 |
|
|
 |
|
| ABDULHAMİD HAN |
ABDÜLHAMİD HAN
Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı.
İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar:
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi.
Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur.
Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur.
Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı.
Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız.
Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar.
Rabbim Başbakanımızı korusunu2026 |
|
|
|
|
 |
Sakın Beşinci Olma, Helâk Olursun!..”
Mehmet Can
19.05.2019 - 00:01
Yayınlanma
Eşref-i mahlükat yani yaratılmışların en şereflisi olan insana cahillik değil, alimlik yakışır. Çünkü -herşeyden önce- insan, Allahü Tealanın muhatabı ve yeryüzündeki halifesidir. Allah, -insanı cahillikten kurtarmak için- çok sayıda kitap ve peygamber göndermiştir. Son Peygamberi Muhammed aleyhissalatü vesselama gönderdiğ son kitabı Kuran-ı kerimin ilk emri; "ikra" yani "oku"dur. Çünkü Rabbimiz celle celalüh, beşeriyeti cehalet karanlık ve bataklığından kurtarıp insanın ulaşabileceği en yüksek derece olan ilimle şereflendirmek ister. Bunun için Dinimizde cahillik çok çirkin görülmüş ve kınanmıştır. Bu meyanda, İslam öncesi döneme, "cahiliyye" denilmiş olması çok manidardır.
İslam İlimle Özdeştir
İslam dini, ilimle özdeştir. Evet medeniyetimizde din ile ilim, hiçbir zaman birbirinden ayrılmayan iki ana unsurdur. Biri olmayınca diğeri tek başına insanı hedefe ulaştırmaz. İlim, dünya ve ahiret saadetinin anahtarı ve erdemlerin en büyüğüdür. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "De ki: Ey Rabbim! İlmimi artır." (Taha 114)
Dikkat buyurun! Bu ayet-i kerime bize -başka herhangi birşey için değil- ilmimizin artması için dua etmemizi emrediyor. Zira ilim tükenmez bir hazine olup; sadece sahibine değil, başka insanlara da, hatta diğer canlılara da fayda verir.
İlim Kervanına Herkes Katılacak!
Dinimizde ilim, hayatî öneme sahiptir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Ya öğreten ol, ya öğrenen ol, ya dinleyen ol, yahut bunları seven ol. Beşincisi olma, helak olursun!" (Beyhaki, Şuabü'l-iman 1709)
Efendimiz aleyhissalatü vesselam, bu hadis-i şerifleriyle, adeta bütün İslam toplumunun ilim ile meşgul olmasını emrediyor. Bu hadis-i şerife göre; herkesin kendi şartları nispetinde ilim kervanına katılması gerekir: Bilenler öğretecek, bilmeyenler öğrenecek, öğrenemeyenler dinleyecek, ötekiler de bütün bu sınıfları sevip imkanları ölçüsünde onları destekleyecektir. Bu hadis-i şerif, ilim kervanına hiçbir şekilde katılmayanların, dünya ve ahirette kaybedenlerden olacaklarını da haykırıyor.
Hiç Bilenlerle Bilmeyenler Bir Olur mu?
Normalde bütün insanları bir tarağın dişleri gibi eşit kabul eden Dinimiz; alim ile cahilin yani bilen ile bilmeyenin asla bir olamayacağını söylüyor. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler (alimler ile cahiller) bir olur mu?" (Zümer 9)
Başka bir ayet-i kerime: "Allah, gerçekten kendisinden başka ilah olmadığına şahitlik etti; melekler ve ilim sahipleri de O'ndan başka ilah olmadığına adaletle şahitlik ettiler." (Al-i İmran 18)
Görüldüğü gibi; Allah azze ve celle yüce Zatı ile başlıyor, ikinci olarak melekleri, üçüncü sırada da ilim sahiplerini zikrediyor. Âlimlere; şeref, üstünlük ve asalet olarak bu ayet-i kerime yeter.
İlim, Başarının Anahtarıdır
Dünya ve ahiret saadetinin anahtarı ilimdir. Müslüman; ilim öğrenmek zorundadır. Çünkü cehaletle, ne İslam yaşanır ne de yaşatılır.
İlim, insanları olgunlaştırarak güzel ahlaka kavuşturur. Toplumu da helak edici ahlaksızlıklardan temizler.
İlim, ahiretimiz için ne kadar kıymetli ise, dünyamız için de o kadar değerlidir. Eskiden savaşlar; fizikî kuvvetle, topla tüfekle yapılırdı. Şimdi ise ilimle yani bilgi ve teknoloji ile yapılıyor. Bunun için, artık bilgiyi ellerinde tutanlar, gücü de tekellerinde bulunduruyor ve dünya düzeninin kurallarını da onlar belirliyor.
Sakın Cahillerden Olma!
Ancak bilgi ne kadar mühim ise, onu yerinde ve zamanında işleyip kullanmak da o kadar önemlidir. Bakınız, bugünkü şartlarda bir tondan biraz fazla olan bir binek arabanın hammadde maliyeti kabaca 850 dolar olarak hesaplanmaktadır. Peki bu hammaddeyi etkin bir şekilde işleyen otomobil markaları bu binek arabaları kaça satıyorlar bir düşünün… İşte bilgiyi yerinde kullanmak bu kadar stratejik önem arzetmektedir.
İlmin meydana getireceği bu kadar çok büyük kazançlara mukabil, cehalet de başka yollarla telafisi asla mümkün olmayan kayıplara sebep olmaktadır. Çünkü her fenalığın, hatta küfür ve şirkin başı da bilgisizlik ve cehalettir. Bunun için ayet-i kerimede: "Sakın cahillerden olma," (Enam 35) buyurulmaktadır.
Mârifet veya; “Men Arefe Nefsehu Fekad Arefe Rabbehu!..”
Mehmet Can
16.06.2019 - 00:02
Yayınlanma
Kendisini, çevresini, yaşadığı hayatı ve genel olarak bütün kainatı; bilme, tanıma, anlama ve öğrenme merakı, insanoğlunun fıtratında bulunan önemli bir duygudur. Bunun için o, bu dünyaya geldiğinden beri; "ben kimim, nereden geldim, nereye gidiyorum, beni buraya kim gönderdi, yaşadığım hayat neyin nesidir", sorularının cevabını arayıp durmaktadır. Bunun için, diğer peygamberler gibi, Efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem de hep insanlara; hayatın anlamını, amacını ve iyi bir insan olmanın yollarını anlatmıştır.
Kainatı da, hayatı da yaratan Allahü Teala'dır. Öyleyse iyi bir insan olmak istiyorsak, öncelikle Mevla'mızı doğru bir şekilde tanımalıyız. İslam alimleri, bu konuyu; 'marifet' tabiri ile ifade etmişlerdir. Zira bu manadaki 'marifet', Allahü Teala'yı; bilmek, anlamak ve tanımak, demektir. Zaten Rabbimiz celle celalüh de, kendisini tanımamızı emrediyor. Âyet-i kerimede buyuruldu ki:
"Ben, cinleri ve insanları ancak ve ancak Bana ibadet etsinler, diye yarattım." (Zariyat 56) Bu ayet-i kerimede geçen "ibadet etsinler" ifadesi, "beni tanısınlar" şeklinde tefsir edilmiştir. Çünkü ibadet; ibadet edilenin 'marifet'ine yani bilinmesine ve tanınmasına bağlıdır. Zira bilinmeyene ibadet edilemez. Binaenaleyh önce 'marifet' gerekir. Faraza 'marifet' olmadan ibadet yapılsa da pek bir manası olmaz.
Konu ile alakalı iki ayet-i kerime daha: "Allah'ın, kalbini İslam'a açtığı bir kimse, Rabbinden bir 'nur' üzere olmaz mı?" (Zümer 22) ve "Ey iman edenler! Eğer Allah'a karşı takva sahibi olursanız O, size bir 'furkan' verir." (Enfal 29) İşte bu iki ayet-i kerimedeki 'nur' ve 'furkan' kelimeleri; 'marifet'e işarettir. Bir de: "Onlar, Allah'ı takdir edemediler," (Enam 91) ayet-i kerimesi vardır. Buradaki "takdir edemediler" ifadesi de, "tam olarak tanıyamadılar", anlamındadır.
İslam alimleri, 'marifet'; "Allahü Teala'nın yüce Zatı'nın bilinemeyeceğini, bilmektir," demişlerdir. Zünnûn-ı Mısrî hazretleri de, "Allahü Teala'nın yüce Zatı hakkında tefekkür etmek cehalettir ve de 'marifet'in hakikati hayrettir", demiştir.
Dolayısıyla 'marifet', Mevla'mızın; -yüce Zatı değil- sıfatları, isimleri ve fiilleri hakkındaki sahih ve doğru bilgidir.
Evet Rabbimizin; isimleri, sıfatları ve fiilleri hakkındaki bilgiyi, yüce Kitabı'ndan öğreneceğiz. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "O'nun hak olduğunu anlayıncaya kadar ayetlerimizi, onlara hem ufuklarda hem de kendi nefislerinde göstereceğiz. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi?" (Fussılet 53) Buradaki 'afak' yani ufuklardan maksat, insanın dışındaki kainattır. 'Enfüs' yani nefislerden gaye de; küçük kainat olan insandır.
Bunun için alimler: "Men arefe nefsehu fekad arefe Rabbehu" (Kişinin, Allahü Teala'yı tanıması, kendi nefsini tanımasına bağlıdır ve nefsini tanıyan, Rabbini de tanır,) demişlerdir. İnsan, nefsini şöyle tanıyacak: Sahip olduğu maddî ve manevî bütün imkanlara dikkatlice bakacak ve diyecek ki: Ben, kimin eseriyim? Sahip olduğum solunum, sindirim, dolaşım, boşaltım ve benzeri muazzam sitemler kendi kendine mi var oldu? Yine rahat yaşayabilmem için lazım olan; el ayak, dil, göz, kulak ve benzeri cihazları kim vücuduma monte etti? Sonra diyecek ki; ben, kendi irademle bu dünyaya gelmedim; ruhumu ve bedenimi ben yaratmadım; vücudumdaki hiçbir sistem veya organın varoluşunda bir katkım yok. Hele hele hayat kaynağım olan rûhum hakkında hiçbir fikrim yok!
Sonra aklını çalıştırıp şu soruyu soracak: Peki içinde yaşadığım kainatı ve küçük kainat sayılan insanı kim yarattı? İşte tam bu noktada iz'an insaf ve imanın gereğini yapıp şöyle cevap verecek: "Beni de, hayatı da, kainatı da yaratan, donatan ve idare eden bir sonsuz kudret sahibi vardır!" Sonra -İlahî vahyin öğrettiği gibi-: "O sonsuz kudret sahibi yüce Zat, Allahü Teala'dır," hakikatini haykıracak. İşte bu merhaleden sonra artık Rabbini tanımak ve kendisinden ne istediğini öğrenmek için O'nun son peygamberi Muhammed Aleyhisselamın getirdiği İslam dinini öğrenmeye başlayacaktır. İşte; "nefsini tanıyan, Rabbini de tanır," sözünün manası kısaca böyledir.
Çocuklarımız veya ''Ne Ekersen Onu Biçersin!..''
Mehmet Can
24.06.2019 - 12:25
Yayınlanma
Hiç şüphe yok ki, şu fani dünyada sahip olduğumuz en büyük nimetlerden biri de çocuklarımızdır. Onların; gülmeleri bizi sevindirir, ağlamaları bizi üzer, mutlu olmaları ise; mutluluğumuza mutluluk katar. Âyet-i kerimede çocuklar için; "dünya hayatının süsü" (Kehf 46) buyurulması; -onların bizim için ifade ettiği manayı- açıkça ortaya koymaktadır.
Allahü Teala'nın bize emaneti olan çocuklarımızı; dünyada mutlu, ahirette de mesut olacak şekilde yetiştirmek boynumuzun borcudur ve kolay bir iş değildir. Bunun için; yavrularımızın maddî olduğu kadar manevî ihtiyaçlarına da dikkat etmemiz gerekir. Hayırlı nesiller; bilinçli ve fedakar anne-babaların ellerinde yetişir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Hiçbir baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha kıymetli bir bağışta bulunmamıştır!" (Tirmizi 1952)
Çocuklarının eğitim ve terbiyesini ihmal eden aileler, sadece kendilerine ve çocuklarına haksızlık etmekle kalmazlar. Onlar, aynı zamanda topluma karşı da suç işlemiş olurlar. Çünkü eğitilip yetiştirilmeyen ve ustaca yontulup güzel bir şekil verilmeyen çocuk; kendisine, ailesine ve toplumuna -faydalı olmak şöyle dursun-; her zaman yaşadığı muhit için potansiyel bir tehlikedir. Anne-baba olmak kolay, faydalı ve verimli şahsiyetler yetiştirmek ise; sabır, gayret ve fedakarlık isteyen zor bir iştir.
Çocukları; çocukken eğitebiliriz, fakat büyüdükleri zaman onları kontrol etmemiz zordur. Bunun için atalarımız; "ağaç yaş iken eğilir," demişlerdir. Çünkü çocukların ruhları tertemiz, zihinleri de saf ve berraktır. Onların dünyalarında kirli ve paslı şeylerin yeri yoktur. Dolayısıyla onlar, bu yaşta kendilerine öğretilen güzel ve faydalı hayat prensiplerini alıp, ömürleri boyunca muhafaza edebilirler. Biraz gayret edersek; bu küçük yaşta, onlara istediğimiz şekli verebiliriz. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Çocuklara öğretilen şey, taşa kazınan yazı gibidir!" (Camiu's-sagir 8138)
Ebeveynler; çocuklarına -özellikle de evde ve aile hayatında-çok iyi örnek olmalı ve onları menfi yönde etkileyecek tavırlardan sakınmalıdırlar. Çünkü çocuğun gözü fotoğraf makinası, kulağı da ses kayıt cihazı gibidir. Gördüğünü çok kolay bir şekilde taklit eder ve duyduğunu hemen ezberleyip tekrarlar. Binaenaleyh çocuklarının yanında menfi hareket ve davranışlarda bulunan anne-babalar; çocuklarının -yarın büyüdüklerinde- kendilerine benzediklerini görünce, hiç şaşırmasınlar. Çünkü; "ne ekersen onu biçersin!.."
Şurası da muhakkak ki, her anne-baba, tabiî olarak çocuklarını sever ve onlara karşı merhametli olur. Zaten Peygamber Efendimiz aleyhissalatü vesselam: "Büyüğümüze saygı göstermeyen ve küçüğümüze merhamet etmeyen bizden değildir," (Tirmizi 1921) buyurmuştur. Fakat merhamet nedir? Çocuğu her türlü tehlikeye karşı uyarmak, dünyevî açıdan merhamet olarak değerlendirilebilir. Fakat çocuğunu ateşe yaklaştırmayan ve ona ateşin yakıcı olduğunu öğretenler, aynı zamanda onlara -çok çok daha yakıcı olan- cehennem ateşini öğretmezlerse, kamil manada merhametli sayılamazlar. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlarla taşlar olan o müthiş ateşten koruyun!" (Tahrim 6)
Çocuklara küçükken; dinî vecibelerin gösterilmesi; ergenlik çağına girdiklerinde bu vazifelerini kolaylıkla ifa etmeleri noktasında kendilerine yardımcı olur. Onlara -bu yaşta;- zina, içki, kumar, hırsızlık, yalan ve diğer günahların çirkinliğinin anlatılıp öğretilmesi de, büyüdüklerinde bu ve benzeri suçlardan uzak durmalarını kolaylaştırır.
Özellikle okulların kapalı olduğu bu mevsimde onları; alkol, uyuşturucu, sigara; sosyal medya, kötü arkadaş ve tehlikeli alışkanlıklardan titizlikle korumalıyız. Yoksa bunların sadece bir tanesi, onların hayatını zehir etmeye yeter.
İslam alimleri, Müslümanca çocuk yetiştirmeyi şöyle özetlemişlerdir: a) Evvela çocuğun zihnine; Allahü Teala'nın varlığı ve birliği kazınmalı ve sıfatları ezberletilmelidir. b) Âhiret inancı; cennet ve cehennemin varlığı belletilmeli ve hangi hayat tarzının insanı cennete, hangisinin de cehenneme götüreceği anlatılıp aşılanmalıdır. c) Bizzat örnek olarak ve tatlı bir şekilde yaptırarak; ibadet etme melekesi kazandırılmalıdır. d) Sosyal ilişkilerde ve beşerî münasebetlerde; ahlaklı, ölçülü tutarlı ve özellikle de mütevazı olmak gerektiği öğretilmelidir. Allahü Teala, hepimizin çocuklarını korusun, amîn!..
Analitik Düşünce’nin hayatımızdaki yeri ve önemi
Mehmet Can
30.06.2019 - 00:02
Yayınlanma
"Düşünce", insanları diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerdendir. Kuran-ı kerimin birçok ayet-i kerimesinde: "...düşünmez misiniz?" (Nahl 17), "...düşünen bir topluluk için deliller vardır." (Bakara 164), "…yine de düşünmeyecek misiniz" (Enam 50), "Hiç düşünmez misiniz?" (Hud 30), "…fakat öğüt alıp-düşünen var mı?" (Kamer 17), "ama öğüt alıp-düşünmeniz gerekmez mi?" (Vakıa 62) gibi ifadelerle düşünmenin önemi vurgulanmıştır.
İnsan için "düşünme" ne kadar mühim ise, "analitik düşünme" de o kadar önemlidir. "analitik düşünme," bildiklerimizi, gözlemlediklerimizi, öğrendiklerimizi ve duyduklarımızı doğru analiz edebilme kabiliyetidir. Sistematik düşünme tarzı da diyebileceğimiz "analitik düşünme" yeteneğine sahip olan insanlar; bir problemi veya bir meseleyi alt konulara ayırıp, her bir bilgiyi ayrı ayrı değerlendirerek çözerler.
"Analitik düşünme"; hafıza (bellek), muhakeme (yargılama), idrak (algılama), istihraç (çıkarsama), tercih (yeğleme), tasnif (sınıflandırma), istikra (tümevarım), talil (tümdengelim), tahlil (çözümleme) ve tecrit (soyutlama) gibi bir dizi zihinsel işlemin uyum içinde etkileştiği bir süreçler mecmuudur.
"Analitik düşünme", bir meseleyi çözerken; doğru sorular sormayı gerektirir. Biz, bu anlamlı sorular sayesinde, problemi; geçmiş-bugün-gelecek ekseninde bütüncül bir bakış açısıyla görebilme ve doğru bir şekilde sebep-sonuç ilişkisini kurabilme imkanına sahip oluruz.
"Analitik düşünme" yeteneği olan insanlar: Bir problem karşısında ilk akla geleni yapma kolaycılığına kaçmazlar. Onlar, diğer seçenekleri de göz önünde bulundurarak en doğru çözümleri bulmaya gayret ederler.
Analiz yapamayan insanlar, sentez de yapamazlar. Çünkü onlar, hep bölük pörçük baktıkları için, bir türlü resmin tamamını göremezler.
Uzmanlar, "analitik düşünme" becerisini geliştirmek için polisiye roman okumayı tavsiye ederler. Çünkü bu romanlarda dedektif; iz sürer ve bunu yaparken sürekli akıl yürütür, ipuçlarını bulur ve bunları birbirine bağlar, sorular sorar ve aldığı cevapları değerlendirir. Kısacası o, doğru sonuca varmak için, ince eleyip sık dokur ve hiçbir ayrıntıyı kaçırmaz.
Karşılaşılan sorunların tutarlı, sağlıklı ve mantıklı bir şekilde çözümlenmesi anlamına da gelen "analitik düşünme" becerisinin temeli; her zaman önyargılardan uzak durmak ve sorgulayıcı olabilmektir. Yani kolayca "evet" dememek ve anlamlı sorular sorabilmektir.
Bir problemi çözerken, şu mantıkî aşamalar takip edilebilir:
a) Problemi -önyargısız bir şekilde- doğru olarak anlamak.
b) Konu hakkında gereken bütün bilgileri toplamak.
c) Alternatif çözümler aramak.
d) Bulunan çözümleri bir bir uygulamayı tasarlanmak.
e) Bunlar içinden en doğru olanı seçmek.
f) Nihai çözümü bulup uygulamak.
Uzmanlar; "analitik düşünme" becerisini geliştirmek için, şunları tavsiye ederler:
*Klasik ve modern mantık ilimlerini öğrenmek.
*Münazara ilmini öğrenmek.
*Matematik problemlerini çözmek.
*Bilim-kurgu kitaplarını okumak.
*Politik kitaplar okumak.
*Faydalı tartışmalara katılmak.
*Sürekli olarak yeni kelimeler, yeni kavramlar ve yeni biligiler öğrenmek.
*Etkin düşünme egzersizleri yapmak.
*Karşı olduğumuz farklı fikirleri anlamaya çalışmak.
*Bağlantılar aramak: Çünkü günlük hayatımızdaki pek çok şey birbirine bağlıdır. Tabiatta ve çevremizde cereyan eden olaylar arasındaki bağlantıları keşfederek, "analitik düşünme" becerimizi geliştirebiliriz. Her zaman sebepleri, sonuçları ve benzerlikleri düşünmek gerek. Görünenin ötesine bakabilmek, öğrendiğimiz yeni bilgiler ile eski bilgilerimizi bütünleştirmek de çok önemlidir. Ayrıca tarihî olaylar ile günümüzdeki hadiseler arasındaki benzerlikleri fark etmek de ufkumuzu açar.
*Ayrıntılara dikkat etmek: Mesela yeni tanıştığımız insanların; isimlerini, neler giydiklerini, neler yediklerini, neleri sevdiklerini, güçlü oldukları konuları, zaaf noktalarını ve nihayet onları diğer insanlardan farklı kılan özelliklerini aklımızda tutmalıyız ki onları iyice tanıyabilelim.
*Sorgulamak: Bir konuyu çözerken; sebepleri anlamaya çalışmak, mevzuya eleştirel bakabilmek, asla kolaya kaçmamak ve hemen evet dememek, büyük ölçüde doğru karar almamıza yardımcı olur.
*Kendimizi aşmak: Karmaşık meseleleri yardım almadan çözmeye çalışmak. Örneğinbir matematik problemini çözerken, hesap makinesi kullanmamak.
Bu konuda yazılmış çok sayıda ilmî kitap ve makale vardır. Ayrıca zaman zaman konu ile alakalı kurslar da açılmaktadır, idealist gençlere duyurulur…
Mümin, Hem Vakûr Hem de Mütevâzıdır!
Mehmet Can
07.07.2019 - 11:15
Yayınlanma
Vakar; her zaman sakin, ağırbaşlı ve temkinli olmak; aceleci, hafif meşrep ve laubali olmamaktır. Vakûr insan, daima teeni ile hareket ettiği için; oturması, kalkması, yürümesi; konuşması, gülmesi, ağlaması kısacası bütün hal ve hareketleri; basitlik, bayağılık ve hafiflikten uzaktır.
Vakar, bir karakter meselesidir ve içten gelir. Bunun için gerçekten vakûr olmayan bir kimse, uzun zaman ciddi ve vakarlı gibi duramaz. Çünkü kişinin uzun zaman böyle ciddi taklidi yapması imkansız gibidir. Zira karakter gizlenemez ve kişi eninde sonunda karakterinin gereğini yapar. "Huylu huyundan vazgeçmez," sözü de bunu anlatır. Dolayısıyla ciddiyet, insanın iç dünyasında olmalı ki, taşıp dış dünyasını da süslesin.
Vakar, müminin temel özelliklerindendir ve vakûr mümin, herşeyden evvel kendisine karşı ciddidir; mesela asla yalan söylemez. Çünkü o, verdiği sözü tutmak gerektiğine inanır ve bunun için de asla tutamayacak sözü vermez. O, asla korkak da olamaz. Çünkü korkaklık, kişinin vazifesini yapmasına ve olaylar karşısında gerçek tavrını göstermesine manidir. Yine vakûr bir mümin, iki yüzlü olamaz. Mesela başkalarına anlatmaya çalıştığı İslam'ı evvela kendisi yaşamaya gayret eder.
Vakûr mümin; tevekkül sahibi olduğu için her zaman sakindir, rahat hareket eder ve asla telaşa kapılmaz. O, adab-ı muaşeret kurallarına uyar; yerine göre konuşur, yerine göre susar, yerine göre tebessüm eder ve yerine göre celallenir, ama kimseye saygısızlık etmediği gibi ileride kendisini zor durumda bırakacak söz ve davranışlardan da titizlikle uzak durur.
Vakûr mümin, basit ve bayağı olamaz; üstüne başına, kılık kıyafetine, yaşadığı mekana ve kullandığı eşyalara çok önem verir.
Vakûr bir mümin; fazla şaka yapmaz, fazla gülmez ve fazla konuşmaz. Bir de kendisini ilgilendirmeyen konulara burnunu sokmaz, elinden geldiği kadar kimseden birşey istemez ve kimseyi rahatsız etmez. Çünkü bu hususlar, vakarı alıp götürür.
Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: 1-"Onlar, müminlere karşı alçak gönüllü, inkarcılara karşı vakûr ve cesûrdurlar." (Maide 54) 2-"Ve onlar ki; yalan şahitlik etmezler, boş bir şeye rastladıkları zaman; vakar ile oradan geçip giderler." (Furkan 72) 3-"O çok merhametli Allah'ın has kulları, onlardır ki; yeryüzünde tevazu ile yürürler ve cahil kimseler kendilerine laf attığı zaman, incitmeksizin 'selam' der, geçerler." (Furkan 63)
Hadis-i şeriflerde de şöyle buyuruluyor: 1-"Koşarak yürümek müminin değerini düşürür." (Ebu Nuaym) 2-"Malayaniyi terk etmek, kişinin müslümanlığının güzelliğindendir." (Tirmizi) 3-"Susmak, hikmettir; fakat susan azdır." (Deylemi) 4-"Acele şeytandan, teenni ise, Rahman'dandır." (Tirmizi) 5-"Kamet getirildiği zaman, namaza koşarak değil, ağırbaşlı bir şekilde yürüyerek geliniz. Yetişebildiğiniz kadarını imamla birlikte kılınız; yetişemediğiniz rekatları da kendiniz tamamlayınız." (Buhari) 6-"Ey insanlar! Sükûnetle hareket edin! Acele etmekle sevap kazanılamaz…" (Buhari)
Dikkat buyurun! İbadetler için dahi ciddiyet ve vakardan taviz verilmesine müsaade edilmiyor.
Vakûr mümin; dengeli ve tutarlı tavrıdan dolayı daima hürmet edilen, saygı duyulan ve itimat edilen kişidir. Evet, imandan kaynaklanan vakar, sahibine büyük itibar kazandırır. Hafif meşreplik ise, gül gibi olması gereken mümini, dikenli bir çalıya çevirir. Herkes güle yaklaşmak isterken, kimse dikenli çalının yanından dahi geçmek istemez.
Fakat mümin için vakar ne kadar gerekli ise, tevazu da onun için o kadar lazımdır. İnsanlar, tevazu sahibi vakûr kişileri sever ve sayarlar. -Her ne özelliği olursa olsun- kibirli kimseleri ise, hiç kimse sevmez.
Mesela bir baba, ne kadar ciddi olması gerekiyorsa, o kadar da; sevecen, şefkatli ve mütevazı olması icab eder. Efendimiz aleyhisselam da vakûr olduğu kadar, mütevazı idi. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Allah'ın rahmeti sayesinde, Sen onlara yumuşak davrandın. Eğer katı yürekli, kaba biri olsaydın, insanlar Senin etrafından dağılıverirlerdi!" (Al-i imran 159)
Başarılı bir eğitim için; ebeveyn ve eğitimcilerin bu dengeyi kurmaları çok önemlidir.
İslâm Dininin On Temel Özelliği
Mehmet Can
14.07.2019 - 12:15
Yayınlanma
İslam dini, Allahü Tealanın, son peygamberi Hazret-i Muhammed sallallahü aleyhi ve sellem vasıtasıyla bütün insanlığa gönderdiği en son ve en mükemmel dindir. İslam, bütün semavî dinlerin ortak adıdır. İslam, evvela ilk peygamber olan babamız Âdem aleyhisselama gönderilmiştir. Zamanın ilerlemesiyle, insanoğlu İslam dininden saptıkça, Cenab-ı Hak, onlara yeni peygamberler ve en son olarak da Hazret-i Muhammed'i göndermiştir. İnsanlığın son dini, Hazret-i Muhammed'in tebliğ ettiği İslam dinidir.
İslam'ın gelmesiyle; semavî ve gayrı-ı semavî diğer bütün dinlerin hükmü sona ermiştir. Bu, tıpkı, yeni bir kanun çıkınca, eski kanunun hükmünün yürürlükten kalkması gibidir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Bugün sizin Dininizi sizin için kemale erdirdim. Sizin üzerinizdeki nimetimi (lütuflarımı) tamamladım ve size din olarak İslam'ı seçtim, (yalnız İslam'dan razı ve hoşnut oldum.)" (Maide 3)
"Kim, İslam'dan başka bir din ararsa, bilsin ki; kendisinden (böyle bir din) asla kabul edilmeyecek ve o, ahirette zarar edenlerden olacaktır." (Âl-i İmran 85)
İslam dinini, diğer bütün dinlerden ayıran ve üstün kılan birçok özelliği vardır. Bunlardan birkaçı şöyledir:
1- Eski dinler, belli bir zamana ve belli bir bölgeye hitap ediyorlardı. İslam ise, topyekûn bütün insanlığa seslenmektedir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Ey Muhammed! Biz, Seni bütün insanlara yalnızca müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik." (Sebe 28)
"Ey Muhammed! De ki: Ey insanlar Ben, Allah'ın hepiniz için gönderdiği Peygamberiyim." (A'raf 158)
2- Eski dinler, sadece kendi zamanlarının insanlarını muhatap almışlardı. İslam dini ise, bütün insanlığa ve bütün çağlara hitab etmektedir. İslam dininin hiçbir hükmü tazeliğini, geçerliliğini, tutarlılığını, insanlığa en faydalı olma özelliğini kaybetmemiştir.
3- Diğer dinlerin tamamı tahrif edildiği halde, İslam, hala ilk günkü tazelik ve saflığı ile, bozulmadan yaşamaktadır.
4- İslam, kolaylıklar dinidir. İslam'da insanlar; yapamayacakları veya yaparken çok zorluk çekecekleri işlerle mükellef kılınmamışlardır.
5- İslam, insanın; "nereden geliyorum, nereye gideceğim, niçin yaratıldım, girdiğim bu hayat yolu, beni nasıl bir sonuca ulaştıracak" gibi sorulara en iyi ve en tatmin edici cevapları verir.
6- İslam dini, insanlığın maddeten ve manen ilerlemesine, gerçek insanlık mertebesine ulaşmasına yardımcı olur. Hiçbir okul ve mektep okumamış hakikî bir mümin, birkaç tane üniversite bitirmiş bir insandan daha huzurlu, daha sağlıklı, daha madenî ve daha insanîdir.
7- İslam, getirdiği helal-haram sistemiyle, cemiyet hayatını düzenlemiş ve disipline etmiştir. Bu sistem, insandan hiçbir zaman ayrılmayan, manevî bir bekçi gibidir. Bu bekçi, insanı bütün fenalıklardan korur. Allahü Tealanın herşeyi bileceğini, hiçbir şeyin O'ndan gizlenemeyeceğini idrak eden müslüman şahsiyette güçlü bir irade oluşur. Böyle güçlü bir karaktere sahip olan kişilerden meydana gelen bir toplumda ise; asayiş, emniyet, istikrar, nizam ve ahenk hakim olur.
8- İslam dini bilimle çelişmez. Bilim, madde aleminin, hayatın ve özellikle insanın nasıl var olduğunu inceler, bu alemde cereyan eden İlahî kanunları bulup çıkarır. Bu kanunlar sayesinde insanlığın teknik ve medeniyette daha fazla ilerlemesine
.İslâm Dininin On Temel Özelliği
Mehmet Can
14.07.2019 - 12:15
Yayınlanma
İslam dini, Allahü Tealanın, son peygamberi Hazret-i Muhammed sallallahü aleyhi ve sellem vasıtasıyla bütün insanlığa gönderdiği en son ve en mükemmel dindir. İslam, bütün semavî dinlerin ortak adıdır. İslam, evvela ilk peygamber olan babamız Âdem aleyhisselama gönderilmiştir. Zamanın ilerlemesiyle, insanoğlu İslam dininden saptıkça, Cenab-ı Hak, onlara yeni peygamberler ve en son olarak da Hazret-i Muhammed'i göndermiştir. İnsanlığın son dini, Hazret-i Muhammed'in tebliğ ettiği İslam dinidir.
İslam'ın gelmesiyle; semavî ve gayrı-ı semavî diğer bütün dinlerin hükmü sona ermiştir. Bu, tıpkı, yeni bir kanun çıkınca, eski kanunun hükmünün yürürlükten kalkması gibidir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Bugün sizin Dininizi sizin için kemale erdirdim. Sizin üzerinizdeki nimetimi (lütuflarımı) tamamladım ve size din olarak İslam'ı seçtim, (yalnız İslam'dan razı ve hoşnut oldum.)" (Maide 3)
"Kim, İslam'dan başka bir din ararsa, bilsin ki; kendisinden (böyle bir din) asla kabul edilmeyecek ve o, ahirette zarar edenlerden olacaktır." (Âl-i İmran 85)
İslam dinini, diğer bütün dinlerden ayıran ve üstün kılan birçok özelliği vardır. Bunlardan birkaçı şöyledir:
1- Eski dinler, belli bir zamana ve belli bir bölgeye hitap ediyorlardı. İslam ise, topyekûn bütün insanlığa seslenmektedir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Ey Muhammed! Biz, Seni bütün insanlara yalnızca müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik." (Sebe 28)
"Ey Muhammed! De ki: Ey insanlar Ben, Allah'ın hepiniz için gönderdiği Peygamberiyim." (A'raf 158)
2- Eski dinler, sadece kendi zamanlarının insanlarını muhatap almışlardı. İslam dini ise, bütün insanlığa ve bütün çağlara hitab etmektedir. İslam dininin hiçbir hükmü tazeliğini, geçerliliğini, tutarlılığını, insanlığa en faydalı olma özelliğini kaybetmemiştir.
3- Diğer dinlerin tamamı tahrif edildiği halde, İslam, hala ilk günkü tazelik ve saflığı ile, bozulmadan yaşamaktadır.
4- İslam, kolaylıklar dinidir. İslam'da insanlar; yapamayacakları veya yaparken çok zorluk çekecekleri işlerle mükellef kılınmamışlardır.
5- İslam, insanın; "nereden geliyorum, nereye gideceğim, niçin yaratıldım, girdiğim bu hayat yolu, beni nasıl bir sonuca ulaştıracak" gibi sorulara en iyi ve en tatmin edici cevapları verir.
6- İslam dini, insanlığın maddeten ve manen ilerlemesine, gerçek insanlık mertebesine ulaşmasına yardımcı olur. Hiçbir okul ve mektep okumamış hakikî bir mümin, birkaç tane üniversite bitirmiş bir insandan daha huzurlu, daha sağlıklı, daha madenî ve daha insanîdir.
7- İslam, getirdiği helal-haram sistemiyle, cemiyet hayatını düzenlemiş ve disipline etmiştir. Bu sistem, insandan hiçbir zaman ayrılmayan, manevî bir bekçi gibidir. Bu bekçi, insanı bütün fenalıklardan korur. Allahü Tealanın herşeyi bileceğini, hiçbir şeyin O'ndan gizlenemeyeceğini idrak eden müslüman şahsiyette güçlü bir irade oluşur. Böyle güçlü bir karaktere sahip olan kişilerden meydana gelen bir toplumda ise; asayiş, emniyet, istikrar, nizam ve ahenk hakim olur.
8- İslam dini bilimle çelişmez. Bilim, madde aleminin, hayatın ve özellikle insanın nasıl var olduğunu inceler, bu alemde cereyan eden İlahî kanunları bulup çıkarır. Bu kanunlar sayesinde insanlığın teknik ve medeniyette daha fazla ilerlemesine imkan sağlar. İslam ise, kainatın ve madde aleminin niçin yaratıldığını ve yaratıcısının kim olduğunu ortaya koyar. Özellikle insanın varlıklar içindeki müstesna mevkiini, yaradılış gayesini ve bu dünyadaki vazifesinin mahiyetini bildirir.
9- İslam dini, her türlü ahlakî fazîletin kaynağıdır. İslamda bulunmayan ahlakî bir fazilet yoktur. Bir milletin ahlakî yönden alçalması kadar müthiş bir felaket de yoktur.
10- Netice olarak diyebiliriz ki: İslam'ın dışındaki bütün dinler, muvakkat, yerel ve mahallî iken; İslam evrensel, umumî ve Kıyamete kadar bakîdir. Bunun içindir ki, diğer bütün dinler sınırlı ve mahdut birer ışık kaynağı gibi iken; İslam dini, kıyamete kadar bütün dünyayı aydınlatan güneş mesabesindedir. Sabah olup güneş doğduktan sonra, -artık ihtiyaç kalmadığı için- bütün ışıklar söner!..
Mezhepler Nasıl Ortaya Çıktı?
Mehmet Can
08.09.2019 - 00:01
Yayınlanma
Mezhep sözlükte; yol, tarz ve metot demektir. Dinde ise; bir imam tarafından kurulan, bu imama tabî olan alimler tarafından geliştirilen ve geniş müslüman kitleleri tarafından yaşatılan dini anlama ve yorumlama biçimidir. Dünyadaki müslümanların kahir ekseriyetinin mensubu bulunduğu fırka-i naciye olan; "Ehl-i sünnet vel-cemaat"in itikatta; Eş'arî ve Matûrîdî, fıkıhta da; Hanefî, Malikî, Şafiî ve Hanbelî mezhepleri vardır.
Bütün müctehid imamların, kendilerine göre geçerli ilmî delil ve mesnetleri vardır. "Eimme-i müctehidîn" denilen bu büyük alimler, birbirlerini çok sevmiş ve hürmet etmişlerdir. Aynı şekilde onların izinden giden ve onların mezhebleriyle amel eden bütün müslümanlar da, birbirlerini çok severler. Bir yerde bir mezhebin mensupları azalınca, başka bir mezhebden olan alimler, o mezhebi güçlendirmek için, kendi mezheplerini bırakıp o mezhebe geçmişlerdir. Tarihte bunun örnekleri vardır. Mesela Seyyid Abdulkadir-i Geylanî hazretleri, Şafiî mezhebinden idi. Bu gayeyle Hanbelî mezhebine geçti.
İslamiyet, bu mezhepler yoluyla yayılmış ve bugüne kadar gelmiştir. Onbinlerce İslam aliminin tamamı, bu mezheplerden birine bağlıdır. Yine yüzbinlerce İslamî kitabın tamamı da bu mezheplere bağlı alimler tarafından kaleme alınmıştır.
Efendimiz aleyhisselam hayatta iken; halkın suallerini, kendisi cevaplar ve ortaya çıkan problemleri kendisi çözerdi. Dolayısıyle O'nun mübarek zamanında, farklı görüş ve mezheplere ihtiyaç da, imkan da yoktu.
Fakat Efendimiz aleyhisselamın vefatından sonra, halkın suallerini cevaplama ve ortaya çıkan problemleri çözümleme işi, tabiî olarak İslam alimlerine kaldı. Âlimler de; kendilerine intikal eden konuları, kitap ve sünnet ışığında aydınlatıp açıklamaya başladılar. Ancak zaman geçtikçe, şartlar değiştikçe ve yeni farklı insan toplulukları müslüman oldukça, alimler; kitap ve sünnette cevabını hiç bulamadıkları veya net olarak bulamadıkları sual ve problemlerle karşılaşmaya başladılar.
İşte alimler, böylesi konularda içtihad etmeye; yani kitap veya sünnette net olarak cevabını bulamadıkları konuları, ictihad ederek açıklamaya başladılar. Binaenaleyh mezhepler; hakkında hiç nass olmayan veya hakkındaki nass açık ve kesin olmayan mesele ve problemler etrafında oluşmuştur. Evet alimler, hakkında; açık ve kesin hüküm bulunan meselelerde asla ihtilaf etmemişler ve farklı mezheplere ayrılmamışlardır. Bunun içindir ki, "mevrid-i nasta ictihada mesağ yoktur" yani (nas bulunan yerde, içtihad yapmak imkansızdır) sözü, İslam hukukunda temel bir kural olmuştur.
İşte, zaman içinde bu müctehid imamların kitapları ve görüşleri etrafında oluşan mezhepler; o mezhepleri benimseyen büyük İslam alimlerinin yazdıkları kıymetli eserler vasıtasıyla nesilden nesile yaşanarak aktarılmış ve günümüze kadar gelmiştir.
Mezhep farklılıklarının bazı sebepleri vardır, şöyle ki: 1- Nassların karakteri. Yani farklı şekillerde anlaşılmaya müsait olmaları. 2- Efendimiz aleyhisselamın bazan, aynı konuda farklı şekillerde amel etmesi. 3- Hadislerin sıhhat dereceleri. 4- Âlimlerin anlayış ve idrak seviyelerinin farklı oluşu. 5- Âlimlerin Metod ve ölçülerinin farklı oluşu. 6- Arapça gramer ve belagatinin çok teferruatlı olması. 7- Örf ve adetlerin değişik olması.
Herkesin; ayet-i kerime ve hadis-i şeriflerin tamamını tarama; doğru olarak anlama, düzgün bir şekilde yorumlama ve ihtiyaç duyduğu hükümleri ortaya çıkarma güç ve kabiliyetine sahip olmadığı aşikardır. İşte bu güç ve kabiliyete sahip olmayanların, bir müçtehidin mezhebine uymaları kaçınılmazdır. Ayrıca her müslümanın, bu hak mezheplerden birine tabi olması; ibadetlerde, idarede, yargıda ve daha birçok alanda birlik ve bütünlüğün sağlanması için de gereklidir. Çünkü herkes bildiği ile amel etse; maazallah şahıslar kadar mezhebler ortaya çıkar. Bu durumda birlik, dirlik ve düzen diye bir şey kalmaz.
Mezheplerin meşruiyeti; kitap ve sünnetle sabittir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Eğer bilmiyorsanız, zikir (Kur'an) ehline sorun." (Nahl 43) Hadis-i şeriflerde ise, şöyle buyuruluyor: "Şüphesiz alimler, peygamberlerin varisleridirler." (Tirmizi 2682) "Hakim hükmederken ictihad edip isabet ederse, iki sevap alır. Hükmederken ictihad edip hata ederse, bir sevap alır." (Müslim 1716)
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat
Mehmet Can
16.09.2019 - 00:01
Yayınlanma
"Ehl-i sünnet ve'l-cemaat;" hiçbir önyargısı olmayan, Kuran-ı kerim ve Sünnet-i seniyye gibi, Eshab-ı kiram, Tabiîn ve Tebe-i tabiîn alimlerinin ictihatlarını da dinde senet kabul eden, dirayetli ve insaflı müslümanlardır.
"Ehl-i Sünnet ve'l-cemaat;" İslam ümmetinin ana gövdesini teşkil eden ve: "Hiç şüphe yok ki ümmetim, sapıklık üzerinde ittifak etmez. İhtilaf gördüğünüz zaman, sevadü'l-a'zama (en büyük kitleye) uyun!" (İbn Mace 3950) hadis-i şerifinde işaret edilen en büyük müslüman topluluktur.
"Ehl-i Sünnet ve'l-cemaat;" Eshab-ı kiramın hepsini seven, tamamını dinde örnek ve önder kabul eden, -çeşitli sebeplerle- aralarında cereyan eden üzücü olaylarda hiçbir tarafı tutmadan, hepsine aynı mesafede duran ve en önemlisi; o güzide Peygamber dostlarını yargılamaktan haya eden; ihlaslı, adil ve saygılı müslümanlardır.
Dikkat edilirse Ehl-i sünnet ve'l-cemaat isimlendirmesinin iki ayağı vardır. Bunlardan biri "sünnet," diğeri de "cemaat"tir. Sünnet; Kur'an-ı kerimin açıklaması mesabesindeki Efendimiz aleyhisselamın mübarek sözleri, fiilleri ve takrirleridir. Cemaat de; Eshab-ı kiram, Tabiîn ve Tebe-i tabiîn alimleridir. İşte sünnete tabi olan müslümanlara "Ehl-i sünnet," Eshab-ı kiram, Tabiîn ve Tebe-i tabiîn alimlerini örnek alanlara da "Ehl-i cemaat;" ikisine birden ise, "Ehl-i Sünnet ve'l-cemaat" denilmiştir. Buna göre "Ehl-i sünnet ve'l-cemaat"in üç temel hususiyeti vardır. Şöyle ki:
a) -Saptırmadan- Kur'an-ı kerimin tamamına doğru olarak inanmak ve onun emrine kayıtsız şartsız teslim olmak.
b) -Hiçbir ön yargıya takılmadan- söz, fiil ve takrir olarak Sünnet-i seniyyenin tamamına inanmak ve onu hayat tarzı yapmak.
c) -Tarihteki hiçbir siyasî olay veya ihtilafı düşünmeden-; Eshab-ı kiram, Tabiîn ve Tebe-i tabiîni rahmet ve hürmetle anmak ve onların alimlerini örnek almak.
İşte bütün İslam alimlerinin ittifakıyla: "Hiç şüphe yok ki İsrailoğulları yetmiş iki fırkaya ayrılmıştır. Benim ümmetim de yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır. Bunlardan bir fırka hariç, hepsi cehennemliktir." (Bir sahabi) ya Resulellah, o fırka hangisidir, deyince: "Onlar, Benim ve Eshabımın yolunda olanlardır," buyurdu," (Tirmizi 2641) hadis-i şerifinde; fırka-i naciye yani kurtulmuş kitle olarak bildirilenler; bu, İslamın anayolundaki şanlı ve şanslı "Ehl-i Sünnet ve'l-cemaat" müslümanlarıdır. Bunun böyle olduğunun sayısız aklî ve naklî delilleri vardır.
Şimdi de; Kur'an-ı kerim, Sünnet-i seniyye ve Eshab-ı kiramın Dinimizdeki yerini biraz daha yakından görelim:
1- Kur'an-ı kerîm: Allahü Tealanın; indirdiği en son mukaddes Kitaptır. O, İslam dininin birinci ve en büyük kaynağı olup, O'na muhalif hiçbir hüküm olamaz. Ehl-i Sünnet'in, Kur'an-ı kerîm anlayışını üç maddede özetleyebiliriz:
a) İman ve teslimiyet: Ehl-i sünnet, -hiçbir ön yargıya düşmeden- Kuran-ı kerimin bütün ayet-i kerimelerine; manalarını anlasa da anlamasa da şeksiz ve şüphesiz olarak iman eder.
b) Selef-i Salihin'e İttiba. Ehl-i sünnet, Kur'an-ı kerimin anlaşılmasında Selef-i salihine ittiba eder.
c) Tevakkuf: Ehl-i sünnet, açıklayamadığı ayet-i kerimelerin yanında "tevakkuf" edip durur; ben bu ayet-i kerimeyi şu anki bilgilerimle izah edemiyorsam; bu, benim yetersizliğimdendir, der.
2- Sünnet-i Seniyye: Kur'an-ı kerimden sonra, İslam toplumunun fikrî ve amelî yani teorik ve pratik oluşumunu sağlayan en önemli unsur Sünnet-i seniyyedir. Dolayısıyla Sünnet-i seniyyenin tamamına bağlılık dinî bir zorunluluktur.
3- Ashab-ı Kiram: Resulullah'ın; arkadaşları, sırdaşları, yardımcıları, dininin tebliğcileri ve vahiy katipleri olan Eshab-ı kiram aleyhimurrıdvan hazeratının fazileti, önemi çok büyüktür. Âyet-i kerimede buyuruldu ki:
"Muhammed, Allah'ın Resûlüdür. Onunla beraber olanlar, inkarcılara karşı çetin, birbirlerine karşı merhametlidirler. Onları; rükû ve secde halinde, Allah'tan lütuf ve hoşnutluk istediklerini görürsün. Onların secde eseri olan alametleri yüzlerindedir." (Fetih 29)
Bir Hadis-i şerifte ise, şöyle buyurulmaktadır: "Eshabıma sövmeyiniz! Nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki, (Eshabımdan olmayan) biriniz, dağ kadar altın sadaka verse, Eshabımdan olan birinin bir avuç arpa vererek kazandığı sevaba ve (hatta) yarısına kavuşamaz." (Tirmizi 3865)
Hızlı Arapça öğrenme teknikleri-1
Mehmet Can
22.09.2019 - 00:02
Yayınlanma
Değerli Arapça meraklıları, bu yazıda; Arapça öğrenmekle ilgili şahsî tecrübelerime dayanan bazı teknikleri sizinle paylaşmaya çalışacağım. Faydalı olduğuna inandığım bu teknikler kısaca şöyledir:
1- İşe Arapça-Türkçe vasat bir sözlük almakla başlayın! Şöyle ki; sözlüğü baştan sona kadar tarayın, fakat sadece Arapça kelimeleri okuyun, Türkçe manalarını ve tariflerini okumayın. Okuduğunuz Arapça kelime, eğer mesela "ketebe" (yazdı), "ekele" (yedi), "karee" (okudu) gibi Türkçede ne manaya geldiğini kesin olarak biliyorsanız, kelimeyi fosforlu kalemle işaretleyin. Bu çalışmayı sözlüğün sonuna kadar sürdürün. Bir daha hatırlatıyorum; sadece manasını "mie bi'l-mie" (yüzde yüz) olarak bildiğiniz kelimeleri işaretleyin! Bu iş, fazla zamanınızı almayacaktır. Çünkü sadece Arapça kelimeyi okuyacaksınız.
