’dan temin etmiştim. Belgelerde yer alan sayılar, eminim, birçok okuyucuya tahmin ettikleri miktarlardan daha yüksek gelecektir ve bunun sebebi de, bu konuda bugüne kadar sayılara dayanan akademik bir yayın yapmamamız ve Ermeni diasporasının iddialarına karşı sadece kendimize yönelik bir propagandaya dayalı cevaplar vermemizdir. Dolayısıyla, "Talát Paşa’nın Tehcir Belgeleri" Türkiye için "suç delili" değil, dünya
/images/100/0x0/55eae759f018fbb8f89e210dsavaşı sırasında sınırlarda savaşan birliklerimizi son derece zor durumda bırakan bir ayaklanmaya karşı devletin "meşru müdafaa" kanıtıdır.
Sadrazam ve Dahiliye Nazırı Mehmed Talát Paşa’nın özel arşivinde bulunan tehcir dosyaları, tehcirin üzerinden 91, Paşa’nın Berlin’de bir Ermeni terorist tarafından katledilmesinin üzerinden de 85 sene geçmesinden sonra, ilk defa bugün, bu sayfada yayınlanıyor.
Ben, bu belgeleri Sadrazam Talát Paşa’nın 1983 Ocak’ında vefat eden eşi Hayriye Talát Hanım’dan 1982 sonbaharında aldım ve çeyrek yüzyıla yakın bir zaman boyunca muhafaza ettim. O yılların şartlarında değil yayınlanmaları, varlıklarından bahsedilmesi bile zordu. Aradan geçen 25 sene boyunca, başta Hayriye Talát Hanım’ın torunu Ayşegül Bafralı olmak üzere, İttihad ve Terakki’nin lider kadrosunun soyundan gelenlerden sağladığım diğer belgelerle beraber bu arşiv daha da zenginleşti. Paşa’nın arşivinde bulunan tehcir belgeleri, üç gün boyunca bu sayfada yerimiz ölçüsünde yayınlanacak.
BİRİNCİ DERECE KAYNAK
Belgelerde yer alan sayılar, eminim, birçok okuyucuya tahmin ettikleri miktarlardan daha yüksek gelecektir. Bu farklılığın sebebi, Türkiye’de bugüne kadar 1915 tehciri konusunda gerçekçi bir yayının yapılmamış olması, senelerden bu yana devam eden ve dozu giderek artan Ermeni iddialarına karşı akademik cevaplar yerine "Biz Ermenileri değil, Ermeniler bizi öldürdüler" yahut "Az sayıda Ermeniyi başka yerlere gönderdik ve sonraki senelerde sayıları daha da artmış olarak geri geldiler" şeklinde bilim dışı ve sadece kendimize yönelik bir propagandaya dayalı karşılıklar verilmesidir.
İlk defa yayınlanan ve Ermeni tehcirinin mimarı olan Talát Paşa’nın özel arşivine ait olmaları dolayısıyla "birinci derece kaynak" kimliği taşıyan bu belgelerin bundan sonra yapılacak olan bilimsel çalışmalara öncülük etmesini temenni ederken, önemli bir hususu da hatırlatmam gerekiyor.
MEŞRU MUDAFAA KANITI
Tehcir, dünya savaşı yıllarında cephedeki birliklerimizin arkadan vurulmalarının ve içerideki karışıklıkların giderek artması üzerine devletin kullandığı bir meşru müdafaa hakkıdır. 1915 sürgünü bu sayfadaki listelerde de görüleceği gibi bir "soykırım" değildir; İttihad ve Terakki iktidarı Ermeni meselesi konusunda hiçbir zaman "kesin çözüm", yani Nazi Almanyası modeli bir yol düşünmemiş, Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde yaşayan Ermeni nüfusun bir kısmını "geçici olarak" başka yerlere nakletmiş ama herhangi bir yerleşim bölgesinin tamamen boşaltılması gibisinden bir durum sözkonusu olmamıştır.
Dolayısıyla, "Talát Paşa’nın Tehcir Belgeleri" Türkiye için "suç delili" değil, dünya savaşı sırasında sınırlarda savaşan birliklerimizi son derece zor durumda bırakan bir ayaklanmaya karşı devletin "meşru müdafaa" kanıtıdır.
Savaş sırasında 93 bin 88 Rum başka viláyetlere nakledildi
Nisan 26, 2006 09:475dk okuma
Paylaş
Sadrazam Talát Paşa’nın evrakı, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ermeniler’in yanı sıra, güvenlik gerekçesiyle ve geçici olarak, batı viláyetlerinden 93 bin 88 adet Rum’un ve Suriye’den de 701 adet Arap ailenin başka yerlere nakledildikleri gösteriyor.
/images/100/0x0/55eb383af018fbb8f8b323291915 olaylarıyla ilgili sayılar, tehcirin mimarı Talát Paşa’nın özel arşivinde bulunan belgelere göre şu şekilde: Tehcirden önce Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Ermeni nüfus 1 milyon 256 bin 403’tür ve 924 bin 158 kişi başka yerlere nakledilmiştir. Tehcir hastalara, yaşlılara ve küçük çocuklara uygulanmamış, 10 bin 314 Ermeni çocuğu Anadolu’daki Müslüman ailelere verilmiş ve Türk olarak büyütülmüşlerdir. Konunun en önemli tarafı da, aslında her iki taraf için de acılarla dolu olan tehcirin bir "soykırım" değil, cephedeki birliklerimizin arkadan vurulmalarının ve içerideki karışıklıkların giderek artması üzerine devletin kullandığı bir meşru müdafaa hakkı olmasıdır.
SADRAZAM Talát Paşa’nın 1915 tehcirinden sonra İçişleri Bakanlığı’na bağlı olan "İskán, Aşiretler ve Muhacirler Müdürlüğü"ne hazırlattığı istatistiklerde, savaş yıllarında Ermeniler’in yanı sıra, güvenlik gerekçesiyle ve "muvakkaten" yani geçici olarak, batı viláyetlerinden 93 bin 88 adet Rum’un ve Suriye’den de 701 adet Arap ailenin başka yerlere nakledildikleri görülüyor.
Arap ailelerin sürgünleri, İttihad ve Terakki’nin üç liderinden biri olan Bahriye Nazırı Cemal Paşa’nın Dördüncü Ordu Kumandanı sıfatıyla Şam’da bulunduğu sırada yapılmıştı. Paşa, o yıllarda alevlenen Arap isyanına karışan bazı Arap liderleri Beyrut yakınlarındaki Áliye’de kurduğu Harp Divanı’nda yargılatıp idam etmiş, bazı önde gelen aileleri de Anadolu’nun değişik bölgelerine sürgüne göndermişti.
TEHCİRİN ANAHATLARI
Bugün son bölümünü yayınladığım "Talát Paşa’nın Tehcir Belgeleri" dizisine kaynaklık eden evrakın önemli noktalarını, maddeler halinde sıralıyorum:
1915 tehcirinden önce Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan Ermeniler’in sayısı 1 milyon 256 bin 403’tür.
Tehcir kanunu uyarınca, 924 bin 158 Ermeni, imparatorluğun başka yerlerine nakledilmişlerdir.
Tehcir hastalara, yaşlılara ve küçük çucuklara uygulanmamış, 10 bin 314 Ermeni çocuğu Anadolu’daki Müslüman ailelere verilmiş ve Türk olarak büyütülmüşlerdir.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Anadolu’nun batı viláyetlerinde yaşayan 93 bin 88 adet Rum, iç kesimlere yerleştirilmiştir.
Bu yazı dizisine başlarken yaptığım bir açıklamayı, şimdi diziye son verirken tekrar etmem gerekiyor: Tehcir, tarihimizin büyük acılarla dolu bir hadisesidir ama bir "soykırım" değil, dünya savaşı yıllarında cephedeki birliklerimizin arkadan vurulmalarının ve içerideki karışıklıkların giderek artması üzerine devletin başvurmak zorunda kaldığı bir tedbirdir. İttihad ve Terakki iktidarı Ermeni meselesi konusunda Nazi Almanyası örneğinde olduğu gibi bir "kesin çözüm"ü hiçbir zaman düşünmemiştir. Dolayısıyla, "Talát Paşa’nın Tehcir Belgeleri", devletin, savaş sırasında maruz kaldığı bir iç ayaklanma karşısında başvurduğu "meşru müdafaa"nın yazılı kanıtıdır.
-SON-
AHVÁL-İ HARBİYE HASEBİYLE DÁHİLE NAKLOLUNAN RUMLAR
(Savaş şartları yüzünden memleketin
iç kısımlarına nakledilen Rumlar)
İstanbul viláyeti4166
Edirne Viláyeti58955
Çatalca Sancağı986
Hüdavendigár Viláyeti13558
Kal’a-i Sultaniye15423
YEKUN93088
Bu mezarlardan biri katile, diğeri de şehide ait
BURADA, hiç yorum yapmadan iki fotoğraf yayınlıyorum. Önünde papazların göründüğü resim, Sadrazam Talát Paşa’yı 15 Mart 1921 günü Berlin’de katleden Sogomon Tehliryan adındaki Ermeni teröristin, Kaliforniya’nın Fresno şehrindeki mezarıdır.
1896’da doğan Tehliryan, Paşa’yı vurmasından hemen sonra çıkartıldığı Alman mahkemesinde beraat edip /images/100/0x0/55eb383af018fbb8f8b3232bAmerika’ya yerleşmiş, 1960’ta burada ölmüş ve Fresno’daki Masis Mezarlığı’na defnedilmişti. Tehliryan’ın mezarı bugün diaspora Ermenileri tarafından anıt gibi muhafaza ediliyor ve mezarın başında birçok yıldönümleri vesilesiyle törenler ve dini merasimler yapılıyor.
Diğer resim ise, Sadrazam Talát Paşa’nın İstanbul’da, Şişli’deki Hürriyet-i Ebediye Tepesi’nde bulunan mezarının hemen yanıbaşı. Paşa’nın yanısıra çok sayıda İttidahçı’nın ve Hürriyet şehidinin de son uykularını uyudukları mezarlığın sorumluluğu İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne ait. Hürriyet-i Ebediye Tepesi gündüzleri piknik ve mangal keyfi yapanların, geceleri de akşamcıların mekánı.
Biri şehidin, diğeri de katilin mezarında çekilmiş fotoğrafların yorumunu size bırakıyorum./images/100/0x0/55eb383af018fbb8f8b3232d
Talát Paşa’nın kendisinden sonraki sadrazam adayı, İzmir Valisi Rahmi Bey’di
Osmanlı İmparatorluğu’nun varlıklı bir ailesine mensup olan Rahmi Bey, İttihad ve Terakki’nin lider kadrosundandı ve partisinin iktidar yıllarında İzmir Valiliği yapmıştı.
Şimdi ailesi tarafından muhafaza edilen özel arşivindeki yazışmalar, Rahmi Bey’in Ermeni tehcirinin yanı sıra Rum tehcirine de karşı çıktığını, İzmir’deki Ermeniler arasından sadece militanları seçtiğini ve bu kişileri de uzak viláyetlere göndermek yerine Manisa’da iskán ettirdiğini gösteriyor.
Bu arşivde bulunan diğer bazı belgelerden, Sadrazam Talát Paşa’nın 1918’in 8 Ekim günü istifasından sonra yerine Rahmi Bey’in gelmesini istediği ve zamanın hükümdarı Sultan Vahideddin’i bu konuda iknaya çalıştığı ama başaramadığı anlaşılıyor.
Aşağıda, Talát Paşa’nın istifasından bir gün sonra, Rahmi Bey’e gönderdiği şifreli bir telgrafı yayınlıyorum. Telgrafın dilinin değişik olması, o devirde şifreli metinlerde kelimelerin karşılığında rakamların kullanılmasından ve kelimenin rakamlarla aynen ifade edilememesi şeklindeki şifreleme sisteminden kaynaklanıyor. Dolayısıyla "Buyurmak oldular", "reddetmek oldu", "söylemek oldum" gibisinden kelimelerin "buyurdular, reddetti, söyledim" diye anlaşılması gerekiyor.
GEÇİCİ HÜKÜMET
/images/100/0x0/55eb383af018fbb8f8b3232fİşte, Talát Paşa’nın İzmir Valisi Rahmi Bey’e 9 Ekim 1918 günü gönderdiği şifreli telgrafın çözümü:
"Sulh teklifinden sonra bizim mevki-i iktidarda kalmak olamayacağımız (kalamayacağımız) anlaşılmış oldu. Her iki ihtimale karşı müzakereye (görüşmeleri) başka kabinenin idare etmesi lüzumu her tarafta hissolunmaya başlamak oldu (başladı). Bizzarure bu fikir kararımızı atabe-i ulyá-yı mülukáneye (padişaha) arz ve kabul-i istifa bir kabinenin ihzara lüzumunu eyledim. Zát-ı hazret-i padişahi bu lüzum tasdik buyurmak oldular (Padişah, bu lüzumlu işi tasdik ettiler). Sizin kabine teşkil etmek olmanıza muvafık buyurmak olmadılar (Sizin hükümet kurmanızı kabul etmediler). Esbábını (sebeplerini) bilmek oluyorsan (bilmek istersen): Tevfik Paşa’yı gayrıresmi memur etmek oldular (görevlendirdiler). Tevfik Paşa’nın büyük kabine şeklinde bir hükümet yapmaya çalışmak olduğunu öğrenmek oldum (çalıştığını öğrendim). Tehlike ise Fethi Bey’e de anlatmak olarak muhalefetten vazgeçmek olmasını söylemek oldum. (Fethi Bey’e muhalefetten vazgeçmenin tehlikeli olduğunu söyledim). Muvafık kalmak olduk (anlaştık). Bunun üzerine dün gerek zát-ı hazret-i şehriyariye (padişaha), gerek Tevfik Paşa’ya ism-i aslisi (temel isimleri) Tevfik, İzzet Paşalarla Rahmi (ve) Cavid Beyler’den mürekkep olmayacak bir kabineye müzáharet imkánı olmayacağını anlatmak oldum. Padişah sizin behemehal kabineye dahil olmanız için çalışmak oluyor. Tevfik Paşa bu teklifimize reddetmek oldu (teklifimizi reddetti). Hattá bu kabineye Fethi Bey’in de dahil olabilmek olacağını söylemek oldum (söyledim). Düşünmek olduğumuz şudur. Bu kabine muvakkat (geçici) olacak. Siz içinde bulunmak olunca başkalarına köprü olamaz. Ahvále (duruma) göre bir müddet sonra senin riyasetinde (başkanlığında) bir kabine teşkil edilmek olur (kurulur). Düşünmek olan (Düşünülen) fenalıklara meydan kalmak olmaz (kalmaz). Ben şimdi başka çare görmek olmuyorum (görmüyorum). İşin müsaid ise İstanbul’a gel, Padişah da böyle düşünmek oluyor (düşünüyor). Müsaid değilse mütaleanızı şifre ile bana yazmak olunuz (yazınız). Kopyeleri telgrafhaneden aldırmayı unutmak olma (unutma) kardaşım. Şayed size bir teklif váki olur ise reddetmek olmayarak (reddetmeyerek) hemen İstanbul’a gelmek olunuz (geliniz). 9. 10. 34 (9 Ekim 1918). Sadrazam Mehmed Talát."
Hülya Avşar’ın başında bir de fiyongu olsaydı ’felek tabancası’ takmış olacaktı
Nisan 30, 2006 00:007dk okuma
Paylaş
Emine Erdoğan’ın Dünya İş Kadınları Zirvesi’ne katılanlara verdiği akşam yemeğine saçlarını sıkmabaşla türbanı andıran bir biçimde kapatarak giden Hülya Avşar, gazetecilerin "Biraz tesettüre benzemiş" sorusuna "Ön cepheden öyle görülüyor olabilir ama saçlarım dışarıda, hiçbir alákası yok" cevabını verdi.
Avşar’ın örtünme modeli bana artık unuttuğumuz geleneksel baş süslerimizi hatırlattı ve "Bir de fiyongu olsaydı, başına ’felek tabancası’ dolamış olacaktı" diye düşündürdü. Sonra, kadınlarımızın vakti zamanında başlarına neler örttüklerini yazayım ve şimdi siyasi bir mesele haline gelen bugünün türbanının ilk defa 1970’li yılların başında Lübnan’da ortaya çıktığını, patentinin Hüccetülislám Musa Sadr’a ait olduğunu ve İslámi camiamız tarafından oradan ithal edildiğini hatırlatayım dedim.
BAŞBAKAN Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan, Dünya İş Kadınları Zirvesi’ne katılanlara Çırağan /images/100/0x0/55eb61dbf018fbb8f8bd82fbSarayı’nda bir akşam yemeği verdi. Davete saçlarını sıkmabaşla türbanı andıran bir biçimde örterek giden Hülya Avşar, gazetecilerin "Seçimizin biraz tesettüre benzemiş" sorusuna "Ön cepheden öyle görülüyor olabilir ama, bakın saçlarım dışarıda, hiçbir alákası yok" cevabını verdi.
Hülya Avşar’ın saçlarını örtüş biçimi, bana şimdi unuttuğumuz geleneksel baş süslerimizi hatırlattı ve "Bir de fiyongu olsaydı, başına felek tabancası dolamış olacaktı" diye düşündürdü. Sonra, geçmiş zamanların kadın kıyafetlerinden bahseden kitapları karıştırdım, baş süsleriyle ilgili resimleri buldum ve hem Avşar’ın saçlarını geride açık bırakan örtünün ne olduğunu yazayım, hem de kadınlarımızın vakti zamanında başlarına neler örttüklerini hatırlatayım dedim.
İşte, Türk kadınının geçmiş zamanlarda kullandığı başörtülerinden ve baş süslerinden bazıları... Örtüleri açıklamalarını okuyup resimlerine bakarken bir zahmet estetik bakımdan da değerlendirin ve bugün "türban" denilen modelle zevk bakımından mukayeselerini de yapıverin.
FELEK TABANCASI
Ense üstünden yukarıya doğru bağlanan bir tür başörtüsüydü. Reşad Ekrem’e göre, yaşları ilerlemiş ama gönülleri genç kalmış kadınlar bunu tercih ederler, örtünün uçları alında fiyong yapılır, fiyonglar eski zaman tabancalarının mermi konulan kısımlarına benzediği için "felek tabancası" denirdi.
KADIN FESİ
16. asırda ev kadınları arasında inci ve elmaslarla bezeli, altın tellerle işlenmiş fes takma modası vardı. Sokağa çıkılırken bu fesin üzerine pahalı kumaşlardan dokunmuş yemeniler sarılır ama yüz ve saçların bir kısmı açık bırakılırdı. Kadın fesinin yerini, sonraları "hotoz" aldı.
HOTOZ
Türkistan taraflarına mahsus uzun kıllı bir cins öküzün kuyruğundan yapılan, tuğlara ve atların gerdanlarına takılan, "kotaz" yahut "kaytaz" denilen süse, İstanbul’da "hotoz" denirdi. Hotoz, kumaş ve mücevher yerleştirilerek kabartılmış olan saçın üzerine renkli yemeniler konmasıydı. Her yaşa uygun olmasına rağmen sadece ev içerisinde yapılır, sokağa çıkılırken başa şık bir kumaş yerleştirilir ve üzerine bir düğüm atılırdı. Hotozların ismi, tepedeki bu düğümün şekline göre değişir ve "Zeyrek Yokuşu", "Duduburnu", "Saraylı", Çimdik", "Kayık", "Küpkapağı" gibi isimler verilirdi.
YAŞMAK
Yarı şeffaf beyaz tülbentten yapılmış iki parçalı bir örtüydü. Parçalardan biri yukarıdan, öbürü de aşağıdan bağlanır, sadece gözler açıkta bırakılır ve uçları yakanın içine sokulurdu. Şeffaf olmaları dolayısıyla erkeklerde merak ve heyecan uyandırır, eski bir yazarın ifadesiyle "kumaşın gerisinden tatlı hayal renkler, hayal çizgiler, burun ucu, penbe yanaklar, kırmızı dudaklar, çene, boyun ve gerdan farkedilirdi".
MAŞLAH
İstanbul’da geçen yüzyılın sonlarında ortaya çıkan, sırta geçirilmesi kolay, kullanımı da rahat bir elbiseydi ve günün her saatinde her yerde giyilebilirdi. Zengin sınıfa mensup hanımlar genellikle maşlahı tercih eder ve başlarına ince ipekten dokunmuş bir örtü sararlardı. Maşlah rahatlığına rağmen kollarının kısa ve bedeninin bol kesilmiş olması yüzünden giyenin boyunu ufak gösterirdi ve modası bu yüzden çabuk geçmişti.
KUNDAK YEMENİ
Başın üzerine toplanıp arkaya yatırılan saçlar, tülbent bir yemeninin içine sımsıkı yerleştirilirdi. Yemeninin uçları alnın üzerine bir fiyongla bağlanır, alında ve şakaklarda kákülleri bırakılırdı.
SALMA YEMENİ
Kundak yemeninin biraz daha açık şekliydi. Saçlar taranıp örülür, bir kısmı sırt üzerine bırakılır, yuvarlak kesilmiş bir kumaş ortadan katlanıp üçgen şekline getirilir; uzun tarafı alna gelir, köşeleri saç üstüne salınır ve boşta kalan iki uç alın hizasında fiyong yapılırdı.
TANDIR BAŞ
Anadolu’nun orta ve doğu bölgelerinde revaçtaydı. Geniş tablalı bir kadın fesinin üzerine şık bir şal dolanır, şalın üst tarafı uçları püsküllü bir kuşakla bağlanır, püsküller yüzün iki kenarından omuzlara sarkıtılırdı.
TEPELİK
Saçın bazen üzerine konulan, bazen de fesin üst kısmına yerleştirilen altın, gümüş yahut yaldızlı bakırdan yapılmış oymalı bir levhaydı. Etrafına ve alın kısmına gelen yerlere altın ve gümüş paralar dizilir, yüz açık bırakılırdı.
Kadınlarımız başlarını geçmişte işte böyle örterlerdi ve bugün "türban" dediğimiz örtünme biçimi o devirlerde bilinmezdi. Ayrıntıları merak edenler, Reşad Ekrem’in bazı maddelerini burada kısaca naklettiğim "Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü"nü bile şöyle bir karıştırsalar, daha başka ve zarif örtünme biçimleriyle karşılaşacaklardır.
Daha önce yazmıştım, tekrar hatırlatayım:
Bugün artık siyasi bir mesele haline gelen ve İslami terminolojideki ismi "hicab" olan günümüzün türbanı bizim değildir, Lübnan’dan ithaldir. 1970’li yılların başında, Lübnan’da yaşayan İranlı Hüccetülislam Musa Sadr tarafından, Güney Lübnanlı Şii kadınları bölgeye hákim olan Filistinli gerillaların tacizinden koruyabilmek için yaratılmıştır. 1979’daki İran Devrimi’nin de Musa Sadr’ın modelini benimsemesiyle bu tarz örtünme bütün İslam dünyasına yayılmış, bir ideoloji ve kimlik alámeti olmuş, modeli Lübnan’dan ithal eden memleketler arasına İslam dünyasına vaktiyle moda ihraç eden Türkiye de katılmıştır.
Yusuf Beyciğim yapma, bu sözler Tarih Kurumu’nun başkanına hiç yakışmıyor!
HÜRRİYET’te, hafta başında "Talát Paşa’nın tehcir belgeleri" başlıklı bir dizi yayınladım.
Yayından iki amacım vardı: İlki, Ermeni tehcirinin mimarı Sadrazam Talát Paşa’nın birinci derece kaynak olan özel evrakının ortaya çıkması, diğeri de taraflar arasında kısır bir çekişme ve "ölü sayısı" kavgası háline gelen tehcir meselesine bu en önemli kişinin evrakında yazılanlar açısından yaklaşılmasını sağlamaktı. Böylelikle kuru bir inatlaşmaya dönen tartışma yeni bir boyut alabilirdi, zira Paşa’nın verdiği sayılar iki tarafın savunduğu rakamları uzlaştıracak ve çok daha önemlisi, "tehcirin soykırım olmadığını" gösterecek mahiyetteydi. Yayın, üstelik Türkiye’de pek bilinmeyen ve üzerinde durulmayan "özel arşiv" kavramının önemini de ifade ediyordu.
BİLİMSELLİĞE BAKIN
Yazdıklarım, daha doğrusu Talát Paşa’nın evrakı Türk Tarih Kurumu’nun Başkanı Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu’nu her nedense hiddetlendirdi ve Yusuf Bey bir gazeteye verdiği demeçte dizideki bilgilerin doğruluğunun garantisinin olmadığını söyledi, sonrada "Bardakçı popüler kalabilmek adına bunları yapıyor diye düşünüyorum" buyurdu!
Ne kadar akademik ve ilim haysiyetiyle ne derece bağdaşan bir cevap değil mi? İçerisinde ne ararsanız herşey mevcud!
Yusuf Bey, demecinde benim yazdığımı iddia ettiği bir de örnek veriyordu: 1914 sayımına göre Ankara’nın nüfusu 44 bin idi, ben ise Ankara’dan 47 bin kişinin tehcir edildiğini, edilmeyenlerin de 12 bin kişi olduğunu yazmıştım.
Halbuki öyle bir şey iddia etmemiştim ve dizide bu şekilde bir ifade yoktu! Tarih Kurumu Başkanı’nın anlamadığı yahut anlamak istemediği bu bahiste "1914’te Ankara’daki Ermeni nüfusu 44 bin 661 idi, tehcir sonrasında bu sayı 12 bin 766’ya inmiş, Ankara’ya başka viláyetlerden 410 kişinin nakledilmesiyle de 13 bin 176’ya yükselmişti" diyordum. Yusuf Bey tablo okuma alışkanlığına sahip bulunmadığından olacak rakamları birbirine sokmuş, üstelik ortaya hiç yazmadığım "47 bin" sayısını atıvermişti.
MUCİT İKTİSATÇI
Tartışma sırasında bir iktisat profesörü de işin içine girmeye çalıştı ve "Talát Paşa’nın tehciri anlatan defterinin bir kronoloji laboratuvarında incelenmesi gerektiğini" söyledi.
Tarihçiliğe soyunduğu anda ilim dünyasına "kronoloji laboratuvarı" diye bir kavram kazandıran Servet Mutlu adındaki iktisat hocasının iddialarına cevap vermeye lüzum bile görmüyorum ama "Tarih Kurumu Başkanı" ünvanını taşıyan aziz dostum Prof. Yusuf Halaçoğlu’na birkaç sözüm var:
"Bardakçı popüler kalabilmek adına bunları yapıyor" diye bir söz sarfetmek, Tarih Kurumu’nun başkanına yakışmaz! Prof. Halaçoğlu, böyle bir söz söylediyse her vesileyle hatırlatacağım bu ifadesinin bundan böyle arkasında durmak, ama söylemediyse ve bu cümle málum gazeteye aitse, yalanlamak zorundadır.
Ermeni iddialarının artık dünya çapında ses getirir hále gelmesinin tek sebebi, "sayı azaltma" temeline dayalı bir politika benimsememiz, hiç bir endişe taşımamamız gerekmesine rağmen 1915 olayları konusunda bugüne kadar gerçekçi bir yayın yapmamamız ve dozu giderek artan iddialara karşı sadece kendimize yönelik karşılıklar vermemizdir. Ama bu iş canını bu yolda veren Talát Paşa’yı inkára kadar uzanıyorsa, ortada artık isimlendirilmesi gereken başka birşeyler var demektir.
Türk Tarih Kurumu, son iki sene içerisinde bir-iki küçük kitap ve birkaç kongre tebliği haricinde, bütün mesaisini tehcir iddialarına cevap mahiyetinde olan ama sadece Türkiye’ye hitap eden ve dışarıda hiç ses getirmeyen yayınlara vermiştir. Kurumun görevi bu değildir, bu işi başkalarının yapması gerekir. Uzunçarşılılar’dan, Köprülüler’den ve Barkanlar’dan kalan mirası böylesine har vurup harman savurmaya da kimsenin hakkı yoktur. Tarih Kurumu bundan böyle aynı çizgide devam edecekse ismini değiştirmeli, meselá "Ermeni İddialarına Cevap Verme Kurumu" haline getirmelidir.
Ben, "iskán" konusunu gayet iyi bilmesi gereken, zira bu alanda son derece önemli bir doktoranın sahibi olan Yusuf Halaçoğlu’na böylesine bilim dışı ifadeleri hiç yakıştıramadım ve rahmetli Prof. Cengiz Orhonlu’nun da yakıştırmadığına eminim..
Halil Bey sadrazam olsaydı karısınıdövdü diye bir araba sopa yemişti
Mayıs 14, 2006 00:007dk okuma
Paylaş
Tarihimizdeki en tanınmış "kadın dövme" hadisesinin kahramanı, Kanuni Sultan Süleyman’ın veziriázamı ve kızkardeşi Şah Sultan’ın kocası olan Lütfi Paşa idi. Şah Sultan, 1541 Nisan’ında zina ederken yakalanan bir kadının cinsel organının dağlanması üzerine kocasına "Bre zalim herif!" diye bağırmış,
Lütfi Paşa da sinirlenip karısını tokatlamış ama konakta ne kadar hizmetkár varsa hepsi gelip "Sultanımıza el kaldırırsın haaa?" diye Paşa’ya temiz
bir meydan dayağı çekmişlerdi. Paşa’nın cezası bu kadarla da kalmamış, azledilip sürgün edilmiş ve Dimetoka’da sürgünde ölmüştü. Kanuni’nin veziriázamı olan Lütfi Paşa, makamına güvenip karısına el kaldırdığı için işte böyle bir ákıbete uğradı. Paşa’dan tam 465 sene sonra "Ben de milletvekiliyim" deyip dokunulmazlığına sığınarak hanımının şakağını morartan Halil Ürün’ün macerasının nasıl noktalanacağını ise, hep beraber göreceğiz.
KONYA’nın AKP’li milletvekili Halil Ürün, hayatına giren ikinci yahut üçüncü bir kadın yüzünden eşi Esma Hanım’la tartışmış, tartışma sırasında dokunulmazlığını hatırlamış, "Ben milletvekiliyim" diye haykırıp evrak çantasını kadıncağızın kafasına geçirmiş, sonra hızını alamayarak yumrukla sol şakağını morartmış ve sağ elini de ezivermiş!
Halil Bey’in hanımı tarafından karakola resmen şikáyette bulunulduğu için artık kamu davası halini alan bu dayak macerası hakkında şimdi AKP’nin tepkisini beklemeye başladık. İşte, bu bekleme sırasında sizlere tarihlerimizin en meşhur "kadın dövme" hadisesini hatırlatmak istedim: Veziriázam Lütfi Paşa’nın, karısı Şah Sultan’a el kaldırmasını ve sonrasını...
Lütfi Paşa, Kanuni Sultan Süleyman’ın hem veziriázamı, hem de hükümdarın kızkardeşi Şah Sultan’ın kocası, yani Kanuni’nin eniştesidir. Veziriázam Ayas Paşa’nın 1539’un 13 Temmuz’unda vebadan can vermesi üzerine veziriázamlığa yani başbakanlığa getirilir ama bu makamda sadece iki sene kalır ve azledilir. Azlinin sebebi ise siyasi bir mesele değil, karısına el kaldırmaya kalkışmasıdır ve hadisenin ayrıntıları da bugüne 16. asrın meşhur allámesi Gelibolulu Mustafa Áli’nin yazdıkları sayesinde gelecektir.
SERT VE KİBİRLİ
Devlet adamlığının yanısıra tarihçi olan ve "Asafnáme" isimli bir tarih kitabı kaleme alan Lütfi Paşa, hususi hayatında sertliğiyle, kibiriyle ve kendiği beğenmişliğiyle tanınmaktadır.
1541 Nisan’ında bir gün, Paşa’nın huzuruna, zina ederken yakalanan bir kadın getirirler. Paşa "Bre kahpe! Bu işin haram değil midir?" diye haykırır, sonra daha da hiddetlenir ve kadının cinsel organının bir rivayete göre dağlanmasını, bir başka rivayete göre de bıçakla oyulmasını emreder. Verdiği emir ne dinde, ne de o devrin kanunnamelerinde vardır ama hemen yerine getirilir ve kadın cezanın infazı sırasında ölüverir.
Paşa akşam konağına döner, hareme geçer ve karısı Şah Sultan’a o günkü marifetini ballandıra ballandıra anlatmaya başlar. "Halkın namusunu nasıl da koruyorsun Paşam, afferin sana!" gibisinden bir takdir beklemektedir ama tam tersi olur ve Şah Sultan avaz avaz "Senden önce gelen vezirlerin hangisi kadınlara karşı böyle bir ceza verdi? Kimden öğrendin de bu işi ettin?" diye bağırır. İstifini bozmayan Lütfi Paşa’nın "Bundan böyle yakalanan her fahişe aynı cezayı çekecek" demesi üzerine Şah Sultan’ın sinirleri iyice tepesine fırlar ve "Seni zálim! Seni inatçı! Seni edepsiz herif!" diye çığlık atmaya başlar.
İşittiği hakaretler Paşa’nın kanına dokunur, karısını susturmaya çalışır fakat beceremez ve Nisa Suresi’nin 34. ayetindeki "Dövünüz!" emrini hatırlayıp Sultan’ın suratına okkalı bir şamar aşkeder.
Ama, Şah Sultan’ın padişah kızı olduğunu unutup el kaldırmakla büyük hata yapmıştır!
UŞAKLARDAN DAYAK YEDİ
Yediği tokat Şah Sultan’ı daha da celállendirir, "Benim gibi bir hünkár kızına el kaldırırsın haaa? Seni ahláksız"! deyip feryáda başlar, konakta ne kadar haremağası, hizmetkár ve uşak varsa hepsini çağırır, "Vurun şu mel’una!" diye emredip kocasına güzel bir meydan dayağı çektirir. Gayet uzun süren dayak faslından sonra hırsı hálá geçmeyince, her tarafı mosmor olmuş Paşa’yı önce kapıdışarı eder, sonra hemen kardeşi Sultan Süleyman’ın huzuruna çıkar, hüngür hüngür ağlayıp "Benim kocam, senin de vezirin olacak deyyus bana el kaldırmaya cür’et etti. Herifi ben tepeledim ama sen de tepele!" der.
Gazaba gelme sırası bu defa hükümdardadır: Kanuni Süleyman, kızkardeşini Lütfi Paşa’dan hemen boşatır, Paşa’yı veziriázamlıktan atıp Dimetoka taraflarındaki bir çiftliğe sürgüne yollar, üstelik nikáh sözleşmesinde geçen ve "mihr" denilen tazminat için Paşa’nın mallarını sattırır ve satıştan gelen paraları da Şah Sultan’a verir. Şah Sultan bir daha evlenmeyecek ve büyük bir şeyhe mürid olup hayatını hayır işlerine vakfedecektir.
Lütfi Paşa, "Asafnáme" isimli eserinde azledilmesi meselesini "İkiyüzlü ve kötü niyetli bazı herifler aleyhimde dedikodu yaptılar" sözleriyle geçiştirecektir. Paşa, yediği dayaktan ise hiç bahsetmeyecek, "Kadınların hilelerinden kurtulabilmek ve onlara mağlup olmamak için gönül rahatlığıyla çiftliğimde inzivaya çekildim ve Allah’a dua etmekle meşgul oldum" diye yazacaktır.
Kanuni’nin veziriázamı olan ve makamına güvenip karısına el kaldıran Lütfi Paşa’nın dayak macerası ve ákıbeti işte böyle... Paşa’dan tam 465 sene sonra "Ben de milletvekiliyim" deyip dokunulmazlığına sığınarak hanımının şakağını morartan Halil Ürün’ün bu dayak macerasının nasıl noktalanacağını ise hep beraber göreceğiz.
METRESLER NEREYE GİTTİ?
Ama, gazetelerin günlerdir birinci sayfalarını işgal eden bu dayak hadisesiyle ve benzeri olaylarla ilgili haberlerde geçen yeni bir ifade biçiminin nereden çıktığını sormadan da edemeyeceğim:
Merak ettiğim ifade, artık sık kullanır olduğumuz "erkeğin hayatındaki başka kadın" sözü...
Evli bir erkeğin eşinin haricinde ilişkide bulunduğu diğer kadınlara bizde eski zamanlarda "máşuka", sonraları da "metres" denirdi ve günlük konuşmada "erkeğin hayatındaki başka kadın" gibisinden uzun ifadeler değil, sadece "metres" sözü geçerdi. Meselá "Ahmet başka bir kadınla ilişkiye girmiş" değil, "Ahmet metres tutmuş" derdik. Böyle haberler çok değil, 20 sene öncesine kadar gazetelerde "metresini dövdü", "metresiyle basıldı", yahut "metresini doğradı" gibisinden başlıklarla verilirdi.
Sınıf atladık ve "zina"yı "düzeyli beraberlik" yaptık diyelim... Ama çapkın bir romantizm ve biraz da tehlike kokan "metres" sözü nerelere gitti dersiniz?
Yusuf Hoca ile aramızdaki tartışmada üçüncü kişilere başka şey düşer!
İKİ hafta önce, Türk Tarih Kurumu’nun Başkanı Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu’nun Nisan ayında yayınladığım "Talát Paşa’nın Tehcir Belgeleri" başlıklı dizimle ilgili olarak bir gazeteye verdiği demeçte "Bardakçı popüler kalabilmek adına bunları yapıyor" şeklindeki sözüne cevap vermiştim. Yazımda, Tarih Kurumu’nun artık sadece Ermeni meselesiyle ilgili yayın yapar bir hál almasını da eleştiriyordum.
Geçen hafta, Yusuf Bey’den yazılı bir açıklama aldım. Prof. Halaçoğlu, demecinde "Bardakçı popüler kalabilmek adına bunları yapıyor" diye bir ifade kullanmadığını, "Sayın Bardakçı, popüler tarihin bir gereği olarak bu evrakı yayınlıyor" dediğini söylüyor; sonra "Yaptığınız yayına saygı duyuyorum. Ama bir bilim adamı olarak tarihi olmayan, herhangi bir mühür, imza veya kaydı bulunmayan, üstelik Talát Paşa’nın kendi elyazısı olmayan bir belgede varolan tutarsızlığı da değerlendirmek durumundayım" diye yazıyordu.
Prof. Halaçoğlu, "Tarih Kurumu asli işi olan tarihe dönsün ve Ermeni meselesi yayınını başka müesseselere bıraksın" görüşüme de karşıydı. Türk Tarih Kurumu’na haksızlık yaptığımı söyleyip 2003’te 30, 2004’te 19, 2005’te de 25 adet kitap yayınladıklarını ve bunların 35’inin Ermeni meselesiyle ilgisi bulunmayan eserler olduğunu anlatıyordu. Halaçoğlu’nun "Sevgili Arkadaşım" hitabıyla başlayan mektubu "Sizin aksinize gerek hocam merhum Prof. Dr. Cengiz Orhonlu’nun, gerekse de Türk Tarih Kurumu’nu kuran Mustafa Kemal Atatürk’ün bizi takdirle izlediğini görür gibi oluyorum" cümlesiyle bitiyordu.
Türk Tarih Kurumu Başkanı’nın, hakkımda "Bardakçı popüler kalabilmek adına bunları yapıyor" diye bir söz etmediğine memnun oldum, böyle bir ifade kullanacağına inanmadığımı da zaten yazmıştım. Bu durumda, Prof. Halaçoğlu’nun demecini yayınlayan málum gazetenin dürüstlüğü ve haberlerinin doğruluğu konusu tartışmalı bir hál alırken, bazı hususları yine de hatırlatmak istiyorum:
Yusuf Bey, Paşa’nın evrakını "popüler tarihin bir gereği olarak yayınladığımı" söylüyor. Hayır! Ben, bütün yayınlarımda öncelikle belgeye ağırlık veririm ve "Talát Paşa’nın Tehcir Belgeleri" başlıklı dizide yeralan evrakı da "popüler tarihin gereği olarak" değil, tarihi değere sahip bulundukları için yayınladım. Tehcirin mimarına ait olan 80 senelik evrakın popülarite ile değil, sadece ilimle ve gerçeklerle alákası vardı.
Prof. Halaçoğlu’nun "özel evrakta mühür yahut imza aramak" yolundaki görüşüne ise cevap vermiyorum. Zira, Yusuf Bey’in Talát Paşa’nın resmi tezlere yer yer ters düşen belgeleri konusunda "tarihçi" değil, "kurum başkanı" sıfatıyla konuştuğunun farkındayım.
Kurumun 2005 yılındaki yayınlarının sayısı Yusuf Bey’in iddia ettiği gibi 25 değil 19’dur, çünki bir kitabın ikinci yahut üçüncü cildleri, dünyanın hiçbir yerinde ayrı bir eser kabul edilmez. Sözkonusu bu 19 eserin biri diğerinin tercümesi, altısı ise belge yahut kongre bildirisi neşridir. Geriye kalan 12 eserin yedisi müstakil kitaptır ama beşi Ermeni meselesiyle ilgilidir, üstelik belge yayınlarından biri de Ermeni olayları hakkındadır. Böylelikle kurumun mesaisinin yarısı Ermeni meselesine hasredilmiştir ve "Tarih Kurumu’nun görevi bu değildir" yolundaki görüşüm de son derece doğrudur!
Bütün bunlardan sonra, daha önemli bir hususa açıklık getirmem gerekiyor: Çok iyi hocalardan yetişen Prof. Yusuf Halaçoğlu son dönemin gayet seçkin bir tarihçisidir ve benim de dostumdur. 1915 olayları konusunda aramızda ihtiláf değil, sadece yorum farkı vardır ve bu yorum tartışmamızdan hareketle bizi birbirimize girmiş gibi gösteren bazı yayıncılara da başka bir iş yapmak düşer!
Hacim Muhiddin Bey temize çıktı ama S.A. kim?
Mayıs 21, 2006 02:007dk okuma
Paylaş
Hafta içerisinde Londra’dan yapılan ve hem askeri tarihimiz hem de milli namusumuz açısından son derece önemli olan bir açıklama, gergin ve yoğun gündem yüzünden pek ses getirmedi.
Haberin Devamı
Açıklama, meşhur İngiliz casusu Lawrence’in bir Türk idarecinin tecavüzüne uğradığı yolunda 80 seneden buyana devam edegelen söylentinin Lawrence’in bir yalanından ibaret olduğuydu. Çoğumuz pek bilmeyiz ama, tecavüzle suçlanan kişi, Batı Anadolu’daki Kuvá-yı Milliye’nin kurucularından olan ve sonraki senelerde İstiklál Mahkemesi Başkanlığı ve milletvekilliği yapan Hacim Muhiddin Çarıklı idi. Londra’dan yapılan açıklamayla Hacim Muhiddin Bey’in ismi 80 sene sonra temize çıkıyor ama Lawrence üzerine çalışan İngiliz tarihçilere çok önemli bir başka iş daha düşüyor: Maceraperest İngiliz casusun ölesiye áşık olup şiirler yazdığı ve hasretinden Beethoven’ın müziği eşliğinde kendisini genç erkeklere kırbaçlatıp acılar çektiği, arkeologlara eşekle su dağıtan "S.A." rumuzlu Arap delikanlının gerçek hikáyesini ortaya çıkartmak.
/images/100/0x0/55eb38c3f018fbb8f8b346eb
AJANSLARIN Londra’dan geçtikleri ve hem askeri tarihimiz, hem de namusumuz bakımından son derece önemli olan bir haber, haftanın kanlı ve gergin gündemi yüzünden pek ses getirmedi. Haber, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Arap Yarımadası’nda faaliyet gösteren meşhur İngiliz casusu Lawrence’in bir Türk idarecinin tecavüzüne uğradığı yolunda 80 seneden buyana devam edegelen söylentinin iftiradan ibaret olduğu yolundaydı...
Haberin Devamı
Tami Ön Ödemeli Kart
Tami
2025 yılında Türkiye’de 65–180 m² çelik evlerin ortalama fiyatları ve temel özellikleri hakkında bilgilendirme
Map in Pocket
by Taboola
İddiayı bizzat Lawrence ortaya atmış ve 1926’da yayınladığı "Bilgeliğin Yedi Direği" isimli hatıralarında bir Türk’ün şimdi Suriye sınırları içerisinde bulunan Der’a kasabasında 1917 Kasım’ında kendisine tecavüz edip kırbaçlattığını yazmıştı. Ama, James Barr adındaki İngiliz tarihçinin hafta başında Londra’da yaptığı açıklamaya göre Lawrence’in bu iddiası doğru değildi, İngiliz casus Suriye’nin Der’a kasabasına hiç gitmemişti ve tecavüze uğradığını iddia ettiği günlerde de Der’a’nın 90 kilometre güneyindeki bir başka şehirdeydi. Lawrence, tecavüz iddialarını sadece kendi sado-mazoşist duygularını tatmin maksadıyla yazmıştı.
Haftanın gergin ve karmakarışık gündemi yüzünden gazete sayfalarında kaynayıp giden haber ana hatlarıyla böyleydi ama açıklamanın daha da önemli olan tarafı, artık çok az kişinin hatırladığı bir Milli Mücadele kahramanının, Hacim Muhiddin Bey’in isminin böylelikle temize çıkmasıydı.
SADECEMERAKLISIBİLİR
Haberin Devamı
Son dönem tarihine meraklı olanlar, Lawrence’in dünya savaşı yıllarında Türkler tarafından tecavüze uğradığı yolundaki söylentileri mutlaka işitmişlerdir ama, iddianın Hacim Muhiddin Bey bağlantısından çok az kişi haberdardır.
Lawrence’e tecavüz ettiği iddia edilen kişi Hacim Muhiddin Bey, yahut Cumhuriyet dönemindeki tam ismiyle Hacim Muhiddin Çarıklı, 1881’de Uşak’ta doğmuş, Mülkiye’yi bitirdikten sonra imparatorluğun çeşitli yerlerinde idarecilik yapmıştı. 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali sırasında Balıkesir mutasarrıfı ve işgalden hemen sonra da, Batı Anadolu’daki Kuvá-yı Milliye’nin kurucularındandı. Balıkesir’de, Nazilli’de ve Alaşehir’de kongreler toplamış, daha sonra Ankara’ya geçmiş, 1920’den 1950’ye kadar milletvekilliği yapmış, dört sene boyunda İstiklál Mahkemesi başkanlığında bulunmuş, 1950’de siyasetten çekilmiş ve hayata 1965’te İzmir’de veda etmişti.
Haberin Devamı
2026 ev temizliği fiyatları kapsamlı rehberi
Visionary Echo
Rehberi Ankara Prefabrik ve Çelik Ev Fiyatları
toppoptoday
by Taboola
Hacim Muhiddin Bey ile Lavrence’in kaderi, Hacim Bey’in 1917’de Dera’a’da mutasarrıflık yaptığı sırada kesişti. Lawrence, kendisine tecavüz eden kişinin hatıralarında ismini vermiyor, ondan sadece "Bey" diye bahsediyor ve "Der’a’daki en yüksek rütbeli idareci" olduğunu söylüyordu. Hacim Bey, işte bu ifadeler yüzünden seneler boyu "Lawrence’e tecavüz edip kırbaçlatan kişi" olarak bilinecekti.
Ama, işin içinde bir gariplik vardı: Lawrence, hatıralarında bu tecavüz meselesini ince detaylarına kadar anlatıyordu ama tecavüzün olduğunu iddia ettiği günlere ait sayfalar günlüklerinde yoktu ve sayfaların kopartılmış olduğu belliydi. Komplo teoricilerine göre, sayfaları savaş kahramanının hatırasının daha fazla zarar görmesini istemeyen İngiliz istihbaratı yoketmişti!
KENDİNİKIRBAÇLATTI
Haberin Devamı
İşte, James Barr adındaki İngiliz tarihçinin hafta başında yaptığı açıklama, eksik sayfaların ákıbetini de ortaya çıkardı: Sayfaları istihbaratçılar falan değil, bizzat Lawrence yırtmıştı. James Barr, yırtılan kısımlarda várolan satırların sonraki sayfalara bıraktığı izleri bulabilmek için deftere elektrostatik ve karbon testleri yaptırmış ve Lawrence’in yırtık sayfalarda tecavüze uğradığını iddia ettiği Der’a’dan değil, daha güneydeki Azrak kasabasından bahsettiğini ortaya çıkarmıştı. Lawrence, dolayısıyla Der’a’ya hiç gitmemiş ve tecavüz hadisesini de tamamen uydurmuştu!
Peki, bu sahtekárlığın sebebi neydi dersiniz?
Lawrence’in cinsel hayatının bir tuhaf olduğu zaten bilinir ve yakınları, kadınlarla bir defa olsun ilişkide bulunmadığını hep söylerlerdi. Eşcinselliği tartışılır ama başka türlü merakları, meselá sado-mazoşist eğilimleri bilinirdi. Acı çekmekten hoşlandığını bazı mektuplarında açıkça yazmıştı ve arka planda Beethoven’ın müziği çalarken kendisini genç erkeklere kırbaçlatmaktan zevk aldığı anlatılırdı. İşte, hatıralarındaki hayali tecavüz hadisesi de bu merakını tatmin yollarından biriydi ve kendisini tecavüze uğrayıp kırbaçlanmış olarak göstermekle de büyük bir tatmine ulaşmıştı!
Haberin Devamı
İngiliz subayı Lawrence’in İstiklál Savaşı kahramanlarından Hacim Muhiddin Bey’e bundan tam 80 sene önce attığı tecavüz iftirası, şimdi İngiliz tarihçi James Barr tarafından böylelikle ortadan kalkmış oluyor. Hacim Muhiddin Bey’i yakından tanımak isteyenler, oğlu Turgut Çarıklı’nın yayınladığı "Babam Hacim Muhiddin Çarıklı. Bir Kuvá-yı Milliyeci’nin Yaşamöyküsü" isimli kitabı bulup okuyabilirler ama ortaya çıkartılması gereken bir başka muamma daha var: Lawrence’in erkek olduğu bilinen ve şiirler yazacak kadar áşık düştüğü gizli sevgilisinin kim olduğunu bulabilmek...
Gizli erkek sevgili ile ilgili söylentileri ve Lawrence’in delikanlıya döktürdüğü mısraları merak ediyorsanız, yandaki kutuyu okuyun...
Lawrence, eşekle su dağıtan
bir Arap çocuğa áşık düşmüştü
DAĞILMIŞ bir ailenin oğlu olan Thomas Edward Lawrence, 1888’de İngiltere’nin Galler bölgesinde doğdu. Oxford Üniversitesi’nde çok iyi bir arkeoloji eğitimi aldı, sonra Suriye’de aslında istihbarat amaçlı olan arkeolojik kazılara katıldı ve Hititler üzerine çalıştı.
Birinci Dünya Savaşı’nın patlamasıyla Kahire’deki İngiliz karargáhında görev alan Lawrence, Arapça’ya çok iyi hákim olması sayesinde, İstanbul’a karşı isyan bayrağını açmış olan Arap liderlerle temasa geçmekle görevlendirildi ve isyanın başlatıcısı Şerif Hüseyin’in oğlu Şerif Faysal’ın yakın dostu oldu. Arap Yarımadası’nda Türkler’e karşı düzenlenen birçok harekátın planlarını yaptı, çatışmalara bizzat katıldı, şöhreti ise giderek arttı ve "Arabistan’ın Lawrence’i" diye tanınmaya başladı.
Daha sonra rütbesi yarbaylığa yükseltilen Lawrence, barış konferanslarında Araplar lehine yaptığı taleplerin bir kısmının yerine getirilmemesi üzerine İngiliz Hükümeti’ne küstü, hattá Kral Beşinci George’un vereceği şövalyeliği bile reddetti. Kral George, daha sonraları Lawrence’ten "Beni elimdeki kutuyla ayakta bırakıp giden adam" diye bahsedecekti.
BİRGARİPŞİİRLER
Hayatı işte böyle maceralarla ve garipliklerle dolu olan Lawrence, ileriki senelerde bir tuhaflık daha yaptı: Sahte bir isimle ve er olarak İngiliz Hava Kuvvetleri’ne girdi ama kimliği anlaşılınca işine son verildi ve bu defa tank birliklerine katılıp Hindistan’a gitti. Birkaç sene sonra İngiltere’ye dönüp geniş bir arazi satın aldı ve 1935’in 19 Mayıs’ında hálá tartışılan bir şekilde, kullandığı motosikletle bir ağaca çarpıp parçalanarak can verdi.
İngilizler, tuhaf davranışlarından çekindikleri için sağlığında uzak durmaya çalıştıkları Lawrence’i ölümünden sonra kahraman ilán ettiler. Evi müze haline getirilip bir vakfın idaresine verildi, özel arşivi araştırmacıların hizmetine açıldı. Şöhreti, 1962’de çevrilen, başrolünü Peter O’Toole’un oynadığı ve birkaç Oscar kazanan "Arabistanlı Lawrence" filmiyle daha da artacaktı.
Lawrence, Arabistan hatıralarını 1926’da "Bilgeliğin Yedi Direği" ismiyle yayınlamıştı ama hayatının bazı dönemlerindeki esrar bulutu, hatıraların daha ilk sayfalarını bile sarıyordu. Kitap, "S.A." rumuzlu bir kişiye ithaf edilmişti ve ithaftan hemen sonra Lawrence’in bu kişi için yazdığı uzun bir aşk şiiri yeralıyordu.
Şiir "Seni sevdim, işte böyle çizdim ellerime erkeğin med-cezirlerini / Ve gökyüzü boyunca yıldızlarla yazdım vasiyetimi / O vasiyet hürriyetin ve sana láyık yedi sütuna bedel bir evdi/ Beraberce vardığımızda gözlerin parlayacaktı belki // Kavuşmayı beklediğimde, ölüm yoldaki hizmetkárımdı sanki / Ama sen gülümsedin ve hüzünlü bir hasetle mağlup etti o adam beni / Sonra, çekti, ayırıp götürdü kendi sessizliğine seni" mısralarıyla başlıyordu ama S.A.’nın kim olduğu konusunda en ufak bir işaret bile yoktu.
Tarihçiler, S.A.’nın kimliğini bulabilmek için seneler boyu çalıştılar. S.A., bir görüşe göre Arap kabile reislerinden Şerif Ali idi ve Lawrence hem Ali’ye, hem de Arap isyanının lideri Şerif Hüseyin’in oğullarından Faysal’a gönül vermişti.
TİFODAN ÖLDÜ
Ama, daha sonraları ortaya atılan bir başka iddia, daha baskın çıktı: S.A., Lawrence’in 1911’de Suriye’deki arkeolojik kazılara katıldığı sırada tanışıp áşık olduğu ve eşekle su dağıtıcılığı yapan Selim Ahmed adında bir Arap çocuktu. Lawrence, "Dahum" diye çağırdığı Selim Ahmed’i üç sene boyunca yanından ayırmamış, hattá İngiltere’ye bile götürmüş ama 1914’te savaşın çıkması üzerine memleketine dönerken áşığından ayrılmak zorunda kalmıştı. Arabistan’a daha sonra yeniden gittiğinde Selim Ahmed’i her yerde aramasına rağmen bir türlü bulamamış ve sevgilisine ancak savaşın sonlarına doğru kavuşabilmişti. Ama, bu kavuşma Lawrence için tam bir ruhi yıkım olacaktı, zira seneler sonra yeniden biraraya geldikleri sırada S.A. tifoya yakalanmıştı ve birkaç gün sonra Lawrence’in kolları arasında can verecekti.