2- Sözlük tarama işi bittikten sonra, güzel bir defter alın. Bu defterin her birkaç sayfasını Elif'ten başlayarak -tıpkı telefon fihristi gibi- Arapçada bulunan harflere ayırın. Bundan sonra sözlük taraması sırasında işaretlediğiniz kelimeleri, Türkçe anlamları ile birlikte sözlük defterinize yazın! Sonra, daha önce herhangi bir vesileyle öğrendiğiniz, fakat taradığınız sözlükte bulunmayan Arapça kelimeleri de ilgili yerlere kaydedin.
Bu işlemi yapmanızın birçok faydası vardır. Şöyle ki; bununla Arapçanızın seviyesini, Arapça kelime dağarcığınızın durumunu, şu andan itibaren hangi seviyeden Arapçayı öğrenmeye devam etmeniz gerektiğini öğrenmiş olursunuz. Ayrıca bildiğiniz halde farkında olmadığınız veya manası hususunda şüpheli olduğunuz kelimeleri de kazanmış ve o kelimeleri de kullanabilir hale gelmiş olursunuz. Bir de hergün bu sözlük defterinizi bir kere okuyarak ana sermayeniz olan bu kelimeleri zihninizde canlı tutmuş ve bir daha unutmamış olursunuz. Büyüklerimiz ne demiş: "Söz uçar yazı kalır," veya "El-ilmu saydun ve'l-kitabetu kayduhu" (ilim bir avdır, yazı ise onu bağlayan ve kaçmasını engelleyen bir bağdır.)
3- Bundan sonra ise, bir Türkçe sözlük alın ve bunu da baştan sona, A'dan Z'ye kadar tarayın. Bu işlem esnasında manasını iyi bildiğiniz Arapça kökenli kelime ve terkipleri önce fosforlu kalemle işaretleyin, sonra da bu kelimeleri sözlük defterinizdeki ilgili yerlere yazın. Mesela: Kalem, defter, kitab, ilim, alim, şükür, teşekkür, cami, mescid, ezan gibi kelimeleri sözlük defterinizdeki ilgili yerlere ilave edin. Çünkü bu kelimelerin tamamı Arapça kökenli olup Arapçada da aynı manada kullanılırlar. Bu işlem sayesinde manasını bildiğiniz, fakat farkında olmadığınız Arapça kelimeleri de dağarcığınıza ilave etmek suretiyle ana sermayenizi biraz daha artırmış ve Arapçayı kullanma kapasitenizi biraz daha yükseltmiş olursunuz. Türkçe sözlükteki önünde "ar" yazan bütün kelimeler Arapça kökenlidir. Ancak bazı Arapça kökenli kelimeler vardır ki Türkçede anlam kaymasına uğramıştır buna da dikkat edin.
Bu işlemi de bitirdikten sonra, kelimeleri sayın ve tarih atın. Mesela 22.09.2019 tarihi itibariyle 634 Arapçe kelime ve terkip biliyorum, diye yazın. Ta ki bundan sonraki dönemde; ne kadarlık bir zaman dilimi içerisinde ne kadar kelime ve terkip öğrendiğiniz ortaya çıksın. Bu otokontrol mekanizması sayesinde her ayın sonunda, son bir ay içerisinde kaç kelime ve terkip öğrendiğinize bakarak, Arapça öğrenme yolunda nasıl ve hangi hızla ilerlediğinizi veya ne zamandan beri, nerede durakladığınızı öğrenmiş olursunuz. "Ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz," demiş büyüklerimiz. Sizin de aynanız, tutuğunuz sözlük defterinizdir.
4- Kapsamlı bir pratik Arapça öğrenme kitabı bulun. Hergün-öğrenme kabiliyetiniz ve hafıza kapasitenize göre- bunun en az 2-3 sayfasını ezberlemeye çalışın. Her günün sonunda ezberlediğiniz ve artık rahat bir şekilde kullanabildiğiniz yeni kelime ve terkipleri sözlük defterinize yazın ve yukarıda da söylediğimiz gibi Arapça öğrenme süreciniz boyunca her gün bir defa sözlük defterinizi gözden geçirin. Pratik Arapça öğrenme kitabınızı bitirip, öğrendiğiniz kelimeleri de sözlük defterinize kaydettikten sonra, artık -tercümesiz- sırf Arapça dökümanlar kullanarak yolunuza devam edeceksiniz. Nasıl mı? Onu da -İnşaallah- gelecek hafta işleyelim….
Hızlı Arapça Öğrenme Teknikleri-2
Mehmet Can
29.09.2019 - 00:03
Yayınlanma
Kıymetli Arapça meraklıları, geçen hafta; "Hızlı Arapça Öğrenme Teknikleri"nin ilk dört maddesini anlatmıştık. Bu hafta da kalan meddeleri işlemeye çalışacağız inşaallah:
5- Basit Arapça hikaye kitapları temin edin. Arapçayı kullanma kapasitenize göre, bir hikaye serisi seçin ve bu hikayeleri çok dikkatli bir şekilde okumaya başlayın. Burada bildiğiniz birçok kelime ve terkipleri bulacaksınız, bu durumda yapmanız gereken şey sevinmektir. Ancak manasını bilmediğiniz kelime ve terkipleri ise, defalarca okuduğunuz halde ne manaya geldiklerini anlamıyorsanız, mutlaka sözlüklere müracaat ederek bu problemenizi çözmeye çalışın. Sözlükle halledemediğiniz bir kelime veya terkip varsa, muhakkak Arapçası çok iyi olan bir uzmana müraacat ederek hal yoluna gidin. Bu hikaye serisini okurken de, yeni karşılaştığınız ve ilk defa öğrendiğiniz kelime ve terkipleri mutlaka sözlük defterinize kaydedin. Bundan sonra ne mi yapacaksınız? Çok basit, hemen söyleyelim:
6- Daha uzun, daha az resimli ve daha geniş hikaye setleri bulun! Bunları da aynı şekilde çözümleyerek okuyun ve yeni öğrendiğiniz kelime ve terkipleri sözlük defterinize not edin. Bu safhadan sonra ise, sıra roman okumaya gelecek ve 5-10 roman kitabını da bu şekilde analiz ederek okuyacak ve aynı şekilde yeni öğrendiğiniz kelime ve terkipleri sözlük defterinize yazacaksınız. Eğer buraya kadarki bütün safhaları başarıyla bitirdi iseniz, artık Arapçayı öğrendiğinizi ve rahatça kullanmaya başladığınızı göreceksiniz.
7- Ancak size bir-iki tavsiyede daha bulunmak istiyorum: a) Mutlaka her gün hiç olmazsa bir saat radyo veya televizyondan Arapça haberleri dinleyin. b) Başkalarından duyduğunuz ve bu şekilde öğrendiğiniz kelimeleri de aynı şekilde sözlük defterinize yazın. c) Bir de dışarıda dolaşırken karşılaştığınız mesela tabelalardaki Arapça kelimeleri değerlendirebilirsiniz, onları da anlamaya çalışarak aynı şekilde sözlük defterinize katabilirsiniz. Mesala bir emlakçı dükkanınının camında yazılı olan "şukak mefruşa li'l-icar" terkibinin (dayalı, döşeli kiralık daireler) olduğunu öğrenebilir ve bu şekilde dışarıda gezerken bile kelime dağarcığınızı zenginleştirebilirsiniz. d) Arapça dergi ve gazete okuyun. Özellikle Türkçede hakim olduğunuz konularla ilgili Arapça yazıları okursanız, birçok kelime ve kalıpları siyak ve sibaktan (yazı ve cümlenin gelişinden) ne manaya geldiğini kendiliğinden anlayacaksınız. Mesela, "Munazzametü'l-ümem'il-muttahide" tekbinin (birleşmiş milletler teşkilatı) olduğunu anlayabilirsiniz. e) Arapçanızı her gün kullanabileceğiniz bir Arapça arkadaş grubu oluşturun. f) Her fırsatta Arapça konuşmaya ve konuşulanları anlamaya çalışın. Her zaman yanınızda bir Arapça-Türkçe sözlük bulunsun.
8- Arapçanın: "Sarf" (kelime bilgisi), "nahiv" (cümle bilgisi) ve "belagat" (paragraf bilgisi) olmak üzere üçlü bir grameri vardır: a) Mutlaka temel grameri öğrenin, fakat kesinlikle gramere boğulmayın. b) Gramere uygun okumalar yapın, metin çözümleyin ve konuşun! Unutmayın ki tek kelime gramer bilmediği halde, dili çok iyi kullanan insanlar az değildir.
Özel hocanıza, kursunuza, fakültenize, dil öğrenme grubunuza uzun süre devam ederek ve yukarıdan beri vermeye çalıştığımız "Hızlı Arapça Öğrenme Teknikleri"ni kullanarak, Arapçayı öğrendiniz. Bundan sonra da yapmanız gereken işler var, daha kaliteli bir Arapça uzmanı olabilirsiniz. Nasıl mı, şöyle:
9-: a) Daha ağır, daha edebî, daha karmaşık, anlaşılması daha zor kitaplar, gazeteler ve dergiler okuyup çözümleyin. Arapçayı anadiliniz gibi rahat ve düşünmeden tabii bir şekilde kullanmaya çalışın. b) Arapça gramerinin daha ince detaylarını öğrenin ve uygulayın. c) Türkçeden-Arapçaya ve Arapçadan Türkçeye tercümeler yapın. Daha önce başarılı mütercimler tarafından tercüme edilen metinleri çevirin ve bitirdikten sonra, o başarılı çevirilerle karşılaştırın. O çevirileri aşmaya ve daha güzelini ortaya koymaya çalışın. d) Arapçayı anadiliniz gibi hakkıyla kullanacak duruma gelmeye gayret edin. Fakat unutmayın ki her insan, anadilini dahi hakkıyla kullanamaz. Arapçayı hakkıyla kullanmak; Arapçada anında tercümanlık yapmak, Arapça mektup, rapor ve kitap yazabilmek demektir. Not: Bu teknikleri, Arapçanın dışındaki dilleri öğrenirken de kulanabilirsiniz
İslâm’ın Cihanşümul Adaleti-1
Mehmet Can
06.10.2019 - 00:02
Yayınlanma
İnsanların bütün iş ve faaliyetleriyle ilgili; geniş, kapsamlı ve evrensel bir kavram olan "adalet"; tarafsızlık, eşitlik, hakkı yerine getirmek, haksızlıktan kaçmak, ölçülü hareket etmek, istikamet üzere bulunmak, ifrat ve tefrit arasında olmak, hakkı gözetmek, işleri yerinde ve zamanında yapmak gibi maddî ve manevî manalar ihtiva eder.
Başka bir tarife göre de "adalet"; -bir tarafı tutmadan- insanlar arasında hükmetmek, herkesin hakkını tanımak, herkese layık olduğu ve hakkettiği şeyi vermek manasına gelen ahlakî bir ilkedir. Özetle söylemek gerekirse "adalet"; karşılıklı zıt faydalar arasında, hakka en uygun olan dengeli ve muvazeneli davranış biçimidir.
"Adalet", aynı zamanda ölçülü olma ve haddi aşmama manalarına da gelir ki, bu durumda "i'tidal" ile aynı anlama gelir. İ'tidal yani ölçülü olma hali, ahlakî bütün faziletlerin esasıdır. Çünkü fazilet; biri ifrat, diğeri de tefrit olan iki aşırılığın tam ortasıdır. Mesela ahlakî bir fazilet olan "cömertlik," israf ile cimriliğin ortasıdır.
İsmail Mufid İstanbulî diyor ki: "Adalet, bütün faziletlerin camii ve bütün erdemlerin başıdır." (Şerhu'l-ahlaki'l-Adudiyye, s. 83)
Adaletin temeli, hak ve vazifedir. Başkalarının hakkına saygı, bizim vazifemizdir. Hak olmazsa vazife de olmaz, vazife olmazsa hak da olmaz. Bunun için ki, "adalet" kavramı, diğer ahlakî faziletlerin aksine; insanlarla ilişkilerimizi ilgilendiren sosyal karakterli bir kavramdır. Bu manada; satıcının alıcıya vermesi gereken malı, öğretmenin öğrencisine vermesi gereken notu, babanın çocuğuna vermesi gereken sevgiyi; aynı şekilde alıcının satıcıya vermesi gereken ücreti, öğrencinin öğretmene göstermesi gereken saygıyı, çocuğun babasına göstermesi gereken hürmeti kusursuz olarak yerine getirmeleri adalet olup, bunların tersini yapmak ise, zulümdür.
"Adalet", toplumsal barışın anahtarıdır. Çünkü "adalet" bulunmayan yerde, huzursuzluk, zulüm, istibdat ve anarşi olur. Böyle bir durum, toplumu geriye ve uçuruma götürür. Adalet olmadan ne fert sükuna erer, ne aile huzura kavuşur, ne toplum barışa ulaşır, ne de millet selamate erer. Âdil olmayan ve "adalet"e kıymet vermeyen toplumlar, payidar olamazlar. Bir milletin medenîlik seviyesi, o milletin fertlerinin "adalet"e, hak ve hukuka verdikleri değerle ölçülür. Dünyadaki en yüce faziletlerden biri olan "adalet" kavramı, belirli bir dine, cinse, ırka, soya mahsus değildir. Bilakis o; Allahü Teala tarafından, bütün yaratılanlara sunulmuş İlahî bir lütuf ve ikramdır.
"Adalet"; kainatın nizamı, yerine getirilmesi gereken önemli bir fazilet ve ödenmesi gereken mühim bir haktır. Bilindiği gibi her hakkın başı, bütün alemlerin yaratıcısı olan Allahü Tealanın varlığına ve birliğine inanmaktır. Dolayısıyla Allahü Tealanın varlığına ve birliğine inanmamak, en büyük haksızlık ve zulümdür. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Allah'a şirk koşmak, çok büyük bir zulümdür." (Lokman 13)
Buna göre, gerçek adaleti, ancak Allahü Tealanın varlığına ve birliğine inanan kimseler sağlayabilir. Çünkü onlar, Allahü Tealanın emrettiği adaleti yeryüzünde tatbik etmekle görevli olduklarına inanırlar. Onlar: "Biz, Kıyamet gününe mahsus, öyle doğru ve hassas teraziler koyacağız ki, hiçbir kimseye zerre kadar haksızlık edilmez." (Enbiya 47) uyarısı gereğince, ahirette gerçekleşecek olan İlahî adalete tam olarak inanırlar. Yine onlar: "Şu kesindir ki, Biz, peygamberlerimizi açık delillerle gönderdik ve insanların adaleti gerçekleştirmeleri için, peygamberlerle beraber Kitap ve adalet terazisi indirdik." (Hadid 25) ayet-i kerimesinde izah edilen İlahî mesajın yerine getirilmesi için, adalet terazisini kurmaya ve onu hayata hakim kılmaya çalışırlar. Onların biricik hedefi, dünya hayatında bunu gerçekleştirerek, ahiretteki asıl adalet terazisine sermaye hazırlamaktır.
Huzurlu ve istikrarlı bir toplum için "adalet"in tahakkuku şarttır. "Adalet"in gerçekleşmesi için de, adil bir ölçünün olması gerekir. O ölçü de şüphesiz ki, İslam dinidir. Çünkü İslam dini; insanın biyolojik, psikolojik, sosyolojik ve hiçbir yönünü ihmal etmeyen muazzam bir yaşam tarzı ve mutluluk reçetesidir. İnşaallah, gelecek hafta da "adalet"i şlemeye devam edeceğiz.
İslâm’ın Cihanşümul Adaleti-2
Mehmet Can
13.10.2019 - 00:03
Yayınlanma
Geçen hafta işlemeye başladığımız "adalet" konusuna, bu hafta da devam ediyoruz: İslam dini; hiçbir insana, hiçbir topluma ve hiçbir sosyal gruba üstünlük tanımayan perensipleriyle bütün beşerî hukuk sistemlerinin gerçekleşmesini imkansız gördüğü mutlak adaleti gerçekleştirmeyi tek başına üstlenmiştir. İslam; insan olma noktasında bütün insanları eşit sayıp, kimsenin kimseye üstünlüğünü asla kabul etmez. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Ey insanlar! Biz, sizi bir erkekle bir kadından yarattık. Birbirinizi tanıyıp sahip çıkmanız için milletlere ve kabilelere ayırdık. Şunu unutmayın ki, Allah'ın indinde en üstün olanınız, takvada en ileri olanınızdır." (Hucurat 13)
"O'nun varlığının ve kudretinin delillerinden biri de; gökleri ve yeri yaratması, dillerinizin ve renklerinizin farklı olmasıdır. Elbette bunda, bilen ve anlayan kimseler için ibretler vardır." (Rum 22)
Evet bu ayet-i kerimelere göre; bütün insanlar aynı asıldan ve aynı kaynaktan türemiştir. Yine bu ayet-i kerimeler, bütün insanların eşit olduğu hakikatini ortaya koymakta ve bütün insanlığın tek bir iradenin mahsulü ve tek bir zincirin halkaları olduklarını haykırmaktadır. Buna göre; kimse ikinci sınıf insan olmadığı gibi, kimsenin kimseye zulmetme hakkı ve yetkisi yoktur. Adalet önünde bir tarağın dişleri gibi eşit olan insanlar için tek üstünlük sebebi vardır ki; o da daima mütevazı ve saygılı olmayı gerektiren "takva" yani Allah korkusudur.
Milletler; adaleti hakim kılmakla ayakta kalırlar. Bunun için ikinci halife Hazret-i Ömer radıyallahü anh; "adalet, mülkün tenelidir," tarihî tesbitinde bulunmuştur. Binaenaleyh zulmün, baskının ve insan haklarına tecavüzün olduğu bir toplumun yıkılması muhakkaktır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Gerçek şu ki Rabbin, halkını uyarmadan memleketleri zulüm ile helak etmez." (En'am 131)
"Rabbin; halkı, dürüst hareket eden; hem kendi nefislerini, hem de birbirlerini düzeltmeye çalışan diyarları, haksız yere asla helak etmez." (Hud 117)
İslam dini; adaletin gerçekleşmesi üzerinde ısrarla durmuş; ferdî yaşantımızda, aile hayatımızda, insanlar arasında hüküm verirken ve şahitlik yaparken adaletten ayrılmamamız gerektiğini kesin ifadelerle vurgulamıştır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Onun için Sen durma hakka davet et ve Sana emredildiği gibi dosdoğru ol, sakın onların keyiflerine uyma ve şöyle de: Allah, hangi kitabı indirmişse ben ona inandım. Hem bana; aranızda adaletle hükmetmem emredildi." (Şura 15)
Toplum, adalet ile ayakta durur. Adalet kanunlarının öngördüğü müeyyideler olmadan yeryüzünde ne fenalıkların önü alınabilir ne de emniyet ve asayiş sağlanabilir. Herkesi kucaklayan bir adalet uygulması, fertlerin birbirleriyle kaynaşmasına vesile olur. Haksızlık ve adaletsizlik ise, huzursuzluğa sebep olur. Çünkü hiçbir kimse, hakkının bir başkası tarafından çiğnenmesinden memnun olmaz. Kuran-ı kerimde, adaletten yoksun olan kişi ile adil olan kimse, bir misalle şöyle mukayese edilmektedir: "Allah bir de şu temsili getiriyor; iki kişi var. Birisi dilsiz, hiçbir şey becermez, efendisine sadece bir yüktür. Ne tarafa gönderirse hiçbir işe yaramaz! Şimdi hiç bu zavallı ile, hakkı hakikati bilen, adaleti dile getirip gerçekleştiren, dosdoğru yol üzere ilerleyen bir insanla eşit tutulabilir mi?" (Nahl 76)
İslam'ın öngördüğü adalet, arzu ve menfaatlere bağlı olmayan bir adalettir. Öfke, kin ve nefret gibi duyguların burada yeri yoktur. Böyle bir adalet fikrine inanan müslümanlar; bir fert veya bir topluluğa düşman olsalar, kin ve nefret duysalar dahi; bu duyguları onları adaletsizliğe sevketmez. Allahü Teala, bu adaletin uygulanmasını bir sorumluluk olarak müminlere yüklemiştir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki:
"Ey iman edenler! Haktan yana olup vargücünüzle ve bütün işlerinizde adaleti gerçekleştirin ve adalet nümunesi şahitler olun! Bir topluluğa karşı, içinizde beslediğiniz kin ve öfke, sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Âdil davranın, takvaya en uygun hareket budur. Allah'a karşı gelmekten sakının! Çünkü Allah, yaptığınız herşeyden haberdardır." (Maide 
İnşaallah, gelecek hafta da "adalet"i şlemeye devam edeceğiz.
İslam’ın Âlemşümul Adaleti-3
Mehmet Can
20.10.2019 - 00:02
Yayınlanma
İki hafta önce işlemeye başladığımız "adalet" konusunu, bu hafta bitiriyoruz:
İslam'ın öngördüğü adalet, öylesine hassas bir ölçüdür ki; insanın kendi menfaatini ve yakınlarının çıkarlarını kollama duygusunu, başkalarından korkma ve insanlara acıma hissini devre dışı bırakır. Çünkü bir işe menfaat ve iltimas karıştığı zaman, haksızlık ve zulüm onu takip eder. Şahsî çıkarlar ve insanlar arasındaki ayrıcalık, adaletle çelişen bir durumdur. Bununla ilgili olarak Allahü Teala şöyle buyuruyor:
"Ey iman edenler! Haktan yana olup vargücünüzle ve bütün işlerinizde adaleti gerçekleştirin! Allah için şahitlik eden insanlar olun! Bu hükmünüz ve şahitliğiniz, isterse bizzat kendiniz, anne-babanız ve yakın akrabalarınız aleyhinde olsun. İsterse onlar zengin veya fakir bulunsun. Çünkü Allah, her ikisine de sizden daha yakındır. Onun için, sakın nefsinizin arzusuna uyarak adaletten ayrılmayın! Eğer dilinizi eğip bükerek hakkı olduğu gibi söylemekten çekinir veya büsbütün şahitlikten kaçarsanız, iyi bilin ki Allah, bütün yaptıklarınızdan haberdardır!" (Nisa 135)
Görüldüğü gibi ayet-i kerimede; kişinin bizzat kendi aleyhinde bile olsa adaletle şahitlik yapması emredilmektedir. Sonra insanın en yakını olan anne-babası aleyhinde bile olsa şahitlik yaparken adaletten asla vazgeçilmemesi emredilmektedir. Bu insanî inkılabı bütün din ve ideolojiler arasında sadece İslam dini başarmıştır.
Kuran-ı kerimin getirdiği adalet evrenseldir. Allahü Teala şöyle buyuruyor: "Allah adaleti, ihsanı, yakınlara muhtaç oldukları şeyleri vermeyi emreder. Hayasızlığı, çirkin işleri, zulüm ve tecavüzü yasaklar. Düşünüp tutasınız diye size öğüt verir." (Nahl 90) Dikkat edilirse; bu ayet-i kerimede evrensel ilkeler sıralanırken birinci olarak adalet zikredilmiştir. Çünkü adalet hakim olmadan diğer ilke ve faziletlerin tahakkuku zordur. Adalet olmadan, insan fıtratını lekeleyen ve onu insanlıktan uzaklaştıran günahları, çirkinlikleri, azgınlığı, zulmü yok etmek mümkün değildir. Ayrıca kendi içinde adaleti sağlayamayan kimselerin iyilik yapmaları, akrabalarına yardımcı olmaları, insanlara karşı adil davranmaları da pek düşünülemez.
"Allah, size emanetleri layık olan ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adalete uygun tarzda hüküm vermeyi emreder." (Nisa 58) mealindeki ayet-i kerime, daha açık bir ifade ile adaletin evrenselliğine işaret etmektedir. Bu ayet-i kerimede önemle üzerinde durulması gereken husus; "insanlar arasında" ifadesidir. Buna göre adalet ilkesi, bütün insanlar içindir.
Kureyş kabilesi, hırsızlık yapan Fatıma El-Mahzumiyye ismindeki soylu bir kadının elinin kesilmesini bir türlü hazmedemiyordu. Bu sebeple Resulullah sallallahü aleyhi ve sellemin nezdinde aracılık yapması için Üsame bin Zeyd hazretlerini görevlendirdiler. Bunun üzerine Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'a yemin ederim ki, Muhammed'in kızı Fatıma bile hırsızlık yapsaydı, kesinlikle onun da elini keserdim." (Müslim 1688)
Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellemin; yapılan bu teklifin hemen akabinde bütün insanlığı kapsayan böyle evrensel bir deklarasyonda bulunmaları, İslam dininin adalet ilkesine karşı ne kadar hassas ve duyarlı olduğunu göstermektedir.
Ancak adaletin tam olarak gerçekleşebilmesi için, insanın vicdanen eğitilmesi gerekir. Çünkü insanın; kibir, gurur, kıskançlık ve bencillik gibi birtakım olumsuz huyları vardır. İşte eğitilerek ıslah edilmeyen bir insan, bu kötü huylarıyla başbaşa bırakılırsa; kendi yaradılış gayesine ve toplumun aleyhine azgınlaşır; adaleti, hakkı ve hukuku tanımaz olur.
Öyle ise, insana maddî ve manevî sorumluluk yükleyen, kendi serbest iradesiyle uyacağı bir ölçü olmalıdır. Bu ölçü; kulunu her yönüyle kuşatan Allahü Teala tarafından gönderilen Kuran-ı kerim ve O'nun insanlara aşılamaya çalıştığı ahiret endişesi ve yaptıklarının hesabını verme korkusudur. Bu korku; insanı her türlü zulümden alıkoyar.
Yaradılanların en üstünü olan insan, çok şerefli bir şahsiyete sahiptir. Bu, onun değiştirilemez ve devredilemez hakkıdır. Bu hak, onun insan olmasına bağlıdır. Dolayısıyla İslam, hiçbir kişinin zelil görülmesini ve aşağılanmasını hoş karşılamadığı gibi, hiç kimseye de kendisini başkalarından üstün görme ve başkalarını alaya alma hakkını tanımaz.
İmân, En Büyük Nimettir!..
Mehmet Can
27.10.2019 - 00:02
Yayınlanma
İman, insanın yaratılma sebebidir. Yani insan, Allahü Tealaya inanmak, dinini öğrenmek ve bu bilgilere uygun olarak yaşamak için yaratılmıştır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Ben, cinleri ve insanları ancak ve ancak Bana kulluk etsinler diye yarattım!.." (Zariyat 56) Şayet insan, bu yaradılış gayesine uygun hareket ederse; ahirette ebedî saadete nail olacak ve cennete girecektir. Aksi takdirde -maazallah- cehenneme atılacak, ebedî şekavet ve bedbahtlığa maruz kalacaktır. Bu bakımdan iman; insan için ebedî saadeti kazanma vesilesi ve cennete girme anahtarıdır. İmansız olarak cennete girilemez. Bu cihetle insanın iman etmesi, imanının gereğini yapması ve bu imanını son nefesine kadar muhafaza etmesi; dünyadan da, dünyanın içindeki herşeyden de daha değerlidir.
Çevremizde -gördüğümüz ve göremediğimiz, bildiğimiz ve bilemediğimiz- nice nice mahlukat vardır. Yeryüzünde çeşit çeşit insanlar, irili ufaklı pek çok hayvan, renk renk çiçek, bitki ve ağaçlar görüyoruz. Gökyüzünde de ay, güneş ve sayısız yıldızlar yer alır. Bütün bunları ve bunların yaratılışındaki eşsiz sanat ve dengeyi gözümüzün önüne getirip düşünürsek, bunların asla kendiliğinden var olmadıklarını, bunları yoktan var eden kaadir-i mutlak bir yaratıcının olduğunu hemen anlarız.
Kainatta hiçbir şey kendiliğinden var olmuş değildir. Her şeyi yaratan bir yaratıcı vardır. Gözlerimizle O'nu görmesek de, evrenin bu eşsiz düzen ve ahengi bize O'nun varlığını ve birliğini apaçık göstermektedir. İşte bütün kainatı ve her şeyi yaratan bu yaratıcı "Allah"tır. Allahü Teala'ya inanmak imanın temeli, iman da dinin temelidir.
Allah'a inanmak ve O'na ibadet etmek olgusu, insanın yaradılışında yani doğasında bulunan beşerî bir ihtiyaçtır. Allahü Teala, insanın fıtratına, yani doğasına iman etme ihtiyacını koymuştur. Bu sebeple, sahih bir imana sahip olmayan insan, manen huzursuzdur. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Allah, kimi hidayete erdirmek isterse; onun kalbini İslam'a açar. Kimi de saptırmak isterse; onu da göğe doğru yükseliyormuş gibi kalbini daraltır, sıkar." (Enam 125)
İşte Allahü Teala'nın varlığının ve birliğinin delillerinden biri de bu inanma ihtiyacıdır. Çünkü Allah'ı inkara yeltenenler bile, başları sıkıştığı zaman otomatik olarak Allah'a yönelmek ve O'ndan yardım dilemek zorunda kalırlar. Bununla ilgili olarak Kur'an-ı Kerimde şöyle buyurulmaktadır: "Gemiye bindikleri zaman (batma korkusundan) ihlasla Allah'a yalvarırlar, fakat kendilerini karaya çıkarıp kurtardığımızda, hemen şirk koşarlar." (Ankebût 65)
Allahü Teala'ya iman; O'nun varlığına, birliğine, bütün kemal sıfatlarıyla muttasıf, bütün noksan sıfatlardan da münezzeh olduğuna inanmaktır. Allahü Teala'nın yüce Zatını kavramamız ise, mümkün değildir. Çünkü, insanın aklı ve duyguları, kayıtlı ve sınırlıdır. İnsan düşünürken ve tefekkür ederken, bu kayıtlar altında hareket eder ve kendisini bu kayıtlardan kurtaramaz. İnsan, birşeyi anlamaya çalıştığı zaman, önce kendi nefsine kıyas eder. Şayet orada birşey bulamazsa, diğer varlıklara kıyas eder. Orada da bir şey bulamazsa, olabilecek şeylere kıyas eder. Yani insanın anlama ve kıyas etme gücü, mahlukatla sınırlıdır. Herşeyi mahlukat kıstas ve ölçüleri içinde muhakeme eder. Allahü Teala ise, yaratandır, mahlukata yani yaratılanlara benzemesi asla düşünülemez.
Bunun içindir ki insan zihni, zaman ve mekandan münezzeh olan Allahü Teala'nın yüce Zatını idrak edemez. Allahü Teala'nın Zatı ile alakalı insanın aklına ve zihnine her ne geliyorsa, Allah celle celalüh ondan münezzeh ve uzaktır. Fakat Allah'ın eserlerine bakıp O'nun varlığını ve birliğini anlamak mümkündür.
Yumurta içindeki bir civcivin, yumurtanın dışındaki alemi idrak etmesi elbette düşünülemez. İnsan da, şu muazzam kainatı ve kainatın içindeki bütün alemleri yoktan var eden Allahü Teala'nın Zatını tanıma bakımından, yumurtanın içindeki civcivden farksızdır. Dolayısıyla insanın, Allahü Teala'nın Zatını kavrayabilmesi mümkün değildir. İnsan, sadece vahiyle gelen ve Peygamberimiz aleyhisselam tarafından bildirilen Allahü Teala'nın isim ve sıfatlarını öğrenip kavrayabilir. Zaten insandan istenen de budur. (Devamı haftaya)
Mü’min, imanının gereğini yapar
Mehmet Can
03.11.2019 - 00:01
Yayınlanma
Geçen hafta başladığımız "iman" konusuna devam ediyoruz: Hep içerde kaldığı için hiç ışık yüzü görmeyen bir insan, güneşli bir günde dışarıya çıkarılsa ve ona; bu dünyadaki herşeyi aydınlatan ışığın güneşten geldiği söylense, bu adam hemen kafasında güneşi tasavvur ve tarif etmeye başlar. Fakat güneşin onun tasavvur ettiği gibi olması mümkün değildir. Çünkü o, güneşi, gördüğü ve bildiği şeylere benzeterek tasavvur edecektir. Halbuki güneş, onun gördüğü şeylerden hiçbirine benzemez.
İşte insanoğlu, herşeyin yaratıcısı ve maliki olan Allahü Tealanın Zatını ne kadar düşünürse düşünsün, onun düşündüğü gibi olması mümkün değildir. Çünkü insanın bütün düşündükleri mahluk, yaratık ve sıradan şeylerdir. Allahü Teala ise, herşeyin yaratıcısı olup, yarattığı şeylere benzemekten münezzehtir.
İslam dini diyor ki, Allahü Tealanın sıfat ve isimlerini bilebilir ve eserlerini düşünebilirsin. Fakat O'nun yüce Zatının mahiyetini anlamaktan acizsin. Çünkü sana, O'nun yüce Zatının mahiyetini anlayacak bir kabiliyet ve yetki verilmemiştir. (Konu ile alakalı daha geniş bilgi için: "İslam Akaidi, Müslüman Neye Nasıl İnanır", isimli kitabımızda mevcuttur!)
Mü'min, imanının gereğini yapmakla mükelleftir. Bu da; inandığı ve teslim olduğu Allahü Tealanın bütün emirlerini yerine getirmek ve yasak ettiklerinin tamamından da uzak durmaktır. İslamî emirler de yasaklar da hem çok, hem de çok teferruatlıdır. Bundan dolayı İslam alimleri; bizzat anlatarak ve ciltler dolusu kitaplar yazarak müslümanları bu konuda aydınlatmaya ve bilgilendirmeye çalışmışlardır. Bu ilmin adı fıkıhtır.
Fıkıh terimi; kişinin hak ve sorumluluklarını bilmesi, şeklinde tarif edilir. Fıkıh, aynı zamanda İslam hukukunun ismidir. İtikad ve ahlak dışındaki tatbikî İslamî bilgiler fıkıh alanına girer. Müslümanın hayata bakış açısını, yaşam tarzını ve günlük programını hem belirleyen hem de düzenleyen ilim, fıkıhtır. Fıkıh her zaman ve mekanda İslamı canlı ve yaşanabilir kılma bilgi ve melekesidir.
Bu bilgileri öğrenmeden din yaşanmaz. Çünkü nelerin haram ve yasak olduğunu bilmeyen kişi, onlardan nasıl uzak duracak? Mesela faizi ve çeşitlerini bilmeyen bir kimse, kolaylıkla faize bulaşabilir. Nelerin emredildiğinden haberi olmayan bir kişi, onları nasıl yapacak? Bir de şu var ki kişi, emredilen şeylerin yapılışı ile alakalı tam bir bilgiye sahip değil ise, bunları doğru ve sıhhatli bir şekilde nasıl ifa edecek. Mesela namaz fıkhını bilmeyen bir kimse, doğru bir şekilde nasıl namaz kılacak? Aynı şekilde nikah bilgisi olmayan bir kimse, nasıl doğru bir şekilde evlenecek veya nikah kıyacak?
Binaenaleyh kulaktan dolma, sığ ve yüzeysel bilgilerle din yaşanamaz. Bu iş için zaman ayırmak ve çalışmak lazım. Hakikî alimlerden dinin -en azıdan kişiye lazım olan kısmını- öğrenmek farz ve kaçınılmazdır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Eğer bilmiyorsanız, ilim sahiplerine sorun!" (Enbiya 7)
"Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?" (Zümer 9)
Hadis-i şeriflerde de şöyle buyuruluyor:
"Allah, kimin iyiliğini murad ederse, onu dinde fakîh (bilgili) kılar." (Buharî)
"Fıkhı bilmeden ibadet eden, gece karanlıkta bina yapıp, gündüz yıkana benzer." (Deylemî)
Allahü Tealaya iman etmenin sayısız faydaları vardır, birkaçı şöyledir: a) Allahü Tealaya iman eden kişi, güzel ahlaklı olur. Bu sebeple de herkesten saygı görür ve huzurlu bir hayat yaşar. b) Allahü Tealaya iman eden kişi, kimsenin görmediği yerlerde bile günah ve yasaklardan sakınır ve bu şekilde başı belaya girmez. c) Allahü Tealaya iman eden kişi, mütevazı olur. Bilindiği gibi, tartışma ve kavgaların temel sebebi kibir ve bencilliktir. d) Allahü Tealaya iman eden kişi, tevekkül sahibi olduğu için bela ve musibetlere karşı dayanıklı olur ve çabuk sarsılmaz, hele hele intiharı, hiç düşünmez. e) Allahü Tealaya iman eden kişi, ölümden fazla korkmaz, çünkü cennetin kendisini beklediğine inanır. f) Allahü Tealaya iman eden kişi, sağlıklı olur.
Nübüvvetin Aklî Delilleri-1
Mehmet Can
10.11.2019 - 00:01
Yayınlanma
Hiç şüphe yok ki, iman esaslarından biri de, Allahü Teala'nın gönderdiği bütün peygamberlere inanmaktır. Peygamberlerin ilki babamız Hazret-i Adem, sonu ve serdarı ise, Sevgili Peygamberimiz Hazret-i Muhammed Mustafa sallallahü aleyhi ve sellemdir.
Her insanın, Hazret-i Muhammed'in, Allahü Teala'nın son peygamberi olduğuna inanması farzdır. Böyle inanmayan kimse, mümin sayılmaz. Hazret-i Muhammed'in, Allahü Teala'nın son peygamberi olduğuna dair sayısız mucize ve deliller mevcuttur. -Anlayan için- O'nun mübarek hayatının her bir karesi, peygamberliğinin ayrı bir delilidir. Ayrıca İslam alimleri, "isbat'ün-nübüvve", "şevahid'ün-nübüvve" ve "delail'ün-nübüvve" gibi isimler altında bu konuya dair birçok eser yazmışlardır. Bu delilleri anlamak, müminin imanını kuvvetlendirirken, birçok insaflı gayr-ı müslimin de Müslüman olmasına sebep olacak güçtedir. Şimdi O'nun hakkaniyetini güneş gibi gösteren aklî delillerden sadece bir kısmını beraber hatırlamaya çalışalım:
1- Sevgili Peygamberimizin; parasız, arkadaşsız ve her bakımdan desteksiz bir şekilde tek başına başladığı Allahü Teala'nın dinini tebliğ işinde;-en yakın akrabalarının dahi kendisine düşmanlık etmelerine hiç aldırmadan- mübarek yoluna devam etmesi. Davasından vazgeçmesi durumunda, dünyanın bütün nimetlerinin kendisine vaad edildiği bir ortamda, mübarek hayatının çoğunu yokluk, sıkıntı ve tehlikeler içerisinde geçirmeyi tercih etmesi.
2- Çocukluk devresinde, yakınlarının kendisinde gördükleri ve bir çocuktan asla beklenmeyen; olgunluk, ölçülü davranış tarzı, asalet, edep ve haya gibi üstün vasıflar. Gençliğinde feraset sahiplerinin kendisinde sezdikleri yüksek manalar.
3- Peygamberliğinden önceki devrede dahi daima zulme ve haksızlığa karşı çıkması ve "Hilf'ul-fudul" gibi haksızlığa uğrayanları koruma cemiyetine girip mazlum ve mağdurların yanında yer alması. Dul, yetim, fakir ve yoksullara sahip çıkması.
4- Son derece bozuk bir çevrede yetişmesine rağmen, peygamberliğinden önceki hayatında da iffet, namus ve hayasına toz kondurmaması. İki defa düğüne giderken yolda uyuyakalıp gitmemesi.
5- Peygamberlik öncesi dönemde dahi bir defa olsun yalan söylememesi, hıyanet etmemesi ve sözünden dönmemesi. Bu mevzuda, düşmanları dahil, hiç kimsenin olumsuz hiçbir örnek gösterememesi. En azılı düşmanlarının bile kendisine "Muhammed'ül-emin" demesi.
6- Kabe tamiratında Hacer-i Esved'i yerine koyma şerefi uğrunda kabileler arasında çıkan anlaşmazlıkta, yüksek asaleti sebebiyle hakem tayin edilmesi ve mukaddes taşı yere serdiği ridasının üzerine koyup birer ucundan kabile reislerine tutturarak kendi eliyle yerine koyması ve bu önemli problemi böyle basitçe halletmesi.
7- Ümmî olması yani okuma-yazma bilmemesi. Bütün hayatı boyunca kimseden birşey öğrenmediği çok iyi bilinmesine rağmen; birdenbire edîp ve belîğ kimselere meydan okuyan Kuran-ı kerim gibi her yönüyle mucize ve çağlarüstü bir kitapla ortaya çıkması.
8- Kendisine iman etmeyen inatçı kafirlerin; "Muhammed doğru söylüyor, fakat peygamberlik neden eşraftan falana, falana verilmedi de, bir yetime verildi" şeklindeki çocukça bir mazeretten başka hiçbir sebep gösterememeleri.
9- Müşriklerin, kendisini zor durumda bırakmak için açığını arama, yanlışını bulma konusunda çaresiz kalmaları. Bilindiği gibi düşmanları, bir açığını veya -haşa sümme haşa- hilaf-ı vaki bir sözünü bulsalardı, zaman geçirmeden bunu bütün dünyaya ilan ederlerdi.
10- En tehlikeli düşmanlarının bile zamanla birer birer yola gelip kendisine iman etmeleri ve uğrunda her an canlarını feda etmeye hazır hale gelmeleri. Dördüncü halife Hazret-i Ömer'in nasıl Müslüman olduğu konusuna bakılabilir.
11- Davasından en ufak bir taviz vermemesi. Allahü Teala'nın dinini yayma uğrunda, ardı arkası kesilmeyen her çeşit sıkıntı, meşakkat ve ölüm tehditlerine sabretmesi ve hiçbir tehlikeye aldırmadan İslam dinini tebliğe devam etmesi. Bir insanın tek başına, her an ayrı bir ölüm tehdidi karşısında sabredip direnmesi; hele hele ruhunu, kalbini ve şahsiyetini örseleyici, alaya alınma ve hakaretlere maruz kalma gibi hadiseler karşısında bile davasından vazgeçmemesi ve asla ümitsizliğe kapılmaması, O'nun doğruluğunun şaşmaz bir delilidir. (İnşaallahü Teala, gelecek hafta da nübüvvetin aklî delillerini işlemeğe devam edeceğiz…
Nübüvvetin Aklî Delilleri-2
Mehmet Can
17.11.2019 - 00:02
Yayınlanma
(Geçen hafta başladığımız; "nübüvvetin aklî delilleri" konusuna, kaldığımız yerden devam ediyoruz:)
12- Efendimiz aleyhisselamın hayatı boyunca şahsiyetinde hiçbir değişmenin yaşanmaması. Bilindiği gibi Mekke'nin fethinden sonraki dönemde, tam manasıyla duruma hakim ve birçok imkana sahip olduğu halde, hiçbir dünyalığa iltifat etmemiş ve hep tercihini ahiretten yana yapmıştır. Evet çeşitli muvaffakıyetler, zaferler, malî imkanlar ve makamlar elde ettikten sonra kişiliğinde hiçbir değişmenin yaşanmaması; onun yüksek asaletini, yüce ahlakını ve doğruluk derecesini gösterir. O, en büyük zaferler ve fetihlerden sonra bile tevazusundan hiçbir şey kaybetmedi, vazifesini başladığı tevazusuyla bitirdi.
13- Davasının, yerel, bölgesel veya bir millete mahsus olmayıp, bütün insanlığı ve bütün çağları kuşatacak şekilde evrensel, şümullu ve umumî olması.
14- Mübarek bedeni iyice yoruluncaya kadar, Rabbine ibadet etmesi. Devamlı bir şekilde bir kul olarak hareket etmesi ve her fırsatta Allahü Tealaya kulluk etmekle iftihar etmesi. Hep, -kendisini değil- Rabbini ön plana çıkarması.
15- En büyük mucizesi olan Kuran-ı kerimde, bazı davranışlarının hafifçe eleştirilmiş olması. (Abese suresinin baş tarafına bakılabilir.)
16- Bir insan olarak, başkalarının duymasını istemediği şeylerin Kuran-ı kerimde yer alması. (Ahzab suresi 37. ayet-i kerimeye bakılabilir.)
17- Kendisini canlarından çok seven ve uğrunda her zaman ölmeye hazır olan eshabına karşı sultanlar gibi değil, arkadaş gibi davranması.
18- Bütün hayatı boyunca dengeli bir şekilde hareket etmesi ve hikmetle konuşması, hayatının hiçbir anında hoş olmayan bir davranışta bulunmaması, yanlış bir söz söylememesi ve kimsenin kalbini kırmaması.
19- Mektep ve medresinin bulunmadığı, üniversite kelimesinin duyulmadığı bir ortamda yetiştiği; pedagoji eğitimi görmediği, siyasî ve iktisadî ilimler okumadığı, felsefe-psikoloji-sosyoloji gibi ilimlerlerle hiçbir tanışıklığı olmadığı, hele hele okuma-yazma bilmediği halde; hayatın her alanında o konunun en iyi mütehassısı gibi; şaşmaz, eskimez ve pörsümez evrensel sözler söylemiş olması, her geçen gün ilim ve teknoloji ilerledikçe kıymetleri daha iyi anlaşılan ve iki cihan saadetini garantileyen prensipler getirmiş olması.
20- Diğer peygamberler hep yeni peygamberlerin gelişlerini müjdelerken; kendisinin son peygamber olduğunu söylemesi ve 1400 seneden fazla zaman geçmesine rağmen kendisinden sonra bir peygamber gelmemesi.
21- Tahrif edilmiş Tevrat ve İncil'de bile, O'nun peygamber olduğuna dair işaretler bulunması. Bu işaretlerden üç tanesi şöyledir: "Onlar için, kardeşleri arasından, senin gibi bir peygamber çıkaracağım ve sözlerimi O'nun ağzına koyacağım." (Kitab-ı Mukaddes, Tesniye Babı, ayet: 18) İsa aleyhisselam: "Ben gidiyorum ki zamanın Efendisi [Hazret-i Muhammed] gelsin" diyor. (Yuhanna 16/8) "Gerçekten Musa şöyle demiştir: Rab, size kardeşleriniz arasından benim gibi bir peygamber çıkaracak. Her ne söylerse, O'nu dinleyeceksiniz ve bütün peygamberler, İsmail ve sıra ile gelenler, hep söylenen bu günleri ilan ettiler." (Kitab-ı Mukaddes, Resullerin İşleri, Bab 3, Ayet: 22)
22- Davasına kırk yaşından sonra başlaması. Büyük idealleri olan bir insanın, düşünce ve davasına taraftar toplamaktan uzak kalması düşünülemez. Bunun için Efendimiz aleyhisselamın davasını tebliğe 40 yaşında başlamış olması, tebliğ ettiği dinin kendi düşüncesi değil, Allahü Tealanın emri olduğunu gösterir.
23- Eşsiz güzellikte bir ahlaka sahip olması. Üstün ahlaka sahip olmanın en önde gelen şartlarından birincisi eğitimdir. Evet güzel ahlak kendine has ortamda beslenir ve yerleşir. Peki Peygamber Efendimizin peygamberliğinden önceki ve sonraki devrelerine bakalım: En güzel ahlakı O'na kim telkin etmiş ve bu mükemmel terbiye ile kim O'nu yetiştirmiştir? Bunun cevabını bizzat kendisi veriyor: "Beni, Rabbim terbiye etti ve ne güzel terbiye ettti!" (El-Cami'us-sagîr 310)
24- Bütün büyük şahsiyetlerin hayatlarını inceden inceye araştıran tarafsız ilim adamlarının ulaştığı sonuç şudur: Her zaman ve her mekandaki her insana her yönden fazilet modeli olabilecek tek şahsiyet Hazret-i Muhammed sallallahü aleyhi ve sellemdir. (Devamı haftaya)
Nübüvvetin Aklî Delilleri-3
Mehmet Can
26.11.2019 - 00:02
Yayınlanma
(İki hafta önce başladığımız; "nübüvvetin aklî delilleri" konusuna, kaldığımız yerden devam ediyoruz:)
25- İnsana layık olduğu değeri O'nun getirdiği din vermiştir. "İnsan hakları" kavramı O'nunla beraber düşünülmeye ve konuşulmaya başlamıştır. O'nun "Veda hutbesi" tarihteki en eski ve en güzel insan hakları belgesidir.
26- İlahî koruma altında olması. Kılıçların başında döndüğü, üzerine orduların sevkedildiği ve etrafında ölümün her an kol gezdiği bir zamanda; "Allah, seni insanlardan korur" (Maide 67) fermanıyla hayatının garanti altında olduğunu söylemesi. Yine müşrikler tarafından öldürülmek üzere takip edildiği ve ayak uçlarına kadar yaklaşıldığı bir zamanda, arkadaşına; "üzülme! Allah, bizimle beraberdir," (Tevbe 40) diyebilmesi. Aynı şekilde düşmanları, kendisini boğmaya çalışırken, en ufak bir taviz vermeden vazifesine devam etmesi.
27- Dininin temel kitabı olan kuran-ı kerimin, Allah'ın koruması altında olduğunu söylemesi. Hicr suresi 9. ayet-i kerimesinde: "Şüphesiz o zikri (Kuran'ı) Biz indirdik! O'nun koruyucusu da elbette Biziz," buyuruluyor. Bugün inişinin üzerinden bindörtyüz seneden fazla zaman geçtiği halde Kuran-ı kerimin tek bir noktasının bile değişmemesi.