Bunlar, hususi hayatı eşekle su dağıtan bir Arap çocuğuna áşık olmak yahut Beethoven’ın nağmeleri arasında kendisini genç erkeklere kırbaçlatmak gibisinden tuhaflıklarla dolu olan Lawrence’in gizli aşklarıyla ilgili söylentilerin sadece bazıları... Hacim Muhiddin Bey’in hatırasını temize çıkartan İngiliz tarihçilere, bundan sonra düşen iş, bence S.A.’nın kimliği üzerindeki esrarı dağıtmaktır.
Mahkemeleri eskiden de basardık ama türban değil, kadın bahanesiyle
Mayıs 28, 2006 00:007dk okuma
Paylaş
Danıştay’ın uğradığı kanlı saldırı, bana eski devirlerde yaşanan mahkeme baskınlarını hatırlattı.
Biz mahkemeleri eskiden de basardık ama baskının bahanesi genellikle kadın meselesi olurdu ve 16. yüzyılın başlarında Üsküp’te yaşanan bir baskın, uzun zaman dillerden düşmemişti. O devrin en önemli akıncı beylerinden Báli Bey’in padişah torunu olan karısı, kocası seferdeyken yatakta bir delikanlıyla yakalanıp kadı efendinin huzuruna çıkartılmış ve kocasının arkadaşları mahkemeyi basıp kadının sevgilisiyle beraber altı kişiyi parça parça etmişlerdi. İşte, tarihlere "Báli Bey’in avradı" diye geçen kadının sebep olduğu bundan 400 küsur sene önceki mahkeme baskınının öyküsü...
TÜRKİYE, günlerden buyana Danıştay’a türban kararı bahanesiyle yapıldığı söylenen kanlı saldırıyı tartışıyor.
Biz mahkemeleri eskiden de basardık. Meselá 16. asır Anadolu’sunda yaşanan isyanlar sırasında da mahkemelerin basıldıkları olurdu ama en meşhur baskının bahanesi bir fuhuş meselesiydi ve 1500’lü yılların başlarında Üsküp’te meydana gelen mahkeme baskını, uzun zaman dillerden düşmemişti.
İşte, padişah torunu olan ve "Báli Bey’in avradı" diye bilinen bir kadının sebep olduğu bundan 400 küsur sene önceki mahkeme baskınının öyküsü...
Rumeli taraflarında sancakbeyi olan Báli Bey, Yavuz Selim zamanının önde gelen akıncılarındandı. Cesaretiyle, özellikle de muharebe planları hazırlamadaki ustalığıyla tanınırdı. Fetihler yapmış bir aileye, "Yahya Paşalular"a mensuptu.
Ama, bu büyük savaşçının şansı, evliliği bakımından pek parlak değildi. Gerçi karısı hanedana mensup sayılırdı, zira İkinci Bayezid ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın torunu Ahmed Göde Bey’in kızı ile evlenmişti. Fakat, iki hükümdar soyundan gelen bu hanım, Báli Bey’e láyık bir eş olamaması bir yana, çıkarttığı rezaletlerle kahramanın ismini de kirletmişti.
Büyük bir servete sahip olan kadın, varını-yoğunu genç erkeklerle yemekte, çıkan dedikodulara, hakkında anlatılanlara aldırış bile etmemekteydi.
BİLİNEN İLK JİGOLOMUZ/images/100/0x0/55eaab1ef018fbb8f88f19ed
Rezaletlerin ilki, Üsküp’te yaşandı.
Báli Bey sınır boylarında akınlar düzenlediği sırada Üsküp’te kalan karısı, bir delikanlıyla yaşamaktaydı. Günün birinde dedikodular haddi aştı, kadının evi basıldı ve Báli Bey’in hanımı, yatağında o zamanın tabiriyle "aradan kılıç geçmeyecek" vaziyette, genç bir erkekle yakalandı ve her ikisi de kadı efendinin huzuruna çıkartıldı.
"Bre namussuz" diye haykırıp hiddetlenen kadı efendinin falakaya yıktırdığı delikanlı daha ilk sopanın inmesiyle "Ama bana hem para veriyor hem şık elbiseler alıyordu..." deyiverdi. Delikanlı, bu sözleriyle kayıtlı ilk jigolomuz olduğunu, hattá tarihlere Fransızlar’ın tábiriyle "gigolo de robe" yani "giyim kuşam jigolosu" olarak geçtiğini tabii ki bilemezdi.
Çıkan rezalet Báli Bey’in Üsküp’teki arkadaşlarının kanına dokundu ve yalın kılıç mahkeme salonuna dalan bir akıncı, tarihimizin bu ilk jigolosunu kadı efendinin gözlerinin önünde bir güzel doğrayıverdi. Sonra hızını alamadı ve işe karışan altı kişiyi daha hemen oracıkta öldürdü.
Mahkeme mezbahaya dönmüş, kadı efendi ise kahraman kabul edilen bir akıncının karısı hakkında karar vermekten kurtulmuştu. Geçici bir tedbir aldı ve "Kocan gazádan gelene kadar kapıdışarı çıkmayacaksın!" diyerek Báli Bey’in artık evlere sığmaz hale gelmiş olan karısını bir başka konağa kapattı.
Asıl rezalet işte bundan sonra yaşandı.
Kadın, Üsküp’ten kaçıp İstanbul’a geldi. Parası ve pulu boldu, dolayısıyla kimselere muhtaç değildi, hemen bir konağa yerleşti ve kendisine bir başka sevgili buldu: Dellákoğlu adında genç bir háfız... Üstelik háfızla düşüp kalkmakla da yetinmedi ve bir de bebek peydahlar.
Dedikodular gene başını alıp yürüyünce iş bu defa İstanbul’daki kadılardan birinin önüne geldi. Kadı genç háfızı buldurup huzurunda temiz bir sopa çektirince kellesinin derdine düşen delikanlı kadını da, yeni doğmuş çocuğunu da unutup Edirne’ye kaçtı ama Trakya’yı kasıp kavuran sıtmaya yakalandı. Báli Bey’in karısı o sırada delikanlıyı yeniden İstanbul’a getirtmenin yollarını ararken háfız birkaç gün hiç durmadan titreyip durdu, sonra da ölüverdi.
KARDEŞİNİ AYARTTI
Bu sevgilisini de kaybeden Báli Bey’in karısı, artık zıvanadan çıkmıştı. Edirne’ye gidip háfızın mezarını ziyaret etti ama hasreti daha da arttı, ziyaretle kalmayıp mezarı açtırdı. Cesedi saatler boyu seyrettikten sonra gömdürüp İstanbul’a döndü ve bu defa da Háfız’dan kalan tek canlı hatıra ile, háfızın Dellákoğlu Bakı ismindeki kardeşiyle beraber yaşamaya başladı.
Olup bitenlerden habersiz bir halde cephelerde akından akına koşan Báli Bey’in dostlarının artık yapacak tek bir işleri kalmıştı, herkesin gözleri önünde cereyan eden bu rezaletleri zamanın hükümdarı Yavuz Selim’e rapor etmek... Raporu, Üsküp’teki mahkemeyi basıp kadının sevgilisini doğrayan kişi kaleme aldı. "...Oğlan suçunu kabul etti, ben de dayanamayıp katlettim. ...Bu karının Kemerveş adlı bir cariyesi ile Ferayet adlı bir Çerkez kulu vardır. İshak adında bir de adamı vardır ve bu işte o da ortaktır. Pezevenklik edenler işte bunlardır" demekte ve herşeyi anlatmaktaydı.
APAÇIK YAZDILAR
Yavuz Selim’e hitaben kaleme alınan bu belgede yazılanları, rahmetli Çağatay Uluçay’ın 1956’daki bir yayınından naklettim. Yavuz Selim’in meseleyi öğrendikten sonra ne yaptığını ve akrabası olan bu delikanlı düşkünü kadın hakkında ne karar verdiğini şimdilik bilmiyoruz, zira saray arşivinden bu konuda henüz bir belge çıkmadı.
Ama, Báli Bey’in, yani bütün bu rezaletlere sebep olan kadının kocasının sonraki senelerdeki hayatını ayrıntılarıyla biliyoruz. Yahya Paşazade Báli Bey, yaşadığı acıları düşmanlarından çıkardı. Rumeli’de akından akına koştu, kaleler fethetti, özellikle de Kanuni Sultan Süleyman’ın Mohaç zaferi sırasında gösterdiği kahramanlıklarla minyatürlere bile konu oldu. Karısının macerası ise, tarihlere "ilk mahkeme baskını" olarak geçti.
İşte, önceki hafta yaşadığımız Danıştay baskınına kadar bizdeki en meşhur mahkeme baskınının öyküsü...
Nevzad Bey, lutfedin ve hiç olmazsa fasıl musikisinden elinizi çekin
KÜÇÜK yaşlarımdan itibaren Türk Müziği’nin içinde bulunmama, şimdi hayatta olmayan son büyük üstadları tanımama, hattá onlarla beraber müzik yapma zevkini bile tatmış olmama rağmen, bugün Türk Müziği’ni dinlemek bir yana, ne klasikleri, ne de günlük icrayı artık işitmeye bile tahammül edemez haldeyim.
Zira, günlük icra akıl almaz seviyede kalite kaybetmiş vaziyette. Üslup kişiliksiz, nağmenin tahtında inilti hüküm sürüyor, sazların tınıları bile bir başka ve ortada kadın seslerinin kalınlaşıp erkek seslerinin incelmesi gibisinden bir garabet var.
Klasik musiki ise, yerlerde sürünmede... "Klasik" kavramının "ciddiyet", ciddiyetin de monotonluk ve ruhsuzluk olduğunu zanneden bir şef yüzünden geçmiş asırların gümbür gümbür, dinamik eserleri artık birer hıçkırık yığını. Ritim çoktan ölmüş, repertuvar derseniz zaten yok, programlar da durmadan çalınmalarından dolayı bıkkınlık getiren ikiyüz civarında eserle sınırlanmış halde. Üstüne üstlük, klasik icraya özellikle 12 Eylül sonrasında árız olmuş bir başka illet daha var: Musikiye mistik bir hava verme merakı... En canlı aşk şarkılarını bile her nedense tasavvuf kalıplarına sokma çabası, dolayısıyla kayıt sırasında hamam kubbesinden beter ekolardan medet ummalar, hattá bazı çalgılara kutsallık atfederek sazları öpüp başa koymak gibisinden garabetler... İşte, Türk Müziği’nin hál-i pür melálinden sadece birkaç enstantane...
TUHAFLIKLAR BİTMİYOR
Bütün bu garabetlere, geçtiğimiz günlerde çıkan iki adet CD vasıtasıyla "fasıl geleneğini de halletme" çabası iláve edildi.
İstanbul’daki Devlet Korosu’nun sabık şefi Dr. Nevzad Atlığ’ın idare ettiği ve Bakırköy Musiki Konservatuvarı Vakfı’nın çıkarttığı CD’lerde neler var, daha doğrusu neler yok, neler... Ritim yok, tempo yok, ruh yok, tad yok, nağme yok, velhasıl müzik yok! Várolan, sadece kalın perdelerden gelen ve musiki olduğu iddia edilen bir uğultu ve Nevzad Bey’in CD kitapçıklarında "fasıl musikisi" ile ilgili kendine mahsus iddiaları...
Fasıl, İslám ülkelerinin ortak musikilerindeki sözlü süit formunun bizdeki ismidir. Fas taraflarında "novba", Azerbaycan’da "mugam", Orta Asya’da "şeşmakam" adı verilen bu biçime bizde "fasıl" denir ve fasıl geleneğinin temeli serbest ve son derece canlı bir icra ile güçlü bir ritim unsurudur.
Nevzad Bey’in çıkarttığı fasıl CD’lerinde musikinin niçin "olmadığını" burada tek tek sıralamaya gerek görmüyorum, sadece şu kadarını söylemekle iktifa edeceğim: CD’lerdeki icranın CD kitapçığında sözü edilen Hakkı Derman ve Şerif İçli fasılları ile hiçbir alákası bulunmamaktadır, eski fasılların kayıtlarını dinleyen her normal kulak bunu hemen hissedebilir. Dört ses pestten ağır, yeknesak ve en önemlisi ritim yoksunu bir icra asla fasıl değildir, Civan Ağa’nın "Dil seni sevmeyeni"ni bu hále getirmek ayıptır ve "kanunun, tanburun ve udun aynı zamanda ritim áleti şeklinde ele alınabileceği" iddiasında bulunmak da, 35 seneden buyana tanbur çalan bir kişi sıfatıyla söylüyorum, sadece ve sadece bir komiklikten ibarettir.
ATTİLA İLHAN HAKLIYMIŞ
Kızılordu Korosu’nun Çemberlitaş Hamamı’nda inlemesini andıran tuhaf bir uğultu yığınını bizlere "fasıl musikisi" olduğu iddiasıyla sunan şeften, şimdi birkaç küçük ricam var: Klasik musiki sáyenizde zaten dinamizmini kaybetti, şimdi lutfedin ve yaralı bir halde de olsa devam edegelen fasıldan elinizi çekin! Çekin ve rahmetli Attilá İlhan’ın "Generaller 11 Eylül akşamı Nevzad Atlığ’ın konserini dinlemiş olsalardı ertesi gün darbe yapamazlardı, zira uyuyakalırlardı" sözünü hálá doğrulamaya çabalamayın, Devlet Korosu’nu da bu işlere alet edip korunun ismini kullanmayın!
Hele, konservatuvar öğrencilerinden oluşan kalabalık bir grubu İstanbul’un önemli salonlarından birinde konsere çıkartmak maksatıyla günler boyu meşgul edip "Salon ya dolmazsa" endişesiyle kendi cebinden değil, o genç öğrencilerin hisselerine düşen mebláğı sarfederek bilet satın alıp oraya-buraya davetiye göndermek, bunca senelik kariyere yakışmaz!
Musiki námına yapılan bu gürültüyle, konser salonlarını davetiyesiz tabii ki dolduramazsınız!
Kral’ı Cumhuriyet Hükümeti böyle hanedan da bu şekilde karşıladı
Haziran 04, 2006 01:465dk okuma
Paylaş
Kuşadası’nda, geçtiğimiz Çarşamba günü, basının farkına varmadığı ilginç bir beraberlik yaşandı.
Türkiye’yi ziyaret eden İsveç Kralı Karl Gustaf, Ankara’daki temaslarını tamamladıktan sonra Ege sahillerine geçti ve Kuşadası’nda, Sultan Vahideddin’in torunlarına ait olan Kısmet Oteli’nde, son padişahın soyundan gelenler tarafından ağırlandı. Bu sayfada, Kral’ın Türkiye ziyareti sırasında çekilmiş bazı fotoğraflar görüyorsunuz. İlk fotoğraf, Meclis Başkanı Bülent Arınç’ın Kral’ın onuruna Ankara’da verdiği resepsiyonda çekilmiş ve Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in katılmadığı davette, Meclis Başkanı ile bazı bakanların eşlerinin türbanlarıyla hazır bulunmaları tartışmaya /images/100/0x0/55ea6e5cf018fbb8f87f77c7sebep olmuştu. Basına yansımayan ve Kral ile Kraliçe’yi Sultan Vahideddin’in torunlarıyla birarada gösteren diğer fotoğraflar ise, Kuşadası’nda çekildi. Kral Karl Gustaf ile Kraliçe Silvia’yı ağırlayan padişah torunları ne türbanlı, ne de tesettürlü idiler; üstelik aynı zamanda Halife torunuydular. Bütün bu görüntüleri, yorumunu sizlere bırakarak bu sayfada yanyana yayınlıyorum.
EGE sahilleri, bu hafta basının farkına varmadığı bir karşılaşmaya sahne oldu ve İsveç Kral ve Kraliçesi’ni, Kuşadası’nda Osmanlı hanedanının mensupları ağırladı.
Hanedanların buluşması Türk Dışişleri tarafından hazırlanan resmi protokolün uygulanması sırasında tesadüfen yaşandı. Türkiye’ye resmi bir ziyaret yapan İsveç Kralı Karl Gustaf ile eşi Kraliçe Silvia, Ankara’daki resmi temasları /images/100/0x0/55ea6e5cf018fbb8f87f77c9tamamlayıp Efes’e gittiler ve antik kenti ziyaret ettikten sonra, öğle yemeği için Kuşadası’na geçtiler. Dışişleri Bakanlığı, İsveç hükümdarıyla eşi için daha önce Ege taraflarına giden hemen bütün yabancı devlet adamlarının ağırlandığı Kuşadası’ndaki Kısmet Oteli’ni seçmişlerdi.
Kısmet Oteli’nin nasıl bir yer olduğunu bilen bilir ama bilmeyenler için kısaca anlatayım:
ASİLLERİN MEKÁNI
Otel, İzmir’den Kuşadası’na giderken, kasabanın hemen girişinde, denizin üzerinde yükselen kayalık bir yarımadanın üzerine kurulmuştur ve herşeyiyle apayrı bir dünyadır, özellikle bahçesinin Türkiye’de bir eşinin olmadığı söylenir. Magazin sayfalarında yahut TV’lerde hemen her gün arz-ı endam eden zeváta orada rastlayamazsınız. Şöhretten hazzetmeyen "gerçek sosyetenin" yeridir ve isimlerinin başında "kral", kraliçe", "prens", "prenses", "sultan", "şehzade" gibi unvanlar bulunanlar, Kısmet’i tercih ederler.
Kısmet’in işte böyle "taçlılar"a mekán olmasının asıl sebebi, sahiplerinin de bir zamanlar "devletlu" olan bir aileye, Osmanlı Hanedanı’na mensup bulunmalarıdır.
Otel, padişahın torunu Hümeyra Özbaş "hanımsultan" ile eşi Halil Özbaş tarafından, 1960’lı senelerde kuruldu. İngiltere Kraliçesi İkinci Elizabeth ile İran Şahı Rıza Pehlevi’nin de tatillerini burada geçirmeleri üzerine daha da meşhur oldu ve kısa zamanda bir "asiller mekánı" ve "hanedanların buluşma noktası" halini aldı. Özel gezilerinde yatlarıyla Ege taraflarına uğrayan krallarla kraliçeler Kısmet’te kalırlarken, Türk Dışişleri Bakanlığı da resmi ziyaret maksadıyla gelen yabancı devlet adamlarının Ege’ye yaptıkları geziler sırasında Kısmet’te kalmalarını tercih etti.
Hümeyra Özbaş "hanımsultan"ın 2000 yılında, eşi Halil Özbaş’ın da geçen sene hayata veda etmelerinden sonra, otelin işletmesini çocukları Hanzade ve Halim Özbaş kardeşler devraldılar. Kısmet Oteli "seçkinlerin ve asillerin mekánı" olma özelliğini bugün de muhafaza ediyor ve protokol davetlerine evsahipliği yapıyor.
Otele son giden "devletlu"lar, İsveç Kralı Karl Gustaf ile Kraliçe Silvia oldu.
Türkiye’yi ziyaret eden İsveç Kralı Karl Gustaf, Ankara’daki temaslarını tamamladıktan sonra geçtiğimiz Çarşamba günü Ege sahillerine gitti. Efes’i ziyaret eden Kral ile Kraliçe, buradan Kuşadası’na, Kısmet Oteli’ne geçtiler ve otelde Sultan Vahideddin’in torunları tarafından ağırlandılar.
YORUMU SİZE KALMIŞ
Bu sayfada, Kral’ın Türkiye ziyareti sırasında çekilmiş bazı fotoğraflar görüyorsunuz.
İlk fotoğraf, Meclis Başkanı Bülent Arınç’ın Kral’ın onuruna Ankara’da, verdiği resepsiyonda çekilmiş, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in katılmadığı bu davette Meclis Başkanı ile bazı bakanların eşlerinin türbanlarıyla hazır bulunmaları tartışma yaratmıştı.
Kral ile Kraliçe’yi basına yansımayan Kuşadası gezileri sırasında Sultan Vahideddin’in torunlarıyla beraber gösteren diğer fotoğraflar ise, Kısmet Oteli’nde çekildi. Kral Karl Gustaf ile Kraliçe Silvia’yı ağırlayan ve aynı zamanda Halifeler’in soyundan gelen padişah torunları ne türbanlı, ne de tesettürlü idiler.
Bu görüntüleri, yorumu sizlere bırakarak yanyana yayınlıyorum.
Sarayın bilinmeyenleri 350 yıl sonra Suna Kıraç sayesinde aydınlanıyor
CLAES Ralamb, 17. yüzyılda yaşamış İsveçli bir idareciydi. Türk devlet adamları, Poznan’da valilik yapan Ralamb’ın varlığından, 1657’de İsveç Kralı Onuncu Karl Gustaf tarafından İstanbul’a elçi olarak gönderilene kadar, hiçbir şekilde haberdar değillerdi.
14 Mayıs 1657’de İstanbul’a ulaşan Ralamb, "Avcı Mehmed" olarak bilinen zamanın hükümdarı Dördüncü Mehmed’in çevresinde oldukça soğuk karşılandı, zira o devrin ádetlerine uymamış ve padişaha tek bir hediye bile getirmemişti. Ralamb hem padişah, hem de Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa tarafından kabul edilmesine rağmen, hediye getirmemesi ve bir türlü itimat telkin edememesi yüzünden İstanbul’daki görevinde başarısız oldu, 1658 Haziran’ında memleketine görevini küskün bir şekilde döndü.
DERS GİBİ TABLOLAR
Ama, resmi vazifesini tam olarak yerine getirememesine rağmen özellikle Türk tarihi konusunda son derece faydalı bir hizmette bulundu: İstanbul’da kaldığı müddet zarfında Osmanlı Dünyası’nın sosyal hayatını aksettiren ve bugüne son derece kıymetli bilgiler aktaran günlükler tuttu. Bu kadarla da kalmadı, adı bilinmeyen bir ressama, zamanın hükümdarı Dördüncü Mehmed’in Edirne’ye ava gidişi sırasındaki şaşaalı resmigeçidinin büyük boyda yirmi adet tablosunu yaptırdı.
17. asır Osmanlı saray protokolünü son derece canlı bir şekilde aksettiren, 350 seneden buyana İsveç’te muhafaza edilen ve Türk tarihçilerinin varlıklarından pek haberdar olmadıkları bu tabloların on altısı, Suna ve İnan Kıraç Vakfı tarafından geçtiğimiz günlerde Türkiye’ye getirildi ve vakfa ait Pera Müzesi’nde sergilenmeye başladı. Serginin geçen perşembe günü yapılan açılışı da, İsveç Kral ve Kraliçesi’nin resmi ziyaretlerine tesadüf ettirildi.
Burada, sergi münasebetiyle yayınlanan iki kitaptan, "Avcı Mehmed’in alay-ı Humáyunu" isimli sergi kataloğu ile editörlüğünü İstanbul’daki İsveç Araştırma Enstitüsü’nün Müdürü Karin Adahl’ın yaptığı "The Sultan’s Procession" isimli eserlerden bahsetmem gerekiyor. 17. asır tarihiyle meşgul olanlar, o dönem Osmanlı sosyal hayatı ile ilgili olarak şimdiye kadar karanlıkta kalan birçok çizimden ve belgeden, bu kitaplar sayesinde haberdar olacaklardır.
Ben, önceki gün gezdiğim sergiye, özellikle de tablolardaki ayrıntılara ve İsveçliler’e bu sergiyi düzenleme fikrini veren Özalp Birol’un yaratıcılığına hayran kaldım.
Tarihçilerimizin, Suna ve İnan Kıraç çiftine bugüne kadar yaptıkları bütün kültür ve eğitim hizmetlerinin ardından böyle bir sergi ile ortaya yepyeni kaynakları koydukları ve 17. yüzyılın bizler için çok önemli olan meçhul bir kültür hazinesinin tanınmasını sağladıkları için müteşekkir olmaları gerekir. Kıraç çiftini bir tarih meraklısı olarak kutlarken, dün akşam doğum gününü idrak eden Suna Kıraç’a da sağlık içerisinde ve mutlu bir ömür temenni ediyorum.
Adnan Menderes’i suçlamaktan vazgeçin! Arapça ezanı DP ile CHP beraber serbest bırakmışlardı
Haziran 11, 2006 10:185dk okuma
Paylaş
Önümüzdeki hafta, Arapça ezan yasağının kaldırılmasının 56. yıldönümü. Ezan konusundaki tartışmalar bugün de devam ediyor, dini çevreler Adnan Menderes’i ve Demokrat Parti’yi "ezan kahramanı" diye gösterirlerken, karşı taraf bu kararın o yıllarda başında İsmet Paşa’nın bulunduğu Cumhuriyet Halk Partisi’nin karşı koymasına rağmen alındığını söylüyor ve günümüzdeki irtica ve türban huzursuzluklarından da Adnan Menderes ile partisini sorumlu tutuyor.
Ama, konunun çok önemli bir tarafı gözardı ediliyor: Ezanın yeniden Arapça okunması konusunda sadece DP milletvekillerinin değil, CHP grubunun da lehte oy verdiğinden ve Türkçe ezandan DP-CHP işbirliğiyle vazgeçilmiş olduğundan nedense hiç bahsedilmiyor. Konunun birkaç günden buyana tekrar gündeme getirildiğini fakat eksik yahut taraflı bir şekilde yazıldığını görünce, "Türkçe ezan" meselesinin ayrıntılarını anlatmak istedim.
ÖNÜMÜZDEKİ cuma günü senelerden buyana konuştuğumuz, tartıştığımız ve üzerinde çeşit çeşit yorumlarda bulunduğumuz ama bütün bu tartışmaları ve yorumları her zamanki ádetimiz üzre okumadan ve araştırmadan yaptığımız bir olayın, Arapça ezan yasağının kaldırılmasının 56. yıldönümü.
Önce, konunun ayrıntılarını bilmeyenler için kısa bilgiler vereyim: 1932 sonbaharında ezanın artık Türkçe okunması kararlaştırılmış, Arapça okunması resmen yasaklanmış, kararın uygulanması şiddetli bir şekilde takip edilmiş, 18 sene devam eden bu yasak sırasında çok sayıda tatsızlıklar yaşanmış ve Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1950’nin 16 Haziran’ında kabul ettiği bir kanunla Arapça ezana yeniden izin vermişti.
İşte, 14 Mayıs 1950 seçimlerini ezici bir çoğunlukla kazanan Demokrat Parti’nin işbaşına gelmesinin hemen ilk haftalarında çıkartılan bu kanun, daha sonraları birçok tartışmaya konu olmuştu. Bir kesim, Arapça ezan yasağının kalkmasını "devrimlerden geriye dönüş" ve "irticanın canlanmasının başlangıcı" olarak görürken diğer kesim yasağın kalkmasını "seneler boyu devam eden baskıların nihayet bulması" ve "halkın dini hürriyetini kazanmasının ilk adımı" diye nitelemişti.
UNUTULAN OYLAMA
Tartışmalar, bugün de devam ediyor. Dini çevreler Adnan Menderes’i ve Demokrat Parti’yi "ezanın yeniden Arapça okunmasının kahramanı" şeklinde gösterirlerken karşı taraf kararın o yıllarda başında İsmet Paşa’nın bulunduğu Cumhuriyet Halk Partisi’nin bütün karşı koymalarına rağmen alındığını söylüyor ve bugünün gündemini oluşturan irtica ve türban tartışmalarının başlatıcısı olarak Adnan Menderes ile partisini sorumlu tutuyor. Ama, bütün bu tartışmalar yapılırken, konunun çok önemli bir tarafı gözardı ediliyor: Arapça ezan yasağının kalkmasına Meclis’te sadece Demokrat Parti milletvekillerinin değil, aynı zamanda Cumhuriyet Halk Partisi grubunun da lehte oy verdiğinden ve yasağın DP-CHP işbirliğiyle kaldırılmış olduğundan nedense hiç bahsedilmiyor.
Konunun birkaç günden buyana bazı yazarlar tarafından yeniden gündeme getirildiğini ama eksik yahut taraflı bir şekilde yazıldığını görünce, "Türkçe ezan" meselesinin ayrıntılarını anlatmak istedim.
İşte, 18 sene boyunca Türkçe olarak okunan ezanın yeniden Arapça’ya dönmesinin "gerçek" öyküsü:
1930’ların başında ezanın, tekbirin ve salánın Türkçeleşmesi, Kur’an’ın Türkçe okunması ve namazın da Türkçe dualarla kılınması kararlaştırılmış ve Türkiye’nin önde gelen bazı hafızlarına ezanın ve duaların Türkçeleştirilmesi vazifesi verilmişti. Hazırlıkların tamamlanmasından sonra, Kur’an’ın, tekbirin ve kametin Türkçesi ilk defa 1932’nin 3 Şubat’ına rastlayan Kadir gecesinde Ayasofya Camii’nde okundu. Daha sonraki aylarda Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Türkiye’nin dört bir yanına gönderilen tamimlerle ezanın artık sadece "Tanrı uludur" sözleriyle başlayan Türkçe şekliyle okunacağı bildirildi, Arapça ezan yasaklandı, bu arada salánın ve tekbirin de Türkçe olması emredildi ve yasaklar gayet sıkı bir şekilde denetlendi.
Karara uymayanlar için kanuni müeyyideler olması gerekiyordu. Ezanı Arapça olarak okumaya devam edenler 1941 yılına kadar "kamu düzenini sağlamaya yönelik emirlere aykırılık" suçundan cezalandırılırlarken, 1941’de çıkartılan 4055 sayılı kanunla, Türk Ceza Kanunu’nun 526. maddesine bir fıkra eklendi. Değişikliğe göre, Arapça ezan ve kamet okuyanlar üç aya kadar hapsedilecek ve on liradan iki yüz liraya kadar para cezasına mahkûm olacaklardı.
18 YIL DEVAM ETTİ
Yasak, 1950 yılına kadar 18 yıl boyunca devam etti ama Türkiye’nin birçok yerinde olaylar çıktı, tatsızlıklar yaşandı ve konu Demokrat Parti’nin 1950 Mayıs’ında yapılan seçimleri kazanmasından sonra yasağın kaldırılmasına yönelik üç ayrı kanun tasarısıyla Meclis gündemine geldi. Tokat Milletvekili Ahmet Gürkan, Kayseri Milletvekili İsmail Berkok ve 13 arkadaşı ile Başbakan Adnan Menderes hükümeti, Arapça ezana hapis cezası getiren 526. maddenin değiştirilmesi için kanun tasarı ve teklifleri hazırladılar. Tasarı metinlerinde ezanın yeniden Arapça okunabileceğinden sözedilmiyor, sadece cezanın yeraldığı maddenin yeni şekli veriliyordu.
Adalet Komisyonu, hükümetin tasarısını kabul etti ve Meclis’teki görüşmeler 16 Haziran günü, Türk Masonlarının bir dönemdeki büyük üstadları olan İstanbul Milletvekili ve şair Fuad Hulusi Demirelli’nin başkanlığında yapıldı.
YAĞMUR TANRISI, YER TANRISI
Genel Kurul’da sözalan Demokrat Parti milletvekilleri, ezanın asıl haline dönmesinin halkta yaratacağı rahatlamadan bahsettiler. DP milletvekili Seyhan Sinan Tekelioğlu, "Atatürk sağ olsaydı hiç şüphe yok ki, bu büyük Meclis’in düşündüğü gibi düşünecekti. ...’Allahu ekber’ ile ’Tanrı uludur’ kelimeleri bir mánáya gelmez. Eski zamanlara ait kitapları okursak birçok tanrılar olduğunu görürüz: Yağmur tanrısı, yer tanrısı, vesaire. Binaenaleyh ’Tanru uludur’ deyince bunların hangisi uludur? ...Hristiyanlar bile bir ölüyü haber vermek için çan çalarlar. Onlar çan çalınırken çanın ne demek istediğini anlıyorlar, Müslümanlar bir salá sesi duymuyorlar" diye konuştu.
Tam bu sırada şaşırtan bir gelişme yaşandı: DP’liler CHP’lilerin tasarıya red oyu vermelerini beklerlerken, CHP grubu adına söz alan Trabzon Milletvekili Cemal Reşit Eyüboğlu, Arapça ezan konusunda tartışma açmak istemediklerini söyledi ve "Arapça ezan meselesinin ceza konusu olmaktan çıkartılmasına aleyhtar olmayacağız" dedi. Daha sonra, üç maddelik tasarının maddeleri ayrı ayrı oylandı ve DP’liler ile beraber CHP’liler de kabul oyu kullandılar.
Ezanın 18 sene aradan sonra yeniden Arapça okunmasına izin veren kanun, işte böyle kabul edildi. Demokrat Partililer ezan meselesini sonraki senelerde devamlı olarak lehlerine kullandılar, CHP ise "Ezanın Türkçe olarak kalması için mücadele vermiş" gibi gösterildi ve tartışma hálá devam ediyor.
Ben, ezan konusunda yazıp konuşan zevátın meselenin asıl kaynağına, yani Meclis zabıtlarına bir türlü zahmet buyurup bakmadıklarını görünce, işin aslını bu zabıtlardan nakledeyim dedim...
CHP işte bu açıklamayı yapıp Arapça ezanın lehinde oy kullanmıştı
ARAPÇA ezanın yeniden serbest bırakılması için Millet Meclisi’nde 1950’nin 16 Haziran günü yapılan görüşmeler sırasında, CHP grubunun tasarıya red oyu vermesi bekleniyordu. Ama sanılanın aksi oldu ve grup adına sözalan Trabzon Milletvekili Cemal Reşit Eyüboğlu, partisinin ezanın Arapça okunmasına karşı çıkmayacağını açıkladı.
İşte, Cemal Reşit Eyüboğlu’nun TBMM’de görüşmeler sırasında yaptığı konuşmanın tam metni:
"Sayın arkadaşlar,
Türk Ceza Kanunu’nun 526. maddesinden, ezana taalluk eden ceza hükmünün kaldırılması maksadıyla hükümetin bugün huzurunuza getirdiği kanun tasarısı hakkındaki CHP Meclis Grubu’nun görüşünü arzediyorum.
Bu memlekette milli devlet ve milli şuur politikası cumhuriyet ile kurulmuş ve CHP bu politikayı takip etmiştir. Bu politika icabı olarak ezan meselesi de bir dil meselesi ve milli şuur meselesi telákki edilmiştir.
Milli devlet politikası, mümkün olan her yerde Türkçe’nin kullanılmasını emreder. Türk vatanında ibadete çağırmanın da öz dilimizle olmasını bu bakımdan daima tercih ettik.
Türkçe ezan-Arapça ezan mevzuu üzerinde bir politika münakaşası açmaya taraftar değiliz.
Milli şuurun bu konuyu kendiliğinden halledeceğine güvenerek, Arapça ezan meselesinin ceza konusu olmaktan çıkarılmasına aleyhtar olmayacağız" (TBMM Zabıt Ceridesi, 16. 6. 1950, birleşim 9, oturum 1, sah: 182).
İstanbul’un 1600 yıllık kayıp surları bulundu
Haziran 18, 2006 16:015dk okuma
Paylaş
İSTANBUL’da bundan kısa bir müddet önce şehir tarihinin en büyük arkeolojik buluşlarından biri yapıldı ve şehrin kurucusu olduğu kabul edilen Roma İmparatoru Konstantin’in asırlardan buyana aranan kayıp surları bulundu.
Arkeologlar şehre adını veren Konstantin’in surlarının yanısıra İstanbul’un 1600 yıllık ilk rıhtımını da ortaya çıkarttılar ama bu arada örneğine dünyanın hiçbir yerinde rastlanmayacak bir iş yapıldı ve altında şehrin kuruluş dönemini kalıntılarının bulunduğu mekána alelácele bir beton santrali inşa edildi.
324 yılında Roma İmparatorluğu’nun tek hákimi olan Konstantin, sınırları daha önceki imparator Septimus Severus tarafından çizilen Bizantion’u kendisine ikinci başkent seçmiş ve şehrin eski sınırlarını genişleterek inşa ettirdiği surlarla çevirmişti.
/images/100/0x0/55ea5847f018fbb8f879ddbb
Bin küsur sene öncesinden itibaren tarihi kayıtlarda sık sık bahsi geçen Konstantin surlarının bir kısmı sonraki asırlarda meydana gelen depremlerde yıkılmış, bir kısmı da depremler yahut depremlerden sonra yaşanan tsunamiler sebebiyle toprak altında kalmış ve yerlerini Jüstinyen ve Teodosius tarafından yaptırılan ve hálá várolan surlar almıştı. Konstantin’in surlarının nereden başlayıp nereye kadar uzandığı konusu asırlardan buyana araştırılmış ama surların tek bir parçasına bile rastlanmadığı için, surların sınırı sadece tahminden ibaret kalmıştı.
LİMAN DA BULUNDU
İşte, asırlardan buyana kayıp olan surlar, geçtiğimiz haftalarda İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin arkeologlarından Metin Gökçay tarafından Yenikapı taraflarında "Marmaray Projesi" kapsamında yapılan kazılarda ortaya çıkartıldı. Metin Gökçay ve ekibi, İstanbul’un sahildeki ilk yerleşim merkezlerinden olan Elefterion mahallesinin kalıntılarının yanısıra, dördüncü yüzyıla ait Elefterion Limanı’na da ulaştılar.
Şehir tarihinin bu en büyük arkeolojik buluşunun yapıldığı mekánı, hafta içerisinde gezme imkánı buldum ve oldukça geniş bir alanda devam eden kazı faaliyetinden ziyadesiyle etkilendim.
Kazı alanı, İndiana Jones filimlerini andırır gibiydi. İşçiler, başlarındaki arkeologlarla beraber toprağı hiç durmadan kazmakla meşguldüler. Açılan dev çukurların altında yeni bulunan ve şehrin geçmişinde várolan medeniyetleri gösteren duvarlar yükseliyordu. En alttaki Konstantin surlarının üzerinde, sonraki asırlarda Teodosyus tarafından yaptırılmış olan duvarların kalıntıları, onların üzerinde de Osmanlı’dan kalma izler vardı. Dördüncü asıra, yani bundan 1600 sene öncesine ait Elefterion Limanı önümüzde uzanıyor, limanın tam 16 asır boyunca toprak altında kalan ve çürümeye direnen ağaç kazıkları, şehrin büyük geçmişini ürpertici hisler içerisinde kendiliğinden anlatıyordu. Kazı alanına daha ilk bakışta, ne derece zengin medeniyetlerin várisi olan bir şehirde yaşadığınızı hemen hissediyordunuz.
YENİ BİR SAYFA
İşin bir bu kadar önemli olan tarafı, Metin Gökçay’ın bulduğu ve İstanbul’un tarihinin yanısıra arkeoloji biliminde de son derece önemli ve yepyeni bir sayfa açmış olan bu surların tamamının ortaya çıkartılabilmesi. Kazıların devamının mümkün olması hálinde, şimdilik sadece bir kısmı bulunan Konstantin Surları tamamen kazılacak ve böylelikle şehrin 1600 yıl önceki en eski sınırları da öğrenilebilecek.
Ama ben, bu şekilde büyük bir buluşun şimdiki şartlarda mümkün olamayacağının üzüntüsü içerisindeyim. Zira ortada bir yanda var güçleriyle çalışıp 1600 senelik geçmişin üzerindeki esrarı kaldırmaya çalışan çalışkan ve hevesli bilim adamları, diğer yanda ise böylesine büyük bir buluşu önemsemeyerek projelerinin yahut aldıkları ihalelerin geleceğini düşünen bir başka kesim var. Birtakım resmi makamların şu andaki çabaları ise, ilmi faaliyetlere en kısa sürede son verilmesi ve arkeolojik kazı yerine inşaata devam edilmesi.
Yaklaşımın son örneğini teşkil eden ve bu son derece önemli arkeolojik alana bir beton santrali yerleştirilmesi konusunu, yandaki kutularda okuyacaksınız.
Surları bulduk üzerine beton santrali kurduk
İSTANBUL Boğazı’nın iki tarafını raylı tüpgeçitle bağlayacak olan "Marmaray" projesinin hayata geçmesi için, Yenikapı’da aylardan buyana yoğun bir çalışma yapılıyordu. Şehrin kurucusu İmparator Konstantin’in surları ve Bizans zamanından kalma bin küsur senelik tekneler, işte Marmaray projesiyle başlayan kazılar sırasında ortaya çıktı.
Kazıların başlamasından hemen sonra, Marmaray ile ilgili çalışmaların yapıldığı alanın İstanbul’da bugüne kadar rastlanan en önemli arkeolojik bölge olduğu görüldü. Mekánda başlayan kazılarda, birkaç ay içerisinde kayıp surların yanısıra İstanbul’un direkleri bile hálá várolan en eski limanı ve tarihin sağlam olarak kalabilmiş en eski tekneleri bulundu.
Derken, akıllara durgunluk eden bir iş edildi ve arkeolojik alana bir beton santrali inşa ediliverdi! Santral, Marmaray projesinin uygulanması sırasında gereken betonu yapacaktı ve projenin hayata geçmesi için her vesileyle övündüğümüz şehir açısından son derece önemli olan bir arkeolojik alanın tahrip edilmesinin önemi yoktu.
Ben, "Şehir ulaşımına büyük kolaylıklar sağlayacak olan bu raylı projeden Bizans surları uğruna vazgeçelim" gibisinden gereksiz bir aşırılığa kapılmayı aklımdan bile geçirmiyorum ama kazıların devam ettiği alanda işlerin tamamlanmasına çok az bir zaman kalmışken bu beton santralıni oraya oturtmanın ne mánásı olduğunu da sormadan edemiyorum. Hele, biraz ileride daha önceden kurulmuş bir beton santrali hálá faaliyetteyken!
Beyler! Cemal Hoca’yı kaçırıp İstanbul’un tarihini yok etmeyin
BUNDAN birkaç ay önce de yazmıştım: "Marmaray" projesi için Yenikapı semtinde devam eden kazılarda hem şehir, hem de denizcilik tarihi bakımından son derece önemli bir keşif daha yapılmış ve toprak altında Bizans /images/100/0x0/55ea5847f018fbb8f879ddbddöneminden kalma altı adet gemi ile bir de kadırga bulunmuştu. Gemileri, Texas Üniversitesi’nin hocalarından olan ve gemi batıkları konusunda dünyanın en önde gelen uzmanı kabul edilen Prof. Cemal Pulak ortaya çıkartmıştı.
İstanbul depremlerinden birinde Marmara’dan gelen dev dalgalarla alabora olan gemiler, meydana gelen tsunami sırasında iç kesimlere ilerleyen deniz suyunun çekilmesi sırasında sürüklenen toprakla kumun altında kalmışlar ve toprak, aradan geçen bin küsur seneye rağmen tekneleri mükemmel bir şekilde muhafaza etmişti. Dolayısıyla, böylesine sağlam şekilde kalabilmiş gemilerin dünyada bir eşi daha yoktu ve şehir tarihinin yanısıra, denizcilik tarihi bakımından da büyük önem taşıyorlardı.
Derken, toprak altında bir başka geminin daha bulunduğu anlaşıldı. Gemi çok daha eskiydi, yedinci asırdan kalmaydı, várolan gemi tiplerinden hiçbirine benzemiyordu ve toprağın altında olduğu gibi, hiç bozulmadan durmuştu. Denizcilik ve gemi yapım tarihi bakımından da gayet önemli olan teknenin yeri tam olarak belirlendi, sondaj için kazılan kısmı da kapatıldı ve çıkartılması diğer çalışmaların tamamlanmasından sonraya bırakıldı.
Şimdi, bu geminin ortaya çıkartılmasına İstanbul Üniversitesi’nin arkeoloji bölümü talip. Ama işe talip olanların daha önce böyle bir çalışma yapmamış olmaları bir yana, üniversite bu tekneleri koruyacak teknolojiye de sahip değil.
Bu işe bambaşka sebeplerle soyunanlara bir hatırlatma yapayım: Kazıları sadece bilim aşkıyla ve sevabına yapan Cemal Hoca gibi dünyanın önde gelen uzmanını devreden çıkartıp kaçırtma çabasının ilmi, tarihi ve de etik vebáli çok büyüktür!
.
HABERLERYazarlarMurat BARDAKÇIİstanbul’un altında keşfedilmeyi bekleyen kilometrelerce gizli yol var
Murat Bardakçı
Murat Bardakçı
Yazarın Tüm Yazıları
İstanbul’un altında keşfedilmeyi bekleyen kilometrelerce gizli yol var
Haziran 25, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Geçen hafta yazdığım ve İstanbul’un kurucusu olan İmparator Konstantin’in bundan 1600 sene önce yaptırttığı surlarla şehrin en eski limanının ortaya çıkartılmasından sözettiğim yazım hem yerli, hem de yabancı basında bir hayli ilgi gördü ve bu ilgi, bana İstanbul’da yine yüzlerce sene öncesinden kalan ama bugüne kadar üzerinde neredeyse hiç durulmamış ve mevcudiyetleri sadece söylentilerle sınırlı kalan diğer bazı tarihi mekánları hatırlattı: Şehrin altında várolan dehlizleri...
İşte, İstanbul’un özellikle eski semtlerinin altındaki köstebek yuvasını andıran bu dehlizlerin ve yeraltı yollarının kısa öyküsü... Burada şehrin yeraltı yolları hakkında kısa bilgiler veriyor ama nerelerde olduklarını söylemiyorum, zira, dehlizlerin girişlerinden bahsettiğim anda mekánların bir anda hazine avcılarının akınına uğrayıp savaş alanına döneceklerinden adım kadar eminim.
YENİKAPI’da ortaya çıkartılan 1600 yıllık Bizans surlarından ve İstanbul’un ismine bugüne kadar sadece tarih kitaplarında rastlanan en eski limanının bulunmasından bahsettiğim geçen haftaki yazım, sadece bizde değil, yabancı basında da bir hayli ilgi gördü. Reuter başta olmak üzere birçok haber ajansı kazı alanının görüntülerini yayınlarken, İstanbul’da bugüne kadar yapılmış olan bu en büyük arkeolojik buluş, çok sayıda yabancı gazetede de haber olarak çıktı.
/images/100/0x0/55ea1aa4f018fbb8f86b7b67
Yazımda sözünü ettiğim Bizans kalıntılarının böylesine ilgi görmesi, bana İstanbul’da yine yüzlerce sene öncesinden kalan ama bugüne kadar üzerinde neredeyse hiç durulmamış, hakkında pek bir yayın yapılmamış ve mevcudiyetleri sadece söylentilerle sınırlı kalmış bulunan diğer bazı tarihi mekánları hatırlattı: Şehrin altındaki dehlizleri...
Önce, konuyu kısa bir şekilde anlatayım: İstanbul’un özellikle eski semtlerinin altı, yüzlerce sene öncesinden kalma dehlizlerle doludur ve o semtlerin toprağın altında kalan kısmı tam bir köstebek yuvasını andırır. Dehlizlerin bazısı Osmanlı, bazısı Bizans, bazısı da Bizans’tan bile önceki zamanlardan kalmadır. Mevcudiyetlerini çok az kişi bilir ve dehlizlerden bırakın turistik broşürleri, arkeolojik kitaplarda bile bahsedilmez.
GEZDİĞİM İÇİN ŞANSLIYIM
Ben, İstanbul’daki bu yeraltı yollarının varlığını çocukluk yıllarımdan itibaren işitir ve dehlizlerle ilgili çok sayıda efsane duyardım. Şehri baştan başa katettikleri söylenir, "Bir ucundan girdin mi saatler boyu yürüyüp diğer ucundan çıkar ve kendini şehrin öbür tarafında bulursun" derlerdi. Hattá sadece mahalleleri değil, Boğaz’ın iki sahilini bile birkaç yerden birbirine bağladıkları anlatılırdı. Bizans zamanında imparatorlar ve patrikler güya gizli temaslar yapacakları zaman gidecekleri yere yeraltından gider, böylelikle gözlerden uzak olurlardı ve dehlizler öncelikle işte bu işe yarardı.
İstanbul’un bu yeraltı yolları, eski masallara bile konu olmuşlardı. Meselá bir Türk serdengeçtisi Bizans İmparatoru’nun kızına áşık düşer; kızı kaçırıp Hipodrom’daki, yani bugünün Sultanahmet’indeki dehlizlerden birine girer, elindeki meşaleyle aydınlattığı karanlık yolda birkaç saat boyunca bazen el yordamıyla yürüyüp Boğaz’ın karşı sahiline geçer ve İmparator’un hákim olamadığı topraklara ulaşıp sevgilisiyle beraber mesud bir hayat kurardı.
KÖSTEBEK YUVASI GİBİ
Yeraltı yollarından bazılarının mevkilerini sonraki senelerde öğrenebildim, hattá dostlarımla beraber içlerine de girdim ve dehlizlerde şartların elverdiği ölçüde gezip dolaştık. Ama dehlizlerin bazılarında toprağın çöküp yolları kapatması, bazılarında da etrafımızı belli bir mesafeden sonra ellerimizdeki fenerlerin bile aydınlatamadığı derin bir karanlığın sarması yüzünden daha ilerilere gidemedik. Kısa dehlizlerin çıkış noktalarına ulaşabildik ama daha uzun olanların nerelere gittiğini bir türlü öğrenemedik.
Şimdi, bu dehlizlerin ne vaziyette olduklarından bahsedeyim:
Bir kısmının duvarları ve tavanları tuğlalarla örülüdür. Bazıları tek bir yoldan ibarettir, bazılarında ise girişten 40-50 metre sonra bir yol ağzına ulaşırsınız ve önünüze değişik yönlere uzanan başka dehlizler ortaya çıkar. Bütün bu bilinmezliğin ortasında bilinen tek bir şey vardır, o da İstanbul’un altını baştanbaşa dolaşan yollar hakkında hiçbirşey bilmediğimiz, hiçbir bilgiye sahip olmadığımızdır.
İşte, İstanbul’un altında uzanan ve devásá bir köstebek yuvasını andıran bu dehlizler, asırlardan buyana ortaya çıkartılmayı ve üzerlerindeki esrar bulutunun dağılmasını bekliyorlar.
Burada, yeraltı yolları hakkında sadece bu kadar yazmakla yetinmek ve yolların nerelerde olduklarını söylememek zorundayım. Zira, dehlizlerin girişlerinden bahsettiğim anda kazma-kürekle çalışanından teknolojiye uyup dedektör kullananına kadar ne kadar hazine meraklısı varsa tamamının yeraltı yollarına dolacağından ve keşfedilmeyi bekleyen dehlizlerin bir anda savaş meydanına döneceğinden adım kadar eminim.
İŞ, ARKEOLOGLARA DÜŞÜYOR
Paris’i, Londra’yı yahut Glaskow’u yakından tanıyanlar gayet iyi bilirler: Bu şehirlerin altında yüzlerce sene öncesinden kalan ve şimdi gayet iyi korunan geniş mekánlar vardır ve bu mekánlar apayrı birer şehir gibidirler. Hattá, Paris’te kısa bir zaman öncesine kadar çok kişinin yaşadığı bu yeraltı mekánlarına şimdi gayet elit bir kesim sahip çıkmıştır ve buralarda verilen davetlerle yapılan toplantılar, katılanlarda bambaşka bir álemde oldukları hissini uyandırır.
Hem Avrupa’daki, hem de İstanbul’daki yeraltı şehirlerini görüp gezmiş bir kişi olarak söylüyorum: İstanbul’un dehlizleri, Avrupa’daki benzerlerinden daha eski olmasının yanısıra, çok daha esrarlı ama daha sıcak bir havaya sahiptir ve ortaya çıkartıldıkları anda cazibe merkezi olurlar. Ben, Konstantin’in kayıp surlarını ortaya çıkartan arkeologlarımızın günün birinde "yeraltı İstanbul’u"na da el atacakları ve binlerce senelik şehrin yerin altında unutulup kalmış olan simetriğini de bulacakları günü hayal ediyorum.
Bu kitap, ittihad ve Terakki’nin birçok sırrını aydınlatıyor
SON dönem Türk Tarihi’nde çok önemli bir yeri olan İttihad ve Terakki Partisi hakkında bugüne kadar bir hayli araştırma yapıldı ama bu çalışmaların çoğu, araştırmacıların orijinal belgelere ulaşma konusunda karşılaştıkları zorluklar sebebiyle Parti’nin gerçek kimliğini tam olarak yansıtmaktan uzak kaldı.
Kendisi de bir İttihadçı olan Muhittin Birgen’in "İttihad ve Terakki’de On Sene" adıyla geçtiğimiz haftalarda iki cild halinde yayınlanan hatıraları, tarihimizin bu son derece önemli siyasi partisinin üzerindeki bilinmezliği bir ölçüde kaldırıyor.
Hem Osmanlı, hem de Cumhuriyet Meclisleri’nde milletvekili olarak bulunan ve bir ara Mustafa Kemal Paşa’nın Matbuat ve İstihbarat Umum Müdürlüğü’nü de yapan Muhittin Birgen’in hatıraları, 1936’da Son Posta Gazetesi’nde bir yıl boyunca yayınlanmış ama gazetelerin sararmış sayfaları arasında kalmış ve verdiği bilgilerden gerektiği şekilde istifade edilememişti.
Prof. Zeki Arıkan’ın hazırlayıp doyurucu ve uzun bir önsözle yayınladığı hatıralar, İttihad ve Terakki ile ilgili bazı bilinmezlere ışık tutuyor ve kitabın en önemli kısmı da, bence hemen girişindeki birkaç cümle: Muhittin Bey’in, partinin lideri Talát Paşa’ya "İttihad ve Terakki nedir?" diye sorması ve Paşa’nın "Ne olduğunu ben de pek bilmiyorum, ama idaresi pek müşkül birşey" cevabını vermesi.
Zeki Arıkan’ı, bu unutulmuş hátıraları bize 70 sene sonra kazandırdığı için tebrik ediyorum. Darısı, İttihadçılar’a ait olan ve gazetelerle dergilerin sayfaları arasında sıkışıp kalmış diğer hátırátın başına.
Latince fakiri Latince hocaları! Acaba biraz olsun utandınız mı?
TÜRKİYE, geçen haftayı Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde "zindan" olduğu iddia edilen yerin girişinde bulunan ve "Tanrı’nın Bulunmadığı Yer" anlamına gelen "Inde Deus Abest" deyiminin sahte olup olmadığını tartışmakla geçirdi.
Derken, bize mahsus bir tuhaflık yaşandı: Bir kesim, yazının sonradan yazılmış olduğunu söyleyen Kültür Bakanı Atilla Koç’un kitabenin üzerini örtmek istemesinin "láikliğe aykırı" olduğunu iddia etti ve iş dönüp dolaşıp her nedense bir "láiklik tartışması" halini aldı.
Ama, yazının taşa son zamanlarda, üstelik bundan birkaç sene önce kazındığı hemen ilk bakışta anlaşılıyordu. Zira, málum yazıyla Latince kitabeler arasında hiçbir şekil benzerliği olmaması biryana, "Inde Deus Abest" sözünde harf hatası bile yapılmıştı. Eski Latince metinlerde "U" harfi yerine "V" kullanılırdı ve sadece bu yanlışlık bile müzedeki yazının düzmece olduğunu göstermedeydi.
Geçen hafta "Deus sözünde ’U’ değil ’V’ vardır" diye yazmamdan sonra, isimlerinin başında "Latin dilleri uzmanı" yahut "Latince Profesörü" unvanını taşıyan bazı hanımlar ortaya çıkıp "Kitabe doğrudur ve eskiden kalmadır" kehanetinde bulundular. Derken, Bodrum Müzesi’nde görevli bir teknisyen, valiliğe verdiği dilekçeyle işin aslını açıkladı: Tartışma konusu olan yazı, müzenin sabık müdürü Oğuz Alpözen’in emriyle bizzat bu teknisyen tarafından yazılmıştı ve sadece 13 yıllıktı.
Ben, gerçeğin artık ortaya çıkmasından sonra bir hususun merakındayım: Gözlerinin önündeki koskoca bir taşın üzerindeki Latince yazının hem şekil, hem de imlá bakımından sahte olup olmadığını ayırdetmekten áciz Latince hocalarının şimdi neler hissettiklerinin, en azından utanıp utanmadıklarının ve öğrencilerinin yüzüne nasıl bakacaklarının...
Ama, Osmanlı tarihçilerinin çoğunun Osmanlıca, Bizantologlarının da Grekçe bilmediği bir memlekette Latince hocalarının hepsinin Latince’den anladıklarını zannetmek biraz safdillik oluyor...
.Darağacına götüren mektupları tam 80 sene sonra açıklıyorum
Temmuz 02, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
İzmir’de ve Ankara’da bundan tam 80 yıl öncesinin Temmuz ve Ağustos aylarında sıra sıra darağaçları kuruldu ve tam 17 kişi idam edildi.
Suçları, "İzmir Suikasti" denilen komploya karışmak, yani Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal’e karşı suikast hazırlığı yapmaktı. İdam edilenler arasında İttihad ve Terakki Partisi’nin lider kadrosundan olan Maliye Nazırı Cavid, Dahiliye Nazırı İsmail Canbolat ve partinin perde arkasındaki gücü Doktor Nazım Beyler de vardı. Savcı, her üçünün de daha önceleri hiç durmadan mektuplaştıklarını iddia etmiş ama bu mektuplar bir türlü bulunamamıştı. Mektupları bulmak, hadisenin üzerinden 70 küsur sene geçmesinden sonra, kapı kapı dolaşıp aramam sayesinde bana nasip oldu! Şimdi arşivimde bulunuyor ve ileri bir tarihte yayınlanmayı bekliyorlar. Ama, bu mektuplar okunduğunda, ortaya başka bir görüntü çıkıyor: Mustafa Kemal Paşa’ya karşı İzmir’de hakikaten bir suikast hazırlığında bulunulduğu fakat İttihad ve Terakki’nin lider kadrosunun bu işle pek bir alákasının olmadığı ve suikast bahanesiyle ortadan kaldırıldıkları.../images/100/0x0/55eb6632f018fbb8f8be9e8e
BUNDAN tam 80 yıl öncesinin Temmuz ve Ağustos aylarının İzmir’i ile Ankara’sında sıra sıra darağaçları kuruldu ve 13 Temmuz ile 26 Ağustos günlerinde tam 17 kişi bu darağaçlarına çıkartılıp idam edildi.
Suçları, Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal’e karşı bir suikast hazırlığı içerisinde olmaktı. Tarihlere "İzmir Suikasti" diye geçen komploya karışmışlardı. Bir kısmı önce İzmir’deki İstiklál Mahkemesi’nde yargılanıp idam edildi, bir kısmının hayatları da Ankara’daki İstiklál Mahkemesi’nde yapılan muhakemeden sonra yine ipte noktalandı.
İdam edilenler arasında, suikast hazırlığı içerisinde fiilen bulunanların yanısıra düşükler, yani daha önceki iktidarın önde gelen bazı liderleri de vardı: Türkiye’nin kaderini 1914’ten itibaren 10 yıl boyunca elinde tutmuş olan İttihad ve Terakki’nin idarecileri... Meselá, İttihadçılar’ın Maliye Nazırı Cavid, Dahiliye Nazırı yani İçişleri Bakanı İsmail Canbolat ve partinin perde arkasındaki güçlerinden biri olan Doktor Názım Beyler...
AVRUPA’YA GİTTİLER
Türkiye’nin Birinci Dünya Savaşı’ndan mağlup çıkması üzerine, savaşın sorumlusu olan İttihadçılar’ın önde gelenleri memleketten ayrılıp Avrupa’ya gitmişlerdi. Bir kısmı Rusya’da yeni bir maceraya atılmış, Talát ve Cemal Paşalar gibi en önemli isimlerin hayatları ise teröristlerin kurşunlarıyla noktalanmıştı.
Cavid ve Doktor Názım Beyler, hayatlarını Avrupa sürgünüyle kurtaranlar arasındaydı. Cavid Bey, İsviçre’de; Doktor Názım da Almanya’da idi. İsmail Canbolat Bey ise İngilizler tarafından "savaş suçlusu" olarak tutuklandı, Malta’ya gönderildi, burada iki sene tutulduktan sonra serbest bırakıldı ve İtalya’ya yerleşti. Bu eski kader arkadaşlarının irtibatları hiç kopmadı, devamlı haberleştiler ve 1922’den itibaren üçü de Türkiye’ye döndüler. İsmail Canbolat, hattá, Ankara Meclisi’ne İstanbul Milletvekili olarak girdi.
Derken 1926’ya gelindi, tarihlere "İzmir Suikasti" diye geçen hadise yaşandı ve çok sayıda kişi, Mustafa Kemal Paşa’nın canına kıymaya yönelik bir komploya karıştıkları gerekçesiyle tutuklandı. Tutuklananlar arasında sıradan eşkıyanın yanısıra İstiklál Savaşı’nın meşhur kumandanları ve İttihadçılar da vardı. Duruşmalar önce İzmir’de yapıldı, 1926’nın 13 Temmuz’unda 13 kişi idama mahkûm oldu ve cezalar hemen o gün geceyarısından sonra şehrin değişik yerlerinde infaz edildi. Asılanlar arasında İsmail Canbolat Bey de vardı.
Yargılamalara daha sonra Ankara’da devam edildi ama dava artık başka bir yola girmiş ve eski rejimin önde gelenlerinin ortadan kaldırılması hálini almıştı. Yargılanan İttihadçılar hem suikast suçlamasından, hem de iktidar yıllarındaki uygulamalarından dolayı sorguya çekiliyorlardı. İstiklál Mahkemesi, Ankara’daki kararını 26 Ağustos’ta verdi ve bu defa önde gelen dört İttihadçı, eski Maliye Nazırı Cavid, Doktor Názım, Hilmi ve Nail Beyler de idama mahkûm oldular ve hemen o gece darağacına götürüldüler. Cavid Bey son söz olarak "Allah’ın láneti zalimin üstündedir. Zulümdür bu zulüm!", Doktor Názım ise "Yoook! Vallahi yok! Bu meselede hiçbir alákam, taksirim yok. Masumum!" demişti.
İstiklál Mahkemesi’nin savcısı Necib Ali Bey, idamını istediği İttihadçılar’ın suikasti Avrupa’da bulundukları sırada planladıklarını ve bu maksatla hiç durmadan mektuplaştıklarını iddia etmiş ama bu mektuplar aylar boyunca aranmalarına rağmen bulunamamıştı. Mektuplara ulaşılamayınca, bazı evlerde yapıldığı ortaya çıkan toplantılar suikast hazırlığı için káfi sayılmış ve mahkeme bu toplantıları suç delili kabul ederek eski İttihadçılar’ı idama göndermişti.
1926’da henüz üç yaşında olan Cumhuriyet rejiminin bütün emniyet güçlerini seferber ederek arattığı ama bir türlü ulaşamadığı bu mektupları bulmak, hadisenin üzerinden 70 küsur sene geçmesinden sonra, kapı kapı dolaşıp aramam sayesinde bana nasip oldu! Şimdi bir klasör içerisinde arşivimde bulunuyor ve ileri bir tarihte yayınlanmayı bekliyorlar.
BAHANE EDİLMİŞ GİBİ
Şimdilik şu kadarını söyleyeyim: Cavid, Doktor Názım ve İsmail Canbolat Beyler’in yazdıklarında Gazi Paşa’ya suikastle ilgili olarak ne tek bir söz, ne de bir ima vardı. Cavid Bey, arkadaşlarına Türkiye’den aldığı haberleri naklediyor, işittiklerini biraz hafif bir üslupla yazıyor, sonra da ekonomik yorumlar yapıyordu. Doktor Názım, Rusya’daki Müslümanlar’ın başlatacakları yeni bir "uyanıştan" sözediyordu; İsmail Canbolat ise "iş" derdindeydi: İtalya’da sürgündeydi, parasız kalmak üzereydi ve iş bulmak zorunda olduğunu yazıyordu.
Yandaki kutuda bu mektuplardan birini, İsmail Canbolat’ın Cavid Bey’e yazdıklarını okuyacaksınız. Diğer mektupların da hemen hepsi aynı şekilde ve mektupların ardından İstiklál Mahkemesi’nin zabıtlarını da okuduğunuzda, ortaya başka bir görüntü çıkıyor: Mustafa Kemal Paşa’ya karşı İzmir’de hakikaten bir suikast hazırlığında bulunulduğu ve girişimin son anda önlendiği ama İttihad ve Terakki’nin lider kadrosunun bu işle pek bir alákasının olmadığı ve suikast bahanesiyle ortadan kaldırıldıkları...
İdam edilmeden önce milletvekillerine borç para dağıtmıştı
İTTİHAD ve Terakki Partisi’nin Maliye Nazırı Cavid Bey, Kurtuluş Savaşı yıllarını Avrupa’da geçirmiş, daha sonra "Düyun-ı Umumiye"de, yani "Osmanlı Borçları İdaresi"nde çalışmaya başlamıştı.
Bende bulunan bazı belgeler, Cavid Bey’in Ankara Meclisi’ndeki milletvekillerine de kredi yahut borç para bulmaları konusunda yardım ettiğini gösteriyor. Borç almalarını sağladıkları arasında, 1853 ile 1925 yılları arasında yaşayan, Osmanlı İmparatorluğu’nun son resmi tarihçisi olan ve daha sonra Ankara Meclisi’nde milletvekilliği yapan Abdurrahman Şeref Bey de var.
Abdurrahman Şeref Bey, 26 Ağustos 1923 tarihinde Ankara’dan "Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyelerine Mahsustur" antetli bir káğıda Cavid Bey’e hitaben yazdığı bir mektupta yeni başkentte çektiği sıkıntıları anlattıktan sonra, aldığı borcun bir kısmını gönderdiğini söylüyor:
"Efendimiz,
Ağustos sonlarında seyahatten avdet buyurulacaktı. Sizin Avrupa seyhatiyle bizin Ankara seyahati arasında biraz fark olmalıdır. Burada bir odaya sığınmışız. ...Şikáyet edecek kadar rahatsız değilim. Hanımefendiye hürmetlerimi gönderirim. Ziraat Bankası vasıtasıyla taraf-ı álilerine yüz lira takdim ettim. Kalan kısmı da takdim olunacaktır. Teşekkürlerimin ve saygılarımın kabulünü rica ederim efendim hazretleri. 26 Ağustos 1923.
Abdurrahman Şeref"
Suikast yapacağı iddia edildiği sırada açlıkla boğuşuyordu
İTTİHAD ve Terakki Partisi’nin önde gelen isimlerinden olan İsmail Canbolat, Türkiye’de suikast ve karşı bir darbe hazırlığı içerisinde bulunduğunun iddia edildiği günlerde mali sıkıntılarla boğuşuyordu. İsmail Canbolat, 1922’nin 9 Nisan’ında o sırada Avrupa’da olan Cavid Bey’e gönderdiği mektupta parasızlıktan sözedip eski siyaset arkadaşından kendisine bir iş bulmasını istiyordu:
"Azizim,
Anlaşma ve arkasından da barış ihtimali artmakla beraber, aslında politika ile uğraşmama hakkındaki fikrim ve bilhassa şu andaki mali vaziyetim bir an evvel bir işe başlamamı gerektiriyor. Dolayısıyla, konuştuğumuz iş için lázım gelen girişimlerde bulunmanı rica ederim. ...Her ne lázımsa yaparsın. Paris’e mi, Brüksel’e mi gidip görüşmek lázım gelecektir, onu bana yazarsan ben de gidip görüşürüm. Belki Paris’te konuşur iken de söylemişsindir. Vaziyetimin haysiyet kırıcı olmaması gerekir. Diğer taraftan beş aşağı, beş yukarı uzlaşabiliriz. İzmir’in eski telgraf müdürü Ráná Bey, bu mali heyet ile temastadır. Bu bakımdan bilmem bir mahzur yaratır mı?
...Bekir Sami geldi, iki defa görüştüm. Mustafa Kemal’in artık barış yapmak fikrinde olduğunu söylüyor. ...Cahid Bey’e söylesen: Almanya’da Türkçe kitap bastırmak müdhiş surette pahalı imiş. ...Burada havalar az kapalı olmakla beraber káfi derecede sıcak. ...Polis komiseri ile görüştün mü?
İsmail Canbolat"
Müziğin büyük üstadı Arif Mardin Hazreti Muhammed’in soyundandı
Temmuz 09, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Modern müziğin New York’ta geçtiğimiz hafta vefat eden büyük ismi Arif Mardin’in ardından çok şey yazıldı ama tarihi bakımdan son derece önemli olan ailesinden hiç bahsedilmedi.
Arif Mardin, "Seyyid" idi, yani Hazreti Muhammed’in soyundan geliyordu. Eski isimleri "Azrakizádeler" olan Mardinler sonraki asırlarda Osmanlı aristokrasisinin önde gelen ulema ailelerinden biri olmuş ve aileden çok sayıda ilim adamı yetişmişti. İşte, Arif Mardin’in kökleri Hazreti Muhammed’e kadar uzanan ailesinin kısa öyküsü...
MODERN müziğin yarım asırdan buyana Amerika’da yaşayan çok önemli bir mensubu, Arif Mardin, geçtiğimiz hafta New York’ta vefat etti ve cenazesi geçen Çarşamba günü İstanbul’da toprağa verildi.
Vefatından sonra gazetelerde ve TV’lerde günlerce ondan bahsedildi ve müzikteki, özellikle de caz müziğindeki yeri anlatıldı. Norah Jones’tan Chaka Khan’a, Roberta Flack’tan Raul Midon’a kadar çok sayıda kişiyi keşfedip birer dünya starı yaptığı ve Türkiye’nin yüzünü ağartan büyük bir sanatçı olduğu söylendi.
Bunların hepsi doğruydu. Devlet, "dünya çapında Batı Müziği icracısı yetiştirebilmek" maksadıyla 70 küsur seneden buyana çaba göstermesine ve müzik politikamızın hep bu temel üzerinde inşa edilmesine rağmen hayal edilen müzisyen bir türlü çıkmamıştı. Ama, Arif Mardin devletin yapamadığını kendi başına yapmış ve klasik müzikte olmasa bile, modern müzikte, özellikle de cazda Batı dünyasının tanıdığı tek Türk müzisyen olmuştu.
Ben, Arif Mardin’in vefatından sonra hakkında yazılıp söylenenlere bakınca, onun tarihi bakımdan büyük önem taşıyan ailesinin gündeme hiç getirilmediğini farkettim.
Mardin ailesinden bahsetmeden önce, bir konuyu açıklamam lázım...
BİZİM ARİSTOKRATLARIMIZ
Bizde yaygın olan düşünceye göre Osmanlı Türkiyesi’nde "aristokrat" sınıfı yoktur, asırlar boyunca herşey padişahın iki dudağı arasından çıkan emre göre halledilmiştir, hükümdarın etrafında kim varsa "kul"dur ve güce sahip hiçbir aile çıkmamıştır.
Ama, işin aslı hiç de böyle değildir ve Osmanlı İmparatorluğu’nda hanedanın yanısıra asırlar boyu devam etmiş bir de aristokrasi varolmuştur! Bu aristokrasiyi, Osmanlı Devleti’nin kurulmasından önce Anadolu’nun hákimi olan Selçuklu İmparatorluğu’nun önemli ailelerine mensup olanlarla yine Anadolu’da hüküm sürmüş olan Akkoyunlu, Karakoyunlu, Karamanoğlu, Dánişmendli, Germiyanlı veya Artuklu gibi devletleri idare etmiş olanların torunları teşkil eder. Osmanlı İmparatorluğu’nda nesiller boyu devlet hizmetinde bulunmuş aileler de aristokrasiye mensupturlar ve saray, kendi aristokrasisinin yanısıra eski devlet sahiplerinin soyundan gelenlere de imparatorluğun idaresinde görev vermekte tereddüt etmemiştir.
Bizde gerçi Batı’daki "kont", "dük" yahut "marki" karşılığı asalet unvanları yoktur ama isimlerin sonunda yeralan "Ağa", "Bey", "Efendi" ve "Beyefendi" gibisinden sözlerin çoğu ve kişinin görevini gösteren bazı ibáreler, aslında bir statüye işaret ederler. Meselá bugün çoğu kişinin sarayın kapıcısı olduğunu zannettikleri "Kapıcıbaşı" aslında "saray názırı", padişahın siláhını taşıdığı sanılan "Siláhdar ağa" da "saray maraşalı"dır; "Kazasker", "Rikabdar Ağa" yahut "Mirahur" gibisinden rütbeler de aslında birer asalet unvanıdır.
MEDİNE’DEN GELDİLER
Osmanlı döneminin aristokrat aileleri bugün de devam ediyor ve mensupları artık birer Cumhuriyet vatandaşı olarak aramızda yaşıyorlar.
İşte, geçen haftaki vefatından sonra gündeme son derece önemli bir müzisyen olarak gelen Arif Mardin, böyle bir aileye mensuptu ve ailesinin Osmanlı aristokrasisinden olmasının yanısıra, bir özelliği daha vardı: Soyları Hazreti Muhammed’e kadar uzanıyordu, yani "Seyyid" idiler ve Hazreti Muhammed’in Kerbelá’da şehid edilen torunu Hazreti Hüseyin’in soyundan gelen Seyyid Hüseyin el Azrak’tan geliyorlardı.
Hüseyin el Azrak, Selçuklu İmparatorluğu zamanında ailesiyle beraber Medine’den ayrılıp Mardin’e yerleşecek, oğullarından birini Artuklu hükümdarının kızıyla evlendirecek ve Mardin ile Irak taraflarının önde gelen din álimleri, bu tarihten itibaren artık bu aileden çıkacaktı.
Aradan yine asırlar geçti ve Seyyid Hüseyin el Azrak’ın on üçüncü, Hazreti Hüseyin’in de 26. göbekten torunu olan 1816 doğumlu Yusuf Sıdkı Efendi, Mardin’den İstanbul’a göçetti ve zamanla dönemin şeyhülislamdan sonra gelen en yüksek dini görevi olan Anadolu Kazaskerliği’ne getirildi. Yine o zamana kadar "El Azrak" olan ailenin ismi, İstanbul’a gelişlerinden sonra "Mardini" oldu ve bu isim, zamanımızda "Mardin" halini aldı.
SİYASET YASAK, BAŞARI ŞART
Mardin ailesinden, son iki asırda çok önemli isimler yetişti. Arif Mardin’in ablası olan Betül Mardin’in her zaman söylediğine göre, ailenin her ferdi önemli bir iş yapmak zorundaydı. Siyasete atılmayacak, mecburi askerlik görevleri dışında orduya da girmeyecek ama mutlaka başarılı olacaklardı ve başarı, Mardiniler’de aile geleneğiydi. "Mardin" soyadını taşıyan hemen herkes bu geleneğe uydu ve kendi alanlarında önemli işler yaptılar.
İşte, bunlardan birkaçı: Medeni hukuk ordinaryüsü ve konusunda yarım asırdan buyana tek eser olan "Huzur Dersleri" isimli kitabın yazarı Ebululá Mardin, Kazasker Yusuf Sıdkı Efendi’nin oğluydu. Kazasker’in torunlarından Prof. Şerif Mardin, dünya çapında bir sosyolog oldu, bir diğer torun Arif Mardin zamanla modern müziğin en önemli isimlerinden biri kabul edildi, Arif Bey’in ablası Betül Mardin de Türkiye’yi "halkla ilişkiler" mesleğiyle tanıştırdı.
Ben, Arif Bey’in Türk sporuyla Türk denizciliğinin büyük ismi Yusuf Ziya Öniş’in kızı olan eşi Látife Hanım’a ve ablası sevgili Betül Mardin’e tekrar sabır temenni ediyorum.
Hazreti Muhammed’in soyundan gelen Arif Mardin’in pek gündeme gelmeyen aile bağlantıları, kısaca işte böyle. Peygamberin bir başka müzisyen torununun, Şerif Muhiddin Targan’ın öyküsü de yine bu sayfadaki kutuda...
Hazreti Muhammed’in bir diğer torunu da udun büyük üstadıydı
HAZRETİ Muhammed’in soyundan gelen "Seyyid" Arif Mardin’in vefatı, bana peygamberin musiki üstadı olan bir başka torununu, Şerif Muhiddin Targan’ı hatırlattı.
Şerif Muhiddin’in babası Ali Haydar Paşa "Mekke Şeriflerinin", yani imparatorluk zamanında Mekke’nin başında bulunan peygamber torunlarının sonuncusuydu ve Birinci Dünya Savaşı sırasında Arap isyanını başlatan Şerif Hüseyin ile kardeş torunuydu. Hüseyin, İstanbul’a başkaldırırken Ali Haydar Paşa devletine bağlı kalmış ve kuzenleri Ortadoğu tahtlarını daha sonra aralarında paylaşırlarken, o, Beyrut’ta münzevi bir hayat sürmüştü.
1892’de babasının Çamlıca’daki köşkünde doğan Şerif Muhiddin, zamanın en elit ve en entellektüel çevresinde yetişti, hukuk ve edebiyat fakültelerini bitirdi. Resim yapıyor, viyolonsel ve ud çalıyordu. Viyolonseli hocalardan öğrenmiş ama hiç ud dersi almamıştı.
Bir müddet Türkiye dışında sıkıntı içerisinde yaşadı, 1950’de hayatını Türk Müziği’nin en büyük kadın sesi olan Safiye Ayla ile birleştirdi ve dünyaya 1967’nin 13 Eylül’ünde veda etti. Çaldığı ud zamanla kendine mahsus bir ekol kabul edilecek ve sazını dünya standardlarına yükselten Şerif Muhiddin, İslam dünyasında "Rabbu’l-Ud" yani "Udun Tanrısı" diye tanınacaktı.
Hazreti Muhammed’in 37. göbekten gelen bu torununun ud icrasını merak edenler, bundan birkaç sene önce çıkan "Peygamber Torununun Müziği" isimli CD’yi dinleyebilirler.
’Efendi’deki hatalardan biri
Sırası gelmişken, yeni yayınlanan "Beyaz Müslümanlar’ın Büyük Sırrı. Efendi-2" isimli kitaptaki yanlışlardan birini, Mardinizádeler’in bir başka mensubu ile ilgili bir hatayı tashih edeyim: "Annesi Fransız bir Şeyh: Ömer Fevzi Mardin" başlığı altında anlatılan "Erzekîzáde" Ömer Fevzi Bey, (doğrusu "Azrakîzáde", yani "Mavioğulları" olacak) Jeanne de Neverley’in (bu ismin de doğrusu, "Julie de Niverlet" olacak) kızı Leylá Hanım’ın değil, önemli bir Kürt aşireti olan Bedirhánîler’den Zarife Hanım’ın oğludur. Leylá Hanım, Mehmed Arif Bey’in ikinci karısıdır, Ömer Fevzi Mardin ile bir alákası yoktur ve dolayısıyla, rahmetli Ömer Fevzi Bey’in kanında Fransızlık değil; Türklük, Araplık ve Kürtlük vardır.
Bizans’ın kuaför-imparatoru 100 bin dolara asalet unvanı dağıtıyor
Temmuz 16, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Güney Fransa’da yaşayan bir İtalyan kuaför, kendisini "Bizans İmparatoru" ilán etti. Asıl adı Enrico Vigo olan kuaför şimdi "İmparatorluk ve Krallık Majesteleri Üçüncü Henri de Vigo Aleramico Paleologo Canstantine" diye tantanalı bir isim kullanıyor ve bu ismi daha da tantanalı başka unvanlar takip ediyor.
Bizans’ın "yaşayan imparatoru" Üçüncü Henri, değişik memleketlerde o ülkenin zenginleriyle meşhur şahsiyetlerinin katıldığı ve giriş ücretinin gayet yüksek olduğu balolar tertip ediyor, on bin ile yüz bin dolar arasında bir mebláğ ödemeyi göze alanları "Bizans asili" ilán ediyor. İşin daha da garip tarafı, şimdi 88 yaşında olan bu kuaförü Malta Cumhurbaşkanı’nın kabul etmesi ve bazı İslam ülkelerinin Bizans balolarına katılan büyükelçilerinin de "Majesteleri Üçüncü Henri"ye saygılarını sunmaları.../images/100/0x0/55eb1090f018fbb8f8a8be8b
SON senelerde sayıları giderek artan halife adaylarımızın, ermişlerimizin ve mehdilerimizin arasında şimdilerde akıllara gelmeyecek saçmalıkta bir başka hevesli daha dahil oldu ve 86 yaşındaki İtalyan bir kuaför, kendini "Bizans İmparatoru" ilán etti. Milano doğumlu kuaför birkaç seneden buyana "İstanbul tahtının várisi" olduğunu iddia ediyor, Bizans kartallarıyla haçların altında davetler veiyor ve asalet unvanları dağıtıyor.
Asıl adı Enrico Vigo olan İtalyan kuaför, senelerden buyana "İmparatorluk ve Krallık Majesteleri Üçüncü Henri de Vigo Aleramico Paleologo Canstantine" diye tantanalı bir isim kullanıyor ve bu ismi, daha da tantanalı başka unvanlar takip ediyor:: "Bizans tahtının várisi, Paleolog Hanedanı’nın şefi; Aziz Yuhanna, Aziz Yorgo, Kostantinopol Haçı ve Bizans İmparatorluğu’nun Asya Yıldızı tarikatlerinin büyük üstadı"...
İşte, bu satırlar dolusu unvanın sahibi Üçüncü Henri, yahut asıl adıyla Enrico Vigo, Bizans’a 13. asrın ilk çeyreğinden 1453’ün 29 Mayıs’ındaki yıkılışına kadar hákim olan Paleolog Hanedanı’nın son imparatoru Konstantin’in tahta geçmeyen ve 1443’te ölen kardeşi Theodore Paleologos’un soyundan geldiği iddiasında. Tarihler, Paleologos hanedanının her ne kadar son imparatorun yeğeni Andreas Palaologos’un 1503’te ölmesiyle nihayete erdiğini yazıyorlarsa da, Majesteleri Üçüncü Henri ailenin devam ettiğini, 15. yüzyılın sonlarından itibaren Grek kimliğini terk edip İtalyanlaştığını ve bugünlere kadar geldiğini söylüyor, şeceresini de isimleri kayıtlarda hiçbir zaman várolmamış olan kişilere dayandırıyor.
İKİ KADINLA BERABER
Bizans’ın "yaşayan imparatoru" Üçüncü Henri 1918’de İtalya’nın Milano şehrinde doğmuş, Kral Umberto’nun sadık bir bendesi olmuş ama kralın İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra tahttan indirilmesi üzerine kendi ifadesiyle "halkın demokratik kararına saygı göstermiş", artık saray işlerini bırakıp iş hayatına atılmış. Derken, asaleti yüzlerce sene öncesine uzanan bir aileden geldiğini hatırlayıp "Bizans tahtının várisi" olduğunu ilán edivermiş. Üstelik bu işi yaparken kendisine bir de yardımcı bulmuş: Sara Kuo adındaki Çinli bir kadın... Enrico Vigo bütün bu oyunları "özel elçi" tayin edip "Lady" unvanını verdiği Sara Kuo ile beraber tezgáhlıyor, kendisinden çok genç olan Françoise adındaki bir Fransız kadını da yanında dolaştırıyor ve François’in "eşi", dolayısıyla da "Bizans Prensesi" olduğunu iddia ediyor.
Kuaför Enrico, birkaç seneden buyana değişik memleketlerde o ülkenin zenginleriyle meşhur şahsiyetlerinin iştirak ettiği ve giriş ücretinin gayet yüksek olduğu balolar tertip ediyor. Bu balolarda on bin ile yüz bin dolar arasında bir mebláğ ödemeyi göze alanlara "dük", "kont", "marki" yahut "şövalye" gibisinden asalet unvanları satıyor, yani bu zevátı "Bizans asili" ilán ediyor. Kazandığı parayı, yine kendi iddiasına göre hayır kurumlarına, özellikle de göz hastalıkları konusunda araştırma yapan merkezlere dağıtıyor! "Bizans asili" olma heveslilerinin başında ise, Uzakdoğulu zengin işadamları geliyor. Onlar talep ediyorlar, İtalyan kuaför de parayı vereni asil ilán ediyor!
Majesteleri Bizans İmparatoru, bütün bu işleri yaparken iddialarını hukuki zemine oturtmaya çalışmayı da ihmal etmiyor. Unvanlarını tasdik ettirmek için Avrupa’da dava üstüne dava açıyor ama henüz hiçbir davası karara bağlanmadığı halde, etrafa "Filánca memleketin yüksek mahkemesi Bizans tahtı üzerindeki haklarımı kabul etti" gibisinden açıklamalar gönderiyor. Ama, bu arada diğer düzmece prenslerle birbirlerine girdikleri de oluyor. Meselá, Bizans’ın gerçek prensinin kendisi olduğunu iddia eden Pietro Donato Paleologo Mastrogiovanni adındaki bir başka İtalyan, Enrico Vigo aleyhine Milano’da hálá devam eden bir sahtekárlık davası açıyor.
MERAKLISINA DUYURULUR
Servet sahibi ve asalet meraklısı bazı enayiler Bizans’ın hálá devam ettiğine inanıp 80 küsur yaşındaki İtalyan kuaföre para akıtmakta bir mahzur görmüyorlar diyelim... Ama iş bu kadarla da kalmıyor: Seksenlik sahtekárı ciddiye alıp kabul eden devlet adamları yahut davetlerine giden diplomatlar da var. Meselá, Malta Cumhurbaşkanı Guido de Marco, 2002 Kasım’ında "Majesteleri Bizans İmparatoru’nun özel elçisi" Sara Kuo’dan bir "Bizans nişanı" kabul etmekte hiçbir mahzur görmüyor, Endonezya’nın eski "first lady"si Ratna Dewi Sukarno bütün Bizans balolarının şeref misafiri oluyor ve bazı İslam ülkelerinin bu balolara katılan büyükelçileri de "Majesteleri Üçüncü Henri"ye saygılarını sunuyorlar.
Ben, dünyanın dört bir kıt’asında işte böyle bir oyun oynayan, üstelik müşteri de bulan 80 küsur yaşındaki bir sahtekárın mevcudiyetinden parası olan ama hayallerindeki asalete bir türlü kavuşamayan bizdeki bazı soyluluk meraklılarını haberdar etmek istedim... Majestelerinden bir senedir gerçi haber alamıyorum ama arayan herhalde bulur.
Sözlüklere musallat olan beyler! Kanuni’yi de sansür ediverin bari
TÜRK Dil Kurumu’nun Başkanı Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın kadını aşağılayan, kötüleyen ve ikinci sınıf gösteren deyimlerle atasözlerini sözlüklerden çıkartacaklarını söyledi.
Kararın saçmalığı hakkında gazetelerde günlerden buyana yazılıp çizildiği için, teşebbüsün ne kadar lüzumsuz, ne derece tuhaf ve nasıl bir işgüzarlık eseri olduğunu söyleyecek değilim. Ama, Türk Dil Kurumu’nun başındakilere dilde gerçek bir "temizlik" yapmaya niyetli iseler ve güçleri yeterse, sadece sözlükleri değil, birçok edebi ve tarihi eseri de sansür etmeleri gerektiğini hatırlatmakla yetineceğim.
Meselá, Türk Edebiyatı’nın eski devirlerde yaşamış çok önemli isimlerinin birçoğu, o devrin anlayışı yahut söyleyişi doğrultusunda kadınların aleyhinde sözler etmişlerdir. İlkönce yok edilmesi ve elyazmalarından mutlaka kazınması gereken beyit, Enderuni Fazıl’ın "Şairiz, fahişeler divanımıza giremez, böyle bir iş bize utanç verir" anlamına gelen "Şairiz, şeyn verir şánımıza / Giremez fahişe divanımıza" dediği meşhur beytidir. Bunu, Sümbülzade Vehbi’nin "Eli kınalı kadınlardan elini çek, zira erkeğe kanlı gömlek giydirirler" mánásına gelen "Dest-i hınná-zedelerden el çek / Giydirirler sana kanlı göynek" beyti yahut Lámii Çelebi’nin "Seni boyunca altına da gark etse, kahpeyi evinde tutma... Ona da, malına da lánet olsun! Malı da, kendisi de mel’un..." demek olan "Merd isen evde kahbeyi tutma / Ger boyunca batursa altuna / Lánet olsun ána ve máline de / Máli mel’un, kendi de mel’une" kıt’ası ve daha yüzlerce şiir takip etmelidir.
Temizliğin sadece edebi eserlerde değil, tarih kitaplarında, hattá arşiv belgelerinde de yapılması gerekir. Zira bu kitaplarla belgeler şimdi ayıp kabul edilen bazı sözlerle doludur.
İşte, binlerce benzeri olan ve Dil Kurumu’ndaki işgüzarların sansürünü yahut imhasını bekleyen böyle belgelerden bir örnek:
Günümüzde bambaşka bir mánáda, erkeklik organı karşılığı olarak kullanılan "y...k" sözü eski Türkçe’de "siláh" demektir, asırlar öncesinden kalma metinlerde çok sık geçer. Kelime, şimdi Osmanlı Arşivleri’nde bulunan "Mühimme Defterleri"nin "3" numaralısındaki 411. sayılı hüküm olan ve yukarıda fotoğrafını gördüğünüz belgede de birkaç defa kullanılmıştır.
Kanuni Sultan Süleyman zamanında, 1559’un 6 Ekim’inde Manisa, Muğla ve Aydın kadılarına gönderilen bu emirde, medrese talebesinden bazılarının ellerinde "y...k"ları olduğu halde pazar yerlerini bastıkları ve malları yağmalayıp bazı kişileri kaçırdıklarının haber alındığı söyleniyor, sonra "Bu ’y...k’lı eşkıyanın hakkından gelesiniz" buyuruluyor!
Haydi, hazır eliniz deymişken bu eserleri ve belgeleri de temizleyiverin beyler! Dilciliği sözlükleri sansürleyip dili fakirleştirme olarak algılayan ama seksen seneden buyana Türkçe’nin etimolojik sözlüğünü bir türlü hazırlayamayan, hemen her toplantısında bir öncekiyle çelişen kurallar getirip imláyı içinden çıkılmaz hále sokan, şapka işaretlerini bile bir koyup bir kaldıran, bileşik kelimelerin birarada mı yoksa ayrı mı yazılması gerektiği konusunda bile devamlı karar değiştiren allámelere yakışan iş, budur! Gücünüz yetiyorsa, değiştirin!
Abdülhamid’in Washington elçisi Lübnan’ı verip Suriye’ye cumhurbaşkanı olmuştu
Temmuz 23, 2006 00:017dk okuma
Paylaş
Devlet olarak 1940’lara kadar várolmayan Lübnan’ın ortaya çıkış macerasını bilmem hiç merak ettiniz mi? İşte, hadisenin kısa öyküsü:
Lübnan’ı, İkinci Abdülhamid’in en yakın adamı Arap İzzet Paşa’nın oğlu olan ve Osmanlı İmparatorluğu’nun bir dönem Washington Büyükelçiliği’ni yapan Mehmed Ali Bey yarattı. Abdülhamid’in 1909’da tahttan indirilmesinden sonra Şam’a yerleşen Mehmed Ali Bey, 1932’de Suriye’ye cumhurbaşkanı oldu ve 1936’da Fransızlar’ın baskısıyla Lübnan’ın Suriye’den ayrılıp ayrı bir devlet haline gelmesini kabul etti. Mehmed Ali Bey, bu yüzden bazı Suriyeliler tarafından hiç de hoş olmayan bir şekilde suçlandı ama Fransızlar ile yaptığı anlaşma bizim işimize yaradı ve Hatay’ın /images/100/0x0/55eb23a4f018fbb8f8adc884topraklarımıza katılmasını, anlaşmanın bazı maddelerini hukuki dayanak yaparak sağlamıştık.
HAFTALARDAN buyana dünya gündeminin ilk sırasında yeralan Lübnan’ın geçmişini acaba hiç merak ettiğiniz oldu mu? Lübnan’ı 1970’li senelerden buyana bir türlü terketmeyen kanın ve gözyaşının gerisinde nelerin bulunduğunu hiç düşündünüz mü?
Ortadoğu’da asırlar boyunca "Lübnan" diye bir ülke, "Lübnanlı" diye bir millet yoktu ve bölge, Suriye’nin uzantısı kabul edilirdi. Ama tarih İstanbul’dan Washington’a, oradan Kahire’ye ve nihayet Şam’a uzanan ardarda cilveler yaptı ve Lübnan, bu cilvelerin neticesinde doğdu.
İşte, Lübnan’ın yaratılış öyküsü:
İkinci Abdülhamid’in iktidar yıllarında, hükümdardan sonra gelen en güçlü kişi, padişahın sırdaşı İzzet Holo Paşa idi.
Tarihlere "Arap İzzet" diye geçen İzzet Holo Paşa, Şam’da 1852’de doğmuştu ve kanında Araplıktan Kürtlüğe, Çerkeslikten Türklüğe kadar imparatorluğun hemen her unsurunun özelliklerini taşıyordu. Çok iyi bir tahsil gördü, 1890’lı senelerde Abdülhamid tarafından saraya alındı, zamanla hükümdarın en güvendiği adamı oldu. Padişahın dış dünya ile temasının sağlanması, memlekette olup bitenler hakkında haberdar edilmesi ve devlet birimleri arasında koordinasyon gibi işlerin yanısıra hükümdarın gizli yahut pek etik olmayan temaslarını da senelerce o yürüttü.
Derken, Türkiye’de meşrutiyet ilán edildi, arkasından 31 Mart olayı yaşandı ve Abdülhamid 1909’da tahtından indirilip sürgüne gönderildi. Sabık hükümdarın yakınlarının hayatları tehlike altındaydı ve İzzet Paşa da eski devrin birçok ileri geleninin yaptığını yapıp Türkiye’yi terketti. Önce Avrupa’ya gitti, oradan Mısır’a geçti, büyük bir servete sahip olduğu için hiç sıkıntı çekmedi, hep refah içerisinde yaşadı ve hayattan 1924’te, Kahire’de ayrıldı.
BAŞKA VATANDAŞLIKLAR
İzzet Paşa’nın değişik hanımlardan 17 çocuğu olmuş ama bunların dördü hayatta kalabilmişti. Paşa hayatının sonuna kadar Türk vatandaşlığını muhafaza etmişti ama değişik memleketlere giden çocukları, imparatorluğun yıkılması üzerine bulundukları ülkelerin vatandaşlıklarını aldılar.
Paşa’nın büyük oğlu Mehmed Ali Bey, Suriye’de yaşıyordu ve oranın teb’asına geçti. 1867’de Şam’da doğmuş, Abdülhamid’n iktidar senelerinde bir ara Osmanlı İmparatorluğu’nun Washington Büyükelçiliği’ni yapmıştı. Ortadoğu’nun 1918’de elimizden çıkmasından hemen sonra Suriye’nin Maliye Bakanı oldu ve 1932’de cumhurbaşkanı seçildi.
Mehmed Ali Bey’in başkanlığı sırasında, Suriye karmakarışıktı. İngiltere ile Fransa, Dünya Savaşı’ndan sonra elimizden çıkan Ortadoğu’yu kendi aralarında taksim etmişler; petrol bölgesi Irak İngilizler’e, ticaret merkezi Suriye de Fransızlar’a düşmüştü. Suriye’yi asırlar önceki Haçlı Seferleri’nden itibaren kendisine ait kabul eden Fransa artık oraların efendisiydi ve hákimiyetini uzun zaman devam ettirebilmek için sınırlarda bazı değişiklikler yapması gerekiyordu.
Bu değişiklik, o zamana kadar devlet olarak varolmayan Lübnan’ın müstakil bir hále getirilmesiydi. Fransızlar, Suriyeliler’in kendi toprakları olarak gördükleri Lübnan için 1926’nın 23 Mayıs’ında bir anayasa hazırladılar. Lübnan, Fransız idaresinden sonra artık bağımsız bir devlet olacaktı.
Fransa’nın kararı, Suriye’yi karıştırdı. Eski Suriye Krallığı’nın ve Emevi İmparatorluğu’nun várisi olduklarına inanan Arap entellektüeller yeni bir devlete karşı çıkıyorlardı. Bu entellektüellerden Anton Saade’nin ortaya attığı ve bir hayli taraftar bulan "Büyük Suriye" hayali Hatay’dan başlayıp Sina Yarımadası’na ve Süveyş Kanalı’na, Akabe Körfezi’nden Kıbrıs’a, oradan da Basra Körfezi’ne uzanıyordu.
KRALI GÖNDERDİLER
Arap entellektüeller bu hayalin peşindeyken. Lübnan’ın Hristiyan halkı Fransa’nın yanında yeraldı. Birinci Dünya Savaşı yıllarında bize karşı Arap isyanını başlatan Şerif Hüseyin’in oğlu olan ve Fransa’nın Suriye’ye kral yaptığı Faysal da Lübnan’ın ayrılmasına karşı çıkınca tahtından indirilip İngiltere’ye sürgüne gönderildi.
Tartışmalar ve mücadeleler senelerce hiç kesilmeden devam etti, Arap İzzet Paşa’nın oğlu Mehmed Ali Bey, yahut oradaki ismiyle "Muhammed Ali Bey el-Ábid", 1932’nin 11 Haziran’ında Suriye Cumhurbaşkanı oldu ve 1934’te Fransızlar ile bağımsızlık konusunu görüşmeye başladı. Anlaşma taslağı tamamen Fransa’nın çıkarlarına göre hazırlanmıştı, buna göre Lübnan ayrı bir devlet olacak, Suriye’nin bazı kısımları Fransız kontrolünde bulunacak, Hatay’a ve Cebel bölgesine ayrı bir statü verilecekti.
FRANSA’YA YERLEŞTİ
Mehmed Ali Bey’in Lübnan’ın Suriye’den ayrılmasını kabul etmesi üzerine, Şam daha da karıştı, anlaşmaya karşı çıkanlar "Ulusal Cephe" adını verdikleri bir muhalefet grubu kurdular. Cephe’nin halkı sokaklara dökmesi genel grevler ilán etmesi, Suriye’deki manda idaresini sıkıntıya sokunca, Paris, Ulusal Cephe’yi muhatap kabul etmek zorunda kaldı. 1936 Eylül’ünde Paris’te varılan ve Suriye’ye kademeli bir bağımsızlık veren anlaşmayı Ulusal Cephe’nin lideri Haşim el-Attasi imzalayacak ama Fransızlar’ın Mehmed Ali Bey’den kopardıkları Lübnan, bu anlaşmaya göre bağımsız bir devlet olacaktı.
Paris Anlaşması’ndan sonra yaşananları da kısaca anlatayım: Mehmed Ali Bey’in görev süresi, anlaşmanın imzalanmasından üç ay sonra nihayete erdi ve Suriye Cumhurbaşkanlığı’na Haşim el-Attasi geldi. Sabık Cumhurbaşkanı Mehmed Ali Bey, Suriye’yi bırakıp Güney Fransa’nın Nice şehrine yerleşti, orada refah içerisinde yaşadı ve 1939’da Nice’de öldü. Suriyeliler, daha önceleri "Lübnan’ı satmakla" suçladıkları eski başkanlarının cenazesini Şam’a götürüp büyük bir devlet töreniyle defnettiler. Fransa’nın bütün bu anlaşmalara rağmen bölgeyi boşaltması seneler alacak ve son Fransız askeri, Suriye ile Lübnan’ı 1946’da terkedecekti.
İşte, günlerden buyana İsrail bombalarının vurduğu Lübnan, Mehmed Ali Bey’in desteğiyle ama büyük kavgalar neticesinde, böyle kurulmuştu. Suriye’nin Lübnan’ı kendi toprağı görmesi ve bazı bölgelerini birkaç ay öncesine kadar işgal altında tutmasının sebebi de bu "Büyük Suriye" hayaliydi.
Mehmed Ali Bey, Lübnan’ın kuruluşuna karşı çıkmadığı için bazı Suriyeliler tarafından bugün bile hoş olmayan bir şekilde yádediliyor. Ama, onun Fransızlar’ın baskısıyla kabul ettiği Paris Anlaşması’nın Türkiye’nin ne kadar işine yaradığını da bizler pek bilmiyoruz: Abdülhamid’in sırdaşı Arap İzzet Paşa’nın oğlu Mehmed Ali Bey, Paris Anlaşması’nı kabul ederken eski vatanı Türkiye’ye farkında olmadan büyük bir hizmette bulunmuştu, zira, Hatay’ın topraklarımıza katılmasını bu anlaşmanın bazı maddelerini lehimize hukuki dayanak yaparak sağlamıştık.
Enver Paşa’nın torunu: Sarıkamış’ın sorumluluğu dedeme aitse, Çanakkale’nin şerefi de ona aittir!
SARIKAMIŞ’ta 1914 Aralık’ında yaşanan ama az kişinin bildiği ve ders kitaplarında bile yeralmamış olan bir facia, Türk kalp cerrahisinin çok önemli ismi Prof. Dr. Bingür Sönmez’in seneler süren gayretleri neticesinde sık sık gündeme geliyor.
"90 bin şehid" sloganıyla hatırlanan Sarıkamış faciasından, geçtiğimiz günlerde açılışı yapılan şehit anıtı münasebetiyle bu hafta yine bahsedildi. Ama bu işi yaparken geleneksel "ifrat-tefrit" ádetimizden bir türlü sıyrılamadık ve bazı gazetelerde, 1914’teki harekátın mimarı Enver Paşa’nın ne kadar basiretsiz ve sorumsuz olduğu yolunda yazılar çıktı.
Bu yazılar, Enver Paşa’nın torunu, yani Paşa’nın bir zamanlar benim de kimya hocam olan küçük kızı rahmetli Türkán Mayatepek’in oğlu Osman Mayatepek’i haklı olarak rahatsız etmişti. Osman Bey’den, konuyla ilgili bir mektup aldım. Sarıkamış konusunda bazı gerçeklerin abartıldığını söylüyor ve mektubunu mümkünse yayınlamamı istiyordu.
Osman Mayatepek’in mektubunun bazı bölümlerini aşağıda veriyorum:
"...Tarihçiliğin temeli, objektif olmaktır. Tarih söylentilerle değil, gerçekler ve inanılır belgeler vasıtasıyla yazılır.
Ben, Prof. Bingür Sönmez’in Sarıkamış’ta trajik bir şekilde noktalanmış olan hayatlar konusundaki iyi niyetinden asla şüphe etmiyorum. Ama, basının ilgisini çeken ’Sarıkamış’ta donarak can veren 90 bin kişi’ sloganının gerçeklerden uzak kaldığını da hatırlatmak istiyorum.
Unutmamamız gereken husus, Allahüekber Dağları’nda donarak yahut tifüse yenilerek şehid düşen askerlerimizin sayısının 25 bin ile 40 bin arasında bulunduğudur. Bu sayı bile çok büyük bir trajedidir, ancak, Sarıkamış’taki Üçüncü Ordu’nun toplam asker sayısı 118 bin, muharip sayısı da 75 bindir. 75 bin savaşçıya sahip bir ordu nasıl olur da 90 bin şehid verebilir? Ordu Kumandanı Hafız Hakkı Paşa’nın emirleri dinlemeyerek kendi başına giriştiği bir başka harekát neticesinde yaşanan feláketten dedem Enver Paşa nasıl sorumlu tutulabilir?
Bu ’90 bin şehid’ iddiası, Şerif Köprülü tarafından 1922’de ortaya atılmış ve o günlerde devletten de destek bulmuştur. İddia, o sırada Batum’da bulunan ve Türkiye’ye dönüş imkánları arayan dedem Enver Paşa’nın aleyhinde kullanılırken yine dedemle ilgili olarak Bolşevikliğe kadar uzanan başka suçlamalar da gündeme getirilmiştir ve bütün bunların sebebi, devrin siyasi gelişmeleridir.
Bütün bu ifadeleri, büyükbabamı koruma dürtüsüyle kaleme aldığımı düşünebilirsiniz. Ama, cedlerimize sahip çıkmamız bizde bir gelenektir ve iddiaların gerçeklere değil de söylentilere dayanması durumunda bu iş zaten bir görev hálini alır.
Dolayısıyla, bir konuyu daha gündeme getirmek istiyorum: Sarıkamış feláketinin sorumluluğu Osmanlı Orduları’nın fiili başkumandanı Enver Paşa’ya ait ise, Çanakkale Zaferi’nin şerefi de aynı şekilde ona aittir. Zira, her iki muharebe sırasında, ordunun başkumandanı odur!
Vatanları uğruna şehid olan kahramanlarımızın ruhları için dua ederken, tarihi tarihçilere bırakalım. Bizleri, gerçekler konusunda tarihçiler aydınlatsın ve şanlı bir geçmişi söylentilerin, dedikoduların ve tahminlerin örtmesinden kaçınalım."
Maço Ortadoğu’nun sınırlarını bir kadın çizmişti, bugün de kadınlar çiziyor
Temmuz 30, 2006 02:266dk okuma
Paylaş
Amerikan Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice, hafta içerisinde Türkiye’yi de yakından ilgilendiren son derece önemli bir demeç verdi ve "Yeni bir Ortadoğu’nun zamanı geldi" dedi.
Haberin Devamı
Rice’ın sözleri, bana bundan 85 sene önce aynı sözleri eden ve sadece konuşmakla kalmayıp söylediklerini hayata geçiren bir başka kadını, Gertrude Bell’i hatırlattı. 1868’de doğan ve 1926’da intihar eden Gertrude Bell, İngiliz istihbarat tarihinin en önemli isimlerindendi ve Ortadoğu’daki bugünkü sınırların büyük kısmı, 1920’li senelerde onun tarafından çizilmişti. Erkeklerin hákimiyetindeki maço Ortadoğu’nun sınırlarını bugün bir başka kadının, Condoleezza Rice’ın zorlamasına "mákus talih" mi, yoksa başka bir şey mi denir, bilmiyorum.
İSRAİL’in Lübnan operasyonu şiddetli bir şekilde devam ederken hafta içerisinde bölgeye giden Amerikan Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice son zamanların belki de en önemli demecini verdi ve "Yeni bir /images/100/0x0/55eaf9d7f018fbb8f8a2dfa2Ortadoğu’nun zamanı geldi" dedi.
Haberin Devamı
Tami Ön Ödemeli Kart
Tami
2025 yılında Türkiye’de 65–180 m² çelik evlerin ortalama fiyatları ve temel özellikleri hakkında bilgilendirme
Map in Pocket
by Taboola
Rice’ın sözleri, bana bundan 85 sene önce aynı sözleri eden ve sadece konuşmakla kalmayıp söylediklerini hayata geçiren bir başka kadını, Gertrude Bell’i hatırlattı.
Çoğumuzun pek bilmediği Gertrude Bell’in, yahut tam adıyla Gertrude Margaret Lowthian Bell’in kim olduğunu ve ne işler yaptığını kısa bir şekilde söyleyeyim: İngiliz’dir, mesleği arkeologluktur, aynı zamanda tarihçi, bilgin sayılabilecek bir edebiyat uzmanı, en az yedi lisan konuşan bir dilci ve bütün bunların ötesinde de bir istihbaratçıdır ve asırlardan buyana erkeklerin egemenliğinde olan Ortadoğu’daki bugünkü sınırların büyük kısmı, 1920’li senelerde Gertrude Bell tarafından çizilmiştir.
Gertrude Bell’i, şimdi daha yakından tanıyalım:
1868’de İngiltere’de, Durham County’de doğdu. Safkan bir İngiliz aileden geliyordu ve annesi öldüğü zaman, dört yaşındaydı. Üvey annesi Florance zamanının meşhur bir ressamıydı, oyun da yazıyordu ve Gertrude’un iyi yetişmesi bu üvey annenin eseriydi.
ÜVEY ANNE DESTEĞİ
Kraliçe Viktorya zamanının sıkı kurallarına bağlı olan babasına göre, liseyi bitirmiş kızların üniversiteye gitmelerine lüzum yoktu, zira birer leydi olarak evlerinde oturmaları gerekirdi. Meslek sahibi olmak isteyen Gertrude’un üniversiteye gitmesini üvey annesi sağladı. Oxford’a girdi, tarih, coğrafya ve arkeoloji okudu ve Oxford’u şeref derecesiyle bitiren ilk kadın olarak üniversitenin tarihine geçti. 25 yaşına geldiğinde Fransızca, Almanca, Arapça, Farsça, Türkçe, Çince ve Japonca öğrenmiş; Ortadoğu’nun birçok bölgesini karış karış gezmişti ve İran’ın milli şairi Şirazlı Hafız’ın Divan’ını da İngilizce’ye çevirip yayınlamıştı.
Haberin Devamı
O devirde İngiliz arkeologların, dilbilimcilerin ve eski Mısır uzmanlarının çoğu "ek iş" olarak İngiliz istihbarat servislerinde çalışırlardı. İngiliz istihbaratı, memleketin bu en önemli üniversitesini şeref páyesiyle bitiren genç kızla hemen temas kurup kadrosuna aldı. Gertrude Bell, mesleki faaliyetleri sırasında aynı zamanda "Majestelerinin Haberalma Örgütü" için çalışacak ve bu çalışması daha sonra resmi vazifesi olacaktı.
İyi bir istihbaratçının dünyayı gezip tanıması gerekiyordu ve iki defa dünya turu yaptı. Bir ara İran’a giden bir arkeoloji heyetine katıldı, 1899’da Arapça’sını geliştirmesi için Kudüs’e gönderildi ve o zamana kadar yapılmamış bir iş yaptı: Kudüs civarındaki Arap arkeolojik mekánlarının haritasını yayınladı. Bu yayınla artık önemli bir Ortadoğu arkeoloğu kabul edilmiş ve istihbaratçılıktaki kıymeti de artmıştı.