28- İlim adamları ve bilge kişilerin; O'nun üstün ahlak ve yüksek şahsiyetinin eşsiz olduğunu, ne kendisinden önce ne de sonra bu kadar yüksek meziyet ve faziletlerin hiçbir insanda toplanmadığı, dolayısıyla O'nun tarihin kaydettiği en yüksek şahsiyet olduğu konusunda hemfikir olmaları.
29- Âlimlerin ittifakıyla; Allahü Tealanın, yalancı birinin şahsında bu kadar fazilet ve meziyeti biraraya getirmesinin, dinini diğer dinlere üstün kılmasının imkansız olması.
30- O'nun; ilimden, irfandan, hikmetten hiç mi hiç anlamayan bedevî ve cahil bir kavme çok kısa bir zamanda ilmi, hikmeti ve hukuku öğretmesi; onları dinen ve ahlaken peygamberlerden sonra en kaliteli insanlar olacak şekilde yetiştirmesi.
31- O'nun getirmiş olduğu İslam dinini öğrenmiş ve gerçekten iman etmiş hiçbir kimsenin saf değiştirip kafir olmaması. Buna karşı müslümanların bugünkü zayıflık ve çaresizliklerine rağmen gayr-ı müslimlerden dünyanın bütün sistemlerini, ideolojilerini ve dinlerini iyice araştırmış sayısız ilim, fikir ve dinadamının İslam'ı seçmeye devam etmeleri. Bugün yeryüzünde iki milyara yakın insanın O'nun getirdiği yüce İslam dini ile şereflenmiş olması ve bu sayının her gün artmaya devam etmesi.
32- Dünya çapında meşhur olmuş gayr-ı müslim ilim, fikir ve düşünce adamlarının O'nun hakkında insaflı itiraflarda bulunması. Ebu Süfyan'dan O'nun birkaç özelliğini öğrenen tarihteki meşhur Herakliyus: "Eğer, senin söylediklerin gerçekse, O peygamberdir! Ben O'nun çıkacağını biliyordum. Ancak sizin aranızdan çıkacağını zannetmiyordum. Eğer, O'na kavuşabileceğimden emin olsam karşılaşmayı çok isterdim. Yanında olsaydım, ayaklarına su dökerdim. O'nun hakimiyeti, ayaklarımın altında olan şu diyarlara kadar uzanacaktır," dedi. Ünlü tarihçi Bernard Shaw da şöyle diyor: "Problemlerin üst üste yığıldığı asrımızda bütün müşkilleri bir kahve içme rahatlığı içinde çözen Hazret-i Muhammed'e beşer ne kadar muhtaçtır.
33- O'nun getirdiği yüce İslam dininin, yemek yeme adabından devletbaşkanlığı kurumuna kadar hayatın her alanıyla ilgili şaşmaz kanunlar getirmesi.
34- Müctehid imamlar, İmam-ı Gazali, Fahrettin Razi ve benzeri onbinlerce büyük şahsiyetin sırf O'nun Getirdiği Kur'an-ı kerim ve söylediği hadis-i şeriflerle beslenerek dünya çapında büyük ilim adamı olmaları.
35- O'nun, peygamberlik iddiasında yalnız olmaması. Evet O'ndan önceki zamanlarda da birçok peygamber gelmiş ve kendisi, hepsini tasdik edip ümmetinden de onlara iman etmelerini emretmiştir.
Hazret-i Muhammed sallallahü aleyhi ve sellem, Allahü Tealanın son Peygamberi olduğu için; getirdiği İslam dini, bu dinin kitabı olan Kuran-ı kerim ve İslam alimlerinin Kuran-ı kerim ve hadis-i şeriflere dayanarak geliştirdikleri hayat prensiplerinin tamamı yüzde yüz doğrudur ve her insanın bunlara uyması kendi menfaatinedir.
Dünya neye sahipse, O'nun vergisidir hep/Medyûn O'na cem'iyyeti, medyûn O'na ferdi/Medyûndur O ma'sûma bütün bir beşeriyyet/Ya Rab, bizi mahşerde bu ikrar ile haşret.....
Elfaz-ı Küfür (dinden çıkaran sözler!..)
Mehmet Can
05.01.2020 - 00:01
Yayınlanma
İman ve küfür birbirine taban tabana zıt iki kavramdır. İman; inanmak, kabul etmek, tasdik etmek ve boyun eğmek manasına gelir. Küfür ise; inkar etmek, kabul etmemek, tanımamak ve isyan etmek anlamına gelir. Kişi, manasına inanarak "kelime-i şehadet"i söylerse mümin olur. Yine kişi, bilerek ve kasden küfrü gerektirecek; bir inanç, söz veya hareketle de kafir olup dinden çıkar ve mürted olur. Fakat bilmeyerek veya yanlışlıkla küfrü gerektirecek inanç, söz veya hareketi olan kimse dinden çıkmaz. Yine küfrü gerektiren şeylerin -üzerinde karar kılmadan- sadece insanın içinden geçmesi de küfür değildir. Bu, şeytanın aldatması ve vesvesesidir, üzerinde durulmamalıdır.
İnsanı dinden çıkaran inanışlar çoktur. Bir kısmı şunlardır:
İnanılacak şeylerden birini inkar etmek veya varlığında tereddüt etmek.
Dinî emir veya yasakları reddetmek veya hafife almak.
Dinen haram olan bir şeyi helal, helal olan bir şeyi haram saymak.
Allah'ın rahmetinden ümit kesmek.
Allah'ın azabından emin olmak.
"Hubb-i fillal ve buğd-i fillah" üzere bulunmamak. Yani -haşa sümme haşa- Allahü Tealanın sevdiğinden nefret etmek veya nefret ettiğini sevmek.
Gaybdan haber verdiğini iddia eden kahinin sözlerine inanıp tasdik etmek.
İnsanı dinden çıkaran sözler de çoktur. Bazıları şunlardır:
Âyet-i kerime ve hadis-i şerifleri; bilinen ve bildirilen zahirî manalarını red ederek batinî manalarla açıklamak.
Bir ayet-i kerimeyi veya mütevatir olan bir hadis-i şerifi inkar etmek.
Peygamberlere, mukaddesata hakaret etmek veya onları hafife alıcı sözler sarfetmek.
Meleklere düşmanlık edip dil uzatmak.
İslam alimleriyle alay edip dalga geçmek.
Mümin olan bir kimsenin kafir olduğunu iddia etmek.
Fıkıh, tefsir, hadis, akaid gibi İslamî ilimlerle alay etmek.
Dinle, mukaddesatla alay etmek, hakaret etmek veya sövmek.
Namaz, oruç, hac ve zekat gibi ibadetleri beğenmediğini söylemek.
Haram olan bir işe başlarken -dalga geçercesine- Besmele çekmek.
Dinin yücelttiği birşeyi hafife almak, değersiz gördüğü bir şeyi de yüceltmek.
İnsanı dinden çıkaran davranışlar da çoktur. Bir kısmı şunlardır:
Abdestsiz namaz kılmak.
Kıbleden başka bir yere yönelerek namaz kılmak.
Kuran-ı kerimi necaset içine atmak, hakaret etmek, hafife almak.
Cami ve ezan gibi mukaddesatla dalga geçmek.
Gayr-i Müslimlerin ibadetlerine katılmak.
Haç, zünnar ve benzeri gayr-i Müslimlerin dini alametlerini taşımak.
Küfre rıza göstermek.
Kafire hürmet etmek.
Allah'tan başkasına secde etmek.
Dinden çıkan bir insanın, yaptığı bütün hayır ve hasenat boşa gider, hanımı boş olur ve tevbe etmeden ölürse yıkanmaz, kefenlenmez ve Müslüman mezarlığına defnedilmez. Ayrıca Müslüman akrabaları ona varis olamaz. Bunun için Müslüman; imanına zarar verecek inanç, söz ve hareketlerden titizlikle uzak durmalıdır.
Dinden çıkan kişi, şayet tevbe eder ve "kelime-i şehadet"i getirerek tekrar Müslüman olursa; Şafiî Mezhebine göre amelleri geri gelir ve daha önce yaptığı haccı da iade etmez. Aynı şekilde-iddet bitmeden İslam'a döndü ise- hanımı da geri gelir ve yeni bir nikah kıyması gerekmez. Ancak Hanefi mezhebine göre böyle bir kimsenin; yeni bir nikah akdi ve yeni bir hac yapması gerekir.
Prensip olarak, kıblemize yönelip namaz kılan hiç kimseyi tekfir etmemek gerekir. Çünkü tekfir edilen kişi şayet kafir değilse, tekfir eden kişi, kafir olur. Ancak bilerek ve kasten küfrü gerektiren inanç, söz veya hareketi olan kişi, dinden çıktığını bilmeli ve hemen tevbe edip Müslüman olmalıdır.
İnsan, şayet itikadı konulardan birinde bir problemle karşılaşırsa, hiç vakit geçirmeden bir alime danışıp doğrusunu öğrenmelidir. Âlimi buluncaya kadar da: "Allahü Teala katında doğrusu ne ise öyle inanıyorum," demelidir. Bir kişi, şayet imanî bir konuda şüpheye düşer ve doğrusunu sorup öğrenmeden beklerse, imanı tehlikeye girer. Ancak "Allah'a ve inanılması gerekli olan şeylerin tamamına inandım" derse, icmalî olarak iman etmiş olur.
Müminin Pâk Elbisesi: TAKVÂ-1
Mehmet Can
12.01.2020 - 00:02
Yayınlanma
Takva, lügatte; sakınmak, korunmak ve korkmak gibi manalara gelir. Dinde ise takva ki-şinin; Allah korkusu sebebiyle günahlardan yani; dinen haram olan şeyleri yapmaktan kendini koruması ve böyle şeylerden uzak durması, demektir. Muttaki ise, takva üzere yaşayan; yani hiçbir şekilde büyük günah işlemeyan ve dahi küçük günahlara devam etmeyen mümin, demektir.
Takvada ilk akla gelen şey, günahları yani haramları terk etmektir. Haram; Dinimizin kesin olarak terkedilmesini istediği davranışlardır. Haramlar; -dinen olduğu gibi aklen de- çirkin, yüz kızartıcı ve yakışıksız şeylerdir: Mesela içki, kumar, faiz, hırsızlık, zina, zulüm, aldatma, yalancı şahitlik, gıybet, iftira ve benzeri şeyler dinen haram, aklen de çirkindirler.
Dinimiz, insan için dünya ve ahiret saadetini ister. Dolayısyla haramları terketmek, hem dünyada hem de ahirette insanın yararınadır. İnsanın fayda görebileceği bir haram yoktur. Bunun için haramların tamamı zararlı olan şeylerdir. Faydalı olduğu halde yasaklanan birşey de yoktur. Bir de şu var ki: Yüce Dinimiz, zararı faydasından çok olan şeyleri de haram kılmıştır.
Dinimiz; insanın haramdan uzak durmasına çok önem verdiği için bu konuda bazı tedbirler vazetmiştir. Mesela; fuhuşu önlemek için; harama bakmayı, dokunmayı, füzuli konuşmayı, kötü düşünceyi, kötü ortamı, kötü arkadaşlığı ve halveti yani karşı cinsle yalnız kalmayı yasaklamıştır. Böylece harama götüren vasıtaları da yasaklayarak, harama giden yolu tıkamıştır.
Ancak Dinimiz birşeyi yasaklarken, -insanları çaresiz bırakmamış- haram kıldığı şeylerin alternatiflerini de göstermiştir. Mesela; faiz yerine helal kazancı; zina yerine evliliği; içki yerine diğer temiz içecekleri helal ve serbest bırakmıştır.
Haramın terkinde sevab vardır ve devamı durumunda insanı takva mertebesine çıkarır. Çünkü haramın terk edilmesi farzdır. Bir farzı işlemek, çok sünnet işlemekten daha sevabdır. Bir haramı terk eden kimse; bir farz işlemiş gibi sevab alır. Böylelikle haramları terk eden bir insan; sevap kazanmak niyetiyle terk ettiği günahlar sayısınca farz yapmış gibi sevabı alır! Ne büyük nimet...
Kişi, yasaklardan kaçındığı müddetçe imanın gereğini yapmış; Allahü Tealaya itaat etmiş, O'na kul olmayı kabul etmiş, kendini kötülüklerden arındırmış ve şeytanın yolundan gitmediğini göstermiştir.
Haramlardan uzak durmak, insanları çirkinliklerden ve aşağılık şeylerden korur. Haramları terketme şuuru; kişinin şeref ve namusunu koruyan, nefsini temizleyen ve imanını olgunlaştıran çok güzel bir vesiledir.
Haram işlenmesi halinde, kalblerin kararıp paslanması, imanın zayıflaması, huzur ve neşenin gitmesi, itibarın zedelenmesi, ibadetten zevk alma duygusunun yok olması gibi zarar ve kayıpların yanında, ahirette de çetin bir azaba düçar olma riskini ve tehlikesini barındırır. Dolayısıyla akıllı insan haramlardan uzak durur…
Haram olan birşeyi işlerken, haram olduğunu kabul etmek gerekir. Çünkü haramlığı kesin olan bir şeyi helal kabul etmek, -maazallah- insanı dinden çıkarır. Bunu içindir ki, mümin öyle kolay kolay ve bile bile hiçbir günahı işleyemez. İşlese bile, bunun çirkin birşey olduğunu; kalbiyle kabul, dili ile de itiraf eder. Âyet-i kerimede buyuruldu ki:
"Muhakkak ki; takva sahibi kimselere; (günah işleme konusunda) şeytandan, bir vesvese ilişince; hemen (Allahü Tealayı) hatırlarlar (ve bu konudaki gerçeği) görüp, (günah işlemekten derhal yüz çevirirler.)" (Araf 201)
Takva sahibi bir mümin şayet; şeytana mağlup olup da günaha girerse, hemen tevbe istiğfar eder ve o günahtan sonra bir iyilik yapar. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Onlar, bir kötülük yaptıkları veya kendilerine zulmettikleri zaman, Allah'ı hatırlayıp günahlarından dolayı hemen tevbe ve istiğfar ederler. Zaten günahları Allah'tan başka kim bağışlayabilir ki! Bir de onlar işledikleri günahta bile bile ısrar etmezler." (Âl-i İmran 135)
"Hasenat (iyilikler), seyyiatı (kötülükleri) giderir." (Hud 114)
Hadis-i şerifte de şöyle buyuruluyor: "Kötülüğün ardından hemen bir iyilik yap ki onu silsin!" (Tirmizî, Bir, 55) (Devamı haftaya…)
twitter.com/mehmedcanhoca
.Müminin Pâk Elbisesi: TAKVÂ-2
Mehmet Can
19.01.2020 - 00:01
Yayınlanma
"Takva" yani haramlardan uzak durmak, insanları çirkinliklerden ve aşağılık şeylerden korur. Haramları terk etme şuuru; kişinin şeref ve haysiyetini koruyan, nefsini temizleyen ve imanını olgunlaştıran çok güzel bir vesiledir. Günahları terk etmek aynı zamanda akıl sağlığına da çok faydalıdır. Hikmet ehli buyurdu ki: "Günah, akla zarar verir. Çünkü akıl; bir nurdur, günah ise, bu nuru söndürür."
Ebu Zer Hazretlerinin rivayet ettiği bir hadisi şerif meali:
"- Ya Resulellah! Bana tavsiyede bulun(ur musun?)
- Sana Allah'ın takvasını (korkusunu) tavsiye ederim, çünkü o her işinin başıdır. (Senin için en önemli şeydir.)
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın):
- Çok Kuran-ı kerim oku ve Allah'ı çok zikret (an!) Çünkü bu, senin için göklerde nurdur ve yerde nurdur (ışıktır.)
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Cihadı asla terk etme! Çünkü bu, ümmetimin ruhbanlığıdır (Allahü Tealanın rızasını kazanma vesilesidir.)
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Çok gülme; çünkü çok gülmek kalbi öldürür ve yüzdeki nuru giderir.
Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Hayırlı söz hariç, susmaya devam et! Çünkü bu, şeytanı senden uzaklaştırır, dinini yaşama konusunda sana yardımcı olur.
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Her zaman (dünyevî imkanlar bakımından) kendinden aşağıda olanlara bak! Kendinden yukarıda olanlara bakma! Çünkü bu, sahip olduğun Allah'ın nimetlerini küçümsememen için daha uygundur.
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Fakirleri sev ve onlarla otur-kalk, (onlarla arkadaşlık yap!)
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Acı da olsa her zaman hakkı söyle!
Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Seninle ilişkilerini kesseler de, sıla-i rahim yap. (Akrabalık haklarına riayet et!)
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- Allah rızası için yaptığın işlerde, kimsenin kınamasından (tenkidinden, azarlamasından) korkma!
- Ya Resulellah! Bana tavsiyeni artır(ır mısın?)
- (Bencil olma:) Kendin için sevdiğin (istediğin) şeyleri, insanlar için de sev (iste!)
- Sonra da mübarek elleriyle göğsüme vurarak şöyle buyurdu:
- Ya Eba Zer! Tedbir almak gibi akıl, haramlardan sakınmak gibi vera ve güzel ahlak gibi şeref yoktur." (Kenzu'l-Ummal 44158)
Hazret-i Ömer radıyallahü anh buyurdu ki: "Kim güzel bir iş yapar ve Allah'a onunla gelirse, yaptığının on katıyla mükafatlandırılır. Kim de bir kötülükle gelirse, sadece o kötülüğe denk bir ceza görür ve hiç kimseye haksızlık edilmez." (Enam 160) ayet-i kerimesi, sizi gevşekliği sevk etmesin. Çünkü işlenen her günah, on tane kötülüğe sebep olur, şöyle ki: 1) Günah işleyen kişi, Rabbini kızdırmış olur. 2) İblis-i laini sevindirmiş olur. 3) Cennetten uzaklaşmış olur. 4) Cehenneme yaklaşmış olur. 5) En sevdiğ şey olan nefsine zarar vermiş olur. 6) Temiz olan nefsini kirletmiş olur. 7) Hafaza meleklerini rahatsız etmiş olur. Efendimiz aleyhisselamı kabr-ı şeriflerinde üzmüş olur. 9) Gökleri, yeri ve bütün yaratılanları kendi günahına şahit yapmış olur. 10) Bütün insanlara ihanet etmiş ve Âlemlerin Rabbine isyan etmiş olur."
Haris El-Muhasibî hazretleri diyor ki: "Allahü Tealanın, sahipleri için cennet hazırladığı takva; şirk ve daha aşağı olan bütün haramlardan sakınmak ve hiçbir farzı zayi etmemektir."
Mübarek yine buyurdu ki: "Bütün nasihatçiler, sözbirliği ile diyorlar ki: Kişinin dünya ve ahiret saadeti, "takva"ya bağlıdır. Takvanın alameti de; Allahü Tealanın haram ettiği şeylerden uzak durmak, emirlerini yerine getirmek, çizdiği sınırın dışına çıkmamak ve kalbi bütün kötülüklerden temiz tutmaktır. Yine sözbirliği ile diyorlar ki: Dinin berbat edilmesi de, Allahü Tealaya karşı cüretli olmaktır. Bunun alameti de; helal-harama dikkat etmemek, Allahü Tealanın çizdiği sınırı zorlamak ve haramda ısrar etmektir!.." (Devamı haftaya)
Müminin Pâk Elbisesi: TAKVÂ-3
Mehmet Can
26.01.2020 - 00:01
Yayınlanma
Müttakiler yani "takva" sahibi müminler, haramlardan sakındıkları gibi mekruhlardan da sakınırlar. Mekruh, çirkin bulunan, hoş karşılanmayan fiil, söz ve hallerdir. Bunları terk etmek de takvadandır. Şafii mezhebine göre mekruh, tek çeşittir. O da Dinimizin -kesin ve bağlayıcı olmadan- terkedilmesini istediği şeydir. Mesela abdestin sünnetlerini terketmek mekruhtur. Mekruh olan bir şeyi yapmayan medhedilir ve sevap alır. Fakat yapan; zemmedilmez ve cezalandırılmaz.
Hanefi mezhebine göre mekruh; "tahrimen mekruh" ve "tenzihen mekruh" olmak üzere iki çeşittir. "Tahrimen mekruh"; harama yakın olan mekruhtur. Vacib olan bir şeyi mesela kurban kesmeyi terketmek gibi. "Tahrimen mekruh" olan bir şeyi terketmek sevaptır, iş-leyenin ise; azaba uğrama ihtimali vardır.
"Tenzihen mekruh" ise; helale yakın olan, fakat terkedilmesi, yapılmasından iyi olan şeydir. Soğan ve sarımsak yeyip -daha kokusu varken- camiye gitmek gibi. "Tenzihen mekruh" olan bir şeyi terkedene sevap vardır, ancak yapana azab ve kınama yoktur.
Burada işaret edilmesi gereken hassas bir husus vardır, şöyle ki: -Tenzihen bile olsa- mekruh olan bir şeyi önemsememek veya hafife almak küfürdür. Çünkü Dinin emrini yapmamak günah, ama -haşa sümme haşa- beğenmemek veya hafife almak -maazallah- küfürdür.
Müttakilerin uzak durduğu haram ve mekruhlardan sonra, şüpheliler konusu gelir. Çünkü şüpheli şeylerin de haramla bir başka komşulukları vardır. Dolayısıyla hakkında kesin bir hüküm olmayan konularda, takvaya uygun olan şey; haram olma ihtimalini gözeterek o fiilleri terk etmektir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
"Hiç şüphe yok ki, helal olan şeyler bellidir, haram olan şeyler de bellidir. Ancak bu ikisinin arasında halkın çoğunun -helal mi haram mı olduğunu- bilmediği şüpheli şeyler vardır. İşte bu şüpheli şeylerden sakınanlar; dinlerini ve ırzlarını korumuş olurlar. Şüpheli şeylerden sakınmayanlar ise; -eninde sonunda- harama girerler. Tıpkı sürüsünü, başkasına ait bir arazinin etrafında otlatan çoban gibi. Bu çobanın hayvanlarının o araziye girmesi muhtemeldir. Dikkat edin her hükümdarın; girilmesi yasak bir arazisi vardır. Unutmayın ki, Allah'ın girilmesi yasak arazisi de haram kıldığı şeylerdir. Şunu da iyi bilin ki, insan vücudunda bir et parçası vardır. Bu et parçası iyi olursa, bütün vücut iyi olur. O bozulursa, bütün vücut bozulur. İşte o et parçası kalbdir." (Buhari 52)
Buna göre şayet çoban; sürüsünü başkasına ait arazinin yanında otlatırsa şüpheli bir iş yapmış olur. Buradaki şüpheli iş, hayvanların başkasına ait olan araziye girme imkan ve ihtimalidir. Şayet çobanın hayvanları, bu yasak araziye girerlerse, çoban harama girmiş olur. Bu durumda çobanın yapması gereken şey, sürüsünü başkasının arazisinin hemen yanı başında otlatmamaktır. Şayet böyle temkinli davranırsa; devreye aldığı otokontrol sistemi sayesinde kendisi ile haram arasına bir tampon bölge inşa etmiş, böylece de harama girme ihtimalini ortadan kaldırmış olur.
Aynı şekilde mümin de -haram mı helal mi olduğu belli olmayan- şüpheli şeylere ve tehlikeli konulara dalarsa, harama girmesi çok kuvvetle muhtemeldir. Yok eğer bu tip şüpheli ve muhataralı şeylerden uzak durursa, kendisi ile haram arasına bir set çekmiş ve haramdan sakınarak; hem dinini hem de ırzını korumuş olur.
Evet şüpheli şey, haramın yakın komşusudur. Dolayısıyla o şüpheli bölgeye girenin, bir süre sonra haram olan sahaya düşmesi de kuvvetle muhtemeldir. Şüpheli şeylerden sakınanlar ise; araya engel koydukları için, harama girme ihtimalleri yoktur.
Sonra sıra; mübah ve helal yani normalde yapılması serbest olan şeylere gelir. Bunlardan ise, ihtiyaç kadar yararlanıp fazlasından sakınmak da "takva"nın icabıdır. Fakat unutulmamalıdır ki, helalin israfı da haramdır. Bu konuda da uyanık olmak gerekir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Sakın saçıp savurma! Çünkü savurganlar, şeytanların kardeşleri olmuşlardır. Şeytan ise, Rabbine karşı pek nankördür." (İsra 26-27) (Devamı haftaya…)
Müminin Pâk Elbisesi: TAKVÂ-4
Mehmet Can
02.02.2020 - 00:02
Yayınlanma
"Takva", dinin özü ve saadetin kaynağıdır. Takvasız bir hayat, riskli ve tehlikelerle doludur. Takva üzere yaşanmayan bir ömür; "Nasıl yaşarsanız öyle ölürsünüz" (Münavî 663) hadis-i şerifi mucibince -maazallah- son nefeste imansız gitmeye ve neticede ebedî hüsrana uğramaya sebep olabilir. Bu fani dünyada takva üzere yaşamak yani haramlardan korunmak için; mayınlı bir arazide yürür gibi titiz ve dikkatli olmak gerekir. Bunun için de; nefse, şeytana ve dünyalıklara asla aldanmamalı ve Dinimizin bizim için çizdiği sınırların dışına kesinlikle çıkmamalıyız. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Sana ölüm gelinceye kadar Rabbine ibadet et!" (Hicr 99)
Takva yani haramlardan sakınmak ve amel-i salih yani hayırlı işler yapmak; manevî terakkide iki önemli esastır. Zira amel-i salih ile manevî karlar elde edilir. Takva ile de bu karlar korunur. Çünkü zarar yollarını kapamayan bir insan, kazandığından fazlasını kaybedip iflas edebilir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Ümmetimden müflis o kişidir ki; kıyamet günü namaz, oruç ve zekat gibi amellerle gelir. Fakat o, birilerine sövmüş, birilerine iftira etmiş, birilerinin malını yemiş, birilerinin kanını dökmüş ve birilerini de dövmüştür. Âhirette onun, bu iyilikleri hak sahiplerine dağıtılır. İyilikleri yetmeyip bittiği zaman da hak sahiplerinin günahlarından bir kısmı alınıp kendisine yüklenir ve cehenneme atılır." (Müslim 2581)
Haris El-Muhasibî rahmetullahi aleyh buyurdu ki: "Kardeşim dikkat et; günah işlemek gaflete sebep olur. Gaflet ise, kalbi katılaştırır. Kalbin katılaşması da kulu, Allahü Tealadan uzaklaştırır. Allahü Tealadan uzaklaşan kimse ise, cehenneme yaklaşır!"
Takvanın üç mertebesi vardır: a) Şirkten takva: Bu, iman edip şirkten korunmakla olur. Kişi böylece ebediyyen cehennemde kalmaktan kurtulur. b) Masiyetten takva: Yani büyük günah işlememek ve küçük günahlara devam etmemek. Takvanın en yaygın anlamı budur. c) Masivadan takva: Yanin kalbi, Allahü Tealadan alıkoyan her şeyden temizlemek. İşte gerçek takva budur.
Seyyid Abdülkadir-i Geylanî hazretleri buyurdu ki: Nefsiyle cihad eden ve her zaman nefis muhasebesi yapan azim sahibi büyük zatların tecrübe edilmiş on tane hususiyetleri vardır. Her kim bu on hususu tastamam yerine getirirse, Allahü Tealanın izniyle, şerefli menzillere kavuşur, şöyle ki:
1- Ne doğru ne de yalan olarak Allahü Tealanın adına yemin etmemek.
2- Ne şaka yollu ne de ciddi olarak yalan söylememek.
3- Hiç kimseye birşeyi yapmak veya vermek üzere söz vermemek. Çünkü yerine getirmezse yalancı olur.
4- Hiçbir mahluka lanet etmemek.
5- Kendisine zulmedenler dahil hiçbir mahluka beddua etmemek.
6- Ehl-i kıble olan hiçbir kimsenin; şirkine, küfrüne ve nifakına hükmetmemek.
7- Harama bakmamak ve hiçbir organını harama bulaştırmamak.
8- Hiçbir kimseye, hiçbir işini gördürmemek ve kimseye yük olmamak.
9- Nimet sahibi hiçbir kimseden hiçbir şey beklememek. Dolayısıyla insanların elinde bulunan dünyalıklardan tamamen ümidini kesmek.
10- Gerçek tevazu sahibi olmak ve kendisini hiç kimseden üstün görmemek.
Hazret-i Ömer -radıyallahu anh- bir gün, Übey bin Ka'b hazretlerine; "takva nedir", diye sorar. Übey hazretleri de ona:
"- Ey Ömer, sen hiç dikenli bir yolda yürüdün mü," der. Hazret-i Ömer:
"- Evet, yürüdüm," karşılığını verince, bu sefer Ubey Hazretleri:
"- Peki, ne yaptın?" diye sorar.
Hazret-i Ömer:
"- Elbisemi topladım ve dikenlerin bana zarar vermemesi için bütün dikkatimi sarf ettim," cevabını verir. Bunun üzerine Übey hazretleri:
"- İşte takva budur," der.
Yine Hazret-i Ömer buyurdu ki:
"Mü'minin keremi, takvasıdır."
"Kişi, kalbini tırmalayan ve kendisini huzursuz eden şeyleri terk etmedikçe takva makamına ulaşamaz." (Buharî 7)
Ebubekr-i sıddık radıyallahü anh hazretleri de şöyle buyurdu: "İtaat ederek Allahü Tealanın azabından sakın. Takvasına yapışarak Kendisine itaat et. Elini müslümanların kanına bulaştırma. Onların mallarını midene sokma ve şereflerine dil uzatma!"
Ruh Sağlığımızı Korumanın Temel Kuralları-1
Mehmet Can
16.02.2020 - 00:01
Yayınlanma
Ruh sağlığı; kişinin, ruhsal açıdan tam bir iyilik halinde olması demektir. Ailede, mahallede, okulda, işyerinde ve genel olarak sosyal hayatta etkileşim içinde olduğu insanlarla; dengeli, uyumlu ve doyumlu bir ilişki içinde olabilen kişi, ruhsal açıdan sağlıklı kabul edilir. Ruhsal anlamda sağlıklı bir insan; hareketlerinde tutarlı, kendisi ile barışık ve hayattan ne istediğini bilen kişidir. Başarısızlıklar; bu tip sağlıklı insanları fazla sarsmaz ve pes ettirmez. Bunlar; olayları büyültmezler, her zaman farklı düşüncelere açık ve hoşgörülü olurlar.
Ruh sağlığı, hayatımız açısından çok çok önemlidir. Ruhsal sağlığımızın iyi olması sayesinde düşünebilir, problemlerimize çözümler üretebilir, huzura kavuşabilir, mutlu, rahat, dengeli ve güven dolu bir hayat sürebiliriz. Ruh sağlığımız yerinde ise; kendimizi ve sevdiklerimizi hem korumak hem de mutlu etmek için pek çok başarıya imza atabiliriz. Ruh sağlığımızın iyi olması, iş hayatımızda da başarılı olmamızı oldukça kolaylaştırır. Çok önemli bir nokta daha vardır ki o da şudur: Ancak ruh sağlığı yerinde olan insanlar, başkalarına faydalı olabilirler.
Genellikle ruh sağlığı bozuk bir kişinin; düşünce ve davranışlarında tutarsızlık, aşırılık, uygunsuzluk ve yetersizlikler görülür. Bunlar, normal bir kişide de görülebilir. Ancak ruh sağlığı bozulmuş bir kişide bu özellikler sürekli hale gelir. Ruhsal bozukluklar; kişiyi olumsuz yönde etkilemekte; üretkenliğini ve yaşam kalitesini düşürmektedir.
İlim adamları, ruh sağlığımızı korumak için birçok tavsiyede bulunmuşlardır. Bunlardan birkaçı şöyledir:
*Kendimizi tanıyalım: Bedenimiz gibi, psikolojik yapımızı da tanımamız gerekir. Mesela yetenek ve zaaflarımızı bilmeden alakasız yarışlara girersek; başarısızlık, zarar ve hayal kırıklığı yaşayabiliriz.
*Değişime açık olalım: Özellikle önemli karar alma süreçlerinde hep aynı senaryoyu tekrarlıyorsak benzer sonuçlarla karşılaşabiliriz. Dolayısıyla eğer gerçekten neticenin değişmesini istiyorsak, evvela bizim değişmemiz gerektiğini bilmemiz lazım.
*Sınırlarımızı koruyalım: Bizim üzgün olmamız, başkalarının da üzgün olacağı anlamına gelmez. Dolayısıyla dertlerimize ortak olmuyorlar diye, kimseye kızma hakkımız yok. Sıkıntımızı başkalarının gidermesini beklemek, çaresizlik hissine kapılmamıza yol açar.
*Dürtülerimizi kontrol edelim: İçimizden gelen şeyler için kendimize zaman tanıyalım ve hemen harekete geçmeyelim! Unutmayalım ki gerçek özgürlük; her istediğimizi yapmak değil, bazı şeyleri istesek de yapmayabilmektir.
*Engelleri kabul edelim: Hayat, engeller ve kayıplarla doludur. Bize, çok lazım olduğu bir anda aradığımız kişi telefonunu açmayabilir, istediğimiz arabayı almaya paramız yetmeyebilir, hakkettiğimiz maaş artışını alamayabiliriz, nişanlımız evlenmekten vazgeçebilir. Engelleri ve kayıpları ne kadar çabuk kabullenirsek, olumsuzluklardan o kadar az etkilenir ve o kadar çabuk toparlanıp yolumuza devam edebiliriz.
*Hayır diyebilelim: Başkalarının hatırı için; istemedimiz şeyleri kabul etmemiz, son derece yanlıştır. Çünkü bu, sevgiyi sürdürmeyi sağlamadığı gibi; bizde çaresizlik ve sıkışmışlık hislerini uyandırır.
*Üretken olalım: İnsanın bir amacının olması, çok önemli bir motivasyon kaynağıdır. Amacı olan insanların, hayatta daha başarılı ve daha mutlu oldukları bilimsel bir gerçektir.
*Geçmişle gelecek arasında denge kuralım: Geçmişimizi düşünerek, geleceğimizi planlarız. Ancak geçmişi fazla düşünmek hüzünlenmeye sebep olur. Sürekli geleceği düşünmek de kaygılara yol açar. Bunun için; şimdiki anın farkında olarak; geçmişe saplanmadan geleceğe odaklanmamız faydalı olur.
*Düşüncelerimizi paylaşalım: Girişkenlik; fikrini, bakış açısını ve duygularını başkalarını rahatsız etmeden ortaya koyabilmektir. Birçok kişi, çeşitli sebeplerle fikir ve düşüncelerini başkalarıyla paylaşmaktan imtina eder. Halbuki fikirlerimizi başkaları ile paylaşmak; kendimizi fark etmenin bir yoludur ve bizi iç çatışmalardan korur. Kendini ifade edemeyen kişiler ise, sonunda ya pasifleşir ya da saldırganlaşırlar.
*Beden sağlığımıza dikkat edelim: Alkol, sigara, uyuşturucu, hareketsizlik, şişmanlık ve kronik hastalıklar; beyne direkt olarak zarar vermenin yanında; ağrıya, endişeye, dikkat dağınıklığına ve ölüm korkusuna sebep olurlar. Bu durumdaki insanlar; sürekli olarak hastalıkları ve ilaçları ile meşgul oldukları için; beyinlerini kullanmakta, zihinlerini toparlamakta ve bir konuya odaklanmakta zorluk çekerler. (Devamı haftaya…)
Ruh Sağlığımızı Korumanın Temel Kuralları-2
Mehmet Can
23.02.2020 - 00:01
Yayınlanma
(Geçen hafta, ilim adamlarının; ruh sağlığını korumakla alakalı önemli tavsiyelerden on tanesini kısaca zikretmiştik. Bu hafta da -ehemmiyetine binaen- aynı konuya kaldığımız yerden devam etmek istiyoruz:)
*Nefes almak: Doğru ve düzenli nefes alma egzersizleri yapmak, kaygı ve stres düzeyini düşürür.
*Su içmek: Bilindiği gibi su hayattır. Her gün yeterli miktarda sağlıklı su içmek, bağışıklık sistemini güçlendirir, yorgunluğu giderir ve bizi daha zinde, daha enerjik ve daha mutlu yapar.
*Sağlıklı beslenme: Yemeden olmaz. Çünkü can boğazdan gelir. Ancak can, boğazdan da çıkar. Bunun için bizi yaşatacak şeyler yiyelim, zehirleyecek şeylerden uzak duralım.
*Yürümek: her gün en az 30 dakika açık havada yürümek çok faydalıdır. Özellikle soğuk havada yürümek, strese çok iyi gelir.
*Hedef sahibi olmak: Sabah bizi, heyecanla yataktan kaldıracak ulaşılabilir bir hedefimizin olması çok çok iyidir.
*Beklentilerimizi revize edelim: İstediklerimize ulaşamıyorsak, ulaşılabilecek şeyler isteyelim ve ardı arkası kesilmez başarısızlıklarla kendimize haksızlık etmeyelim.
*Şikayet etmeyelim: Kimse devamlı olarak şikayet eden birini yakınında görmek istemez. Unutmayalım ki; bize en yakın kişi biziz. Dolayısıyla kendimize böyle bir kötülük yapmayalım.
*Duygularımıza hakim olalım: Sürekli kırgınlık, suçluluk ve öfke hali; bedenimize de ruhumuza da zarar verir.
*Abartmayalım: Yemeğe, işe, eve, arabaya hatta çocuğa aşırı ve abartılı bir şekilde düşkün olmayalım. Ta ki, -Allah saklasın- bunlardan birini kaybettiğimizde, kendimizi de kaybetmeyelim.
*Gelecekten korkmayalım: Hastalık, kaza, kayıp ve benzeri şeylerin korkusuyla hayatı kendimize zehir etmeyelim. Çünkü herşey olacağına varır. Dolayısıyla bunların hepsinin de olabilecek şeyler olduğu gerçeğini peşinen kabul edelim ki, bunlardan biriyle karşılaştığımızda yıkılmayalım.
*Problemleri tek başımıza çözmeye çalışmayalım: Bu iş için; iyi niyetli ve tecrübeli profesyonellerden destek alalım. Çok faydasını görürüz.
*Hayat enerjimize sahip çıkalım: Hayat enerjisi; fizik kanunlarıyla açıklanamayan -beynimize değil- bütünsel varlığımıza ait bir enerjidir. İnsan, gün içerisinde bir taraftan bu enerjiyi tüketirken, diğer taraftan da depolar. Yani bir anlamda kendimizi sürekli şarj ederiz. Bu enerjinin % 70'ini uyku ve doğru nefes alma yoluyla alırız. Ayrıca; hayata olumlu bakmak, iyimser olmak ve hayatı olduğu gibi kabul etmek de, yaşam enerjimizi çoğaltır. Coşkulu ve neşeli olmak ve keyifle yaptığımız herşey, bize hayat enerjisi verir.
Hayat enerjimiz yüksek olduğunda; dert, keder ve sıkıntılar kolay kolay moralimizi bozamaz. Bu halde iken; kendimizi herşeyi yapabilecek güçte, hissederiz. Hayat enerjisi yüksek veya düşük insan bellidir. Bunun için; bir kişiye baktığımızda, o günkü duruşundan ve beden dilinden; hayat enerjisinin ne durumda olduğunu üç aşağı beş yukarı anlayabiliriz.
Hayat enerjisi iyice azalan bir insan; üşenir, keyifsiz, isteksiz ve tembel olur. En basit günlük olaylar dahi onu ürkütür. Hayattan zevk alamadığı için artık evden çıkmak istemez. Bu noktadan sonra depresyon başlar ve kişi artık hastadır.
Hayat Enerjimizi Tüketenler:
*Hayat enerjimizi tüketen birçok şey vardır. Bunlardan bir kısmı şöyledir: *Öfke ve sinirlilik hali. *Stres ve gerginlik. *Üzüntü, gam ve keder. *Korku ve panik hali. *Kaygı ve endişe. *Kıskançlık, haset ve çekememezlik. *Kendimizi değersiz hissetme ve aşağılık kompleksi. *Özgüven eksikliği ve ürkeklik. *Uyumsuz insanlarla yaşamak. *Yalnızlık ve asosyal hayat. *Oksijeni yetersiz ortam. *Yanlış nefes alma. *Düzensiz ve yetersiz uyku. *Yanlış ve eksik beslenme.
Hayat Enerjimizi Artıranlar:
Aynı şekide hayat enerjimizi artıran birçok şey vardır. Bir kısmı şöyledir: *Çok dua etmek. *Çok ibadet etmek. *İlim öğrenmek. *muhtaçlara iyilikte bulunmak ve yardım etmek. *Kaylule yapmak. *Faydalı kitap okumak. *Derin nefes alarak kendimizi sakinleştirmek. *Olayları büyültmeden olduğu gibi kabullenmek. *Spor yapmak. *Gevşeme egzersizleri yapmak. *Açık havada yürüyüş yapmak. *Çıplak ayakla toprağa basmak. *Banyo yapmak. *Hoşa giden işlerle vakit geçirmek. (Devamı haftaya…
Ruh Sağlığımızı Korumanın Temel Kuralları-3
Mehmet Can
01.03.2020 - 00:01
Yayınlanma
(Geçen iki hafta ilim adamlarının; ruh sağlığını korumakla alakalı tavsiyelerini aktarmaya çalışmıştık. Bu hafta da aynı konuya devam ediyoruz:)
*Herşeye Rağmen Neşeli Olalım: Neşe, üzüntülü olmamaktan kaynaklanan sevinç halidir. Neşenin üç temel kaynağı vardır, bunlar: a) Farkındalık. b) Ümit. c) Özgüven. Çünkü kişi; sahip olduğu imkanların farkına varıp onları düşündüğünde sevinir. Yine kişi; gelecekte çok güzel imkanlara kavuşacağını ümit ettiğinde sevinir. Bir de kişi; ileride çok büyük başarılara imza atacağına inandığında sevinir.
Neşenin pozitif bir enerjisi vardır ve neşeli insan, çevresine de bu pozitif enerjiyi yayar. Bunun için neşeli bir insanı, kolay kolay kızdıramazsınız…
Neşeli olmak, insana ruhsal açıdan büyük faydalar sağlar. Neşesizlik; ruhî bunalımlara ve bedensel problemlere sebep olur. Bunun için -her şeye rağmen- neşeyi hayatımızdan eksik etmeyelim.
Neşenin, vücut direncinde artışa ve hastalıkların iyileşmesinde hızlanmaya sebep olduğu ilmî bir gerçektir. Zira insan fizyolojisinde çok önemli pozitif bir role sahip olan hormonların, stresli durumlardan olumsuz etkilendikleri bilinmektedir. Depresif ruh hali ve ağır duygusal travmalar sebebiyle bağışıklık sisteminin iç organlara saldırıp onları tahrib edebileceği, tıbben sabittir.
Kronik öfke, depresyon ve üzüntüsü olan insanların; uyku kalitesi bozulur; sabahları yorgun, sinirli ve bitkin kalkarlar. Vücutlarında insüline karşı direnç gelişir. Damar sertliği ve şişmanlık gibi birçok istenmeyen durumla karşılaşabilirler.
Aşırı strese bağlı olarak kortizon hormonundaki yükselme, beyindeki mutluluk hormonu olarak bilinen serotonini baskılar. Bu tip insanlar, çabuk acıkır ve tatlı gıdalara düşkünlükleri artar.
Pozitif duygulara sahip olmanın ve hayattan keyif almanın; sağlıklı yaşama olan katkısı büyüktür. Bunun için kişi; stresle başa çıkabilmeyi öğrenmeli ve öfke kontrolünü zorlaştıran negatif düşünce yapısını tamamen değiştirmelidir.
Konunun uzmanları, neşeli olmak için birçok tavsiyede bulunmuşlardır. Bunların bir kısmı özetle şöyledir:
*Güneşe çıkmak: Mevsim ne olursa olsun güneşten faydalanalım. Her gün mutlaka dışarıya çıkıp güneşi, rüzgarı, yağmuru ve doğayı yaşayalım.
*Paramızı dikkatli kullanalım: "Mal, canın yongasıdır" diye bir söz vardır. Yeterince paramız yoksa; parasızlıktan dolayı elektriğimiz, suyumuz, doğalgazımız, telefonumuz kesildi ise, mutlu olmamız pek kolay değildir. Bunun için israftan sakınalım ve küçük de olsa birikimler yapalım.
*Kendimize iyi davralım: Dostumuza nasıl davranıyorsak, kendimize de öyle davranalım. Her yaşta ve konumda sevilmeye ihtiyacımız var. Gerçek şu ki, başkasından beklediğimiz sevgi, şefkat, ilgi ve anlayışı önce biz kendimize sunmalıyız. Günlük hayatta başardığımız herşey için kendimizi tebrik etmeli ve motive olmak için kendimize güzel sözler söylemeliyiz.
*Kendimizi teselli edelim: Yanlış bir iş yaptığımızda, gereğinden fazla yemek yediğimizde, bir tabağı düşürüp kırdığımızda; istemeyerek bir arkadaşımızı küstürdüğümüzde ve ticarî hayatta başarısız olduğumuzda, kendimize kızmak yerine, bu durumu hoşgörüyle karşılayalım ve kendimizi teselli etmeye çalışalım.
Seyyid Abdülkadir-i Geylani Hazretleri buyurdu ki: "Üç şeyle vakit kaybetme: a) Kaçan fırsatlar için üzülme, çünkü geri gelmezler. b) Kendini, başkasıyla kıyaslama, çünkü bunun hiçbir faydası yoktur. c) Bütün insanları memnun etmeye çalışma, çünkü böyle birşey olmaz!" (Futuhu'l-gayb s. 13)
*Şükredelim: Verdiği nimetlere karşı Rabbimize şükretmek, sahip olduğumuz imkanların farkında olmamızı sağlar ve kendimizi çok yalnız hissettiğimiz anlarda bile yanımızda büyük bir gücün; Allahü Tealanın olduğunu hatırlatır. Bir bardak su içtikten sonra bile şükretmeyi başardığımızda, neşemiz artacaktır.
*Zikredelim. Bütün kainatın ve varlık aleminin sahibi olan Rabbimizi bol bol zikredip analım. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Kalpler, ancak Allah'ın zikriyle mutmain olur." (Ra'd 28)
*Kararı biz verelim: Geleceğimiz için faydalı olacak kararları kendimiz verelim. Başka insanlardan fikir, öneri almak çok doğal ve gereklidir. Ancak gerektiğinde kendi menfaatimize olan kararları kendimiz verebiliyorsak, güçlü ve özgürüz, demektir. Bu da tabii olarak kendimize olan güvenimizi ve neşemizi artıracaktır. (Devamı haftaya…)
Ruh Sağlığımızı Korumanın Temel Kuralları-4
Mehmet Can
09.03.2020 - 00:01
Yayınlanma
(Geçen üç hafta, ilim adamlarının; ruh sağlığımızı korumakla alakalı çok önemli tavsiye ve öğütlerini aktarmaya gayret ettik. Bu hafta da, konuyu kaldığımız yerden alıp tamamlamak istiyoruz:)
*Kuran-ı kerim okuyalım: Her gün bol bol Kuran-ı kerim okuyalım veya dinleyelim. Allahü Tealanın kelamı; içimizi pozitif enerjiyle dolduracak ve aç olan ruhumuzu doyuracaktır.
*Fazlalıklardan kurtulalım: Bize ayakbağı olan; fazla kilo, fazla eşya, fazla iş, fazla arkadaş, fazla borç, kısacası gereğinden fazla olan her şeyden sıyrılalım. Neşeli olmamızı engelleyen her ne varsa hepsini bir an evvel hayatımızdan çıkaralım.
*Kimseden çekinmeyelim: Hiçbir şeyi içimize atmayalım. Hiç korkmadan herşeyi -nezaketle- ilgili tarafa söyleyebilelim. Aklımızdakini; uygun bir dille, karşı tarafa aktardığımızda yani derdimizi doğru bir şekilde anlatabildiğimizde, hem rahatlarız hem de neşemiz artar.
*Hayatı kabullenelim: Hayatın inişli çıkışlı yollarda ilerlediğini bilmemiz gerekir. Unutmamalıyız ki, neşe gibi sıkıntı da sonsuz değildir.
*Gezmeyi öğrenelim: Seyahat etmek ve yeni yerler görmek; ufkumuzu genişletecek ve kendimizi daha iyi hissetmemizi sağlayacaktır. Yaşadığımız şehri bile, farklı bir bakış açısıyla gezmek neşemizi artıracaktır. Her gün önünden geçtiğiniz yerleri bile, meraklı bir gözle süzdüğümüzde yeni pek çok detayın farkına varacak ve yeni keşifler yaptığımız için kendimizi daha iyi hissedeceğiz.
*İyilik yapalım: Neşelenmenin yollarından biri de iyilik yapmaktır: Komşumuzun halini hatırını soralım, bir hastayı ziyaret edelim, kuşlara yem verelim, anne-babamıza yardım edelim, yaşlı veya engelli birini karşıdan karşıya geçirelim. Bunları yaptığımızda, içimiz neşe ile dolacaktır.
*Hayatımızda değişiklikler yapalım: Bilimsel çalışmalar; maceraya katılan, yeni deneyimler yaşayan ve rutinlerini değiştiren insanların daha neşeli olduklarını ortaya komuştur. Faydalı yeni şeyler denemek, beyin dalgalarını da uyarır.
*Hedefler belirleyelim: Kendilerine hedef koyan insanlar, hedefsiz olanlara göre daha neşeli olurlar. Bir amaç doğrultusunda çalışmak, olumlu duyguları devreye sokar ve bu hedeflerin gerçekleşmesi neşelenmeye sebep olur.
*Âdil olalım: Neşeli olmak için adil olmak gerekir. Eğer kendi bakış açımızı savunma inadından vazgeçer ve enerjimizi tasarruf edersek, neşemizi artıracak aktivitelere daha çok zaman ve imkan buluruz.
*İyi arkadaşlar edinelim: İyi arkadaşlara sahip olan kişiler, daha neşeli olurlar.
*Sık sık tebessüm edelim: Gülümseyip mutlu imiş gibi davranmak, gerçekten kendimizi daha iyi hissetmemize yardımcı olur. Sadece gülümseme hareketi, insanların kendilerini daha iyi hissetmelerine sebep olduğu kanıtlanmıştır.
*İşimize yakın oturalım: İş yerine yakın mesafede oturan kişiler; diğerlerine göre çok daha avantajlı durumdadırlar. Her gün işe gitmek için uzun yol katetmek, sağlığı ve formda kalmayı olumsuz yönde etkiler ve moral bozukluğuna sebep olur.
*Maviyi sevelim: Bilimsel araştırmalar; mavi rengin stresi azalttığını, mutluluğu artırdığını ve özgüveni geliştirdiğini söylüyor. Çevrelerinde mavi rengi görenler, kendilerini daha mutlu hissederler. Özellikle akşam saatlerinde mavi renkle iç içe olmak, kişinin neşesine neşe katar.
*Zihin ve beden sağlığımıza özen gösterelim. Ruhsal sağlık ve beden sağlığının ayrı şeyler olduğu düşünülse de gerçekte zihnimiz ve bedenimiz sıkı bir etkileşim içindedir. İç dünyamızdaki çatışmaların bir kısmı, eğer başka bir ifade yolu bulamazsa bedensel semptomlar şeklinde kendini gösterir. Aynı zamanda bedenimizde olup bitenler, nasıl hissedip nasıl düşündüğümüzü etkileyebilir. Dolayısıyla zihin ve bedenin birbirinden bağımsız olmadıklarını fark edip ona göre hareket etmek gerekir. "Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur," sözü de bunu anlatmaktadır.
*Gerektiğinde profesyonel destek alalım. Şunu peşinen kabul etmek lazımdır ki; bedenen hasta olduğumuz gibi ruhen ve zihnen de hasta olabiliriz. Binaenaleyh şayet günün birinde; hayattan zevk almamaya ve herşeyi anlamsız görmeye başladıysak; artık ruhî dengemizin bozulmaya başladığını kabul etmemiz icap eder. İşte bu durumdaki bir kişi; hiç vakit geçirmeden bir sağlık kuruluşunun ilgili bölümüne müracaat edip, hekimin vereceği ilaçları kullanmalı ve yapacağı tavsiyelere uymalıdır.
'Allah, Çok Temizlenenleri Sever!..''
Mehmet Can
15.03.2020 - 00:02
Yayınlanma
Temizlik, insanoğlu için ömür boyu süren zarurî bir aktivitedir. Hakikaten vücudumuzun temizliği, elbisemizin temizliği, kullandığımız eşyanın temizliği, yaşadığımız mekan ve çevrenin temizliği, sağlığımız için son derece mühimdir ve hayatî öneme sahiptir.
İnsanoğlunun "fıtrat"ında yani yaradılışında; necaset; pislik, leke, kir ve pasaktan tiksinme; temizlikten ferahlık ve mutluluk duyma hissi vardır. İnsan, Allah'ın kulu ve yeryüzündeki halifesidir. Allahü Teala: "…Allah çok temizlenenleri sever," (Tevbe 108) buyurarak, insanın temiz olmasını istemiştir. Temizlikle alakalı bir hadis-i şerifte ise, şöyle buyurulmaktadır:
"On şey fıtrattandır: Bıyıkları kısaltmak, sakalı salıvermek, misvak kullanmak, istinşak yapmak (burnun içini su ile temizlemek), tırnakları kesmek, parmak mafsallarını yıkamak, koltuk altı kıllarını yolmak, etek tıraşı olmak, def-i hacetten sonra ön ve arkayı yıkamak. (Ravi diyor ki:) Onuncuyu unuttum, fakat mazmaza yapmak (ağzın içini su ile yıkamak) olabilir." (Müslim 261)
Yüce dinimiz İslam, temizlik konusunda çığır açmış; temizliğin gereklilik ve önemini sıklıkla vurgulayarak bu konuda bütün insanlığı aydınlatmıştır. Böyle olduğu için de temizlik fikri, İslam kültürünün aslî unsurlarından biri olmuştur. Bugün bir İslam medeniyetinden bahsediyorsak, bunda temizliğin katkısı büyüktür. Bundan dolayı fıkıh kitapları "Taharet" yani temizlik ve temizliğin ana vasıtası olan su hakkındaki bilgilerle başlar.
Ayrıca yüce dinimiz İslam; namaz kılmak için hem "hades"ten (abdestsizlikten) hem de "necaset"ten (pislikten) tahareti yani temiz olmayı şart koşmuş ve bunun nasıl ve ne şekilde yapılacağını da bildirmiştir.
Hayatımız için bu kadar önemli olan temizliği her zaman ve her yerde uygulamak mümkündür. Çünkü temizlik su ve sabunla yapılır. -Çok ucuz oldukları için- bu iki ana temizleyiciye erişim çok kolaydır. Binaenaleyh tembellik veya cimrilik edip bu iki önemli ve hayatî maddeyi kafi miktarda kullanmayan kişi, gerçek temizlikten söz edemez ve bunun vahim sonuçlarına katlanmak zorunda kalır.
Bilimin ilerlemesiyle temizlik ve hijyenin önemini kavrayan dünya, nispeten temizliğe önem vermeye başlamış olsa da, gerçek temizlik yine İslam'dadır. Çünkü gayr-ı Müslimler, belki yiyeceklerinin mikropsuz olmasına dikkat ederler, fakat öte yandan; her türlü pisliği midelerine indirir ve haram olan domuz etini bile yemekten çekinmezler.
Fakat biz Müslümanlar, çocukluğumuzdan başlayarak çok sıkı bir temizlik anlayışına sahibiz: Zira -herkesin bildiği gibi- bizler; tuvaletten sonra, yemeklerden önce ve sonra, sabah uykudan kalkarken ve günde beş defa namaz kılarken -hiç üşenmeden- ellerimizi yıkıyoruz ve en ufak bir necaset bulaşmış yiyecekleri hiç kullanmadan döküyoruz. Bedenimize, elbisemize ve temas halinde olduğumuz hiçbir şeye necaset bulaştırmıyoruz, şayet isteğimiz dışında böyle bir şey bulaşırsa, hemen güzelce yıkıyoruz.
Ayrıca bizler, ayakkabıyla basılan yerlere oturmuyoruz ve ayakkabıyla evlerimize girmiyoruz. Çünkü biz, namaz kıldığımız yerin temiz olması gerektiğine inanan bir ümmetiz. Namaz ibadeti de, günde beş defa tekrarlandığı için devamlı temiz olmak zorundayız. Ayrıca gerektiği zaman banyo yapmadan asla dışarı çıkmıyoruz.
Bu listeyi uzatabiliriz… İşte doktorların, reçeteyle hastalarına tavsiye ettiği bütün bu ve benzeri güzel alışkanlıkların tamamını, yüce dinimiz İslam sayesinde otomatik olarak yapıyoruz.
Bir çok hastalık, hijyen kurallarına uymamak ve yetersiz temizlikten kaynaklanır. Bu tür hastalıklardan korunmanın en kolay ve en etkili yolu temizliktir. Çünkü temizlik, mikropları bizden uzaklaştırır ve bizi hastalıklara karşı dirençli yapar.
Temizliğin, biz Müslümanların hayatında çok önemli bir yeri vardır. "Arslan yattığı yerden belli olur" atasözü, bu hakikati veciz bir şekilde ortaya koymaktadır. Binaenaleyh, hakikî Müslüman, hem temiz olur hem de sağlığına çok dikkat eder.
Dinimizin temizliğe verdiği önemi en iyi özetleyen söz, Efendimiz aleyhisselamın: "Et-tahûru şatru'l-iman (temizlik, imanın parçasıdır)" (Müslim 223) hadis-i şerifidir.
Temiz toplum, temiz insanlardan oluşur. Bunun için, temizliğe azamî derecede dikkat etmeli ve en yakınımızdan başlayarak ulaşabildiğimiz her kese bu bilinci aşılamalıyız…
Kaderden Kadere Kaçıyoruz!..’
Mehmet Can
22.03.2020 - 19:11
Yayınlanma
Allahü Teala celle ve ala, biz insanları zaman zaman çeşitli hallerle imtihan eder. Bu imtihan bazan hastalık olarak da karşımıza çıkar. Herhangi bir hastalığa düçar olan bir insanın, Rabbine isyan etmeden iyileşme çarelerini araştırması ve meşru bir şekilde tedavi olmaya çalışması esastır.
Hiçbir zaman tedbiri elden bırakmamalıyız! Tedbir, bir konudaki muhtemel tehlike ve riskleri önceden görerek; gerekli önlemleri almak ve her çeşit ihtimale hazırlıklı olmak, demektir.
En güzel tedbir, ileride karşımıza çıkabilecek olumsuzluklara şimdiden çözümler hazırlamak ve daima ihtiyatlı olmaktır. Tedbirli olmak başarının işaretidir.
Bunun için sağlıklı insanlar, bulaşıcı bir hastalığa yakalanmış kimselerle yakın olmamaya, özellikle onların kullandığı eşya ve araç gereçleri kullanmamaya gayret göstermelidirler. Bunun için de hastalığa yakalanan insanların bir süre karantinaya alınarak diğer sağlıklı insanlarla temaslarının kesilmesi, yüce Dinimizin emridir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
"Bir yerde veba olduğunu duyanlarsanız, oraya girmeyiniz. Bulunduğunuz yerde zuhur ederse, oradan çıkmayınız." (Buharî, Tıb: 30)
"Arslandan kaçar gibi cüzzamlı kişiden kaçınız!" (Buharî, Tıb: 19)
"(Ravi diyor ki:) Efendimiz aleyhissalatü vesselam, kendisine biat etmek üzere Medine'ye gelmekte olan Sakîf heyetinde cüzzamlı bir kişinin bulunduğunu haber alınca, onun geri dönmesini istedi ve biatının kabul edildiğini, bildirdi." (Müslim, Selam: 126)
Allahü Teala, kainatı hassas bir denge, mükemmel bir ahenk ve şaşmaz bir nizam içinde yaratmıştır. Meydana gelen herşey, İlahî kanun ve kurallar çerçevesinde meydana gelmektedir. Dolayısıyla her zaman ve her konuda, kainatta cari olan fıtrî kanunlara riayet etmek en akıllıca bir tedbirdir.
Dinimizin müsaade ettiği meşru tedbirleri almak, tevekküle asla mani ve engel değildir. Çünkü mümin, tedbir almakla beraber muvaffakiyeti sadece ve sadece Allahü Tealadan bekler ve öyle inanır.
Aklın öngördüğü şekilde tedbirini almadan tevekkül etmek ise, genellikle tembel ve vurdumduymaz insanların işidir! Hakikî tevekkül, sebepler dairesinde tedbirini aldıktan sonra, netice hususunda Allahü Tealaya tevekkül edip güvenmektir. Çünkü, tedbir alındığı halde tersi olabilir. Mesela, sabah namazını kaçırmamak için saat kurmak, akıllıca bir tedbirdir. Fakat bazan saat çaldığı halde kalkamayabiliyoruz.
Evet tedbir bizden, takdir Allahü Tealadandır. Yani tedbir alsak da almasak da Allahü Tealanın dediği olur. Çok kullandığımız "inşaallah" kavramının manası da budur. Yani Allahü Tealanın istediği olur, istemediği ise hiç olmaz. Fakat tedbir alma sorumluluğumuz var.
Atalarımız ne güzel söylemişler: "Tedbirde kusuru olan, takdire bahane bulur." Yani yapılan her işte, önceden gereken tedbiri amak lazımdır. Gereken önlemi almakta kusur eden kimseler ise, bunun sonuçlarını kadere yüklerler. Tabii ki, iş işten geçmiş oluyor. Bunun içindir ki beklenmedik bir olayla karşılaştığımızda, suçu başka yerlerde aramak yerine nerede ihmalkar davrandığımıza bakmamız, aklın ve ilmin gereğidir.
Hazret-i Ömer radıyallahü anh, Şam'a gidiyordu. Yolda, Şam'da veba çıktığını duyunca gitmekten vazgeçti. Kendisine; Allah'ın kaderinden mi kaçıyorsunuz diye sorulduğunda; "Evet, Allah'ın kaderinden yine Allah'ın kaderine kaçıyoruz, dedi." (Buharî, Tıb: 30)
Peygamber Efendimiz aleyhissalatü vesselamın okuduğu önemli bir dua da bize bunu öğretiyor: "Allahümme eûzu bi rıdake min sehatik ve bi muafatike min ukûbetik ve eûzu bike mink la uhsî senaen aleyke ente kema esneyte ala nefsik."
(Allahım! Öfkenden rızana, cezandan affına, Senden Sana sığınıyorum. Sana layık olduğun [meth ü] senayı yapma gücüm yok. Sen Kendini sena ettiğin gibi [yüce]sin!) (Müslim 486)
Yakup aleyhisselam, oğullarını Mısır'a Hazret-i Yusuf'un yanına gönderirken, onlara: "Oğullarım! Hepiniz bir kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin," (Yusuf 67) diye tenbihlemişti. Fakat sözünün devamında şöyle diyordu: "…Gerçi ben ne yapsam, Allah'tan gelecek takdiri önleyemem. Zira hüküm yetkisi, yalnız Allah'ındır. Onun içindir ki ben ancak O'na dayanır, O'na güvenirim. Tevekkül edenler de yalnız O'na dayanıp güvenmelidirler!" (Yusuf 67)
''Hep birlikte tevbe ediniz ki kurtuluşa eresiniz!..''
Mehmet Can
29.03.2020 - 00:02
Yayınlanma
'Tevbe'; yanlış bir iş yapması durumunda kulun; bu işin yanlış olduğunun farkına varması, bu işten vazgeçmesi, bu işi yaptığına pişman olması, bir daha asla bu işe dönmemeye karar vermesi ve eğer bir kul hakkı sözkonusu ise; sahibiyle helalleşmesidir. Ayrıca kulun; yaptığı bu yanlış işten dolayı cezalandırılmamak için Allahü Tealadan; 'af' ve 'mağfiret' dilemesi yani yalvarıp yakarması da, 'istiğfar'dır.
Hepimiz insanız, çiğ süt emmişiz. Dolayısıyla; nefse, şeytana veya kötülere yenik düşüp günah çukuruna yuvarlanabiliriz. Fakat günahtan sonra, derhal tevbe-istiğfar etmemiz gerekir. Çünkü bu pis çukurdan çıkmak için başka bir yol yoktur. Günah çukuruna düşen kulun kalbi kirlenip paslanır. Böyle bir kalb, ancak tevbe-istiğfar ederek ve iyi işler yaparak temizlenebilir.
Allahü Tealanın rahmetine güvenerek günaha devam etmek de çok yanlış ve çok tehlikelidir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: "…Sakın şeytan, Allah'ın affına güvendirerek sizi aldatmasın!" (Lokman 33) "Allah indinde en kıymetliniz, Ondan en çok korkanınızdır." (Hucurat 13) Tevbe edilmeyen herhangi bir günahtan dolayı, Allahü Teala bizi cezalandırabilir. Çünkü Allahü Tealanın gazabı, günahlar içinde saklıdır ve hangi günahla gazab-ı İlahîyi üzerimize çekeceğimiz belli değildir.
Günah işlemek; ne kadar çirkin ise, tevbe-istiğfar etmek de o kadar güzeldir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Her insan günah işler, günah işleyenlerin en hayırlısı ise, tevbe edendir!" (Tirmizi: 2499) Babamız Âdem aleyhisselam; kendisine yasak edilen Tûba'dan yedikten hemen sonra, samimi bir şekilde tevbe-istiğfar ettiğinden Allahü Tealanın yüce affına mazhar oldu. Şeytan ise, emrolunduğu secdeyi yapmadığı için hata etti, fakat geri adım atmadı ve tevbe-istiğfarda da bulunmadı. Bunun için lanetlendi ve ebedî azaba düçar oldu.
Tevbe-istiğfar; biz günahkar kullar için çok büyük ve çok kıymetli bir fırsattır. Hergün işlediğimiz bunca günahı; şayet tevbe-istiğfarla sildirip temizletmezsek, halimiz nice olur ve kıyamet günü hangi yüzle Rabbimizin huzuruna çıkabiliriz? Dolayısıyla bu altın fırsatı çok iyi değerlendirmeli ve hiç üşenmeden, şartlarına uygun olarak bol bol tevbe-istiğfar etmeliyiz.
Tevbe konusu, Kuran-ı kerimde çok geniş yer alır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Şüphesiz Allah, çok tevbe edenleri ve çok temizlenenleri sever." (el-Bakara, 222)
"Ey müminler! Hepiniz toptan Allah'a tevbe ediniz ki, felaha eresiniz!" (Nur 31)
"Onlar istiğfarda bulundukları müddetçe Allah, onlara azab etmeyecektir." (Enfal 33)
Tevbe konusu, Sünnet-i seniyyede de çok geniş yer alır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
"Allahü Teala; (şu ayet-i kerime ile) ümmetim için bana iki eman indirdi: "Sen aralarında olduğun müddetçe Allah onlara (umumî bir) azap indirmeyecektir. Onlar istiğfarda bulundukları müddetçe, Allah onlara azab etmeyecektir." (Enfal 33) Ben aralarından ayrıldığımda, (Allah'ın azabını önleyecek ikinci eman olan) istiğfarı, kıyamete kadar ümmetimin yanında bırakıyorum." (Tirmizî: 3082)
"Günah işleyen biri, kalkar abdest alır, sonra namaz kılar ve günahı için istiğfar ederse, Allahü Teala, o günahı elbette affeder." (Tirmzi 406)
Bir kimse, Hasan-ı Basri hazretlerine; kıtlıktan yakındı, başka biri fakirlikten, diğer biri de çocuğunun olmadığından şikayette bulundu. Hepsine de istiğfar etmelerini tavsiye etti. Daha başka insanlar da çeşitli konularda sual ettiler. Onlara da istiğfar etmelerini tavsiye etti. Sebebini sorduklarında, şu ayet-i kerimeleri okudu:
"Dedim ki onlara: Rabbinizden af dileyiniz. Zira o Gafûrdur. Mağfiret dileyin ki, üzerinize bol bol yağmur indirsin. Size mal ve evlat ihsan buyursun, size bahçeler, ırmaklar, su kanalları nasib eylesin." (Nuh 10-12)
Nasr suresinde, Allahü Tealanın tevbeleri kabul edeceği şöyle bildiriyor: "Rabbine hamd ile tesbih et ve O'ndan af dile. Çünkü O, tevbeleri çok kabul eder." (Nasr 3) Dolayısıyla şartlarına uygun olarak yapılan tevbe makbuldur. Bu durumda biz günahkar kullara düşen şey, bu altını fırsat iyi değerlendirmek ve samimi olarak tevbe-istiğfara sarılmaktır
''Allah, Sabredenlerle Beraberdir!..''-1
Mehmet Can
05.04.2020 - 00:01
Yayınlanma
Sabır; dinî emirleri yerine getirirken, haramlardan sakınırken, musibetlerleler boğuşurken ve zorlu hedeflere doğru yürürken; nefsini kontrol etmek, kendine hakim olmak, pes etmemek, yılmadan sıkıntıya katlanmak ve nihayet metanetle direnip başarmaktır.
Sabır, Kur'an-ı kerimin birçok yerinde geçmektedir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Allah sabredenlerle beraberdir!" (Bekara 153) İslam alimlerinin ittifakıyla gerektiğinde sabretmek farzdır. Bunun içindir ki: "İman iki kısımdan oluşur; yarısı sabır, diğer yarısı şükürdür," buyurulmuştur. (Beyhakî)
Yine İslam alimler diyorlar ki: Sabır; "nefsi telaştan, dili şikayetten, organları da çirkin davranışlardan korur. Sabırlı kişi; nimette de mihnette de sükûnetini muhafaza eder ve sebeplere yapıştıktan sonra başarıyı sadece Allahü Teala'dan bekler. Sabır; akıllı ve dayanıklı kişilerin, sabırsızlık ise; cahil ve aciz kimselerin vasfıdır."
Sabır; emirleri yerine getirmek, yasaklardan sakınmak ve musibetlere direnmek şeklinde tecelli eder, şöyle ki:
a) Kul, Allahü Teala'nın emirlerini yapmak için sabra muhtaçtır. Çünkü kulluk, nefse zor gelir. Mesela kimi insanlar; -tembellik yüzünden- namaz gibi ibadetlerden hoşlanmaz. Kimi de; -cimrilikten dolayı- zekat gibi malî ibadetlerden hoşlanmaz. Kimi de; -her iki sebepten dolayı- hac gibi ibadetlerden hoşlanmaz. Demek ki ibadetleri yerine getirmek için sabır gereklidir. Farzları yerine getirmeye sabretmenin üçyüz altmış derece sevabı vardır.
b) Kul, Allahü Teala'nın yasaklarından sakınmak için de sabra muhtaçtır. Nefse en güç gelen sabır da, insanın alıştığı ve devamlı yaptığı günahlardan vazgeçmesidir. Çünkü alışkanlık arzu ile birleşince günah etkeni güçlenir. Şayet günah; işlenmesi kolay bir iş ise, buna sabretmek daha da zorlaşır. Dili gıybet etmekten, yalan konuşmaktan ve kendini övmekten korumak gibi.
c) Bela ve musibetlere sabretmek de iki çeşittir: a) İnsanlardan gelen sıkıntı ve eziyetlere sabır: Halkın, kişinin aleyhinde konuşması, kendisine iftira etmesi, hakkını gasp etmesi ve benzeri şeyler gibi. İşte bunlara sabretmek çok bereketlidir. Eshab-ı kiram; müşriklerin sıkıntı ve işkencelerine sabretmeleri neticesinde; tevhid inancı dünyaya yerleşti ve İslam dini her tarafa yayıldı. b) Doğal felaket ve musibetlere sabır: Kişinin bir yakının ölmesi, malının telef olması, yangın, kaza, hastalık, sakatlık ve benzeri şeyler gibi. Bela ve musibetlerin ilk şokuna karşı sabretmenin dokuz yüz derece sevabı vardır. Gerçek sabır da, belanın başında ve ilk anında gösterilen sabırdır. Hadis-i şerifte; "es-sabru inde's-sadmeti'l-ûla" (gerçek sabır, ilk darbe anında gösterilen sabırdır.) (Buhari 1223)
Peygamber Efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem, daha dünyaya gelmeden babasını kaybetmiş; altı yaşında annesinin, iki sene sonra dedesinin vefatını görmüştür. Daha sonra da en büyük dayanağı amcası Ebû Talib'in ve en çok desteğini gördüğü hanımı Hazret-i Hadice validemizin vefatına tanık olmuştur. Hazret-i Fatıma dışındaki bütün çocuklarının vefatlarını görmüştür. O, bütün bu musibetler karşısında asla sarsılmamış, yıkılmamış ve yılgınlık göstermemiştir.
Peygamberlik geldikten sonra ise; müşrikler tarafından ağır baskılara muhatap olmuş, hakaret edilmiş, alaya alınmış, ölümle tehdit edilmiş ve suikastlarla karşı karşıya kalmıştır. Sonunda da doğup büyüdüğü ve çok sevdiği öz vatanı Mekke-i mükerremeden göç etmek zorunda kalmıştır.
Düşmanları, sürekli olarak ordular düzenlemiş ve O'nun üzerine yürümüşlerdir. Yapılan bu savaşlarda O, zaman zaman çok zor anlar yaşamış, hayatî tehlikeler atlatmıştır. Medine-i münevvereyi savunmak için herkesle birlikte hendek kazmış ve günlerce aç kalmıştır. Fakat bütün bu felaketler karşısında O, sabır ve metanetle direnmiştir. Çünkü O, biliyordu ki sabreden, zafere erecektir.
İnsan geçici veya aralıklarla gelen musibetlere dayanabilir. Lakin arka arkaya gelen zincirleme felaketlere sabretmesi zordur. İşte Efendimiz aleyhi selam, mübarek hayatı boyunca her çeşit musibete uğradığı halde; sabır, metanet, tevekkül ve şükründen hiçbir şey kaybetmemiştir. İşte bu engin sabrının sonunda; düşmanları dize gelmiş; ölen ölmüş, ölmeyen de Müslüman olmuş ve O'nun mübarek davasının birer fedaisi olmuştur. (Devamı haftaya…)
“Allah, Sabredenlerle Beraberdir!..”-2
Mehmet Can
12.04.2020 - 00:02
Yayınlanma
Sabredilmesi emredilen bela ve musibetler, ya kulu olgunlaştırmak ya da işlediği günahlarından temizlemek içindir: "Başınıza gelen her bir musibet, ellerinizle yaptığınız işler yüzündendir. Allah, çoğunu da affeder." (Şura 30)
Hadis-i şeriflerde ise, şöyle buyurulmaktadır:
"Müslümana isabet eden hiçbir yorgunluk, acı, keder, üzüntü, sıkıntı, gam hatta bir diken batması dahi yoktur ki, günahlarının bir kısmını silmesin." (Buhari 5318)
"Allah bir kuluna hayır dilerse, onun günahının cezasını dünyada verir." (Tirmizi 8799)
"Kim başına gelen musibete karşı, Allah'ın buyurduğu gibi: 'İnna lillahi ve inna ileyhi raciûn' (Bakara 156) deyip sonra; Allah'ım bu musibetimden bana sevap ver, bunun ardından bana hayır ver (aldığın nimetin yerine daha hayırlısını ihsan eyle,) diye dua ederse, Allah öyle yapar." (Müslim 918)
Hadis-i kudsîde şöyle buyuruluyor: "Mümin kulumu, bir bela (hastalık) ile sınadığım zaman; şayet sabreder de Beni ziyaretçilerine şikayet etmezse, onu esirlerim arasından salıveririm. Sonra etinin yerine daha hayırlı bir et, kanının yerine de daha hayırlı bir kan veririm. Sonra da amelleri sıfırdan başlar." (Hakim, Müstedrek 1291)
Sızlanmak musibeti azaltmaz. Hazret-i Ali radıyallahü anh, çocuğu ölen birisine taziyede bulunurken şöyle dedi: "Kader üzerinden geçti, sabredersen sevabını alırsın. Eğer sızlanırsan yine kader üzerinden geçmiştir (geriye döndürmek mümkün değildir), üstelik günahkar olursun."
Gerçekten sızlanma ve şikayet etmek, musibeti artırmaktan başka bir işe yaramaz. Allahü Tealanın hükmüne sabretmeyenin musibeti ikiye katlanır: Biri musibetin kendisi, diğeri de sızlanmada haddi aşarak günaha girmesidir. Sızlanmak, yaka yırtmak, göğsünü ve yüzünü dövmek, aşırı şikayette bulunmak, yas giysileri giymek ve benzeri şeyler insanı sabır makamından çıkarır. Bundan dolayı böyle şeylerden kaçınmalı, normal hayatını sürdürmeli, herşeyin Rabbimizin emaneti olduğunu bilmeli ve bu şekilde teselli bulmalıdır.
Sabredenlerin mükafatı büyüktür. Kur'an-ı kerimin birçok ayet-i kerimesinde sabrın ö-nemi üzerinde durulmakta, sabırlı davrananlar yüceltilmekte ve onlara verilecek mükafatlar anlatılmaktadır. Mesela musibetlere sabredenlerin ve Allahü Tealaya teslimiyet gösterenlerin, rahmet-i İlahiyeye nail olacakları ve ebedî kurtuluşa erecekleri müjdelenir: "Andolsun ki, sizi biraz korku ve açlıkla, bir de mallar, canlar ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele. Onlar; başlarına bir musibet gelince, "Biz şüphesiz (her şeyimizle) Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz," derler. İşte Rableri katından rahmet ve merhamet onlaradır. Doğru yola ulaştırılmış olanlar da işte onlardır." (Bekara 155-157)
Dini tebliğde de azim ve sebat gösterip sabretmek çok kıymetlidir: "(Habibim!) O halde, yüksek azim sahibi peygamberlerin sabretmesi gibi sabret! Onlar için acele etme. Onlar tehdit edildikleri azabı gördükleri gün, sanki dünyada gündüzün bir anından başka kalmadıklarını sanırlar. Bu bir duyurudur. Ancak yoldan çıkmış olan topluluk helak edilir." (Ahkaf 35)
Bir kimsenin, kendisine kötülük edenleri adil bir şekilde cezalandırması haktır, ancak sabır göstermesi daha hayırlıdır: "Eğer ceza verecekseniz, size yapılanın misliyle cezalandırın. Eğer sabrederseniz elbette bu, sabredenler için daha hayırlıdır." (Nahl 126)
Putperest düşmanların aşağılayıcı davranışlarına katlanan müslümanlar, sabretmelerinin mükafatı olarak ebedî kurtuluşa ulaştırılacaklardır: "Siz ise, onlarla alay ediyordunuz. O kadar ki onlar size Beni anmayı unutturdu. Onlara hep gülüyordunuz. Sabretmiş olmaları sebebiyle bugün Ben, onları mükafatlandırdım. Şüphesiz onlar başarıya erenlerin ta kendileridir." (Mü'minûn 110-111)
Kendilerine kötülük yapanlara sabırla muamele edip, kötülüğe kötülükle karşılık vermeyenlere düşmanların hileleri zarar vermeyecektir: "Size bir iyilik dokunursa bu, onları üzer. Başınıza bir kötülük gelirse ona sevinirler. Eğer siz sabırlı olur, Allah'a karşı gelmekten sakınırsanız, onların hileleri size hiçbir zarar vermez. Çünkü Allah onların işlediklerini kuşatmıştır." (Âl-i İmran 120)
Hazret-i Lokman'ın, oğluna nasihatlerinden biri de şudur: "Namazı özenle kıl, iyi olanı emret, kötü olana karşı koy, başına gelene sabret! İşte bunlar kararlılık gerektiren işlerdir." (Lokman 17) (Devamı haftaya…)
''Allah, Sabredenlerle Beraberdir!..''-3
Mehmet Can
19.04.2020 - 00:02
Yayınlanma
Sabır çok kıymetlidir. Ancak en kıymetli olanı; "sabr-ı cemil"dir, yani güzel sabırdır. Bu da, hiç sızlanmadan ve şikat etmeden belalara sabredip dayanmaktır. Sabır makamına aykırı olan şey, derdini insanlara şikayet etmek ve sızlanmaktır. Fakat halini, Allahü Teala'ya arzetmek ve O'ndan yardım dilemek, sabır makamına aykırı değildir. Nitekim Eyyûb aleyhisselam, -hiç şikayet etmeden- sıkıntısını: "Başıma bir dert geldi, ama Sen merhametlilerin en üstünüsün," (Enbiya 83) diye anlatmış ve Allahü Teala'ya yalvarıp yakarmıştır. Dolayısıyla kul isyan etmeden, edepli bir şekilde niyaz ve tazarru ile derdini Allah'a arz edip kurtuluş dilerse, bundan sevap alacağı gibi belaya sabretmesi de güç kazanır.
Sabır konusu, Kur'an-ı kerimde çok geniş yer alır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"İyilikle kötülük bir olmaz. Kötülüğü en güzel bir şekilde sav. Bir de bakarsın ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir. Bu güzel davranışa ancak sabredenler kavuşturulur. Buna ancak (hayırdan ve olgunluktan) büyük payı olanlar kavuşturulur." (Fussilet 34-35)
"(Ey insanlar!) Sizi birbiriniz için imtihan aracı kıldık. (Bakalım) sabredecek misiniz? Rabbin, hakkıyla görendir." (Furkan 20)
"Ey Rabbimiz! Üzerimize sabır yağdır, ayaklarımızı sağlam bastır ve şu kafir kavme karşı bize yardım et." (Bakara 250)
"Sonra da iman edenlerden olup birbirine sabrı tavsiye edenlerden, birbirine merhameti tavsiye edenlerden olanlar var ya, işte onlar Ahiret mutluluğuna erenlerdir." (Beled 17)
"Andolsun zamana ki, insan gerçekten ziyan içindedir. Ancak, iman edip de salih ameller işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler, birbirlerine sabrı tavsiye edenler başka. (Onlar ziyanda değillerdir.)" (Asr 1-3)
"Ey iman edenler! Sabrederek ve namaz kılarak Allahtan yardım dileyin. Şüphe yok ki, Allah sabredenlerle beraberdir." (Bekara 153)
"Allah'ın izniyle büyük bir topluluğa galip gelen nice küçük topluluklar vardır. Allah, sabredenlerle beraberdir." (Bekara 249)
"Allah'a ve Resul'üne itaat edin ve birbirinizle çekişmeyin. Sonra gevşersiniz ve gücünüz, devletiniz elden gider. Sabırlı olun. Çünkü Allah sabredenlerle beraberdir." (Enfal 46)
"Eğer içinizde sabırlı yüz kişi olursa, iki yüz kişiye galip gelirler. Eğer içinizde (sabırlı) bin kişi olursa, Allah'ın izniyle iki bin kişiye galip gelirler. Allah, sabredenlerle beraberdir." (Enfal 66)
"Allah, sabredenleri sever." (Âl-i İmran 146)
"Kim kötülükten sakınır ve sabrederse; şüphesiz Allah, iyilik yapanların mükafatını zayi etmez." (Yûsuf 90)
"Ancak sabredip salih amel işleyenler böyle değildir. İşte onlar için bağışlanma ve büyük bir mükafat vardır." (Hûd 115)
"Elbette sabredenlere, yapmakta olduklarının en güzeliyle mükafatlarını vereceğiz." (Nahl 96)
"Melekler de her bir kapıdan yanlarına girerler (ve şöyle derler): Sabretmenize karşılık selam sizlere. Dünya yurdunun sonucu (olan cennet) ne güzeldir!" (Ra'd 20-24)
Sabır konusu, sünnet-i seniyyede de çok geniş yer almıştır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
"Sabır ışıktır." (Müslim 106)
"Müminin işi ilginçtir. Her işi hayırdır. Bu yalnız mümine verilmiştir. Sevindirici bir işle karşılaşsa sabreder şükreder, o iş kendisi hakkında hayırlı olur. Üzücü bir işle karşılaşsa sabreder, kendisi için hayırlı olur." (Müslim 5322)
"Hiç bir kimseye sabırdan daha hayırlı bir mükafat verilmemiştir." (Buharî 1469)
"Sabır, imanın yarısıdır." (Hakim 3666)
Peygamber Efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem, kendisinden sürekli yardım isteyenlere yardım ettikten sonra yine de istemeleri üzerine onlara; müstağni davranmalarını ve sabırlı olmak için çaba göstermelerini öğütlemiş; böyle yapmaları halinde Allah'ın kendilerine yardım edip onları ihtiyaçtan kurtaracağını, bildirmiştir.
Çocuğunu kaybetmenin acısıyla ağlayan bir kadına Resûlullah, "Allah'tan kork, sabırlı ol," buyurdu. Bunun üzerine kadın; "benim derdimden sen ne anlarsın!" şeklinde tepki gösterdi. Kadın, daha sonra kendisine nasihat edenin Resûlullah olduğunu öğrenince, özür diledi. Bunun üzerine Efendimiz aleyhisselam, "Sabır ilk sadmededir (ilk sarsıntı sırasında) gösterilen metanettir," buyurdu. (Buhari 1223) (Devamı haftaya…)
''Allah, Sabredenlerle Beraberdir!..''-4
Mehmet Can
26.04.2020 - 00:01
Yayınlanma
Sabır konusunu bu hafta noktalıyoruz. Dakkak hazretleri şöyle diyor: "Sabredenler, iki dünyanın izzetine ermiş kişilerdir. Zira onlar, Allah'ın beraberliğine kavuşmuşlardır. Çünkü; "Allah sabredenlerle beraberdir." (Bakara 153) Allah'ın beraber olduğu kimse, elbette ki, iki cihanın şerefine ermiştir."
Sabrın hükmü, sabredilen yani katlanılan sıkıntının mahiyetine göre değişir. Mesela: Haramlardan uzak durmada ve dinî görevlerin îfasında tahammül göstermek, şeklindeki sabır farzdır. Dinen mekruh olan işlerden sakınmak, şeklindeki sabır menduptur. Can, mal ve namusun saldırıya uğraması durumundaki sabır haramdır. Bedene zarar verecek derecedeki acılara katlanmak, şeklindeki sabır mekruhtur. Dinen yapılmasında bir sakınca olmayan konularda gösterilen sabır ise, mubahtır. (İhyau ulumi'd-din)
İbni Hazm, üç farklı sabırdan söz eder, şöyle ki: Güçlü kişilerden gelen sıkıntıya sabretmek fazilet değil zavallılıktır. Zayıf kimselerden gelen sıkıntıya sabretmek fazilettir. Eşit düzeydeki kimselerden gelen sıkıntıya sabretmek şöyledir; eğer kötülük yapan kişi bunu bilmeden yapmışsa ona sabretmek bir olgunluktur, eğer bilerek eziyet etmişse, buna katlanmak bayağılıktır. (El-Ahlak ves-Siyer)
Ragıb-ı İsfahanî diyor ki: Sabır; biri cismanî, diğeri ruhanî olmak üzere iki çeşittir. Cismanî sabır, bedenin maruz kaldığı zahmetli işlere ve acılara katlanmaktır ki bu tam olarak fazilet değildir. Asıl fazilet, ruhanî sabır olup iki şekilde tezahür eder: İffet adı verilen birinci kısmı; insana zevk veren şeylerden yararlanmada aşırılıktan sakınmaktır. İkincisi ise, istenmeyen durumların başa gelmesi veya hoşa giden nimetlerden mahrum kalınması halinde şikayet etmemektir. (Ez-Zerîa)
Sabırla ilgisi bulunan diğer bir kavram da "rıza"dır. İmam-ı Gazalî Hazretleri buyurdu ki: Meşakkatlere tahammülün farklı dereceleri vardır. Katlanmanın zor olduğu başlangıç derecesine tesabbur, katlanmanın kolaylaştığı orta derecesine sabır, nefsanî arzuların tam olarak baskı altına alındığı en yüksek derecesine "rıza" denir. Sabrın, fazilet bakımından en alt derecesi, kişinin içinde bulunduğu güç durumdan memnun olmasa da şikayet etmemesi, bundan daha faziletlisi, içinde bulunduğu duruma razı olması, ondan da faziletlisi belaya şükretmesidir. (İhyau ulumi'd-din)
Rıza, kaza ve kaderi yani Rabbimizden gelen herşeyi; hoşnutluk ve memnuniyetle karşılamak olup bir kulluk vazifesidir. Zaten ibadetler de, sadece Rabbimizin yüce rızasını kazanmak için yapılır. Bunun için riya ve gösteriş karışan ibadetler geçersizdir. Gerçek rızaya kavuşmak büyük bir saadettir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: "Allah, onlardan razı olmuştur, onlar da O'ndan hoşnut olmuşlardır. İşte bu, Rabbinden korkanlara mahsustur." (Beyyine , "Allah, inanan erkek ve kadınlara altından ırmaklar akan cennetler, Adn cennetlerinde çok güzel meskenler vadetti, Allah'ın rızası ise hepsinden büyük saadettir." (Tevbe 72)
Her halükarda Allahü Tealanın emir ve yasaklarındaki nimet, hikmet ve mükafatları düşünmek, sabretmeyi kolaylaştırır. Bazen tabiî bir felaketle karşılaşır ve katlanmaktan başka çaremiz olmaz. Her çaresizliğin yegene çaresi, yüce Rabbimizdir. Böyle bir durumda şikayetler, feryad û figanlar ve sızlanmalar yükümüzü hafifletmez ve derdimize çare olmaz. Bunun içindir ki, başımıza gelen; karşı konulamaz hadiselere sabredip Cenab-ı Hakk'a sığınmak, her şeyin O'ndan geldiğini bilmek ve bunun bizim için bir imtihan olduğunu idrak edip mükafatını beklemek, en akıllıca iştir.
İnsanın bu imtihan dünyasında her arzu ettiğine nail olması mümkün değildir. O zaman, erişemediğimiz şeyler için; "bunun olmaması, hakkımda daha hayırlıdır!" veya "olan şeyde hayır vardır," demek, kulluğa en uygun olan ve bizi manevî derecelere kavuşturan bir haldir.
Evet dünya, kimin daha iyi olduğunun, kimin daha güzel iş yaptığının anlaşılacağı bir sınanma yeridir. Ayrıca bilinmelidir ki; insan bir gayeye doğru yürümektedir. Bu gaye ve hedef ise, İlahî rızadır. İnsan, bu kutlu gayeye doğru yürürken çeşitli imtihanlardan geçecek; dışarıda dünyanın, içeride de kendi nefsinin çıkardığı zorluklarla, çeşitli hastalık, bela ve musibetlerle karşılaşacak ve sabrederek baş etmeye çalışacaktır. İşte insan, bu şekilde olgunlaşacak ve kemale erecektir.
İslâm, Tefekkürü Emrediyor-1
Mehmet Can
31.05.2020 - 00:01
Yayınlanma
"Tefekkür", insanlara mahsus bir çaba olup; bir nesne veya bir mevzu üzerinde etraflıca düşünme; meydana gelmiş bir hadisenin sebeplerini bulup tahlil etme, beklenen bir olayın muhtemel sonuçları üzerinde kafa yorma ve ona göre gereken tedbirleri önceden alma gibi manalara gelir.
Biz, beynimizle tefekkür ederiz. Beyin, insanın tefekkür ve düşünce merkezidir. Beyinde yer alan nöronlar, protein zincirlerini kullanarak birbirleriyle bağlantı kurarlar. Böylece biyoelektrik denilen akımı oluştururlar. Bu akımla nöronlar arasında bilgi alışverişleri yapılır. İşte düşünce ve duygular bu biyoelektrik dolaşımın sonucudur.
Beyin; düşünen, insan hayatını planlayan, eylemlerine karar veren ve bunların uygulamaya geçmesini sağlayan mükemmel bir yapıdır. -Yukarıda da işaret edildiği gibi- düşünme işlemi beyinde başlar ve karar verme aşamasından itibaren yine beyin tarafından ilgili organlara sinyal gönderilerek düşünülen işin hayata geçirilmesi sağlanır.
Kısaca; bir problemi zihinde çözebilme gücü, başka bir ifadeyle; olaylar ve nesneler arasında bağ kurma kabiliyeti manasına gelen "tefekkür"ün yani düşünmenin dört tane yapı taşı vardır, şöyle ki:
a) Hayal: Daha önce algıladığımız bir nesne veya olayı zihnimizde yeniden canlandırmaktır. Mesela daha önce tanıdığımız bir insanın simasını veya izlediğimiz bir film sahnesini zihnimizde tekrar canlandırabiliriz.
b) Simge: Herhangi bir nesnenin sembolü ve işareti demektir, trafik işaretleri gibi.
c) Kavram: Nesnelerin ya da olayların ortak özelliklerini kapsayan ve onları bir sözcük altında toplayan genel tasarımdır. İyilik-kötülük, güzellik-çirkinlik gibi.
d) Kategori: Varlıkların belirli özellikleriyle bir gruba dahil edilmesi, sınıflandırılmasıdır, erkek ve dişi gibi.
İnsanlar, bilgileri doğrultusunda düşüncelerine yön verirler. Bunun için, üzerinde çalıştığımız konu veya çözmeye çalıştığımız problem hakkında ne kadar bilgi sahibi olursak, o kadar faydalı bir muhakeme yapabiliriz. Karanlıkta gözün görmediği gibi, bilgiden yoksun olan bir beyin de etkili ve sonuç alıcı tarzda düşünemez.
"Tefekkür" yani düşünme yeteneğimizi ne kadar iyi kullanırsak hayatta o kadar başarılı olabiliriz. Kullanılmayan beyin, yok sayılır! Zeka geriliğinin en yaygın sebebi de budur. Geri kalmış toplumların temel problemleri de; beyinlerini etkin bir şekilde kullanmayı başaramamış olmalarıdır.
"Tefekkür", bir konu ile alakalı sağlıklı karar verilmesinde çok etkili ve netice alıcıdır. Doğru düşünceler, insanları geliştirir ve faydalı şeyler üretmelerini sağlar. Dolayısıyla düşünen insan, hem kendisine hem de başkalarına faydalı insandır.
Biz; düşünce gücünü kullanarak hayatımıza yön veririz. Kişi, iyi ile kötüyü düşüncesi ile birbirlerinden ayırdığı gibi, vereceği kararlar ile de geleceğini şekillendirmeye çalışır. İnsanlar, hayata bakış açılarını da düşünceleri ile oluştururlar. Doğru düşünceler olumlu duyguları, yanlış düşünceler de kötü duyguları uyandırır.
"Tefekkür", insanları diğer canlılardan ayıran özelliklerin başında gelmektedir. Zira insanlar, düşünerek hareket ederler. Diğer canlılar ise, sadece anı yaşayarak hayatlarını idame ettirmeye çalışırlar. İnsanoğlu, tefekkürü sayesinde çok gelişmiş ve büyük aşamalar kat ederek bugünlere; bilgisayar ve internet çağına ulaşmıştır.
Hayatımızı tefekkürümüzün ürünü olan 'fikir'lerimizle kolaylaştırırız. Bir konu ile alakalı daha önceden sahip olduğumuz ancak aralarında ilişki kuramadığımız iki veya daha çok düşünceyi yeni bir biçimde yeniden birleştirmeye 'fikir', diyoruz. 'Fikir'ler, bebekler gibi olgunlaşıp, zamanı gelince hayata gözlerini açarlar. Bebekler anne karnından, 'fikir'ler de düşünen beyinlerden doğarlar! 'Fikir' olgunlaştığında ifade edilip uygulanmaz ve geciktirilirse, ölü olarak doğar ve bir işe yaramaz. Binaenaleyh hem düşünüp faydalı 'fikir'ler üreteceğiz, hem de ürettiğimiz bu 'fikir'leri zamanında uygulama sahasına koyacağız.
Dünya ve ahiret mutluluğunun rehberi olan Kuran-ı kerim, insanları düşünmeye davet etmektedir. Yani dünyevî işlerimiz için düşünmek ne kadar önemli ise, ahiretimiz için de o kadar kıymetlidir. Çünkü "tefekkür" insanın; alemleri yoktan var eden, sonsuz kudret sahibi Allahü Tealayı tanıma gücünü dolayısıyla da Allah korkusunu ve Allah'a olan yakınlığını artıran en önemli vasıtalardan biridir. (Devamı haftaya…)
İslâm, Tefekkürü Emrediyor-2
Mehmet Can
07.06.2020 - 00:02
Yayınlanma
Geçen haftaki yazımızı: "Tefekkür, insanın; alemleri yoktan var eden, sonsuz kudret sahibi Allahü Teala'yı tanıma gücünü dolayısıyla da Allah korkusunu ve Allah'a olan yakınlığını artıran en önemli vasıtalardan biridir," diye bitirmiştik. İşte bunun içindir ki Kuran-ı kerimin birçok ayet-i kerimesinde: "...düşünmez misiniz?" (Nahl 17), "...düşünen bir topluluk için deliller vardır." (Bakara 164), "…yine de düşünmeyecek misiniz" (En'am 50), "Hiç düşünmez misiniz?" (Hud 30), "…fakat öğüt alıp-düşünen var mı?" (Kamer 17), "ama öğüt alıp-düşünmeniz gerekmez mi?" (Vakıa 62) gibi ifadelerle düşünmenin önemi vurgulanmıştır. Çünkü gördüğümüz ve farkına vardığımız her ne varsa hepsi Allahü Teala'nın varlığının, birliğinin ve kudretinin delillerdir. Bu sebeple göklerde, yerde ve bunların arasında bulunan her şey, insanın düşünmesi için birer vesiledir.Başka bir ayet-i kerimede şöyle buyrulmaktadır:
"Göklerin ve yerin yaradılışında, gece ile gündüzün sürelerinin değişmesinde, insanlara fayda sağlamak üzere denizlerde gemilerin süzülüşünde, Allah'ın gökten indirip kendisiyle ölmüş yeri canlandırdığı yağmurda ve yeryüzünde hayat verip yaydığı canlılarda, rüzgarların yönlerini değiştirip durmasında, gökle yer arasında emre hazır bulutların duruşunda, elbette aklını çalıştıran kimseler için Allah'ın varlığına ve birliğine nice deliller vardır." (Bakara 164)
Hadis-i şeriflerde de şöyle buyurulmaktadır:
"Tefekkür gibi kıymetli ibadet yoktur." (İbni Hibban)
"Biraz tefekkür, bir sene (nafile) ibadetten kıymetlidir." (K. Saadet)
"Sükûtu tefekkür, bakışı ibret olup çok istigfar eden kurtuldu." (Deylemi)
Yüce Dinimizin bize verdiği perspektifi görüyor musunuz: Bir saat sistemli bir şekilde düşüneceksiniz, bir şeyler bulup insanlığın yararına sunacaksınız veya ebedî saadetiniz hesabına müspet ve meşru bir iklimde düşünceye dalacak sonra da düşünce ürününüzü dünya ve ahiret boyutları ile değerlendireceksiniz... Evet işte bunları yapabildiğiniz takdirde bir senelik nafile ibadetten daha çok sevap kazanacaksınız.