Haberin Devamı
Rehberi Ankara Prefabrik ve Çelik Ev Fiyatları
toppoptoday
Rehberi Türkiye’de 2025 prefabrik, çelik ve konteyner ev fiyatlarına genel bakış
Map in Pocket
by Taboola
Gertrude Bell, 1902’den sonra defalarca Türkiye’ye geldi ve Anadolu’daki arkeolojik kazılara katıldı ama asıl önemli işlerini Birinci Dünya Savaşı sonrasında yapacaktı.
Savaşın ilk aylarında, görevi Araplar’ın bize karşı başlattıkları isyanı genişletmek ve idare etmek olan Kahire’deki "Arap Bürosu"nda vazifelendirildi. Burada, Arap isyanının bizde daha ziyade hakkındaki tecavüz söylentileri ile tanınan baş aktörü "Arabistanlı Lawrence"ın patronu gibiydi.
Gertrude Bell, 1918’de Kahire’den Irak’a gönderildi, Bağdat ve Basra taraflarında "siyasi memur" olarak bulundu. 1920’de, artık tamamen İngiliz kontrolü altına girmiş olan Irak’taki İngiliz Yüksek Komisyonu’nun Ortadoğu Sekreteri idi ve Winston Churchill’in desteğini de sağlamıştı.
Haberin Devamı
KRALI KENDİ SEÇTİ
Londra, Condoleezza Rice’ın bugün aklından geçeni o zaman yapıp Ortadoğu haritasına yeni bir şekil verme zamanının geldiğini farkedince, işin bir kısmını halletmek Gertrude Bell’e düştü. 1921’de Kahire’de bir "Ortadoğu Konferansı" topladı ve Irak’ın sınırlarını işte bu toplantı sırasında kendi başına çizdi.
Sırada, yeni kurulan bu memleketin başına kimin geçeceği meselesi vardı ve Irak’ın ilk kralını da Gertrude Bell tayin etti: Arap isyanını başlatan Şerif Hüseyin’in oğlu olan ve daha önceleri Suriye tahtına çıkan ama Fransızlar tarafından kapıdışarı edilen Faysal’ı...
Irak artık İngiltere himayesinde bir devlet olmuştu ve ismi Arap dünyasında efsane hálini alan Gertrude Bell, siyasi kariyerini tamamladığını hissediyordu. Araplar arasında "Çölün Kızı" yahut "Irak’ın taçsız kraliçesi" diye biliniyordu ama niyeti asıl mesleği olan arkeolojiye dönmekti.
Hayatının geri kalan kısmını mesleğine verdi, Irak’ın ilk eski eserler genel müdürü oldu ve üç yıl gece-gündüz demeden çalışıp Bağdat’ta Mezopotamya medeniyetinin en önemli eski eser merkezlerinden biri olan bir müze kurdu. 2003’teki Amerikan işgali sırasında bir güzel yağmalanan müze, Gertrude Bell’in eseri olan işte bu müzeydi.
ÇÖLLERİN KRALİÇESİ
"Çöl Kraliçesi" hayallerini bir bir gerçekleştirmişti ama yapayalnızdı ve bunalımdaydı. 1926’nın 12 Haziran’ında uyuyabilmek için fazla miktarda sakinleştirici alıp yatağına girdi ama bir daha kalkamadı. Iraklılar, kendilerine bir memleket yaratmış olan Gertrude Bell için muazzam bir tören yaptılar ve cenazesini Bağdat’a defnettiler.
Gertrude Bell, mirasını Irak’ta bir "Arkeo-loji Enstitüsü" kurulması için bir vakfa bırakmış, seneler boyu çektiği fotoğraflardan ve binlerce belgeden meydana gelen arşivini de İngiltere’deki Newcastle Üniversitesi’ne bağışlamıştı. Vasiyeti hemen yerine getirildi. İstediği enstitü kuruldu, hatıraları yayınlandı ve babasına yazdığı binlerce mektupla onbinlerce belgeden oluşan arşivi de araştırmacıların hizmetine açıldı.
Bundan 85 sene önce bir kadın tarafından çizilen erkeklerin hákimiyetindeki maço Ortadoğu’nun sınırlarını bugün bir başka kadın, Condoleezza Rice zorluyor. Buna "mákus talih" mi, yoksa başka bir şey mi denir, bilmiyorum.
Nihayet bunu da gördük! 400 yıllık minyatürleri bile sansür ettiler
MİNYATÜR, klasik sanatlarımızın çok önemli bir parçasıdır. Tasvirin yasak kabul edildiği İslam ve Osmanlı dünyasında resmin yerini tutmuş ve geçmişin görüntüleri, bugünlere şimdi elyazması kitaplıklarında muhafaza edilen minyatür albümleri ve minyatürlü eserler sayesinde gelebilmiştir.
Türkiye’de geçtiğimiz günlerde yayıncılık ve sanat tarihi konusunda bugüne kadar rastlanmamış bir garabet yaşandı, 16. yüzyıldan kalan ve tarihi bakımdan son derece önem taşıyan bir minyatürlü eser, Ásafi Dal Mehmed Çelebi’nin "Şecáatnáme" isimli eseri tuhaf ve zavallı bir zihniyetin saldırısına uğrayıp sansür edildi.
"Şecáatnáme", 16. yüzyılın sonlarında yazılmış ve o devrin çok önemli kumandanlarından olan Özdemiroğlu Osman Paşa’nın İran Seferi’ni anlatan minyatürlü bir eserdi. Çok güzel bir nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde muhafaza ediliyordu ve "Çamlıca" isimli bir yayınevi, geçtiğimiz günlerde bu elyazması nüshasının tıpkıbasımını yayınladı.
Ama ne yayın! Bundan 400 küsur sene yapılmış minyatürler sansürlenmişti! Kadınların bulunduğu kimi çizimler bilgisayarla değiştirilmiş, hattá sadece kadın çizimleri değil, başka tarihi görüntüler bile tanınmaz hále getirilmiş, minyatürler baştan aşağı tahrip edilmiş, kesilmiş yahut alákasız ilávelere uğramıştı.
Meselá, orijinal yazmanın 67.b "varak" yani yaprak numaralı sayfasındaki minyatüre iki defa tecavüz edilmişti. Asıl minyatürde bir kadına sarılmış görünen Ádil Giray’ın yanındaki kadın yayında yokedilmiş, Ádil Giray güdük bir halde bırakılmıştı. Aynı sayfanın sağ üst köşesinde görünen sarılmış bir başka çift de teke indirilmiş ve yokedilen tabii ki, kadın olmuştu!
Sansür, bu tuhaf yayında sadece kadınlara değil, tarihi olaylara da tatbik edilmişti. Meselá, Bakü’de yakalanan bir casusun diri diri yakılmasını gösteren 123.b numaralı varaktaki minyatür de kesilip biçilmiş, ateşler yokedilmiş ve yerde oturan bir adamın kafasına tavayla vurulmasını andıran tuhaf bir görüntü ortaya çıkmıştı. Makaslamanın sebebi de, minyatürün bugün bazı çevrelerin her nedense övünme vesilesi haline getirip sık sık tekrarladıkları "İnsan yakmak Hristiyan dünyasında vardır, İslam’da yoktur" teránesine uymamasıydı. Binlerce Hurufi, sanki Fatih Sultan Mehmed’in emriyle Edirne’de yakılmamış gibi...
Bunlar, "Osmanlı tarihinin kaynaklarını yayınlama" iddiasıyla ortaya çıkan "Çamlıca" isimli yayınevinin Şecáatnáme’ye reva gördükleri zulmün sadece bir kısmı ve yayın, böyle daha birçok rezaletle dolu. Kitabın girişinde eser hakkında bir araştırması bulunan Prof. Dr. Abdülkadir Özcan’ın yaptığı vezin hataları ve böyle bir yayında isminin kullanılmasına izin vermesi de işin başka tarafı...
İşte "geçmişimiz", "hayat tarzımız" yahut "milli değerlerimiz" teránelerinin kültürümüzü getirdiği noktanın özeti: Dört asır önceki masum çizimlere bile tahammül gösteremeyen, bunları hazmedemeyip anlamayan ve koskoca bir imparatorluk kültürünü sığ bir "köy İslám’ı" şablonuna sıkıştırmaya çalışan zavallı bir zihniyet... Şairin dediği gibi "Gáh olur gurbet vatan, gáhi vatan gurbetlenir"!
Yüzme İhtisas’ın bulunduğu yalı daha önce başka ihtisasların mekánıydı
Ağustos 06, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Ortaköy’de senelerdir İstanbul Yüzme İhtisas Kulübü tarafından kullanılan ve kira sözleşmesi sona eren Hatice Sultan Yalısı’nın boşaltılması tartışması devam ediyor.
Basında geniş şekilde yer bulan tartışmanın mekánı Hatice Sultan Yalısı ile hemen yanındaki Naime Sultan Yalısı, bundan 102 sene önce de dillere düşmüştü ama o zamanki tartışmaların sebebi, yalılarda yaşanan bir aşk skandalıydı. Beşinci Murad’ın kızı Hatice Sultan ile komşusu ve kuzeni olan Naime Sultan’ın kocası Kemaleddin Paşa arasında yaşanan yasak aşk, zamanın hükümdarı İkinci Abdülhamid tarafından son derece sert biçimde cezalandırılmış, talihsizlik bu kadarla da kalmamış ve seneler sonra sürgüne giden her iki padişah kızının hayatı, feláketle noktalanmıştı.
ORTAKÖY’de senelerdir İstanbul Yüzme İhtisas Kulübü tarafından kullanılan Hatice Sultan Yalısı’nın bir kısmı, devlet ile kulüp arasındaki kira sözleşmesinin sona erip yenilenmemesi üzerine, geçen hafta polis vasıtasıyla olaylı bir şekilde boşaltıldı.
Önce, kontratı biten bir kiracının kiraladığı yeri sanki sahibi imişçesine benimseyip tahliye etmekte direnmesinin ve "Yüzme hakkımız, söke söke alırız" gibisinden sloganlarla gösteri düzenlemesinin sebebini bir türlü anlayamadığımı söyleyip, basında haftalardan buyana devam eden bir yanlışı düzelteyim: Beşinci Murad’ın kızı Hatice Sultan’ın yalısı ile yanında bulunan ve ilkokul olarak kullanılırken birkaç sene önce önce uğradığı yangın neticesinde sadece iskeleti kalan ve yine Beşinci Murad’ın kızı Fehime Sultan’a ait olduğu söylenen yalının turistik tesis yapılmaları şartıyla satışa çıkartılacakları yolundaki haberlerdeki hatayı...
Hatice Sultan Yalısı’nın yanında bulunan ve yanan yalı Fehime Sultan’a değil, Sultan Abdülhamid’in kızlarından Naime Sultan’a aitti. Fehime Sultan’ın bugün várolmayan yalısı bu iki yalıdan sonra geliyor ve şimdi Boğaz Köprüsü’nün ayaklarının bulunduğu yerin hemen gerisinde yeralıyordu.
İşin tuhaf tarafı, Hatice ve Naime Sultan yalılarının Osmanlı tarihinin en büyük aşk skandallarının mekánı olması ve Ortaköy sahilini süsleyen bu mekánlarda yaşayan padişah kızlarının hayatlarının da feláketle noktalanmasıydı.
İşte, Ortaköy’de bundan 102 sene önce yaşanan skandalın kısa öyküsü:
Sultan Beşinci Murad, 1876’da tahtından indirilip hanımları ve çocuklarıyla beraber Ortaköy’deki Çırağan Sarayı’na hapsedilmiş, yerini kardeşi İkinci Abdülhamid almıştı.
Devrik hükümdar, ailesiyle Çırağan’da çile doldururken senelerle beraber kızlarının evlilik çağı da geçti ve Beşinci Murad’ın büyük kızı Hatice Sultan, amcası Abdülhamid’e "Yaşadığı zindandan kurtulabilmek için koca olarak bir haremağasına bile rıza göstereceği" yolunda haberler gönderdi.
O sırada 31 yaşına gelmiş olan Hatice Sultan’ın ricası kabul edildi ama padişah kızlarının İstanbul’un seçkin ailelerine mensup delikanlılarla evlendirilmeleri şeklindeki teamülün dışına çıkıldı ve devrik hükümdarın kızına sarayda çalışan, sıradan ve hiç de yakışıklı olmayan Ali Vásıf Efendi adında bir koca bulundu. Evlendiler ve Abdülhamid tarafından kendilerine tahsis edilen Ortaköy’deki yalıya yerleştiler.
PAŞA’NIN OĞULLARI
Abdülhamid’in kızlarından ikisi, Naime ve Zekiye Sultanlar, Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa’nın iki oğluyla evlendirilmişti ve bu evlilikleri gören Hatice Sultan, Ali Vásıf Efendi gibi sıradan bir kişinin kendisine koca olarak seçilmesini hazmedemedi. "Kendi kızlarını Paşa’nın oğullarına verirken bana kimi láyık gördü?" diye düşünüyor, babasının tahttan indirilmesinde de Abdülhamid’in parmağı olduğuna inanıyordu.
Sultan hem kendisinin, hem de babasının intikamını alacağına inandığı bir plan hazırladı: Abdülhamid’in Gazi Osman Paşa’nın oğullarından Kemaleddin Paşa ile evli olan kızı Naime Sultan hemen bitişiğindeki yalıda oturuyor ve Kemaleddin Paşa’nın arada bir başka hanımlarla ilgilendiği biliniyordu.
Hatice Sultan, Kemaleddin Paşa’nın işte bu zaafını kullanıp Paşa’yı kendisine áşık edecek ve aralarında gizliden gizliye bir mektuplaşma başlayacaktı. İki yalı arasındaki yazışmalar aylarca devam etti, sıcak ama yasak bir aşkın ifadesi olan mektuplar günün birinde her nasılsa Abdülhamid’in eline geçti ve bütün İstanbul, bir anda Ortaköy’deki skandalı konuşur oluverdi. Hükümdarın mektupları görmesini bizzat Hatice Sultan’ın sağladığı ve böylelikle hem kendisinin, hem de babasının intikamını aldığına inandığı söyleniyordu.
BABANIN HİDDETİ
Abdülhamid bir padişah ve bir baba olarak ihanete uğramıştı ve gazabı şiddetli oldu: Kızı Naime Sultan’ı Kemaleddin Paşa’dan hemen boşattı, sabık damadını unvanlarını geri alıp Bursa’ya sürgüne gönderdi, kızını bir başkasına nikáhladı ve yeğeni Hatice Sultan’ın da yalıdan dışarıya adım atmasını yasakladı. Rezalete tahammül edemeyen Ali Vásıf Bey bu arada Hatice Sultan’ı boşayıp kayıplara karıştı.
Aradan beş sene geçti, Abdülhamid tahtından indirildi, Bursa’da sürgünde olan Kemaleddin Paşa İstanbul’a döndü, hemen Hatice Sultan’a gidip evlenme teklif etti ama reddedildi. Amcası Abdülhamid’in devrilmesiyle yalıdaki hapis hayatı nihayete eren Hatice Sultan, Rauf Hayreddin Bey adında bir diplomatla evlendi ve bir oğluyla bir kızı oldu.
Ortaköy’deki üçüncü yalının sákini Fehime Sultan da o sırada ilk kocasını boşayıp yeni bir evlilik yapmıştı ve hadiselere karışmamaya itina gösteriyordu.
Derken, 1924’e gelindi ve o senenin 3 Mart’ında Osmanlı Hanedanı’nın bütün mensupları Türkiye sınırları dışına çıkartıldılar. Sürgün, Ortaköy yalılarının sákinlerine ardarda feláketler getirecekti.
KARISINI BOŞADI
Rauf Hayreddin Bey gurbete gitmek istemedi ve Hatice Sultan’ı boşayıp Türkiye’de kalınca Sultan sürgüne kızı Selma ve oğlu Hayri ile beraber gitti. Lübnan’a yerleşti, kızını bir Hint racasıyla, Kotwara Prensi Seyyid Sacid Hüseyin’le evlendirip Hindistan’a gönderdi ama oğlu Lübnan’da intihar etti ve Beşinci Murad’ın kızı Hatice Sultan, 1938’in 13 Mart’ında Beyrut’ta tek başına, yokluk içerisinde can verdi.
Aldatılan Naime Sultan bir ara Fransa’da yaşadı ama geçim sıkıntısı çekmeye başlayınca ikinci kocasının memleketi olan Arnavutluk’a yerleşti ve Tiran’da 1944’teki komünist darbe sırasında ortadan kayboldu.
Ortaköy’deki üçüncü yalının sahibi olan Fehime Sultan da sürgünde Fransa’ya gitti, kocasının açtığı bir bakkal dükkánının getireceği parayla yaşamaya çalıştı ve 1929’da o da aynı sıkıntılar içerisinde can verdi.
Merak edenler için, bundan 102 sene önce dillerden düşmeyen bu aşk skandalının kahramanlarının soyundan gelenleri de anlatayım: Naime Sultan’ın torunu Bülent Osman, Paris’te ve İstanbul’da yaşıyor. Hatice Sultan’ın torunu ise Fransa’nın en tanınmış yazarlarından ve kitapları bizde de liste başı olan bir isim: Kenize Murad.
Hatice Sultan’ın açlık ve parasızlık mektubu
BEŞİNCİ Murad’ın bir zamanlar Ortaköy sahilsarayında yaşayan kızı Hatice Sultan, Beyrut’taki sürgün günlerinde büyük sıkıntı çekmiş ve hayata 1938’de "aç" denebilecek bir şekilde veda etmişti.
Hatice Sultan, Avrupa’daki bazı finans çevreleriyle aile adına görüşmeler yapan yeğeni Şehzade Osman Fuad Efendi’ye, 1 Temmuz 1934’te, içerisinde bulunduğu şartların yarattığı can sıkıntısının neticesinde bozuk bir imlá ile yazıp "Hadice Sultan binti Murad Han" yani "Sultan Murad’ın kızı Hadice Sultan" mührünü bastığı mektubunda şöyle diyordu:
"Yeğenim Osman Fuad Efendi,
Birçok seyahatler ettikten sonra Nice’e avdet ettiğinizi, Hayri’ye (Sultan’ın oğlu) yazdığınız mektuptan haberdar oldum. Ve işlerimizi serian (hızla) takip etmekde olduğunuzu yazıyorsunuz. Evet, buna kalben eminim. Allah sana çok ömür versin. Ben evvel Allah’a, sonra sana güveniyorum. Geçen ay bize her zamanki para gönderemediniz, acaba neden. Bir ay evvel Halife hazretlerinden aldığımız bir tamimde yakında para göndereceğinizi iş’ar olunmuş (bildirilmiş) idi. Biz burada her gün para bekliyoruz. Yeni grupla ne yapabildiniz? Acaba eskisi gibi bize maaş yaptırabileceğiniz mi? Göreyim sana halanı parasız bırakma. Benim hálimi gözünüzle gördünüz. Para bana herkesden çok lázım olduğunu sen de takdir edersin. Bu mektubumu alır almaz işlerimiz hakkında malumat vermenizi rica ederek gözlerinden öperim.
Halanız Hadice binti Murad"
Gayet sıcak ağırladığımız Suudi Kralı Abdullah’ın büyük dedesinin kellesini kesmiştik
Ağustos 13, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
İmparatorlukların yıkılışının üzerinden uzun seneler geçmesinden sonra eski ilişkilerin tamamen tersinin yaşanması ve dostların düşman, düşmanların da dost olmaları sık rastlanılan bir hadisedir.
İşte, bu değişikliğin tam bir örneği: Biz, hafta içerisinde Türkiye’ye gelen ve sadece baklava merakı değil, kullanacağı tuvaletler bile basında geniş yer bulan Suudi Arabistan Kralı Abdullah’ın büyük büyük dedesi Abdullah bin Suud’u İstanbul’da idam etmiştik. Vehhabi mezhebini yaymak uğruna 19. yüzyılın başında devlete isyan eden Abdullah bin Suud, Mekke ile Medine’yi bile yakıp yıkmış ve onbinlerce masumun kanına girmişti. İsyan güçlükle bastırılmış, yakalanıp Mısır üzerinden gemiyle İstanbul’a getirilen Abdullah üç gün boyunca sorgulandıktan sonra 1820’nin 27 Şubat günü Bayezid’de zamanın hükümdarı İkinci Mahmud’un huzurunda kafası kesilerek idam edilmişti. Suudi, daha doğru teláffuzuyla "Saudi" Arabistan’ın ismi bile, Kral Abdullah’ın büyük büyük dedesi olan işte bu Abdullah bin /images/100/0x0/55eb6b0af018fbb8f8bfcf93Suud’dan geliyor.
SUUDİ Arabistan Kralı Abdullah bu hafta Türkiye’de idi ve majestelerinin ziyareti memleketin gündemini baştan aşağı değiştirdi.
Üç gün boyunca, Kral’ın baklavayı nasıl sevdiğinden kaldığı otelde kullandığı tuvaletlerin yönüne ve beraberindeki prenslerle hizmetkárların sayısından Sevda Tepesi meselesine varıncaya kadar önemli bir resmi ziyaretin nasıl tam bir magazin haline getirilebileceğini başarıyla ispat ettik. Ziyaretin asıl sebebi olduğu daha ilk bakışta anlaşılan "İran’a ve dolayısıyla Hizbullah’a karşı Amerika destekli bir Sünni pakt" projesine de bu magazinel toz-duman arasında basınımız tabii ki pek yer vermedi.
Kral Abdullah’ın aslında son derece önemli olan Türkiye ziyaretinin bu şekilde haberleştiğini görünce, Kral ile ilgili olan ve üzerinde hiç durulmayan bir başka konuyu da ben hatırlatayım dedim: Abdullah’ın ismini taşıdığı büyük büyük dedesini bundan 186 sene önce, 1820 Şubat’ında İstanbul’da kellesini keserek idam etmiş olduğumuzu...
İşte, okullarımızdaki tarih derslerinde öğretilmeyen, adı sadece ihtisas kitaplarında geçen ama yaptıkları bize pek pahalıya málolan büyük dede Abdullah’ın, yahut tam adıyla Abdullah bin Suud’un kanlı bir şekilde noktalanan macerası:
Herşey, Arap yarımadasının ortasında bir yerlerde 1703’te doğan ve Abdülvehhab adı verilen bir çocuğun küçük yaşlarda İslámi ilimlere merak salmasıyla başladı...
Abdülvehhab, kendisinden 500 yıl önce yaşamış şeriat álimi İbni Teymiyye’nin yolundan gitti ve olgunluk çağına geldiğinde sonraki asırlarda kendi adıyla anılıp "Vehhabilik" denecek olan mezhebin temellerini attı.
Vehhabilik, Hazreti Muhammed’in zamanındaki hayat tarzına dönülmesi demekti ve Vehhabiler’e göre peygamberin yaşadığı devirde mevcut olmayan yahut hoş karşılanmayan ne varsa yasak edilmeliydi. Meselá altın ve ipek kullanmak peygamber zamanında haram kabul edilmişti ve dolayısıyla erkekler altın takamaz, ipekten yapılmış elbiseler giyemezlerdi. İslámiyet’te mezar diye bir kavram da yoktu; mezarın bırakın ziyareti, yerinin belli olması bile cehennemin kapılarını açacak bir kabahatti.
Abdülvehhab 84 yaşında öldü, kurduğu mezhebi yayma vazifesi damadı Muhammed’e düştü ama Vehhabiler, Arap yarımadasının ortasındaki Necd bölgesinde çeyrek asır boyunca sessiz sadasız, kapalı bir toplum halinde yaşadılar. Vehhabi sisteminin dünyaya yayılması işini bir başka Abdullah, Abdülvehhab’ın damadı Muhammed’in torunu olan Abdullah bin Suud başlattı.
Abdullah’a göre fikirleri yaymak ve insanları ikna etmek için tek bir yol vardı: Kılıç... Onbinlerce başıbozuğu yanına toplayıp İstanbul’a isyan bayrağını açtı ve 1801’de Arap Yarımadası’ndan tááá Irak’a gidip Kerbelá’ya saldırdı. Çoluk-çocuk demeden üç günde 5 binden fazla kelle kesti, sonra büyük dedesi Abdülvehhab’ın "dinde mezar yoktur" düşüncesini hayata geçirme aşkıyla Hazreti Muhammed’in torunu Hazreti Hüseyin’in sandukasını ateşe verdi. Bu kadarla da kalmadı, ertesi sene Taif’e gitti ve Taifliler’i kıtır kıtır kesti. Önünde artık Mekke ile Medine’nin yolu uzanıyordu, gitti, her iki şehre de girdi ve oralarda yaşayan binlerce kişinin canını aldı. Hışmından sadece insanlar değil, din büyüklerinin mezarları bile nasibini aldı, peygamberin Medine’deki türbesinin dışında ne kadar mezar varsa hepsini yerle bir etti.
Kutsal topraklarda artık sadece terör hákimdi. Hac yolu seneler boyu kapalı kaldı ve uyarılara kulak asmadan Mekke’ye doğru yola çıkanlardan da hiçbir haber alınamadı.
Tahtta bulunan İkinci Mahmud, Abdullah’ın terörüne karşı çaresizdi ve 1819’da Mısır’da sultanlar gibi hüküm süren vali Kavalalı Mehmed Ali Paşa’dan yardım istemek zorunda kaldı. Padişahtan "Abdullah’ı yakalayıp bana gönderesin" meálinde ferman alan Mehmed Ali Paşa, oğlu İbrahim Paşa’yı Mısır ordusunun başına geçirip Arap yarımadasının iç kısımlarına gönderdi, Abdullah, aylar süren takipten ve kanlı çatışmalardan sonra sağ olarak yakalanıp Mısır’a götürüldü ve İskenderiye’de bir gemiye kondu ve İstanbul’a yollandı.
Binlerce kişinin katili, imparatorluk başkentine 1820 Şubat’ının ikinci haftasında ulaştığında Müslümanlar bayram yapıyorlardı ve adalet yerini birkaç gün sonra buldu: Abdullah’ın kafası, Bayezid Meydanı’nda Sultan Mahmud’un huzurunda Bostancıbaşı Halil Ağa’nın kılıcıyla bir vuruşta kesildi ve Osmanlı tarihinin bu en kanlı teroristi tarihe intikal etti.
Hafta içerisinde Türkiye’ye gelen Suudi Arabistan Kralı Abdullah bin Abdüláziz el Suud’un ceddi olan ve "Suudi", daha doğrusu "Saudi" Arabistan’a adını veren Abdullah bin Suud’un hikáyesi, işte böyle.
İmparatorlukların yıkılışının üzerinden uzun seneler geçmesinden sonra, bir zamanlar varolan ilişkilerin bu defa tamamen tersinin yaşanması sık rastlanılan bir hadisedir. Eski dostlar düşman, düşmanlar da dost olabilirler ve vaktiyle idam etmiş olduğumuz Abdullah bin Suud’un torununun torunu Kral Abdullah’ı bugün bu kadar sıcak şekilde karşılamamız da zamanın getirdiği değişikliklerin gayet güzel bir örneğidir.
Resmi tarihler Abdullah’ın idamını böyle yazdılar
CEVDET Paşa, kendi adını taşıyan tarihinde, Abdullah bin Suud’un Arabistan’da yakalanıp İstanbul’a getirilişini bütün ayrıntılarıyla anlatır. Abdullah’ı taşıyan gemi Haliç’te özel bir iskeleye yanaşmış, gemiden zincire vurulmuş olarak indirilen Abdullah hapishaneye kapatılmış ve cezası üç gün devam eden bir sorgudan sonra verilmiştir.
İşte, Abdullah bin Suud’un Cevdet Paşa’nın meşhur "Tarih-i Cevdet"inin 11. cildinin 15. sayfasında anlatılan İstanbul’a getiriliş öyküsünün ve idamının günümüz Türkçesi’yle özeti...
"...Mısır’dan İstanbul’a gönderilen Abdullah bin Suud ile adamlarını taşıyan gemi Haliç’e girdi ve Eyüpsultan civarındaki Defterdar İskelesi’ne yanaştı.
...Abdullah ile adamlarının boyunlarına çifte zincir vurulmuştu. Divanyolu’ndan geçirilip Babıáli’ye getirildiler ve sadrazamın huzuruna çıkartıldılar. Sadrazam, Abdullah’ı Mısır’dan getiren kapı kethüdasına, tatar ağasına, geminin kaptanına ve diğer görevlilere samur kürkler hediye etti ve her birine ömür boyu gelir bağladı. Abdullah’la adamları, Bostancıbaşı’nın hapishanesine gönderilip Mekke’yle Medine’den çaldıkları malların ortaya çıkartılması için üç gün boyunca sorguya çekildiler.
Hünkár, o gün yapılan cirit ve mızrak oyunlarını seyretmek için eski saraya gitmişti. Abdullah’ı adamlarıyla beraber eski saraya götürüp huzura çıkardılar. Hünkár mahkûmları bir müddet seyrettikten sonra idamlarını emretti.
Sorguları sırasında Mekke ile Medine’den ve Hazreti Hüseyin’in Kerbelá’daki türbesinden çaldıkları bazı mallar hakkında Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa tarafından hapsedilen öteki adamlarının bilgi sahibi oldukları öğrenilmişti. Bu konuda Mısır’a gereken yazılar yazıldı. Kahvecibaşı da, Mehmed Ali Paşa ile oğlu İbrahim Paşa’ya kılıç, kalkan ve fermanlar götürmek üzere Mısır’a yollandı."
.Esir askerlerimizin kamplarda çıkarttıkları elyazısı gazeteler
Ağustos 20, 2006 00:245dk okuma
Paylaş
İslam Konferansı Teşkilátı’nın Genel Sekreteri Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu’nun yeni yayınlanan "Mısır’da Türkler ve Kültürel Mirasları" isimli eserinde bahsedilen bir konu, bana Birinci Dünya Savaşı yıllarının son derece hüzünlü bir ayrıntısını hatırlattı:
Ortadoğu’daki İngiliz birliklerine esir düşen askerlerimizin, kapatıldıkları esir kamplarında elyazısıyla çıkarttıkları "esaret gazeteleri"ni... İmparatorluk mirasımızın meçhul kalmış bir gerçeği olan ve hem askerlik, hem de basın tarihimiz bakımından büyük önem taşıyan bu konu, şimdiye kadar maalesef hiç incelenmedi.
SAYILARINI tam olarak bilmiyorum ama, Türkiye’de bugün bir hayli gazetecilik okulu bulunuyor. Resmi isimlerinin başında "Basın-Yayın" yahut "Radyo-Televizyon" gibisinden ibáreler taşıyan bu okullarda teorik temele dayalı bir gazetecilik öğretiliyor, mezunları arasında daha sonra master ve doktora yapanlar da çıkıyor ve bu tezlerde Türk basınının bugününü, bazan da geçmişini inceliyorlar.
Gönlüm, basın tarihi ile ilgili tezlerde hep merak ettiğim iki konu ile ilgili araştırmalara rastlamak istemiştir: 19. yüzyılın ortalarından, özellikle Sultan Abdüláziz döneminden 1900’lerin ilk çeyreğinin sonuna kadar Türkiye dışında Türkçe yapılmış muhalif yayınların ve esir kamplarında çıkartılmış gazetelerin incelenmesini...
HÜZÜN DOLU YAZILAR
Muhalif gazeteler, Jöntürkler’in ilk döneminden başlayıp Cumhuriyet’in ilánının hemen sonrasına kadar devam etmişti ve başta Fransa olmak üzere diğer Avrupa ülkeleri ile Mısır’da çıkmış çok sayıda örnekleri vardı. Bu yayınlar zamanın hükümdarına yahut idaresine karşı çıkıp mücadelelerini memleket dışında devam ettirenlerin fikirlerini yazdıkları tamamen siyasi üslupta olan ve karşı tarafı karalama belgeleriydi. Kamp gazeteleri ise çok daha maceralı ve hüzünlüydüler: Birinci Dünya Savaşı sırasında düşmana esir düşen askerlerimizin Afrika’dan Uzakdoğu’ya kadar uzanan geniş bir hatta yeralan esir kamplarındaki çileli günlerde morallerini yüksek tutabilmek maksadıyla yaptıkları kapalı devre yayınlardı ve bugüne kadar etraflı bir şekilde incelenmemişlerdi.
Bu konuyu durup dururken neden gündeme getirmiş olduğumu merak edebilirsiniz, söyleyeyim: Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu’nun yeni yayınladığı "Mısır’da Türkler ve Kültürel Mirasları" isimli önemli bir kitapta bahisleri geçtiği için...
Prof. İhsanoğlu’nun ismini bugünlerde haber bültenlerinde sık sık işitmiş olabilirsiniz ama gene de hatırlatayım: İslam Konferansı Teşkilátı’nın Genel Sekreteri’dir. Mısır’da yaşayan Türk bir ailenin çocuğu olarak Kahire’de doğmuş, üniversite tahsilini de orada tamamladıktan sonra Türkiye’ye yerleşmiş, "Bilimler Tarihi Profesörü" olmuş, İslam Konferansı Teşkilatı’nın İstanbul’da bulunan Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi’nin uzun seneler direktörlüğünü yapmış ve geçtiğimiz yıl teşkilátın genel sekreterliğine seçilmiştir.
YARIM ASIRLIK EMEK
Ekmeleddin Bey, yeni çıkan kitabında Kavalalı Mehmed Ali Paşa ve soyundan gelenlerin hákim oldukları Mısır’da 19. asrın ilk yıllarından itibaren yapılan Türk Kültürü ile ilgili faaliyetlerin ve yayınların bir bibliyografyasını veriyor. Eserin başında da, konusunda "ilk" olma özelliği taşıyan yayının "Kırk yıldan fazla süren bir çalışmanın mahsulü" olduğunu söylüyor.
Akademik araştırmalarda kaynak olabilecek bol miktarda bilgiler veren eserin özellikle bir bölümü beni ziyadesiyle etkiledi: Birinci Dünya Savaşı yıllarında esir düşen askerlerimizin, kapatıldıkları kamplarda çıkarttıkları esaret gazetelerinin anlatıldığı bahis...
Ortadoğu’daki değişik cephelerde savaşan askerlerimizden onbinlercesi ardarda gelen bozgunlardan sonra İngiliz birliklerine esir düşmüşlerdi. Bu askerlerin bir kısmı Irak’ta, bir kısmı Mısır’da, bir kısmı Kudüs’te, bir kısmı da bugün asker gönderip göndermemeyi tartıştığımız Lübnan’da esir edilmişler ve bu esirlerin bazıları Mısır’ın Seydibeşir, Kuveysna, Turah ve Zekazik bölgelerindeki kamplara kapatılmışlardı.
İşte, Mısır’daki Türk esirler, esaretleri sırasında tam 21 adet gazete çıkartmışlardı. Subayların hazırladığı bu gazeteler esirlerin birbirleriyle irtibatını ve dünyada olup bitenlerden haberdar olmalarını sağlarken morallerin yüksek tutulmasına da yaramıştı ve işin çok daha önemli tarafı, gazetelerin bir kısmının tamamen elyazısıyla olmalarıydı. Esaret günlerini boş geçirmek istemeyen birçok kahraman subayımız, gazetelerin bütün sayılarını tek tek hazırlamış, yazılarını yazmış, resimlerini çizmiş ve her nüshayı defalarca çoğaltıp dağıtmışlardı ve bu yayınların hepsinde saygıdan öte hayranlık uyandıran bir göznuru vardı.
Gazetelerin anafikri, esirlerin Türkiye ile olan bağlarının canlı tutulma çabasıydı ve hemen her makalede millet sevgisi işleniyordu. Daha sonra kamplardaki günlük faaliyetlerden bahsediliyor ve önemli ayrıntılar anlatılıyordu: Meselá, esir subaylarımız kendileriyle beraber esir olan askerlerin öncelikle eğitimlerine önem vermişler, okuma-yazma bilmeyen erler için kamplarda okullar açılmış, bu okulların mezunlarına takdirnámeler dağıtılmıştı. Meslek sahibi olmayan askerler için kurslar düzenlenmiş ve her askerin en az bir elsanatında maharet sahibi olmasına çalışılmıştı. Gazetelerin yazdıklarından anlaşıldığına göre, esir kamplarındaki Mehmetçik memlekete kavuşacağı günü rehavet içerisinde değil, hareketli bir şekilde hayál etmiş ve sivil hayatta belki de asla öğrenemeyeceği birçok alanda bu kavurucu esaret günleri sırasında bilgi sahibi olmuştu.
HEPSİ İLHAM KAYNAĞI
İşte, hem askerlik, hem de basın tarihimizle ilgili çok önemli ama üzerinde pek durulmamış yayınların kısa öyküsü... Bu yayınlar çöken bir imparatorluğun az bilinen bir başka hüznünü aksettirmede ve araştırmacıların üzerine eğilecekleri günü beklemedeler.
Ben, çoğu hiç bilinmeyen ve son derece enteresan bilgilerle dolu olan "Mısır’da Türkler ve Kültürel Mirasları" isimli eserin sahibi Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu’nu kutlarken, kitabın kısa bir bölümünü oluşturan "Esaret Gazeteleri" bahsinin de araştırmacılara ilham vermesini temenni ediyorum. Zira, imparatorluk mirasımızın meçhul kalmış bir gerçeği olan bu konu, Lübnan’a asker gönderme tartışmalarının yaşandığı günümüzde, vereceğimiz kararla ilgili son derece önemli bir tarihi hatıra olma özelliği taşımaktadır.
İttihadçılar’ın efsane válisi Rahmi Bey’in esaret mektupları
BİRİNCİ Dünya Savaşı sırasında esir düşen askerlerimizin kapatıldıkları kamplar ve esaret hayatları konusunda Türkiye’de bugüne kadar yapılan ilk ve tek ciddi çalışma, Cemalettin Taşkıran’ın 2001’de yayınladığı "Ana Ben Ölmedim" isimli kitabıdır.
O yıllarda esir olan Türkler sadece cephedeki askerlerden ibaret değildi. Savaş sonrasında İstanbul’u işgal eden müttefik birlikler, İttihad ve Terakki Partisi’nin lider kadrosuna mensup çok sayıda politikacıyı tutuklamış ve bu politikacılarla bazı subaylar, İngilizler tarafından "savaş esiri" olarak Malta Adası’ndaki esir kamplarına kapatılmışlardı.
Arşivimde, Malta sakinlerine ait olan ve kelime adedini sınırlayan özel káğıtlara yazılmış çok sayıda mektubun yanısıra sadece birkaç kelimeden ibaret bir hayli de kartpostal bulunuyor. İngilizler’in kamplarda uyguladıkları haberleşme kuralları, esirin detaylı şekilde mektuplaşmasını engelliyor ve yazışmaları sadece sağlık haberleriyle sınırlı tutuyor.
İşte bu esir mektuplarından birkaçı: İttihad ve Terakki döneminde İzmir Valiliği yapan ve İngilizler tarafından Malta’ya sürülen Rahmi Bey’in İstanbul’da bulunan eşi Nimet Hanım’a gönderdiği ve adres kısmında önce Fransızca, daha sonra da Türkçe olarak "Dersaadet’de Kuzguncuk’ta Áyándan Hüsnü Paşa’nın kerimesi haremim hanımefendiye" yani "İstanbul’da Kuzguncuk’ta, Senatör Hüsnü Paşa’nın kızı eşim hanımefendiye" sözlerinin yeraldığı birkaç satırlık iki kartpostalı:
"İki gözüm,
Hayli zamandır mektup gelmedi, merak ediyorum. Rahatsız mısınız? Alp’i (oğlu) teşvik edip her hafta bana bir kart yazdırsan hem áfiyet haberlerinizi almış olurum, hem de yazı yazdırmaya vesile teşkil eder. Büyüklerin ellerinden, küçüklerin gözlerinden öperim. 22 Temmuz 920. Rahmi"
"Sevgili Nimet’im,
Yazacak hiçbir şeyim yok. Ne haldesiniz, Paşa nasıldır? Geçen mektupta İtalya’ya gitmek hakkında size bir fikir vermiştim. Maamafih orası da karıştı gibi görünüyor. Bilmem, gitseniz rahat eder misiniz? Büyüklere ihtiramlar (saygılar). ...Gözlerinizden öperim. Rahmi"
’Gay’ler eskiden esnaftan sayılır ve padişahın huzurunda yapılan resmigeçitlere bile katılırlardı
Ağustos 27, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Bursa’da geçtiğimiz günlerde yürüyüş yapmak isteyen eşcinseller engellemeler yüzünden değil yürümek, birkaç metre bile ilerleyemediler ve sadece bildiri okumakla yetinmek zorunda kaldılar.
Ama bu eşcinsellerin büyük büyük dedeleri, bundan asırlarca önce "meslek grubu" kabul edilip esnaftan sayılmış, hattá hükümdarların sefere çıkmalarından önce düzenlenen büyük resmigeçitlere bile katılmışlardı. İşte, Evliya Çelebi’nin meşhur "Seyahatnáme"sinde, 17. asır gay’lerinin Dördüncü Murad’ın huzurunda yapılan bir geçit resmine yanlarında kendilerini pazarlayanlar olduğu halde katılmalarının anlatıldığı bahis...
GAZETELERDE okumuşsunuzdur: Eşcinseller, geçtiğimiz günlerde Bursa’da valilikten izin alarak "Buluşma" adı altında yürüyüş yapmak istediler ama engellendiler; değil yürümek, birkaç metre bile ilerleyemediler ve sadece bildiri okumakla yetinmek zorunda kaldılar.
Hadisenin kahramanlarının bu sayfada da gördüğünüz fotoğraflarından, yürüyüşe hazırlananların çoğunluğunu travestilerin ve transseksüellerin teşkil ettiği anlaşılıyordu. Yorumunu sizlere bıraktığım böyle bir görüntüye bugün Anadolu’nun herhangi bir viláyetinin sokaklarında rastlanmasının imkánsızlığı bir yana, bu yürüyüşün Bursa gibi bir sanayi şehrinde bile yapılabilmesi zaten çok zordu.
Bursasporlu Esnaf Derneği Başkanı Fevzinur Dündar, yürüyüşten önce bir demeç vermiş, "Osmanlı’nın payitahtı olan Bursa’da böyle bir yürüyüşü kabullenemiyoruz" demiş ve "Bursa’nın erenlerin, evliyaların şehri" olduğunu söylemişti. Neticede, Bursa’da planlanan "Buluşma" mümkün olamadı.
RESMİ KAYITLARDA VAR
Buraya kadar herşey tamamdı, zaman ve şartlar işin gereğini yerine getirmişti ama doğru olmayan tek husus, Osmanlı’nın "payitahtında" yani "başkentinde" böyle bir yürüyüşün yapılamayacağı meselesi idi. Zira, Osmanlı Devleti’ne daha sonraları asırlarca başkentlik yapmış olan ve "erenlerle evliyalar" bakımından Bursa’dan hiç de geri kalmayan, hattá hemen her köşesinde bir veya birkaç yatır bulunan İstanbul’da, geçmiş asırlarda böyle yürüyüşler yapılmıştı. Eski zamanların eşcinselleri, İstanbul’da padişahın huzurunda düzenlenen resmigeçitlere bile iştirak etmiş, hattá yanlarında kendilerini pazarlayanlar olduğu halde yürümüşler ve bu yürüyüşler o devrin kayıtlarına ayrıntılarıyla geçmişti.
Osmanlı zamanında müşteriye çıkan delikanlılara "hîz oğlanı" denirdi ve mesleklerini icra eden "hîz"lerin devlet tarafından kayıt altına alınmaları şarttı. Hayatını bu işten kazanan erkekler "defter-i hîzán" yani "hizler defteri" denilen kütüğe yazılırlardı ve bugünden çok daha önemli bir farklılık sözkonusuydu: Profesyonel eşcinseller, "esnaftan" kabul edilirlerdi. Esnaf, o devirde ordunun bir bölümü sayılır, padişahın sefere çıkışından önce İstanbul’da yapılan büyük geçit resmine bütün meslek grupları katılır ve "hîzán", yani eşcinseller de bu geçit resminde yeralırlardı.
Bu törenlerden birini, 17. asrın çok önemli bir ismi, Evliya Çelebi, meşhur "Seyahatnáme"sinde ayrıntılarıyla yazıyor. Zamanın hükümdarı Dördüncü Murad’ın bir sefere çıkışından önce yapılan büyük resmigeçide askerlerin yanısıra bütün İstanbul esnafının da katıldığını, meselá börekçilerin sanatçılarla, peksimetçilerin imamlarla, yelkencilerin de dalgıçlarla, imamlarla ve müezzinlerle birarada yürüdüğünü ve binlerce kişilik kortejde "eşcinsellerin, deyyusların ve pezevenklerin" de yeraldığını söylüyor.
İNANMAYAN OKUSUN
Evliya Çelebi, Seyahatnáme’sinin birinci cildinde her meslek grubunu ayrı ayrı anlattığı ve İstanbul’un esnaf tarihi bakımından bugün en önemli kaynak kabul edilen bu geçit resmi bahsinde, eşcinsellerin yürüyüşünü bugünün Türkçesi ile şöyle yazıyor:
"Pasif dilber eşcinsel esnafı: Bunlar, evsiz-barksız 500 kişidir. Kendi kadir ve kıymetlerini bilmeyip Bábulluk’ta, Kalatyonoz’da, Finde’de, Kumkapı’da, San Pavlo’da, Meydancık’ta, Kiliseardı’nda ve Tatavla’da málum işin yapıldığı yerlerde boğaz tokluğuna çalıştıkları sırada avlanıp Subaşı’nın (yani, o zamanın polis müdürünün) tuzağına düşer ve deftere kaydedilirler. İşte, sözü edilen bu kişiler geçit resminde Subaşı ile şakalar ederek yürürler. Bunlar gibi daha nice esnaf mevcuttur ama anlatmakta hiç fayda yoktur ve sadece Subaşı tarafından bilinirler. Resmigeçide katılan deyyusların sayısı 212, pezevenklerin adedi de 300’dür."
17. asır Osmanlı İstanbul’undaki eşcinsel resmigeçidinin ayrıntıları Evliya Çelebi’de kısaca işte böyle geçiyor ama bu yazdıklarımdan dolayı hiddetlenecek ve her zamanki ádetleri veçhiyle "Bunların hepsi uydurma" diyecek olan zamanımızın gönüllü Osmanlı polislerinden de önceden küçük bir ricam var: Geçmiş dönemi duygu ile değil, bilgi ile yorumlayın, dolayısıyla oturup okuyun, en azından verdiğim kaynakları gözden geçirin, hattá bu kaynakların nakletmediğim bahislerini de bir zahmet tedkik buyurun ve diyeceğinizi ondan sonra söyleyin! Zira bu tarih beğenelim veya beğenmeyelim bizim tarihimizdir ve olayların meydana geldikleri zamanın şartlarına göre değerlendirilmeleri halinde utanılacak hiçbir şeyimiz yoktur.
Gay ilişkilerden Avrupalı olmaya karar verince utanır olduk
İSTANBUL caddelerinde geceleri mesleklerini icra etmeye çalışan travestileri görüp de "Ahlák namus kalmadı, ne günlere geldik" diye yakınanlar, eski devirlerin daha başka ve daha temiz olduğunu zannetmekle hata ediyorlar!
Hata ediyorlar, zira málum işin geçmişiyle bugünü arasında hiçbir fark yoktur, insanoğlu aynı insanoğlu, merak da aynı meraktır. Değişiklik, sadece málum işin gizli yahut açık yapılmasında ve tıp teknolojisinin gelişmesi neticesinde transseksüellerin ortaya çıkmasındadır. Ama, geçmiş asırlarda gizlenmesinde gerek görülmeyen bazı eğilimler bugün "ayıp" kabul edilmekte ve örtülü bir şekilde sürdürülmektedir.
Uygunsuz kadınlarla erkekler, Osmanlı zamanında da faaliyetteydiler. Devlet bu faaliyetlere bazen göz yummuş, bazen de sıkı yasaklar getirmişti ama yaygın düşünce, "İsteyen, canının çektiğini yapsın" şeklindeydi. Üstelik bu iş eski devirlerde sadece bize mahsus değildi, bütün dünyada várolan birşeydi. Aynı cinse duyulan ilgi Osmanlı toplumunda da hafiften yadırganırdı fakat yadırgama kendi cinsine düşkün olanın bu merakını gizlemesini gerektirecek bir hále gelmez, herşey ortada, apaçık cereyan ederdi. Şairlerin delikanlı sevgilileri için kaleme aldıkları gazeller elden ele dolaşır, bestecilerin yine genç erkekler için döktürdükleri nağmeler de her yerde terennüm edilirdi.
Meselá, Fuzuli’nin "Subh çekmiş çerha tıygın táşa çalmış áfitáb / Záhir etmiş ol meh-i delláke aynı intisáb" mısraıyla, yáni "Sabah usturasını bilemiş, güneş kılıcını taşa çalıp o ay gibi telláka bağlılığını göstermiş" sözleriyle başlayan gazelinin bir delikanlıya yazıldığı daha ilk okuyuşta anlaşılırdı. Gazel, daha sonra "Başlar, onun anber kokulu usturasının hareketinden, suyun dalgalanıp kabarcıklar meydana getirmesi gibi neşelenip tertemiz oluyor. Her kılımın ucunda bir baş olsaydı ve sevgilim onları saç gibi doğrasaydı, kanlar döken usturasından yine de kaçmazdım..." sözleriyle devam etmekteydi.
Bir başka örnek: Küçük Mehmed Ağa’nın eseri olan ve müziğimizin en san’atlı parçalarından sayılan Evcárá makamındaki bestede, yáni "Gelince hatt-ı muanber o meh cemálimize / Yazıldı mebhas-i sevdá kitáb-ı hálimize" güfteli eserde "O ay yüzlü sevgilimizin sakalları çıkmaya başlayınca, hálimizi anlatan kitaba sevda bahsi yazıldı" deniyordu.
Eşcinsel ilişkiler, Avrupalı olmaya karar verip Tanzimat’ı ilán etmemizden sonra, 1840’lardan itibaren "ayıp" sayılır oldu ve bir zamanlar sıradan hadise gibi görünen münasebetler artık sessizliğe büründü.
19. asrın büyük álimi ve devletin resmi tarihçisi Cevdet Paşa, "Máruzát" isimli eserinde bu anlayış değişikliğini apaçık, şöyle anlatır:
"...Kadın düşkünleri çoğaldı, delikanlı meraklıları azaldı. Oğlancılık sanki yere battı. İstanbul’da eskiden beri delikanlılara karşı olan aşk ve ilgi kızlara yöneldi. Sultan Üçüncü Ahmed zamanından beri devam eden Káğıthane seyri daha fazla rağbet buldu. Gerek orada, gerek Bayezid Meydanı’nda arabalara işaret verme usulü başladı. Devletin önde gelenleri arasında kulamparalığıyla meşhur Kámil ve Áli Paşalar (o devrin sadrazamları, yani başbakanları) ile onlara mensup olanlar kalmadı. Áli Paşa, yabancıların eleştirisinden çekinerek kulamparalığını gizlemeye çalışırdı." ("Máruzát", Türk Tarih Kurumu Yayını, sah: 9)
Lübnan’a barış gelsin diye 1860’ta kendi valimizi bile idam etmiştik
Eylül 03, 2006 00:007dk okuma
Paylaş
Türkiye günlerden buyana Lübnan’a asker gönderilmesi meselesini tartışıyor, hemen her ihtimalin üzerinde duruluyor ama Lübnan yüzünden geçmişte başımıza neler geldiği ve "Türk" kavramının Lübnanlılar için ne ifade ettiği konularında hiçkimse birşey söylemiyor ve yazmıyor.
Biz, "Lübnan’a barış gelsin de ne olursa olsun" diyerek 1860’ta kendi valimizi bile idam etmiştik ama Avrupa ülkeleri "insani yardım" bahanesiyle o zaman da Beyrut’a donanmalarını gönderip asker çıkartmışlardı.
TÜRKİYE, günlerden buyana cumhurbaşkanından sıradan vatandaşına kadar Lübnan’a asker gönderilip gönderilmemesi meselesini tartışıyor. Meclis önümüzdeki Salı günü olağanüstü toplanacak ve Lübnan’a asker yollanması konusu o gün karara bağlanacak.
Bütün bu tartışmalar sırasında Hizbullah ile siláhlı çatışmaya girme ihtimalinden süngü savaşına, insani yardım kavramından çevremizdeki olaylara seyirci kalıp kalmamaya ve hattá Lübnanlı Ermeniler’in tavrına kadar hemen her türlü alanda fikir yürütüldü. Ama çok önemli başka konularda, meselá Lübnan’ın imparatorluğumuzun parçası olduğu dönemlerde başımıza neler geldiği ve "Türk" kavramının Lübnanlılar için neler ifade ettiği hususlarında hiçkimse birşey söylemedi ve yazmadı.
İşte, asker göndermeye son derece hevesli olduğumuz halde bu konularda sessiz kaldığımızı görünce, son 150 senelik Lübnan maceramızı özetleyeyim dedim.
Lübnan, Osmanlı topraklarına 1516 Ekim’inde katıldı. Bugün várolan Şii nüfus eski devirlerde hemen hemen yok gibiydi ve halkın çoğunluğunu 19. yüzyıla kadar Dürziler ile "Maruni" denilen Hristiyanlar teşkil ediyordu. İmparatorluk, Lübnan’a asırlar boyunca valiler ve kaymakamlar göndermiş ama bölgeyi geçmişi tááá Haçlı Seferleri’nin yaşandığı döneme uzanan bir sistemle, "Lübnan emiri" ünvanı verilen Dürzi derebeyler vasıtasıyla idare etmişti.
Dürzi ve Maruni toplumlar arasında çatışmalar bitmek bilmiyordu. Bu çatışmaların yanısıra beylerin de zaman zaman ayaklanması devletin başına büyük meseleler açtı ama Lübnan’da 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar uluslararası boyutta çok önemli bir olay yaşanmadı.
185 İDAM KARARI
Asıl önemli hadiseler 1840’lardan itibaren vergi tahsili yüzünden çıktı ve 1858 ile 1860 yılları arasında meydana gelen Dürzi-Maruni mücadelesi sırasında binlerce kişi hayatını kaybetti. Derken olaylar Şam’a da sıçradı ve oralarda da çok sayıda kişi hayatından oldu.
Lübnan’da toplumlar arasında kalıcı bir barış tesis etmenin sadece güç kullanarak mümkün olabileceğine inanan İstanbul, Tanzimat döneminin meşhur devlet adamlarından olan zamanın Hariciye Nazırı yani Dışişleri Bakanı Keçecizáde Fuad Paşa’yı tam yetkiyle bölgeye gönderdi. Paşa, Avrupa’nın Lübnan’da olup bitenlere karışmak üzere olduğunun farkındaydı ve müdahaleyi önleyebilmek için gayet sert tedbirlere başvurdu. Müslümanlar’ın zarar gören Hristiyanlar’a toplam 75 milyon kuruş tazminat ödemesini sağladı ve olaylara katılanları iki ayrı askeri mahkemeye sevketti. Mahkemeler, sadece birkaç gün devam eden yargılamadan sonra 185 kişinin idamına karar verdiler.