Derin bir şekilde düşünmeyi başaran bir insan, bir meyve; mesela bir portakal yerken bile tefekkür eder: Portakalın kuru bir topraktan bu kadar lezzetli ve sulu bir meyve olarak hem de dilimlenmiş bir şekilde yaratıldığını, insanın ihtiyaç duyduğu vitaminleri içerdiğini ve tam da insanların bu vitaminlere en fazla ihtiyaç duyduğu kış mevsiminde yetiştiğini ibretle anlar ve Rabbine şükreder.
Bu şekilde düşünen bir mümin, çevresindeki her incelikte Allahü Teala'nın kudretini ve sanatını görür, O'nu tesbih eder ve O'nun rıza-i barisine giden yolu arar. Müminlerin bu vasıfları ayet-i kerimede şöyle haber verilmektedir:
"Onlar, ayakta iken, otururken, yan yatarken Allah'ı zikrederler ve göklerin ve yerin yaradılışı konusunda düşünürler. (Ve derler ki:) 'Rabbimiz, Sen bunu boşuna yaratmadın. Sen pek yücesin, bizi ateş azabında koru.'" (Al-i İmran 191)
Mutlu olabilmenin yolu da faydalı düşünceden geçer. Bunun için akıllı insanlar, mutlu olmak ve huzura ulaşmak için çok kafa yorarlar.
Düşünen insan mutlaka bir şeyler üretir: Yazar, çizer, sanata yönelir, bilime katkıda bulunur.
Düşünen insan, önce kendisine sonra da içinde yaşadığı topluma faydalı bir birey olur. Başkasına yük olmaz, bilakis başkasının yükünü hafifletir.
Düşünen insan, özgürlüğün nasıl bir kavram olduğunu anlar. Çünkü düşünmek, şartlar ne olursa olsun, iyiye ve güzele atılan özgürlük adımının başlangıcıdır.
İş hayatında başarıya ulaşmış olan insanlara bakıldığında, bu kişilerin çok düşündükleri ve düşüncelerini büyülterek başarıya ulaştıkları görülür.
Düşünmek; aynı zamanda empati yeteneğini de geliştirir. Empatiyi ustalıkla kullanan insanların düşünme eyleminden büyük faydalar sağladıkları; kendilerini kolayca başkalarına kabul ettirip sevdirdikleri görülür.
Düşünen insanlar, başkaları ile çok daha kolay iletişim kurarlar. İnsanların birbirleriyle olan kavgalarının asıl sebebi iletişim eksikliğidir. İletişim kuramayan insanların doğru düşünme alışkanlıklarının olmadığı bir gerçektir.
Bunun için diyoruz ki, her gün belirli bir süre, sakin bir şekilde problemlerimiz ve etrafımızda olup biten hadiselerle ilgili düşünelim, böylece Rabbimizin bize bahşettiği beyin bilgisayarımızdan faydalanalım! (Devamı haftaya
İslâm, Tefekkürü Emrediyor-3
Mehmet Can
14.06.2020 - 00:00
Yayınlanma
Geçen haftaki yazımızı: "Bunun için diyoruz ki, her gün belirli bir süre, sâkin bir şekilde problemlerimiz ve etrafımızda olup biten hadiselerle ilgili düşünelim, böylece Rabbimizin bize bahşettiği beyin bilgisayarımızdan faydalanalım," diye bitirmiştik.
Geçen haftaki yazımızı: “Bunun için diyoruz ki, her gün belirli bir süre, sâkin bir şekilde problemlerimiz ve etrafımızda olup biten hadiselerle ilgili düşünelim, böylece Rabbimizin bize bahşettiği beyin bilgisayarımızdan faydalanalım,” diye bitirmiştik.
Maalesef günümüz insanları modern hayata ve maişet derdine kendilerini öyle kaptırmışlar ki küçük büyük hiçbir şeyi düşünemez hale gelmişler. Hatta düşünme kabiliyetlerini bir ölçüde kaybetmiş olduklarını söylemek bile yanlış olmaz. Bir de kötü alışkanlıklar bir sis bulutu gibi insanların gözlerinin önüne öyle inmiş ki en büyük harikaların dahi artık farkına varamıyorlar.
Bu yüzden, her insanın kendi hayatını olumsuz yönde etkileyen amilleri tespit edip bunların etkisinden kurtulması gerekir. Bunu aşmak için de; her gün dikkatimizi toplamaya çalışarak faydalı düşünme egzersizleri yapmaya kendimizi zorlamalıyız. Çünkü insan tefekkür etmekle gelişip olgunlaşır ve bu şekilde hem kendisine hem de insanlık âlemine faydalı hale gelebilir.
Dünyanın en gelişmiş bilgisayarına sahipsiniz ama onu kullanmıyorsunuz; elbette ki bu bilgisayardan bir fayda görmeniz mümkün değil. O zaman tefekkür ve düşünmeyi mutlaka öğrenmemiz gerekir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Kendi kendilerine, Allah’ın; gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları ancak hak olarak ve muayyen bir süre için yarattığını hiç düşünmediler mi?” (Rum
İslâmî kaynaklarda ilim, marifet, fikir, tefkir, tefekkür, tedebbür, taakkul, nazar, re’y, zikir, itibar gibi çeşitli kelimelerle insan için düşünme faaliyetinin önemi vurgulanmış; insanın ancak bu şekildeki düşünce zenginliği ile insanlık değerini koruyup geliştirebileceğine işaret edilmiştir.
Akıllarını kullanmayanlar; Bekara suresinin 171. Âyet-i kerimesinde: “Sağır, dilsiz ve kördürler,” şeklinde tavsif edilmişlerdir. Böyleleri, Enfâl suresinin 22. âyet-i kerimesinde de: “Hayvanlardan daha şaşkındırlar,” şeklinde eştirilmişlerdir.
İnsan için önemli olan doğru ve değerli düşünceler üretmektir. Manasız düşünceler, insanlara birşey katmadıkları gibi kaybetmelerine de sebep olurlar. Her insan düşüncesini doğru bir şekilde kontrol ederse, daha huzurlu bir dünyada yaşamaya başlarız.
Samimi bir şekilde tefekkür etmek, insana hem dünyada hem de âhirette pek çok hayır ve hikmet kazandırır. Çünkü insan, etrafında olup bitenler hakkında düşünüp kafa yorar; çevresindeki varlıkları, olayları inceler ve bunlardan ibret alırsa; üzerindeki gaflet perdesini aralar, samimi bir şekilde Allahü Teâlâ’ya yönelir ve yüce rızasını kazanmaya namzet olur. Bilindiği gibi insanoğlu için en büyük başarı ve muvaffakıyet, Yüce Yaradan’ın rıza-i bârisini kazanmaktır.
Bunun için evrendeki her şeye, Allahü Teâlâ’nın üstün yaratma sanatının birer delili olarak bakıp üzerinde düşünmeliyiz. Geceyi, gündüzü, güneşi, yıldızları ve ayı insanların emrine veren, yarattığı çeşit çeşit yiyecekleri insanlara sunan Rahman ve Rahim olan Allah’tır. Bal arısına, insanlara şifa olacak balı yapmasını emreden de O’dur.
Allah denizi, içindeki envai çeşit nimetlerle birlikte insanın istifadesine sunmuştur. Bundan başka ırmaklar, dağlar, ovalar hep insana fayda sağlaması için Allah tarafından yaratılmıştır. “Allah’ın nimetlerini saymaya kalkışsanız, onları sayamazsınız.” (Nahl 18). Bütün nimetler bir hikmet üzere var edilmiştir. İnsanın yapması gereken şey ise, bu hikmeti anlamak ve kendisinden istenildiği şekilde davranıp, iyi bir kul olmaktır.
Tefekkür ederek Rabbinin rızasını kazabilen insan; dünyada mutlu, âhirette de huzurlu olur. Kuşkusuz bu, en güzel ve en büyük kazançtır. Rabbimiz celle celalüh; rıza-i bârisini kazanan nasipli kullarını bekleyen güzel mükâfatı şöyle müjdeliyor:
“İman edip güzel ve makbul işler yapanları, cennetin yüksek köşklerine yerleştireceğiz. İçinden ırmaklar akan o cennetlere, onlar devamlı kalmak üzere gireceklerdir. İyi iş yapanların mükâfatları ne güzel!” (Ankebut 58)
Bu sebeple Rabbine daha yakın olmak isteyen her insanın, tefekkürü engelleyen sebepleri hayatından çıkararak, samimi ve içten bir şekilde Allah’ın yarattığı her olay ve her varlık üzerinde düşünmeli, düşündüklerinden de kendisine dersler ve ibretler çıkarmalı; böylece kendisinden beklenen rolü en güzel bir şekilde oynamalıdır.
Müslümanın Hayat Rehberi: FIKIH İLMİ
Mehmet Can
21.06.2020 - 00:02
Yayınlanma
Allahü Teala'ya ve yüce Dinine doğru bir şekilde iman eden insan, bu iman ve inancının gereğini yapmakla mükelleftir. Bu da; inandığı ve teslim olduğu Rabbinin bütün emirlerini yerine getirmek ve bütün yasaklarından da uzak durmaktır. İslami emirler de yasaklar da hem çok, hem de çok teferruatlıdır. Bundan dolayı İslam alimleri; bizzat anlatarak ve ciltler dolusu kitaplar yazarak Müslümanları bu konuda aydınlatmaya ve bilgilendirmeye çalışmışlardır. Bu ilmin ismi 'fıkıh'tır. Fıkıh bilgilerini bilen kimseye de 'fakîh' denir.
Lügatte anlamak, kavramak ve bilmek manasına gelen 'fıkıh' terimi; kişinin hak ve sorumluluklarını bilmesi, şeklinde tarif edilmiştir. Fıkıh, aynı zamanda İslam hukukunun da adıdır. 'İtikad', 'ahlak' ve 'tasavvuf' dışındaki İslami bilgiler fıkıh ilminin alanına girer. Müslümanın hayata bakış açısını, yaşam tarzını ve günlük programını hem belirleyen hem de düzenleyen ilim 'fıkıh'tır. Fıkıh her zaman ve mekanda İslamı canlı ve yaşanabilir kılma bilgi ve melekesidir.
Bu bilgileri öğrenmeden din yaşanmaz. Çünkü nelerin haram ve yasak olduğunu bilmeyen kişi, onlardan nasıl uzak duracak? Mesela faizi ve çeşitlerini bilmeyen bir kimse, kolaylıkla faize girebilir. Nelerin emredildiğinden bihaber olan bir kişi, onları nasıl yapacak? Bir de şu var ki kişi, emredilen şeylerin yapılışı ile alakalı tam bir bilgiye sahip değil ise, bunları doğru ve sıhhatli bir şekilde nasıl ifa edecek. Mesela namaz fıkhını bilmeyen bir kimse, doğru bir şekilde nasıl namaz kılacak? Aynı şekilde nikah bilgisi olmayan bir kimse, nasıl doğru bir şekilde evlenecek veya nikah kıyacak. Yine feraiz yani miras bilgisi olmayan bir Müslüman; ölen bir kişinin malının kimlere verileceğini ve hangi varisin payının ne olacağını nasıl bilecek?
Binaenaleyh kulaktan dolma, sığ ve yüzeysel bir bilgi ile din yaşanamaz. Bu iş için zaman ayırmak; hakikî alimlerden dinin -en azından kişiye lazım olan kısmını- öğrenmek farz ve kaçınılmazdır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Eğer bilmiyorsanız, ilim sahiplerine sorun!" (Enbiya 7)
"Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?" (Zümer 9)
Hadis-i şeriflerde de şöyle buyuruluyor:
"Allah, kimin iyiliğini murad ederse, onu dinde fakîh (bilgili) kılar." (Buharî)
"Fıkhı bilmeden ibadet eden kişi, gece karanlıkta bina yapıp, gündüz yıkan kimseye benzer." (Deylemî)
İmam-ı Malik hazretleri buyurdu ki: "Tasavvuf öğrenmeden fıkıhla uğraşan, fasık olur. Fıkıh öğrenmeden tasavvufla uğraşan da zındık olur." (Adevi ala Şer-hi'z-Zerkani ala el-İzziyye 3/195)
Fıkıh bilgilerinin dört ana kaynağı vardır, bunlar: Kur'an-ı kerim, Sünnet-i seniyye, İcma-ı ümmet ve Kıyas-ı fukahadır. Fıkıh bilgisinin bu dört kaynağına Edille-i şer'iyye denir. Fıkıh ilmi çok geniştir. Hepsi, dört büyük kısma ayrılır:
a) İbadat yani ibadetler: Namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek, hacca gitmek ve cihad etmek yani dinin emir ve yasaklarını yaymak birer ibadettir. Her birinin de birçok alt dalları vardır.
b) Münakehat: Evlenme, boşanma, nafaka gibi konular münakehatın konularıdır. Bunların da birçok detayları vardır. 'Münakehat'a 'ahval-i şahsiyye' de denir.
c) Mu'amelat: Alışveriş, kira, şirketler, faiz meselesi ve miras bunun konuları arasındadır. Bunun da birçok teferruatı vardır.
d) Ukûbat: Yani cezalar. Bunlar da başlıca şu altı kısma ayrılır: Kısas, sarhoşluk, sirkat (hırsızlık), zina, kazf (iffetli Müslüman kadına zina iftirası atmak) ve riddet (maazallah kişinin dinden çıkması) cezası.
Dinimizin fert ve toplum hayatına ilişkin olarak koyduğu hükümler, kural ve kaideler ile bunların açıklaması mahiyetindeki fıkıh ilmi, İslam'ın amelî hükümlerinin sistemleştirilmiş halidir. Fıkhın belirleyici ve yönlendirici özelliği, dünya hayatında çeşitli zaaf ve sapmalara maruz olan insan için büyük bir rahmettir. Bunun için Müslümanlar ferdî, ailevî ve sosyal hayatlarını düzenlerken fıkhın bu rehberlik ve yol göstericiliğinden azami ölçüde yararlanırlar ve birçok yönden faydasını görürler.
''Şükredenler Pek Azdır!..''-1
Mehmet Can
28.06.2020 - 00:01
Yayınlanma
Şükür; Allahü Teala'yı, medh û sena ederek ta'zimde bulunmak, verdiği nimetlerden dolayı Kendisine teşekkür etmek ve ihsanlarını insanlara anlatmaktır. Buna göre, şakir bir kul olabilmek için; her nimetin Allahü Teala'dan geldiğinin şuurunda olmak, bu hakikati itiraf edip dile getirmek ve sahip olunan nimet ve imkanları yerinde kullanmak gerekir. Şükür çok önemli bir meziyettir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Kullarım içinde şükredenler pek azdır." (Sebe 13)
Şükür, Allahü Teala'nın emirlerini yapıp yasaklarından sakınmak ve sahip olunan bütün imkanları, Allahü Teala'nın razı olacağı şekilde kullanmaktır. Mesela verdiği göz ile harama bakmamak ve ihsan ettiği mal ile haram işlememektir. Çünkü Allahü Teala'nın verdiği gözle harama bakmak ve ihsan ettiği malla haram işlemek, hem şükürsüzlük hem de nankörlüktür. Bilindiği gibi nankörlük, cezayı gerektiren çok kötü bir huydur. Kısacası şükür, yüce dinimiz İslam'a uygun yaşamaktır.
Gerçek şükür; ilim, hal ve amel ile gerçekleşir. Şöyle ki:
a) İlim: Kalb ile şükretmektir: Yani nimeti hatırlamak ve nimeti vereni düşünmektir. Bu da zahir ve batın bütün nimetleri ve bu nimetlerden yararlanmayı, Allahü Teala'dan bilip, hayatını bu anlayışa göre şekillendirmektir. Ayet-i kerimede buyuruldu ki: "Görmüyor musunuz ki Allah; göklerde ve yerde olan şeyleri sizin hizmetinize vermiş. Görünen görünmeyen bunca nimete sizi gark etmiştir?" (Lokman 20)
b) Hal: Dil ile şükretmektir. Yani nimetin, Allahü Teala'dan geldiğini itiraf edip Rabbimize meth û senada bulunmaktır. Ayet-i kerimede buyuruldu ki: "Rabbinin nimetlerini ise, durmaksızın anlat!" (Duha 11)
c) Amel: Fiil ile şükretmektir. Bu da, nimetin kadrini bilip onu verildiği gayenin dışında kullanmamaktır. Mesela kulakların şükrü, haram olan şeyleri dinlememek, dilin şükrü haram olan şeyler söylememektir. Ayet-i kerimede buyuruldu ki: "Allah'a karşı gelmekten sakının ki şükretmiş olasınız!" (Âl-i İmran 123]
Şükrün karşıtı 'küfür'dür. 'Küfr'ün kelime manası; bir şeyi örtmek ve inkar etmektir. Yani nimetin Allahü Teala'dan geldiğini kabul etmemek suretiyle nankörlük etmektir ki buna; "küfran-ı nimet", denir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "(Süleyman aleyhiselam dedi ki:) Bu, Rabbimin lütuflarındandır. Bu, şükür mü edeceğim, yoksa kafirlerden (nankörlerden) mi olacağım, diye beni sınamak içindir. Şükreden, sadece kendi lehine olarak şükreder. Küfr (nankörlük) eden ise, bilmelidir ki Rabbim onun şükründen müstağnidir, şükrüne ihtiyacı yoktur." (Neml 40)
Evet; Rabbimizin -celle celalüh-, kimsenin şükrüne ihtiyacı yoktur. Ancak ihsan ettiği nimetlere karşı şükredenlere fazlından mükafat verir. İnkarcı, nankör ve küstahları ise, cezalandırır: "Kim şükrederse ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfr (nankörlük) ederse, bilsin ki Allah her bakımdan müstağnidir; hiçbir şeye muhtaç değildir, her türlü övgüye layıktır." (Lokman 12)
Yukarıda da işaret edildiği gibi, şükürde belirleyici olan ana unsur; Allahü Teala'nın verdiği nimetleri, O'nun emrettiği şekilde kullanmaktır. Mesela beden nimetinin şükrü; bütün uzuv ve organları, Allahü Teala'nın beğendiği gibi kullanmaktır. Malın şükrü; parayı haram, günah olan yerlere harcamamak, israf etmemek, ayrıca zekatını vermek ve hayır-hasenat yapmakla olur. Rütbe, mevki ve makamın şükrü ise insanlara hizmet etmek; zulüm, kötülük ve haksızlık yapmamakladır.
Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem gece namazı için iki (mübarek) bacağı şişinceye kadar ayakta dururdu. Hazret-i Âişe radıyallahü anha, kendisine: Ey Allah'ın Resulü! Allah, işlenmiş ve işlenmesi muhtemel günahlarını bağışlamıştır. İbadet için neden bu kadar yoruluyorsun, deyince, Peygamberimiz: "Ya Âişe! Ben şükreden bir kul olmayayım mı," diye cevap verdi." (Buhari) Dikkat edelim; Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem, bu ibadetini, Allahü Tealanın kendisine lutfettiği nimetlere sükretmek için yaptığını ifade ediyor.
Dine uymayanlara verilen imkanlar, nimet değil, musibettir: "(Kafirler) kendilerine verdiğimiz servet ve evlatlarla, iyiliklerine koştuğumuzu mu sanıyorlar? Hayır, onlar işin farkında değiller!" (Müminun 55-56) (Devamı haftaya…)
''Şükredenler Pek Azdır!..''-2
Mehmet Can
05.07.2020 - 00:02
Yayınlanma
Yaptığımız şükrün kabul olması için çok önemli iki şart vardır: Biri Dinimize uymak, diğeri ise anne-babaya asi olmamaktır. Çünkü Kur'an-ı kerimde üç şey, üç şeyle beraber bildirildi. Biri yapılmazsa diğeri kabul olmaz. Şöyle ki:
a) Resulullah aleyhisselama itaat edilmedikçe, Allahü Tealaya itaat edilmiş olmaz.
b) Anne-babaya teşekkür edilmedikçe, Allahü Tealaya şükredilmiş olmaz.
c) Zekat verilmedikçe, namazlar kabul olmaz. (Tefsir-i Muğni)
Şükür, hem kul hem de insan olmamızın bir gereğidir. İyilik yapana teşekkür edileceğini herkes bilir. Bu, insanlık icabıdır. Evet; iyilik edenlere hürmet edilir. Nimet sahipleri büyük bilinir. O halde, her nimetin gerçek sahibi ve yaratıcısı olan Allahü Tealaya şükretmek, insanlık icabı büyük bir borç ve mühim bir vazifedir. Fakat insanlar, Allahü Tealaya nasıl şükredeceklerini bilmezler. Çünkü O'na yapılacak şükür O'nun istediği şekilde olmalıdır.
İşte, O'nun tarafından bildirilen; tazim, hürmet ve şükür şekli Sevgili Peygamberlerimiz Muhammed Mustafa sallallahü aleyhi ve sellemin bildirdiği yüce İslam dinidir. O'na kalple yapılacak hürmetler dinde bildirilmiş, dille yapılacak şükürler orada gösterilmistir. Her uzvun yapacağı işler, açık ve geniş olarak orada beyan buyurulmustur. O halde Allahü Tealaya şükretmek, O'nun dinini kabul etmek ve dininin hükümlerine uymakla; yani emirlerini yapmak ve yasaklarından kaçmakla mümkündür.
Makbul bir şükür, nimetlerin artmasına, devamına ve kaybolmamasına sebep olur. Allahü Teala, Kuran-ı kerimde mealen şöyle buyuruyor:
"Eğer şükrederseniz, Ben nimetlerimi daha da artırırım, ama nankörlük ederseniz haberiniz olsun ki azabım pek şiddetlidir!" (İbrahim 7)
"Siz şükredip iman ettikten sonra Allah ne diye sizi cezalandırsın ki?" (Nisa 147)
"Beni anın, Ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin!" (Fatir 39)
İşte bu, son ayet-i kerime iki şeyi emrediyor, bir şeyi de yasaklıyor. Emrettiği iki şeyden birisi; Allahü Tealayı anmak, diğeri de O'na şükretmektir. Yasakladığı şey ise, nankörlük etmektir.
Şükreden bir kul olabilmek için; ahiret işlerinde salih zatlara bakıp onlar gibi olmaya çalışmak lazım iken; dünya işlerinde, kendimizden daha aşağıda olan fakirlere bakmak münasip olur.
Nice fakirler vardır ki, bir lokma ekmek kazanınca, mutlu olur; Allahü Tealaya şükreder ve zenginin servetini düşünmez bile. Buna mukabil nice zenginler de vardır ki, milyarlarına birkaç milyar daha katmadıkları için üzüntü içinde kıvranırlar. Kur'an-ı kerimin birçok ayet-i kerimesinde şükür emredilmekte, mümin kullar şükredenler olarak nitelenmekte, fakat insanların çoğunun şükretmediği vurgulanmakta ve şükrün, nimeti artıracağı belirtilmektedir.
İster sözle, ister ibadetle, ister başka hayır ve hasenatla ifade edilmiş olsun; şükür, nimetin bedeli değildir. Çünkü bir insan hayatı boyunca şükretse, gece gündüz hiç durmadan namaz kılsa, herhangi bir organının, yani bir tek nimetin bile bedelini ödemiş olamaz. Bunun için kul, sahip olduğu nimetlere bakıp; bunlara layık olmadığını düşünmeli, utanmalı ve şükürdeki kusurunu bilip özür dilemelidir.
Kul, şayet şükür vazifesini yerine getiriyorsa, bunu da Allahü Tealanın bir lütf û keremi olarak düşünmelidir. Çünkü her nimeti gönderen, herşeyi var eden, ancak Allahü Tealadır. Her varlığı her an varlıkta tutan O'dur. Kulların iyi ve güzel sıfatları, O'nun lütfu ve ihsanıdır. Hayatımız, aklımız, ilmimiz, gücümüz, görmemiz, işitmemiz, söyleyebilmemiz, hep O'nun ikramlarıdır. Saymakla bitirilemeyen envai çeşit nimetleri, iyilikleri gönderen hep O'dur.
İnsanları güçlüklerden, sıkıntılardan kurtaran, duaları kabul buyuran, dertleri, belaları gideren hep O'dur. İhsanı o kadar boldur ki; kafirlerin dahi rızkını kesmiyor ve biz günahkar müslümanları elaleme rezil etmiyor.
O, rahmetiyle kullarını Cennete girmeye teşvik ederken, cehennemlik olmaktan sakındırıyor. Evet; nimetleri güneş gibi meydandadır: "Hasılı O, Kendisinden istediğiniz her şeyi verdi. Öyle ki Allah'ın size verdiği nimetleri birer birer saymaya kalkarsanız, mümkün değil, onları sayamazsınız. Gerçekten insan zalim ve nankördür." (İbrahim 34) (devamı haftaya…)
''Şükredenler Pek Azdır!..''-3
Mehmet Can
12.07.2020 - 00:01
Yayınlanma
Şükretmek çok güzel bir hususiyet ve üstün bir fazilettir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: "İnsanların çoğu şükretmezler." (Bekara 243), "Kullarım içinde şükredenler pek azdır." (Sebe 13)
Nimet; umumî olunca, herkese gelince, insan bu nimetin kıymetini bilemez. Görmek büyük bir nimet iken, herkeste göz olduğu için görme nimetine her zaman şükretmeyebiliriz. Gençler, yaşlanmadan gençliğin kıymetini bilmezler. Hastalar, sağlığın kıymetini daha iyi anlar. Fakirler zenginliğin kıymetini daha iyi bilir. Hayatın kıymetini de ancak ölüler anlar. Şu halde yaşlanmadan gençliğin, hastalanmadan sıhhatin ve ölmeden önce de hayatın kıymetini bilip şükretmelidir ki; şükretmeyen basit çoğunluğa değil, şükreden kıymetli azınlığa dahil olalım.
Şükreden bir kul olmak için, Rabbimizin bu konudaki ikazlarını çok iyi dinlemeli ve derhal gereğini yapmalıyız! Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"İşitmez misiniz?" (Kasas 71)
"Görmez misiniz?" (Kasas 72)
"Aklınızı çalıştırmaz mısınız?" (Araf 169)
"Düşünmez misiniz?" (Enam 50)
"Hatırlamaz mısınız?" (Secde 4)
"Sakınmaz mısınız?" (Müminun 32)
İşte yüce Rabbimiz celle celalüh, bu ve benzeri ayet-i kerimelerle bize; nimetlerini hatırlatmakta ve önce tefekküre, sonra da bu vesileyle şükre davet etmektedir. Biz günahkar kullara düşen görev ise, bu yüce davete icabet edip, Rabbimizin istediği şekilde yani Dinine uygun yaşayıp şükreden bir kul olmaya çalışmaktır.
İnsanlardan gelen iyiliklere de teşekkür etmek gerekir. Hadis-i serifte buyuruldu ki: "İnsanlara teşekkür etmeyen, Allahü Teala'ya şükretmiş olmaz." (İmam Ahmed) Zira; herhangi bir kimse, herhangi bir zamanda, herhangi bir yerde, herhangi bir kimseye, herhangi bir şeyden dolayı, herhangi bir surette teşekkür ederse, bu teşekkür ve övgülerin hepsi, Allahü Teala'nın hakkıdır. Çünkü her şeyi ve herkesi yaratan, koruyan ve her iyiliği yaptıran Odur. O hatırlatmazsa, kimse, iyilik yapmayı irade edemez. Kulun iradesinden sonra, O da istemedikçe, kuvvet ve fırsat vermedikçe, hiçbir kimse, hiçbir kimseye, zerre kadar iyilik yapamaz. Başkalarından gelen iyilikler, yine O'ndan gelmektedir. İnsanlara, iyilik yapma istek ve iradesini veren O'dur. O'ndan başkasından iyilik ve ihsan beklemek, dilenciden sadaka istemek gibidir.
Şükür, yüce kitabımız Kuran-ı kerimde geniş bir şekilde yer almıştır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"….Bütün bunlar O'nun lütfedeceği nasibi aramanız ve nimetine şükretmeniz içindir." (Nahl 10-14)
"İşte bu hayvanları biz, şükredesiniz diye sizin istifadenize verdik." (Hac 36)
"Ne kadar az şükrediyorsunuz!" (Secde 9)
"(Allah:) Size kulaklar, gözler, kalpler verdi ki şükredesiniz." (Nahl 78)
"Biz şükredenlerin mükafatını vereceğiz." (Âl-i İmran 145)
Şükür, sünnet-i seniyyede de çok geniş yer almıştır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
"İman iki kısımdır. Yarısı sabırda, yarısı şükürdedir." (Beyhakî)
"Müminin her işi, hayırdır. Nimete şükreder, hayra kavuşur. Belaya uğrayınca da, sabreder, yine hayra kavuşur." (Müslim)
"Cennetin bedeli: 'La ilahe illallah', nimetin bedeli 'elhamdü lillah'tır." (Deylemi)
"İnsanların en efdali, çok hamd edenlerdir." (Taberani)
"Sizin, günah işlemenizden çok, nimetlere şükür etmemenizden korkuyorum. Şükredilmeyen nimetler öldürücü ve yok edicidir." (İbni Asakir)
"Bir kimse, Allahü Teala'nın kendisine verdiği nimete 'elhamdülillah' derse, o nimetin şükrünü ödemiş olur. Bir daha derse, sevabı artırılır. Üçüncü defa derse, günahları affolur." (Beyhekî)
İnsanların; Allahü Teala'nın emir ve yasaklarından uzaklaştıkça, geçimsizlik, sefalet ve sıkıntı ile kıvrandıkları hep görülmüştür. Teknoloji, akıllara hayret verecek şekilde ilerlediği halde, dünyadaki huzursuzluğun ve sıkıntının azalmadığı hatta arttığı görülmektedir. Allahü Teala, insanların saadetlerine sebep olan şeyleri emretti, felaketlerine sebep olanları da yasak etti. Bir kimse, Allahü Teala'nın ihsan ettiği nimetlerin kıymetini bilir, buna göre yaşar, kendinde bir değişme olmazsa, bu kimseye verilen nimetler hep onda kalır hatta artar. Bu hal, insan gibi cemiyet ve milletler için geçerlidir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: "Bir millet, kendini bozmadıkça, Allah onların hallerini değiştirmez! (Ellerindeki nimeti almaz.)" (Ra'd 11)
Âhirete İmân-1
Mehmet Can
09.08.2020 - 00:01
Yayınlanma
"Âhiret" sözlükte "son, son gün ve öbür dünya" gibi manalara gelir. Son gün denilmesi,
arkasından gece gelmediği veya dünyadan sonra geldiği içindir. Dinî terim olarak ise ahiret:
Ölümden sonra insanların tekrar dirilmesiyle başlayan ve sonsuz olarak devam edecek olan
hayattır.
Tıpkı insanlar ve diğer bütün canlılar gibi dünyanın da bir ömrü ve bir sonu vardır.
Dünyanın bu son bulma anına "Kıyamet" denir. Allahü Teala, kıyamet günü bütün ölüleri diriltecek ve hepsini "mahşer" denilen yerde toplayacaktır. Bu yeni aleme de "ahiret" denir.
Berzah Alemi Nedir?
Ölümle başlayıp Kıyametin kopmasıyla sona eren kabir hayatına ise, Berzah alemi denir.
Âhiret, metafizik yani duyu ötesi bir olgu olduğu için, gözlem ve deneye dayanan pozitif
bilimlerle açıklanamaz. Aklın kesinlikle gerekli gördüğü ahiret hayatı hakkındaki tek bilgi
kaynağımız vahiydir; yani Kur'an-ı kerim ve hadis-i şeriflerdir.
İmanın beş rüknünden biri ahirete; yani bir gün mutlaka Kıyametin kopup bu dünyanın yok olacağına, dolayısıyla da bu dünyadaki hayatın biteceğine inanmaktır. Biz Müslümanlar bu inancımızı "amentü"de; "ve'l-yevmi'l-ahiri" (ahiret gününe inandım," şeklinde ifade ederiz.
Her şey tekrar dirilecek
Bütün canlılar ölüp dünya yok olduktan sonra, Hak Teala, insanları tekrar diriltecek. Sevab ve günahlar tartılacak. Herkes, hayır olsun şer olsun bütün amellerinin karşılığını görecektir.
Sevabları ağır gelen kişinin mükafatı ebedî cennet, günahları ağır gelen kimsenin cezası ise
cehennemdir. Bütün kafirler, cehennemde ebedî kalacaklardır. Cehenneme giren günahkar mü'minler ise, cezalarını çektikten sonra mutlaka oradan çıkıp cennete gireceklerdir.
Ahiret hayatı vardır
Allahü Teala, Kuran-ı kerimin birçok ayet-i kerimesinde ahiret hayatının var olduğunu
bildirmekte, insanları bu büyük hakikate inanmaya çağırmakta ve ahirete inanmayan
kimseleri mümin saymamaktadır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
"Ey iman edenler! Allah'a, Peygamberine, O'na indirdiği Kitab'a ve daha önce indirdiği
kitaplara iman(da sebat) ediniz. Kim Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve
kıyamet gününü inkar ederse, tam anlamıyla sapıtmıştır." (Nisa 136)
"Habibim! Sana indirilen Kitab'a ve Senden önce indirilen kitaba inanan müminlere;
namaz kılanlara, zekat verenlere, Allah'a ve ahiret gününe inananlara elbette büyük ecir
vereceğiz." (Nisa 162)
"Allah'a ve ahiret gününe inanmayanları da Allah sevmez." (Nisa 38)
Ceza ve mükafat günü
Dinimizde ahirete inanmanın yeri büyüktür. Âhiret inancı, ayet-i kerime ve hadis-i şeriflerde genellikle Allah'a iman ile birlikte geçmektedir. Kuran-ı kerimde ahiret hayatına çok önem verilmekte, hemen hemen bütün surelerde çeşitli deyim ve kelimelerle ahiret inancı vurgulanmaktadır. Ayrıca muhtelif örnekler verilerek ahiret inancı insanların beynine ve
kalbine kazınmaya çalışılmaktadır.
Namaz kılarken her gün defalarca; "Allah, ceza ve mükafat gününün sahibidir," (Fatiha 4)
deriz. Bu ayet-i kerime, yaptığımız her işin bir karşılığının ve bedelinin olduğunu, hareketlerimizin ve davranışlarımızın hesabını vereceğimiz ahirete hazırlanmamız gerektiğini bize hatırlatır. Böyle bir hazırlık ise, hareketlerimize çekidüzen vermemizi sağlar.
İnsanlar farklı farklıdır
İnsanlar bu dünyada çok farklı yaşarlar; iyi, doğru, güzel, faydalı ve adil karakterli olanların
yanında; kötü, yanlış, çirkin, zararlı ve zalim karakterli insanlar da çoktur. Şayet ahiret hayatı
olmasaydı; iyilikler mükafatsız, kötülükler de cezasız kalırdı. Bu ise, Allahü Tealanın mutlak
adaletine aykırıdır.
Âhiret hayatı hakkındaki delillerden birkaçı şöyledir:
"Habibim, onlar Sana indirilen Kitaba da, Senden önce indirilenlere de inanırlar; ahirete
de onlar kesinlikle inanırlar." (Bakara 4)
"Allah'a ve ahiret gününe inanıp salih amel işleyen kimselerin, Rableri katında büyük
sevapları vardır. Onlar için korku yoktur, onlar mahzun da olmazlar." (Bakara 62)
"Biz, Allah'tan geldik ve Allah'a döneceğiz." (Bekara 185)
"Allah ölümü ve hayatı, hanginizin daha güzel davranışlarda bulunacağını imtihan etmek
için yarattı." (Mülk 2)
"İnsan, başıboş bırakılacağını mı sanıyor." (Kıyame 36)
"Yoksa kötülük işleyenler, kendilerini; inanıp salih amel işleyenler gibi kılacağımızı;
hayatlarının ve ölümlerinin bir olacağını mı sanıyorlar? Ne kötü hüküm veriyorlar!" (Casiye 21)
Âhirete İman-2
Mehmet Can
16.08.2020 - 01:05
Yayınlanma
Metafizik olan yani duyularla algılanamayan, deney ve gözlem alanının dışında kalan âhirete inanan kimse, imanın diğer rükünlerine yani Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve kadere kolayca inanır. Çünkü âhiretle ilgili tek bilgi kaynağı dindir; yani âyet-i kerime ve hadis-i şeriflerdir. Bunun içindir ki, âhiretin varlığına gerçekten inanmanın, iman esasları arasında çok önemli bir yeri vardır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “İnsanlardan bazıları, biz Allah’a ve âhiret gününe inandık, derler. Halbuki onlar inanıcılar değildirler.” (Bekara
Herkesin dünyada yaptıklarının karşılığını tastamam bulacağı âhiret, inanan ve inanmayan kişinin arasındaki büyük farkın ortaya konulacağı yerdir. Dolayısıyla âhiret; inanan için müjde, inanmayan için korku ve dehşet kaynağıdır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve herkes, yarın için önceden ne göndermiş olduğuna baksın. Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.” (Haşr 18)
Bunun için deriz ki; bütün dinlerin bildirdiği âhirete inanmak en doğru ve en ihtiyatlı yol olup insana çok şeyler kazandırır. -Maazallah- inkâr ise, çok yanlış ve çok tehlikeli bir yol olup insanı mahfeder. Bunun için biz; zavallı münkirlere diyoruz ki: “Şayet -farz-ı muhal- sizin dediğiniz olursa; bize hiçbir şey olmaz, fakat bizim dediğimiz olursa -ki yüzde yüz olacak- o zaman sizin ve sizin gibilerin vay haline!..”
Dinin de aklın da gerekli gördüğü âhirete inanmanın, dünya hayatına birçok yansımaları vardır. Herşeyden evvel âhiret hayatına iman eden kişi; öldükten sonra dirilmeye, dünyada yapılan iyilik ve kötülüklerin mükâfat ve cezası olan cennet ile cehenneme ve oradaki hayatın sonsuz olduğuna kesin bir şekilde inanır. Böyle bir inanca sahip olan kişi, bütün davranışlarında çok titiz ve dikkatli olmaya gayret eder. Çünkü o, bütün yaptıklarından sorumlu olduğunu ve Kıyamet günü hepsinin hesabını vereceğini bilir.
Böyle bir kişi, durmadan iyi işler yapmaya; kendisine, âilesine ve çevresine faydalı olmaya çalışır. Çünkü ona göre; “dünya, âhiretin tarlasıdır” ve yine o; “burada ne ekersek, âhirette onu biçeriz” kanaatindir. Ayrıca o, âhiret hayatındaki sonsuz mutluluğun da burada kazanılacağını çok iyi bilir.
Âhirete inanan kişi, daima “havf” (korku) ve “reca” (ümit) halet-i rûhiyesi içindedir. Yani o, her zaman Dinimizin; “Allahü Teâlânın azabından kork, ama rahmetinden de ümitli ol” temel prensibine göre yaşar. Dikkat buyurun; fert ve toplumun mutluluk ve saadeti, bu temel prensiple çok yakından ilgilidir, şöyle ki:
İnançsız veya inancı zayıf kişiler; hayatı yalnız bu dünyadan, bu dünyayı da kendi çıkar ve menfaatlerinden ibaret görürler. Mal, mülk, para ve eğlence onlar için her şeydir. Bu uğurda haksızlık yapabilir; hatta daha çok kazanabilmek ve ardı arkası gelmeyen dünyevî arzularını tatmin etmek için, başkalarına karşı acımasız da olabilirler. İşte böyle insanlardan oluşan bir toplumda; ahlaklı olmak güçleşir, hak hukuk ortadan kalkar. Çünkü böyle bir toplumda “Allah korkusu” ve “helal-haram kuralı” olmadığı için; “insan insanın kurdu olur”, dışarıdan bakıldığında, kimin eli kimin cebinde olduğu belli olmaz, beşerî ilişkilerde kimse kimseye güvenmez ve nihayet “herkes birbirinden korkar” hale gelir. Böyle zavallı bir toplumda artık; kötülük ve kötüler her tarafa hâkim olur ve İslamın mutlaka korunmasını emrettiği; “din, can, mal, namus ve akıl emniyeti” ortadan kalkar.
Âhirete inanan insanlar ise, bu dünyanın geçici olduğunu ama ölümle herşeyin bitmeyeceğini, öldükten sonra dirilmenin gerçek olduğunu, âhiret âleminin ebedî olduğunu düşünür ve böyle inanırlar. Böyle kişiler, bu dünyada daha bilgili ve daha ahlaklı olmaya çalışırlar. -Yalana, hileye, rüşvete ve harama bulaşmadan- rızıklarını doğru yollardan ararlar. Adaletten asla ayrılmazlar, kimseye haksızlık ve saygısızlık etmez, bilakis sevap kazanmak için herkese faydalı ve saygılı olmaya çalışırlar. (Devamı haftaya…
Âhirete İman-3
Mehmet Can
23.08.2020 - 00:05
Yayınlanma
Âhiretin varlığı, dinen olduğu kadar aklen de gereklidir. Gerçekten dikkatlice düşündüğümüzde; âhiretin varlığını kabul etmenin çok mantıklı, psikolojik ve sosyolojik açıdan da kaçınılmaz bir vakıa olduğunu görürüz, çünkü:
Her insanın içinde bir ölümsüzlük arzusu ve sonsuz yaşama özlemi vardır. Ebedî olarak yaşamak, her insanın istediği bir şeydir. İnsanın, yaradılışından getirdiği bu arzu, çok çeşitli şekillerde kendini gösterir. Mesela; insanlar yaptıkları hayırlı işlerle ve ortaya koydukları kıymetli eserlerle ölümlerinden sonra da yaşamak ve hatırlanmak isterler. İşte âhiret inancı, bu duygu ve özlemi tatmin eder ve öldükten sonra da insanlara faydası devam edecek büyük eserler bırakmaya sevk eder.
Bir de insan; ölen yakınlarından ve sevdiklerinden ebedî olarak ayrı kalmak istemez. Yani o, sevdiklerinin -bu dünyada olmasa da- bir şekilde yaşamaya devam etmelerini ve bir gün onlara kavuşmayı arzu eder. İşte insanın; öldükten sonra yok olmayacağı, ebedî olarak yaşayacağı, ayrıca dünyadaki ayrılıkların, eksik kalmış özlemlerin âhirette telafi edileceği inancı, insanı çok çok rahatlatır.
İnsanoğlu, tarih boyunca; “ben kimim, nereden geldim, nereye gidiyorum, görev ve sorumluluklarım nelerdir, bu dünya bir gün yok olacak mıdır, öldükten sonra yeni bir hayat var mıdır,” gibi sorulara hep cevap aramıştır. Bu sorularına cevap bulamayan insan, hayatı anlamsız görmeye başlar ve huzursuz olur hatta bazan bu huzursuzluk intiharla sonuçlanır. Demek ki mutlaka bu önemli soruların cevaplanması gerekir.
İşte gözlem ve deneye dayanan pozitif bilimlerden, bu metafizik sorulara cevap vermeyi beklemek yanlışır. Çünkü bu ve benzeri konular bilim alanının dışındadır.
Bu soruların cevabını ancak ve ancak İlahî vahye dayanan din verir. Din ise, insanın başıboş ve amaçsız olmadığını ve hayatı boyunca bu amacı unutmadan yaşaması gerektiğini ihtar eder. Ayrıca Din; insanın öldükten sonra tekrar dirileceğini ve bir daha hiç ölmeden yaşayacağını bildirir.
İnsandaki adalet duygusu da âhirete inanmayı kaçınılmaz kılmaktadır. Bilindiği gibi dünya hayatında birçok haksızlıklar ve zulümler yapılmaktadır. Haksızlığa uğrayan insanlar, toplumlar ve milletler bu haklarının iade edilmesini çok isterler, fakat çoğu zaman ellerinden birşey gelmez. İşte âhiret inancı, bu çaresiz mazlumların imdadına yetişir; bir gün adaletin mutlaka tecelli edeceğini, bütün haklarının zâlimlerden alınacağını ve zâlimlerin çok feci bir şekilde cezalandırılacağını hatırlatarak onları rahatlatır.
Özetle söylemek gerekirse; âhirete iman daha yüksek ve ebedî bir hayata imandır. Bu dünyaya ilim ve fazilet kazanmak, bulunduğu hayattan daha ulvî ve ebedî bir hayata yükselmek için geldiğine ve âhiretteki mutluluğun bu dünyada kazanılacağına inanan kimse, kendisine de topluma da çok yararlı olur, şöyle ki:
O, inancı gereği olarak boş şeylerle zaman öldürmez; aklını kullanır, kendisine ve topluma faydalı işler yapmaya çalışır.
Câhilliğin doğuracağı kötü sonuçlardan korkar. Bunun için ilim öğrenir ve çevresini aydınlatmaya çalışır.
Âhiretteki sorgu ve hesaba inandığı için, her işinde samimi olur ve hiçbir zaman doğruluktan ayrılamaz.
Rızkını helal ve meşru yollardan kazanmak için azami gayret gösterir.
Görev ve sorumluluklarını ihmal etmez, bütün vazifelerini tam zamanında yapar; çünkü o, ne dünyada ne de âhirette asla mahcup olmak istemez.
Âhiret inancı, toplumun fertleri arasındaki bağları da sağlamlaştırır ve insanları birbirine karşı saygılı olmaya zorlar.
Âhirete iman, insanların kalbine barış hissini yerleştirir. Çünkü “barış hissi, adalet ve sevginin neticesidir.” Adalet ve sevgi ise, imanın ve güzel ahlâkın meyvesidir.
Ahiret inancı, insanın dünya nimetlerine karşı aşırı bağlılığını da törpüler ve dünya hayatıyla ile ahiret yurdu arasında denge kurabilmeyi sağlar.
Âhiret inancı, insanların ümitlerini taze tutar, acılarını hafifletir, zor durumlara katlanmayı sağlar ve sabırlı olmayı öğretir.
Âhirete inanan kişi için ölüm, -yok olmak değil- bilakis sıkıntının sözkonusu bile olmadığı ebedî bir hayatın başlangıcıdır.
Huzurun Yegâne Kaynağı: ZİKRULLAH
Mehmet Can
30.08.2020 - 00:05
Yayınlanma
Zikrullâh yani Allahü Teâlâyı anmak çok önemli bir ibadettir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “İyi bilin ki kalbler, ancak Allah’ı zikretmekle (anmakla) huzur bulur.” (Ra’d 28)
“Öyle ise siz Ben’i zikredin (anın) ki, Ben de sizi zikredeyim (anayım). Bana şükredin, nankörlük etmeyin!” (Bakara 152)
Konu ile alakalı birkaç hadis-i şerif meali:
1- “Allah tebareke ve teâlânın diğer meleklerden ayrı, sadece zikir meclislerini tesbit etmek üzere dolaşan melekleri vardır. Allah’ın zikredildiği bir meclis buldular mı, o kimselerin aralarına otururlar ve birbirlerini kanatlarıyla örterler. Onlar, oradan dünya semasına kadar olan mesafeyi doldururlar. Zikredenler dağılınca onlar da semaya çıkarlar. Allah azze ve celle -daha iyi bildiği halde- onlara:
- “Nereden geldiniz”, diye sorar. Melekler de:
- Yeryüzündeki bazı kullarının yanından geldik. Onlar Seni; “tesbih” ediyorlar, “tekbir” ediyorlar, “tehlil” ediyorlar, Sana “hamdediyorlar” ve (ihtiyaçlarını) Senden “istiyorlar,” derler. (Konuşma şöyle devam eder):
- “Benden ne istiyorlar?”
- Cennetini istiyorlar.
- “Cennetimi gördüler mi?”
- Hayır, yâ Rabbi, görmediler.
- “Ya cenneti görseler ne yaparlardı?”
- (Yine) Senden güvence istiyorlar.
- Benden neden dolayı güvence istiyorlar?”
- Cehenneminden yâ Rabbi.
-“Peki benim cehennemimi gördüler mi?”
- Hayır, görmediler.
- “Ya görseler ne yaparlardı?”
- (Bir de) Senden kendilerini bağışlamanı diliyorlar.
Bunun üzerine Allahü Teâlâ şöyle buyurur:
- “Ben onları affettim. İstediklerini onlara bağışladım. Güvence istedikleri konuda onlara güvence verdim.
Bunun üzerine melekler:
-Yâ Rabbi, çok günahkâr olan falanca kul da, onların arasında bulunuyor. Oradan geçerken aralarına girip oturdu, derler. O zaman Allahü Teâlâ şöyle buyurur:
- Onu da bağışladım. (Çünkü) onlar öyle bir topluluktur ki, onların arasında bulunan kişi bedbaht olmaz.” (Müslim 2689)
2- “Allahü Teâlâ buyuruyor ki: Ben, kulumun beni zannettiği gibi ona muamele ederim. O, Beni zikrettikçe Ben onunla beraberim. O, Beni gizli zikrederse, Ben de onu gizli zikrederim. O, Beni bir toplum içinde zikrederse, Ben de onu daha hayırlı bir toplum içinde zikrederim. O, Bana bir karış yaklaşırsa, Ben ona bir zıra yaklaşırım. O, Bana bir zıra yaklaşırsa Ben ona bir kulaç yaklaşırım. O Bana yürüyerek gelirse, ben ona koşarak giderim. (O,) Bana şirk koşmadan dünya dolusu günahla gelse, Ben de onu bir o kadar çok mağfiretle karşılarım.” (Buhârî 705)
3- “Allah’ı zikreden (kişi) ile zikretmeyen (kişi arasındaki fark;) diri ile ölü (arasındaki fark) gibidir.” (Buhari 6407)
4- “Allah’ın en çok sevdiği kelam, şu dört şeydir: Sübhânallâh, ve’l-hamdü lillâh, ve lâ ilâhe illallâh va’l-lâhü ekber. Hangisi ile başlamak istersen başla!” (Müslim 2137)
Bu hadis-i şerifte geçen dört kelam, bütün evliyaullahın her zaman çektiği en önemli zikir örneklerindendir. Dolayısıyla bunları, -manalarını düşünerek- ne kadar çekebilirsek çekelim, âhirette çok faydasını görürüz inşallah. Bu mübarek dört zikir kelamının manası kısaca Şöyledir: “Sübhânallâh.” Yani:Allahü Teâlâ’nın; hiçbir kusur ve eksiği yoktur. Bütün üstün vasıflar O’nundur. “El-hamdü lillâh.” Yani:Varlık âleminde hangi şekilde ve hangi vesileyle olursa olsun; bana veya herhangi bir canlıya ulaşan bütün iyilik ve nimetlerin sahibi olanAllahü Teâlâya teşekkür ederim.
“Lâ ilâhe illallâh.” Yani:Tek ibadet edilmesi gereken Allahü Teâlâ’dır. O’ndan başka hiç kimseye ibadet edilemez. “Allâhü ekber.” Yani:Allahü Teâlâ, ezelî ve ebedî olarak her yönden en büyüktür. O’ndan daha büyük bir kimse veya bir güç yoktur. Çünkü O; birdir, ezelî ve ebedîdir, hiçbir kusur ve eksiği yoktur. Bütün üstün vasıflar O’nundur. Kâinatı; varlık âlemini, dünya ve âhireti; bütün içindekilerle beraber yoktan var eden ve yaşatan O’dur. Herkes ve herşey O’na muhtaçtır, O’nun hiçbir kimseye ve hiçbir şeye ihtiyacı yoktur.
Müslümanın Alâmet-i Fârikası: İHLÂS -1
Mehmet Can
06.09.2020 - 00:05
Yayınlanma
İhlâs lügatte; bir şeyi arındırma, saflaştırma, ayrıştırma, katışıksız ve dupduru hale getirme gibi manalara gelir. Ayrıca ihlas, bir şeyi; yabancı unsurlardan arındırıp; aslına, orijinaline, hakikatine ve özüne döndürmektir. Kısacası ihlas; özgünlük, duruluk, içtenlik ve samimiyettir.
Dinde ise ihlas, kişinin; -gizli ve açık- şirkin bütün çeşitlerinden uzak durması, gerçek tevhid üzere Allahü Teâlâ’ya kulluk etmesi; ibadet ve taatinde Allahü Teâlâ’nın rıza-i bârîsinden başka hiçbir şeyi gözetmemesi ve bu yüce gayenin dışında hiçbir hususu düşünmemesidir.
İhlâs, amelin özü olup, ibadet ve duanın kabulünde olmazsa olmazdır. Çünkü mesela amel beden ise, ihlas ondaki ruhtur. Ruhsuz beden olmaz. Buna göre; bütün amellerin Allahü Teâlâ’nın rıza-i bârîsini kazanmak için yapılması şarttır. Bu da ancak ihlas ile mümkündür. Çünkü yapılan ameller, ancak ihlas ile ulviyet kazanır ve ibadet vasfını kesbeder.
İhlas ile yapılan normal bir iş ibadet sayılırken, ihlassız yapılan bir ibadet dahi, ibadet olma vasfını kaybeder. Bu sebeple; Allahü Teâlâ’nın katında, amellerin kabul olmasının ve değerlendirmeyi hak etmesinin temel şartı ihlâstır. İhlas olmadan yapılan bir amel; başta riya, yani gösteriş olmak üzere, birçok olumsuzluğun gölgesinde kalır. Böyle samimiyetten uzak yapılan yapılan bir amel, sahibine fayda değil, zarar getirir.
İhlasa ermiş bir insanın nazarında; övülmek ile kötülenmek, saygı görmek ile saygısızlık görmek, işlerinin bilinip bilinmemesi kesinlikle birdir. Özetle denilebilir ki ihlas; kişinin kalbî ve bedenî olmak üzere bütün ibadet ve amellerinde, nefsine hiçbir şekilde pay çıkarmamasıdır. Diğer bir deyişle ihlas; gönül safveti, fikir istikameti ve Allah’a ibadette; dünyevî gayelerden uzak kalma ve tam bir sadakatle kullukta bulunma halidir.
Şunun da iyi bilinmesi gerekir ki: Kişinin, riya tehlikesi endişesiyle, alıştığı amelleri terk etmesi, asla doğru değildir. Bu durumda yapılması gereken şey; ibadet ve taati terk etmek değil, ihlasla yapmaya gayret etmektir. İhlas çok önemlidir, çünkü:
İhlas, daima rıza-i bârî peşinde olmaktır.
İhlas, Rabbimize karşı samimiyet demektir.
İhlas, insanların ne diyeceğine aldırış etmemektir.
İhlas; saflık, temizlik, içtenlik ve doğallıktır.
İhlas, ikiyüzlülük ve riyakârlıktan uzak durmaktır.
İhlas, şeytana yüz vermemektir.
İhlas, doğruluk ve dürüstlüktür.
İhlas, mümini şeytandan koruyan bir zırhtır.
İhlas, dünya menfaatlerinin esiri olmamaktır.
İhlas, amelleri manevî kirlerden arındırmaktır.
İhlas, sâdık kulların en önemli vasıflarından biridir.
Ameller, ihlasa göre değerlendirilir. İhlas, az bir ibadet ve taati kat kat artırır. İhlas, kul ile Rabbi arasında çok önemli bir sırdır. Allahü Teâlâ, bu sırrı sevdiklerinin kalbine koyar. İhlas; bir imtihan ve kulluk sürecinden ibaret olan dünya hayatının bütün merhalelerinde Müslümanın; şahsiyetiyle var olabilmesi için olmazsa olmaz temel fazilet ve erdemlerdendir.
Şeytanın bütün iğva, idlal, vesvese, hile ve desiselerine rağmen, zarar veremediği; çok uğraştığı halde hiçbir şey koparamadığı bazı mübarek insanlar vardır. İşte onlar, ihlaslı müminlerdir. İhlassız amel, özü olmayan kuru bir bitki ve sadece bir yorgunluktan ibarettir.
Bugün insanlık ailesinin en fazla muhtaç olduğu temel ahlaki değer ihlastır. Çünkü insanlık, her şeyiyle sun’î, yapmacık, riya dolu ve samimiyetten mahrum bir hale gelmiştir. Diğer insanlar -şöyle dursun-, maalesef bugün Müslümanlar bile ihlastan çok uzaklaşmışlardır.
İhlas, İslam medeniyetini diğerlerinden, Müslümanı diğer insanlardan ayıran en temel vasıflardan biridir. Zira insanı insan olduğu için sahiplenen, himaye eden, kucaklayan, insanca hayat yaşaması için bütün imkânlarını seferber eden, sadece ve sadece İslam medeniyetidir. Müslümanlar ikiyüzlülüğü, başkalarından öğrenmişlerdir. Çünkü Müslümanların kitabında içi başka dışı başka olmak yoktur. Mevlâna, “ya göründüğün gibi ol, ya da olduğun gibi görün,” derken aslında ihlaslı ve samimi olmayı tavsiye ediyor.
Düşmanlar dahi, Efendimiz aleyhi selama; “Muhammedü’l-emin” derken; O’nun, içi dışı bir, ihlaslı, samimi ve güvenilir bir Zat olduğunu kastediyorlardı.
(Devamı haftaya…)
Müslümanın Alâmet-i Fârikası: İHLÂS -2
Mehmet Can
13.09.2020 - 00:05
Yayınlanma
İhlaslı müminin birçok kıymetli vasfı vardır. Onlardan birkaçı şöyledir:
1- Allahü Teâlâ’ya sımsıkı bağlanmak: Allahü Teâlâ’dan başka bir İlâh olmadığını bilen, hiçbir zaman O’na olan sadakatinden vazgeçmeyen, hayatının tamamında O’nun hoşnutluğunu arayan ve yalnızca O’nun rızasını kazanmaya çalışan bir mümin ihlaslıdır. Çünkü o, insanların takdir, övgü ve iltifatlarının âhirette kendisine hiçbir şey kazandırmayacağını; kıyamet gününde herkesin tek başına ve yapayalnız olarak Rabbine hesap vereceğini, o gün kişiye iman, takva, teslimiyet, ihlas ve samimiyetten başka hiçbir şeyin fayda vermeyeceğini iyi bilir.
Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “Kim Allah’a gönülden sımsıkı bağlanırsa muhakkak ki o doğru yola ulaştırılmıştır.” (Al-i İmran 101)
“O gün ne mal ne de oğullar fayda verir. Ancak Allah’a (imanlı) temiz ve sağlam bir kalble gelenler hâriçtir.” (Şuara 88-89)
2- Allahü Teâlâ’ya gönülden yönelmek: Allah’a gönülden bağlanmak; her ne şart altında olursa olsun, O’na olan iman, bağlılık ve sadakatten vazgeçemeyecek kadar O’nu çok sevmektir. Yana Allah’a, O’nun razı olmayacağı bir tavır göstermekten içi titreyerek korkacak ve böyle bir şeyi yapmaktan şiddetle kaçınacak kadar büyük bir saygı ile inanmaktır. Allah’a bu şekilde gönülden bağlanan bir mümin ihlası da kazanmış demektir. Allah’a karşı böyle güçlü bir inanç ve bağlılığı olan kişi, gerek ibadetlerinde gerekse de Allah’ın rızasını gözeterek yaptığı diğer tüm işlerinde, ihlas ve samimiyetle hareket eder. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Sadece Allah’a yönelin ve O’na gönül verin; O’na gönülden saygı besleyin ve O’na karşı gelmekten, dolayısıyla O’nun azabından sakının!” (Rum Suresi, 31)
“Bütün gönlüyle Bana yönelmiş, sürekli Benim rızamı arayan insanların yoluna tabi ol!” (Lokman 15)
3- Allahü Teâlâ’ya derin saygı duymak: Evetbu hal, Allah’ın yüceliğini ve gücünü kavramak ve bundan dolayı da O’na karşı derin bir sevgi ve saygı duymaktır. Rabbimize böyle derin bir saygı duyan kimseler, Allah’ın rızasını kazanmayı hiçbir dünyevi çıkar ya da menfaate değişmezler. Çünkü ihlas, dünya üzerindeki küçük büyük hiçbir menfaatin Allah’ın rızasını kazanmaktan ve O’nun emirlerini yerine getirmekten daha önemli olmadığını bilmektir. Böyle bir saygıya sahip olan insanlar hangi şart altında olurlarsa olsunlar, Allah’ın emir ve yasaklarına harfiyyen uyarlar ve bu konuda hiçbir şekilde taviz vermezler. Çünkü kişinin kalbindeki bu derin saygı ve hürmet kişinin, Allah’ın beğenmeyeceği bir tavrı göstermeyi kesin olarak engeller. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Allah’ın gözetilmesini emrettiği şeyleri gözetirler. Rablerinden çekinir ve pek çetin bir hesaptan endişe ederler.” (Ra’d 21)
“Doğrusu onlar hayırlı işlere koşuşur, iyilikte yarışır, hem ümit, hem endişe içinde Bize yakarırlardı. Gerçekten Bize derin bir saygı gösterirlerdi.” (Enbiya 90)
“Yine ağlayarak yüzüstü secdeye kapanırlar. İşte Kur’an, onların saygısını böyle artırır.” (İsra 109)
4- Allahü Teâlâ’ya tam teslim olmak: Zatenihlas da kişinin; Allahü Teâlâ’ya kayıtsız ve şartsız olarak tam manasıyla teslim olması demektir. Çünkü belirli şartlarda Allahü Teâlâ’ya şükredip boyun eğen, bu şartlar değiştiğinde ise; hemen isyankâr, itaatsiz bir karaktere bürünen kişinin teslimiyeti gerçek teslimiyet değildir. Hakikî teslimiyet; hayrın da şerrin de, iyinin de kötünün de Allahü Teâlâ’dan geldiğine inanan; nimet bulduğunda şükreden, sıkıntıya düştüğünde ise sabreden; Allahü Teâlâ “layüsel”dir, “hikmetinden sual olunmaz”, inancıyla; “kahrın da hoş lutfun da hoş” diyerek her halükârda Allahü Teâlâ’dan gelene rıza gösteren kahraman yiğitlerin teslimiyetidir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Rabbi, O’na ‘teslim ol’ dediği zaman: Âlemlerin Rabbine teslim oldum, demişti.” (Bekara 131)
“Hep iyiliği şiar edinmiş olarak, yüzünü ve özünü Allaha teslim edip bir de İbrâhim’in tevhid dinine tâbi olan kimsenin dininden daha güzel din olabilir mi? Bundandır ki Allah, İbrâhim’i dost edinmiştir.” (Nisa 25)
(Devamı haftaya…)
Müslümanın Alâmet-i Fârikası: İHLÂS -3
Mehmet Can
20.09.2020 - 00:05
Yayınlanma
Geçen hafta başladığımız “İhlaslı müminin kıymetli vasıfları” isimli konumuza kaldığımız yerden devam ediyoruz:
5- Allahü Teâlâ’ya kulluk etmeyi çok istemek: Bu sıfata sahip olan insanlar; Allahü Teâlâ’ya gönülden iman eden, katıksız olarak O’na yönelen, büyük bir aşk ve şevkle O’na ibadet eden samimi müminlerdir. Bunlar, Allahü Teâlâ’ya kulluk yapmaktan ve ibadet etmekten asla vazgeçmezler. Bunun içindir ki ihlaslı ve samimi kişiler; her şart ve durumda ibadet şevklerini korurlar, -ibadet etmemek için değil-, ibadet ve taatta bulunmak için bahane ve çare arar ve bunun için şartları zorlarlar. Allahü Teâlâ’nın rıza-i bârisini kazanabilmek için; mallarından, canlarından ve her türlü imkânlarından fedakârlık yapmakta asla tereddüt etmezler. Hatta fedakârlık şöyle dursun, gerektiğinde bütün bunlardan tamamen feragat bile ederler. Hiçbir korku, zorluk ve sıkıntı onların şevklerini kıramaz ve hiçbir şey onları bu kutlu yoldan geri çeviremez.
6- Allahü Teâlâ’nın istediği şekilde arınmayı istemek: İhlas sahibi müminlerin en önemli özelliklerinden biri de; Allah’ın beğendiği ahlak, kıvam ve olgunluğa ulaşabilmek için; gayr-ı meşru ve cahilî her türlü tavır ve huylardan arınmayı içten arzu etmeleri ve bunu gerçekleştirebilmek için her zaman samimi bir çaba içinde olmalarıdır. Mümin, hayatının sonuna kadar nefsinin kötülüklerinden arınmaya çalışır. Bir kimsenin arınmayı içten arzu ederek bu yönde ciddi bir çaba harcaması, onun iman, ihlas ve samimiyetinin çok önemli bir göstergesidir. Çünkü insan, ancak Allahü Teâlâ’ya kesinkes inandığı takdirde nefsini bütün pislik ve kötülüklerden arındırmaya çalışır. Gerçek ihlas sahipleri; -Allahü Teâlâ’yı memnun edebilmek için- nefislerine, şeytana ve şeytanlaşmış insanlara karşı verdikleri amansız mücadeleleri ile tanınırlar. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Nefsini maddî ve manevî kirlerden arındıran, felaha erer. Onu günahlarla örten ise ziyana uğrar.” (Şems 7-10)
7- Allahü Teâlâ’nın hoşnutluğunu kazanmak için daima amal-i sâlih işlemek: Böyle olmak, kişinin ihlasının da samimiyetinin de önemli bir delilidir. Evet ihlaslı müminler; hayatlarının her anında, hep hayırlı işler peşinde koşturur, ihtiyaç içinde olan kardeşlerine yardım eder. Bunu da sırfAllahü Teâlâ’nın yüce rızasını kazanmak için yaparlar. Sadece rıza-i Bârî için gösterilen bu ciddi çaba, kişinin samimiyetinin önemli bir kanıtıdır. Samimi kimseler, dünyada yaşadıkları her anın hesabını vereceklerini ve ancak Allah’ın rızasına uygun bir yaşam sürdükleri takdirde sonsuz cennet hayatına layık olabileceklerini çok iyi bilirler. Bu sebeple de yaptıkları her hareket, söyledikleri her söz ve her işlerinde Allahü Teâlâ’nın yüce rızasını gözetirler ve bu yolda yarışırlar. Bu şekilde kesintisiz olarak amel-i salih yani hayırlı iş yapmak için ciddi bir çaba içerisinde olan kimselerin tavırları övülmüştür. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“İman edip makbul ve güzel işler yapanlar, içlerinden ırmaklar akan cennetlere yerleştirilecekler, Rablerinin izniyle orada devamlı kalacaklardır. Orada karşılaştıklarında iyi dilek temennileri ‘selam’ olacaktır.” (İbrahim 23)
8- Allahü Teâlâ’nın rızasını hayatın tamamında amaç edinmek: Bu özelliğe sahip olaninsanlar; 24 saatlerini Müslümanca yaşamaya gayret ederler. Sadece ibadet ve taat anlarını değil, bütün zamanlarını rıza-i bârîyi düşünerek değerlendirirler. Dolayısıyla onların her ânı ibadet titizliğinde geçer. Onlar; yolda yürürken, yemek yerken, çalışırken, sohbet ederken, ticaretle uğraşırken hep Allahü Teâlâ’nın rızasını gözetir ve asla O’nun çizdiği çerçevenin dışına çıkmazlar. Bunun içindir ki onlar; dinin sadece bazı ibadetlerden ibaret olduğu gibi yanlış bir düşünceye kapılmazlar. Kısacası onlar; ibadet içinde de, dünya işlerinde de hep Allahü Teâlâ’nın yüce rızasını ararlar. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“De ki: Benim namazım da, her türlü ibadetlerim de, hayatım da ölümüm de hep Rabbülalemin olan Allah’a aittir. O’nun eşi ortağı yoktur. Bana verilen emir budur. O’na ilk teslim olan da benim.” (Enam 162-163)
(Devamı haftaya…)
Müslümanın Alâmet-i Fârikası: İHLÂS -4
Mehmet Can
27.09.2020 - 00:05
Yayınlanma
İhlas, Kuran-ı kerimde çok geniş yer almıştır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Biz sana kitabı gerçeğin ta kendisi olarak indirdik. O halde sen de ihlasla Allah’a ibadet et!” (Zümer 2)
“De ki: Şüphesiz ben, dini Allah’a has kılarak, ibadet etmekle emrolundum.” (Zümer 11)
“De ki: Ben, dinimde muhlis olarak Allah’a ibadet ederim.” (Zümer 14)
“Halbuki onlara, ihlaslı (şirkten uzak) olarak yalnız Allah’a ibadet etmeleri, namazı hakkıyla ifâ etmeleri, zekâtı vermeleri emredilmişti. İşte sağlam, dosdoğru din budur.” (Beyyine 5)
“Ancak Allah’ın hâlis kulları bu cezanın dışındadır.” (Saffat 40)
“Vay haline o namaz kılanların ki, onlar namazlarının özünden uzaktırlar. Onlar halka gösteriş yaparlar. Hayra da engel olurlar.” (Maun 4-7)
“Ey iman edenler; Allah’a ve âhiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin! O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğinde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiçbir şey elde edemezler. Allah, kâfirler güruhunu hidayete erdirmez.” (Bekara 264)
“Artık kim, Rabbine kavuşmayı arzu ediyorsa, salih bir amel işlesin. Ve Rabbine ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın.” (Kehf 110)
“(İblis dedi ki: Ya Rabbî!) Senin ihlasa erdirdiklerin müstesna, kullarının tamamını azdıracağım!” (Hicr 39)
İhlas, birçok hadis-i şerife de konu olmuştur. Efendimiz aleyhisselam şöyle buyuruyor:
“O, sizin suret, şekil ve dış görünüşlerinize değil, kalblerinize va kalbî temayüllerinize bakar.” (Müslim, Birr, 33)
“Her zaman amellerinizde ihlası gözetin, zira Allah sadece amelin halis olanını kabul eder.” (Münavi, Feyzul Kadir, I, 217)
“Dini hayatında ihlaslı ol, az amel yeter.” (Münavi, Feyzul Kadir)
Bir defasında Resûlullah, arkadaşlarının yanına geldiğinde, onlara “Sizin hakkınızda beni, Deccal’in şerrinden daha çok endişelendiren bir kaygımı haber vereyim mi” buyurdu. Onlar da, “Buyur Ey Allah’ın Rasulü” dediler. Bunun üzerine Efendimiz aleyhisselam şöyle buyurdu: “Bu gizli şirktir ki, kişinin namaz kılmaya kalktığında kendisini görenler için namazını güzelleştirmesi, allayıp pullamasıdır.” (İbn Mâce, Zühd 21)
“Hardal tanesi kadar riya bulaşmış hiçbir amel kabul edilmeyecektir.” (Müslim, İman 148,149)
“Müminin niyeti, amelinden hayırlıdır.” (Beyhakî, Şuabü’l-iman 6446)
“Ameller, niyetlere göredir.” (Buhârî 1)
“(Allahü Teâlâ hadis-i kudside buyurdu ki:) “İhlâs benim sırrımdan bir sırdır. Onu kullarımdan sevdiğimin kalbine emânet olarak bırakırım.”
Selef-i salihîn âlimleri de, ihlas üzerinde çok durmuşlardır. Onlardan birkaçının tespiti şöyledir:
Cüneyd-i Bağdadî: “İhlâs, kul ile Allah arasında bir sırdır. Melek onu bilmez ki sevap yazsın. Şeytan ona muttali olamaz ki ifsad etsin. Heva ve heves onu fark edemez ki kendisine meylettirsin.”
Abdülkerim-i Kuşeyrî: “İhlas, amelin;-‘sâlih’ vasfını kaybettiren- manevî kirlerden temizlenmesi, İbadette sadece Allahü Teâlâ’nın rızasının gözetilmesi, birilerine yaranma ve insanların övgüsünü kazanma gibi şeylerin düşünülmemesi, kısaca amelin riyadan arındırılmasıdır.”
Abdullah-i Ensarî: “İhlas, amelin her türlü yabancı şeylerden arındırılması, dupduru eda edilmesidir.”
İmam-ı Gazalî: “İhlâs iki çeşittir: a) Tevhidde ihlâstır ki, Allahü Teâlâ’ya uluhiyyette ortak koşulmaması. b) Niyet ve maksatta ihlas. O da, Allahü Teâlâ’ya riyasız amel edilmesidir.”
Fudayl bin İyad: “Günah olan şeyleri, halk için terk etmek riyadır. Halka gösteriş için amel ve ibadet etmek şirktir. İhlas ise, Allahü Teâlâ’nın; seni bu iki şeyden kurtarmasıdır.”
Seyl bin Abdullah: “İhlas, nefse en ağır gelen şeydir! Çünkü onda nefsin payı yoktur.”
Zünnun-ı Mısrî: “Bütün insanlar ölüdür, âlimler bundan müstesnâdır. Bütün âlimler uykudadır, ilmiyle amel edenler bunun dışındadır. Bilenlerin dışındaki insanlar helâk olur. Bildiklerini yaşayanların dışında bilenler de helâk olur. Bildiklerini ihlâsla yaşayanların dışında, amel sahipleri de helâk olur. İhlaslı olanlar da büyük bir tehlike ile karşı karşıyadırlar!..”
(Devamı haftaya…)
Müslümanın Alâmet-i Fârikası: İHLÂS -5
Mehmet Can
04.10.2020 - 00:05
Yayınlanma
İhlasın manevî hikmetlerinin yanında bir de dünya hayatı açısından pek çok olumlu fayda ve etkileri vardır. Şöyle ki; fanî dünya düşkünlüğü; mal hırsı, makam ve mevki şehveti, insan için çok büyük bir huzursuzluk kaynağıdır. Bunun yanında sadece Allahü Teâlânın rıza-i bârisini gaye edinen ve hayatında attığı her adımı ona göre atan, zihnindeki değerleri ve gönlündeki duyguları, Allahü Teâlânın hoşnutluğuna göre şekillendiren kişi ise; yaradılışına uygun bir hayat anlayışı içinde olduğundan, gerçek anlamda huzura ve saadete erer. Böyle manevî güzelliklerle ve yüce duygularla bezenmiş bir kişi, çevresindeki bütün insanların samimi sevgi ve saygılarına kendiliğinden mazhar olur. Dolayısıyla yalnızlık, güvensizlik, dünyevî korku ve endişeler gibi tedirgin edici ve can sıkıcı durumlardan da kurtulur.
İhlası kazanmak ve kazandıktan sonra muhafaza etmek için büyüklerden 8 tavsiye:
1- İman. İhlası kazanmanın en başta gelen şartı; hiçbir zaman Allahü Teâlâyı unutmamak, her an ve her yerde O’nun kontrol ve gözetimi altında bulunduğumuzun bilincinde olmaktır. Allah’a gereği gibi iman eden bir insan, O’ndan başka hiçbir güç olamayacağını bilir ve O’n-dan başka hiç kimsenin hoşnutluğunu aramaz. Bu da kişiye, sürekli olarak halis niyetle, katıksızca, sadece Allah’a yönelerek ibadet edebilmesini kolaylaştırır.
2- Takva. Allah’tan korkmak ve O’ndan korktuğu için haram ve mekruhlardan sakınmaktır. Allah korkusu, ihlası kazanmanın en sağlam ve en önemli yoludur. Allah’ın büyüklüğünü, kâinatı O’nun yarattığını ve idare ettiğini; hayrın da şerrin de iyiliğin de kötülüğün de O’nun kudret elinde olduğunu; O dilemedikçe hiçbir şeyin olamayacağını bilen insan; rızası aranacak olanın sadece O olduğunu anlar; dolayısıyla fânilere yaranmak için gösterişi terkeder ve ihlas dairesinin dışına çıkmaz.
3- Rıza-i bâri. Her yerde, her iştevehayatın her anında; Allah’ın yüce rızasını kazanmayı kendine ana hedef haline getirmek ve bu uğurda elindeki tüm imkânları seferber etmektir. İşte bu, kişiyi ihlasa kavuşturur.
4- İhlası bilmek. Dünya hayatında yaptıklarının karşılığını ancak ve ancak Allah’tan bilip mükâfatını da sadece O’ndan beklemektir. Dolayısıyla bir inasan; yaptığı ameli, Allah’ın rızası dışında bir niyetle yaptığı takdirde, bunun karşılıksız kalacağını, hatta kendisine vebal olacağını yakinen anlayınca, ihlasa sarılmaktan başka çaresinin olmadığını anlar ve ihlasa sarılır.
5- Aklını kullanmak. Akl-ı selim; insana, doğruyu yanlıştan ayırabilmek için, verilen çok büyük bir güçtür. İnsan, şayet hayatı boyunca; nefsinin, şeytanın ve şeytanlaşmış insanların vesvese ve kışkırtmalarına karşı aklını kullanırsa ihlasa mecbur olduğunu çok çabuk anlar.
6- Ölümü düşünmek. İhlası kazanmanın en önemli vesilelerinden biri de ölümü çok düşünmektir. Çünkü böyle düşününce, dünyanın fâni olduğunu, dünyaya imtihan için geldiğini, dünyadaki sınavın sonucunun âhirette belli olacağını, gerçek mutluluğun da orada olduğunu ve bu mutluluğu yakalayabilmek için, burada Allah’a ihlasla kulluk etmekten başka yol olmadığını anlar.
7- Helal lokma. Bu İlâhî emaneti, yani vücûdu helal gıda ile beslemektir. Zira helal gıdaya dikkat edilirse kalbler Allâh’ın emrine itâat meyliyle dolar, vücûdumuz hayır kaynağı olur ve ihlasa ereriz.
8- Dünyaya aldanmamak: Hep mal, mülk, şan ve şöhret uğrunda dünya ehli ile rekabet içinde olmak ihlasa çok zarar verir. İşte -bu aldatıcı ve alçaltıcı- dünyanın kaç kuruşluk olduğunu anlayıp, bu faydasız rakabetten kurtulan kişi, inşaallah ihlası da kazanır.
Sonuç olarak hiçbir zaman unutmamalıyız ki; dünya da nimetleri de, hem aldatacı hem de geçicidir. Bâki ve kalıcı olan şey; bizi -bu fâni dünyaya imtiman için- gönderen Allahü Teâlânın sadece rıza-i bârisi için yaptığımız amellerdir. Biz, kıyamet günü; bu amellere ne kadar da çok muhtaç olacağız, bir bilsek?.. Bunun için; her türlü iki yüzlülük ve riyadan tamamen kurtulup gerçek ihlasa kavuşanlara ne mutlu!..
Din, Fıtrî ve Zarurî Bir İhtiyaçtır-1
Mehmet Can
11.10.2020 - 00:05
Yayınlanma
Din kelimesi lügatte; âdet, ibadet, hesap, ceza ve hüküm manalarına gelir. Istılahî manası ise; akl-ı selim sahibi kişileri, kendi güzel iradeleriyle iki cihan saadetini temin eden güzel ve faydalı işler yapmaya sevk eden İlâhî bir kanûndur.
Din; insanla Allah, insanla diğer insanlar ve insanla eşya arasındaki ilişkileri düzenleyen ve A’dan Z’ye kişinin hayatına yön veren, bütün davranışlarına esas olan kuralları ihtiva eden büyük bir sistemdir. Din; yemek yeme âdabından tutun da en büyük sosyal, hukukî ve iktisadî sistemlere kadar hayatın tamamını kapsayan kural ve kaidelere sahiptir. Din, bir nevi insanın prospektüsü ve kullanma klavuzudur.
İnsanoğlu, varoluş hikmetini, Rabbine nasıl ibadet edeceğini, dünya hayatını hangi kurallara göre yaşayacağını dinden öğrenir. Bunun için; dine uyan kişi dünyada da âhirette de mutlu ve başarılı olur.
İnsan, rûh ve bedenden ibaret olduğu için; onun bir maddî, bir de manevî yönü vardır. Maddî gereksinimleri karşılamak nasıl bedenin vazgeçilmez bir ihtiyacı ise, manevî ihtiyaçları temin etmek de rûh için kaçınılmazdır. Rûhun bu önemli ihtiyaçlarını karşılayan kurum ise dindir.
İnsan; kâinatın yaratıcısı olan Allahü Teâlânın varlığını ve birliğini dinden öğrenir. İbadet, dua ve niyazlarla Allah’a sığınan ve O’na güvenen insan, kendini çok güçlü hisseder; hayatın zorlukları karşısında yılmaz, ümitsizliğe kapılmaz, hep sabırlı ve dayanıklı olur.
Din, fertlere kutsal duygu ve alışkanlıkları aşılayan, toplumları yüce idealler etrafında birleştirip kenetleyen çok önemli ve hayatî bir kurumdur. Din, insanlara hep hayırlı olanı tavsiye ve telkin eden, onları daima iyi ve faydalı şeyler yapmaya yönlendiren şümullu bir sistemdir.
Din, insana; psikolojik yapı ve yaşayışında karşılaştığı yalnızlık, çaresizlik, korku, üzüntü ve sarsıntılar; hastalık, musibet ve felâketler karşısında ümit, teselli ve güven sağlayan en son sığınaktır. Dinî yaşayışın, insanı ruhî bunalımlardan koruduğu; kendisine ve çevresine karşı daha duyarlı ve faydalı hale getirdiği ilmen sabit bir gerçektir.
Din; imkânların tükendiği, ümitlerin söndüğü yerde başlayan imkân yolu ve ümit ışığı, ilâçların dindiremediği acıların ilacı, şaşkınların güvenli limanı ve yıkık gönüllerin son sığınağıdır.
Din; adâlet, iyilik, fedakârlık, doğruluk, fazilet gibi yüce duyguların hayat menbaı; gaddarlık, kötülük, bencillik, ikiyüzlülük ve karaktersizlik gibi kötü huy ve alışkanlıkların önündeki en büyük engeldir.
Din; kargaşa, anarşi, ahlakî çöküntü ve suç işleme önündeki en büyük settir. Dinsizlik, her şeyden önce ahlâk fikrini yıkar. Çünkü dinin olmadığı yerde, ahlâkın hiçbir yaptırım gücü kalmadığından, dinsizlik her türlü kötülüğün yayılmasına ve genişlemesine ve neticede cemiyetin çökmesine sebep olur.
Din, insanı hukuka saygılı yapar. Dinsizlik ise, hukuk fikrini ortadan kaldırır. Kendini herhangi bir ahlâkî müeyyideye bağlı hissetmeyen dinsiz insan hiçbir hak ve hukuku tanımaz. Eline fırsat geçtiğinde gaddarca davranmaktan, her türlü kötülüğü işlemekten geri durmaz. “Allah’tan korkmayandan kork,” yerinde söylenmiş doğru bir sözdür. Maddeye tapan ve şehvetlerine esir olan dinsiz kişide, insanlık karakteri âdeta silinir; fazîlet, ferâgat ve fedakârlık gibi yüce duygu ve alışkanlıklardan eser kalmaz.
Din, insanlığın yaratılışından gelen fıtrî ve zarurî bir ihtiyaçtır. Din tarihin bütün devirlerinde ve bütün toplumlarda daima mevcut olan evrensel ve köklü bir kurumdur. Din, insanlığın vazgeçilmez bir gerçeği olması sebebiyle bundan böyle de varlığını hep devam ettirecektir. Tarihin hangi devresine bakılırsa bakılsın dinsiz bir toplum görülmemektedir. İnsanlık tarihinin her döneminde din, canlılığını korumuş ve insan hayatının ayrılmaz bir vasfı olma özelliğini sürdürmüştür. Dine düşman olan sistemlerin dahi, kanun hakimiyetini te’sis etmek için çaresiz bir şekilde dinin yayılmasına yardım ettikleri tarihte de günümüzde de görülen bir gerçektir. Hadis-i şerifte: “Allah, bu dini âhirette nasibi olmayan kimselerle de kuvvetlendirir,” (Taberanî El-Mucemu’s-sagir 132)buyurulmuştur.
(Devamı haftaya…)
Din, Fıtrî ve Zarurî Bir İhtiyaçtır-2
Mehmet Can
18.10.2020 - 00:05
Yayınlanma
Din çok kuvvetli bir ağaç gibi, insanlığın geçirdiği inkılapların hepsinde hayatını muhafaza etmiş ve bundan sonra da edecektir. Zamanın geçmesiyle, onun kaynağı kurumak şöyle dursun, bilakis o menba gittikçe derinleşip genişleyecektir. Binaenaleyh insan hayatı dinle başlamış olduğu gibi, din ile kuvvet bulacak ve nihayet din ile bitecektir. Çünkü din, insan için ekmek ve su kadar gerekli olan temel bir ihtiyaçtır.
Allahü Teâlâ’ya imanın etrafında oluşturulan inanç sistemi, dinin temelini teşkil eder. Allahü Teâlâ’nın özellikle varlığının ve birliğinin ortaya konulması, sıfatlarının kavranması ve sistemleştirilmesi, aklî bir çalışmayı gerektirir ve bütün bunların kesinlik ifade eden bilgiye dayanması gerekir. Dolayısıyla din, otomatik olarak insanı ilimle uğraştırır. Bunun için -diyebiliriz ki- her dindar insan, az çok bir araştırmacı ve fikir adamıdır. Çünkü o, imanını güçlendirip kemale erdirmek ve hâriçten gelen darbelere karşı onu korumak için daimî bir çaba içindedir.
Dinin öğrettiği bütün ibadetler, Allahü Teâlâ’ya itaatin biçimsel göstergeleridir. Çünkü yalın ve teorik bir Allah inancı yeterli olmayıp bu inancın pratik olarak eylemle yani ibadet ve itaatle gösterilmesi ve sergilenmesi gerekir. Kaynağı vahiy olduğu için bütün ibadetler, Allah’a itaat çerçevesinde yapılır. Bu bakımdan Allah, bizim ibadet olarak ne yapmamız gerektiğini belirlemiş ve kendisine bu şekilde ibadet etmemizi emretmiştir. İbadetler Allah’ın emri oldukları için, aslında onların gücü ve gizemi bu dünyanın ötelerine uzanır ve her biri, Allah ile kurmaya çalıştığımız irtibatın değişik biçim ve boyutlarda gerçekleştirilmesine hizmet eder.
Dinin emrettiği ahlak kuralları da, inanç ve ibadet yoluyla tesis edilmiş bulunan insan-Allah ilişkisinin, dünyevî planda her türlü tutum ve davranışa yansıması olarak değerlendirilir. Zira insanın; başkalarına iyi davranması, onlarla iyi geçinmesi, kötülük etmemesi, zarar vermemesi, yalan söylememesi ve benzeri bütün erdemler, ahlakî birer olgu olmasının yanında Allahü Teâlâ’nın hoşnutluğunu kazandıran güzel ve önemli davranışlardır.
Binaenaleyh iman dinin; Allah’ı tanıma ve bilme boyutunu, ibadetler O’na itaat etme boyutunu, ahlak da O’nu sevme boyutunu teşkil eder. Buna göre mahiyet olarak; iman akıl ve bilgi; ibadet inanç ve kanaat; ahlak ise, gönül ve duygu kaynaklıdır.
Dinler; hak ve bâtıl olmak üzere iki çeşittir. Hak dinler, Allahü Teâlâ’nın peygamberleri aracılığıyla kullarına gönderdiği bütün dinlerdir. Bunlara semavî yani göksel dinler de denir. Eskiden dünyanın her bölgesinin kültürü, inancı, örf ve âdetleri farklıydı. Karşılıklı fikir ve kültür alışverişi de oldukça zayıftı. Bu yüzden, her bölgeye ayrı ayrı peygamberler gön-derilmiştir. Bütün semavî dinlerde itikad (inanç) ve ahlak (etik) kuralları aynıdır, fıkıh ve muamelat (ibadetler ve hukuk) sistemi ise biraz farklıdır.
Bâtıl dinler ise, Allahü Teâlâ tarafından gönderilmeyen ve bir peygamber tarafından tebliğ edilmeyen beşer mahsulü uydurulmuş dinlerdir. Bâtıl dinler, insanların uydurdukları ilkel ve saçma sapan hurafelerden ibarettir.
Babamız Âdem aleyhi selamdan beri uygulanan hak dinlerin çok azı günümüze kadar gelmiştir. Hıristiyanlık ve Yahudilik gibi günümüze kadar gelenler de, insanlar tarafından yeni ilave ve çıkarmalar yapılmak suretiyle tahrif edilip bozulmuştur. Hıristiyanlık ve Yahudilik gibi, aslı hak iken sonradan bozulan dinlere, muharref yani bozulmuş dinler denir.
İslam’ın dışındaki dinler, -faraza- değiştirilmemiş olsalar dahi, bugün onlarla amel etmek (uygulamak) câiz değildir. Çünkü onlar, Allahü Teâlâ’nın son Peygamberi Muhammed aleyhi selamın getirdiği İslâm dini ile nesh olunmuşlar yani iptal edilip yürürlükten kaldırılmışlardır. İslâm dini ise, kıyamete kadar bâki ve kalıcıdır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki:
“Şüphesiz, Allah katında tek din, İslâm’dır.” (Âl-i İmran 19)
Allahü Teâlâ, Kıyâmet gününde İslâm dini ile, kulları arasında hükmedecektir. Sevgili Peygamberimiz Muhammed Mustafâ sallallahü aleyhi ve sellem, bütün peygamberlerin en üstünü olduğu gibi, O’nun ümmeti de bütün ümmetlerin en üstünüdür.
.Zühd Nedir, Zâhid Kimdir-1
Mehmet Can
25.10.2020 - 00:05
Yayınlanma
Zühd lügatte; bir şeye önem vermemek, ona karşı; isteksiz, rağbetsiz ve ilgisiz davranmaktır. Dinî bir kavram olarak ise zühd; dünyaya değer vermemek ve dünyevî menfaatlere iltifat etmemektir. Zühd kelimesi, Kuran-ı Kerim’de bir yerde geçmektedir: “Onlar Yusuf hakkında zâhid idiler. Onu az bir fiyatla, birkaç dirheme sattılar.” (Yusuf 20) Yani Yusuf aleyhisselamı elde tutmak istemiyorlardı. Onu hemen az bir para karşılığında köle olarak elden çıkarmak istediler.
Zühd; bencil, çıkarcı ve menfaatperest olmamayı, kalpte dünya kaygısını taşımamayı, kanaatkâr olmayı ve en az dünyalıkla iktifa etmeyi gerektirir. Bazı âlimlere göre ise zühd; ele geçen dünyalığa sevinmemek, elden çıkan dünyalığa üzülmemek ve elde bulunmayan şeyleri gönülde de bulundurmamaktır.
Hassasiyetle; Allahü Teâlâ’nın emirlerine uyup, yasakladıklarından kaçan insana “zâhid” denir ki, çoğulu “zühhâd”dır. Zahidler; her nefeste Allahü Teâlâ’yı zikreder ve gafletten yani bir an dahi olsa Allahü Teâlâyı unutmaktan şiddetle sakınmaya çalışırlar. “Zâhid” kişi; ahiret hayatının dünya hayatından çok çok daha değerli olduğunu yakinen bilir. Bunun için, yüzünü dünyadan ahirete çevirir, devamlı ibadet ve nefis muhasebesiyle meşgul olur.
Dünya hayatı ve ahiret hayatı olarak karşımızda duran iki kavramın temelinde de hayat yer vardır. Dinin ruhu ahirettir. Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem, insanları ebedî olan ahiret hayatını cennette yaşamak için İslam’a davet etmiştir. Bazı insanların hak dine girmemeleri ve bir kısmının girdiği halde yaşamamalarındaki en büyük etken, dünya hayatından hiçbir fedakârlıkta bulunmak istememeleri ve dünya hayatını yeterli görüp, âhireti unutmalarıdır.
Zühd hayatı, İslam tarihinde hicrî üçüncü asra kadar çok yaygın idi. Sahabe-i kiram, tabiin-i izam ve tebe-i tabiin hazeratı içerisinde pek çok kişi zühd hayatını yaşıyordu. Bu zatlar; dünyadan ve dünya nimetlerinden yüz çevirmişler, Allahü Teâlâ’nın yüce rızasını kazanmak için ibadete yönelmişlerdi. Özellikle Efendimiz aleyhisselamın Asr-ı saadetlerinde Mescid-i Nebevinin bitişiğindeki çardaklarda kalan Ashab-ı suffeyi zühd hareketinin başında görebiliriz. Bunlar gece gündüz ibadetle meşgul olan, maişetleri için çalışmayıp Allah’a tevekkül eden samimî zatlardı.
Zühd âlemine; günahlardan uzaklaşmak manasına gelen, tevbe kapısından girilir. Çünkü günahlara iyice sırt çevirmeden zühdden söz edilemez. Kişi, tevbeden sonra; mübah olan şeylerde de bir kısıtlamaya gider yani bunlara karşı da bir isteksizlik içerisine girerse ve vaktini dünyaya değil, ahirete ayırırsa, zühd sahibi olmaya namzet olur.
Zâhid; rahat yerine çileye, lüks yerine fakirliğe, bencillik yerine feragate, kibir yerine tevazuya, fâni dünya yerine bâki olan ahirete tâlip olandır. Zâhidler, haram ve mekruhtan uzak durmakla kalmaz; helal ve mübahın da fazlasını terk ederler. Kısacası zâhid, lezzet verici şeyleri en aza indiren, dünyaya esir olmayan ve var gücüyle ahirete çalışan bahtiyar kimsedir.
Dünya malına, makama, mevkiye, şan ve şöhrete önem vermemek; azla yetinmek, çokça ibadet etmek, ahiret için çok çalışmak zühdün bazı göstergeleridir. Gerçek zühd ise, ağyarı yani Allahü Teâlâ’nın dışındaki her şeyi kalpten çıkarıp atmaktır.
Zühd, Efendimiz aleyhissalatü vesselamın mübarek hayat tarzını örnek alarak O’nun gibi yaşamaya çalışmak ve dünyaya değer vermemektir. Bu konuda başarılı olmak isteyen kişi; insanı dünyevî arzuların baskısından kurtarıp ahirete yönlendiren ve iç huzuruna götüren âyet-i kerime ve hadis-i şerifleri çok okuyup rehber edinir.
Zühd konusunda belirleyici olan şey, insanın dünyaya değil âhirete yönelmesidir. Çünkü dünya hayatı geçici, âhiret hayatı ise ebedîdir. Akıllı insan, fâni olanı bırakır, kalıcı ve sonsuz olana çalışır. İmam Şâfiî rahmetullahi aleyh diyor ki: “Bir kişi şu malı en akıllı insana verin, diye vasiyet ederse; bunun zâhid birisine verilmesi gerekir.” (Siyeru Alami’n-Nübela 10/98) Çünkü dünyanın en akıllı insanları onlardır. Onlar üç beş günlük fâni dünyaya değil, ebedî olan ukbaya yatırım yapan en zeki kahramanlardır…
Zühd Nedir, Zâhid Kimdir-3
Mehmet Can
08.11.2020 - 00:05
Yayınlanma
Abdullah bin Ömer radıyallahü anhümâ diyor ki; Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem benim iki omuzumu tuttu ve şöyle buyurdu: “Dünyada sanki bir garip veya bir yolcu gibi ol!” Bu hadis-i şerifin râvisi büyük sahabi Abdullah bin Ömer radıyallahü anhümâ şöyle derdi: “Akşama ulaştığın zaman sabahı bekleme, sabaha kavuştuğun zaman da akşamı bekleme. Sağlıklı anlarında hastalık zamanın için; hayatın boyunca da ölümün için tedbir al!” (Buhârî: 6053)
Dikkat buyurun: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, Abdullah bin Ömer’e söyleyeceği sözü söylemeden ve yapacağı nasihatı yapmadan önce onun omuzunu tutuyor. Bu hareket, sözü söyleyenin, muhatabına çok değer verdiğini ve söyleyeceği söze de dikkat etmesi gerek-tiğini ifade eder.
“Garip”, memleketinden ve ailesinden uzakta bulunan kimsedir. “Yolcu” da hemen hemen aynı manaya gelir. Ancak bir farkla ki; “garip”, memleketinden ve ailesinden uzakta ise de, bulunduğu ve bir müddet kaldığı yerde birkaç tanıdık edinmiş olabilir.
Gelip geçici “yolcu” ise, bundan da mahrumdur. İşte böyle bir kimse, nasıl ki kaldığı yere hiç önem vermeyip bir an evvel vatanına dönmek için can atıyorsa, Müslüman da ne dünya nimetlerine sevinir, ne de sıkıntılarına üzülür. O, ömrü boyunca gerçek vatanı olan ahiret için hazırlık yapar ve orada mahcup olmamak için çırpınıp durur.
Efendimiz aleyhissalatü vesselam, Abdullah bin Ömer’e dünyada bir “garip” veya bir “yolcu” gibi yaşamayı tavsiye ederken; dünyaya ve dünyalıklara çok bağlanmamasını, dünyayı ebedî bir vatan gibi görmemesini tavsiye etmiş oluyor. Zira bir “garip” veya bir “yolcu” gibi olan kimsenin, başkalarına karşı hasedi, kini, düşmanlığı, kavgası, kötü düşünce ve davranışları olmaz.
Başka bir hadis-i şerifte de şöyle buyurulmaktadır: “Dünya sevgisi her çeşit hatalı davranışların başıdır. Bir şeye olan sevgin seni kör ve sağır yapar.” (Beyhaki, Şuabu’l-İman ve Mirkatu’l-Mefatih: 5213) Evet dünyanın o aldatıcı sarhoşluğunu tadıp kendinden geçenler, ya da ele geçiremedikleri şeyler için artan bir hırsla dünyaya sarılıp ahireti unutanlara, dünya ancak bir zarar hanesidir. Tövbe edip yüzünü ahirete çevirmedikten sonra, dünyada geçen her an bir azap sebebidir.
“Dünyada sanki bir garip veya bir yolcu gibi ol,” ifadesinden sonraki kısım, Abdullah bin Ömer hazretlerine aittir ki şöyle diyor: “Akşama ulaştığında sabahı bekleme, sabaha kavuştuğunda da akşamı bekleme!” Yani; her işi vaktinde ve saatinde yapmalı; sabahın işini akşama, akşamın işini sabaha bırakmamalıdır! Çünkü insanın akşamdan sabaha, sabahtan akşama çıkma garantisi yoktur. Zira, ölümün ne zaman geleceği belli değildir. Bunun için insan gerçekçi olmalı, ardı arkası kesilmeyen arzulara kendini kaptırmamalı ve bir ömre sığmayacak kadar boş hayal peşinde koşmamalıdır.
Abdullah bin Ömer hazretleri sözünün devamında şöyle diyor: “Sağlıklı anlarında hastalık zamanın için, hayatın boyunca da ölümün için tedbir al!” Bu sebeple sağlığın kıy-metini çok iyi bilmeliyiz. Çünkü insan, sağlıklı iken yapabildiği ibadeti, hastalandığında yapamayacak duruma gelebilir. Aynı şekilde çalışıp kazanabilirken, çalışamaz ve kazanamaz duruma düşebilir.