Ama kararda bir tuhaflık vardı, zira idama mahkûm olanların başında Şam Valisi Maraşal Ahmed Paşa geliyordu. Ahmed Paşa, kararın açıklanmasından sonra "Devletin dertleri benimle sona erecekse, kanım helál olsun" diyecek, kendisini kurşuna dizecek olan idam mangasına da ateş emrini bizzat verecekti.
İşte biz, Lübnan’da huzuru sağlayabilmek maksadıyla kendi maraşalimizi bile idam etmekten çekinmemiştik.
Avrupa’nın zengin bir memleket olan Lübnan’da hákimiyet kurabilmek maksadıyla günümüze kadar devam eden müdahaleleri de tam o dönemde başladı. İngiltere Dürziler’i, Fransa ise başta Maruniler olmak üzere diğer Hristiyan grupları "himaye" bahanesiyle seneler öncesinden zaten siláhlandırmıştı ve Bábıáli’ye "Lübnan’a ortak müdahale" teklif ettiler.
Türkiye, o yılların "hasta adamı" idi, talepleri kabulden başka zaten çaresi yoktu ve 5 Eylül 1860’ta Paris’te imzaladığımız bir protokolle Lübnan’a "Avrupa askeri gücü" gönderilmesini kabul ettik! Birkaç hafta sonra, beş İngiliz, beş Fransız, iki Rus ve bir de Avusturya savaş gemisi Lübnan sahillerindeydi. İşin tuhaf tarafı, Paris Protokolü’ne taraf olmayan İspanya ile Yunanistan’ın da yağmadan pay kapmaya çalışmaları ve "insani yardım" bahanesiyle Lübnan’a savaş gemilerini göndermeleriydi.
Babıáli ise, Fuad Paşa’nın olayları yatıştırmış olmasına rağmen Paris’in bitmeyen baskılara dayanamadı ve Fransa "barışı sağlama" bahanesiyle 1860 Eylül’ünde Beyrut’a 6 bin asker çıkarttı. Bu, batılı devletlerin Lübnan’a yaptıkları askeri müdahaleler tarihinin başlangıcıydı.
Avrupa bu kadarla da yetinmedi ve Lübnan’a bir de "siyasi komisyon" gönderdi ve komisyon, Bábıáli’ye birkaç ay sonra raporla ültimatom arasında bir belge verip Lübnan’ın yönetim, hukuk ve ekonomik bakımlardan özerk olmasını istedi. Biz yine çaresizdik ve 1861’in 9 Haziran’ında imzaladığımız ve tarihlere "Beyoğlu Protokolü" adıyla geçen belge ile, Lübnan’da káğıt üzerinde bize bağlı ama içişlerinde tamamen serbest bir yönetim kurulmasını kabul ettik. Lübnan’ı artık Hristiyan bir "mutasarrıf" yani valiyle kaymakam arasındaki bir yönetici idare edecek, bu mutasarrıf Lübnanlı olmayacak, tayini Avrupa’nın kabulünden sonra geçerli sayılacak ve Avrupa’nın himayesi altında bulunacak ve bölge herşeyiyle özerk olacaktı.
ÇOK ACI HATIRALAR
Suriye ile Lübnan’ın Birinci Dünya Savaşı sonrasında Fransız hákimiyetine girmesinin temeli, işte bu Beyoğlu Protokolü’dür.
Lübnan, Birinci Dünya Savaşı’na kadar bu şekilde idare edildi ve Avrupa en ufak bir bahaneyi bile bölgeye müdahale vasıtası olarak kullandı. Biz, Beyoğlu Protokolü’nü ancak Birinci Dünya Savaşı’na girmemizden bir yıl sonra, 11 Temmuz 1915’te iptal ettik ve Lübnan’a 1861 öncesinde olduğu gibi yine Müslüman idareciler gönderdik. Ama, İttihad ve Terakki Partisi’nin liderlerinden Cemal Paşa’nın Lübnan’daki bir uygulaması, Arap dünyasının hafızasında bugüne kadar silinmeyen son derece acı izler bıraktı. Paşa, Beyrut’a yarım saat mesafedeki Áliye kasabasında kurduğu askeri mahkemenin kararıyla, 1915 Ağustos’u ile 1916 Mayıs’ında Arap dünyasının önde gelen siyasetçileriyle entellektüellerinden 21 kişiyi Şam’da idam ettirdi. Cemal Paşa bu idamlardan sonra Arap dünyasında "seffáh" yani "kan dökücü" diye anılmaya başlayacak, idamların acı hatırasını her zaman canlı tutmak maksadıyla Şam’da ve Beyrut’ta anıtlar dikilecek, Lübnan ve Suriye, 1918 sonbaharında da elimizden çıkacaktı.
Lübnanlılar, bugün "Osmanlı" yahut "Türk yönetimi" dendiği anda herşeyden önce, Áliye Divanıharbi’nin kararlarını, yani bu idamları hatırlarlar.
Biz, şimdi asker göndermeye pek hevesli olduğumuz Lübnan’dan işte bu hatıralarla ayrıldık.
Böylesine zarİf bİr müziği ancak Münir Nureddin’in oğlu yapabilirdi
BEN, Münir Nureddin Selçuk’u bizzat dinleme şansına mazhar olmuş son nesle mensubum. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarımın müzik hatıraları Münir Bey ile ve onun şefliğinde her onbeş günde bir Şan Sineması’nda verilen "İcra Heyeti Konserleri"yle doludur.
İşte bu yüzden, "Türk Müziği" dendiğinde aklıma gelen tek erkek sesi, Münir Nureddin’dir. Dolayısıyla, Klasik Türk Müziği’ne 1980 sonrasında árız olan ve müziğin dinamizmini ortadan kaldırmasına rağmen "klasik icra" diye lanse edilen mistik özentisi mıymıntı okuyuşu ve senelerdir yerlerde sürünen günlük icrayı musikiden saymadığım için, Türk Müziği’nin Münir Bey’in 1981’deki vefatıyla noktalandığına inanırım.
Müzik konusunda senelerden buyana artık varolmayan ümitlerim, geçen hafta aldığım bir CD sayesinde yeniden canlandı: CD’de, Münir Bey’in, oğlu Timur Selçuk tarafından armonize edilen bazı eserleri vardı ve eserler Timur Selçuk’un idare ettiği orkestranın refakatinde Emel Sayın tarafından okunmuşlardı.
HATAETMİŞİZ
Emel Hanım’ın affını rica ederek, samimi bir itirafta bulunacağım: Ben ve aynı musiki anlayışını paylaştığım yaşıtlarım, gençlik yıllarımız olan 1970’lerde zirvede bulunan Emel Sayın’ın okuyuşunu hiçbir zaman ciddi bir icra olarak görmemiş, onu "güzel sesli ama gazino tavrına sahip güzel bir hanım" diye değerlendirmiştik. "Hanım okuyucu", bizler için ulaşılması zaten mümkün olmayan Safiye Ayla ile Nesrin Sipahi ve Sabite Tur gibi seslerdi.
Ama, bu CD’yi dinlerken, ne yalan söyleyeyim, bir zamanlar burun kıvırdığım Emel Sayın’ın bana şimdi gayet zarif bir klasik okuyucu hissi verdiğini farkettim. Günümüzde "Türk Müziği" adı altında icra edilen musiki artık öylesine bir seviyeye inmişti ki, bundan 30 küsur sene önce önemsemediğimiz icraya bile hasret kalmıştık.
Bilenler bilir, orkestra refakatince icranın ilk denemelerini bizzat zaten Münir Bey yapmış, önce Refik Fersan’ın "Hazin teraneler"i ile "Hem aldattım hem aldandım"ını 1930’ların Mısır’ında Gobon Orkestrası’nın refakatinde plağa okumuş, sonraki senelerde Türkiye’de de orkestra ile bazı eserler icra etmişti.
"Emel Sayın, Münir Nurettin Selçuk Söylüyor" isimli CD’yi dinlediğinizde, Timur Selçuk’un gayet kararında, rahatsız etmeyen, daha da önemlisi son derece zevkli armonisi ile karşılaşacaksınız. Türk Hafif Müziği’nin hálá aşılmamış şáheseri olan "İspanyol Meyhanesi"nin bestekárına yakışan asil bir armoni ile... "Kandilli" şarkısında İstanbul’un artık várolmayan kendine mahsus havasını teneffüs edecek, "Nihavend Longa"da nağmelerimizin erbábının elinde nasıl senfonik bir kimliğe büründüğünü görecek, "Otomobil Şarkısı"nda da sanki Máhur’dan bir eser değil, başrollerini Doris Day ile Rock Hudson’un oynadığı bir Hollywood filminin müziğini dinlediğinizi hissedeceksiniz.
Timur Selçuk’un önceki sene çıkarttığı aynı çizgideki "Babamın Şarkıları" isimli diğer nefis CD’sini maalesef fırsatını bulup yazamamıştım. Şimdi iki işi birden yapıyor ve Timur Selçuk’u babasının şarkılarını son derece zevkli bir evrensel boyuta taşıdığı, Emel Sayın’ı da dinleyeni şaşırtan billur gibi bir icra ortaya koyduğu için tebrik ediyorum.
Ama, bir hayalimi söylemeden edemeyeceğim: Eserlerini böylesine zarif bir orkestral düzenlemeye bürünmüş haliyle icra etmek keşke rahmetli Münir Bey’e de nasip olabilseydi..
....Lübnan’a barış gelsin diye 1860’ta kendi valimizi bile idam etmiştik
Eylül 03, 2006 00:007dk okuma
Paylaş
Türkiye günlerden buyana Lübnan’a asker gönderilmesi meselesini tartışıyor, hemen her ihtimalin üzerinde duruluyor ama Lübnan yüzünden geçmişte başımıza neler geldiği ve "Türk" kavramının Lübnanlılar için ne ifade ettiği konularında hiçkimse birşey söylemiyor ve yazmıyor.
Biz, "Lübnan’a barış gelsin de ne olursa olsun" diyerek 1860’ta kendi valimizi bile idam etmiştik ama Avrupa ülkeleri "insani yardım" bahanesiyle o zaman da Beyrut’a donanmalarını gönderip asker çıkartmışlardı.
TÜRKİYE, günlerden buyana cumhurbaşkanından sıradan vatandaşına kadar Lübnan’a asker gönderilip gönderilmemesi meselesini tartışıyor. Meclis önümüzdeki Salı günü olağanüstü toplanacak ve Lübnan’a asker yollanması konusu o gün karara bağlanacak.
Bütün bu tartışmalar sırasında Hizbullah ile siláhlı çatışmaya girme ihtimalinden süngü savaşına, insani yardım kavramından çevremizdeki olaylara seyirci kalıp kalmamaya ve hattá Lübnanlı Ermeniler’in tavrına kadar hemen her türlü alanda fikir yürütüldü. Ama çok önemli başka konularda, meselá Lübnan’ın imparatorluğumuzun parçası olduğu dönemlerde başımıza neler geldiği ve "Türk" kavramının Lübnanlılar için neler ifade ettiği hususlarında hiçkimse birşey söylemedi ve yazmadı.
İşte, asker göndermeye son derece hevesli olduğumuz halde bu konularda sessiz kaldığımızı görünce, son 150 senelik Lübnan maceramızı özetleyeyim dedim.
Lübnan, Osmanlı topraklarına 1516 Ekim’inde katıldı. Bugün várolan Şii nüfus eski devirlerde hemen hemen yok gibiydi ve halkın çoğunluğunu 19. yüzyıla kadar Dürziler ile "Maruni" denilen Hristiyanlar teşkil ediyordu. İmparatorluk, Lübnan’a asırlar boyunca valiler ve kaymakamlar göndermiş ama bölgeyi geçmişi tááá Haçlı Seferleri’nin yaşandığı döneme uzanan bir sistemle, "Lübnan emiri" ünvanı verilen Dürzi derebeyler vasıtasıyla idare etmişti.
Dürzi ve Maruni toplumlar arasında çatışmalar bitmek bilmiyordu. Bu çatışmaların yanısıra beylerin de zaman zaman ayaklanması devletin başına büyük meseleler açtı ama Lübnan’da 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar uluslararası boyutta çok önemli bir olay yaşanmadı.
185 İDAM KARARI
Asıl önemli hadiseler 1840’lardan itibaren vergi tahsili yüzünden çıktı ve 1858 ile 1860 yılları arasında meydana gelen Dürzi-Maruni mücadelesi sırasında binlerce kişi hayatını kaybetti. Derken olaylar Şam’a da sıçradı ve oralarda da çok sayıda kişi hayatından oldu.
Lübnan’da toplumlar arasında kalıcı bir barış tesis etmenin sadece güç kullanarak mümkün olabileceğine inanan İstanbul, Tanzimat döneminin meşhur devlet adamlarından olan zamanın Hariciye Nazırı yani Dışişleri Bakanı Keçecizáde Fuad Paşa’yı tam yetkiyle bölgeye gönderdi. Paşa, Avrupa’nın Lübnan’da olup bitenlere karışmak üzere olduğunun farkındaydı ve müdahaleyi önleyebilmek için gayet sert tedbirlere başvurdu. Müslümanlar’ın zarar gören Hristiyanlar’a toplam 75 milyon kuruş tazminat ödemesini sağladı ve olaylara katılanları iki ayrı askeri mahkemeye sevketti. Mahkemeler, sadece birkaç gün devam eden yargılamadan sonra 185 kişinin idamına karar verdiler.
Ama kararda bir tuhaflık vardı, zira idama mahkûm olanların başında Şam Valisi Maraşal Ahmed Paşa geliyordu. Ahmed Paşa, kararın açıklanmasından sonra "Devletin dertleri benimle sona erecekse, kanım helál olsun" diyecek, kendisini kurşuna dizecek olan idam mangasına da ateş emrini bizzat verecekti.
İşte biz, Lübnan’da huzuru sağlayabilmek maksadıyla kendi maraşalimizi bile idam etmekten çekinmemiştik.
Avrupa’nın zengin bir memleket olan Lübnan’da hákimiyet kurabilmek maksadıyla günümüze kadar devam eden müdahaleleri de tam o dönemde başladı. İngiltere Dürziler’i, Fransa ise başta Maruniler olmak üzere diğer Hristiyan grupları "himaye" bahanesiyle seneler öncesinden zaten siláhlandırmıştı ve Bábıáli’ye "Lübnan’a ortak müdahale" teklif ettiler.
Türkiye, o yılların "hasta adamı" idi, talepleri kabulden başka zaten çaresi yoktu ve 5 Eylül 1860’ta Paris’te imzaladığımız bir protokolle Lübnan’a "Avrupa askeri gücü" gönderilmesini kabul ettik! Birkaç hafta sonra, beş İngiliz, beş Fransız, iki Rus ve bir de Avusturya savaş gemisi Lübnan sahillerindeydi. İşin tuhaf tarafı, Paris Protokolü’ne taraf olmayan İspanya ile Yunanistan’ın da yağmadan pay kapmaya çalışmaları ve "insani yardım" bahanesiyle Lübnan’a savaş gemilerini göndermeleriydi.
Babıáli ise, Fuad Paşa’nın olayları yatıştırmış olmasına rağmen Paris’in bitmeyen baskılara dayanamadı ve Fransa "barışı sağlama" bahanesiyle 1860 Eylül’ünde Beyrut’a 6 bin asker çıkarttı. Bu, batılı devletlerin Lübnan’a yaptıkları askeri müdahaleler tarihinin başlangıcıydı.
Avrupa bu kadarla da yetinmedi ve Lübnan’a bir de "siyasi komisyon" gönderdi ve komisyon, Bábıáli’ye birkaç ay sonra raporla ültimatom arasında bir belge verip Lübnan’ın yönetim, hukuk ve ekonomik bakımlardan özerk olmasını istedi. Biz yine çaresizdik ve 1861’in 9 Haziran’ında imzaladığımız ve tarihlere "Beyoğlu Protokolü" adıyla geçen belge ile, Lübnan’da káğıt üzerinde bize bağlı ama içişlerinde tamamen serbest bir yönetim kurulmasını kabul ettik. Lübnan’ı artık Hristiyan bir "mutasarrıf" yani valiyle kaymakam arasındaki bir yönetici idare edecek, bu mutasarrıf Lübnanlı olmayacak, tayini Avrupa’nın kabulünden sonra geçerli sayılacak ve Avrupa’nın himayesi altında bulunacak ve bölge herşeyiyle özerk olacaktı.
ÇOK ACI HATIRALAR
Suriye ile Lübnan’ın Birinci Dünya Savaşı sonrasında Fransız hákimiyetine girmesinin temeli, işte bu Beyoğlu Protokolü’dür.
Lübnan, Birinci Dünya Savaşı’na kadar bu şekilde idare edildi ve Avrupa en ufak bir bahaneyi bile bölgeye müdahale vasıtası olarak kullandı. Biz, Beyoğlu Protokolü’nü ancak Birinci Dünya Savaşı’na girmemizden bir yıl sonra, 11 Temmuz 1915’te iptal ettik ve Lübnan’a 1861 öncesinde olduğu gibi yine Müslüman idareciler gönderdik. Ama, İttihad ve Terakki Partisi’nin liderlerinden Cemal Paşa’nın Lübnan’daki bir uygulaması, Arap dünyasının hafızasında bugüne kadar silinmeyen son derece acı izler bıraktı. Paşa, Beyrut’a yarım saat mesafedeki Áliye kasabasında kurduğu askeri mahkemenin kararıyla, 1915 Ağustos’u ile 1916 Mayıs’ında Arap dünyasının önde gelen siyasetçileriyle entellektüellerinden 21 kişiyi Şam’da idam ettirdi. Cemal Paşa bu idamlardan sonra Arap dünyasında "seffáh" yani "kan dökücü" diye anılmaya başlayacak, idamların acı hatırasını her zaman canlı tutmak maksadıyla Şam’da ve Beyrut’ta anıtlar dikilecek, Lübnan ve Suriye, 1918 sonbaharında da elimizden çıkacaktı.
Lübnanlılar, bugün "Osmanlı" yahut "Türk yönetimi" dendiği anda herşeyden önce, Áliye Divanıharbi’nin kararlarını, yani bu idamları hatırlarlar.
Biz, şimdi asker göndermeye pek hevesli olduğumuz Lübnan’dan işte bu hatıralarla ayrıldık.
Böylesine zarİf bİr müziği ancak Münir Nureddin’in oğlu yapabilirdi
BEN, Münir Nureddin Selçuk’u bizzat dinleme şansına mazhar olmuş son nesle mensubum. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarımın müzik hatıraları Münir Bey ile ve onun şefliğinde her onbeş günde bir Şan Sineması’nda verilen "İcra Heyeti Konserleri"yle doludur.
İşte bu yüzden, "Türk Müziği" dendiğinde aklıma gelen tek erkek sesi, Münir Nureddin’dir. Dolayısıyla, Klasik Türk Müziği’ne 1980 sonrasında árız olan ve müziğin dinamizmini ortadan kaldırmasına rağmen "klasik icra" diye lanse edilen mistik özentisi mıymıntı okuyuşu ve senelerdir yerlerde sürünen günlük icrayı musikiden saymadığım için, Türk Müziği’nin Münir Bey’in 1981’deki vefatıyla noktalandığına inanırım.
Müzik konusunda senelerden buyana artık varolmayan ümitlerim, geçen hafta aldığım bir CD sayesinde yeniden canlandı: CD’de, Münir Bey’in, oğlu Timur Selçuk tarafından armonize edilen bazı eserleri vardı ve eserler Timur Selçuk’un idare ettiği orkestranın refakatinde Emel Sayın tarafından okunmuşlardı.
HATAETMİŞİZ
Emel Hanım’ın affını rica ederek, samimi bir itirafta bulunacağım: Ben ve aynı musiki anlayışını paylaştığım yaşıtlarım, gençlik yıllarımız olan 1970’lerde zirvede bulunan Emel Sayın’ın okuyuşunu hiçbir zaman ciddi bir icra olarak görmemiş, onu "güzel sesli ama gazino tavrına sahip güzel bir hanım" diye değerlendirmiştik. "Hanım okuyucu", bizler için ulaşılması zaten mümkün olmayan Safiye Ayla ile Nesrin Sipahi ve Sabite Tur gibi seslerdi.
Ama, bu CD’yi dinlerken, ne yalan söyleyeyim, bir zamanlar burun kıvırdığım Emel Sayın’ın bana şimdi gayet zarif bir klasik okuyucu hissi verdiğini farkettim. Günümüzde "Türk Müziği" adı altında icra edilen musiki artık öylesine bir seviyeye inmişti ki, bundan 30 küsur sene önce önemsemediğimiz icraya bile hasret kalmıştık.
Bilenler bilir, orkestra refakatince icranın ilk denemelerini bizzat zaten Münir Bey yapmış, önce Refik Fersan’ın "Hazin teraneler"i ile "Hem aldattım hem aldandım"ını 1930’ların Mısır’ında Gobon Orkestrası’nın refakatinde plağa okumuş, sonraki senelerde Türkiye’de de orkestra ile bazı eserler icra etmişti.
"Emel Sayın, Münir Nurettin Selçuk Söylüyor" isimli CD’yi dinlediğinizde, Timur Selçuk’un gayet kararında, rahatsız etmeyen, daha da önemlisi son derece zevkli armonisi ile karşılaşacaksınız. Türk Hafif Müziği’nin hálá aşılmamış şáheseri olan "İspanyol Meyhanesi"nin bestekárına yakışan asil bir armoni ile... "Kandilli" şarkısında İstanbul’un artık várolmayan kendine mahsus havasını teneffüs edecek, "Nihavend Longa"da nağmelerimizin erbábının elinde nasıl senfonik bir kimliğe büründüğünü görecek, "Otomobil Şarkısı"nda da sanki Máhur’dan bir eser değil, başrollerini Doris Day ile Rock Hudson’un oynadığı bir Hollywood filminin müziğini dinlediğinizi hissedeceksiniz.
Timur Selçuk’un önceki sene çıkarttığı aynı çizgideki "Babamın Şarkıları" isimli diğer nefis CD’sini maalesef fırsatını bulup yazamamıştım. Şimdi iki işi birden yapıyor ve Timur Selçuk’u babasının şarkılarını son derece zevkli bir evrensel boyuta taşıdığı, Emel Sayın’ı da dinleyeni şaşırtan billur gibi bir icra ortaya koyduğu için tebrik ediyorum.
Ama, bir hayalimi söylemeden edemeyeceğim: Eserlerini böylesine zarif bir orkestral düzenlemeye bürünmüş haliyle icra etmek keşke rahmetli Münir Bey’e de nasip olabilseydi..
.Geçmişin iktidar cemaati olan Kadızádeliler’in yerini şimdi İsmailağa Cemaati aldı
Eylül 10, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
"Kadızádeliler" denilen dini hareket 17. yüzyılda ortaya çıkmış ve Türk tarihine "devleti bile hákimiyeti altına alan radikal grup" olarak geçmiştir. O devrin Kadızádeliler’i ile günümüzün İsmailağa Cemaati söyledikleri, hayat biçimleri ve uygulamaları bakımından birbirinin aynı gibidir.
Kadızádeliler sarayda ve yönetimde nasıl etkili oldularsa, İsmailağa Cemaati de bugünün siyasetinde öyle etkilidir. Bu iş böyle olmasaydı, şimdilerin çok önemli bir politikacısı bir seçim günü oy verme işleminin başlamasından saatler önce İsmailağa Camii’ne gidip sabah namazını kıldıktan sonra Mahmut Hoca’nın elini öperek "Gazán mübárek olsun" duasını almaya gerek duyar mıydı?
İSMAİLAĞA Camii’ndeki cinayetten ve linç hadisesinden sonra, Mahmut Hoca’nın cemaati Türkiye’nin gündemine yerleşti.
Cemaat mensuplarının giyim-kuşamları, siyasilerle ilişkileri, haklarında açılan soruşturmaların sümenaltı edilmesini sağlayacak derecedeki güçleri ve sahip oldukları mali kaynaklar, bana Türkiye’de bundan 300 küsur sene öncesinin bir başka cemaatini hatırlattı: Bir ara devlete bile hákim olacak derecede güçlenen ve tarihlere "Kadızádeliler" yahut "Fakılar" diye geçen hareketi...
17. yüzyılda ortaya çıkan ve Türk tarihinin devleti en uzun süre hákimiyeti altında tutan dini hareketi olan Kadızádeliler, isimlerini Balıkesirli kadı Doğanizáde Mustafa’nın oğlu olan, 1600’lerin başında doğan ve "Kadızáde" diye tanınan Mehmed Efendi’den almışlardı.
Kadızáde Mehmed Efendi, zamanın en büyük álimlerinden olan Birgili Mehmed Efendi’nin derslerine devam etti, sonra camilerde vaazlar vermeye başladı ve zamanla İstanbul’un en meşhur vaizi oldu. Kürsüye önce Sultanselim Camii’nde çıktı, şöhreti artınca da Ayasofya’yı mekán tuttu.
Vaazlarında, İslamiyet’in ilk zamanlarındaki hayata dönülmesi gerektiğini söylüyordu. Kadızáde’ye göre ölülerin /images/100/0x0/55ea0e98f018fbb8f8683695ardından kırkıncı gün duaları yapmak, mevlid okutmak, ölenin ruhu için helva kavurup yemek, hattá Kur’an’ı musikili okumak bile haramdı ve dinden çıkmak demekti. Zenginlerin zevke ve safaya daldığını, rüşvetin heryeri sardığını, Anadolu’nun yanıp yıkıldığını, halkın zulüm yüzünden dağlara çıktığını, şarap içilmedik ve afyon çekilmedik yer kalmadığını söylüyor, "Şeriat!" diyordu.
MEVLEVİLER’E YASAK
Kadızáde her taraftan yandaş toplamaya başladı ve vaazlarını verdiği Ayasofya Camii bir anda İstanbul’un bu en geniş dini akımının mekánı oldu. Ama, Kadızáde Mehmed’in ömrü fikirlerinin sarayı da etkilediğini görmeye yetmedi. 1635’te öldü, yerini "Üstüváni" unvanını kullanan bir Arap ile "Váni" diye bilinen Vanlı Mehmed Efendi ismindeki talebeleri aldı. Üstüváni’nin Arabistan’da adam öldürüp İstanbul’a kaçtığı ve adını değiştirip vaizliğe başladığı, çok sonraları öğrenilecekti.
Halk arasında itibarları gittikçe artan Kadızádeliler, zamanla devleti ele geçirme çabasına girdiler. Oruç ve farz namazları dışındaki ibadetlerin hepsini haram sayıyorlardı, hattá tekkelere bile karşıydılar ve tekkelerin din ve dünya hayatını birbirinden ayırdığına inanıyorlardı. "Devlete İslámi kimlik verip şeriatı hákim kılmak" uğruna bir hayli tekke şeyhini idam ettirdiler ve Mevleviler’in sema etmesini bile yasaklattılar.
Bizde, çok eski devirlerden itibaren varolan bir ádet, işte o zaman kendiliğinden uygulandı: Devletin dini grupları işine geldiği zaman istediği şekilde kullanıp ihtiyacı sona erdiğinde de bir tarafa atması, hattá temizlemesi ádeti...
HEPSİNİ SÜRDÜLER
Meselá, Dördüncü Murad, baskı rejimini Kadızádeliler’in dini yorumlarına dayandırdı. Kahvehaneleri kapatıp tütünü yasaklarken, Mehmed Efendi’nin sözünü dinler gibi göründü ve tütünle kahvenin "haram" olduğunu Mehmed Efendi’den aldığı fetvalara dayandırdı. Hükümdarın kahvehaneleri kapatmaktaki asıl maksadı, tütünün yahut kahvenin içilmesine máni olmak değil, halkın bu mekánlarda toplanıp kendisini çekiştirmesinin önüne geçmekti ve Kadızádeliler’in fetvaları, bu yasağın dini bahanesi oldu.
Kadızádeliler, özellikle Avcı Mehmed zamanında artık tayinleri bile yapar hále geldiler. Devlet, bu aşırı grubu halkın bitmek tükenmek bilmeyen savaşlardan ve çekilen ekonomik sıkıntılardan kaynaklanan ıstırabını unutturacak geçici bir vasıta gibi gördü. Hemen her konuda onlardan fetva alındı ve fetvaların karşılığında da istedikleri herşey yerine getirildi.
Ama, sahip oldukları bu güç Kadızádeliler’in başını döndürecek ve günlerden bir gün Fatih Camii’inde toplanıp "Şeriat isterüz" diyerek tekbirlerle sokağa dökülüp iktidarı ele geçirmek isteyeceklerdi. Devlet, Kadızádeliler’e fazla yüz verdiğini ancak o zaman farketti ve Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa sokağa dökülenlerin bir kısmını boğdurdu, hareketin liderlerinden Üstüváni’yi, Divane Mustafa’yı ve Türk Ahmed’i de Kıbrıs’a sürdü.
SEÇİM SABAHI NAMAZ
Kadızádeliler’i hedef alan son temizlik, ayaklanma girişimlerinden birkaç sene sonra, 1683’te yaşanan Viyana bozgununun hemen akabinde ve bizzat zamanın hükümdarı Avcı Mehmed’den geldi. Kadızádeliler’in bozgun sonrasındaki çöküşte artık hiçbir işe yaramayacaklarını farkeden hükümdar, sarayda hálá sözü geçmekte olan Váni Mehmed’i Bursa’nın bir köyüne sürgüne yolladı ve adamlarını da imparatorluğun dört bir yanına dağıttı.
Türk tarihinde devleti en fazla etkisi altına almış olan Kadızádeliler’in öyküsü, kısaca işte böyle... "Kadızádeliler’in İsmailağa Cemaati ile ne alákası var?" diye soracak olanlara da küçük bir hatırlatma yapayım: Cemaatin Kadızádeliler ile dini konulardaki görüşlerinin benzerliği bir yana, özellikle seçim dönemlerinde oldukça etkilidirler ve Fatih’ten alınacak seçim sonuçlarını değiştirecek güçleri vardır. Partileri değil, kendilerine yakın olduğunu bildikleri adayları desteklemişler ve Fatih’te 1990’lardan itibaren özellikle yerel seçimlerde sürprizler yaratmışlardır.
Bu iş böyle olmasaydı, şimdilerin çok önemli bir politikacısı bir seçim günü oy verme işleminin başlamasından saatler önce İsmailağa Camii’ne gidip sabah namazını kıldıktan sonra Mahmut Hoca’nın elini öperek "Gazán mübárek olsun" duasını almaya gerek duyar mıydı?
Hayatı kurşunla noktalanan maceracı Şehzadenin bilinmeyen öyküsü İlk defa ortaya çıktı
PU-Yi, Çin’in son imparatoruydu. Bilmeyenler, Pu-Yi’nin hazin hikáyesini Bertolucci’nin dokuz Oskarlı "Son İmparator" filminden öğrendiler.
Tahta iki yaşındayken çıkmış ama ihtilálciler tarafından sarayına hapsedilmişti. Japonlar, İkinci Dünya Savaşı öncesinde, 1934’te Pu-Yi’yi Mançurya’ya götürmüş, orada kurdukları kukla yönetimin başına geçirmiş, imparator ilán edip Mançurya tahtına geçirmişlerdi.
Pu-Yi savaş sonrasında Ruslar’a esir düştü, Çin’e iade edildi, senelerini bir hapishanede geçirip serbest bırakıldı ve 1967’de dünyadan ayrılana kadar, Pekin’de bahçıvanlık yaptı.
Ama, bu Japonya macerasının pek kimselerin bilmediği bir tarafı daha vardı:
Dünya savaşı öncesinde, Rus hákimiyetindeki Doğu Asya’ya hákim olmak isteyen Japonya, buralarda kurmayı tasarladığı uydu devletlerin başına geçirmeyi tasarladığı adayları soylular arasından seçmişti: Mançurya tahtına Çin’in eski imparatoru Pu-Yi’yi ve Doğu Türkistan tahtına da bir Osmanlı şehzadesini, İkinci Abdülhamid’in büyük oğlu Selim Efendi’nin çocuğu Şehzade Abdülkerim Efendi’yi... Pu-Yi Pekin’den sürgün edilmesinden sonra Japonlar’ın yanına gitmişti, 1924’te ailesiyle beraber Türkiye’den sınırdışı edilen Şehzade Abdülkerim Efendi de, Suriye’de idi.
Japonlar tarafından davet edilen şehzáde, Beyrut’tan yola çıktı, haftalar süren bir yolculuktan sonra Kobe’ye ulaştı, burada törenlerle karşılandı ve Tokyo’ya geçti. Ama kısa bir müddet sonra Japonlar ile arası açıldı, taht beklentisinin yerini can korkusu aldı ve Japonya’yı terkedip önce Doğu Türkistan’a, oradan da dünyanın öbür ucuna, New York’a gitti.
1935 Ağustos’unun ilk haftasında, 43. caddedeki küçük bir otelin odasında, bahtsız şehzadeyi elinde bir tabanca olduğu halde şakağından vurulmuş vaziyette buldular. Abdülkerim Efendi’nin ölümü, polis raporlarına "intihar" diye geçecek ama ailesi cinayete kurban gittiğine inanacak, şehzadenin iflás etmiş olan Türkistan politikasının intikamını almak isteyen Japonlar tarafından öldürüldüğünü söyleyeceklerdi.
Osmanoğlu ailesinin birçok mensubundan bundan senelerce önce dinlediğim bu hüzünlü hadiseyi yeniden hatırlamamın sebebi, hafta içerisinde okuduğum bir kitap: Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Japon Dili ve Edebiyatı öğretim görevlisi Dr. Merthan Dündar’ın yeni çıkan "Panislámizm’den Büyük Asyacılığa" isimli eseri... Doktora tezi olan bu çalışmasını Japonya’da hazırlayan Dr. Dündar, eserinde Türkiye’de bugüne kadar üzerinde pek durulmamış olan konularda, meselá Japonlar’ın Türkistan politikaları, Birinci Dünya Savaşı yıllarındaki Panislámizm hareketinin Panasyacılığa dönüşmesi ve Osmanlı İmparatorluğu ile Orta Asya hanlıkları arasındaki münasebetler gibi konularda önemli bilgiler veriyor.
"Panislámizm’den Büyük Asyacılığa" isimli eserinde, uzak diyarlardaki ülkelerle geçmişteki maceralarımızı ortaya koyan Dr. Merthan Dündar’ı böylesine şık bir ilmi çalışma yaptığı için tebrik ediyorum.
.Halikarnas Balıkçısı’nın yeğeni BM’ye genel sekreter oluyor
Eylül 17, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Hafta içerisinde Papa’nın málum hezeyanlarıyla meşgul olduğumuz sırada New York’ta sessiz sadasız bir yarış başladı ve Birleşmiş Milletler’in görev süresi önümüzdeki aylarda sona erecek olan genel sekreteri Kofi Annan’ın yerini almak isteyen adayların isimleri açıklandı.
Bu isimlerden biri, Ürdün tarafından genel sekreterliğe aday gösterilen Prens Zeyd bin Raad bizim için önem taşıyordu, Türkiye’nin isim yapmış eski bir ailesine, Şakir Paşalılar’a mensuptu. Babaannesi, Türk resminin önde gelen ismi Fahrünisa Zeyd idi."Halikarnas Balıkçısı" Cevat Şakir Kabaağaçlı, ilk kadın seramikçimiz Füreya, gravürcü Aliye Berger, ressam Nejat Devrim, tiyatrocu Şirin Devrim akrabalarıydı. İşte böyle bir ailenin mensubu olan Prens Zeyd hakkında basınımızda hiçbirşey yazılmadığını görünce, onun kim olduğunu anlatayım dedim.
TÜRKİYE ve İslam dünyası hafta içerisinde Papa’nın málum hezeyanlarıyla meşgulken, New York’ta sessiz sadasız bir yarış başladı ve Birleşmiş Milletler’in görev süresi önümüzdeki aylarda sona erecek olan Ganalı genel sekreteri Kofi Annan’ın yerini almak isteyen adaylar şimdiden çalışmaya başladılar.
Dünyanın dört bir tarafından gidip Birleşmiş Milletler’de görev yapan ve ülkeleri tarafından genel sekreterliğe aday gösterilen bu diplomatlardan biri, Ürdün Krallığı’nın adayı Prens Zeyd bin Raad, bizim için ayrı bir önem taşıyor.
Zira, Prens’in bir tarafı bizden, yani Türk. Zeyd bin Raad annesi tarafından Türkiye’nin siyasette ve sanatta isim yapmış eski bir ailesine, Şakir Paşalılar’a mensup: Babaannesi, Türk resminin önde gelen ismi Fahrünisa Zeyd. Büyük dayısı edebiyat tarihimize "Halikarnas Balıkçısı" diye geçen Cevat Şakir Kabaağaçlı, teyzesinin kızı hayatı romanlara konu olan ilk kadın seramikçimiz Füreya, bir diğer büyük teyzesi gravürcü Aliye Berger, amcası ressam Nejat Devrim, halası da tiyatrocu Şirin Devrim.
İşte, edebiyat ve sanat tarihimizde bu derece önemli kişilerle akrabalığı bulunan Ürdünlü prensin Birleşmiş Milletler’e genel sekreter adayı olup da bu adaylığın basınımızda pek farkedilmediğini görünce, Prens Zeyd bin Raad’ın aile ilişkilerini ayrıntısıyla yazmak istedim.
1914’teki CİNAYET
Önce, 1914’te Afyon’da işlenen bir cinayete uzanalım: Şakir Paşa’nın öldürülmesine...
Şakir Paşa, Afyon’un eski bir ailesine mensuptu. Dedeleri arasında din bilginleri ve meşhur hattatlar vardı. Ağabeyi Ahmed Cevat Paşa, İkinci Abdülhamid’in sadrazamlığını yani başbakanlığını yapmıştı.
İki kardeş, askeri okuldan mezun olduktan sonra Erkánıharp Mektebi’ni yani o zamanın Harp Akademisi’ni bitirerek kurmay subay oldular ve vazife icabı imparatorluğun dört bir yanını dolaştılar. Bir yandan askerlik yapıyor, bir yandan da ardarda kitap çıkartıyorlardı. Zamanla her ikisi de Paşalığa yükseldi, ağabey 1891’de sadrazamlık koltuğuna oturdu ve kardeşini Atina’ya büyükelçi olarak gönderdi.
BODRUM SÜRGÜNÜ
Şakir Paşa, Girit’te bulunduğu sırada Sare İsmet adında bir hanımla evlendi ve ikisi erkek dördü kız, altı çocuğu oldu. Ağabeyi Sadrazam Cevat Paşa bu arada Abdülhamid’in gözünden düşmüş, sadrazamlıktan alınmış, askeri vazifelerle İstanbul’dan uzaklaştırılmış, derken Şam’a yollanmış, İstanbul’a dönebilmesine Şam’da verem olması üzerine izin verilmiş ve hayata 1900 senesinde henüz 49 yaşındayken veda etmişti.
Ağabeyinin bu acı kaderi Şakir Paşa’yı derinden etkiledi. Sarayla bütün alákasını kesti, görevlerinden ayrıldı ve ailesiyle beraber Büyükada’daki köşküne çekildi. Vaktini artık sadece kitap yazmakla geçiriyordu.
Paşa, 1914 Haziran’ında bir gün yanına iki oğlunu, Cevat ile Suat’ı alarak Afyon’a gitti. Afyon’da vaktiyle bir çiftlik satın almış ama senelerdir gitmemişti. Hem çiftliğin ne vaziyette olduğunu görecek, hem káhyalarla oturup hesap-kitap yapacaktı. Alacağı parayı dönüşte kızlarından birinin düğün masrafına harcamayı planlıyordu.
Şakir Paşa, İstanbul’a bir daha dönemedi. 28 yaşındaki oğlu Cevat’la bir gece kimselerin bilmediği bir sebep yüzünden tartışmaya başlamış, tartışma kavgaya dönmüş ve Cevat siláhını çekip kurşunları babasının üzerine boşaltmıştı.
Afyon’dan Büyükada’ya, Paşa’nın cenazesini getirdiler.
Paşa’nın oğlu Cevat Şakir, 14 sene hapse mahkûm oldu. Cezasının yarıdan fazlasını çektikten sonra afla çıktı ama 1925’te yeniden hapse düştü. Bir gazetede çıkan yazısı yüzünden İstiklál Mahkemesi’ne verilmiş, bu defa üç sene kalebentliğe mahkûm edilmiş ve Bodrum’a sürülmüştü. Tahliyesinden sonra Bodrum’dan bir daha ayrılmadı ve hayatının sonuna kadar orada kaldı. Soyadı kanununun çıkmasından sonra "Kabaağaçlı" olmuştu. Tam adı Cevat Şakir Kabaağaçlı idi ama talih garip bir cilve yapmış, mahkûmiyetinden sonraki hayatını Bodrum’a sürdürmesi hem bugünün Bodrum’unu, hem de Türk Edebiyatı’nın büyük isimlerinden birini, "Halikarnas Balıkçısı"nı yaratmıştı.
TAHTIN VÁRİSİ
Oğlunun kurşunlarına kurban giden Şakir Paşa’nın ortanca kızı Fahrünisa ise, ilk evliliğini 1930’ların tanınmış gazetecisi İzzet Melih Devrim ile yaptı. Bu evlilikten Şirin adında bir kızı ile Nejat isminde bir oğlu oldu, sonra kocasından ayrıldı ve hayatını bir Arap prensi ile birleştirdi: Birinci Dünya Savaşı yıllarında bize karşı Arap isyanını başlatan ve daha sonra Hicaz Kralı olan Şerif Hüseyin’in oğullarından Prens Zeyd ile.
Resim yapan ve sonraki senelerde modern Türk resminin en büyük isimlerinden biri kabul edilen Fahrünisa, yahut bu evliliğinden sonraki tam ismiyle Prenses Fahrünisa Zeyd’in 1936’da bir başka oğlu daha oldu: Prens Raad. Irak tahtının várisi olan Prens, Ürdün’de senelerce saray nazırlığı yaptı.
Şimdi, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği’ne aday olan 1964 doğumlu Prens Zeyd, işte, bizim Halikarnas Balıkçısı’nın kızkardeşi Fahrünisa Zeyd’in torunu, yani oğlu Prens Raad’ın çocuğu. Modern Türk sanatına çok önemli katkılarda bulunmuş böyle bir ailenin mensubu olan Prens Zeyd hakkında basınımızda hiçbirşey yazılmadığını görünce, BM’nin genel sekreterliği için yarışan bu Ürdünlü prensin kim olduğunu anlatayım dedim.
Genel sekreter adayının bütün akrabaları birinci sınıf sanatçıydı
HALİKARNAS BALIKÇISI (CEVAT ŞAKİR KABAAĞAÇLI)
Şakir Paşa’nın 1890’da doğan oğlu ve katiliydi. Sürgüne gittiği senelerde küçük bir balıkçı köyü olan Bodrum, onun sayesinde bugünkü konumuna geldi. "Halikarnas Balıkçısı" adıyla çok sayıda eser verdi. İlk karısı Aniesi’den sonra iki evlilik daha yapan Cevat Şakir 1973’te öldü ve Bodrum’a hákim bir tepeye defnedildi. Sağlığında Bodrum’un bir caddesine isminin verilmesine "Caddeden geçen hayvanlar üzerime pislerler" diyerek karşı çıkmıştı.
FAHRÜNİSA ZEYD: Şakir Paşa’nın ortanca kızı ve Halikarnas Balıkçısı’nın kızkardeşiydi. 1901’de Büyükada’daki köşkte doğdu, 1991’de Amman’da öldü. İlk evliliğini gazeteci İzzet Melih Devrim ile yaptı, bu evlilikten doğan iki çocuğu, Nejad ile Şirin de anneleri gibi sanatçı oldular. Daha sonra Irak Kralı Birinci Faysal’ın küçük kardeşi Prens Zeyd ile evlendi. Birçok memlekette sergiler açan Fahrünisa Zeyd, modern Türk resminin en büyük ustalarından sayılır.
ALİYE BERGER: Paşa’nın en küçük kızıydı. 1903’te o da Büyükada’da doğdu ve 1974’te aynı yerde öldü. Sevgilisi Karl Berger’le 23 yıllık beraberlikten sonra evlendi ama kocası altı ay sonra bir kalp kriziyle hayata veda etti. Düştüğü bunalımdan kurtulmak için resme başlayan Aliye Berger yağlıboya, desen ve gravürün en önemli isimlerinden oldu. Verdiği bir mülákatta sanatını anlatırken "Aşkla yaşadım, ne yarattımsa aşkla ve sevgiyle yarattım" diyordu.
FÜREYA: Türk sanatının ilk ve en önemli kadın seramikçisi kabul edilen Füreya, Şakir Paşa’nın büyük kızı Hakiye Hanım’ın çocuğuydu. 1910’da Büyükada’da doğdu, Fransız okulunda okudu, İstiklal Mahkemeleri’nin ünlü ismi Kılıç Ali ile evlenip Ankara’ya yerleşti ve Mustafa Kemal’in yakın çevresine girdi. Seramikle, tedavi için gittiği İsviçre’de ve oldukça geç bir yaşta tanışmıştı. Ayşe Kulin’in bundan birkaç sene önce yayınladığı ve Füreya’nın öyküsünü konu alan romanı, 50 küsur baskı yaptı.
NEJAT DEVRİM: Şakir Paşa’nın torunu ve Fahrünisa Zeyd ile Zeyd’in ilk eşi İzzet Melih Devrim’in oğluydu. 1923’te doğdu, Paris’te resim öğrendi ve Türkiye’nin ilk soyut ressamı kabul edildi. Son senelerinde Polonya’da yaşayan Nejat Devrim, 1995’te orada, Noy Sacz’da öldü.
ŞİRİN DEVRİM: Fahrünisa Zeyd’in kızı, Nejat Devrim’in kızkardeşi. 1926’da İstanbul’da doğdu. Çocukluk seneleri Berlin ve Bağdad’da geçti. İstanbul ve New York’ta okudu, Yale Üniversitesi’nin tiyatro bölümünü bitirdi. Türk tiyatrosunun önemli bir ismi oldu ve Amerika’da senelerce sahneye çıktı. Stanford, Carnegie-Mellon ve Wisconsin Üniversiteleri’nde profesörlük yapan Şirin Devrim, ailesinin öyküsünü "A Turkish Tapestry" adıyla kitaplaştırdı ve kitap daha sonra "Şakir Paşa Ailesi-Harika Çılgınlar" ismiyle Türkçe olarak da çıktı.
RAMAZAN KADINLAR İÇİN HIZIR GİBİYDİ
Eylül 21, 2006 15:183dk okuma
Paylaş
Ramazan, eski devirlerde sokağa çıkmaları çeşitli şekillerde kısıtlanan kadınlar için kurtarıcı gibiydi ve kadınlar Ramazan’ın gelmesiyle beraber kendilerini sokaklara atarlardı.
Haberin Devamı
Padişahın iftara gidişi, Kadir Gecesi ve teravih namazları, kadınların katılmayı en çok arzu ettikleri faaliyetlerdi.
Ramazanda gezme hürriyetleri artınca cami cami dolaşırlar, kadınlara vaaz ve hatim dinlemeleri için birkaç cami tahsis edilir ve erkekler buralara giremezdi.
OSMANLI döneminde kadınların ortalıkta dolaşması fazla istenmemiş ve sokağa çıkmalarına çeşitli kısıtlamalar getirilmişti.
Yaşlı kadınların sokakta dolaşmalarına pek bir şey denilmezdi ama genç yaştakilerin hareketleri dikkatle izlenirdi.
Fakat, yöneticilerin koydukları bütün yasaklara rağmen kadınlar ev dışına çıkabilmelerini sağlayacak her türlü fırsatı değerlendirdiler.
İmdadlarına, 19. yüzyılda tıp ilmi yetişti ve kansızlık çeken kadınlar, doktor tavsiyesiyle rahat rahat gezdiler. Gezintilerin artması, İstanbul’da dedikoduları da artırdı. Kadınlar sokağa akraba ziyareti, hamam, düğün ve alışveriş için çıkarlardı ve en sık gittikleri yer, Kapalıçarşı’daki kumaşçılardı.
Haberin Devamı
Tami Ön Ödemeli Kart
Tami
2025 Türkiye Prefabrik Ev Fiyatları, Tek Katlı ve 60m² Modüler Bungalovlar
southermore
by Taboola
Şehirde, sadece kadınlara mahsus bir başka pazar da vardı. 1610’da İstanbul’a gelen İngiliz seyyah George Sandys, Silivrikapı civarındaki ‘Avratpazarı’ isimli meydanda kadınların elişlerini sadece birbirlerine sattıklarını yazar.
Bayramlar, kadınlar için tam mánásı ile bayram olur ve hemen dışarı fırlarlardı.
İstanbul’a 1678’de gelen Hollandalı seyyah Cornelius de Bruyn, ‘Bayramlarda kadınlar sokağa rahatça çıkabilirler, her tarafta binlerce kadın görülür ama senenin kalan zamanında evlerinde kapalıdırlar’ der.
Bayram günleri sokaklarda büyük salıncaklar kurulur, kadınlarla erkekler bunlara ancak hemcinsleriyle binebilirlerdi.
Padişahlar, savaş dönüşlerinde İstanbul’da büyük törenlerle karşılanırlar, şehzádelerin sünnetleri ve padişah kızlarının evlilikleri münasebetiyle de şehirde günlerce süren şenlikler yapılırdı.
Ama bütün bu eğlencelere sadece erkekler katılabilir, kadınlar olup bitenleri evlerinin penceresinden seyrederlerdi.
Sultan İkinci Mahmud döneminde, kadınlara Dolmabahçe’deki bayramlaşma merasimini izlemeleri için izin verildi. Ancak kadınlar, bayramlaşmaların yanısıra padişahın Cuma selamlığı törenlerine de gitmeye başladılar.
Haberin Devamı
Devlet adamları bu durumdan rahatsız olunca bazı yasaklamalar getirildi ama kadınları törenlerden uzak tutmak mümkün olmadı. Kadınlar bayram, hükümdarın cuma selámlığı ve kılıç alayı gibi törenleri kalabalığın en arkasından da olsa izleyebildiler.
Ünlü yazar Refik Halid Karay, kadınların imdadına 19. yüzyılda tıbbın yetiştiğini söyler. Karay, ‘Kansızlıktan dolayı sararıp solan kızları muayene eden doktorlar ‘Demir vermek lazım, iki türlü demir vardır; birini alınca araba ile hergün bir saat dolaşmalı, diğerini alınca da kıra çıkıp bir saat açık havada oturmalı’ derlerdi’ diyor.
Refik Halid’e göre, maddi durumu iyi olan kadınlar ‘araba demiri’ni tercih ederlerdi. Hasta olan küçük hanım 20 gün boyunca demir damlası alır, ‘koçu’ denilen küçük arabaya binerek Edirnekapı dışında gezintiye giderdi.
Haberin Devamı
2026 ev temizliği fiyatları kapsamlı rehberi
Visionary Echo
Ankara İçgörüleri Prefabrik ve Konteyner Evler Hakkında
toppoptoday
by Taboola
Parası olmayanlar ise ‘yayan demir’inde karar kılarlar ve saatlerce yürürlerdi.
Geceleyin bir yere gitmek, kadınların hayatlarında pek az karşılaştıkları bir durumdu ve bu yüzden yaşlılıklarında sık sık, vaktiyle yaptıkları gece gezmelerini tarihi bir hadise gibi anlatırlardı.
Özellikle Ramazan ayında, padişahın ‘Onbeş alayı’ denilen Topkapı Sarayı’ndaki iftara gidiş töreni, Kadir Gecesi ve teravih namazları, kadınların katılmayı en çok arzu ettikleri faaliyetlerdi. Ramazanda gezme hürriyetleri artan kadınlar cami cami dolaşırlar, gündüzleri kadınlara vaaz ve hatim dinlemeleri için birkaç cami tahsis edilir ve erkekler buralara giremezlerdi.
Kadınların sokağa hiçbir kısıtlamaya uğramaksızın rahatça çıkabildikleri dönem, 1908’deki İkinci Meşrutiyet oldu.
Haberin Devamı
Hürriyet’in ilánıyla beraber kısıtlamalar da gevşedi ve kadın haklarının sorgulanmasına başlandı.
Bu dönem, kadınların her konuda özgürlüklerini kazanmalarına öncülük edecekti.
Bizans İmparatoru’na İslámiyet dersi veren álim, Koçlar’ın büyük ceddiydi
Eylül 24, 2006 01:365dk okuma
Paylaş
Papa’nın málum konuşmasından sonra başlayan tartışmada çok şey yazılıp söylendi.
Ortalığı karıştıran sözlerin asıl sahibi, bundan 615 sene önce kendisine İslamiyet’i anlatan bir Müslüman álimle giriştiği tartışmada sarfettiği ileri sürülen Bizans İmparatoru Manuel Paleolog’du. İmparator ile muhatabının günümüzle bağlantısı üzerinde ise hiç durulmadı. İmparatorun asırlar sonra Papa’yı bile yoldan çıkartan sözleri söylediği iddia edilen tartışmadaki muhatabı, Anadolu tasavvufunun çok önemli bir ismi olan Hacı Bayram-ı Veli’dir. Konunun çok daha enteresan olan tarafı da, bu evliyanın soyundan gelenlerdir: Çoğumuz bilmeyiz ama, Hacı Bayram-ı Veli’nin 18 /images/100/0x0/55ea9e05f018fbb8f88bb6e2göbek sonraki torunları, günümüzün meşhur Koç ailesidir.
TÜRKİYE ve İslám dünyası, günlerden buyana Papa’nın Müslümanlık aleyhindeki saçmalamalarının sebep olduğu hiddeti teneffüs ediyor. Vatikan’ın ortalığı yatıştırma gayretiyle yaptığı açıklamalar Papa’nın resmen özür dilememesi yüzünden dikkate alınmıyor ve tepkiler de bitmek bilmiyor. Gözler şimdi, Papa’nın Müslüman büyükelçilerle Roma yakınlarında, Castel Gandolfo’daki yazlık sarayında yarın yapacağı toplantının neticesinde...
Papa’nın sözlerinin yarattığı tartışmalar sırasında konuyla ilgili olsun veya olmasın, akla gelen ne varsa yazılıp söylendi ama bir konunun, üstelik bizi yakından ilgilendiren bir ayrıntının üzerinde hiç durulmadı: 16. Benedikt’in iddialarının, yani İslám dünyasını ayağa kaldıran sözlerin asıl sahibi olan ve bu ifadeleri bundan 615 sene önce bir Müslüman álimle yaptığı tartışmada sarfettiği söylenen Bizans İmparatoru Manuel Paleolog’un sözkonusu tartışmadaki muhatabının günümüzle olan bağlantısı üzerinde...