Ölüm bir gerçektir. O halde imkân varken, hazırlık yapmalıyız. Sağlıklı olduğumuz günleri ganimet bilmeli, dünyada iken ahireti kazanmanın yollarını arayıp bulmalıyız. Yoksa Allah korusun cehennem bizi bekliyor olabilir. Rabbimiz celle celalüh bir âyet-i kerimede şöyle buyuruyor: “O gün, cehenneme; doldun mu, deriz. O da; daha var mı, der!..” (Kaf 30)
Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Allah, bir kulu sevdi mi onu dünyadan korur.” Yani Rabbimiz celle celalüh, sevdiği kulunun; nefse hoş gelen aldatıcı sevgilere yönelmesini engeller. Bu, tamamen iyileşmek için perhiz yapan bir hastanın durumu gibidir. Bizler de dünyaya karşı arzularımızı sınırlayıp, onun bizi hüsrana itmesine engel olmalıyız. Unutmayalım ki fâni dünya geçip gidiyor, ebedî âhiret ise bizi karşılamak üzere bekliyor.
Zühd Nedir, Zâhid Kimdir-3
Mehmet Can
08.11.2020 - 00:05
Yayınlanma
Abdullah bin Ömer radıyallahü anhümâ diyor ki; Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem benim iki omuzumu tuttu ve şöyle buyurdu: “Dünyada sanki bir garip veya bir yolcu gibi ol!” Bu hadis-i şerifin râvisi büyük sahabi Abdullah bin Ömer radıyallahü anhümâ şöyle derdi: “Akşama ulaştığın zaman sabahı bekleme, sabaha kavuştuğun zaman da akşamı bekleme. Sağlıklı anlarında hastalık zamanın için; hayatın boyunca da ölümün için tedbir al!” (Buhârî: 6053)
Dikkat buyurun: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, Abdullah bin Ömer’e söyleyeceği sözü söylemeden ve yapacağı nasihatı yapmadan önce onun omuzunu tutuyor. Bu hareket, sözü söyleyenin, muhatabına çok değer verdiğini ve söyleyeceği söze de dikkat etmesi gerek-tiğini ifade eder.
“Garip”, memleketinden ve ailesinden uzakta bulunan kimsedir. “Yolcu” da hemen hemen aynı manaya gelir. Ancak bir farkla ki; “garip”, memleketinden ve ailesinden uzakta ise de, bulunduğu ve bir müddet kaldığı yerde birkaç tanıdık edinmiş olabilir.
Gelip geçici “yolcu” ise, bundan da mahrumdur. İşte böyle bir kimse, nasıl ki kaldığı yere hiç önem vermeyip bir an evvel vatanına dönmek için can atıyorsa, Müslüman da ne dünya nimetlerine sevinir, ne de sıkıntılarına üzülür. O, ömrü boyunca gerçek vatanı olan ahiret için hazırlık yapar ve orada mahcup olmamak için çırpınıp durur.
Efendimiz aleyhissalatü vesselam, Abdullah bin Ömer’e dünyada bir “garip” veya bir “yolcu” gibi yaşamayı tavsiye ederken; dünyaya ve dünyalıklara çok bağlanmamasını, dünyayı ebedî bir vatan gibi görmemesini tavsiye etmiş oluyor. Zira bir “garip” veya bir “yolcu” gibi olan kimsenin, başkalarına karşı hasedi, kini, düşmanlığı, kavgası, kötü düşünce ve davranışları olmaz.
Başka bir hadis-i şerifte de şöyle buyurulmaktadır: “Dünya sevgisi her çeşit hatalı davranışların başıdır. Bir şeye olan sevgin seni kör ve sağır yapar.” (Beyhaki, Şuabu’l-İman ve Mirkatu’l-Mefatih: 5213) Evet dünyanın o aldatıcı sarhoşluğunu tadıp kendinden geçenler, ya da ele geçiremedikleri şeyler için artan bir hırsla dünyaya sarılıp ahireti unutanlara, dünya ancak bir zarar hanesidir. Tövbe edip yüzünü ahirete çevirmedikten sonra, dünyada geçen her an bir azap sebebidir.
“Dünyada sanki bir garip veya bir yolcu gibi ol,” ifadesinden sonraki kısım, Abdullah bin Ömer hazretlerine aittir ki şöyle diyor: “Akşama ulaştığında sabahı bekleme, sabaha kavuştuğunda da akşamı bekleme!” Yani; her işi vaktinde ve saatinde yapmalı; sabahın işini akşama, akşamın işini sabaha bırakmamalıdır! Çünkü insanın akşamdan sabaha, sabahtan akşama çıkma garantisi yoktur. Zira, ölümün ne zaman geleceği belli değildir. Bunun için insan gerçekçi olmalı, ardı arkası kesilmeyen arzulara kendini kaptırmamalı ve bir ömre sığmayacak kadar boş hayal peşinde koşmamalıdır.
Abdullah bin Ömer hazretleri sözünün devamında şöyle diyor: “Sağlıklı anlarında hastalık zamanın için, hayatın boyunca da ölümün için tedbir al!” Bu sebeple sağlığın kıy-metini çok iyi bilmeliyiz. Çünkü insan, sağlıklı iken yapabildiği ibadeti, hastalandığında yapamayacak duruma gelebilir. Aynı şekilde çalışıp kazanabilirken, çalışamaz ve kazanamaz duruma düşebilir.
Ölüm bir gerçektir. O halde imkân varken, hazırlık yapmalıyız. Sağlıklı olduğumuz günleri ganimet bilmeli, dünyada iken ahireti kazanmanın yollarını arayıp bulmalıyız. Yoksa Allah korusun cehennem bizi bekliyor olabilir. Rabbimiz celle celalüh bir âyet-i kerimede şöyle buyuruyor: “O gün, cehenneme; doldun mu, deriz. O da; daha var mı, der!..” (Kaf 30)
Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Allah, bir kulu sevdi mi onu dünyadan korur.” Yani Rabbimiz celle celalüh, sevdiği kulunun; nefse hoş gelen aldatıcı sevgilere yönelmesini engeller. Bu, tamamen iyileşmek için perhiz yapan bir hastanın durumu gibidir. Bizler de dünyaya karşı arzularımızı sınırlayıp, onun bizi hüsrana itmesine engel olmalıyız. Unutmayalım ki fâni dünya geçip gidiyor, ebedî âhiret ise bizi karşılamak üzere bekliyor.
(Devamı haftaya)
Zühd Nedir, Zâhid Kimdir-4
Mehmet Can
15.11.2020 - 00:05
Yayınlanma
Dünya fâni, âhiret de bakî olduğuna göre; akıllı kişi dünyaya fazla değer vermez ve âhiret yolunun hazırlığına hız verir. Kaldı ki tek derdi âhiret olana büyük müjde vardır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Her kim gam ve tasalarını bire indirir ve sadece âhiret tasasını gönlünde bulundurursa Allah, onun dünyevî gamlarını izale eder!”
Âhiret hayatının bu kadar övülülüp medhedilmesinin yanında dünya hayatının bu kadar yerilip kötülenmesinin sebebi; insanda fıtrî olan ve doğuştan gelen dünya sevgisini frenlemek ve kulluk şuûrunun kaybolmasını engellemektir. Çünkü insanın zâhid olmasına engel olan önemli unsurlardan biri de hiç şüpesiz dünyalıkların; özellikle de servetin insan psikolojisi üzerindeki menfi etkisidir. Çünkü servet ve istiğna yani ihtiyaçsızlık; insanı hissizleştirir ve şımartır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Şüphe yok ki insan, kendisini müstağni (ihtiyaçsız) görünce, azgınlaşıverir!” (Alak 6-7)
Başka bir hadis-i şerifte ise şöyle buyurulmaktadır: “Dünya tatlı ve hoştur. Allah sizi ona vâris kılacak ve nasıl hareket edeceğinize bakacaktır. Öyleyse dünyadan sakının, kadından da sakının! Çünkü İsrailoğullarının ilk fitnesi kadınlarla alakalı idi.” (Müslim: 2742) Hakikaten dünya geçici ve göz boyayan aldatıcı güzelliklerle doludur. Bunun için nefsin zaaflarına uygun hayaller sürekli meşgul eder insanın beynini… Mesela nefis dünya malına çok düşkün olduğu için; çalışır, kazanır, biriktirir ve elinden geldikçe üst üste yığar... Biraz daha biraz daha derken malın ve paranın esiri oluverir…
Ardından kadın merakı başlar… Sonra makam, mevki ve güç sahibi olma derdi ile müptela olur… Üstün ve değerli olmak, saygı ve hürmet görmek, iltifat edilmek ve parmaklarla gösterilmek hevesine kapılır… İnsanın başka bir önemli zaafı da; meşhur olmak, herkes tarafından bilinip tanınmaktır… Hâlbuki bu fâni dünyadaki varlığımız geçici ve sınırlıdır, kısacık bir zamanda bitip sona erecektir ve bunda kimsenin şüphesi de yoktur.
Binaenaleyh dünyanın en akıllı, en realist ve en idealist insanları olan zâhidler; bu hakikatin farkında oldukları için; ne kaybettikleri dünyalıklar için üzülürler ne de bunları elde etmek için bitip tükenmek bilmeyen bir çaba içine girerler. Onlar, burada misafir olduklarını, gerçek yurtlarının ise âhiret olduğunu çok iyi bildikleri için; -dünya ehline bakmazlar- Allahü Teâlâ’nın nimet verdiği nesilleri yani; sahabe, Tâbiîn ve Tebe-i tâbiîn hazeratının mübarek yolunu takip ederler...
Peki, bu gerçek ortada olduğu halde insan nasıl olur da âhireti unutur, derseniz, deriz ki, onlar sarhoştur. Hakikaten nefsin, şeytanın ve kötü çevrenin oyununa gelerek fâni dünyanın câzibesine kapılan insan, bir nevi sarhoş gibidir. Kişi sarhoş iken, kendini mutlu hissetme yanılsamasına kapılabilir.
Ancak bu hal uzun sürmez, o kendine geldiğinde nasıl böyle bir duruma düştüğüne çok üzülür. Fakat artık iş işten geçmiştir ve yapabilecek bir şey yoktur. Bu durumda insan, yaptıklarının neticesine katlanmak zorunda kalır. İşte aynı şekilde huzur ve esenliği beyhude yere maddede arayan insanlar da asıl zannederek dayandıkları temellerin ne kadar boş olduğunu âhirette, maazallah; büyük hüsranı yaşadıklarında anlayacaklar…
Zühd; Sevgili Peygamberimizin, evliyanın ve onları sevenlerin yolu ve şiarıdır. Amr bin As radıyallahü anh Hazretleri şöyle der: “Ey insanlar! Peygamberiniz sallallahü aleyhi ve sellem, dünyaya karşı insanların en zâhid olanı idi. Siz ise, dünyaya en fazla rağbet eden insanlar oldunuz!” (Sahihu İbni Hibban: 7379)
Mekke müşrikleri, Efendimiz aleyhisselama gelip; mübarek davasından vazgeçmesi halinde kendisine; liderlik, zenginlik ve istediği kızla evlenmeyi teklif ettiler. Efendimiz aleyhisselamın cevabı şu oldu: “Güneşi sağ avucuma, ayı da sol avucuma koysanız, Ben yine de davamdan vazgeçmem!” (Siretu İbni Hişam) İşte Müslüman da böyle olacak, hiçbir şekilde oyuna gelmeyecek; âhiretine zarar verecek; hatta ve hatta âhiretine hizmet etmeyecek şeylerden tamamen uzak duracaktır.
Zühd Nedir, Zâhid Kimdir-5
Mehmet Can
22.11.2020 - 00:05
Yayınlanma
İmam-ı Gazalî’nin Eyyühe’l-veled (Ey oğul!) isimli kitabındaki bir rivayette şöyle buyuruluyor: “İçinde kalacağın kadar dünya için çalış, yine içinde kalacağın kadar ahiret için çalış! Allahü Teâlâ’ya muhtaç olduğun kadar itaat et! Ateşe dayanacağın kadar günah işle! Mevlâ’na âsi olmak istediğin zaman da, seni görmeyeceği bir yer ara!..”
Rivayeti biraz açalım: “İçinde kalacağın kadar dünya için çalış…” Dünyamız için elbette çalışacağız. Fakat dünyada sonsuz kalamayacağımızı, bir gün dünyayı da dünyalıkları da mutlaka terk etmek zorunda kalacağımızı; her şeyin sıfır olacağını düşünerek çalışmalıyız. Dolayısıyla elde ettiğimiz dünyalıklar için fazla sevinmeye ve kaybettiklerimiz için de fazla üzülmeye gerek yoktur. Hele hele dünyalıklar için günaha girmek, asla akıl kârı değildir.
“İçinde kalacağın kadar da ahiret için çalış…” Ahiret için de, orada sonsuz kalınacağına göre çalışmalı. İnsan sonsuz cehennemin ne demek olduğunu bir anlasa aklını kaçırır, deli olur. Bir kibrit alevine dayanamayan insan, cehennem ateşine nasıl dayanacak? İşte bu sonsuz azap, insanları bekliyor. Dolayısıyla herkes, ahirete hazırlık yapmak zorundadır. Bunun yanında cennet nimetleri de sonsuzdur ve asla dünya nimetleriyle kıyaslanamayacak kadar güzel ve çekicidir.
“Allahü Teâlâ’ya muhtaç olduğun kadar itaat et…” Biz zavallı kullar, ne zaman Rabbimize muhtaç değiliz ki?.. Nefes alabilmemiz, kalbimizin çalışabilmesi ve kanımızın damarlarımızda dolaşabilmesinden tutun da ellerimizi ayaklarımızı ve diğer organlarımızı kullanmaya kadar her saniye ve her an Rabbimize muhtacız. Bir an olsun; nefes alamadığımızı, kalbimizin çalışmadığını, sinir sistemimizin felç olduğunu düşünelim, ne olur halimiz?..
Mademki bir an olsun Rabbimizin yardımı olmadan edemiyor ve yaşayamıyoruz, o zaman hangi yüzle O’na itaatsizlik yapıp emr-i İlahîsine karşı gelebiliyoruz? Ne diyelim cahil cesur olur!.. O zaman; her an Rabbimize itaat etmeli; bütün nimetlerine şükretmeli ve verdiği musibetlere de sabretmeliyiz…
“Ateşe dayanacağın kadar günah işle…:” Bir saniyeelimizi kibrit alevine tutacak olsak acısına dayanamayız, Allah korusun öbür tarafta nasıl dayanacağız? Dünya ateşine dayanamayan insan, cehennem ateşine nasıl dayanacak?..
“Mevlâ’na âsi olmak istediğin zaman, seni görmeyeceği bir yer ara…:” Allahü Teâlâ’nın görmediği bir yer hiç olabilir mi? Elbette ki olamaz. O zaman Rabbimiz bizi gördüğü halde nasıl olur da günah işleyebiliyoruz. Bu aptallık değil de nedir. Zaten bunun için; “en akıllı insanlar, zâhidlerdir,” denilmiştir.
Peygamber Efendimiz aleyhissalatü vesselamın bizzat zühdî bir hayat yaşadığı ve bu hayat tarzını Ashabına da tavsiye ettiği bilinmektedir: Allah Resülü sallallahü aleyhi ve sellem; yamalı elbise giydi. Temiz olmak kaydıyla önüne gelen her türlü yemeği yedi. Pabuçlarını ve elbiselerini bizzat kendisi yamadı. Koyun ve keçilerini bizzat kendisi sağdı. Zengin-fakir herkesle el sıkışıp görüştü ve şöyle buyurdu: “Ben kulum; kul gibi yer ve kul gibi otururum.” (El-Envar Fi Şemaili’n-Nebiyyi’l-Muhtar: 427)
Hazret-i Hafsa validemiz radıyallahü anha anlatıyor: “Bir kilimi ikiye katlar da Efendimize aleyhisselama yatak yapardık. Bir defasında dörde katlamıştık da gece namaza kalkamamış ve; altına ne serildiğini sorarak her zamanki serginin serilmesini talep etmiş, istirahatı ile fazla meşgul olunmasından hoşnut olmamıştı.” (Tirmizi, Şemail, s. 261.)
İbni Mesud Hazretlerinin haber verdiğine göre Rasül-i Ekrem bir gün hasırın üzerinde uyumuş ve hasır, mübarek vücudunda iz bırakmıştı. Bunun üzerine: “Hasırla aranıza birşeyler serseydik” diyen Sahabîlere şöyle buyurdu: “Benim dünya ile ne işim var? Ben dünyada; yolculuğu sırasında bir ağaç altında gölgelenen, sonra da oradan geçip giden bir yolcu gibiyim.” (İbn Mace, Zühd, 409)
Efendimiz aleyhiselamın; özellikle Mekke’nin fethinden sonraki fakirliği zorunlu değil, ihtiyarîdir. Çünkü İslam devleti, o günkü şartlarda dünyanın en kudretli devleti haline geldiği, devlet hazinesi dolup taştığı zamanlarda bile O’nun yaşantısında bir değişiklik olmadı ve asla mal biriktirmedi.
Mucizelerin En Büyüğü: Kur'ân-ı Kerîm-1
Mehmet Can
06.12.2020 - 00:05
Yayınlanma
İmanın üçüncü rüknü, İlahî Kitaplara şeksiz ve şüphesiz olarak inanmaktır. Kur’an-ı kerim ise, son İlahî kitaptır. Dolayısıyla Kur’ân-ı Keri’me inanmayan veya ona karşı kuşkulu olan veyahut ona saygısızlık eden kişi, -isterse başı secdeden kalkmasın- dinden çıkıp düpedüz kafîr olur. Böyle bir kişi, -şayet tevbe etmeden ölürse-; yıkanmaz, kefenlenmez, cenaze namazı kılınmaz ve Müslüman mezarlığına defnedilmez.
Allahü Teâlâ, Kur’ân-ı Kerim’i kullarına dünya ve âhiret saadetine giden yolu göstermek için âhir zaman Nebisi Sevgili Peygamberlerimiz Hazret-i Muhammed Mustafa sallallahü aleyhi ve selleme göndermiştir. Böylece insanlara, her iki dünyada da mutlu olmanın yolunu kesin olarak göstermiştir. Kur’ân-ı Kerim, insanın dünya ve âhirette mutlu olma prospektüsü, ideal yaşam rehberi ve hayat kanunudur. Yaratılmışların en şereflisi olan insanın, gerek Yaradan’ına, gerekse birbirlerine ve başka varlıklara karşı nasıl hareket edeceklerini ve nasıl davranacaklarını Kur’ân-ı Kerimi bildirmiştir.
İnsanlar; inanılması gereken meseleleri, ibadetleri ve ideal yaşam prensiplerini kendi akılları ile bulamazlar. Evet insanlar; öldükten sonraki hayat, âhiret halleri, iman esasları, ibadet şekilleri ve dünyada mutlu olmanın kuralları gibi pek çok konuda bilgilenmek için Kur’ân-ı Kerim’e muhtaçtırlar. Kur’ân-ı Kerim olmasaydı, insanlık çok büyük sıkıntılar yaşar ve okyanusun ortasında rotasını kaybetmiş bir gemiye dönerdi. Kur’ân-ı Kerim’den mahrum kişi ve kesimlerin nasıl da behimî bir hayat yaşadıkları herkesin malumudur.
Kuran-ı Kerim, Miladî 610 yılının 27 Ramazanında nâzil olmaya başlamış ve 23 senede tamamlanmıştır.
Sevgili Peygamberimiz, nâzil olan âyet-i kerimeleri Eshab-ı kirama okur, vahiy kâtiplerine yazdırır ve Kur’ân-ı Kerim’in hangi suresine konulacağını bildirirdi.
Cebrail aleyhisselam, her yıl bir defa gelip, o zamana kadar inmiş olan Kur’an-ı kerim âyetlerini, Levhi’l-mahfuzdaki sırasına göre okur, Peygamber Efendimiz de dinler ve tekrar ederdi. Efendimiz aleyhisselamın âhirete teşrif edeceği sene ise, iki defa gelip, tamamını okudular.
Hazret-i Ebû Bekr radıyallahü anhın halifeliği zamanında, Hazret-i Ömer’in teklifi üzerine vahiy kâtiplerinden Zeyd bin Sabit’in başkanlığında kurulan bir komisyon, çok titiz bir çalışma yaparak Kurân-ı Kerim’in bütün âyet-i kerimelerini, Peygamber Efendimizin vahiy kâtiplerine öğretip yazdırdığı tarz ve tertip üzere bir araya getirerek kitap haline getirdi.
Kur’an-ı Kerîm’in bu nüshası, vefatına kadar Hazret-i Ebû Bekir’de durdu, sonra ikinci halife Hazret-i Ömer’e, O’ndan sonra da Hazret-i Ömer’in kızı ve Peygamber Efendimizin hanımı Hazret-i Hafsa radıyallahü anha validemize geçti. Daha sonra da üçüncü halife Hazret-i Osman’a intikal etti.
Hazret-i Osman döneminde ilk nüsha esas alınarak altı nüsha daha yazdırıldı ve böylece nüsha sayısı yediye çıktı. İlk nüsha Medine’de kaldı. Diğer altı nüsha ise: Mekke, Yemen, Bahreyn, Şam, Bağdat ve Basra gibibüyük vilayetleregönderildi. Müslümanlar bir taraftan bu nüshaları esas alarak yeni nüshalar yazarken, hafızlar da baştan son kadar ezberlemeye devam ettiler. Bugün de dünyada Kuran-ı kerimi baştan sona kadar ezberden okuyan yüzbinlerce “hâfızü’l-Kuran”ın mevcut olduğu herkesin malumudur.
Böylece Kuran-ı Kerim hem yazılı hem de sözlü olarak günümüze kadar tek bir noktası dahi değişmeden geldi ve kıyamete kadar da değişmeden kalacaktır. Çünkü Allahü Teâlâ; “Kuran’ı kesinlikle Biz indirdik; elbette onu yine Biz koruyacağız,” (Hicr 9)buyurmuştur. Kuran-ı Kerim, Allah’ın son kitabı olduğu için O’ndan sonra hiçbir kitap gelmeyecektir.
Kur’an-ı Kerîm 30 cüz ve 114 suredir. Zemahşeri, İbn-i Huzeyme ve Şeyhulislam İbn-i Kemal gibi âlimlere göre âyet sayısı 6666’dır. Bu sayıyı farklı söyleyen âlimler de vardır. Bu farklılık; büyük bir âyetin birkaç küçük âyet sayılmasından veya birkaç kısa âyetin bir büyük âyet sayılmasından yahut surelerin başındaki Besmelelerin bir veya ayrı ayrı birer âyet sayılmasından veya bazı surelerin başındaki mukataa harflerinin bir kısmının müstakil birer âyet sayılmasından ileri gelmektedir.
(Devamı haftaya…)
Mucizelerin En Büyüğü: Kur'ân-ı Kerîm-2
Mehmet Can
13.12.2020 - 00:05
Yayınlanma
Kur’ân-ı kerim; lâfzı, mânâsı, üslubu ve bütün yönleriyle Allah kelâmıdır. O, hiçbir beşer sözüne hiçbir yönden benzemeyen cihanşümul ve ebedî bir mucizedir.
O,hem sözü hem de mânâsı Allahü Teâlâ tarafından vahyedilmiş kelam-ı ezelîdir.
O, tarihî belgelere ait bütün şartları içinde toplayan yegâne Mukaddes Kitaptır.
O, nâzil olduğu günden zamanımıza kadar, tek noktası dahi değişmeden hem yazılı hem de sözlü olarak korunarak gelmiştir.
O, kolayca öğrenme ve ezberlenme özelliğine sahiptir. Yedi yaşındaki küçük çocuklar tarafından dahi kolayca ezberlenebilmektedir.
O, hem lafız, hem de mânâ bakımından mucize olup insanda hayranlık uyandıran eşsiz bir özelliğe sahiptir. Bugüne kadar gelen şair ve edebiyatçıların tamamı, O’nun nazmı ve mânâsı karşısında âciz ve hayran kalmışlardır. İ’cazı ve belagati asla insan sözüne benzemez. Yani bir kelimesi çıkarılsa veya bir kelime eklense, lafzındaki ve mânâsındaki güzellik bozulur. Bir kelimesinin yerine koymak için başka kelime arayanlar, bulamamışlardır ve bulamayacaklardır.
O, geçmişte olmuş ve gelecekte olacak nice gizli olayları haber vermiştir.
O’nu, işitenler ve okuyanlar, tadına doyamıyorlar. Yorulsalar da, usanmıyorlar.
Nice azılı İslam düşmanları, sadece O’nu dinlemekle kalbleri yumuşamış ve imana gelmişlerdir.
İslam düşmanlarından ve zındıklardan O’nu değiştirmeye, bozmaya ve benzerini söylemeye çalışanlar olmuş ise de, hiçbiri arzularına kavuşamamış ve O’nun en küçük bir suresinin benzerini dahi yapamamış ve söyleyememişlerdir.
O, dünyada çok büyük bir devrim yapmış ve yüzyıllar boyunca kökleşip yerleşmiş olan putperestliği, yüzlerce ahlaksızlığı ve sayısız kötü adeti kökünden söküp atmıştır.
O’nun rahle-i tedrisinde onbinlerce büyük âlim ve allame yetişmiş ve yetişmeye devam etmektedir.
O’nun yaktığı ilim meşalesinin ışığında yüzbinlerce arapça ilmî eser kaleme alınmıştır. Halbuki daha önce Arabın tekbir tane dahi kitabı yoktu.
Bütün ilimler, tecrübe ile bulunamayacak güzel şeyler, iyi ahlak, insanları dünya ve âhiret saadetine kavuşturacak iyiliklerin tamamı O’nda açıkça veya kapalı olarak bildirilmiştir.
O, diri diri gömülen kız ve kadınları, horlanan köleleri ve zulme uğrayan güçsüzleri korumuş ve onlara şerefli bir hukukî statü tanımıştır.
O, hayatın tamamını kapsayan ilim ve adalet temelli bir hukuk sistemi getirmiştir.
O, insanlığı kendisi gibi mahluk ve fâni olan şeylere tapmaktan kurtarmıştır.
O, bugün birbuçuk milyarı geçen ve her geçen gün artan bir ümmet meydana getirmiştir.
O, sayısız bilimsel keşifleri yüzlerce sene önceden haber vermiştir.
O’nun en mühim özelliklerinden biri de insan ruhunda meydana getirdiği derin tesir ve buna paralel olarak insan kişiliğinde yaptığı büyük olgunlaştırmadır.
O’nun çok kısa âyetlerinde, çok büyük ilmî hakikatler mevcuttur.
O, belli bir millet ve belli bir zaman için değil, bütün insanlar ve bütün zamanlar için gönderilmiştir.
Önceki peygamberlerin mucizeleri kendilerinin vefatlarıyla sona ermiş, onları o zaman hazır bulunanlardan başkaları da görmemişlerdir. Efendimiz aleyhisselamın mucizesi olan Kur’ân-ı Kerîm ise kıyamet gününe kadar devam edecektir.
Büyük müfessir Allame Fahreddin-i Râzî hazretleri der ki: “Sadece Fatiha sûresinin ihtiva ettiği yüksek mânâlardan on bin kadar mesele çıkarmak mümkündür, işte bunun için Ben, şu önsözü yazdım.” (Tefsir-i Kebir. c. 1. s. 11, Daru’l-Fikir/Beyrut-1981)
O, en iptidaî insanlardan en yüksek ilim ve fikir adamlarına, ekonomi ile uğraşanlardan hayatlarını zühd û takva ile yaşayanlara, fakirlerden zenginlere kadar herkesi ilgilendiren ve onları derece derece yükselten bütün düsturı ihtiva eder.
O, aile hayatından, milletlerarasındaki münasebetlere kadar, selamlaşmaktan evlere izin alarak girme âdabına varıncaya kadar, toplumsal ve medenî hayatın her safhasını ihata eden gerçek bir hayat nizamıdır.
O, düşünmeyi, körü körüne hareket etmemeyi, yerleri, gökleri ve aralarındakilerini incelemeyi, ilim ve irfan sahibi olmayı, geçmiş milletlerin ve memleketlerin hallerini incelemeyi ve bunlardan dersler çıkarmayı tavsiye eder.
(Devamı haftaya…)
Mucizelerin En Büyüğü: Kur'ân-ı Kerîm-3
Mehmet Can
20.12.2020 - 00:05
Yayınlanma
Allahü Teâlâ’nın insanlara hidayet rehberi olarak gönderdiği son kitabı Kur’an-ı Kerim; insaf ehli birçok gayr-ı müslim bilim adamı tarafından da yüksek derecede takdir edilip mucize olduğu itiraf edilmiştir. Bu munsif ilim adamlarının itirafları çoktur, bunlardan birkaçı kısaca şöyledir:
Stanley Lane Poole şöyle der: “Muhammed aleyhisselama Medine’de nâzil olan âyetler özellikle dikkate şâyândır. Çünkü bu âyetler, İslâm toplumunu idare eden her Müslümanı doğru yola sevk eden âyetlerdir. Mekke’de vahyolunan âyetler ise, büyük ve etkili bir dinî hayat için gereken her şeyi ihtiva eder...”
Sedillot şöyle der: “Hiç şüphe yok ki Kur’an, en büyük saygıyı hakkeder. Çünkü O, insanlara; Allah’ın kullarından ne istediğini, kulların da Yaradan’dan ne beklediğini dolayısıyla kul ile Allah arasındaki münasebeti en doğru şekilde açıklamıştır. Kuran’da, ahlâk ve felsefenin bütün esasları mevcuttur. Fazilet ile rezilet; hayır ve şer; eşyanın gerçek mahiyeti, kısaca söylemek gerekirse her mevzu Kur’an’da açıklanmıştır. Adalet, eşitlik; başkalarına iyilik etmek ve her türlü erdem Kur’an’da mevcuttur. Kur’an, insanı iktisat ve adalete sevkeder, sapıklıktan muhafaza eder. Kur’an; insanı ahlakî zaafların karanlığından kurtarıp yüksek erdemlerin aydınlığına çıkarır. Müslümanlara barbar diyenler, bilinçsiz insanlardır. Çünkü onlar; Kur’an’ın açık nurlu âyetlerine karşı gözlerini yumuyorlar ve O’nun toplumdan ne kadar kötülüğü silip götürdüğünü bilmiyorlar…”
Gaston Carre şöyle der: “Kuran’da; dünya medeniyetinin dayandığı bütün temeller mevcuttur. O kadar ki, dünya medeniyetinin, İslâmiyet tarafından yayılan esasların uyuşumundan vücut bulduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz…”
Alexis Louvasonne şöyle der: “İnsanlığın hidayeti yani doğru yolu bulması için Hazret-i Muhammed’e vahyolunan Kur’an, hikmetle dolu çok parlak bir eserdir. Hazret-i Muhammed’in gerçekten peygamber olduğu ve kâinatın Yaratıcısı tarafından gönderildiği hususunda asla şek ve şüphe yoktur. Hazret-i Muhammed’e indirilen Kitap, bir belagat harikası, bir ahlâk ve fazilet rehberi ve mukaddes bir Kitap’tır. Kur’an’ın getirdiği esaslarla çelişen hiçbir bilimsel keşif yahut ilmî umde yoktur. Kur’an talimatlarıyla doğa kanunları arasında tam bir ahenk vardır…”
Dr. Morrice şöyle der: “Kur’an hiçbir yönden tenkit edilemeyen bir fesahat ve belagat mucizesidir. Kuran, her mânâyı en güzel bir şekilde ifade eder. Gerçekten O, semavî kitapların en mükemmelidir. Kur’an, insanlığa bahşolunan kitapların en güzelidir. Bundan dolayıdır ki, Müslümanların yüksek sınıfları; hayatın hakikatlerini kavramak noktasında ne kadar bilgilenirlerse o derece Kur’an’la ilgileniyor ve O’na o derece saygı gösteriyorlar. Evet Müslümanların Kur’an’a saygıları sürekli artmaktadır…”
Dr. Steingas şöyle der: “Zaman ve mekân itibarıyla birbirlerinden uzak, fikrî inkişafları bakımından da birbirlerinden çok farklı olan insanlara harikulade bir hassasiyet bahşeden, muhalefeti hayra ve iyiliğe çeviren Kur’an, nasıl en büyük hayretlere şayan bir Kitap ise, beşerin mukadderatıyla uğraşan bilginler için de, üzerinde o derece durulmaya ve incelenmeye layık bir Kitap’tır…”
Edward Gibbon şöyle der: “Kur’an bir kanunu esâsî ve yasamanın ruhudur. Kur’an’a göre satvetli bir hükümdarla zavallı bir fakir arasında hiçbir fark yoktur. İşte Kuran bu gibi esaslar üzerinde öyle bir hukuk vücuda getirmiştir ki, dünyada bir benzeri yoktur…”
Dr. Gustave Le Bon şöyle de: “Dünyanın bütün dinleri içinde; en saf, en temiz ve en doğru tevhid inancını Müslümanların kutsal kitabı Kuran öğretmiştir…”
Mr. Arnold şöyle der: “Kur’an, insanlara mükemmel bir terbiye verdikten başka, onlara hususî hayatlarında ahlâklı, âlicenab, hayırsever, cesur ve şecaatli olmayı ve bütün Müslümanları sevmeyi öğretmektedir…”
Baba Nanak şöyle der: “Hakikaten imanın gerçek kitabı Kuran’dır…”
John Davenport şöyle der: “İslâm terbiyesinin ana kaynağı Kuran-ı Kerimdir. Fakat Kuran’ın emirleri ahlâkî vazifelerle sınırlı değildir. Kuran-ı Kerim; Allah’a imanı, İlahî iradeye teslimiyeti, İlâhî emirlere itaati; iyilik etmeyi, takvalı ve itidalli olmayı; içkiden sakınmayı ve hoşgörülü olmayı emreder…”
(Devamı haftaya…)
Mucizelerin En Büyüğü: Kur'ân-ı Kerîm-4
Mehmet Can
27.12.2020 - 00:05
Yayınlanma
Kuran-ı Kerim; fizik, kimya, biyoloji, astronomi ve arkeoloji gibi konularla alakalı öyle inceliklere temas eder ki, bilim adamlarını hayretler içinde bırakır. O’nun 1400 yıl önce bildirdiği bu bilimsel haberlerin tamamının, ilim adamlarının ittifakıyla doğru olduğunun kabul edilmesi birer mucizedir. Bu mucizeler; O’nun, Allahü Teâlâ tarafından gönderildiğini haykırmaktadır. Bu âyet-i kerimelerden birkaçı şöyledir:
1- Hareket eden dağlar:Dağlar, üzerinde bulundukları yer kabuğunun hareketi sebebiyle sürekli hareket halindedirler. Evet yer kabuğu kendisinden daha yoğun olan manto tabakası üzerinde adeta yüzer gibi hareket etmektedir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Dağları görür de onları donmuş zannedersin. Halbuki onlar, bulutların geçmesi gibi geçip giderler.” (Neml 88)
2- Genişleyen kâinat:Günümüz teknolojisi sayesinde gerçekleştirilen araştırma, gözlem ve hesaplamalar; evrenin bir başlangıcının olduğunu ve sürekli olarak genişlediğini ortaya koymaktadır. Âyet-i Kerim’de buyuruldu ki: “Biz göğü kudret(imiz)le bina ettik. Şüphesiz, onu genişleten de biziz.” (Zariyat 47)
3- Bitkilerdeki erkeklik ve dişilik:Bilimsel araştırmalar; bitkilerde erkeklik ve dişilik organları bulunduğunu ve bu organlar sayesinde üremenin gerçekleştiğini söylemektedir. Tohumlu ve çiçekli bitkilerde, erkek ve dişi üreme hücreleri vardır. Bu hücrelerin her ikisini de çiçeğin ortasında bulunan erkek organ ile dişi organ üretir. Dişi organın yumurtalık denen şişkince bölümünde küçük ve yuvarlak tohum taslakları, bunların içinde de dişi üreme hücreleri bulunur. Erkek üreme hücreleri ise erkek organın başçık bölümünün ürettiği çiçek tozlarının içinde saklıdır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Biz o su ile çeşitli bitkilerden çiftler çıkardık.” (Taha 53)
4- İndirilen demir:Modern astronomik bulgular, dünyadaki demir madeninin dış uzaydaki dev yıldızlardan geldiğini ortaya koymuştur. Sadece dünyadaki değil, tüm güneş sistemindeki demir, dış uzaydan elde edilmiştir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Ve kendisinde çetin bir sertlik ve insanlar için (çeşitli) faydalar bulunan demiri de indirdik.” (Hadid 25)
5- Ağır bulutlar: Son zamanlarda yapılan bilimsel araştırmalar sayesinde, bulutların ağırlığı konusunda çok şaşırtıcı rakamlar ortaya çıkmıştır. Bu araştırmalara göre bazı bulut türlerinde yüzbinlerce ton ağırlığa ulaşan miktarda su toplanmakta ve bu tonlarca su kütlesi havada durdurulmaktadır. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Rahmetinin önünde rüzgârları bir müjde olarak gönderen O’dur. Bunlar, ağırca bulutları kaldırıp yüklendiğinde, onları (kuraklıktan) ölmüş bir şehre sürükleyiveririz ve bununla oraya su indiririz de böylelikle bütün ürünlerden çıkarırız.”(Araf 57)
6- Bir Çiğnemlik Et Parçası:Tıbbî bir tespittir ki; anne rahmindeki embriyo, başta hem ufaklığından hem de henüz kemiksiz olduğundan bir çiğnemlik et görünümündedir. Bu aşamada embriyo, gözle görülecek kadar belli ve ayrıntıları anlaşılamayacak kadar belirsiz bir büyüklüktedir. Bilim adamı Prof. Dr. Keith L. Moore diyor ki: Söz konusu âyetlerin ne demek istediğini, bu aşamadaki embriyoyu incelediğimizde hayretle müşahede ettik. Çünkü embriyo 28 günlük iken, üzerinde diş izlerine benzer bir yapı meydana gelir. Biz, bu dönemdeki embriyonun plastikten bir modelini yaptık ve onu çiğneyerek üzerinde diş izi bıraktık. Ortaya çıkan manzara, incelediğimiz aşamadaki embriyoya olağanüstü derecede benziyor du. Bu şekilde; Kuran’da, embriyoya neden bir çiğnemlik et denildiğini de net olarak anlamış olduk. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Sonra o damlacığı, asılıp tutunana dönüştürdük. Sonra asılıp tutunanı bir çiğnemlik et haline getirdik.” (Muminun 14)
7- Evrendeki Mükemmel Yörüngeler: Gelişmiş teleskopların yardımı ve kozmoloji biliminin birikimi sayesinde; bütün yıldızların ve güneşin hareket halinde olduğu, aynı zamanda dünyanın güneşin etrafında döndüğü anlaşıldı. Dünya hem kendi ekseni etrafında, hem de güneşin etrafında dönerken aynı zamanda güneş sistemiyle beraber hareket etmektedir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Ne güneş aya erişir ne de gece gündüzü geçer. (Güneş, ay, dünya ve yıldızların) her biri, bir felekte (yörüngede) yüzmektedirler.” (Yasin 40)
(Devamı haftaya…)
Mucizelerin En Büyüğü: Kur'ân-ı Kerîm-5
Mehmet Can
03.01.2021 - 00:05
Yayınlanma
Geçen hafta: “Kuran-ı kerim; fizik, kimya, biyoloji, astronomi ve arkeoloji gibi konularla alakalı öyle inceliklere temas eder ki, bilim adamlarını hayretler içinde bırakır. O’nun 1400 yıl önce bildirdiği bu bilimsel haberlerin tamamının ilim adamlarının ittfakıyla doğru olduğunun kabul edilmesi, birer mucizedir. Bu mucizeler; O’nun, Allahü Teâlâ tarafından gönderildiğini haykırmaktadır,” demiş ve bu minvaldeki âyet-i kerimelerden yedi tanesini yazmıştık. Bu hafta da kaldığımız yerden devam ediyoruz:
8- Farklı deniz sularının birbirine karışmaması: Meşhur bilim adamı Kaptan Jacques Cousteau, denizlerle ilgili yaptığı bir bilimsel çalışmayı şöyle özetlemektedir: “Bazı araştırmacıların; farklı deniz kütlelerini birbirinden ayıran engellerin bulunduğuna dair ileri sürdükleri görüşleri inceliyorduk. Çalışmalar sonucunda gördük ki; Akdeniz’in kendine has tuzluluğu ve yoğunluğu gibi aynı zamanda kendine has canlıları barındırıyor. Sonra Atlas Okyanusu’ndaki su kütlesini inceledik ve Akdeniz’den tamamen farklı olduğunu gördük. Daha sonra ise, bizi şaşkına çeviren bir şeyle karşılaştık. Çünkü bu iki denizin birleşme noktasında, karışmayı engelleyen bir su perdesi olduğunu tesbit ettik. Alman bilim adamları da, aynı türden bir su engelini Aden Körfezi ile Kızıldeniz’in birleştiği Mendep Boğazı’nda bulmuşlardı. Daha sonraları ise, yaptığımız farklı çalışmalar sayesinde; aslında bütün denizlerin birleşme noktalarında, karışmayı engelleyen perdelerin olduğunu anladık…” Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “İki denizi birbirlerine kavuşmak üzere salıvermiştir. Aralarında bir engel vardır, birbirlerine geçip karışmazlar.” (Rahman 19-20)
9- Rabbin, dişi bal arısına vahyetti: İlk 20 gününlerini kovan içinde geçiren dişi arılar, ömürlerinin geri kalan kısmını kovan dışında ve arazide çalışarak geçirirler. Bu arılar, şu işleri yaparlar: a) Polen Toplama: Arılar beslenme ve özellikle yavru büyütmek için mutlaka polene ihtiyaç duyarlar. Polen; protein, yağ, vitamin ve mineral madde kaynağıdır. Polen olmadan koloni kuluçka faaliyetini sürdüremez ve işçi arılar arı sütü salgılayamazlar. b) Nektar Toplama: Arıların bal yapmak üzere çiçeklerden topladıkları şekerli sıvıya nektar yani bal özü denir. Arı, bir çiçekte nektar olup olmadığını diliyle belirler. Ayrıca nektarın kokusunu da algılayarak nektar olup olmadığını anlar. Arı, nektarı bulduğunda onu hızla kursağına çeker ve kursağını dolduruncaya kadar dolaşır. c) Propolis toplama: Propolis toplayan arılar, propolis kaynağını çeneleri ile ısırır, ön bacakları yardımıyla koparır ve polen sepetine atarak kovana getirirler. Kovan içerisinde diğer arılar propolisi çekerek küçük parçalar halinde alıp istedikleri yerlere yapıştırırlar. d) Su taşıma: Diğer canlılar gibi arılar da suya ihtiyaç duyarlar. Arılar suyu, yavru büyütmede, kovan içini serinletmede ve nemlendirmede kullanırlar. Suyu kovana taşıyan arılar, kovan içine geldiklerinde getirdikleri suyu diğer arılara aktarırlar. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Rabbin dişi bal arısına vahyetti: Dağlardan, ağaçlardan ve insanların kurdukları kovanlardan evler edin.” (Nahl 68) Dikkat buyurun: Âyet-i kerimede; arıya yapılan vahiy ve arının yaptıkları anlatılırken, fiilin dişi formu kullanılmaktadır. Çünkü yukarıda izah edildiği gibi; evi yani kovanı inşa etmek, bal özünü toplamak ve bal yapma işi; dişi bal arısı tarafından yapılmaktadır. Erkek arıların bu işlerle hiçbir ilişkileri yoktur. Daha iri yapılı ve kocaman gözlü olan erkek arıların tek görevi, genç ana arıyı döllemektir.
10- Aşılayıcı rüzgârlar: Rüzgârlar; bitki tozlarını taşıyarak, bitkilerin üremesine yardımcı olurlar ki buna aşılama diyoruz. Aynı rüzgârlar, yağmur bulutlarını da aşılarlar. Şöyle ki; denizlerin ve diğer suların üzerinde köpüklenme nedeniyle hava kabarcıkları oluşur. Bunlar rüzgârların karadan sürüklediği tozlarla karışarak atmosferin üst katmanlarına doğru havalanırlar. Rüzgârların yükselttiği bu parçacıklar, su buharı ile birleşir ve su buharı bu parçacıkların etrafında yoğunlaşır. Bu parçacıklar olmazsa, yüzde yüz su buharı, bulutu oluşturamaz. Bulutların oluşması; rüzgârların, havada bulunan su buharını, taşıdıkları parçacıklarla aşılamalarının sonucudur. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Rüzgârları, aşılayıcılar olarak gönderdik.” (Hicr 22)
İslam Ülkelerindeki İslamo-fobi!..
Mehmet Can
10.01.2021 - 00:05
Yayınlanma
Maalesef yüce dinimiz İslam, -bırakın Batıyı-birçok Müslüman ülkede dahi büyük sorunlar yaşıyor, şiddetli baskılar görüyor ve kendisini şiddet hareketleriyle irtibatlandırmaya çalışan çok çirkin propaganda kampanyalarıyla boğuşuyor. Evet İslam, bu ülkelerde zaten hayatın birçok alanında ya marjinalize edilmiş veya tamamen günlük yaşamdan uzaklaştırılmış durumda. Ne hazindir ki; bu ülkelerin eğitimli elitleri; İslami kavram ve değerleri çarpıtma ve kamuoyuna yanlış aksettirme konusunda birbirleriyle yarışıyorlar.
Bu ülkelerde İslam’a gönül vermiş ve O’nu kendine yaşam tarzı seçmiş kişileri; İslam dışı hayat tarzını veya Batılı değerleri benimseyen eğitimli seçkinler güruhu tarafından daima kuşkuyla karşılanıyor ve suçlanıyorlar. Bu suçlanma, İslam’ı kendisi için tehlikeli gören veya çeşitli sebeplerle; kendisini, İslam karşıtı güç odaklarıyla yürümek zorunda hisseden devletler tarafından genel bir atmosfer haline getirilmiştir. İşte bu ülkeler, durmadan İslam’a ait her ne varsa ya tamamen ortadan kaldırıyorlar ya da hızla zayıflatmaya çalışıyorlar. Bunlar, İslami değerler yerine; nefislerine daha uygun gördükleri İslam dışı teori ve düşünceleri büyük bir keyifle ikame ediyorlar, sonra da elhamdü lillah biz Müslümanız, diyorlar.
Dolayısıyla, bu ülkelerde İslam’a uygulanan bu marjinalleştirme, kısıtlama ve baskı, resmî veya yarı resmi bir karakter halini almıştır. Bunun için gerçek anlamda İslam’ı benimseyen kişiler; gazete çıkaramaz, fikrî veya kültürel bir platform kuramaz, materyalist ve beşerî fikirleri benimseyenler gibi düşüncelerini korkmadan açıkça ifade edemezler.
Evet geçtiğimiz yüzyıldaki siyasî dalgalanmalar, İslam’ı; Müslüman kamuoyu nezdinde dahi korkunç bir hayalet haline getirdi. İş bununla da kalmadı; İslami değerler eğitimi, okul müfredatlarından ya tamamen çıkarıldı veya içi boşaltıldı. Bunun için öğretmen de öğrenci de İslami eğitimi ihmal etti.
En tehlikelisi ise bunların; bazı sapkın fikirli cemaatler ve küresel istihbarat kuruluşları tarafından yönlendirilen gruplar aracılığıyla İslam’ı; şiddet, terörizm ve aşırılıkla ilişkilendirmeleri oldu. Bunlara göre İslam; insan karşıtı bir canavar olup geri kalmışlıkla eşanlamlıdır.
Bu iftira ve tersine çevrilmiş durum maalesef; medya, propaganda araçları ve İslam karşıtları tarafından kontrol edilen eğitim kurumları aracılığıyla kalıcı hale getirildi. Bu müfteri yapılar; gazete sayfalarında, radyo frekanslarında, televizyon ekranlarında ve her türlü kurumlarında İslam’ı, sadece Ramazan ayında, Hac mevsiminde veya Mevlit kandilinde yapılan birer kutlamadan ibaret hale getirdiler. Çünkü onlara göre İslam, hayatın her alanına hükmeden bir din ve topyekûn bir yaşam tarzı değildir ve olmamalıdır.
Eğitim, kütür ve enformasyon gibi millet aklının teşekkülü ile ilgilenen kurumlar vasıtasıyla, yüce dinimiz İslam’ın Müslüman kimliğinin belkemiği, varlığının odak noktası ve geleceğinin temel dayanağı olduğu gibi fikirler konuşulmaz oldu. Bunların yerine halkın kafası; Batı kaynaklı İslam karşıtı birtakım bâtıl fikir ve ideolojilerle dolduruldu. Bütün bunların yanından, bu tür İslam karşıtı çağrı, fikir ve teorilerin antitezlerini üretmeyen Müslümanlar da, bu safsataların daha çok yayılmalarına ve tekrarlanmalarına izin vermiş, en azından göz yummuş oldular.
Mevzubahis ülkelerdeki medya ve yayınevleri, İslam'ın özünü ve hakikatini olduğu gibi ortaya koyan kitapların yayınlanmasına müsamaha göstermezken, yüce Dinimize düşman olan her türlü bâtıl fikirleri; aydınlanma, yenilik ve hoşgörü adı altında utanmadan yayınlıyor ve İslam’a ait her şeyi; gericilik, şiddet ve radikalizmle yaftalayıp terörize etmeye çalışıyorlar.