EVLİYANIN TORUNLARI
İşin aslını sözü uzatmadan kısaca söyleyeyim ve meselenin ayrıntısına daha sonra gireyim: Bizans İmparatoru Manuel Paleolog’un asırlar sonra Papa’yı bile yoldan çıkartan sözleri söylediği iddia edilen tartışmadaki muhatabı, Anadolu tasavvufunun çok önemli bir ismi olan Hacı Bayram-ı Veli’dir ve konunun daha da enteresan olan tarafı, bu evliyanın soyundan gelenlerdir: Çoğumuz bilmeyiz ama, Hacı Bayram-ı Veli’nin 18 küsur göbek sonraki torunları günümüz Türkiyesi’nin önemli bir ailesi olan Koçlar’dır.
Şimdi, Papa ile İslám dünyası arasında yaşanan tatsızlığın ayrıntılarını nakledeyim:
Papa’nın ortalığı karıştıran önceki haftaki konuşmasının temeli bundan 615 sene yazılmış bir mektuba, bu mektup da Osmanlı ordusunun mağlup olduğu bir savaşa dayanıyordu.
O devirde gittikçe zayıflamış olan ve ayakta güç-belá durabilen Bizans, henüz kurulmuş bulunan Osmanlı Devleti’ne bağlı bir beylik gibiydi. Osmanlılar’a vergi vermenin yanısıra, Sultan’ın çıkacağı seferlere askeri destek sağlamayı da kabul etmişti ve her talebi yerine getiriyordu.
ÇORUM’DAYENİLDİK
1391’de, Osmanlı tahtında oturan Yıldırım Bayezid’in oğullarından biri, Anadolu’da devlet kurup Sivas’ı başkent yapmış olan Kadı Burhaneddin’in üzerine sefere çıkacaktı ve hükümdar, Bizans İmparatoru Manuel Paleolog’dan askerleriyle beraber gelip sefere iştirak etmesini istedi. Manuel Paleolog, Yıldırım’ın talimatına uymak zorundaydı ve birliklerinin başına geçip Türklerle beraber Anadolu’nun doğusuna doğru ilerledi. Ama, Çorum taraflarında karşılaşıp muharebeye tutuştukları Kadı Burhaneddin’in karşısında büyük bir mağlubiyete uğradılar; hem Osmanlı, hem de Bizans birlikleri darmadağın ve perişan bir halde Batı’ya çekildiler.
Dağınık ordu ve Manuel Paleolog, havaların soğuması üzerine bir ay boyunca Ankara’da kaldı. İmparator, bu bir ayın 26 gecesini bir İslám álimi ile dini tartışmalar yaparak, özellikle de Müslümanlık ile Hristiyanlığı mukayese ederek geçirdi. Sonra askerleriyle beraber İstanbul’a dönmek üzere yola çıktı ve 26 gece boyunca devam eden tartışmanın ayrıntılarını, dönüş sırasında kardeşi Teodor’a hitaben yazdığı mektuplara kaydetti.
İRANLI DEĞİL, TÜRK
Derken, aradan altı asır geçti. Aslen Lübnanlı koyu bir Katolik ve zamanımızın meşhur bir teoloğu olan ve şu anda Almanya’nın Münster Üniversitesi’nde profesörlük yapan Adil Teodor Huri, imparatorun ağdalı bir Grekçe ile kaleme aldığı mektupları 1966’da Fransızca olarak yayınladı.
İmparator, mektuplarında tartıştığı İslám áliminden ismini vermek yerine "İranlı bir medrese hocası" diye bahsediyordu. Aradan yine seneler geçti ve Fransız tarihçi Michel Balivet, 2004 ve 2005 yıllarında yaptığı iki ayrı yayında, Manuel Paleolog’un sözünü ettiği müderrisin Hacı Bayram-ı Veli olduğunu belgeleriyle açıkladı.
Papa 16. Benedikt’in İslám dünyasını ayağa kaldıran sözleriyle Türkiye’nin en önemli sanayici ailelerinden biri arasındaki bağlantı, işte böyle... Koçlar’ın Hacı Bayram-ı Veli ile dede-torun ilişkilerinin ayrıntıları da aşağıdaki kutuda...
İşte, Koç ailesini HacI Bayram’a baĞlayan Şecere
HACI Bayram-ı Veli’nin neslinden gelenleri gösteren ilk "şecere" yani "soyağacı" 17. yüzyılın sonlarında hazırlandı ve kendisi de Hacı Bayram’ın torunlarından olan ve 1996’da vefat eden Büyükelçi ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Fuad Bayramoğlu’nun günümüze kadar uzanan nesilleri de iláve ettiği şekliyle 1983’te Türk Tarih Kurumu tarafından yayınlandı.
Vehbi Koç, Fuad Bayramoğlu’nun yayınladığı bu şecerede Hacı Bayram-ı Veli’nin 18. göbekten torunu olarak yeralırken eşi Sadberk Koç’un da aynı aileye mensup olduğu görülüyor.
Büyükelçi Fuad Bayramoğlu’nun hazırladığı şecereye göre Vehbi Koç ile eşi Sadberk Hanım, 1352 ile 1429 yılları arasında yaşamış olan Hacı Bayram-ı Veli’ye şu şekilde bağlanıyorlar:
VEHBİ KOÇ’UN SOYAĞACI: Hacı Bayram-ı Veli - Şeyh Ahmed Baba - Şeyh Edhem Baba - Şeyh Tayyib Baba - Şeyh Salih Baba - Şeyh Mehmed Baba - Şeyh Ahmed Baba - Şeyh Kasım Baba - Şeyh Tayyib Baba - Şeyh Ahmed Muhlis Baba - Şeyh Mehmed Tayyib Baba - Şeyh Şemseddin Bayramoğlu - Şeyh Mustafa Baba - Şeyh Salih Baba - Haydar Baba - Mustafa Bey - Ahmed Bey - Necibe Hanım - Vehbi Koç.
SADBERK KOÇ’UN SOYAĞACI: Hacı Bayram-ı Veli - Şeyh Ahmed Baba - Şeyh Edhem Baba - Şeyh Tayyib Baba - Şeyh Salih Baba - Táci Hacı - Fatma Hatun - Saime Hatun - Müderriszáde Şeyh Mustafa - Abdülkerim Efendi - Sadullah İzzet - Necib Bey - Sadullah Aktaş - Sadberk Koç.
Hacı Bayram, Anadolu tasavvufunun öncüsüydü
ANADOLU’da doğmuş bir tasavvufçunun oluşturduğu ilk Türk tarikati kabul edilen "Bayramiye"nin kurucusu Hacı Bayram-ı Veli, 1352’de Ankara’da eski ismi "Zülfazl", şimdiki adı "Solfasol" olan köyde dünyaya geldi ve o devrin önemli tasavvufçularından Somuncu Baba’ya bağlandı.
Yıldırım Bayezid’in, Çelebi Mehmed’in ve İkinci Murad’ın iktidar dönemlerinde devletle yakın ilişki içerisinde bulunan Hacı Bayram-ı Veli, "fazla güçlendiği" iddiasıyla İkinci Murad döneminde bir ara saray tarafından soruşturmaya uğradı ama hakkındaki söylentilerin asılsızlığının ortaya çıkması ve padişahın bizzat özür dilemesi üzerine eski gücüne tekrar sahip oldu.
Hacı Bayram-ı Veli, Anadolu’nun mistik yapılanmasını ve tasavvufi hayatını etkileyen en önemli mutasavvıflardan biriydi ve hayata 1429’da Ankara’da veda etti. Kendisine bağlananlar arasında "Bayramiye Melámileri" akımını kuran Emir Sikkini ile Fatih Sultan Mehmed’in hocası olan ve öğrencisi Fatih’i İstanbul’u fethetmesi için teşvik eden Akşemseddin gibi önemli isimlerin de bulunduğu Hacı Bayram Veli’nin Ankara’da kendi ismini taşıyan camiin hemen yanıbaşındaki türbesi, bugün Türkiye’nin en sık ziyaret edilen mekánlarının başında gelir.
.Müneccimin işi zordu, hem fal bakar hem iftar vaktini belirlerdi
Eylül 25, 2006 15:153dk okuma
Paylaş
İnsanoğlu varolmasından buyana geleceği hep merak etmiş, her zaman bir "yarın" endişesi ve merakı ile yaşamış ve bunun için çeşit çeşit yollar denemişti.
Medet umulan yollardan biri de, yıldızlar ve gezegenler idi. Gelecek tahminleri yıldızların hareketine göre yapılır, hattá önemli bir iş için yıldızların "eşref saatinin", yani "uğurlu" zamanının gelmesi beklenirdi.
İşte, şimdilerde "astroloji" dediğimiz yıldızların hareketinden geleceği öğrenme işine eskiler "ilm-i nücum" derlerdi ve sadece sıradan halk değil, devletin en tepesindekiler bile ilm-i nücuma oldukça meraklıydılar. Sadrazamlar, vezirler ve paşalar önemli işlerin arefesinde yıldızların vaziyetini sorar, hareketlerini gökyüzünün hareketine göre ayarlarlardı. Üstelik aynı işi bazı padişahlar bile yaparlar ve sarayda kadrolu "müneccim"ler, yani yıldız falcıları bile tutarlardı. Yıldız uzmanlarının en kıdemlisinin unvanı, "müneccimbaşı" idi.
VAKİT HESAPLAYICILARI
Müneccimlerin görevi, sadece hükümdarın yıldızlara göre falına bakıp gününün iyi yahut kötü olacağını tahmin etmek değildi. Devlet için hayati önem taşıyan olayları da değerlendirirlerdi.
Eşref saati bulmak için için gökyüzü haritaları açılır ve yıldızlara bakılırdı. Gök cisimlerinin hareketiyle insanın tabiatı arasında bir bağlantı bulunduğu yolunda binlerce sene boyunca varolan inançlar doğrultusunda herşey gözden geçirilir, gökyüzünün hükümdarın doğumu sırasındaki durumu yıldızların o andaki vaziyetiyle karşılaştırılır ve eşref saat işte böyle büyük çabalardan sonra belirlenirdi.
Müneccimin görevi sadece falcılık değildi ve "zic" denilen gök haritalarının hazırlanması, takvim çıkartılması ve namaz saatleriyle iftar vaktinin belirlenmesi gibisinden astromi ile alákalı işlere de bakarlardı. Unvanları, işte bu akademik tarafları sayesinde sonraki devirlerde "vakit hesaplayıcı" demek olan "muvakkıt"a çevrildi.
İşte, müneccimlerle ilgili olarak tarihlere geçmiş öykülerinden biri:
Üçüncü Selim, 18. yüzyılın sonlarında Ratib Efendi’yi "resülküttab"lık makamına getirmeye, yani dışişleri bakanı yapmaya karar verir ve kararını Ratib Efendi’ye bizzat tebliğ eder. Efendi peşpeşe teşekkürler sıralayıp hükümdarın ömrünün uzun olması için dualar ettikten sonra padişahtan garip bir talepte bulunur: "Aman hünkárım" der, "Bugün eşref saatimde değilim. Yarın benim için çok daha hayırlı olacak. Tayinimi resmen yarın emir buyursanız..."
MÜNECCİM HAKLI ÇIKTI
Padişah "peki, öyle olsun" der ve Ratib Efendi’ye ertesi sabah erkenden saraya gelmesini söyler. Ama o gün öğleden sonra vazgeçer ve aynı göreve bir başkasını tayin eder. Adamlarını çağırır, "Ratib Efendi, haklı çıktı" der. "Bugün, hakikaten iyi gününde değilmiş; baksanıza, reisülküttablık nasıl da gitti elinden. Ama falına kim baktıysa işinin erbabıymış. Şimdi, o müneccimin kim olduğunu öğrenip huzuruma getirin, bir de benim yıldızıma baksın..."
Sirkeli tavşan kebabı
Bir bütün tavşan arzu edilen şekilde doğranır ve iki-üç defa yıkandıktan sonra kanının temizlenmesi için birkaç saat suda bırakılır. Şişlere geçirilip hafif ateşte çevrilirken beş-on diş sarmısak biraz tuz ile havanda dövülüp iki fincan sirke ve iki fincan da yağ ilávesiyle yine hafif ateşte karıştırılır ve bir kenara konur. Etler ateşte kızarıp suları damlamaya başlayınca, hazırlanmış olan bu sarmısaklı sıvıdan üzerlerine tavuk telesiyle ağır ağır sürülür ve arzu edildiği kadar pişmelerinden sonra bir sahana konurlar. Artan yağ ile sirke de etlerin üzerine dökülür, bu defa sahanla beraber yeniden ateşe konur ve sirkeyle yağ azalıncaya kadar tekrar pişirilir.
60 bin mezartaşını fotoğraflayan çılgın koleksiyoncu, taşlardaki Da Vinci şifrelerini çözüyor
Eylül 26, 2006 16:162dk okuma
Paylaş
Mezartaşları bir ülkenin tapu senedi gibidir, o topraklara hákim olanların hákimiyetlerinin kanıtıdır, her bir taş bir sırrı gizler ve Türkiye’de bu konunun uzmanı olan tek kişi de, 60 bin fotoğraflık muazzam bir koleksiyonun sahibi bulunan Necdet İşli’dir. Necdet İşli geçtiğimiz günlerde ilk defa bir kitap çıkarttı ve tarihimizde çok önemli bir yeri olan "Yeniçeri Mezartaşları"nın fotoğraflı örneklerini yayınladı.
Haberin Devamı
MEZARTAŞLARI bir ülkenin tapu senedi gibidir ve o topraklara hákim olanların hákimiyetlerinin kanıtıdır.
Bizim eski mezartaşlarımız ise birçok bakımdan daha da bir önem taşır. Herbiri tarihi obje olmasının yanısıra, ayrı birer sanat eseri gibidir. Geçmiş asırların mermer ustaları, eski zarafetin bütün ayrıntılarını taşlara işlemiş ve onbinlerce mermer heykelcikler yaratmışlardır.
"Taş" deyip geçmemek gerekir, zira hemen her mezartaşının üzerindeki sembollerde ayrı bir sır vardır ve o sırra vákıf olabilmek için, taşların esrarını bilmek gerekir. Taşın üzerindeki süs zannedilen küçük bir çıkıntı yahut bir çentik veya bir motifin çok değişik anlamları vardır ve sembollere áşina olan kişi, daha ilk bakışta asırlar öncesine uzanan bir yolculuğa başlar.
Muazzez Hanım’ı 92 yaşında mahkemelik eden Sümer tanrıçası İnanna, bizim Mecnun’un Leylá’sıdır
Ekim 01, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Türkiye’nin gündemi Elif Şafak davasına kilitlendiği sırada bir başka yazar, üstelik 92 yaşındaki bir hanım yazar hakkında daha ceza davası açıldı.
Hakkında suç duyurusu yapılan dünyaca meşhur Sümeroloji uzmanımız Muazzez İlmiye Çığ, Sümer tanrıçası İnanna ile bugünün başörtüsü arasındaki bağlantılar konusunda yazdıklarından dolayı 1 Kasım’da hákim karşısına çıkacak. Bu dava ile ilgili olarak her nedense ne AB’cilerimiz bir yorum yaptılar, ne de özgürlük ve insan hakları şampiyonlarımızın sesleri işitildi. Çoğumuz, hattá divan edebiyatı tarihçilerimiz bile pek bilmezler ama, Muazzez Hanım’ı mahkemelik eden eski Mezopotamya’nın çapkınlığı ile meşhur tanrıçası İnanna, klasik edebiyatımızı çok yakından etkilemiştir ve "Leylá ile Mecnun" hikáyemiz’in Leylá’sı işte bu İnanna’dır.
ELİF Şafak’a "Baba ve Piç" romanındaki bazı ifadelerinden dolayı açılan dava yüzünden kopan ve haftalar boyu devam eden kıyamet, Şafak’ın ilk celsede beraat etmesiyle sona erdi ama bu defa bir başka yazara, 90’ını geride bırakmış álim bir hanıma karşı dava açıldı: 92 yaşında olan dünya çapındaki Sümeroloji uzmanımız Muazzez İlmiye Çığ, "halkı kin ve düşmanlığa tahrik etmek ve aşağılama ile hakaret" suçlamasıyla 1 Kasım günü hákim karşısına çıkacak.
Muazzez Hanım’ın hayatını burada ayrıntılarıyla anlatmayı gereksiz buluyor, sadece "Sümeroloji’nin dünya çapındaki bir uzmanı" olduğunu tekrarlamakla ve onun kim olduğunu öğrenmek isteyenlere de kolayca temin edilebilen kitaplarını tavsiyeyle yetiniyorum.
Dava açılmasına açıldı ama bu dava hakkında ne AB’cilerden bir yorum geldi, ne de özgürlük yahut insan hakları şampiyonlarının sesleri işitildi. İddianamede 92 yaşındaki bir álimin hapsi isteniyordu ve gazetelerde çıkan bir-iki yazı haricinde Elif Şafak yahut Orhan Pamuk davalarında tozu dumana katan zevát şimdi yer yarılmış da içine girmiş gibiydiler.
GERÇİ DOĞRU AMA...
Mahkemenin sebebi, Muazzez Hanım’ın 90’ından sonra çıkarttığı bir kitabında başörtüsü ile ilgili olarak kullandığı ifadelerdi. Kadınların başlarını örtme ádetinin Sümerler’e dayandığını anlatıyor, hayatlarını tanrıça İnanna’ya vakfeden rahibelerin bazılarının fahişelik yaptıklarını söylüyor ve o devirde başlarını örten kadınların da sadece "mábed fahişeleri" olduğunu yazıyordu.
Muazzez Hanım’ın Sümerler hakkında buraya kadar anlattıkları bilimsel bir gerçekti ama daha sonra Sümerler’in başörtüleriyle günümüzün türbanını mukayese ederken söyledikleri ve "cami" ile "imam" yorumları galiba gereksizdi ve bu ifadeler sadece bizde değil, dünyanın hiçbir yerinde şık sayılmazdı. Dolayısıyla bir tarafta işte böyle bir ilmi mesele, diğer tarafta da mesleki hayatı pırıltılarla dolu olan ve sahasında dünyanın seçkin uzmanlarından kabul edilen 90’ını geride bırakmış bir hanımın hákim önüne çıkartılması vardı.
"Bu işi bakalım nasıl halledeceğiz?" diye düşünürken, Muazzez Hanım’ın sözünü ettiği tanrıça İnanna efsanesinin aslında bugün bile hayatımızın içerisinde bulunduğunu hatırladım. Sonra, şimdiye kadar hep karmaşık bir akademik üslupla anlatılan İnanna konusunu gazeteci diliyle ve basit şekilde nakledeyim dedim.
Önce, bilmemiz gereken bir kural var: Mezopotamya’nın eski tanrılarıyla tanrıçaları, sonraki asırlarda ortaya çıkan birçok dini etkilemiş, hattá bazıları kişilik özelliklerini yeni dinlerde de muhafaza etmiş ama başka isimlerle várolmuşlardır. İnançtaki binlerce senelik bu devamlılığın en önemli ve güçlü motifi de, tanrıça İnanna’dır.
İnanna, Sümer medeniyetinde bereket ve aşk tanrıçasıydı. Sümerler’den sonra ortaya çıkan Sami kökenli Babil uygarlığında "İştar" adını aldı. İştar, ismi bizde şimdi "Temmuz" olarak várolan çoban tanrı "Dumuzi" ile evlendi, bu evlilik didişmelerle geçti ve Dumuzi yeraltına sürgüne gitmek zorunda kaldı. Ama yılda bir defa yeryüzüne çıkarak karısı İştar ile ilişkiye girecek ve yeraltından yerüstüne "yükseldiği" inancı, sonraki binyılların dinlerinde de etkili olacaktı.
PASKALYA’DA KARAR KILDI
İşte, İnanna ile İştar’da şekillenen bereket tanrıçası kavramı, ileriki asırlarda medeniyetler ve kıt’alar arası bir yolculuğa başladı. İştar, eski Mısır’da "Osiris", Fenikeliler’de "Adonis", Roma döneminin Anadolusu’nda "Attis" ve Hristiyanlık öncesinin pagan Avrupa’sında "Ostara" oldu. Pagan dönemi Avrupalıları’nın tanrıçaya hürmeten her sene bahar ve bereket şenliği olarak kutladıkları Ostara bayramı, Hristiyanlık sonrasında "Ester" halini aldı. "Ester", yani Hazreti İsa’nın göğe yükselmesinin kutlandığı "paskalya"... Paskalya hálen Hristiyan dünyasının en önemli dini bayramıdır ve göğe yükselme düşüncesinin temelinde, İştar’ın kocası Dumuzi’nin yeraltından yeryüzüne yükselme motifi yatmaktadır.
Miláttan önce 2500’lerde astronomiye olan merakın artmasıyla, yeryüzü tanrıları ve tabiat güçleri, göklerde de yeralmaya başladılar ve tanrılarla gök cisimleri arasında sembolik ilişkiler kuruldu. İnanna, bu ilişkilendirme döneminde Venüs yıldızı oldu ve Venüs, aşk sembolü haline geldi.
Mitolojinin İştar’ı yahut İnanna’sı, aslında hızlı ve maceralı bir hayat süren cilveli bir tanrıçaydı. Bahçıvanlardan efsane kahramanı Gılgamış’a kadar çok sayıda sevgilisi vardı ama en önemli birlikteliği, kocası Dumuzi ile yılda bir defa girdiği ilişkiydi. İştar tapınaklarındaki rahibeler, tanrıçaya olan bağlılıklarını göstermek için her ilkbaharda bir erkekle para karşılığında ilişki kurarlar ve kazandıklarını tapınağa verirlerdi. Tapınağın başrahibesi ise hükümdarın yatağına girer ve böylelikle de İnanna ile Dumuzi’nin birleşmesini temsil eden "kutsal evlilik töreni" icra edilmiş olurdu.
Muazzez İlmiye Çığ’ın dava konusu yayınında sözünü ettiği ve başlarını örttüklerini anlattığı "Sümer fahişeleri" aslında bu rahibelerdi ve yaptıkları işin temelinde bağlandıkları tanrıçaya olan hürmetleri yatıyordu...
Şimdi, İnanna yahut İştar adını taşıyan Mezopotamya tanrıçasının gölgesinin, binlerce sene sonra günlük hayatımızda hálá nasıl várolduğunu anlatayım:
Batı dünyasına Eski Yunan, Roma ve paganizm yoluyla sızan ve hüviyetlerini isim değiştirerek muhafaza eden Sümer tanrıları İslám álemine dini unsur olarak değil, efsane kahramanı şeklinde girdiler. Bu kahramanlardan biri de meşhur "Leylá ile Mecnun" hikáyemizde idi ve İnanna yahut İştar, bizim meşhur Leylá’mız oldu!
ŞİMDİ SIRA MECNUN’DA
Hikáyenin akademik versiyonlarını hatırlayalım: Leylá iláhi bir sevgilidir, her kadın aslında bir Leylá’dır, İştar’daki iláhi unsur, Leylá’da da vardır. İştar zamanla Venüs ile özdeşleşmiştir ve Venüs sadece geceleri görünür. "Leylá" ismi, Arapça’da "gece" demek olan "leyl" kelimesinden gelir, "geceye ait" demektir ve en zevkli ilişki, geceleri yaşanandır. İştar, Sümer kabartmalarında yanında bir arslanla beraber yeralır; arslan İştar’ın iláhi gücünün sembolüdür ve bizim hikáyemizdeki Leylá’nın yanında da mutlaka bir arslan yahut kaplan vardır ve Mecnun ne zaman Leylá’ya yaklaşmak istese karşısına bu arslan çıkar. Leylá ile Mecnun’un ayrılıkları İştar ile Dumuzi’nin ayrılığının benzeridir ve hikáyenin eski versiyonlarındaki semboller de Sümer mitolojisindeki sembollerin ya tıpatıp eşi, yahut asırlar sonrasına uyarlanmış şekilleridir. Sözün kısası, Sümer zamanının tanrıça İştar’ı, bizde hemen herkesin bildiği bir efsane-masal hálinde hálá yaşamaktadır.
Leylá ve Mecnun hikáyesi, binlerce sene öncesinin inançlarının günümüzdeki akislerinin sadece biridir. Üstelik divan edebiyatımız, edebiyat tarihçilerimizin dikkatlerini pek çekmemesine rağmen, geçmişi eski Mezopotamya’ya dayanan bu şekilde daha birçok kavramla doludur.
Sümer mitolojisinin edebiyatımıza nasıl yansıdığı konusunda genel bir bilgi almak isterseniz, Amerika’daki Harvard Üniversitesi’nin Türkoloji Profesörü Gönül Tekin’in Harvard Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü Yayınları’ndan 1992’de çıkan "Çengnáme" isimli muhteşem eserini temin edip okuyun. "Mecnun" kavramının gerisinde nelerin bulunduğunu öğrenmek için de, yine Gönül Hanım’ın önümüzdeki sene yayınlayacağı "Leylá ve Mecnun" kitabını bekleyin.
Türkiye’de mimar bulamayan Kültür Bakanlığı, Mimarlık Onur Ödülü’nü bir sanat tarihçisine veriyor
KÜLTÜR ve Turizm Bakanlığı, bu yıl "Ulusal Mimarlık Koruma Ödülleri" isimli bir yarışma açtı. Çok sayıda projenin katıldığı yarışmada ödüller dört grupta verilecekti: "Koruma uygulama", "koruma ve restorasyon projesi", "koruma destek" ve "koruma onur ödülü".
Jüriler toplandı, gönderilen projeler incelendi ve ödüle láyık isimlerle kuruluşlar belirlendi. Bakanlık, kazananları önümüzdeki salı günü ilán edecek.
Ödüller arasında en önemlisi "koruma onur ödülü" idi. Ankara’dan aldığım haberlere bakılırsa, bakanlığın oluşturduğu "ulusal jüri", Türkiye’de bu ödüle láyık tek bir mimar bulamadığından ve bir müsteşarla bir de genel müdürün özel ricalarını kıramadığından olacak, ödülü bir sanat tarihçisine vermişti!
Kazananların açıklanmasından sonra, bu konuda ilginizi çekecek bazı belgeler yayınlayacağım. Anadolu’da, özellikle de antik yerlerin ve sit alanlarının yerleşime açılması yolunda seneler boyu projeler çizdikten sonra İstanbul’da bir anda "korumacı" olan jüri üyesi zevattan kanunen hakkı bulunmamasına rağmen mimari projelere imza koymaktan çekinmeyen emekli sanat tarihçilerine uzanan bir belgeler resmigeçidi...
Şimdi, bu yazdıklarım inşaallah yanlış çıkar, "koruma onur ödülü" bir sanat tarihçisine değil bir mimara verilir ve Kültür Bakanlığı da böylelikle beni yalanlar temennisindeyim. Bakalım, iki gün sonra hep beraber göreceğiz...
Mustafa Kemal, önceki gün vefat eden Neclá Sultan’ın annesiyle evlenmek istemişti
Ekim 08, 2006 10:165dk okuma
Paylaş
Son padişah Sultan Vahideddin ile son Halife Abdülmecid Efendi’nin torunu olan Neclá Sultan (Osmanoğlu), hayata önceki gün Madrid’de veda etti.
Neclá Sultan, bundan 90 sene kadar önce yaşanan ve gerçekleşmesi halinde tarihi baştanbaşa değiştirebilecek olan bir evlilik teşebbüsünün kahramanlarından birinin kızıydı: Sultan Vahideddin’in çocuğu ve Neclá Sultan’ın da annesi olan Sabiha Sultan ile bir zamanlar Mustafa Kemal Paşa evlenmek istemişti. Sabiha Sultan, bu evlilik talebinden 40 küsur sene sonra, Türkiye Cumhuriyeti’nde bir ara başbakanlık yapan ve dünürü olan Suat Hayri Ürgüplü’ye yazdırdığı hátıralarında Mustafa Kemal Paşa’nın kendisi ile evlenme arzusunu doğrulayacak ve "Çekindim ve istemedim. Zira, önümde hiç de iyi örnek olmayan Enver Paşa ile Naciye Sultan’ın hayatı vardı" diyecekti.
FATİH’in, Yavuz’un ve Kanuni’nin soyundan geliyordu ama Türkiye’de değil, ailesinin sürgünde olduğu Fransa’da doğmuş; memleketine seneler boyu girememiş, Mısır’da evlenmiş, İsviçre’de ve İspanya’da yaşamıştı. Kaderi sürgünlerden açıldığından olacak, dünyadan ayrılışı da vatanında değil, İspanya’da oldu.
Son padişah Sultan Vahideddin ile son Halife Abdülmecid Efendi’nin hayatta bulunan iki torunundan biri olan ve İspanya’nın başkenti Madrid’deki bir hastahanede önceki gün vefat eden Neclá Sultan’dan (Osmanoğlu) sözediyorum.
Neclá Sultan, bundan 90 sene kadar önce, gerçekleşmesi halinde tarihi baştanbaşa değiştirebilecek bir evlilik teşebbüsünün kahramanlarından birinin kızıydı: Osmanoğulları’nın son hükümdarı Sultan Vahideddin’in kızı olan annesi Sabiha Sultan’a, bir zamanlar Mustafa Kemal Paşa talip olmuştu.
İşte, bu evlilik talebinin kısa öyküsü:
Sultan Vahideddin’in iki kızı vardı: Ulviye ve Sabiha Sultanlar... Hükümdarın küçük kızı olan Sabiha Sultan 1894’te doğmuş, ablasıyla beraber batılı bir prenses gibi büyütülmüş, evlenme çağına geldiğinde de birçok talibi çıkmıştı ve taliplerden biri, Çanakkale’deki kahramanlıkları o günlerde dillerde dolaşmakta olan genç bir asker, Mustafa Kemal Paşa idi...
Paşa, Sabiha Sultan’dan hakikaten hoşlanmış mıydı, yoksa ezeli rakibi Enver Paşa’nın seneler önce yaptığını yapıp saraya damat mı olmak istemişti, bunları kimse bilmiyor. Ama evlilik olamadı ve her iki taraf da kendi yollarına gittiler. Sonrası, málum... Mustafa Kemal Paşa, Látife Hanım ile kısa sürecek bir izdivaç yaptı; Sabiha Sultan da son Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu olan kuzeni Şehzade Ömer Faruk Efendi ile evlendi; Neslişah, Hanzade ve Necla Sultanlar’ı dünyaya getirdi ve hayata sürgün dönüşü yerleştiği İstanbul’da, 1971’in 26 Ağustos’unda vedá etti.
Sabiha Sultan, Mustafa Kemal Paşa’nın evlilik talebinden sonraki senelerde yakın dostlarına bahsederken hadiseyi doğrulayacak, hattá "Kendilerini bir defa görmüş ve hoşlanmıştım. Gayet yakışıklı idiler. Ateş gibi gözleri vardı, alev alev yanıyorlardı. Ama evlenemezdim, zira Faruk’u seviyordum" diyecekti.
Bu evlilik meselesinden, geriye tek bir belge kaldı: Sabiha Sultan’ın o günlerden 40 küsur sene sonra, Türkiye Cumhuriyeti’nde başbakanlık yapan ve ortanca kızı Hanzade Sultan’ın dünürü olan Suat Hayri Ürgüplü’ye yazdırdığı kısa hátıratının birkaç satırı...
Suat Hayri Ürgüplü, mülákat şeklinde kaleme aldığı bu hátıratta, Sabiha Sultan’a "Duyduğumuza göre, Mustafa Kemal Paşa sizi istemiş, pederiniz razı olmamış. Doğru mudur?" diye soruyor ve Sultan şu cevabı veriyor:
- "Evet, istemiş. Benimle konuşmuş değildir ama ben çekindim ve istemedim. Zira, önümde hiç de iyi örnek olmayan Enver Paşa ile Naciye Sultan’ın hayatı vardı. Sonra, tanınmış ...bir kumandanla aile hayatı kurabileceğime inancım yoktu."
Hadiseler başka türlü cereyan etseydi ve Sabiha Sultan genç Paşa’nın teklifine "Evet" demiş olsaydı, tarih bugün nasıl olurdu dersiniz?
Son Halife’nin torununun son duasını Ürdünlüler yaptı
SON padişah ile son halifenin hayata İspanya’da önceki gün vedá eden torunları Neclá Sultan’ın (Osmanoğlu) vefatı ánında yanında Türkler değil, Ürdünlüler vardı. Neclá Sultan’ın oğlu Prens Osman Rifat annesinin vefatı sırasında İspanya dışındaydı ama Prens’in Madrid’deki Ürdün Büyükelçiliği’nde görevli diplomat arkadaşları hastahanede idiler ve ölüm döşeğindeki Neclá Sultan’ın başında Kur’an okudular.
Neclá Osmanoğlu, ailesinin Türkiye’den sürgüne gönderilmesinden iki yıl sonra, 1926’nın 15 Mart günü Fransa’nın Nice şehrinde dünyaya gelmişti ve Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu Şehzade Ömer Faruk Efendi ile Sultan Vahideddin’in kızı Sabiha Sultan’ın üç çocuğunun en küçüğü idi. Dolayısıyla, 600 senelik Osmanlı tarihinde ablaları Neslişah ve Hanzade Sultanlar ile beraber hem anne, hem baba tarafından hanedan mensubu olan üç sultandan biriydi.
Sultan’ın doğduğu 1926’nın 15 Mart günü Osmanlı ailesi için hem sevinç, hem de hüzün dolu oldu. Sürgündeki Osmanoğulları o gün aileye yeni bir torunun katılmasının mutluluğunu yaşıyorlardı. Nice’de yaşayan Halife Abdülmecid Efendi, torununa "Hibetullah" ismini koydu. Sonra diğer büyükbabaya, sürgün günlerini Nice’in iki saat kadar ilerisinde, sınırın İtalya tarafındaki San Remo kasabasında geçiren Sultan Vahideddin’e telgraf gönderildi ve torun müjdesi verildi. Son padişah, cevabi telgrafında "İsmini, Neclá koyunuz" diyordu ve bebeğin ismi "Neclá Hibetullah" oldu.
MISIR PRENSESİ OLDULAR
Nice’e San Remo’dan aynı gün birkaç saat sonra gelen bir başka telgraf ise, mutluluğu dayanılmaz bir ıstıraba çevirdi. Sultan Vahideddin, torununun dünyaya geliş haberini almasından birkaç saat sonra kalp krizi geçirmiş ve hayata veda etmişti!
Gençlik yıllarını Fransa’da geçiren Neclá Sultan, İkinci Dünya Savaşı’nın çıkmasından hemen önce annesi Sabiha Sultan, babası Ömer Faruk Efendi ve iki ablasıyla beraber Mısır’a yerleşti, üç kızkardeş, hayatlarını burada Mısır kraliyet ailesinden prenslerle birleştirdiler. Büyük kardeş Neslişah Sultan, Mısır’ın son Hıdiv’i İkinci Abbas Hilmi’nin oğlu Prens Abdülmünim ile dünya evine girdi. Hanzade Sultan, yani ortanca çocuk Prens Mehmed Ali İbrahim’le, Neclá Sultan da Prens Amr İbrahim’le evlendi. Her üç Sultan da, artık "Mısır Prensesi" idiler.
Neclá Sultan ile Prens Amr’ın 1951’de oğulları "Osman Rifat" dünyaya geldi ama Mısır’da hemen ertesi sene yaşanan darbe ve krallığın kaldırılması üzerine İsviçre’ye yerleştiler. Eşini burada kaybeden Neclá Sultan Türk vatandaşlığına geçip "Osmanoğlu" soyadını aldı ve bundan birkaç sene önce de İspanya’ya yerleşti.
Son duasını Ürdünlüler’in yaptığı Neclá Sultan’ın cenazesi önümüzdeki hafta İstanbul’a getirilecek ve Áşiyan Mezarlığı’nda annesi Sabiha Sultan ile 1998’de vefat eden ablası Hanzade Sultan’ın yanına defnedilecek.
.Suna Hanım ile İnan Bey’den İstanbul hurafelerine 450 fotoğraflı cevap
Ekim 15, 2006 00:004dk okuma
Paylaş
Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın bünyesindeki "İstanbul Araştırmaları Enstitüsü" 1850’lerden başlayıp 1910’lara kadar uzanan bir zaman dilimine yayılmış ama bugüne kadar bilinmeyen, görülmeyen ve sadece birkaç kolleksiyoncunun sahip olabildiği 450 adet son derece nádir İstanbul fotoğrafını, iki cildlik devásá bir albüm haline getirdi. Türk Mimarisi’nin yaşayan önemli ismi Dr. Sinan Genim’in hazırladığı ve tanıtımı önümüzdeki hafta yapılacak olan albümler, şaşırtıcı fotoğraflarla dolu. Meselá, vaktiyle yemyeşil olduğu zannedilen Boğaz sırtları uzayıp giden çorak arazilerden ibaret; şehir ise söylenenlerin aksine "şiir gibi" değil, dökülüyor! Şimdiye kadar gizli kalmış olan bu fotoğrafların /images/100/0x0/55ea5ca0f018fbb8f87af6f3yayınlanmasıyla, eski İstanbul hakkında bildiğimiz çok şey değişecek gibi.
GÜNLERDEN buyana elimde koskoca bir büyüteç, yerinden binbir güçlükle kaldırabildiğim bir kitaptaki fotoğraflara bakıyor, fotoğrafların detaylarında birşeyler arıyorum.
Bunlar şimdiye kadar yayınlanmamış, bilinmemiş, görülmemiş ve sadece birkaç kolleksiyoncunun hususi arşivlerinde bulunan en eski İstanbul fotoğrafları... Fotoğrafın icad edildiği 1850’lerden 1910’lara kadar uzanan bir zaman dilimine yayılan bu fotoğraflarda, imparatorluk başkentinin bahçelerinden hamamlarına, türbelerinden kütüphanelerine, kışlalarından saraylarına ve mezarlıklarına kadar bütün görüntüleri, bir zaman makinesi tarafından kaydedilmişçesine sosyal ve siyasi geçmişiyle ve folklorik unsurlarıyla beraber hoş bir tarih resmigeçidi yapıyor.
ANADOLU SAHİLİ YOLDA
Kitabın, daha doğrusu 450 adet fotoğrafın yeraldığı bu albümün adı, "Konstantiniyye’den İstanbul’a. 19. Yüzyıl Ortalarından 20. Yüzyıla Boğaziçi’nin Rumeli Yakası Fotoğrafları". Yayın hazırlıklarının ilk ánından beri haberdar olup merakla beklediğim albümdeki fotoğraflar, eski İstanbul’un çeşitli özel arşivlerde ve bilhassa Ahmet Abut’un kolleksiyonunda bulunan nádir fotoğraflar arasından Türk Mimarisi’nin yaşayan önemli ismi Dr. Sinan Genim tarafından itinayla seçildi. Sinan Genim her fotoğraf için araştırmalar yaptı, görüntüleri tarihi ve mimari bakımlardan değerlendirdi, bu değerlendirmeleri her fotoğraf için ayrı birer açıklama şeklinde kaleme aldı ve bütün bu çalışmalar Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın bünyesindeki "İstanbul Araştırmaları Enstitüsü" tarafından iki cildlik devásá bir kitap haline getirildi. Servet sayılabilecek bir mebláğa málolduğu daha ilk bakışta, ipekli kapağından ve baskısından anlaşılan kitapta şehrin şimdilik sadece Rumeli sahilinin fotoğrafları yeralıyor, Anadolu sahili manzaraları ise ancak birkaç sene sonra çıkabilecek.
İşte, günlerdir elimde lupla bu albümlerdeki fotoğrafları incelemekle ve 150 yıl öncesinin İstanbul’undaki günlük hayatın unutulmuş ayrıntılarını farketmeye çalışmakla meşgulüm.
Meselá, 1852’de çekilmiş bir fotoğrafta, toprak bir zeminin üzerine yığılmış inşaat malzemeleri, tenteli işçi kulübeleri ve arka tarafta yarım bir duvar görüyorsunuz. Karşınızda, bir şantiye var: Dolmabahçe Sarayı’nın inşaatı!
Sayfaları çevirdikçe inşaat da ilerliyor, tamamlanıyor ama ortaya bugün bildiğimizden daha değişik, dış duvarları olmayan, bahçe içerisinde yükselen bir Dolmabahçe Sarayı beliriyor. "Şimdiki duvarları dikip güzelim manzarayı kapatmak acaba kimin aklıydı?" diye soruyorsunuz.
Derken, Sultan Abdüláziz’in 1867’de çıktığı Avrupa seyahatinden dönüşüne şahit oluyor, o senenin 7 Ağustos’unda Galata açıklarındaki savaş gemilerinin padişahın gelişi şerefine ateşledikleri topların gümbürtüsünü duyar gibi oluyorsunuz. İkinci Mahmud’un kurduğu ve resimlerine şimdiye kadar sadece o devirlere ait gravürlerde rastlayabildiğiniz "Asákir-i Mansure-i Muhammediyye" ordusunun 1850’lere gelebilen birkaç neferi, önünüzde nöbet bekliyor. Çevirdiğiniz her sayfayla beraber sahil boyunca ilerliyor, Rumeli Feneri’ne varıyor ve bu zevkli yolculuk boyunca bir-bir buçuk asır öncesinin havasını merakla ama biraz da hüzünle teneffüs ediyorsunuz.
GÖRÜLMEMİŞ RESMİ GEÇİD
Birçok İstanbul áşığının, az sayıda basılan ve daha şimdiden "nádir kitap" sayılan bu albümlere sahip olamayacağını biliyorum ve matbaadan çıkalı henüz birkaç gün olmuş, daha tanıtımı bile yapılmamış bir eseri tam sayfa yazıyla anlatmamın sebebini, merak edenler için söyleyeyim: İstanbul konusunda bugüne kadar böyle bir yayın olmadığı ve kimselerin görmediği bu şekilde bir mázi resmigeçidinden ziyadesiyle heyecanlandığım için...
"Konstantiniyye’den İstanbul’a" albümlerindeki fotoğraflar, bugün "doğru" zannettiğimiz birçok bilginin aslında "yanlış" olduğunu, meselá eski İstanbul’un bir zamanlar harap vaziyette bulunduğunu ve Boğaz yamaçlarında da yeşilliğin pek bulunmadığını gösteriyor. Yanlış bilinen hususlardan bazılarını, bugünkü "Ramazan Çadırı" sayfasında okuyabilirsiniz.
Melling’in albümü ne ise Genim’in albümü de odur
SUNA ve İnan Kıraç çiftinin, kurdukları vakfın bünyesindeki "İstanbul Araştırmaları Enstitüsü"nün, "1" numaralı yayın olarak böylesine önemli bir eser vermekle kültürümüze, özellikle de İstanbul’un tarihine ve kültürüne ne derece büyük bir katkıda bulunduklarını söylememe gerek yok. Bu eseri ortaya koyabilmek için beş yıl boyunca araştıran üstad dostum Sinan Genim’e de, "Melling" örneğini hatırlatmadan edemeyeceğim:
Bilenler, bilir: 18. asrın sonlarında İstanbul’a gelen Fransız mimar ve dekoratör Antoine-Ignace Melling, yıllarca yaşadığı şehre birçok eser kazandırdı ama bu eserlerin neredeyse hemen hepsi zamanla yıkıldı, yokolup gitti. Melling’in ismi bugünlere İstanbul çizimlerinin yeraldığı ve bırakın nüshasını, artık sayfası bile küçük bir servet eden meşhur albümüyle geldi ve "Melling" dendiğinde, şimdi sadece bu albüm hatırlanıyor.
Dr. Sinan Genim de bugüne kadar çok sayıda zarif binalar yaptı ve harap olmuş tarihi yapıları da restore edip eski hallerine kavuşturdu. Aradan asırlar geçtikten sonra bu binaların başlarına nelerin geleceğini pek bilmiyorum ama bir husustan eminim: Melling Albümü nasıl kalıcı bir eser ise, "Konstantiniyye’den İstanbul’a" isimli albümler de öyle olacak ve Sinan Genim’in ismi yaptığı binalardan ziyade bu eseriyle yaşayacak.
Ahmet Ertegün, dedelerinin tekkesini devlete geri verdi
Ekim 22, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Amerika’nın önde gelen müzik yapımcılarından olan Ahmet Ertegün, İstanbul’un eski ve önemli bir dergáhında, Üsküdar’daki Özbekler Tekkesi’nde şeyhlik etmiş kişilerin soyundan gelir.
Ahmet Ertegün, tekkede 1994’te esaslı bir restorasyon yaptırmış ve bina, 1996’da on seneliğine Ertegün ailesinin vakfına tahsis edilmişti. Aile, tahsis süresinin sona erdiği bu yılın 16 Ekim’inden birkaç gün önce, Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bir yazı gönderdi ve "Tekkeyi geri alın" dedi. Ertegünler’in, ata yádigárları olan tekke ile bağlantılarını niçin kestikleri konusunda birçok iddia var. Söylentilerin başında, Ertegün kardeşlerin yaşlarının ilerlemesi dolayısıyla vakıfla ilgilenememeleri ve TGRT’nin satışıyla gündeme gelen Ahmet Ertegün’ün tekke bağlantısının bilinmesinden rahatsız olabileceği iddiası geliyor. Son günlerde bazı kişiler, dernekler ve vakıflar da, tekke binasının kendilerine tahsis edilmesi için çaba gösteriyorlar. Ama, işin önemli bir başka tarafı daha var: Tekkedeki tarihi eşyaların geleceği...
AHMET Ertegün’ü, çoğumuz Amerika’daki Atlantic Records’un sahibi olan önemli bir müzik yapımcısı kimliğiyle tanır; bugün şöhret sahibi çok sayıda Amerikalı müzisyeni, meselá Ray Charles’ı keşfeden kişi diye biliriz.
Ertegün’ün, başarılı iş hayatının dışında bir başka özelliği daha vardır: İstanbul’un eski ve önemli bir dergáhında, Üsküdar’daki Özbekler Tekkesi’nde şeyhlik etmiş kişilerin soyundan gelmesi...
Ahmet Ertegün, ailesinin mensubu olduğu tekkede 1994’te esaslı bir restorasyon yaptırmış ve bina, 16 Ekim 1996’da Bakanlar Kurulu tarafından Ertegün’ün babasının adını vererek kurduğu "Münir Ertegün Tarih Araştırma Vakfı"na on seneliğine tahsis edilmişti. Ertegün ailesi, on yıl boyunca çeşitli toplantıların ve konserlerin mekánı olan tekkenin tahsis süresinin sona erdiği 16 Ekim tarihinden birkaç gün önce, Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bir yazı göndererek "tahsisin uzatılmasını istemediklerini" bildirdi ve "Tekkeyi bizden geri alın" dedi.
Ertegün ailesinin Özbekler Tekkesi’ni geri verdiğinin duyulmasından sonra, birçok kişi ve kuruluş, geniş bir alana yayılan tekkeyi Vakıflar’dan alabilmek için birbiriyle yarış ediyorlar. Bu arada, tekkenin içerisinde bulunan çok sayıda tarihi eşyanın ákıbeti de belirsizlik içerisinde bulunuyor.
Hadisenin detaylarına girmeden önce, Üsküdar’daki bu tekkenin ne olduğunu ve özelliklerini anlatayım:
ÖZBEK HACILAR İÇİN
18. yüzyılın ortalarında, Maraş Valisi Abdullah Paşa tarafından Orta Asya’dan çıkıp Hacc’a giden Nakşibendi dervişlerin İstanbul’a uğradıkları sırada kalabilmeleri için inşa edilen tekke hem tasavvuf, hem de siyasi tarihimiz bakımından önemli bir mekán oldu. Ama, asıl önemini İstanbul’un Birinci Dünya Savaşı sonrasında işgal edilmesi sırasında gösterdi ve Kuvá-yı Milliyeciler’in İstanbul’dan gizlice Anadolu’ya geçmek için kullandıkları bir merkez háline geldi. İstiklál Savaşı sırasındaki bu gizli faaliyetleri, tekkenin son şeyhi olan Atá Efendi organize ediyordu.
Ahmet Ertegün, işte, tekkenin şeyhlerinden olan ve mekanik icadlarıyla tanınan İbrahim Edhem Efendi’nin soyundan geliyor.
Ertegün’ün babası Münir Ertegün, Şeyh İbrahim Edhem Efendi’nin kızının oğluydu. İmparatorluk Türkiyesi’nin başbakanlığı olan Bábıáli’de hukuk müşavirliği yapmış, Lozan Konferansı’na Ankara heyetinin mensubu olarak katılmış, Cumhuriyet döneminde Türkiye’nin Washington Büyükelçisi olmuş, bu görevde iken vefat etmiş ve İstanbul’a 1946’da Missouri Zırhlısı ile getirilen cenazesi tekkenin kabristanına defnedilmişti. Ahmet Ertegün’ün 1989’da yine Amerika’da vefat eden ağabeyi Nasuhi Ertegün de aynı mezarlığa defnedilecekti.
Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan ve 1990’lara kadar harap vaziyette bulunan Özbekler Tekkesi, 1993’te Ahmet Ertegün tarafından esaslı bir tamirden geçirildi ve 1994 Eylül’ünde, Başbakan Tansu Çiller ile ABD’nin eski Dışişleri Bakanı Henry Kissinger’in de katıldığı bir törenle açılıp Vakıflar’a verildi. Bakanlar Kurulu, 16 Ekim 1996’da aldığı 96/8737 sayılı kararla tekkeyi vakıf hizmetlerinde kullanılması şartıyla on yıllığına "Münir Ertegün Tarih Araştırma Vakfı"na tahsis etti.
Genel Müdürlüğün bünyesindeki İstanbul Vakıflar Bölge Müdürlüğü, 15 Eylül günü "Münir Ertegün Tarih Araştırma Vakfı"na bir yazı göndererek tahsis süresinin sona ermek üzere olduğunu hatırlattı ve tahsisin uzatılmasını isteyip istemediklerini sordu.
Ahmet Ertegün’ün kızkardeşi ve vakfın başkanı olan Selma Göksel tarafından Vakıflar Bölge Müdürlüğü’ne 4 Ekim’de gönderilen cevapta, "...Özbekler Tekkesi’nin tahsisinin istenilmediğinin bildirilmesi talep edilmiştir. Tahsis süresi sona ermekte olan Özbekler Tekkesi’nin tahsisini istemiyoruz" ifadesinden sonra "Taşınmazın teslim alınması saygı ile arzolunur" deniyordu.
Vakıflar Bölge Müdürlüğü, Selma Göksel’in yazısından iki gün sonra, kendi bünyesindeki İnşaat ve Ábide Şube Müdürlüğü’ne yazdığı bir başka yazıyla Münir Ertegün Tarih Araştırma Vakfı’nın tahsisin devamını istemediğini bildirdi. Müdürlüğe, aynı yazı ile "Eski esere herhangi bir zarar verilip verilmediği hususunda taşınmazın tedkiki ile rapor verilmesi ve teslim alınması" görevi veriliyordu.
TEKKENİN PEŞİNDEKİLER
Ertegünler’in, ata yádigárları olan tekke ile bağlantılarını niçin kestikleri konusunda ortada şimdi birçok iddia var. Söylentilerin başında, Ertegün kardeşlerin yaşlarının ilerlemesi dolayısıyla vakıfla ilgilenememeleri ve TGRT’nin satışıyla gündeme gelen Ahmet Ertegün’ün tekke bağlantısının bilinmesinden rahatsız olabileceği iddiası geliyor.
Özbekler Tekkesi’nin Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne teslim edilmesi üzerine bazı kişiler, dernekler ve vakıflar, tekkenin kendilerine tahsis edilmesini sağlayabilmek için çaba üstüne çaba gösteriyorlar. Ama, işin son derece önemli bir başka tarafı daha var: Tekkede bulunan 100’ün üzerindeki tarihi eşyanın geleceği...
Tekkede şu anda çok sayıda eski tarikat eşyası, áyin günlerinde pişirilen Özbek Pilávı’nın hazırlandığı eski kazanlar, Türk hat sanatının gayet kıymetli örnekleri ve birkaç adet de tezhipli ferman bulunuyor. Bir kısmı tekkenin son şeyhi Atá Efendi’nin kardeşi olan Şeyh Necmeddin Efendi’nin çocukları tarafından Vakıflar’a protokolle verilmiş olan bu eşyanın Ertegünler’in vakfının binayı boşaltmasından sonra Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün depolarına kaldırılmaları ihtimali var.
İşte bu ihtimal, bana 1990’lı yıllara kadar yine Vakıflar tarafından "teberrukat ambarı", yani depo olarak kullanılan Yenikapı Mevlevihanesi’nin bir gece ániden yanması ve içerisindeki tarihi eşyadan da bir daha haber alınamaması hadisesini hatırlatıyor.
Ve, bir hatırlatma: Özbekler Tekkesi’ndeki tezhipli fermanların ne olacağı, eskisi gibi orada mı kalacakları, yoksa Vakıflar’ın bir deposuna mı kaldırılacakları konusunda bazı meraklı sorular ortalıkta son günlerde sıkça sorulur olmuş durumda, benden hatırlatması...
Halide Edib, Anadolu’ya gizlice giderken Özbekler Tekkesi’ni kullanmıştı
İSTANBUL’un 1920’deki işgalinden hemen sonra direniş maksadıyla kurulan gizli teşkilátların başında, "Karakol Cemiyeti" geliyordu ve cemiyetin kurucuları arasında Özbekler Tekkesi’nin o yıllardaki şeyhi Atá Efendi de vardı.
İşgal altında yaşayan İstanbullular’a gündüzleri ümid verici konuşmalar yapan ve vaazlar veren Atá Efendi, karanlığın bastırmasından sonra direnişçi militan kimliğine bürünüyor ve Üsküdar’dan Anadolu’ya gizlice siláh kaçırılması işlerini organize ediyordu.
Atá Efendi’nin tekkesi, Anadolu’ya geçmek isteyenlerin karargáhı haline gelmişti. Milli Mücadele’ye katılmaya karar verenler tekkede buluşuyor, uygun bir ánın gelmesine kadar burada derviş kılığında kalıyor ve beklenen zaman gelince, tekkedeki dervişlerin yardımıyla güvenlik altına alınmış olan yollardan Ankara’ya gönderiliyorlardı.
Söylentilere göre, Özbekler Tekkesi’nde misafir edildikten sonra gizlice Ankara’ya gönderilenlerin arasında, İstiklál Savaşı yıllarının "Halide Onbaşı"sı, Halide Edib Adıvar da vardı.
Bugün erkeğin kadınla tokalaşmasını tartışan Türkiye’den bir zamanlar Einstein bile iş ricasında bulunuyordu
Ekim 29, 2006 12:146dk okuma
Paylaş
Cumhuriyet’in 83. yıldönümünü sadece kadınlara mahsus parkları, tarikat mensuplarının cüppelerini yahut kadın eli sıkmanın günah olup olmadığını tartışarak kutluyoruz.
Haberin Devamı
İşte, Cumhuriyet rejiminin henüz on yaşında olduğu günlerdeki Türkiye ile 83 yaşındaki Cumhuriyet Türkiyesi’nin farkı: Dünyanın gelmiş geçmiş en büyük dáhilerinden olan Alman fizikçi Albert Einstein, 17 Eylül 1933’te Ankara’ya, başbakanlığa gönderdiği ve "Sadık hizmetkárınız olmaktan şeref duyuyorum" sözlerinin yeraldığı mektubunda, Hitler’in iktidara gelmesinden sonra Almanya’da çalışmalarına imkán kalmayan değişik meslek gruplarından 40 bilim adamı için, Türkiye’den iş talebinde bulunuyor. Einstein’ın ricası Atatürk tarafından kabul edilmiş ve bu bilim adamlarının tamamı Türkiye’ye gelerek Üniversite Reformu’nda görev almışlardı.
TÜRKİYE, Cumhuriyet’in ilánının 83. yıldönümünü Bağcılar Belediye Başkanı’nın sadece kadınlara mahsus bir park/images/100/0x0/55ea97bff018fbb8f88a1358açmaya kalkışmasını, namazı cüppesiz kılan erkeğin secde ánında arkasındaki safta namaz kılan erkeği tahrik edip etmediğini yahut kadın eli sıkmanın günah olup olmadığını tartışarak idrak ediyor. Kutlu olsun!
Bugün, Türkiye’nin Cumhuriyet’in ilánından buyana geçen seneler boyunca nereye gitmesi gerekirken nerelere getirildiğini göstermesi bakımından son derece önemli olan bir belgeyi yayınlıyorum: Dünyanın gelmiş geçmiş en büyük dáhilerinden kabul edilen Alman fizikçi Albert Einstein’ın, bundan 73 yıl önce Türk Hükümeti’ne gönderdiği ve önde gelen 40 Alman bilim adamına iş imkánı sağlanması için yazdığı bir rica mektubunu...
Einstein’ın kim olduğunu burada anlatmama gerek yok, zira hemen herkes bilir; dolayısıyla hemen konuya, yani dáhi bilim adamının mektubuna giriyorum. Almanya’da 1932 sonbaharında yapılan genel seçimleri, Adolf Hitler’in Nasyonal Sosyalist Partisi, yani Naziler kazandı ve Hitler, 1933’ün 30 Ocak günü başbakanlığa getirildi.
Naziler’in hedeflerinden biri, Yahudiler’in, öncelikle de Almanya’daki Yahudiler’in köklerinin kazınmasıydı. O tarihten birkaç sene önce başlamış olan Yahudi karşıtı hareketler Naziler’in iktidarı elde etmelerinden sonra daha da arttı ve çok sayıda Yahudi, Almanya’yı terketti. Ayrılma hazırlığı yapan Yahudiler arasında dünyanın önde gelen bilim adamları da vardı ve Albert Einstein da onlardan biriydi.
Berlin Üniversitesi’nde hocalık yapan ama kısa bir müddet sonra artık ders veremeyeceğini farkeden Einstein, 1933 ilkbaharında Almanya’dan ayrıldı, Fransa’ya geçti ve Paris’teki "College de France"da hocalık etmeye başladı. Bu sırada, Nazi tehdidi altında bulunan Museviler’in himayesi maksadıyla "Yahudi Nüfusu Koruma Grupları Birliği" ismini taşıyan ve kısa adı "OSE" olan bir kurum oluşturulmuştu. Birliğin merkezi Paris’te idi ve şeref başkanlığına da Albert Einstein getirilmişti.
ELÇİYE ZEVAL OLMAZ
Albert Einstein, 1933’ün 17 Eylül’ünde Ankara’ya işte bu sıfatla, yani "OSE’nin şeref başkanı" olarak bir mektup gönderdi. Einstein, "Türkiye Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Başkanlığı"na, yani Başbakanlığa hitaben son derece nazik bir dille yazdığı mektubunda Almanya’daki bazı kanunlar dolayısıyla çok sayıda Alman bilim adamının mesleklerini icra edemez hále geldiklerini söylüyordu. Bilim adamlarının çalışabilecekleri bir ülke aradıklarını da anlatan Einstein, 40 kişilik bir uzman listesi hazırladıklarını yazıyor, bu kişilerin hiçbir karşılık beklemediklerini anlatıyor ve Türk Hükümeti’nin sözkonusu bilim adamlarını kabul etmesi halinde sadece insani bir faaliyette bulunmuş olmakla kalmayacağını, Türkiye’nin bu kabulden büyük kazanç sağlayacağını da ifade ediyordu.
Einstein, şimdi Başbakanlığa bağlı olan "Cumhuriyet Arşivi"nde muhafaza edilen 17 Eylül 1933 tarihli mektubunu yazdığı sırada, başbakanlık makamında İsmet Bey (İnönü) vardı. Belgenin üzerinde yeralan ve İsmet İnönü’nün elyazısıyla olan nottan anlaşıldığına göre, İnönü, 9 Ekim günü mektubu "Maarif Vekáleti’ne", yani Milli Eğitim Bakanlığı’na havale etti. Milli Eğitim Bakanı, o tarihte Reşid Galip Bey idi.
Albert Einstein’ın mektubunun alt kısmında ve yan tarafında elyazısıyla üç madde halinde yazılmış bazı notlar bulunuyor. Reşit Galip Bey’e ait olduğunu zannettiğim ve işlek olması dolayısıyla güçlükle okuyabildiğim bu notlarda geçen "Teklif, mevzuat-ı kanuniyemizle ...değildir", "Bunları bugünkü şeráite (şartlara) göre kabule imkán yoktur" şeklindeki ifadelerden, teklifin bakanlık tarafından ilk aşamada kabul edilmediği anlaşılıyor.
Ancak, Türkiye’nin bu tarihten hemen sonra 40’tan fazla Alman bilim adamını davet edip üniversitelerde görevlendirmesi ve Üniversite Reformu’nun da bu sırada yapılması, Milli Eğitim’in karşı çıktığı teklifin kabulünde çok daha yüksek bir makamın, yani bizzat Reisicumhur Mustafa Kemal’in devreye girmesinin etkili olduğunu düşündürüyor. Bu konudaki bir diğer kanıt da, Princeton Üniversitesi’nde 1949 yılında Einstein ile görüşen İstanbul Teknik Üniversitesi’nin emekli hocalarından Prof. Dr. Münir Ülgür’ün geçtiğimiz hafta Cumhuriyet Gazetesi’nin Bilim Teknoloji Dergisi’ne yaptığı açıklama. Prof. Ülgür, açıklamasında Einstein’ın görüşme sırasında "Dünyanın en büyük liderine sahipsiniz. 1933’teki üniversite reformunuz sırasında beni de ülkenize davet etmişti" dediğini naklediyor. Bu ifadeler, Alman bilim adamlarının Türkiye’ye doğrudan doğruya Atatürk’ün talimatıyla gelmiş olduklarını gösterir zannediyorum.
MESUT BEY BULDU
Albert Einstein’ın 73 seneden buyana arşivimizde durmasına rağmen kimselerin farketmediği bu mektubunu bulma şerefi, dostum Mesut Ilgım’a ait. Uzun seneler devam eden profesyonel yöneticilik faaliyetinden sonra emeklilik günlerini araştırmacılıkla geçiren Mesut Bey, şimdi Hitler’den kaçarak İstanbul’a gelen profesörlerden olan maliyeci Fritz Neumark’ın Türkiye günlerini anlattığı "Boğaziçi’ne Sığınanlar" isimli eserini Almanca’dan Türkçe’ye çevirmekle meşgul. Mesut Ilgım, Einstein’ın mektubunu daha önce de yayınlanan ama az sayıda basılan bu hatıralardan hareketle, geniş bir araştırma yapmaya başladığı sırada bulmuş. Mektubu ilk defa yayınlamama izin verdiği için kendisine çok teşekkür ediyorum.
İşte, Cumhuriyet rejiminin henüz on yaşında olduğu günlerdeki Türkiye ile 83 yaşındaki Cumhuriyet Türkiyesi’nin arasındaki fark... İlki, Einstein’ın dostları için iş talebinde bulunduğu, büyük gelecek vaadeden genç bir devlet; diğeri ise gündemini sadece kadınlara mahsus parkların, cüppeli namazların yahut kadın eli sıkmanın günah olup olmadığının tartışılır hále getirildiği bir ülke...
Einstein, Atatürk’ün davetini bir Türk bilim adamına açıklamıştı
ALBERT Einstein ile görüşen az sayıdaki Türk bilim adamlarından biri, İstanbul Teknik Üniversitesi’nin elektrik-elektronik bölümünün emekli hocalarından olan Prof. Dr. Münir Ülgür idi. Profesör Ülgür, Einstein ile 1949 yılında, Birleşik Amerika’daki Princeton Üniversitesi’nde biraraya gelmişti.
Prof. Münir Ülgür, Cumhuriyet Gazetesi’nin Bilim Teknoloji Dergisi’ne geçtiğimiz günlerde verdiği mülákatta, Einstein’ın 1933 yılındaki Üniversite Reformu sırasında Atatürk tarafından Türkiye’ye davet edildiğini söylediğini anlatmıştı. Einstein, bundan 57 sene önceki görüşme sırasında Ülgür’e "Biliyor musunuz, dünyanın en büyük liderine sahipsiniz" demiş ve daveti kabul etmemesinin sebebini de "İmkánlar çok fazla olduğu için burayı tercih ettim" sözleriyle açıklamıştı.
’Ben, sadık hizmetkárınız
Bu kadarına da şükür! Kazaklar İstanbul’a bile saldırmışlardı
Kasım 05, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Türk işçilerinin Kazakistan’ın Tengiz bölgesinde önceki hafta uğradıkları saldırılar, bana Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan ve yine "Kazak" dediğimiz diğer grupların bundan üç asır önce başımıza açtığı dertleri hatırlattı.
O yıllarda sadece yağmacılıkla geçinen Ka-zaklar, "şayka" denilen küçük tekneleriyle Karadeniz sahillerinin altını üstüne getirmiş, hattá 1624 yılının 20 Temmuz’unda İstanbul’a kadar gelip o devirde ufak bir yerleşim merkezi olan Yeniköy’ü bile yağmalayıp ateşe vermişlerdi. Bir türlü engelleyemediğimiz Kazak terörü, başımıza en nihayet 1683’te Viyana önlerinde uğradığımız bozgun gibi büyük bir dert bile açacaktı.
KAZAKİSTAN’ın Tengiz bölgesi, önceki hafta savaş meydanına döndü. Savaşın saldırgan tarafı Kazaklar, mağdurları da orada çalışan 2 bin kadar Türk işçisiydi.
İşçilerimizin uğradıkları saldırılardan sonra Türkiye’ye ne vaziyette, nasıl kan-revan içerisinde döndüklerini, TV’lerde /images/100/0x0/55eb288ef018fbb8f8af1bc0mutlaka seyretmişsinizdir.
Kazakistan’da bu olup bitenler ve "Kazak" kavramı, bana 17. asırda İstanbul’da yaşanan bir hadiseyi, Boğaziçi’ndeki o zamanın küçük köylerinin bile Kazaklar’ın saldırısına uğramasını hatırlattı.
Önce, "Kazak" sözü ile sadece Kazakistan halkının değil, değişik bölgelerde yaşayan kavimlerin de kastedildiğini açıklamam gerekiyor.
"Kazak" kavramı o asırlarda sadece Orta Asya ülkelerinden olan Kazakistan’ın sákinleri için kullanılmaz, Karadeniz’in doğusunda ve kuzeyinde, Moldavya’dan başlayıp Hazar Denizi’ne kadar uzanan bölgelerdeki ásilere de "Kazak" denirdi. Buralardaki Kazaklar’ın çoğu Müslüman idi ama bölgenin batı kesimindekiler Hristiyandı ve günlük hayatları yağma ile geçen her iki grubun gelir kaynağı, saldırılardan elde ettikleri ganimetlerdi.
BİTMEYEN YAĞMA
Tarihi boyunca İran, Avusturya ve Rusya ile mücadele içerisinde bulunan Osmanlı İmparatorluğu, Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan bu Kazak kavimleri ile de sık sık uğraşmak zorunda kalıyordu. Kazak grupları içerisinde İstanbul’u en fazla meşgul edenler ise, Zaparoglar idi.
Zaparog Kazakları, 16. asrın sonlarından itibaren Karadeniz’in kuzeyindeki Osmanlı yerleşim merkezlerine saldırmaya başladılar ve zamanla Kırım’dan Trabzon ve Sinop taraflarına kadar inip şehirleri yağmaladılar. İstanbul’un et ihtiyacını karşılayan zengin hayvan çiftlikleri o devirde Kırım’da idi ve Kazaklar’ın bu çiftliklerdeki hayvanları yağmalamaları üzerine Osmanlı başkentinde zaman zaman kıtlık başgösteriyordu. Bulgaristan’ın doğusunda ve Karadeniz kıyılarında yaşayanlar, Kazaklar’dan kurtulabilmek için iç taraflara göçetmeye başlamış ve bölgelerin her türlü sosyal yapısı altüst olmuştu.
KORSAN TEKNELER
Osmanlı Devleti, Kazak saldırılarını önleyebilmek için zamanla Karadeniz’de güçlü bir donanma teşkil etti. Donanma, kıyılarda devamlı şekilde devriye gezmeye başladı ama kaptanlarla levendlerin gücü, saldırıları durdurmaya bir türlü yetmedi. Denize "şayka" denen küçük ama sür’atli teknelerle açılan Kazaklar, Türk gemilerine saldırıyor, teknelere büyük zararlar verdikten sonra hızlı bir şekilde kaçıp yeni yağmalara girişiyorlardı.
Her bir şaykada, 50 kadar Kazak yağmacı vardı. Güvertenin etrafını çevreleyen ağaçtan yapılmış yüksek siperler, şaykadakileri dalgalardan ve karşı tarafın açtığı ateşten koruyor, kürekli olduğu için hızlı bir şekilde yolalan şayka, her türlü manevrayı da kolayca yapabiliyordu. Kazak saldırıları, şaykaların böyle kolay hareket edebilmeleri sayesinde özellikle rüzgársız havalarda daha da zarar verici bir hál alıyor ve rüzgár olmamasından dolayı yelkenlerini kullanamayıp hareket edemeyen donanma, saldırılara hedef olmaktan kurtulamıyordu.
YENİKÖY’Ü YAKTILAR
Kazaklar, yağmacılık tarihlerinin en cüretkár saldırısını, 1624’ün 20 Temmuz’unda, Osmanlı donanmasının Kırım taraflarında olmasından istifade ederek İstanbul’a, Boğaziçi’nin küçük bir yerleşim merkezi olan Yeniköy’e karşı yaptılar ve Yeniköy’ü hem yağma, hem de harap ettiler. Saldırıyı İstanbul tahtında Dördüncü Murad gibi güçlü bir hükümdarın bulunması bile engelleyememiş, şehirde panik yaşanmış, olay yerine sevkedilen askerler de elleri boş dönmüşlerdi.
Biz, Kazaklar’ın seneler süren yağmalarına karşı koyabilmek için çok çaba gösterdik ama bir türlü başaramadık. Kazak terörü, 1637’de de Karadeniz’in kuzeyindeki Azak Kalesi’nin bile elimizden çıkmasına kadar uzandı. Kaleyi sonraki senelerde Rus Çarı’nı tehdit ederek geri alabildik ama Kazaklar yüzünden Rusya ve Lehistan, yani Polonya ile sık sık krizler yaşadık. Neticede, birbirine düşman olan Ruslarla Polonyalılar, Türkiye’nin tehdidi karşısında müttefik hale geldi; Polonya giderek güçlendi ve Viyana önlerinde 1683’te Leh ordusundan büyük bir darbe yememize, yani "Viyana Bozgunu"nu yaşamamıza kadar uzandı.
İşte, Kazakistan’ın Tengiz bölgesinde önceki hafta olup bitenler, bana ismine yine "Kazak" dediğimiz gruplar yüzünden bundan üç asır önce yaşadığımız bu hadiseleri hatırlattı.
’Böyle mel’unluk hiç görülmedi’
TARİHÇİ Mustafa Naimá, kendi ismiyle anılan, yani "Naimá Tarihi" denen eserinde, Osmanlı Devleti’nde 1571 ile 1659 yıllarında yaşananları bütün ayrıntılarıyla anlatır.
Naimá, eserinde 1624 yılının 20 Temmuz’unda yaşanan baskından "Yeniköy’e kazak istilásı" başlığı altında sözederken "Böyle mel’unluk hiç görülmemişti" diyor ve hadiseyi şöyle yazıyor
"Donanma, Kefe’de meşgul iken Don Kazakları Karadeniz’i boş bulup Şevval ayının dördüncü günü (20 Temmuz 1624) 150 adet şayka ile Boğaz Hisarı’na gelip Yeniköy’ü yağmaladılar ve birkaç dükkánı da yaktılar. Yağmanın haber alınmasından sonra bostancılar ve yeniçeriler İstanbul’dan gemilere bindirilip olay yerine gönderildi. Ama askerin geldiğini gören eşkıya Kazaklar bir an bile durmayıp denize firar ettiler. Mel’unluğun böylesi ve Boğaz’a hücum hiçbir tarihte işitilmiş değildi"
Yayıncılık tarihimizin bütün esrarı bu kitapla aydınlandı
GEÇTİĞİMİZ hafta Türk basın, yayın ve matbaacılık tarihi konusunda son derece önemli bir kitap yayınlandı: "İbrahim Müteferrika ya da İlk Osmanlı Matbaa Serüveni".
Asıl adı Orhan Salih olan Bulgaristan Türklerinden tarihçi Orlin Sabev, eserinde Türkiye’nin ilk matbaacısı ve yayıncılığın atası İbrahim Müteferrika’nın bugüne kadar bazı noktaları karanlıklar içerisinde olan hayat hikáyesini bütün ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.
İbrahim Müteferrika konusunda bir önceki en önemli çalışma Dr. Erhan Afyoncu tarafından yapılmış ve Müteferrika’nın bugüne kadar tartışmalı olan ölüm tarihini bulan Dr. Afyoncu, o zamana kadar yapılan birçok yanlışı düzeltmişti.
Orlin Sabev de, yeni yayınlanan bu eserinde İbrahim Müteferrika ve Türk matbaacılık tarihi bahislerinde şimdiye kadar bilinmeyen ve aydınlatılamayan pek çok konuya ışık tutuyor. Müteferrika’nın ölümünden sonra hazırlanan tereke yani miras kayıtlarını bulan Sabev, bu belgeler sayesinde Türkiye’nin yayıncılık alanındaki pirinin ailesi hakkında malumat verirken, Müteferrika’nın mal varlığını da gözler önüne seriyor. Sabev, bütün bunların yanısıra nerede açıldığı şimdiye kadar anlaşılamayan matbaanın yerini de ortaya çıkartıyor ve matbaanın bugünün Fatih’indeki Mismari Şüca Mahallesi’nde bulunduğunu yazıyor.
İbrahim Müteferrika’nın tereke listelerini inceleyenler, ilk bakışta bir kitap yığınıyla, yani Türkiye’nin bu ilk matbaasında basılan eserlerin fazla rağbet görmedikleri gerçeğiyle karşılaşıyorlar. Beklenen satışın yapılamamış olmasının sebebi ise senelerden buyana iddia edildiği gibi "okumaya meraklı olmamamız" değil, Müteferrika’nın bastığı kitapların o devirde bile son derece pahalı bulunması. Tereke defterleri, yayınladığı Türkçe gramer kitaplarını Avrupalı diplomatlara ve gezginlere kolayca satabilen Müteferrika’nın diğer kitaplarını pazarlamada pek başarılı olamadığını gösteriyor.
"Matbaa ve yayın tarihimizi merak edenler, bu kitabı mutlaka okumak zorundadırlar" derken, kitabın yayıncılarına da bir hususu hatırlatmadan edemeyeceğim: Çıkarttığınız bu derece önemli bir eserin dilini gözden geçirmek hiç mi aklınıza gelmedi? Türkiye Türkçesi’ne yabancı olan yazarın cümlelerindeki düşüklükler niçin dikkatinizi çekmedi? Kitabın adındaki Türkçe garabetinden de mi rahatsız olmadınız, yoksa "redaktör" diye bir kavram sizin lügatinizde yok mu?
.Bülent Ecevit, Libyalı kuzenine bile Ayasofya’da namaz izni vermemişti
Kasım 12, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Bülent Ecevit ile aile tarihini konu alan geniş kapsamlı son röportajlardan birini, geçen senenin Temmuz ayında ben yapmıştım.
Anne tarafından Libya ile akrabalık bağları bulunan Ecevit bu görüşmemizde Libya’da 1969’daki ihtilálin káğıt üzerindeki lideri Albay Sadeddin Buşveyr ile kuzen olduklarını, ihtilálin gerçek lideri Albay Muammer el Kaddafi’nin Buşveyr’i daha sonra Türkiye’ye büyükelçi olarak gönderdiğini söylemiş ve daha önceleri Kaddafi’ye atfedilerek yanlış şekilde aktarılan bir hadisenin de doğrusunu anlatmıştı. Sadeddin Buşveyr, Ayasofya’da bir defa olsun namaz kılabilmek için, 1970’lerin sonunda Bülent Ecevit’ten ricada bulunmuş ama Ecevit kuzenine bile namaz izni vermemişti.
BÜLENT Ecevit’i, hatalarıyla ve sevaplarıyla diğer áleme uğurladık.
Rahmetli Ecevit ile aile tarihini konu alan geniş kapsamlı son röportajlardan birini ben yapmıştım. Ankara’daki evinde geçen senenin Temmuz’unda ziyaret ettiğim Ecevit, bana hem anne hem baba tarafından aile bağlantılarını anlatmıştı. Bülent Ecevit sonraki günlerde çok tartışılan "Osmanlı, şeriat devleti değildi; laikliğe yakındı" görüşünü de bu röportaj sırasında bana ifade etmişti.
Ecevit’in, verdiği enteresan bilgiler arasında, kendisiyle akraba olan Libyalı bir diplomatın Ayasofya’da namaz kılabilmek için, 1970’lerin sonunda yaptığı rica ile ilgili ayrıntılar da vardı. Talep, Libya Kralı İdris El Sunusi’nin devrildiği 1969 ihtilálinin káğıt üzerindeki lideri Albay Sadeddin Buşveyr’den gelmişti. Bülent Ecevit’in annesi ressam Nazlı Ecevit’in Libya ile akrabalığı vardı, Nazlı Hanım’ın annesi Adviye Hanım, bir ara Sultan Abdülhamid’in yaverliğini yapan ve aslen Libyalı olan Ali Kırat Paşa’nın kızıydı. Dolayısıyla, Paşa’nın soyundan gelen Sadeddin Buşveyr ile Ecevit kuzen oluyorlardı, ihtilálin gerçek lideri Albay Muammer el Kaddafi, Ecevit’in 1974’teki başbakanlığından sonra Buşveyr’i Türkiye’ye büyükelçi olarak göndermişti.
Ayasofya’da ibadet etme talebinin sahibi bu kuzen idi ama Ecevit kuzenine namaz izni vermeyecekti.
KADDAFİ’NİN ELÇİSİ
Bülent Ecevit, geçen seneki görüşmemizde daha önceleri Muammer el Kaddafi’ye atfedilerek yanlış şekilde aktarılan bu namaz talebinin doğrusunu ayrıntılarıyla anlatmıştı. İşte, hadisenin Ecevit’in ağzından doğru şekli:
"Benim, Libya ile bir akrabalık ilişim vardır. ...Abdülhamid döneminde, Abdülhamid’in başyaveri konumundaki kişi bizim akrabamızdı: Libyalı Ali Kırat Paşa. O şekilde, Libya ile bir ilişkimiz oluyor.
...Bir akrabamız da, Albay Sadeddin Abuşvereb’di (Ecevit, Sadeddin Buşveyr’in ismini böyle teláffuz ediyor). ...Kaddafi, ben başbakan olduğumda onu hemen Ankara’ya büyükelçi olarak gönderdi. Bölge ile ilişkilere zaten büyük önem veriyordum. Libya ile sıcak bir ilişkimiz oldu. Sosyal yapısı falan da çok farklıydı. Meselá akrabalarım vardı orada, onları ziyarete gittiğimde çok şaşırdım. Sanki İstanbullu, laik yapılı genç hanımlardı. Türk Pop Müziği falan çalıyorlardı. Bize çok yakın durumdaydılar.
Sadeddin Abuşvereb, bizde bu şekilde büyükelçilik yaptı. Sonra bildiğim kadar, burada bir de ev yaptırdı ama ona erişemedim, çünki araya 12 Eylül dönemi girdi. Ben, başbakanlıktan ayrılmadan iki yıl önce, Abuşvereb bana bir mesaj gönderdi. ’Bir günlüğüne Ayasofya’yı açın, ben gelip namaz kılacağım’ dedi. Ben tabii ’Olmaz’ dedim, ondan sonra bir daha görüşemedik. Böyle ilginç bir macera..."
Artık tarihe málolan Bülent Ecevit ile ilgili bu aile hikáyesini, cenazesinin hemen ertesi günü kendi ağzından nakletmek istedim.
Ecevit’e vefayı eleştirenler, Fransızlar’ın Napolyon hakkında yazdıklarını hatırlasınlar
BÜLENT Ecevit’in vefatından sonra hakkında söylenen övücü sözlerin bazı yazarlar tarafından "Ecevit’i şimdi göklere çıkartanlar, bir zamanlar onun için demediklerini bırakmamışlardı" diye eleştirilmesi, bana Paris gazetelerinde Napolyon Bonapart ile ilgili olarak 1815’te çıkan ve dünya basın tarihinde son derece enteresan bir yeri olan bazı haberleri hatırlattı.
Napolyon, Avrupalı müttefik ordular karşısında yenilmesi üzerine 6 Nisan 1814’te tahtından feragat etmiş ve İtalya sahillerindeki Elbe Adası’na sürgüne yollanmıştı. 1815’in 26 Şubat’ında adadan kaçtı, Fransa’ya döndü, yeniden bir savaş başlattı ama iktidarı sadece 100 gün devam edebildi. Aslen Korsikalı olan Napolyon, Waterloo’da 18 Haziran’da uğradığı yenilgiden sonra bu defa Güney Atlantik’teki Saint Helena Adası’na sürülecek ve hayata altı sene sonra burada veda edecekti.
İşte, Fransız gazetelerinin Napolyon’un Elbe Adası’ndan kaçıp Paris’e gelişi sırasında attıkları manşetler:
28 ŞUBAT 1815: "Korsikalı canavar, Elbe Adası’nda kapatıldığı ininden kaçarak Antibes’de karaya çıktı"
4 MART 1815: "Napolyon, topraklarımızı çiğneyerek ilerliyor"
9 MART 1815: "General Bonapart, Grenoble’a ulaştı"
19 MART 1815: "Paris halkı, sadık bendesi oldukları imparator hazretlerini hasret içerisinde bekliyorlar"
Müziğimizin efsane ismi Tanburi Cemil Bey’in kemençesi mezata çıkıyor
İSTANBUL’da bugün yapılacak olan bir antika müzayedesinde, müzik tarihimiz bakımından son derece önemli bir obje arttırmaya çıkıyor: Türk Müziği’nin efsane ismi olan ve hayata 1916’da veda eden Tanburi Cemil Bey’in bir dönem kullandığı "Baron" işi klasik kemençe...
Asıl ismi bilinmeyen ve "Baron" yahut "Baronak" diye bilinen usta, bir Ermeni saz yapımcısıydı. 19. yüzyılın ikinci yarısında, Sultan Abdüláziz zamanında sarayın saz yapımcısı oldu ve özellikle klasik kemençe imálinde bir numara kabul edildi.
Sırtı fildişi, sap kısmı da "bağa" denilen kaplumbağa kabuğu ile kaplı ve birçok yeri son derece şık işlemelerle dolu olan Baron yapımı kemençe, bundan 15 sene kadar önce, yine müzayede ile satılmıştı.
Antik AŞ tarafından bugün Swissotel’de 20 bin YTL başlangıç fiyatıyla açık arttırmaya konacak olan "Baron", büyük ihtimalle özel bir kolleksiyona gidecek. Kemençenin fotoğrafını, müzik meraklılarımızın son defa görebilmeleri için bu sayfada yayınlıyorum.
Yazdıklarımı iyice okuyun ve hálá bir sözünüz varsa okuduktan sonra söyleyin!
BU sayfada, geçen hafta "Bu kadarına da da şükür! Kazaklar eskiden İstanbul’a bile saldırırlardı" başlıklı bir yazım vardı.
Yazıda, Türk işçilerinin Kazakistan’da uğradıkları saldırılardan hareketle, Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan ve Türkçe’de yine "Kazak" denilen diğer grupların bundan üç asır önce başımıza açtığı dertlerden bahsediyordum. O yıllarda sadece yağmacılıkla geçinen bu gruplar, Karadeniz sahillerinin altını üstüne getirmiş, hattá 1624 yılının 20 Temmuz’unda İstanbul’a kadar gelip o devirde ufak bir yerleşim merkezi olan Yeniköy’ü bile yağmalayıp ateşe vermişlerdi.
Hafta içerisinde, bu yazımla ilgili olarak bir gruptan çok sayıda e-mail aldım. Bazı üniversite hocaları ile Türkiye’de yaşayan Kazakistan vatandaşları, beni "Türk-Kazak kardeşliğine karşı kışkırtıcılıkla" suçluyorlardı. Ben, güya, Kazakistan halkı ile Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan ve "Kozak" da denilen Hristiyan Kazaklar arasında farkı bilmiyordum, yahut bu yazıyı Türkiye ile Kazakistan’ın arasını açmak maksadıyla kaleme almıştım.
Geçen haftaki yazımın girişinde şöyle bir paragraf vardı:
"...Kazak kavramı o asırlarda sadece Orta Asya ülkelerinden olan Kazakistan’ın sákinleri için kullanılmaz, Karadeniz’in doğusunda ve kuzeyinde, Moldavya’dan başlayıp Hazar Denizi’ne kadar uzanan bölgelerdeki ásilere de ’Kazak’ denirdi. Buralardaki Kazaklar’ın çoğu Müslüman idi ama bölgenin batı kesimindekiler Hristiyandı ve günlük hayatları yağma ile geçen her iki grubun gelir kaynağı, saldırılardan elde ettikleri ganimetlerdi..."
Daha açık bir ifade ile "Bu yazıda bahsedeceğim Kazaklar başka, Kazakistan halkı başkadır, benzerlik sadece isimlerindedir" diyordum. Ama, gazete okumayı sadece başlıklara bakmaktan ibaret zanneden zihniyete bunu anlatabilmek ne mümkün?
Şimdi, bir haftadan buyana bana durmadan e-mail gönderip mesajlarında terbiye kurallarını da ihlál edenlere sesleniyorum: Bir yazı hakkında ahkám kesmeden önce o yazıyı tam olarak okuyun, şayet anlamadı iseniz, anlayana kadar defalarca okuyun ve söyleyecek bir sözünüz varsa ondan sonra söyleyin. Zira okuduğunu idrakten áciz kaldıkları halde etrafa hakaretler yağdırmaktan çekinmeyenlerin sarfettikleri bu sözler "nakş-ı ber áb"dan, yani "suya yazılmış yazıdan" ibarettir.
.Zemzem Kulesi bizim Ecyad Kalemizdir, oradan daire alanlar güle güle otursunlar
Kasım 19, 2006 01:525dk okuma
Paylaş
Sabah Gazetesi’nin dünkü manşetinde Mekke’de, Kábe’nin hemen yanıbaşında inşa edilen "Zemzem Kulesi" isimli ultralüks gökdelende 700 Türk’ün devremülk sistemiyle daire satın aldıkları yazılıydı ama çok önemli bir ayrıntı farkedilmemişti:
Haberin Devamı
Gökdelenin dikildiği alanın, 3 Ocak 2002’de Suudiler tarafından buldozerlerle yıkılan ve Türkiye ile Suudi Arabistan arasında bir diplomatik kriz yaratan bizim Ecyad Kalemiz olduğu... Zemzem Kulesi’nde daire alan Türkler orada güle güle otursunlar ve Kábe-i Muazzama’yı da pencerelerinden doya doya seyretsinler. Hattá, o gökdelenin yerinde bir zamanlar várolan kalede, yani Kábe’yi korumak maksadıyla inşa ettiğimiz Ecyad Kalesi’nde, Bedeviler tarafından asırlar boyunca katledilen binlerce Mehmetçiğin hálá varolan sadásını bile işitebilirler, kimbilir?
SABAH Gazetesi’nin dün "Zemzem Kule kapış kapış" başlığıyla manşetten verdiği haberde Kábe’nin hemen karşısına inşa edilen ve "Zemzem" adı verilen ultralüks gökdelende devremülk sistemiyle 700 Türk’ün daire sahibi olduğu yazılıydı.
Haberde, inşaatı tamamlanan Zemzem Kulesi’ndeki devremülklerin Türkiye’deki pazarlamasını "Turco Tour" isimli şirketin üstlendiği söyleniyor ve kulede daire sahibi olan bazı Türkler’in isimleri de veriliyordu ama önemli bir eksik vardı: Zemzem Kulesi’nin yerinde vaktiyle neyin bulunduğu...
İşte, haberdeki bu çok önemli eksiği, bugün ben tamamlayayım dedim:
Zemzem Kulesi’nin dikildiği alan, 2002’nin 3 Ocak günü Suudiler tarafından buldozerlerle gümbür gümbür yıkılan bizim Ecyad Kalemizdir. Kalenin yıkımı o sırada Kanal 7’nin haber sunuculuğunu yapan Ahmet Hakan’ın TV’deki, bendenizin de gazetedeki yayınları sayesinde gündemin en üst sırasına çıkmış ve Türkiye ile Suudi Arabistan arasında haftalar süren bir diplomatik krize sebep olmuştu.
Hatırlarsınız: Suudiler, yıkımdan sonra Ecyad konusunun kendi "içişleri" olduğunu ileri sürmüşlerdi. Hattá, Riyad’ın "Tarihten söz edebilecek son ülke Türkiye’dir ve önce Ermeni meselesini halletmesi gerekir" gibisinden küstahça açıklamalarına bile muhatap olmuştuk.
MEKKE’NİN MANHATTIN’I
Ecyad, o sırada hayatta olan Kral Fahd’ın imzaladığı bir emirname ile yıkılmış ve arazisi, Fahd’ın şimdi 30 yaşında olan en küçük oğlu Prens Abdüláziz’e tahsis edilmişti. Kalenin bulunduğu yerde "Mekke’nin Manhattan’ını" yaratmak için kolları sıvayan Prens Abdüláziz, hemen, "El Beyt Kuleleri" adı verilen beş gökdelenlik bir proje hazırlatmıştı ve "Zemzem", bu kulelerin en yükseği olacaktı.
İşin daha da ilginç tarafı, Prens Abdüláziz’in inşaatını, Usame bin Ladin’in ailesine ait olan "Ben Laden Construction Group" adındaki Suudi şirketinin üstlenmesiydi. Şirket, Kuveytli iki İslami yatırım grubuyla, "Arif" (Aref Investment Group) ve "İcare" (International Ejarah and Investment Company) isimli şirketlerle bir konsorsiyum kurdu ve bu gruplar "Zemzem Kulesi"nin yapımına 390 milyon dolarla katıldılar.
Gökdelenlerin temeli, o zamanın veliahdı olan şimdiki Kral Abdullah tarafından 28 Kasım 2002’de atıldı. Zemzem Kulesi’nde devremülk şeklinde 24 yıllığına kiralanacak olan en küçüğü 33, en büyüğü de 76 metrekarelik 4 bin 668 adet daire bulunacaktı. Kábe’ye bakan dairelerin dönem fiyatları genişliklerine göre 5 bin 972 dolar ile 284 bin 273 dolar arasında değişiyordu. Türk vatandaşlarına 1240 adet daire tahsis edilmişti, satışlar İstanbul’daki "Turco Tour" şirketi tarafından yapılacaktı ve Ecyad’ın enkazı üzerinde yükselecek olan bütün bu binalarla ilgili projeleri, 4 Nisan 2004 günü, bu sayfada ayrıntılarıyla yazmıştım.
KÁBE MANZARALI DAİRELER
Dünkü Sabah’ta manşetten verilen haberin arka planı, işte böyle. Yani, Zemzem Kulesi’nden daire alan ve haberde isimleri geçen işadamlarımızla iş hanımlarımız aslında Ecyad’ın hatırasının üzerinde ikamet buyuracaklar!
Şimdi, bütün bunlardan sonra, bana Zemzem Kulesi’nin Türk sákinlerine "dairelerinizde güle güle oturun" demek düşüyor. Güle güle oturun ve pencerenizden Kábe-i Muazzama’nın manzarasını da doya doya seyredin. Hattá, şimdiki devlethánenizin yerinde bir zamanlar várolan kalede, yani Kábe’yi korumak maksadıyla inşa ettiğimiz Ecyad Kalesi’nde, Bedeviler tarafından asırlar boyunca katledilen binlerce Mehmetçiğin sadásını bile işitebilirsiniz, kimbilir?
Danimarkaı masalcı Andersen yenge İstanbul’da da çok masal yazmıştı
Haberin Devamı
Hemen Tami Kart Al
Tami
Tami Ön Ödemeli Kart
Tami
by Taboola
DANİMARKA, uzun zamandır ardarda yaptığı patavatsızlıklarına hafta içerisinde bir yenisini iláve etti ve havaalanı polisi, Kopenhag’a giden Devlet Bakanımız Ali Babacan’ın üstünü aramaya kalkıştı.
Danimarka dendiğinde benim aklıma gelen ilk isim, Andersen’dir; yani meşhur masalcı Hans Christian Andersen... Ama açıkça söylemem gerekirse, Andersen’in masallarından çocukluk yıllarımda da, sonraları da hiç zevk almamışımdır. Karanlık masalların genellikle tatsız ve acı biçimde, üstelik çocuk ruhunu tırmalayan şekillerde sona ermesi, meselá "Kibritçi Kız"ın soğuktan donması ve "Çirkin Ördek"in birdenbire ölüvermesi gibisinden kötümser finaller, beni Andersen’den hep uzak tutmuştur.
İşte, Danimarka’daki son rezalet bana yeniden Andersen’i hatırlattı ve Danimarkalılar’ın medár-ı iftiharı bu hikáyecinin bizimle ilgili olan ama az bilinen bir bağlantısını nakletmek istedim.
BEYOĞLU’NDA 10 GÜN
Andersen, 1805’te Danimarka’nın ikinci büyük şehri olan Odense’de doğdu. Babası bir kundura tamircisi, annesi de evlere çamaşıra giden zavallı bir kadıncağızdı. 11 yaşındayken babasını kaybeden Hans Christian, tiyatrocu olabilmek için Kopenhag’a gitti ama oyunculukta başarı sağlayamayınca yazarlığı seçti ve ilk masal kitabını 25 yaşındayken yayınladı. Sonraki senelerde masallarının yanısıra çok sayıda roman, tiyatro eseri ve seyahat kitabı da yazacak ve uzun gezilere çıkacaktı.
Hans Christian Andersen’in yazarlığının yanısıra hep tartışılan bir diğer tarafı da, cinselliğe bakışıydı. Masalcının özel hayatı üzerine çalışan modern araştırmacılar, Andersen’in büyük ihtimalle eşcinsel, belki de biseksüel olduğunu söylüyorlar ve çıktığı uzun yolculukların bir sebebini de yabancı diyarlarda bu şekilde maceralar yaşamak arzusuna bağlıyorlar.
Andersen, işte bu gezilerinden birinde, 1841’de çıktığı yolculuk sırasında 25 Nisan günü İstanbul’a da gelmiş ve 10 gün boyunca Beyoğlu’nda şimdi artık várolmayan "İngiltere Oteli"nde, yani "Hotel d’Angleterre"de kalmıştı.
Beyoğlu’nun Haliç’e bakan cephesinde ve bugünkü İngiliz Konsolosluğu’nun hemen yanıbaşında olan Hotel d’Angleterre, İstanbul’un yabancıların kalması için açılan ilk oteliydi. 1841’de Mısır Valisi’nin seyisi tarafından kurulmuş ve İstanbul’a gelen birçok meşhuru ağırlamıştı.
Danimarkalı masalcı, sonraki senelerde defalarca isim değiştiren ve 1970’lerde yıktırılan bu otelde on gün kaldı. Sonraki senelerde yayınladığı seyahat günlüğünde, İstanbul’dan "hayal şehir" diye bahsedecekti.
DÜK’ÜN BÜYÜK AŞKI
Andersen araştırmacıları, yazarın İstanbul’da kimlerle görüştüğünün ve neler yaptığının ayrıntılarını bilmiyorlar ama az da olsa tahmin edebiliyorlar. Bu tahminde, Andersen’in hatıralarında geçen "...Büyük Dük, bahçeden odama uzanan yolu koluma girerek benimle beraber yürüdü. Beni aşk dolu bir şekilde öptü, benden kendisini sıradan bir insanmış gibi sevmemi istedi ve kış aylarını kendisiyle beraber geçirmemi talep etti. Prens tarafından sevilmenin verdiği duygularla ve melankoli içerisinde uykuya daldım. Bu, peri masalı gibi birşeydi" gibisinden ifadeler de yardımcı oluyor.
Son saygısızlıklarını Ali Babacan’a karşı gösteren Danimarkalılar’ın medár-ı iftiharı olan Hans Christian Andersen’in İstanbul’da ne şekilde masallar yazdığını da, artık siz hayal ediverin...
Osmanlı İmparatorluğu’nun son devlet mührü mezatta satılıyor
Kasım 26, 2006 02:325dk okuma
Paylaş
İstanbul’da, önümüzdeki 17 Aralık günü tarihimiz bakımından son derece önemli bir obje, 140 milyar lira (140 bin YTL) başlangıç fiyatıyla açık arttırmaya çıkacak: Sultan Vahideddin’in, dolayısıyla da Osmanlı İmparatorluğu’nun son "mühr-i hümáyun"u, yani devlet mührü.
Sultan Vahideddin’den hoşlanırsınız veya hoşlanmazsınız, bu, işin başka tarafıdır. Ama, satılacak olan mührün tarihi önemi, Sultan Abdülhamid’e ait olan ve Paris’te bundan sekiz sene önce mezata konduğu zaman Türkiye’nin gündemini haftalarca meşgul eden diğer mühürlerden çok daha fazladır. Zira, şimdi Çankaya Köşkü’nde bulunan "cumhurbaşkanlığı mührü" Türkiye Cumhuriyeti için ne ise, mezata çıkacak olan mühür de, Osmanlı İmparatorluğu için odur. Kurduğumuz bir önceki devletin son ve en önemli sembolüdür ve yeri de, Topkapı Sarayı’ndaki diğer mühr-i hümáyunların yanıdır. Şimdi, bu mührün saraya gitmesini sağlayacak gönlü zengin bir Türk aranıyor.
İSTANBUL’da önümüzdeki 17 Aralık günü yapılacak olan bir mezatta, Osmanlı tarihi bakımından son derece /images/100/0x0/55ea2c0ef018fbb8f86f8536önemli bir obje satışa çıkıyor: Osmanlı İmparatorluğu’nun son padişahı Sultan Vahideddin’e ait olan "mühr-i hümáyun", yani son devlet mührü.
"Mühr-i hümáyun"un ne demek olduğunu bilmeyenler için kısaca anlatayım: Üzerinde padişahın tuğrasının hakkedilmiş olduğu som altından bir mühürdür, buna "saltanat mührü" yahut "mühr-i şerif" yani "şerefli mühür" de denir.
Müslüman hükümdarların, Abbasi Halifeleri’nden itibaren tahta çıkmalarından hemen sonra yaptıkları ilk iş, isimlerinin yahut kendileriyle ilgili bir alámetin bulunduğu birkaç adet mühür kazdırmaktı ve Osmanlı hükümdarları da bu geleneğe uydular.
Padişahlar kazdırdıkları mühürlerden birini kendilerinde tutar, diğerini o zamanın başbakanı olan sadrazama verirlerdi. Sadrazam, padişahın "mutlak vekili" idi ve bir devlet adamının bu göreve getirilmesinin öncelikli protokol şartı, hükümdarın mührünün o kişiye teslim edilmesiydi. Mührü alan sadrazam bunu /images/100/0x0/55ea2c0ef018fbb8f86f8538kese içerisine koyar, saygı gereği vücudunun mutlaka üst kısmında muhafaza eder, yanından hiçbir şekilde ayırmazdı. Hattá, Tanzimat döneminin meşhur devlet adamı Sadrazam Áli Paşa’nın hamama bile mühr-i hümáyun ile girdiği söylenirdi.
TAYİNDE VE AZİLDE
Mührün geri alınması, sadrazamın azledilmesi demekti. Saraydan gelen görevlilerden birinin mührün iadesini istemesi, padişahın sadrazamı azlettiği anlamına gelir ve alınan mühür sadaret makamına getirilen yeni devlet adamına verilirdi.
İşte, Osmanlı İmparatorluğu’nun son mührü, yani son padişah Sultan Vahideddin’in kendisinde bulunan mühr-i hümáyun, önümüzdeki 17 Aralık günü Portakal Sanat ve Kültür Evi’nde yapılacak olan mezatta 140 milyar lira başlangıç fiyatla açık arttırmaya çıkartılacak.
/images/100/0x0/55ea2c0ef018fbb8f86f853a
Şimdi bu mührün hikáyesini, yani mezata konmasına kadar uzanan macerasını anlatayım:
1918’in 4 Temmuz günü Osmanlı tahtına çıkan Sultan Vahideddin de kendisinden önceki hükümdarların yaptığını yaptı ve ilk iş olarak üzerinde tuğrasının bulunduğu iki adet mühr-i hümáyun kazıttı. Mühürlerden birini gelenekler uyarınca tayin ettiği sadrazamlarına veren padişah, diğer mührü kendisinde tuttu.
SADRAZAMI DÜNÜRÜYDÜ
Sultan Vahideddin’in son sadrazamı, aynı zamanda dünürü olan Tevfik Paşa idi. Osmanlı İmparatorluğu’nun da son sadrazamı olan Tevfik Paşa, padişahın 17 Kasım 1922 sabahı Türkiye’den ayrılması üzerine mührü iade edecek bir makam bulamaması üzerine saltanat mührünü 1936’daki vefatına kadar bizzat muhafaza etti. Mühr-i hümáyunu hayatının son günlerinde "Ben, mührü geri verecek padişah bulamadım. Bu, devletin şerefidir, dikkat et, antikacılara falan gitmesin" diyerek padişahın büyük kızı Ulviye Sultan’ın eşi olan oğlu İsmail Hakkı Okday’a verdi. Mühür, Okday’ın 1977’deki vefatından sonra kızı ve dolayısıyla Sultan Vahideddin’in de büyük torunu olan Hümeyra Hanımsultan’a (Özbaş), onun da 2000 yılında vefat etmesi üzerine çocukları Halim ve Hanzade Özbaş’a intikal etti. Bu mühr-i hümáyun, şimdi İzmir’de yaşayan Özbaş kardeşler tarafından muhafaza ediliyor.
MÜHÜR, KIZINA KALDI
Padişahın kendisinde bulunan ikinci mühür ise, Sultan Vahideddin’in 1926’nın 16 Mayıs’ında İtalya’nın San Remo kasabasında hayata veda etmesi üzerine küçük kızı Sabiha Sultan’a, Sabiha Sultan’ın 1971’deki vefatından sonra da onun büyük kızı Neslişah Sultan’a (Osmanoğlu) geçti. Bir ara Hanzade Sultan’da, yani Neslişah Sultan’ın kızkardeşinde kalan mühür, Hanzade Sultan’ın da hayata 1998’de veda etmesi üzerine Sultan Vahideddin’in torun çocuklarına intikal etti ve ailenin ifadesiyle "saltanat mührünün kıymetini bilmeyen bir torun" tarafından geçtiğimiz senelerde elden satıldı. Mührü, 17 Aralık’ta yapılacak olan mezata bu yeni sahibi koydu.
Belki hatırlarsınız: Sultan İkinci Abdülhamid’in bundan sekiz sene önce Paris’te mezata çıkan özel mühürleri Türkiye’nin gündemini haftalarca meşgul etmişti. Abdülhamid’in Hotel Drouot’da satılan mühürlerini Nezih ve Zeynel Ábidin Erdem kardeşler satın almışlar ve daha sonra törenle Topkapı Sarayı’na hediye etmişlerdi.
SARAYA GİTMESİ LÁZIM
17 Aralık’ta Portakal Sanat ve Kültür Evi’nde açık arttırmaya çıkacak mühr-i hümáyunun hikáyesi işte böyle... /images/100/0x0/55ea2c0ef018fbb8f86f853cSultan Vahideddin’den hoşlanırsınız veya hoşlanmazsınız, bu, işin başka tarafı. Ama, satılacak olan mührün taşıdığı tarihi önem, Paris’te mezata konan diğer mühürlerden çok daha fazla.
Zira, üzerinde Vahideddin’in tuğrasının bulunduğu som altından yapılmış olan bu obje, Osmanlı İmparatorluğu’nun son mührüdür. Bugün Çankaya Köşkü’nde bulunan "cumhurbaşkanlığı mührü" Türkiye Cumhuriyeti için ne ise, mezata çıkacak olan mühür de, Osmanlı İmparatorluğu için odur. Kurduğumuz bir önceki devletin son ve en önemli sembolüdür ve yeri de, bence, Topkapı Sarayı’nda bulunan, en eskisi Fatih Sultan Mehmed’in oğlu İkinci Bayezid’e ait olan diğer mühr-i hümáyunların yanıdır.
Şimdi, bu mührün saraya gitmesini sağlayacak gönlü zengin bir Türk aranıyor.
Neslişah Sultan, büyükbabası Sultan Vahideddin’in diğer mührünü saraya bağışlamıştı
TOPKAPI Sarayı’na 1998’in 18 Kasım’ında sessiz sadasız ama önemli bir bağış yapılmış, Osmanlılar’ın son hükümdarı Sultan Vahideddin’in torunu Neslişah Sultan (Osmanoğlu), büyükbabasının üzerinde "Mehmed Vahideddin" yazılı olan som altından şehzadelik mührünü saraya hediye etmişti.
Neslişah Sultan, büyükbabasının mührüyle beraber, hükümdarın tek oğlu olan ve hayata genç yaşta veda eden Şehzade Mehmed Ertuğrul Efendi’nin altın mührünü de saraya bağışlamıştı.
Mühürlerin, sahiplerinin Türkiye’den ayrılışlarının üzerinden 70 küsur sene geçmesinden sonra atalarının sarayına dönüşüne ilgililer dışında şahit olan tek kişi bendim. Sultan Vahideddin’in mührünün saraya tesliminden önce geleneklere uyulmuş ve artık kullanılmaması için üzeri çizilip iptal edilmiş, daha sonra ateşte eritilen balmumuna basılmış ve çizik olduğu açık şekilde görülmüştü. Böylelikle, çok sonraları bile yaşanması muhtemel olan bir belge sahtekárlığının da önüne geçilmişti.
Neslişah Sultan’ın bağışını sarayın o zamanki müdiresi Dr. Filiz Çağman ile Kültür Bakanlığı’nın yine o zamanki müsteşarı Prof. Dr. Tekin Aybaş teslim almışlardı. Hükümdarın torunu, ailesinin 70 küsur sene boyunca muhafaza ettiği hatıranın atalarının sarayına dönmesinden bir hayli memnundu ve "Mührün yerini bulduğunu" söylemiş, "Millete intikali gerekiyordu, bu intikal aradan çok uzun bir zaman geçtikten sonra yapıldı. Darısı diğerlerinin başına" demişti.
Sultan Vahideddin’in mühr-i hümáyununun mezata çıkış haberini verirken, sekiz sene önceki bu hatırayı da nakletmek istedim.
Tek papanın 16. Benedikt olduğunu zannetmeyin, Katolikler’de çok ’papa’ ve ’antipapa’ var
Aralık 03, 2006 02:25 6dk okuma
Paylaş
İstanbul’da günlerdir esen Papa rüzgárları sayesinde, "Papalık" ve "Vatikan" kavramlarını bilmeyenimiz herhalde kalmadı.
Ama, Katolik dünyasının tek Papa’sının sadece 16. Benedikt olduğunu zannediyorsanız, yanılıyorsunuz demektir; zira, 16. Benedikt’in yanısıra bugün "papa" ünvanını taşıyan ve farklı Katolik gruplar tarafından lider kabul edilen başka ruhaniler de vardır. Bütün bu papalar, tek bir ortak noktada buluşurlar: Birbirlerinden karşılıklı nefrette... Her papa diğerini "antipapa" ilán etmiştir ve birbirlerinin gözünü oymaya hazır vaziyettedirler. İşte, günümüzdeki "antipapa"lardan bazılarının tuhaf öyküleri.
İSTANBUL’da hafta içerisinde esen Papa rüzgárı nihayet dindi ve 16. Benedikt, Sultanahmet Camii’ndeki unutulmaz görüntülerinden sonra kalbinin yarısını da İstanbul’da bırakıp memleketine döndü.
"Papa" kavramının ne demek olduğunu zaten bilirsiniz. Papa’nın Katolik dünyasının en yüksek ruhani otoritesi olduğu ve sadece tek bir papalık makamının mevcut bulunduğu da bildikleriniz arasındadır.
Ama, "papa" kavramı hakkındaki málumatınız sadece bunlardan ibaretse, yanılıyorsunuz demektir; zira, 16. Benedikt’in yanısıra bugün "papa" ünvanını taşıyan, farklı Katolik gruplar tarafından lider, yani "papa" kabul edilen başka ruhaniler de vardır. Dünyevi iktidarlarını Vatikan’da sürdüren papalar ise bütün bu papalardan sadece biridir; daha doğrusu en güçlüsü, en zengini ve en kalabalık cemaate sahip olanıdır. Dolayısıyla, "Papa" dendiğinde sadece Vatikan’daki zátın hatıra gelmesinin sebebi de, Vatikan’ın sahip olduğu ayrıcalıklardır.
Ve, bütün bu papalar, tek bir ortak noktada buluşurlar: Birbirlerinden karşılıklı nefrette... Her papa diğerini "antipapa" ilán etmiştir ve birbirlerinin gözünü oymaya hazır vaziyettedirler.
İşte, Türkiye’de bir haftadan buyana esen papa rüzgárının verdiği ilhamla, sizlere bu "antipapa" meselesini anlatayım dedim.
Hazreti İsa’nın yeryüzündeki vekili demek olan "Papa" kavramının dünyevi bir iktidar halini almasıyla beraber, bu makamın ve papalık tahtına geçen kişilerin muhalifleri de ortaya çıktı. Papalık iddiasında bulunanların hepsi, birbirlerini "antipapa" olmakla suçladılar.
Vatikan’a göre ilk "antipapa", 235 senesinde ölen ve Papa Birinci Kalliktus’u tanımayı reddeden İppolitus idi. İppolitus’tan önce gerçi Natalius adında bir başka antipapa ortaya çıkmış ama imana gelmişti. Sonraki asırlarda daha pek çok "antipapa", Natalius ile İppolitus’un açtığı yoldan yürüdüler ve Hazreti İsa’nın gerçek vekili olduklarını iddia ettiler. "Antipapa" kavramı, özellikle 11. yüzyıldan itibaren Avrupalı hükümdarların siyasi iktidarlarını güçlendirme vasıtası haline geldi, her imparator, kendi papasını kendisi tayin eder oldu ve her papa diğerini antipapa olmakla suçladı.
Papalık ve antipapalık iddiaları günümüzde de devam ediyor ve Vatikan’ı tanımayı reddeden bazı Katolik gruplar ya kendi papalarını kendileri seçiyorlar, yahut papalık makamının boş olduğuna inanıyorlar.
Yandaki kutuda, asırlardır devam eden bu "papa-antipapa" kavgasının son kahramanlarının isimleri ve maceraları yeralıyor.
15 yaşındaki kıza tecavüz eden son ’antipapa’, beş yıl yedi
PAPA olma merakı günümüzde de devam ediyor ve kendi kiliselerini kuran bazı kişiler çeşitli isimler altında papalık yapıyorlar. "Antipapa" kabul edilen bu kişilerin ortak özelliklerinden biri, "İkinci Peter" adını çok sevmeleri ve çoğunun bu ismi almaları.
Vatikan’daki papalar, Hazreti İsa’nın 12 havarisinin en önemlisi olan ve Katolikliğin kurucusu kabul edilen Aziz Petrus’un hatırasına hürmeten "Petrus" yahut "Peter" adını almamışlardı. Vatikan’ı reddeden antipapalar ise, gerçek birer papa olduklarını ispat edebilmek maksadıyla sık sık bu isme başvuruyorlar.
İşte, son dönemde "papa", yahut "antipapa" ve bir kısmı da "2. Peter" olan Katoliklerden bazıları.
17. GREGOR (İspanya’da): Clemente Dominguez y Gomez adındaki bir İspanyol, 1970’li yıllarda Hazreti İsa ve Hazreti Meryem ile bizzat görüştüğünü iddia ederek, İspanya’nın Palmar de Troya kasabasında bir kilise kurdu ve kendisini papa ilán etti. Bir hayli yandaş toplayan Gomez, 2005’te öldü ve yerini Manuel Alfonso Corral aldı.
2. PETER (İspanya’da): İspanya’nın Seville şehrinde avukatlık yapan Manuel Corral, 1976’da Vietnamlı piskopos Ngo Dinh Thuc tarafından rahip yapıldı ama Papa İkinci John Paul daha sonra piskopos Thuc’u ile Corral’ı kilisenin kurallarının dışına çıktıkları gerekçesiyle aforoz etti. Ortada kalan Corral, "Onyedinci Gregor" ünvanını almış olan Clemente Dominguez y Gomez’in Palmar Kilisesi için yaptığı daveti kabul etti ve Gomez’in 2005’te ölmesinden sonra "İkinci Peter" adıyla papalığını ilán etti. Palmar Kilisesi’nin şimdiki lideri olan Manuel Corral, Vatikan tarafından dikkatle takip edilen bir cemaate sahip bulunuyor.
13. PİUS (Amerika’da): Lucian Pulvermacher adındaki Amerikalı Katolik bir papaz, 1998’de Montana’daki bir otelin balo salonunda bazısı rahip olan 28 kişi tarafından Papa ilán edildi. Kilisesine "Gerçek Katolikler" adını veren Onüçüncü Pius’nun, şu anda dünyanın değişik bölgelerinde 90 kadar müridi var.
2. PETER (Avustralya’da): Aziz Şarbel’in yolundan gittiklerini söyleyen bir grubun lideri olan William Kamm adındaki 1950 doğumlu bir Alman, 1968’de Tanrı’dan, Hazreti Meryem’den ve bazı azizlerden mesajlar aldığı iddiasıyla Vatikan’a başvurdu ama iddiaları reddedilince kendi başına bir kilise kurdu ve müridleri tarafından İkinci Peter adıyla Papa ilán edildi. Rahiplerin evlenmelerine izin veren ve papaların da mistik evlilikler yapabileceklerini söyleyen Kamm, 15 yaşında bir kızla "mistik amaçlı cinsel ilişki" kurduğu ortaya çıkınca 2005 Ekim’inde tutuklandı ve beş yıl hapse mahkûm edildi. William Kamm, papalık vazifesini, şimdi Avustralya’daki bir hapishanede sürdürüyor.
1. MİŞEL (Amerika’da): 1958’de Birleşik Amerika’nın Kansas şehrinde doğan David Allen Bawden, 16 Temmuz 1990’da altı kişilik bir meclis tarafından "Papa" ilán edildi. Birinci Mişel’in, Amerika’da küçük bir cemaati bulunuyor.
2. PETER (Fransa’da): Maurice Archieri adında bir Fransız, Hazreti Meryem tarafından görevlendirildiğini söyleyerek 1995’te papalığını açıkladı ve Vatikan’ın o dönemdeki papası İkinci John Paul’ü de "káfir" ilán etti.
Ayasofya’yı camiye çeviren Fatih’in bazı torunları ’Papalık Prensi’ oldular
TÜRKİYE, haftalar boyunca Papa 16. Benedikt’in Ayasofya’da, yani bir zamanların kilisesi, sonraki asırların camii ve bugünün müzesi olan mekánda dua edip etmeyeceğinin heyecanıyla yaşadı ama korkulan olmadı.
Papa’nın gelişi sebebiyle asırlar sonra bile böylesine heyecan yaratan Ayasofya’yı, cami haline Fatih Sultan Mehmed getirmişti. Fatih’in küçük torunlarından birinin, tarihin garip bir cilvesi neticesinde şimdi "Papalık Prensi" ünvanını taşıdığını ise çok az kişi bilir.
Şimdi Malta’da yaşayan bu papalık prensinin adı, George Alexander Said-Zammit. Fatih Sultan Mehmed’in oğlu Cem Sultan’ın yani 13 senelik ıstırab dolu gurbeti romanlara ve filmlere kadar konu olan bahtsız şehzadenin soyundan geliyor.
İşte, tarihin bu garip ve hüzün dolu cilvesinin kısa öyküsü:
Fatih’in álim ve şair oğlu Şehzade Cem, İstanbul tahtına geçen ağabeyi Sultan Bayezid’le giriştiği savaşları kaybetmesinden sonra 13 sene sürecek olan bir gurbete çıktı ve hayatını 1495 Şubat’ında Napoli’de noktaladı.
Cem’in üç oğluyla iki kızı vardı. Oğullarından Şehzade Abdullah ve kızlarından Ayşe Sultan, küçük yaşta öldüler. Büyük oğlu Oğuz Han babası sürgündeyken İstanbul’daydı ve 1483 Şubat’ında daha dokuz yaşındayken "nizám-ı álem için", yani devletin başına bir iş açmaması maksadıyla amcası Bayezid tarafından boğduruldu. Mısır’da yaşayan diğer kızı Gevher Melike ise İstanbul’a getirildi ve 1505’te burada öldü.
Fatih’in bahtsız oğlunun hayatta tek bir oğlu kalmıştı: Şehzade Murad... Babasının sürgünü sırasında Rodos’a yerleşti ve Maria Concetta Doria adında bir İtalyan kadınla evlendi. Daha sonra başka bir iş etti, Müslümanlığı bırakıp Hristiyan oldu, vaftiz edildi, "Pierre" adını aldı ve Papa 6. Alexander tarafından "Prens" yapıldı.
Şehzade Murad, Napoli Kralı’ndan bir asalet ünvanı ile Roma Senatosu’ndan da "vatandaşlık" aldı ve Rodos’ta çoluk-çocuğa karıştı. Kanuni Süleyman’ın adayı fethetmesine kadar Rodos’ta "Prens" olarak yaşadı ama adanın 1522 kışında Türkler’in eline geçmesinden hemen sonra, 27 Aralık günü boğduruldu. Şehzadenin Cem adını verdiği çocuğu, yani Cem Sultan’ın torunu ise, Kanuni’nin Rodos’u almasından önce Malta’ya geçmişti; orada evlenecek ve hayata 1536’da Malta’da veda edecekti.
Fatih’in oğlu Cem Sultan’ın çocukları, aile ismi olarak "Saytus"u seçtiler. "Saytus", zamanla "Sait", "Sayd" ve nihayet "Said" oldu.
Cem Sultan’ın, dolayısıyla da Fatih’in soyundan gelen George Said-Zammit, işte bu Prens Pierre’in, yani Şehzade Murad’ın oğlu Cem’in küçük torunu oluyor. Vatikan ve Venedik arşivlerindeki belgeler de, Said-Zammit’in elindeki soyağacını doğruluyor.
Aman dikkat: Opera kulisleri bize hiç de hayır getirmemiştir
Aralık 10, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
İtalyan ve Alman başbakanları, Milano’daki La Scala Operası’nda sahneye konan "Aida"yı beraberce izlerken Türkiye’nin limanlarla ilgili yeni açılım kararını değerlendirdiler.
Operadaki bu buluşma, bana bundan 153 sene önce, bir başka memlekette, yine bir operada bizi konu alan bir başka görüşmeyi, Rus Çarı Birinci Nikola ile İngiltere’nin Rusya Büyükelçisi Sir Hamilton Seymour’un 1853’ün 9 Ocak’ındaki konuşmalarını hatırlattı. Çar ile büyükelçi Türkiye’nin paylaşılması konusunu ilk defa o görüşmede ele almışlar ve bugün de kullanılmakta olan "Avrupa’nın hasta adamı" sözü, ilk defa o gün söylenmişti. İtalyan ve Alman liderlerin Milano’daki La Scala Operası’nda bundan iki gün önce yaptıkları görüşmeye bakıp "Opera kulisleri bizim için hiç de hayırlı olmamıştır" demekte haksız mıyım?
DÜNKÜ Hürriyet’in birinci sayfasında, Reha Erus’un "Operada liman diplomasisi" başlıklı ve bana son derece ilginç gelen bir haberi vardı: İtalyan ve Alman başbakanları, İtalya’nın Milano şehrindeki La Scala Operası’nda sahneye konan "Aida"yı beraberce izlemiş ve Türkiye’nin limanlarla ilgili yeni açılım kararını değerlendirmişlerdi. Liderler kararları "samimi" bulduklarını ve gelişmeleri yakından takip edeceklerini söylemişlerdi.
İtalyan ve Alman başbakanların Türkiye açısından şimdilik iyi ve hayırlı gibi görünen bu değerlendirmeleri bana bundan 153 sene önce, bir başka memlekette, yine bir opera oynandığı sırada bizimle ilgili olarak yapılan bir başka diğer ve hakkımızda alınan ama pek de hayırlı olmayan kararları hatırlattı: Rus Çarı Birinci Nikola ile İngiltere’nin Rusya Büyükelçisi Sir Hamilton Seymour’un 1853’ün 9 Ocak’ında, bir Rus prensesin sarayında oynanan operayı izledikleri sırada Türkiye’nin geleceğini ele alıp topraklarımızın paylaşılması konusunu gündeme getirmelerini...
Rus Çarı ile İngiliz Büyükelçisi’nin, Petersburg’daki sarayda oynanan operanın sahne arasında yaptıkları görüşmenin bizim açımızdan unutulmaz bir başka tarafı daha vardı: Bugün de kullanılmakta olan "Avrupa’nın hasta adamı" sözü, ilk defa bu görüşmede sarfedilmişti.
PAYLAŞMA PLANI
İşte, Türkiye’yi konu alan bundan 153 sene önceki ilk "opera görüşmesi"nin öyküsü:
Türkiye, 1850’lerde her bakımdan berbattı. Ekonomi çökmüş, herşey kilitlenmişti ama bu vaziyetine rağmen "Avrupalı olmak" istemekte, Avrupa ise bizi nasıl paylaşacağının hesabını yapmaktaydı.
Rus Çarı Birinci Nikola, 1853’ün 9 Ocak gecesi, Romanof hanedanından bir prensesin sarayında verilen baloya katılmış ve sahnelenen operayı seyretmeye gelmişti. Davetliler arasında yabancı diplomatlar da vardı. Çar, perde arasında İngiliz elçisi Sir Hamilton Seymour ile sohbet ederken, söze "...Kollarımızın arasında hasta bir adam var" diye başladı. "Çok hasta... Size açıkça söylemeliyim ki, onu lázım olan bütün tedbirleri almadan önce günün birinde kaybetmemiz, büyük bir feláket olacaktır."
Sonra "Türkiye ansızın ölebilir. Bu takdirde, herşey üzerimize kalacaktır. Ölüleri diriltemeyiz. Türkiye öldüğü takdirde, bir daha dirilmemek üzere ölecektir" dedi ve Avrupa’nın Osmanlı İmparatorluğu’nu paylaşması planını anlattı.
İngiliz elçisi Sir George Hamilton Seymour, görüşmenin hemen ertesi günü Londra’ya gönderdiği raporda "hasta adam" sözüne de yer verecek ve bu ifade, diplomasi tarihinin en sık kullanılan kavramlarından biri haline gelecekti. Ama bu söz sadece bir kavram olarak kalmayacak, imparatorluk Türkiyesi’nin kaderini de belirleyecek ve devletin parçalanması için yarım asırdan biraz fazla bir zaman káfi gelecekti.
İşte, o tarihten sonra yaşadığımız dertlerden bazıları:
Türkiye Avrupalı olmaya çalışıyor, Avrupa ise 1839’da ilán edilmiş olan Tanzimat Fermanı’ndaki vaadleri az buluyor, daha fazlasını istiyordu.
MÜTTEFİK KAZIĞI
1854’te Avrupa devletleriyle müttefik olup Rusya’ya harp ilán ettik ve "Kırım Savaşı" başladı. Çar, 1855 Eylül’ünde ateşkes istedi. Artık Avrupalı olacağımızdan emindik ama müttefiklerimiz "önce reform" dediler. İşkencenin yasaklanmasını, cezaevlerinin ıslah edilmesini, halka din hürriyeti verilmesini ve vergi reformu yapılmasını istiyorlardı. 1856’nın 18 Şubat’ında "Islahat Hatt-ı Humayunu"nu yayınlayıp daha da çağdaşlaştık, Avrupa da buna karşılık 1856’nın 30 Mart’ında bizim "Avrupalı" olduğumuzu ilán etti ve "Avrupa Devletleri Konseyi"ne alındık. Ama Avrupalı Türkiye’nin ömrü kısa sürdü. Rusya, daha önceden imzaladığı anlaşmaları tanımayacağını duyurdu; derken "93 Harbi" denilen 1876’daki Türk-Rus savaşı çıktı, "hasta adam" komaya girdi, bunu Balkan ve Birinci Dünya Savaşları takip edince de vefat edip gitti.
Milano’daki La Scala Operası’nda bundan iki gün önce biraraya gelip Türkiye’yi konuşan İtalyan ve Alman liderler, hakkımızda Çar Birinci Nikola gibi temennilerde bulunmadılar ama daha önceleri yine balolu bir operada yapılan Türkiye görüşmesini hatırlatmadan edemedim.
Şimdi ’Limanlarınızı açın’ diyen Avrupa, eskiden birşey söylemez, gelip işgal ederdi
BİRKAÇ günden buyana limanlarımızı Kıbrıs Rum bandıralı gemilere açma kararımıza gelen tepkileri tartışıyoruz.
Limanlarla ilgili gelişmeler, özellikle de Avrupa’nın "Bu limanlar açılmazsa aramıza giremezsiniz haaa!" yolundaki tehditleri, bana liman meseleleriyle ilgili olarak çok daha önceleri yaşadığımız problemleri düşündürdü. Ama geçmişin ve bugünün Avrupası arasında farklar vardı, zira o zamanların Avrupası istediği yapılmayınca limanlarımızı bir güzel işgal ediverirdi.
İşte, 1901 ve 1906 yıllarında, İkinci Abdülhamid’in iktidarı sırasında yaşadığımız liman işgalleri:
5 Kasım 1901: Osmanlı hükümeti, Lorando ve Tubini isimli iki Fransız bankerden 750 bin altın borç almış ama parası olmadığı için, vadesi geçtiği halde borcunu bir türlü ödememişti. İstanbul’a nota üstüne nota gönderen Fransa, vatandaşlarının alacağını tahsil edemeyince o tarihte bizim olan Midilli Adası’na savaş gemilerini gönderdi. Fransız deniz birlikleri adadaki gümrük binasını işgal edip bütün gelirlere el koydular. İşgal, İkinci Abdülhamid’in başka yerlerden borçlanıp Fransa’nın alacağını ödemesiyle sona erdirilebildi.
26 Kasım 1906: Makedonya’da isyan vardı ve Babıáli isyanın sebep olduğu mali kriz yüzünden borçlarını ödeyemez hále gelmişti. Alacaklı olan Avrupa devletleri donanmalarını yollayıp Midilli ve Limni adalarındaki posta ve gümrük dairelerini işgal ettiler. İşgale katılmayan tek ülke, Almanya idi. Avrupa donanması, adalardan Abdülhamid’in Babıáli’nin borçlarıyla ilgili mali reform programını açıklaması üzerine çekildi.
Tarihçilerin kutbu Halil Bey edebiyat tarihine de kutup olacak yepyeni bir eser verdi
ÇOĞUMUZ pek bilmeyiz ama, Türk tarihçiliğinin yaşayan en büyük üstadı olan Prof. Dr. Halil İnalcık, tarihin yanısıra klasik edebiyatımızın da çok büyük üstadıdır.
Halil Bey’in bundan iki sene önce yayınladığı "Şair ve Patron" isimli eseri, edebiyat tarihimizde bir ilkti. Bu çok önemli eserinde edebiyatımızı bugüne kadar ele alınmamış bir açıdan, şairle o şairi destekleyen hükümdarın ve diğer devlet büyüklerinin ilişkileri bakımından inceliyordu ve bu yepyeni bir metod idi. "Şair ve Patron", günümüz Türkiyesi’nde artık bambaşka ve kolay bir yola giren, kural koyan eserler vermek yerine sadece ucuz metin neşrini temel alan edebiyat tarihçileri için ulaşılmaz bir eserdi.
MECLİSLER KİTABI
Tarihin büyük üstadı, geçtiğimiz günlerde edebiyat alanında çok önemli bir başka eser daha verdi: Kültür Bakanlığı’nın yayınladığı "Türk Edebiyatı Tarihi" isimli kitaba yazdığı uzun makalede saraylardaki eski işret meclislerinin, yani hükümdarın huzurunda yapılan içkili, şiirli ve musikili toplantıların klasik edebiyatımıza etkisini gözler önüne serdi. Halil Bey, şimdiye kadar yine üzerinde durulmamış olan bu bahsi incelerken çok önemli bir başka hususa daha temas ediyor ve Germiyan Edebiyatı’nın klasik edebiyatımızın oluşmasındaki etkinin altını itina ile çiziyordu.
Üstad Halil Bey’in teknik bir konu olan işret meclisleri hakkında yazdıklarının ayrıntısına girmiyor ama bu son makalesiyle de klasik edebiyatımıza klasik bir eser kazandırmış olduğunu söylemekle yetiniyorum.
Bundan bir müddet önce, Halil Bey’den bahsettiğim bir başka yazıda onun bir dörtlüğünü nakletmiştim ama her ne olduysa olmuş, dörtlüğün bir kelimesi yazıda çıkmamış, dolayısıyla hem máná, hem de vezin gitmişti.
İşte hem bu vesileyle, hem de tarihçilerin kutbu Prof. Dr. Halil İnalcık’ın şairlikteki gücünü ifade etmesi maksadıyla, dörtlüğü tekrar yazıyorum:
"Dehr-i fániden nice cán nice cánánlar geçer / Bezm-i işretten aceb mestáne yáranlar geçer / Bir nefesdir cánımız yár leblerinde ber-karár / Hey, bu fánus-ı safá bir gün söner cánlar geçer"
Ve, hem tarihin, hem de edebiyatın büyük üstádı Halil Bey için aynı vezinle bir temennim:
"Sönmesin hiç fánusun sen bıkmadan yaz, durma yaz/ Tárihi öğrettin artık nazmı anlat, şi’ri yaz!"
.Amerikalılar, kestiğimiz devenin dedesinin heykelini dikmişlerdi
Aralık 17, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
Kıt’a Arabistanı’nın dini yorum tarzını model seçen varoş İslamı’nın Atatürk Havalimanı’nın apronunda kestirdiği deve sayesinde ele-güne rezil olduk.
Deve, at ve eşek gibi áşinalarımızdan değildir; Arap kültürünün parçasıdır ve kültürümüzde "deve" kavramına pek rastlanmaz. Dolayısıyla, altı asırlık Osmanlı tarihinde bile, develerle ilgili olarak resmi kayıtlara geçen tek bir olay vardır: 1856’da, zamanın hükümdarı Sultan Abdülmecid tarafından Amerika’ya iki çift deve hediye edilmesi ve Amerikalılar’ın İzmir’den götürdükleri bir deveciye anıtmezar yapıp mezarın üzerine bakırdan bir deve heykeli dikmeleri... İşte, tarihimizdeki bu tek deve hadisesinin kısa öyküsü...
ATATÜRK Havalimanı’nın apronunda deve kesenler sayesinde ele-güne rezil olduk. Bütün dünya, aprondaki kanlı sahneleri şimdi acı tebessümlerle seyrediyor.
Bilmem, farkında mısınız? 12 Eylül’den sonra, Türkiye’nin İslam’ı yorumlamasında önemli değişiklikler yaşandı. Kırsal kesimin İslam anlayışı ile büyük şehirler arasında asırlardan buyana zaten bazı farklar vardı. Şehirler, imparatorluk olmanın getirdiği kültürel etkilerle dine başka çerçeveden bakar, kırsal kesim ise İslam’ı köyün yahut kasabanın bakış zaviyesinden değerlendirir ve öyle yaşardı.
İşte, 1980 sonrasında artan iç göç, şehir kültürünün yerine taşra hayat tarzının ádetlerini nasıl hákim kıldıysa, İslam’ı yorumlama ve dine uygun yaşama biçimlerinde de değişikliklere sebep oldu. Şehirlerin sosyal hayatında taşradan gelme ádetler öne çıktı, yáni köylüleştik ama İslam’a bakış konusunda Araplaştık! Zira, taşra, dine hep kıt’a Arabistanı’ndaki İslámi gelenekler çerçevesinde bakmıştı ve kırsal kesim, şehirlerdeki hákimiyetini dini alanda da gösterdi, Arap hayranlığı yoluna girildi.
Geleneksel başörtümüzün yerini bugün "türban" dediğimiz modelin alması, -bilenler bilir-, ezanın okunuşunda ve Kur’an tilávetindeki farklılaşma, yani müezzin ve háfız gırtlağına nağmesiz Arap tavrının hákim olması ve 1980 sonrasında doğan çocukların bizde daha önceleri várolmayan "Aleyna" yahut "Enes" gibi isimler taşımaları, kıt’a Arabistanı ádetlerini benimseyen köy İslamı’ndaki yükselişin örnekleriydi.
Bu değişimden, nihayet Arap kültürünün ayrılmaz parçası olan develer de nasiplerini aldılar.
TÜRKLER DEVEYE YABANCIDIR
Anadolu’ya asırlar önce getirilen ve hálen çok az sayıda várolan deve, kültürümüzde pek rastlanmayan bir hayvandı. At ve eşek gibi áşinalarımızdan değildi; Dede Korkud hikáyelerinde birkaç cümleyle geçen "buğra" yani deve yavrusu bahisleriyle ve bazı atasözlerinin, deyimlerin ve dini hikáyelerin dışında, folklorumuzda da pek yer almamıştı.
Gerçi, imparatorluk zamanında her sene Mekke’ye gönderilen ve "surre" denilen dini alaylar için saray tarafından beslenen develer hep várolmuşlardı ama bunlar birkaç adetten ibaretti. Osmanlı döneminde padişahların tahta geçiş yıldönümlerinde bir deve kurban edilmesi geleneği de vardı fakat hepsi bu kadardı ve deve Türk kültürünün değil, Arap geleneğinin unsuruydu.
Dolayısıyla, deve bahislerinin pek bulunmadığı altı asırlık Osmanlı tarihinde, develerle ilgili olarak resmi kayıtlara geçen ama az bilinen tek bir olay vardı: 1856’da, zamanın hükümdarı Sultan Abdülmecid tarafından Amerika’ya iki çift deve hediye edilmesi, Amerikalılar’ın da İzmir’den götürdükleri bir deveciye anıtmezar yapıp mezarın üzerine bakırdan bir deve heykeli dikmeleri...
İSTANBUL’A DEVE SEFERİ
İşte, Anadolu’nun "deve tarihi"nde ilk ve tek olan bu hadisenin ayrıntıları:
Birleşik Amerika, Meksika ile giriştiği ve iki sene devam eden savaştan henüz çıkmıştı. Batıdaki topraklara yeni yeni açılmakta, bir taraftan Kızılderililer ile uğraşırken, bir taraftan da California’da yaşanan "altına hücum"u intizama sokmaya çalışmaktaydı.
Bütün bunları yapabilmek için taşımada katırdan daha dayanıklı hayvanlara ihtiyaç vardı. Savaş Bakanı Jefferson Davis, Ortadoğu ve Afrika ülkelerinde kullanılan develerin bütün bu işler için en uygun hayvan olduğunu düşündü. Amerika’da várolmayan develeri ithal edebilmek için Kongre’den ödenek aldı ve sonraların çok meşhur bir amirali olacak olan o zamanın teğmeni David Dixon Parker’in kumandasındaki "Supply" isimli gemiyi, 1855’in 4 Haziran’ında develeri temin etmesi için Avrupa ve Ortadoğu taraflarına gönderdi. Deve programını yürütecek olan Binbaşı Henry Wayne da gemideydi.
Parker ve Wayne, önce İngiltere’ye uğrayıp Londra’daki hayvanat bahçesindeki develeri incelediler. İngiliz meslekdaşlarından, develerin orduda kullanılmasının faydalı sonuçlar vereceği tavsiyesini alınca bu defa Türkiye’ye dümen kırıp Ekim’de İstanbul’a vardılar.
ÖNCELİK İNGİLİZLER’DE
Osmanlı Devleti ile Avrupalı müttefikleri o günlerde Kırım’da Rusya’ya karşı savaşmakta ve İngiliz birlikleri savaşta Hindistan’dan getirdikleri develeri de kullanmaktaydı. Gemilerini İstanbul’da bırakan Amerikalı subaylar Kırım’a, çarpışmaların devam ettiği Balaklava tarafına gidip savaş alanındaki bu develeri incelediler ve işe yaradıklarını gözleriyle gördükten sonra İstanbul’a döndüler.
Sırada artık develerin temini vardı. İstanbul’daki Amerikan Büyükelçiliği, Türk Dışişleri’ne müracaat etti ve hem deve alımına izin verilmesi, hem de padişahın kendilerine iki çift deve hediye etmesi ricasında bulundu.
Tahtta o yıllarda Sultan Abdülmecid oturmaktaydı. Zamanın sadrazamı Fuad Paşa hükümdarı bir yazıyla konudan haberdar etti ve talebin yerine getirilmesinin "padişáhın şánından olduğunu" söyledi. İsteği kabul eden Abdülmecid, 12 Ekim günü Amerikalılar’a en iyi cinsten iki deve hediye edilmesini buyurdu. Abdülmecid, hediyenin bedelini bizzat kendisi ödeyecekti.
Amerikalılar için mesele halledilmiş gibiydi ama sırada başka bir zorluk vardı: Develeri gemiye bindirebilmek... Bu iş için "deve arabası" dedikleri seyyar bir koridor yaptılar. Hayvanları bu vasıtayla güç-belá gemiye bindirdikten sonra İzmir’e gidip orada başka hayvanlar satın aldılar.
"Supply" isimli gemi, 1856’nın 15 Şubat’ında İzmir’den dönüş yolculuğuna çıktı. Mısır’a ve Tunus’a uğrandı, oralardan da develer alındı ve 34 deveyi taşıyan gemi, 14 Mayıs’ta Teksas’ın İndianola limanına ulaştı.
David Dixon Parker ile Henry Wayne’ın Amerika’ya götürdükleri develerin sayısı zamanla arttı. Hattá, orduda bir "deve birliği" bile kuruldu ama teknolojinin ilerlemesiyle develere artık ihtiyaç kalmadığı görülünce tabur láğvedildi.
Türkiye’den Amerika’ya götürülen develer sayesinde, Arizona’da bir efsane doğdu: "Hi Jolly" efsanesi...
Parker ile Wayne aldıkları emri yerine getirmiş ve develeri temin etmişlerdi ama devecilik hakkında hiçbir bilgileri yoktu ve dolayısıyla beraberlerinde işin uzmanlarını götürmeleri de gerekiyordu. İzmir’de, deve bakıcısı olduklarını söyleyen Osmanlı vatandaşı beş gayrımüslim ile de anlaştılar. "Supply" gemisi yola bu beş kişiyi de alarak çıktı.
Devecilerin Amerika’daki hayatları maceralarla dolu geçti. En renkli hayatı ise, asıl ismi Philip Tedro olan ve Müslümanlığı seçip hacca gittikten sonra "Hacı Ali" adını alan İzmirli bir Rum yaşadı.
DEVELERİNİ ÇÖLE SALDI
California’daki birliklerde uzun seneler devecilik yapan Hacı Ali daha sonra ordudan ayrıldı, Gertrudis Serna adında bir hanımla evlenip iş hayatına atıldı ve sahip olduğu birkaç deveyle taşımacılık yapmaya başladı. Amerika’nın en meşhur devecisi olmuştu ama işleri iyi gitmiyordu, günün birinde develerini Arizona çölüne saldı ve Quartzsite kasabasına yerleşti.
Amerikalılar’ın "Hi Jolly" (teláffuzu: Haycoli) dedikleri Hacı Ali 1902’de öldüğünde artık efsane haline gelmişti. 1935’te Quartzsite’daki mezarına bölgenin taşlarından bir piramit inşa edildi piramidin tepesine de heykeli andıran bakırdan yapılmış irice bir deve figürü kondu.
İzmirli Hacı Ali’nin bugün ziyaret mekánı olan mezarının kitabesinde "Hi Jolly’nin son kampı burasıdır" yazılı.
Görevden alınan Şükrü Bey işine dönebilmek için bu duayı okumak zorunda
ATATÜRK Havalimanı’ndaki deve skandalından sonra, hadisenin sorumlusu olan Uçak Bakım Başkanı Şükrü Can görevden alındı.
Şükrü Bey’in azli ve málum deve meselesi, bana 17. asır Osmanlı tarihçisi İbrahim Peçevi’nin 1604’te İranlılar ile yaptığımız bir savaşı anlatırken, İslam tasavvufunun en önemli isimlerinden kabul edilen ve Sultan Üçüncü Murad’ın da bağlı olduğu Abdülkadir-i Geyláni hakkında yazdığı bir bahsi hatırlattı:
Ebu’l-Maali Abdürrahim adındaki bir şeker tüccarı, deve kervanıyla çölde giderken bir gece develerinden dördünü kaybeder. Abdülkadir’i bizzat tanıyan Ebu’l-Maali Abdürrahim, Şeyh’in "Eğer bir zorlukla karşılaşırsan bana seslen, o zorluk defolur gider" demiş olduğunu hatırlar ve "Yá Şeyh Abdülkadir, develerim gitti yá Şeyh!" diye haykırır. Şafak sökerken Abdülkadir-i Geyláni’yi bir tepenin üzerinde kendisini çağırırken görür, tepeye çıkar, Şeyh kaybolmuştur ama develeri oradadır.
Tarihçi İbrahim Peçevi, daha sonra Abdülkadir-i Geyláni’den nakledilen başka ifadeleri de yazıyor:
"Sıkıntı içerisinde olanlar benden yardım isterlerse, sıkıntıyı onlardan önce keşfederim. Beni hatırladıktan sonra Allah’a yakaranların işleri hallolur. Eğer bir kimse iki rekát namaz kılar ve rekátlardan sonra Hazreti Peygamber’e salávat getirip onu anarak Irak’a doğru on bir adım yürüyerek benim adımı söyler ve isteklerini dile getirirse muradına mutlaka erer"
Bütün bunları Şükrü Bey için sevabına yazıyorum, yapıp yapmamak da artık ona kalıyor.
Azgın tekelerin pîri olan Kılıç Ali Paşa cariye koynunda can verdiğinde 87 yaşındaydı
Aralık 24, 2006 00:006dk okuma
Paylaş
"Azgın teke sendromu"ndaki artışlarla ilgili haberleri okurken, eski asırlardaki benzer hadiseleri düşündüm.
Geçmişimizde bu konuda bol bol örnek vardı ve tarih kitaplarımız padişahından paşasına ve hattá sokaktaki adamına kadar çok sayıda erkeğin maceralarından sözetmişlerdi. Ama, 16. asırda yaşamış olan Kapdanıderya Kılıç Ali Paşa’nın "azgın teke sendromu" diğerlerini geride bırakmış ve Paşa, tarihlere "en azgın ve en hızlı teke" olarak geçmişti. Türk denizcilik tarihinin en kahraman amirallerinden biri kabul edilen Kılıç Ali Paşa, seksenini geride bıraktığı yıllarda bile yatağına her gece bir bakire cariye almış ve ölümü de bu yüzden olmuştu. 87 yaşındaki Paşa, 1587’nin 21 Haziran akşamı kendisinden neredeyse 70 yaş küçük cariyelerle beraber sazlı-sözlü bir cümbüşe dalmış ve aynı gece, yataktan Paşa’nın cenazesini çıkarmışlardı.
İSİM babalığını Selahattin Duman’ın yaptığı "azgın teke sendromu" meğer ne çok yaygınmış! Her geçen gün bu sendroma tutulan yeni isimlerle teşerrüf edip maceralarını öğreniyor ve azgın teke vak’asının nasıl artmakta olduğunu görüyoruz.
Basınımızın sendromdaki artışlar konusunda verdiği haberleri okurken, eski asırlardaki benzer hadiseleri düşündüm. Geçmişimizde bu konuda bol bol örnek vardı; tarih kitaplarımız padişahından paşasına, kapdanıderyasından sokaktaki adamına kadar çok sayıda erkeğin benzer maceralarını yazmışlardı. Ama "azgın teke sendromu" kavramı o devirlerde şimdiki gibi ilmi bir şekilde ortaya konmadığı için, málum davranışlardan sadece "kadın düşkünlüğü" yahut "azgınlık" gibisinden isimlerle bahsedilmişti.
Meselá, Sultan İbrahim ile Beşinci Murad, kadınlara olması gerektiğinden çok daha fazla düşkündüler. Sultan İbrahim’in merakı devleti bazan tehlikeli vaziyetlere koyacak, Beşinci Murad’ın yaptıkları ise işitenlerde sessiz tebessümler yaratacaktı.
Sultan İbrahim, devletin önde gelen kumandan paşalarının nikáhlı hanımlarına bile el atmaya kalkışınca Anadolu’da kanlı isyanlar çıkmıştı. 1876’da tahttan indirilmesinden sonra Çırağan Sarayı’na kapatılan Beşinci Murad ise yanındaki genç cariyeleriyle günde on-on defa birarada olmaya başlayınca, annesi Şevkefza Kadın çareyi büyücülerde ve muskacılarda aramış, onlardan şefaat ummuştu. 60 küsur yaşındayken daha yirmisini bulmamış olan cariyesi Ruhşah’a içli aşk mektupları gönderip "Bu gece de gelmez isen vallahi ölümüme sebep olacaksın" diye yakaran Birinci Abdülhamid ise, tarihlere "romantik áşık" olarak geçecekti.
EN AZGIN VE EN HIZLI TEKE
Ama, 16. asırda yaşamış olan Kapdanıderya Kılıç Ali Paşa’daki "azgın teke sendromu", bütün diğer örnekleri geride bırakacak ve Paşa, "en azgın ve en hızlı teke" unvanını asırlar boyunca elinde tutacaktı.
Ali Paşa kimi tarihçiye göre İtalyan, kimine göreyse Barbaros Hayreddin Paşa’nın yetiştirmesi olan bir Türk idi. 1500 yılında doğdu, gençliği Hayreddin ve Turgut Reisler ile beraber deniz savaşlarında geçti. Bahriye tarihimizin en büyük yenilgisi olan 1571’deki İnebahtı Savaşı’nda Türk donanmasının tamamen yokolmasına máni olduğu için Kapdanıderyalığa getirildi ve 1587’nin 21 Haziran’ındaki ölümüne kadar bu vazifede kaldı. Birçok hayır işleri de yapmıştı ve Tophane’de bugün hálá onun ismini taşıyan büyük camii de o inşa ettirmişti.
"Uluç" ve "Kılıç" lákaplarıyla anılan ve "Reis" de denilen Ali Paşa, tarihlere bir zamanların en kuvvetli deniz gücü olan Türk donanmasının yaratıcılarından ve en kahraman amirallerinden biri olarak yazılmasının yanısıra, bir diğer özelliğiyle daha geçti: Bugün "azgın teke sendromu" dediğimiz davranışın en uç örneği olarak... Paşa bu işte öylesine ileriye gitmişti ki, ölümü bile bu uğurda gitmişti...
Kılıç Ali Paşa’nın kadınlara, özellikle de bakirelere karşı aşırı düşkünlüğü o devirlerde herkesin dilindeydi. Seksenini geride bırakmasından sonra bile, her gecesini mutlaka en az bir bakire cariyeyle beraber geçirdiği, üstelik beraberliklerinin sözde kalmadığı, fiiliyatta da başarıyla neticelendiği anlatılır, Paşa’nın bu gücü, yaşıtı olan erkekleri hasetlerinden çatlatırdı.
PAŞA’YA CARİYE PERHİZİ
1587 ilkbaharında artık 87 yaşına gelmiş olan Ali Paşa, birdenbire yatağa düştü. İmparatorluğun en namlı tabipleri, denizlerin ve gecelerin kahramanına şifa bulabilmek için birbirleriyle yarışır oldular. Bitip tükenmek bitmeyen muayenelerden sonra 1587’nin 21 Haziran akşamı "Paşa hazretleri" dediler, "Evvelá şu iláçları almanız ve perhize girmeniz gerek...". Sonra, bahsettikleri perhizin kızartmalarla ve zeytinyağlı yemeklerle alákasının bulunmadığını, "cariyelerden uzak durmak" olduğunu söylediler.
Ama, Paşa’ya söz anlatabilmek ne mümkün? Kılıç Ali Paşa "Benim şifam iláçlarda değil, sizin menetmek istediklerinizdedir" diye kükreyip tabipleri huzurundan kovdu. Sonra, pek mecáli kalmadığından olacak yatağına uzandı, haremağalarına "Avratları tez getüresiniz!" buyurdu ve kendisinden neredeyse 70 yaş küçük cariyelerle sazlı-sözlü cümbüşe daldı.
Paşa’nın o gece yataktan cenazesini çıkardılar.
Tarihimizdeki "azgın teke sendromu"nun en ileri örneğini teşkil eden Kılıç Ali Paşa’nın öyküsü, işte böyle. Paşa’nın yolundan gitmek isteyen ama málum sebepler yüzünden zorluk çekenler için, Paşa’nın yaşadığı devirlerin daha öncesinden kalma elyazması bir tıp kitabındaki bir reçetenin bazı kısımlarını da günümüzün Türkçesi’ne naklederek yayınlıyorum.
VIAGRA’NIN YAN ETKİLERİNDEN ÇEKİNEN AZGIN TEKELERE 500 YILLIK REÇETE
BU sayfada bugüne kadar eski kitaplardan aldığım birçok reçeteyi sevabına yayınladım.
Şimdi, Viagra’nın yüksek tansiyon yahut kalp krizi riski gibi yan etkilerinden çekinenler için yine eski bir metni, 15. yüzyılın ikinci yarısında zamanın hükümdarları için hazırlanan ve cinsel güçsüzlüğü ortadan kaldırdığı söylenen bir macunun nasıl yapılacağını anlatan bir reçeteyi bugünün diline naklederek veriyorum. Ama, ilácı imal etmeye kalkışacak olanların başlarına birşey gelmesi ihtimalini ortadan kaldırmak için macunun içine konması gereken bazı maddeleri yazmadığımı da peşinen söyleyeyim:
İşte, şimdi Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nde, muhafaza edilen reçete:
"...Bu macun vücuttaki bütün illeti ve marazı defeder, çocuğu olmayanı çocuk sahibi yapar ve Allah’ın izniyle bütün bozuklukları alır. İlácı kullananlar akşamları bundan altı dirhem yedikleri takdirde, ertesi sabah idrarlarını yaparlarken vücutlarından idrarla beraber nelerin çıktığını görüp hayrete düşerler. Anlayacağınız, bu macunun faydası bir gecede görülür.
İlácın terkibi ve yapılışı şu şekildedir: Onar dirhem karanfil, kebabe, fülfül ve tarçın; beşer dirhem udü’l-kahir ve kereviz tohumu alasın. Gene onar dirhem Mısır anasonu, ısırgan, havuç, şalgam, üzerlik, turp tohumu, mastaki, sakız, sinameki, ak günlük, acıbadem yağı ve yirmi dirhem çörek otunu da bir tarafa koyasın. Bunların hepsini havanda iyice dövüp beyaz bal iláve ederek macun haline getiresin, macunun içine beş çekirdek misk ve altmış dirhem de şeker katasın. Bir káseye koyup sabah ve akşam altışar dirhem yiyesin. Yediğin sırada abdestli olarak bazı duaları okuduğun takdirde, ilácın tesirini daha kuvvetli bir şekilde göresin"
Senelerdir yerlerde sürünen Türk Müziği bu CD ile ayağa kalkıyor
TÜRKİYE’de herşeyin artık günübirlik yaşanır olmasından musiki de çoktan nasibini aldı. Gazetelerin birinci sayfalarındaki zamane sanatçılarının ömrü sadece birkaç ay sürüyor, sonra yerlerini başkaları alıyor. Gündemde kendilerine "sanatçı" dedirterek kalabilmeye azimli olanları ise, isimlerini sanatlarıyla değil, magazin konusu hálinde devam ettirme yolundalar.
Ama, bütün bu toz-duman arasında, sanatı gerçek ve kalıcı bir şekilde yapabilen, ortaya sessiz-sadasız da olsa ciddi eserler koyabilen tek-tük kişiler neyse ki hálá mevcud.
Türkiye’nin Cemil Bey’den sonra yetiştirdiği en seçkin klasik kemençe üstadlarından olan Derya Türkan’ın bugünlerde çıkarttığı "Minstrel’s Era", yani "Saray müzisyenleri çağı" isimli CD, işte bu örneklerden biri.
Derya Türkan, CD’sinde, 17. asırda Osmanlı hükümdarlarının huzurunda icra edilmiş olan saz eserlerini alışılmışın dışında, ama eserin ruhunu bozmayan modern bir yorumla icra ediyor. CD’de, Türkiye’nin en parlak viyolonselcilerinden olan Uğur Işık ile Batı’da gayet iyi tanınan Fransız caz kontrbasçısı Renaul Garcia Fons, 17. yüzyılın nağmelerini Derya Türkan ile beraber bugün hemen herkesin rahatça dinleyip zevk alabileceği bir hále getiriyorlar.
CD’yi dinlerken, klasik kemençenin inanılmaz bir hüzünle dolu sesinin enginlerdeki berrak kanat çırpışlarının refakatinde, bir zamanlar Topkapı Sarayı’nın yaldızlı kubbelerini saran nağmeler kulaklarınızda yankılanacak ve asırlar önce kaybolmuş bir álemin, bugünün giysilerine bürünmüş halde önünüzde durduğunu hissedeceksiniz. Ben, Cemil Bey’in 20. yüzyılın başındaki kayıtlarının müzisyenlerimize hálá ilham veren bir nağmeler deryası olması gibi, Derya Türkan’ın CD’sindeki Rastlar’ın, Nihavendler’in, Buselikler’in ve Mevc-i Deryálar’ın resmigeçidinin de ileriki zamanların müzisyenlerine aynı ilhamı vereceğine inanıyorum.
.Bağdat’ın láneti: Irak’ın hiçbir lideri yatağında can veremedi
Aralık 31, 2006 00:005dk okuma
Paylaş
Saddam Hüseyin’in idamı, Irak’ın bir özelliğinin asla değişmediğini gösterdi: Bağdat’ta 73 seneden buyana várolan ve Iraklı liderlerin yataklarında can vermemeleri ve makamlarını mutlaka darbeyle, suikastle yahut kuşkulu kazalarla bırakmaları ádetinin hálá devam ettiğini...
Bugün bu sayfada, Irak’ta 1921’den bugüne kadar işbaşına gelen liderlerin listesi ve ákıbetleri yeralıyor. Ben, Saddam Hüseyin’in de dün sabah aynı ákıbete uğraması üzerine gelecekteki liderlerin, meselá káğıt üzerinde de olsa Irak’ın hálen cumhurbaşkanlığını yapan Celál Talabani’nin ve ondan sonrakilerin ákıbetlerini merak ediyorum.
TARİHİN ceberrutlar resmigeçidinde, Saddam Hüseyin de yerini aldı. Muhabirlik yıllarımda Ortadoğu’da senelerce yaşadım, daha birçok ülkede, en acımasız diktatörlerin hüküm sürdüğü memleketlerde bulundum ama Irak’tan başka hiçbir yerde Saddam Hüseyin’in rejimi kadar baskıya, kana ve gözyaşına dayalı bir idare görmedim.
Dicle sahilindeki balık lokantalarında beraberce hoş zamanlar geçirdiğiniz bazı dostlarınızı Bağdat’a bir sonraki gidişinizde hayatta bulamamanın hüznünü ifade edebilmek çok zordur. Hattá, sadece dostlarınızın değil, evlerinin bile idamlarından hemen sonra buldozerlerle yokedilmiş ve ailelerinin kaybolmuş olduklarını öğrenmenin ıztırabını kelimelere dökmeye çalışmak, boş bir gayret gibidir. Kaybolan tanıdıklarınızın başlarına nelerin geldiğini gayet iyi bildiğiniz halde ákıbetlerini merak edip sorduğunuzda etrafınızın bir cüzzamlıdan kaçarcasına boşalmasını hissedebilmeniz için, o ánı yaşamanız gerekir.
Saddam Hüseyin’in iktidarı yüzbinlerce kişiye işte bütün bu üzüntülerin çok daha ağırını yaşatmış ve Irak, her gün çıkartılan milyonlarca varil petrolün geliriyle mükemmel bir refah toplumu olabileceği halde korkunun, baskının ve terörün hüküm sürdüğü bir kan ve gözyaşı beldesi háline gelmişti.
Dolayısıyla, ben, Irak’ı bugünkü batağa sürükleyen ve binlerce kişinin hayatına málolan Amerikan işgalinin bile, ömrünü dün sabaha karşı celládın ilmiğinde noktalayan Saddam Hüseyin zamanında çekilenlerden evlá olduğuna inanırım.
Saddam’ın idamı, Irak’ın değişmeyen bir özelliğini daha gösterdi: Bağdat’ta 73 seneden buyana várolan bir geleneğin, Iraklı liderlerin yataklarında can vermemeleri ve makamlarını mutlaka darbeyle, suikastle yahut kuşkulu kazalarla bırakmaları ádetinin hálá devam ettiğini...
Bu sayfada, Irak’ta 1921’den bugüne kadar işbaşına gelen liderlerin listesini ve ákıbetlerini okuyacaksınız. Ben, Saddam Hüseyin’in de dün sabah aynı ákıbete uğraması üzerine gelecekteki liderlerin, meselá káğıt üzerinde de olsa Irak’ın hálen cumhurbaşkanlığını yapan Celál Talabani’nin ve ondan sonrakilerin ákıbetlerini merak ediyorum.
Parçaladılar, kurşuna dizdiler yahut köpeklere yedirdiler
AMELİYAT MASASINDA KALDI
KRAL BİRİNCİ FAYSAL: Birinci Dünya Savaşı yıllarında bize karşı başlayan Arap isyanının hazırlayıcısı olan Mekke Emiri Şerif Hüseyin’in oğluydu ve isyanın başından itibaren içinde bulunmuştu. 1921’de krallık olan Irak’ın tahtına geçti, 1933’e kadar tahtta kaldı ve İsviçre’de basit bir apandisit problemi yüzünden yattığı ameliyat masasından kalkamadı. Ölümünün arkasında İngiltere’nin bulunduğu söylendi.
OTOMOBİLİ DUVARA ÇARPTI
KRAL GAZİ: Faysal’ın oğluydu. Babasının ölümünden sonra oturduğu tahtta sadece altı yıl kalabildi. İktidarı sırasında, Arap dünyasını birleştirmeye çalıştı ama 1939’da kendi kullandığı otomobiliyle bir duvara çarparak can verdi. Otomobilin frenlerinin İngiliz ajanlar tarafından gevşetildiğine inanıldı.
CESEDİNİ KÖPEKLERE YEDİRDİLER
KRAL İKİNCİ FAYSAL: Gazi’den sonra, Irak tahtına dört yaşındaki oğlu İkinci Faysal çıktı, küçük kralın büyük amcası olan Hicaz’ın eski kralı Ali’nin oğlu Prens Abdülilláh kral naipliğine getirildi ve İngiltere bölgede yeniden söz sahibi oldu. Faysal, 1957’de Osmanlılar’ın son hükümdarı Sultan Vahideddin’le Halife Abdülmecid Efendi’nin küçük torunu olan Mısır Prensesi Fazile İbrahim ile nişanlandı ve düğün hazırlıkları yapıldığı sırada, 1958’in 14 Temmuz’unda, Bağdat’ta askeri bir darbe yaşandı. Prens Abdülilláh, Başbakan Nuri Said Paşa ve kraliyet ailesinin neredeyse tamamı yataklarında parçalandılar. Vücuduna birkaç kurşunun isabet ettiği genç kral hastahaneye kaldırıldı ama darbeci subayların "Hayata döndüğü takdirde hepimizi kurşuna dizdirir" diyerek doktorların müdahalesine izin vermemeleri üzerine, Faysal, hastahanenin bir koridorunda yerlerde can verdi. Sonraki günlerde, kralın ve kraliyet ailesinin diğer mensuplarının cesedlerinin köpeklere yedirildiği anlatıldı.
MAKAMINDA VURDULAR
GENERAL ABDÜLKERİM KASIM: Irak’ta krallığa son veren 1958 darbesinin görünürdeki lideriydi. İktidarda beş yıl kalabildi ve 8 Şubat 1963’te o da bir darbede öldürüldü.
HELİKOPTERİ DÜŞTÜ
GENERAL ABDÜSSELÁM ARİF: 1958 darbesinin arkasındaki asıl ismin Abdüsselám Arif olduğu söyleniyordu. Arif, Abdülkerim Kasım’ın 1963’te ortadan kaldırılmasından sonra Irak’ın hákimi oldu ve aşırı Arap milliyetçisi bir politika takip etti ama 1966’nın 15 Nisan’ında şüpheli bir helikopter kazasında hayata veda etti.
İSTİFA ETTİ, SONRA DA ÖLDÜ
AHMED HASAN EL BEKR: 1968’deki Baas darbesinin liderlerindendi. Aynı senenin 30 Temmuz’unda Cumhurbaşkanı ilán edildi, 1979 Temmuz’unda sağlık sebepleri yüzünden görevini bıraktığı ve başkanlık yetkilerini yardımcısı Saddam Hüseyin’e devrettiği açıklandı. 1982’de ölen Hasan el Bekr’in tabutunu Saddam Hüseyin gözyaşları içerisinde taşırken, Iraklılar sábık liderin hayatına Saddam’ın tabancasından çıkan bir kurşunun son verdiğini fısıldıyorlardı.
DARAĞACINDAKİ İLK LİDER
SADDAM HÜSEYİN: Yaptıklarını ve ákıbetini yazmama lüzum yok! 1979’dan buyana iktidardaydı ama ölümü, Irak’ta liderleri ortadan kaldırma metodunda bir değişiklik yarattı. Irak’ın Saddam öncesindeki bütün liderleri ya parçalanmış yahut kurşunla can vermişlerdi; Saddam Hüseyin tarihlere "Bağdat’ta darağacına çıkartılan ilk lider" olarak geçti.
Bu kitap, tarihçilere nasıl iyi bir tarihçi olunacağını öğretiyor
SON dönem Osmanlı tarihçilerinin en fazla yayın yapanlarından olan ve yanlış bilinen birçok konunun doğrusunu ortaya çıkartmasıyla, meselá Ulubatlı Hasan isminde bir yeniçerinin varolmadığını ispatıyla tanınan Dr. Erhan Afyoncu, çok önemli bir başka eser daha yayınladı: "Tanzimat Öncesi Osmanlı Tarihi Araştırma Rehberi".
Batı’da akademisyenler için, daha önceden yapılmış araştırmaları anlatan çok sayıda rehber kitaplar kaleme alınmışken, Türk tarihçiliğinde bu tür eserlere fazla rastlanmaz. Bu yüzden bizdeki birçok yeni araştırmacı ana kaynaklar bir yana, kendilerinden önceki araştırmalardan bile habersizdir.
Bu konuda kaleme alınmış olan tek eser, Osmanlı tarihçiliğinin en önemli isimlerinden Franz Babinger’in 1927’de yayınladığı "Osmanlı Tarih Yazarları" isimli kitaptır ama üzerinden neredeyse 80 sene geçmiş olmasına rağmen aynı alanda yeni bir araştırma yapılmamıştır.
Dr. Erhan Afyoncu’nun yayınladığı "Tanzimat Öncesi Osmanlı Tarihi Araştırma Rehberi" isimli eser, bu konuda yıllardan beri duyulan bir eksiği gideriyor. Tarihçiler artık kendi alanlarının ana kaynaklarına, kitaplara ve makalelelere çok daha rahat bir şekilde ulaşabilecekler.
Afyoncu, kitabında Osmanlı tarihinin ana kaynakları olan kronikler, şehnámeler, gazavatnámeler, fetihnámeler, sefaretnámeler, ıslahatnámeler, surnámeler, vefeyat ve biyografi kitaplarıyla ilgili yeni bilgiler verdikten sonra Osmanlı İmparatorluğu için Türk tarihleri kadar önemli olan yabancı kaynakları da sıralıyor. Kitapta, Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşundan 1839’da ilán edilen Tanzimat Fermanı’na kadar geçen süreyi anlatan araştırmaların da bir listesi yeralıyor.
Osmanlı tarihi hakkında araştırma yapmak isteyenler, bundan böyle Dr. Erhan Afyoncu’nun "Osmanlı Tarihi Araştırma Rehberi"ni incelemeden, çalışmaya başlayamayacaklar.
Bugün 340 ziyaretçi (839 klik) kişi burdaydı!
|
| Bugün 503 ziyaretçi (634 klik) kişi burdaydı! |
|
 |
|
|
.