Bunun neticesinde bu ülkelerdeki kültürel yaşam; hepimizin dini olan yüce İslam’ı artık hem reddediyor hem de ayrımcılıkla itham ediyor! Evet öyle oldu ki Müslüman; İslami anlayıştan ve İslami yaşam tarzından korkar hale geldi. Gerçekten asıl İslamo-fobi Müslüman ülkelerde yaşanıyor. Çünkü bu yüz yılın başından beri Batı hayranlığına kapılan Müslümanların okumuş aydın takımı; İslam’ı, terakkinin önünde bir engel olarak görüyorlar.
Bu zavallılar, Müslümanların; asil bir Kuran’a, onurlu bir Sünnete, yüksek bir Nebevî Siret’e ve şerefle yaşanmış bir İslam tarihine sahip oldukları gerçeğini görmezden geliyorlar.
Ne Mutlu İman Edip Amel-i Sâlih İşleyenlere!..
Mehmet Can
17.01.2021 - 00:05
Yayınlanma
Biz imtihan için bu dünyada bulunuyoruz. Bu imtihanı kazanmamız ise, iki şeye bağlıdır: Bir; Haramlardan yani dinen yasak olan şeylerden titizlikle uzak durmak. İki; bol bol amel-i sâlih işlemek. “Amel”, lügatte; iş, fiil ve davranış, demektir. “Sâlih” de; doğru, uygun ve münasip manasına gelir. Bu durumda “amel-i sâlih”; uygun, münasip ve doğru iş, demektir. Dinde ise, “amel-i sâlih”; Allahü Teâlânın rıza-i bârîsine uygun olan; iyi, doğru ve faydalı olan iş ve davranış, manasına gelir.
İnsanın bedeni veya organlarıyla yaptığı iş ve eylemlere zâhirî yani bedenî ameller denir. Namaz kılmak, oruç tutmak, hacca gitmek, zekât vermek ve emr-i maruf yapmak gibi. Zâhirî olmayan ameller ise, bâtınî yani kalbî amellerdir. İnanmak, tasdik etmek, tefekkür etmek, ibret almak, sevmek ve iyi niyetli olmak gibi.
Amel-i sâlih, Allahü Teâlânın lütfu keremi ile; sahibine sevap kazandırır ve âhirette kurtuluşuna vesile olur. Bunun için her mümin, amel-i sâlih işlemeye çok muhtaçtır. “Amel-i sâlih”, Kuran-ı kerimde doksan küsür yerde doğrudan veya dolayı olarak emir ve tavsiye edilmiştir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Allah, hanginizin daha güzel davranacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratmıştır.” (Mülk 2)
“İman edip amel-i sâlih işleyenler, ne mutlu onlara. Varılacak yerin güzel olanı (onlarındır).” (Rad 29)
“İman edip amel-i sâlih işleyenler... Firdevs cennetleri onlar için bir konaklama yeridir.” (Kehf 107)
“Hiç şüphesiz Allah, iman edenleri ve amel-i sâlih işleyenleri, altından ırmaklar akan cennetlere koyacak.” (Hac 23)
“Artık iman edip amel-i sâlih işleyenlere gelince; Rableri onları Kendi rahmetine sokar. İşte apaçık olan büyük mutluluk ve kurtuluş budur.” (Casiye 30)
“Sabredenler ve amel-i sâlih işleyenler başka. İşte, bağışlanma ve büyük ecir bunlarındır.” (Hud 11)
Bunun için Efendimiz aleyhissalatü vesselam; çok hayır yapar ve çok ibadet ederdi. Hazret-i Âişe radıyallahü anha anlatıyor: “Peygamber Efendimiz aleyhisselam, geceleri mübarek ayakları şişinceye kadar ibadet ederdi. Ben kendisine, ey Allah’ın Resûlü, Allahü Teâlâ geçmiş ve gelecek günahlarını bağışladığı halde, niçin bu kadar yoruluyorsun, dedim. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Ya Âişe, Allah’a şükreden bir kul olmayayım mı?” (Buhârî)
İslam, sadece inançtan ibaret nazarî ve teorik bir din değildir. O, aynı zamanda hayat dini olup; emir ve yasaklarına titizlikle uyulmasını ister. İslâm’da inanmak ve inanılan şeyi yapmak esas olduğundan, imanla amelin birlikte bulunmasının lüzumuna büyük önem verilmiştir. Bunun için Kuran-ı kerimde; iman ve amel-i sâlih hemen hemen hep beraber zikredilmiştir.
Amel-i sâlih, imanın tabiî bir semeresi ve sonucudur. Eğer bir kalpte iman yerleşmiş ise, bu imanın gerektirdiği hareket ve davranışlar, kendiliğinden tezahür etmeye başlar. Buna göre amel-i sâlih; imanın, vakit kaybetmeden kendini dışa vurması, demektir. Çünkü imanın pasif kalmaya asla tahammülü yoktur. O, hemen hareket ve davranışlarla kendini göstermek ister.
Bütün bunlardan sonra hiçbir zaman aklımızdan çıkarmamamız gereken önemli bir nokta daha vardır ki o da şudur; amel-i sâlih, cennete girmenin karşılığı değil ve kimse ameliyle cenneti hak edemez. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Hiç kimse ameli ile cennete giremez. (Eshab-ı kiramdan bir zat): Sen de mi ya Resulullah, deyince: “Evet, Allah’ın rahmeti Beni çepeçevre sarmadıkça, Ben de öyle, buyurdu.” (Buharî)
Evet amel-i sâlih, cennetin karşılığı değil; ancak cennete girmeye bir vesiledir. Allahü Teâlâ, Kendisine ulaşmamız için vesileler aramamızı emreder. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Ey iman edenler! Allah’ın hukukunu gözetin, onun hukukunu ihlal etmekten sakının, O’na yaklaşmaya vesile arayın ve O’nun yolunda mücahede edin ki, korktuğunuzdan kurtulup umduğunuza kavuşasınız.” (Maide 35) Bundan dolayı Müslüman; -ne kadar çok olursa olsun- kendi ameline değil, Allahü Teâlâ’nın lütfu keremine güvenmelidir.
Dinimizde anne babaya itaatin önemi-1
Mehmet Can
24.01.2021 - 00:05
Yayınlanma
Anne-baba, aile ocağının temel direkleridir. Aile ise, toplumun özü ve sosyal hayatın belkemiğidir. Sağlıklı ailelerden oluşan toplumlar, sağlam toplumlardır. Aile kurumu ne kadar sağlam olursa, toplumun bünyesi de o derece güçlü olur. Bunun içindir ki; sağlıklı bir aile içinde büyüyüp yetişen bir çocuk; çevresine faydalı olur, sağlıklı ve güçlü bir toplumun inşasına katkıda bulunur. Böyle sağlam karakterli insanlardan teşekkül eden toplumlar da çok mukavemetli olurlar.
Sağlıklı bir aile ortamından mahrum olarak büyüyen bir çocuk ise, ailenin dışındaki başka insanlara yönelir ve kendisini yanlış yollara düşürmek isteyen kötü niyetli kişilerin ağına takılır. Böylesi merhametsiz suç şebekelerinin ve şer güçlerin eline düşen talihsiz bir çocuk; maalesef kendisine de, ailesine de, mensubu olduğu topluma da zararlı olacak şekilde yönlendirilir ve menfi olarak yetiştirilir. Sosyolojik araştırmalar; suça bulaşmış ve ceza yemiş insanların büyük bir kısmının, sağlam bir aile ortamından mahrum büyüdüklerini ortaya koymaktadır. Bunun için aile kurumuna zarar veren her şey, topluma da, memlekete de dünyaya da zarar verir. Ülke çapında huzur ve barış ortamının sağlanması; toplumun sağlığına, toplumun sağlığı da aile sağlığına bağlıdır. Aile sağlığı ise; ‘sevgi ve saygıya’ bağlıdır.
Şimdi ailede “sevgi mi azaldı yoksa saygı mı” konusuna bakalım. Bilindiği gibi çocuk; tamamen bakıma muhtaç olarak dünyaya gelir ve tek başına yaşaması mümkün değildir. Beslenmesi; soğuktan, sıcaktan ve her türlü çevresel tehlikelerden korunması gerekir. İşte yaşaması için, başkasına bu kadar bağlı ve bağımlı olarak dünyaya gelen çocuk; ebeveyn tarafından hiçbir karşılık beklenmeden; eşsiz bir fedakârlık ve özveri ile bakılır, büyütülür ve yetiştirilir, -tabiri caizse- sıfırdan alınıp adam edilir. Bu, -takriben yirmi sene devam eden süreçte - ebeveyn; yemez, yedirir, içmez içirir, giymez giydirirler, sağlıklarını ihmal eder ama onunkinin üstüne titrer ve onu en güzel şekilde yetiştirirler. Yani hayatlarından fedakârlık ederek onu yaşatırlar ve hayatın tüm kurallarını öğretirler. Peki bundan büyük sevgi ve merhamet var mı? Bu durumda çok rahatlıkla diyebiliriz ki; sevgi yerinde duruyor, sorgulanması gereken şey ise, saygıdır.
Ebeveyn, bütün bu hayatî hizmetler ve fedakârlıklar karşısında, evlatlarından tek bir şey beklerler: O da kendilerine saygı göstermeleridir. Şayet bu mümkün değilse, hiç olmazsa kendilerine saygısızlık etmemelerini ve kendilerini rencide edecek hal ve hareketlerden kaçınmalarını isterler. İşte bu saygı meselesi, çok stratejik öneme sahip bir memleket meselesidir. Çünkü anne-baba; kendilerine saygı gösteren, hiç olmazsa saygısızlık etmeyen evlat için seve seve her türlü maddî fedakârlıkta bulunurlar. Bunun yanında; onun hayrını ister, öğüt ve nasihatleri ile onun hayat yolunu aydınlatırlar. Onun dünya ve ahirette mutlu ve başarılı olması için hem kılavuzluk eder, hem de daima hayır duada bulunurlar. Bilindiği gibi anne-babanın duası makbuldür. Bunun için, ebeveyninin rızasını alan evlat çok çok şanslıdır; o, mutlu bir hayat yaşar ve çevresine faydalı olur. Ebeveynin bedduasını alan ise, pek rahat yüzü görmez ve -bırakın başkasını- kendisine bile faydası olmaz.
Hakikaten ebeveynine saygısızlık eden ve kendilerini üzen kişiler; hayat yollarını kendi elleri ile mayınlamış zavallı kişilerdir. Bunlar, acemisi oldukları hayatta rehbersiz ve kâinatın yaratıcısı Allahü Teâlâ’nın indinde de duacısızdırlar. Bunlar; genellikle ebeveynlerinden dua yerine, beddua alırlar ve hiçbir zaman onların fikirlerine başvurmayı düşünmezler. Ne mi yaparlar? Nefislerine, şeytana ve şeytanlaşmış insanlara uyarlar. Bu üç düşman da; kişiyi çalışmaktan soğutup tembelleştirir, sağlığını bozacak kötü alışkanlıklar edindirir ve toplum nezdinde itibarını sıfırlar. Binaenaleyh bu nankörlerin, hiçbir işleri doğru gitmez; hayatta ne rahat yüzü görürler ne de başarılı olurlar. -Kendilerine bile hayırları olmayan- böylesi bedbaht kişilerden, -maalesef- topluma da ülkeye de hiçbir fayda gelmez, bilakis zararlı olurlar.
(Devamı haftaya…)
Dinimizde anne ve babaya itaatin önemi-2
Mehmet Can
31.01.2021 - 00:05
Yayınlanma
Evladın ne zaman başı sıkışsa, ilk olarak ebeveyni aklına gelir… Onlar da seve seve evlatlarının yardımına koşarlar. İşte böylesi eşsiz bir değere sahip olmak; insanın dünyada duyduğu en özel, en güçlü ve en rahatlatıcı duygudur.
Bütün bunlardan dolayı; her zaman mutlu-mesut olmak ve -yarın kendi- çocuklarının hayrını görmek isteyen kişi, bugün anne-babasına karşı itaatkâr, sadık, saygılı, vefakâr ve fedakâr olmalıdır. Kişinin de toplumun da hayrı buradadır. Kaldı ki, yüce dinimiz İslâm; anne babaya iyi davranmayı, onların ihtiyaçlarını karşılamayı, meşru ölçüler dahilinde isteklerini yerine getirmeyi, gönüllerini almayı, onlara merhamet etmeyi ve kendilerine hayır duada bulunmayı emretmektedir. Onlarla alakayı kesmeyi, kendilerine kaba ve sert davranmayı, gönüllerini kırmayı, onlara karşı her türlü isyankâr söz ve davranışlarda bulunmayı da kesin olarak haram kılmış ve yasaklamıştır.
Anne-babaya itaat, yüce kitabımız Kuran-ı kerimin açık emridir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki:
“Rabbin, kendisinden başkasına asla ibadet etmemenizi, anne babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Eğer onlardan biri, ya da her ikisi senin yanında ihtiyarlık çağına ulaşırsa, sakın onlara ‘öf’ bile deme; onları azarlama; onlara tatlı ve güzel söz söyle. Onlara merhamet ederek tevazu kanadını indir ve de ki: Rabbim! Tıpkı beni küçükken koruyup yetiştirdikleri gibi Sen de onlara merhamet eyle!” (İsra 23-24)
Anne-babaya itaat, Efendimiz aleyhisselamın Sünnet-i seniyyelerinde de çok geniş yer almıştır. Hadis-i şeriflerde buyruldu ki: “(Sahabi diyor ki:) Resulullah sallallahü aleyhi vesselam; üç defa: ‘Size büyük günahların en büyüğünü haber vereyim mi’, dedi. Biz de ‘evet ya Resulellah’, deyince; ‘bunlar: Allah’a şirk koşmak, anne babaya itaatsizlik etmek ve yalancı şahitlik yapmaktır’, dedi.” (Müslim)
“(Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem:) Burnu yere sürünsün, sonra burnu yere sürünsün, sonra burnu yere sürünsün, dedi. Sahabi, kimin (burnu yere sürünsün) ey Allah’ın Resulü, diye sorunca; (Efendimiz aleyhisselam:) İhtiyarlığı anında annesi ile babasından birine yahut her ikisine yetişip de, onlar(ın rızasını ve hayır duasını alması) sebebiyle cennete giremeyenin, dedi!” (Müslim)
“Rabbin hoşnutluğu, anne babanın hoşnutluğuna bağlıdır. Rabbin öfkesi de, anne babanın öfkesine bağlıdır.” (Müslim)
“(Efendimiz aleyhisselam, ‘amellerin en üstünü nedir’ diye sual eden sahabiye, şöyle cevap verdi:) Vaktinde kılınan namaz ve anne babaya iyilik etmektir. Sonra da Allah yolunda cihad etmek gelir.” (Buhari, Tevhid, 48)
“Cennet, annelerin ayakları altındadır.” (Kenz ül-Ummal, 45439)
“Kim, ömrünün uzun olmasını ve geçim kaynaklarının genişlemesini istiyorsa, anne babasına iyi baksın ve akrabalık hakkına riayet etsin.” (Müsned)
“Anne babasına âsi olan cennete giremez.” (Nesai)
Üveys bin Âmir el-Karnî’nin (yani Veysel Karani) Hazretlerinin kıssası meşhurdur. Bu Zat, tâbiînin (sahabi olan zatlardan birini veya birkaçını görenlerin) büyüklerindendir. Kendisi; asr-ı saadette Müslüman oldu. Annesine çok hizmet etti ve onun hayır duasını aldı. Efendimiz aleyhisselamı çok görmek istiyordu. Bunun için defalarca annesinden izin almaya çalıştı. Fakat annesi, -kendisine bakacak kimsesi olmadığı için- izin vermedi. Bunun için, O da Resulullah’ı göremedi ve dolayısıyla -çok istediği halde- sahabi olamadı.
Ancak sahabi olamadığı halde, Efendimiz aleyhissalatü vesselamın yüksek iltifatlarına nâil ve hadis-i şeriflerine konu oldu. Ayrıca Hırka-i saadetlerine de mazhar oldu. Bunun için de -olamadığı halde, neredeyse- sahabi imiş gibi Müslümanların kalbinde taht kurdu. Sahabenin en büyüklerinden ve dört Halifeden biri olan Hazret-i Ömer gibi büyük bir Zat, -Efendimiz aleyhiselamın emir ve tavsiyeleri ile- O’na hürmet gösterdi ve hayır duasını aldı.
İslam toplumunda -neredeyse- adını duymayan kalmadı. Kıssaya baktığımızda; annenin bir sözünü dinlemenin evlada ne büyük dereceler kazandırdığını açıkça görebiliriz. Buradaki en ilginç olan husus ise, evladın; ‘sahabi olmak gibi çok büyük bir makamı kaçırma pahasına’, annesini dinlemesidir…
(Devamı haftaya…)
Dinimizde Anne Babaya İtaatin Önemi-3
Mehmet Can
07.02.2021 - 00:00
Yayınlanma
Anne babaya itaat çok mühimdir. Çünkü onlar; çocuklarına iyilikten başkasını istemez; onların mutlu ve başarılı olmalarıyla iftihar ederler. Bir çocuk ebeveynini dinlerse; tembel olamaz, okuldan kaçamaz, hiçbir kötü alışkanlık edinemez, toplumda hiç kimseye zarar veremez, arkadaş ve akranlarında asla geride kalamaz. Çünkü anne-baba böyle ister. Anne baba, kendileri için dahi istemedikleri iyilik ve güzellikleri çocukları için temenni ederler.
Kaldı ki, evlat, -sadece çocukluğunda değil- ömrü boyunca ebeveynine bağlı ve bağımlıdır. Çünkü onlar, -maddî yardımlarla iktifa etmez- çocuklarının göremediklerini görüp gerektiğinde onları uyarır ve rehberlikleri ile onlara hayatı öğretirler.
Toprağın tohuma, tohumun yağmura, yağmurun buluta muhtaç olduğu kadar evlat için vazgeçilemez olan ebeveynin -özellikle de yaşlı ve hasta olanlarının-; sevgi, ilgi ve yakın alakaya çok ihtiyaçları vardır. Onlara gösterilecek ilgi, alaka, saygı ve sevgi onları manen kuşatacak, yalnızlıktan, çaresizlikten kurtaracak ve psikolojik olarak onları rahatlatacaktır. Böylece aile kurumu; -çocuklar kadar, onlar için de- huzur ve saadetin soluklandığı mekânlar haline gelecektir. Böyle evlatların evleri, işleri, ömürleri bereketlenir ve -yarın yaşlandıklarında- kendi çocuklarının da hayrını görürler.
Binaenaleyh anne babalar, bu bilinçle çocuklarını yetiştirmeye gayret etmelidirler. Çünkü onların çocukları, yarının anne babaları olacaklardır. Evet biz, çocuklarımızı kendimize itaatkâr olarak yetiştirebilirsek, -bizim kadar- onlar için de iyi olur. Çünkü bu itaatin bereketiyle yarın onların da çocukları onlara ittatkâr olurlar. Böylece neslimiz, fasit bir daire ve kısır bir döngüden kurtulmuş olur. Çünkü ebeveynine itaat edip rızalarını alamayan kişiler, pek çocuklarının hayrını görmezler.
İmam-i Gazali hazretleri şöyle buyuruyor: Annen seni dokuz ay karnında gezdirdi. İki yıl emzirdi. Seni büyütünceye kadar koynunda besledi ve kucağında gezdirdi. Baban da seni büyütünceye kadar birçok zahmete katlandı. İdare ve maişetini temin etti. Sana dinini, imanını öğretti. Seni İslam terbiyesi ile büyüttü. Bundan daha büyük ve kıymetli şefkat olur mu?..
Hasan-ı Basrî hazretleri der ki: Ben, Kâbe-i muazzamayı tavaf ederken, bir zât gördüm; arkasında bir zenbille tavaf yapıyordu. Kendisine dedim ki: Arkanızdaki yükü bırakıp rahat rahat tavafınızı yapsanız daha iyi olmaz mı? O zat, cevaben bana dedi ki, “arkamdaki yük değil, babamdır. Onu yedi defa Şam’dan getirip tavaf ettirdim. Çünkü o bana, dinimi, imanımı öğretti; beni İslâm ahlâkı ile yetiştirdi.” Bunun üzerine ben, kendisine dedim ki: “Çok güzel bir şey yapıyorsun, seni tebrik ederim; anne baba hakkı çok önemlidir. Fakat Kıyamete kadar her sene onu böyle sırtında getirip tavaf yaptırsan, ancak bir defa kalbini kırsan, bu yaptıkların boşa gitmiş olur…”
Anne-baba Hakları
Anne babanın, çocukları üzerindeki hakları çoktur, bir kısmı özetle şöyledir:
1- Onlara itaat etmek.
2- Rızalarını almak.
3- Kendilerine daima iyilik etmek.
4- Onlara asla sert bakmamak.
5- Kendilerini katiyyen üzmemek.
6- Onlardan izinsiz sefere çıkmamak.
7- Onlara saygıda kusur etmemek.
8- Önlerinde yürümemek.
9- Sesini, onların sesinden yükseltmemek.
10- Sıkıntı verirlerse, sabretmek ve ‘öf’ bile dememek.
11- Çağırınca, hemen gitmek.
12- Konuştuklarında edeple dinlemek.
13- Yanlarında kaba ve argo konuşmamak.
14- Eşini onlardan üstün tutmamak.
15- Onları isimleri ile çağırmamak.
16- İkisinin arasını açacak sözlerden uzak durmak.
17- Kendileriyle konuşurken, ‘yap’ gibi emir ifadesini kullanmamak.
18- Onlara merhamet etmek.
19- Onları sevdiğini hissettirmek.
20- Sevindiklerinde sevinmek.
21- Üzüldüklerinde üzülmek.
22- Muhtaç iseler, bütün ihtiyaçlarını eksiksiz karşılamak.
23- Uzakta iseler ziyaretlerine gitmek, sık sık hal ve hatırlarını sormak.
24- İhtiyaçlarını öğrenip hemen yerine getirmek.
25- Hastalandıkları zaman, tedavileri için çırpınmak.
26- Öldüklerinde, cenazelerini dinimize uygun olarak kaldırmak.
27- Kabirlerini ziyaret etmek.
28- Hiçbir zaman aleyhlerinde konuşmamak
29- Daima kendilerine dua etmek.
30- Dostlarıyla dost olmak…
'Gaybı Bilmek, Allah'a Mahsustur!..'
Mehmet Can
21.02.2021 - 00:05
Yayınlanma
Gayb; akıl ve duyu organlarıyla bilinemeyen bilgiler ve hususlardır. Tarih boyunca İnsanoğlu, hep gaybı öğrenmek istemiştir. Bu arzu; fal, burçlar, kehanet, cinler ve benzeri işlerle uğraşan kişileri, birtakım câhil ve bilgisiz insanlar için câzip hâle getirmiştir. Öte yandan bazı insanlar da; üstün özellikler taşıdığını varsaydıkları birtakım kimselerin, gayb konusunda bilgi sahibi olduklarına inanmışlardır.
İşin enteresan tarafı da şu ki; pozitif bilimi, hayatın merkezine koyan modern anlayış sahiplari, elleriyle tutup gözleriyle görmedikleri herşeyi reddetmeyi ilke edindikleri halde, ‘fizikötesiyle irtibat kurma ilmi’ olduğuna inandıkları astroloji ile ilgilenmeyi hiçbir zaman ihmal etmemişlerdir.
Gayb; nisbî (göreceli) ve mutlak (kayıtsız) olmak üzere iki çeşittir: Nisbî yani göreceli gayb şudur ki: Bazı kişiler için gayb olan bazı hususlar, başka kimseler için gayb değildir. Mesela; bir zamanda veya bir mekânda bilinemeyen pek çok şey vardır ki, başka bir zaman veya mekânda bilinebilir. Yahut aynı zaman ve mekânda olan insanlardan bazıları bildiği halde, diğerlerine gizli kalan hususlar vardır. Mesela, yanımızda oturan bir kişinin cebinde kaç para olduğunu bilemediğimiz halde, o kişi bunu bilir. Yine duyup haberdar olmadığımız dolayısıyla bizim için gayb hükmünde olan bir hâdise, ona tanıklık eden kişiler için gayb değildir. İşte bu ve benzeri şeyler mutlak değil, nisbî yani göreceli gayba girer.
Mutlak yani kayıtsız gayb ise; sadece ve sadece Allahü Teâlânın ilminde olan ve O’nun tarafından bildirilmediği takdirde hiçbir şekilde bilinemeyen hususlardır. Ancak mutlak gayb da iki çeşittir: 1) -Kıyametin kopma zamanı gibi- sadece ve sadece Allahü Teâlânın bildiği ve peygamberlere dahi bildirmediği bilgilerdir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “İnsanlar sana kıyametin zamanını soruyorlar. De ki: Onun bilgisi Allah katındadır.” (Araf 187)İmanı, İslamı ve İhsanı konu alan meşhur hadis-i şerifte: Cebrâil aleyhisselam, Efendimiz sallallahü aleyhi ve selleme: “Şimdi de bana Kıyâmetten haber ver, (diyor. Bunun üzerine Efendimiz aleyhisselam, bu konuda:) sorulan kişi, sorandan daha bilgili değildir, (cevabını veriyor.) (Buhari)
2) Allahü Teâlânın sadece Peygamberlerine vahiy yoluyla bildirdiği bilgilerdir. Buna birkaç misal: Allahu Teâlâ bildirmedikçe; Yakub Aleyhisselam’ın oğlu Hazret-i Yusuf’un Mısır’da olduğunu bilememesi. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “(Yakub aleyhisselam:) Doğrusu, ben Yusuf’un kokusunu alıyorum. Sakın bana bunadı demeyin!” dedi.” (Yusuf 94)
Süleyman Aleyhisselam; cinlere ve rüzgarlara hükmedebildiği halde hüdhüd kuşunun; ‘Senin bilmediğin bir şeyi öğrendim,’ demesi. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Derken çok geçmeden (hüdhüd) gelip dedi ki: “Ben senin bilmediğin (bir hakikat)i öğrendim ve sana (Yemen’deki) Sebe (kavmin)den doğruluğu kesin bir haber getirdim.” (Neml 22)
İbrahim Aleyhisselam’ın Lut kavmi için gönderilen ziyaretçilerin melek olduğunu bilmemesi ve onlar için buzağı kesmesi. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “(Fakat İbrahim,) ellerinin ona (yemeğe) uzanmadığını görünce, onları yadırgadı ve onlardan yana içine bir korku düştü. Onlar: ‘Korkma, biz (meleğiz) Lût kavmine gönderildik, dediler.” (Hud 70)
Nuh Aleyhisselam’ın; ben gaybı da bilmem, demesi. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Ben size: ‘Allah’ın hazineleri benim yanımdadır,’ demiyorum. Ben gaybı da bilmem. Doğrusu ben bir meleğim de, demiyorum. Gözlerinizin hor gördüğü (mü’min) kimseler için: ‘Allah onlara asla bir hayır vermeyecek,’ de diyemem. Allah onların içlerinde olan şeyleri çok iyi bilir. (Eğer onları, siz iman edeceksiniz diye kovarsam) o takdirde ben mutlaka zâlimlerden olurum.” (Hud 31)
Rabbimiz celle celalüh, Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve selleme ise, şöyle buyuruyor: “De ki: Ben, Allah’ın dilemesi dışında kendime ne bir fayda ne de bir zarar verme (gücüne) sahibim. Eğer ben gaybı bilseydim elbet daha çok hayır yapmak isterdim ve bana kötülük de dokunmazdı. Ben, ancak inanan bir kavme, bir uyarıcı ve müjdeleyiciyim.” (Araf 88)
(Devamı haftaya…
İsrâ ve Mirac Mucizesi
Mehmet Can
07.03.2021 - 00:05
Yayınlanma
Önümüzdeki Çarşamba’yı Perşembe’ye bağlayan gece, inşaallahü teâlâ Mirac gecesini idrak edeceğiz. Mekke’de müşriklerin, müslümanlara uyguladıkları zulüm ve şiddet tahammül sınırlarını aşmıştı. Müslümanlar, üç yıl boyunca her türlü insanî ve ticarî ilişkiyi ortadan kaldıran çok zâlim bir boykota maruz bırakılmışlardı. Boykotun sona erdiği günlerde ise, Efendimiz aleyhisselam; önce kendisini daima destekleyen amcası Ebû Tâlib’i, sonra da çok sevdiği zevcesi annemiz Hazret-i Hatice radıyallahü anhayı kaybetmişti. İşte üzüntünün gönülleri kuşattığı bugünlerde, Yüce Rabbimiz celle celalüh, Resul-i Ekrem sallallahü aleyhi ve sellem Efendimizi İsrâ ve Mirâc ile şereflendirdi.
Yüce Rabbimiz, İsrâ sure-i celilesinin ilk ayet-i kerimesinde şöyle buyuruyor: “Kendisine âyetlerimizden bir kısmını göstermek için Kulunu bir gece Mescid-i Haram’dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ’ya götüren Allah’ın şanı yücedir. Hiç şüphesiz O, hakkıyla işitendir, görendir.” (İsra 1)
Bu surey-i celileye adını veren İsrâ, Sevgili Peygamberimizin geceleyin, Mekke’deki Mescid-i Harâm’dan Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’ya yolculuğudur. Mirac ise, Efendimiz aleyhisselamın, Allahü Teâlânın kudret ve azametine şâhit; rahmet, mağfiret ve müjdesine nâil olduğu kutlu bir yükseliştir.
Mescid-i haramdan başlayan Mirac hadisesinin ilk durağı Mescid-i Aksâ’dır. Peygamber Efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem, Mescid-i Aksâ ile alakalı şöyle buyuruyor: “Gidin ve Mescid-i Aksâ’da namaz kılın. Şayet gidemez ve orada namaz kılamazsanız, oranın kandillerini aydınlatacak yağ gönderin.” (Ebû Dâvûd, Salât, 14) Bu hadis-i şerif, Mescid-i Aksâ’nın maddî ve manevî imarı için çalışmanın ne kadar önemli olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Hicretten 18 ay evvel vukû bulan İsra ve Mirac hadisesi ile alakalı müstakil eserler yazılmıştır. Biz burada özetini vermeye çalışacağız, şöyle ki: Bir gece Resûlullah aleyhisselam, Kâbe’de uyku ile uyanıklık arası bir hâlde iken, Cebrâil aleyhisselam geldi; göğsünü açtı, zemzemle yıkadıktan sonra içini iman ve hikmetle doldurup kapattı. O’nu, Burak adlı bineğe bindirip Kudüs’teki Beytülmakdis’e götürdü. Resûl-i Ekrem sallallahü aleyhi ve sellem, Mescid-i Aksâ’da iki rekat namaz kılıp dışarı çıktığında, Cebrâil aleyhisselam; biri süt diğeri şarap dolu iki kap getirip O’na sundu. Resûlullah süt dolu kabı seçti. Bunun üzerine Cebrâil aleyhisselam, Kendisine: “Sen, fıtratı seçtin,” dedi. Ardından O’nu alıp yedi kat semaya yükseltti. Semalarda, sırasıyla Âdem, İsâ, Yûsuf, İdrîs, Hârûn ve Mûsâ aleyhimüssalatü vesselamla görüştü. Nihayet Beytülma’mûr’un bulunduğu yedinci semada İbrâhim aleyhisselam’la görüştü. Sidretü’l-müntehâ denilen yere vardıklarında ise, yazıcı meleklerin kalem cızırtılarını duydu ve Allahü Teâlânın yüce huzuruna çıktı. Burada Cenâb-ı Hak, müslümanlara elli vakit namazı farz kıldı. Dönüşte Hazret-i Mûsâ, Kendisine; elli vakit namazın ümmetine ağır geleceğini söyleyip Allahü Teâlâdan onu hafifletmesini istemesini tavsiye etti. Bunun üzerine, namaz beş vakte indirilinceye kadar Huzur-ı İlâhîye müracaat etmeye devam etti.
Ertesi günde müşrikler güruhu, İsra ve Mirac’ı istismar etmek istediler ve hemen Hazret-i Ebu Bekir’in yanına koştular. Aralarında ise, şu tarihî diyalog geçti:
- Bak, senin Arkadaşın bu gece Kudüs’e gidip geldiğini anlatmaktadır, yok artık her halde buna da inanacak değilsin ya, dediler. Hazret-i Ebu Bekr:
- Bunu O mu söyledi,” deyince:
- Evet, bunu Muhammed iddia ediyor, dediler. Bunun üzerine Hazret-i Ebu Bekir, hiç tereddüt etmeden:
- Eğer O söylüyorsa doğrudur, dedi ve onları bırakıp, Resûlullah sallallahü aleyhi ve selleme gitti ve: “Ya Resûlullah, bu anlatılanlar doğru mu? Sen Kudüs’e mi gittin? Orayı bana anlat, ben orayı gördüm, her tarafını iyi bilirim,” dedi. Efendimiz aleyhisselam da durumu anlatmaya başladı. Her cümlesinden sonra Hazret-i Ebu Bekir: “Evet doğrudur, doğru söyledin; evet senin Allah’ın Resulü olduğuna şehadet ederim,” diyerek Resûlullah’ı tasdik etti. Bunun üzerine Efendimiz aleyhisselam da, O’na: “Sen de doğru söyledin ve Beni tasdik ettin, sen de es-Sıddîk’sın,” buyurdu
Ahlak İlmi ve Dinimizdeki Yeri-1
Mehmet Can
14.03.2021 - 00:05
Yayınlanma
‘Hulk’ kelimesinin çoğulu olan ‘ahlak’, insan ruhundaki ‘huy’ dediğimiz hâller ve melekelerdir. Edeb, tevazu ve cömertlik gibi hayırlı neticeler veren huylara, güzel huylar manasında “ahlak-ı hasene,” denir. Terbiyesizlik, kibir ve cimrilik gibi şer sonuçlar veren huylara da kötü huylar manasında “ahlak-ı zemîme,” denir. İşte iyi-kötü bütün bu huylardan ve neticelerinden bahseden; insanı bunların iyilerini yapmaya ve kötülerinden de sakınmaya sevk eden ilme “ahlak ilmi” denir.
“Ahlak ilmi”, yaradılış gayesine uygun olarak insanı; mükemmel hâle getirmeye yani “insan-ı kâmil” olmaya sevk eder ve çok kıymetlidir. Zira böyle yüce bir hedefe, ancak ahlak ilminin ilkelerine uyularak varılabilir. Sorumluluk bilincine sahip insanlar; ahlak ilminin emrettiği vazifeleri hakkıyla yerine getirdiklerinde; -kendilerine de başkalarına da faydalı olmanın yanı sıra- son derece mutlu ve mesut olurlar. Bundan dolayı ahlak ilmin faydası herkes içindir.
Ahlak ilmi, ‘nazarî’ yani teorik ve ‘amelî’ yani pratik olmak üzere iki çeşittir.Nazarî ahlakta; insan hareketlerinin amacı üzerinde durularak hayır ve şerrin ne olduğu, faziletin keyfiyeti, iyiliğin niçin yapıldığı, mutluluk, görev sorumluluğu ve vicdan gibi konular üzerinde uzun uzadıya durulur. Böylece insan, iyi ile kötünün, hayır ile şerrin farkını daha iyi kavradığı için; iyiyi nasıl yapıp, kötüden de nasıl sakınacağının yollarını öğrenir. Buna aynı zamanda “ahlak felsefesi” de denir.
Nazarî ahlak; insanın akıl, irade ve vicdan gibi ahlakî kabiliyetlerini; öfke, şehvet ve benzeri duygularını ve bunlardan doğan erdem ve çirkinlikleri tetkik ve tahlil eder. Bu kabiliyet ve duygulardan yararlı olanlarını geliştirmenin, zararlı olanları da ıslah etmenin yollarını gösterir.
İnsan, nazarî ahlak sayesinde; bir şeye körü körüne inanmak yerine, onun neden iyi veya kötü olduğunu araştırarak kuşkularını gidermiş ve ahlakın ilminin iyi dediği şeyin gerçekten iyi, kötü dediği şeyin de gerçekten kötü olduğunu aklıyla anlayıp bütün gönlüyle kabul etmiş olur.
Amelî yani pratik ahlak ise; insana hayatın bütün alanlarında uyması gereken kuralları ve yapması gereken görevleri bir bir gösterir. Önemli olan da budur.
Ahlakın temeli ve dayanağı ise, dindir ve dine dayanmayan bir ahlak sistemi, asla istenen etkiyi gösteremez. Bu hakikati; rahmetli Mehmet Akif, çok güzel bir şekilde dile getirmiştir: Ne ilimdir veren ahlaka yükseklik ne vicdandır/Fazilet hissi insanda Allah korkusundandır. Böyle bir ahlak kurumuna sahip olduğumuz için çok şanslıyız. Çünkü Allah korkusundan başka, kimsenin görmediği yerlerde, kötülük yapılmasını engelleyen başka bir güç yoktur.
Ahlak, ‘eşref-i mahlûkat’ olan insana, hayat yolculuğu boyunca rehberlik eder. Çünkü insanın sahip olduğu güzel ahlak ve manevî değerler, onun tutum ve davranışlarını, çevresi ile olan münasebetlerini ve bir anlamda dünya görüşünü belirler.
Bir toplumun kalitesi, onu oluşturan fertlerin hangi nisbette güzel ahlaka sahip olmalarıyla ölçülür. Bunun için yüce dinimiz İslâm; toplumun gelişmesinde çok mühim bir yere sahip olan ahlak ilmine, çok büyük değer vermiştir. İslam’ın ahlaka verdiği önemi, hiçbir düşünce sistemi vermemiştir. Bundan dolayı, Kuran-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde ahlak konusu çok geniş yer alır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Ben, güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim!” (İmam Ahmed) Aynı şekilde İslâm âlimleri de, yazdıkları eserlerle bu konuda insanları aydınlatmaya çalışmışlardır.
Ahlak ilmi, her türlü yapının kendisi üzerinde inşa edildiği bir değerler manzumesi ve mutlu olmamızı sağlayan bir ilkeler zinciridir. Bu ilkelerden birinin dahi kaybolması, kişinin de toplumun da huzurunu bozmaya yeter.
Milletlerin bekaları açısından da güzel ahlakın önemi çok büyüktür. Ahlakın, toplumları yaşatan büyük bir kuvvet olduğu hususu, tarihî olaylar ve belgelerle sâbittir. Mesela Roma ve Bizans imparatorluklarının çöküşü, bu toplumlarda görülen ahlakî çöküntünün tabiî bir sonucudur. Osmanlı İmparatorluğunun yıkılmasında dahi bu faktörün etkisi çok büyüktür.
(Devamı haftaya…)
Ahlak İlmi ve Dinimizdeki Yeri-2
Mehmet Can
21.03.2021 - 00:00
Yayınlanma
Globalleşerek küçülen dünyamızda artık aileler, eskisi kadar çocuklarının üstünde etkili olamıyorlar. Bunun için ahlak ilmi ve eğitimi, kaliteli insan yetiştirmede daha gerekli ve daha vazgeçilmez hâle geldi. Gerçekten ahlaklı bir nesil yetiştirmek istiyorsak, ahlak ilmine ve ahlak eğitimine çok daha fazla önem vermek zorundayız.
Çünkü ahlak ilmi; kişinin özellikle de çocuğun kötü taraflarını tesbit edip törpülerken, iyi taraflarını ortaya çıkarıp geliştirir ve ona mükemmel bir insan olma perspektifini bahşeder. Dolayısıyla çocuklara küçük yaştan itibaren, ahlak konusunda sağlam ve etkileyici bilgiler verilmeli; güzel ahlakın çok faydalı, kötü ahlakın da çok zararlı olduğu hususu; onlara, ikna edici bir tarzda anlatılmalıdır.
Ahlak ilmi; dört temel İslamî ilimden biri olup, çok önemli ve çok faziletlidir. Öyle ki, bütün peygamberler aleyhimüsselam; kötü huyları toplumdan silmeye ve güzel ahlakı aşılamaya çalışmışlardır. Allahü Teâlâ, sevgili Peygamberimizi, güzel ahlakıyla övmektedir. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Şüphesiz sen, pek yüksek bir ahlak üzeresin!” (Kalem 4) Efendimiz aleyhisselam da bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyuruyor: “Ben, ancak ve ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim!” (Muvatta 2633)
Büyük İslam âlimlerinden İmam-ı Gazalî hazretleri, Kimyâ-i Saâdet isimli kitabında diyor ki: “Ahlak ilmini öğrenmek, her müslüman erkek ve kadına farz-ı ayndır. Çünkü mesela; ‘hıkd’ yani kin bağlamak, ‘hased’ yani başkasının sahip olduğu nimetin kaybolmasını arzu etmek, ‘kibir’ yani kendisini başkasından üstün görmek, ‘su-i zan’ yani peşinen başkasını kötü bilmek gibi huyların haram olduğunu öğrenmek farzdır…”
Ahlak konusu, Kuran-ı kerimde çok geniş yer almıştır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “İçinizden (insanları) hayra çağıran; iyiliği emredip, kötülükten sakındıran bir topluluk olsun; işte onlar kurtuluşa erenlerdir.” (Âl-i İmran 104)
“Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz: İyiliği emreder, kötülükten sakındırır ve Allah’a inanırsınız.” (Âl-i İmran 110)
Ahlak, Sünnet-i seniyyede de çok teferruatlı bir şekilde işlenmiştir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Güzel ahlak, Allah’ın yüce ahlakıdır.” (Müslim)
“Sizin en hayırlınız, ahlakça en güzel olanınızdır.” (Tirmizi)
“İman bakımından müminlerin en olgunu, ahlakı en güzel olup, ailesine karşı en yumuşak ve en cömert davranandır.” (Tirmizi)
“Kıyamet gününde, mümin kulun terazisinde; güzel ahlaktan daha ağır bir şey bulunmaz!” (Tirmizi)
“Bana en sevimli ve kıyamet gününde bana en yakın olanınız, ahlakça en güzel olanınızdır!” (Tirmizi)
“Bir keresinde Resûlullah sallallahü aleyhi ve selleme: ‘İnsanları cennete en fazla götürecek şey nedir,’ diye soruldu. Efendimiz aleyhisselam; ‘takva ve güzel ahlaktır,’ cevabını verdi.” (Tirmizi)
Ahlak ilminin ve ahlak eğitiminin gayesi; insan şerefini koruyan iyi huyları ve yüksek vasıfları kalıcı bir şekilde kazanmış sağlam karakterli fertler yetiştirmektir. Ahlâk ilmi, kötü alışkanlıklardan koruyarak ve iyi alışkanlıklar edindirerek, insanı kendisine de çevresine de faydalı hâle getirir. Güzel ahlakı aşılayarak sağlam karakterli insanlar yetiştirmek, içtimaî hayat açısından da çok önemlidir. Çünkü toplumsal hayatın devamı; ancak yapıcı ve faydalı ortak değerlerin devamıyla mümkündür. Artık toplumsal başarı ve gelişmişlik de; büyük ölçüde kaliteli bir eğitim almış bireylerin sayısı ile ölçülmektedir. Sağlıklı bir vücuda sahip olan bir insan, nasıl ki atik ve dinamik oluyorsa, bütün bireyleri ahlaklı olan ailelerden müteşekkil toplumlar da, o derece güçlü ve dinamik olurlar.
Güzel ahlakın öğretilmediği toplumlarda; çok para kazanmak, yüksek makamlara gelmek ve şöhret olmak gibi bencil arzular ön plana çıkar. İnsanlar, bu süflî hedeflerine ulaşmak için de; meşru ve gayr-ı meşru her türlü yolu mubah görürler. Böylesi cemiyetlerde anne-babalar, çocuklarını; topluma faydalı fertler yerine, çok kazanıp çok tüketen bireyler olarak yetiştirme yarışına girerler.
Binaenaleyh, sağlıklı bir toplumun tesisi için, ahlak eğitiminin; erken çocukluk çağında başlaması, gençlik döneminde hızlanması ve hayatın sonuna kadar sürdürülmesi gerekir…
İmanın Faydaları Saymakla Bitmez-1
Mehmet Can
28.03.2021 - 00:05
Yayınlanma
İman; Allahü Teâlâ’nın, insanlara en büyük lütûf ve ihsanıdır. İman, insanın zorluklara ve güçlüklere karşı dayanıklı olmasını sağlar. İnsana yaşama, çalışma ve başarma gücü verir. İnsan, hayata imanla başlar ve onunla değer kazanır. Çünkü imanı olan kişi, imanının gereği olarak kendisine ve birlikte yaşadığı topluma faydalı olmaya çalışır. İmanın insana verdiği ve vereceği faydaların haddi ve hesabı yoktur. Biz bu makalede imanın dünyaya bakan faydalarından birkaç tanesini maddeler halinde hatırlatmaya çalışacağız, şöyle ki:
1- İman, insanın ufkunu genişletir: Allahü Teâlâ’ya iman eden kişinin ufku, âlem ve kâinat kadar genişler. Çünkü mümin; evrendeki her şeyi, Rabbinin varlığını ve birliğini haykıran birer sanat şaheseri olarak görür, onları bu nazarla temaşa eder ve her şeyde bir mânâ, bir hikmet arar. Yine o, bütün İnsanları kendisi gibi, Rabbinin birer kulu; bütün müminleri de kendi din kardeşi olarak görür. Aynı zamanda o; diğer canlılara ve yaşadığı çevreye de aynı minval üzere bakar. Binaenaleyh o, herkese ve hereğe böyle yüksek bir mesuliyet şuuruyla yaklaşır. Zira o, yerde ve göklerde bulunan her şeyin, Rabbi olan Allahü Teâlâ’ya ait olduğunu ve hiçbir şeyin boşuna yaratılmadığını bilir: Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Muhakkak ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ve gündüzün birbiri ardınca gelip gitmesinde akl-ı selîm sahipleri için deliller vardır. O, (akl-ı selîm sahibi) kimseler; ayaktayken, otururken, yan taraflarına yaslanarak yatarken Allah’ı anarlar, göklerin ve yerin yaratılışı hakkında düşünürler (ve derler ki:) Ey Rabbimiz! Bunu boş yere yaratmadın. Seni tenzih ederiz, bizi ateş azabından koru.” (Âl-i İmran 190-191)
2- İman, insana güçlü bir şahsiyet kazandırır: Allahü Teâlâ’ya iman insanı basitlikten, bayağılıktan ve alçaklıktan kurtarıp; iffet, vakar ve şahsiyet sahibi güçlü bir insan haline getirir. Çünkü böyle bir iman ve anlayışa sahip olan kişi; her şeyin Allah’tan geldiğine, zararları yalnız O’nun defettiğine, faydaları sadece O’nun celbettiğine, dolayısıyla büyüklüğe sadece ve sadece O’nun layık olduğuna inanır. Bunun için böyle bir imana sahip olan kişi; çok güçlü ve yürekli olur. O, dünyevi hiçbir menfaat için kimsenin önünde eğilmez ve hiçbir kimsenin yalanına yanlışına evet demez. Efendimiz aleyhisselam, Abdullah bin Abbas’a buyurdu ki: “Delikanlı! Sana bazı şeyler öğreteceğim; Allah’ı gözet ki Allah da seni gözetsin. Allah’ı gözet ki O’nu daima yanında bulasın. Bir şey istediğinde Allah’tan iste! Yardıma muhtaç olduğunda Allah’tan yardım dile! Şunu bil ki bütün insanlar sana fayda vermek için toplansa, Allah’ın takdiri dışında sana fayda veremezler. (Yine) bütün insanlar sana zarar vermek için toplansa Allah’ın takdiri dışında sana hiçbir zarar veremezler...” (Tirmizî)
3- İman, insanı mütevazı yapar: Kuran-ı kerim, Allahü Teâlâ’yı “bütün kâinatın sahibi” olarak zihinlere yerleştirmiş ve O’nun yüce iradesine mutlak teslimiyeti emretmiştir. Çünkü Allah Rab, insan ise kuldur. Kulun görevi, Rabbinin karşısında mütevazı olmaktır. İhlaslı bir ibadet, Allahü Teâlâ’ya karşı en güzel tevazu göstergesidir. Bunun için; Allah’a gerçek mânâda iman etmiş bir kişi, Allah’ın kudretinin önünde herşeyin ve herkesin âciz olduğunu, büyüklük ve azametin sadece Allahü Teâlâ’ya ait olduğunu idrak eder. Dolayısıyla onda kibir, gurur, makam şehveti ve azgınlık olmaz. Çünkü bu vasıfların birer izzet ve şeref vesilesi olmadığını, bilakis bu vasıfların kişiyi, Allahü Teâlâ katında değersiz kıldığını bilir. Kaldı ki, insanın imanla kazandığı kuvvetten daha üstün kuvvet de makam da yoktur. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Allah rızası için tevazu edeni, Allahü Teâlâ yükseltir.” (Bezzar)
“Kişi kibirlenince, iki melek, ‘ya Rabbi bunu alçalt,’ derler. Tevazu ederse, ‘ya Rabbi bunu yükselt,’ derler.” (Beyheki)
“Kişi tevazu edince, Allahü Teâlâ, onu yedi kat göklere kadar yükseltir.” (Beyheki)
(Devamı haftaya…)
İmanın Faydaları Saymakla Bitmez-2
Mehmet Can
04.04.2021 - 00:05
Yayınlanma
Geçen hafta başladığımız; “imanın insana sağladığı bazı dünyevî faydalar” konusuna kaldığımız yerden devam ediyoruz:
4- İman, insanı sabırlı ve başarılı kılar: İman eden kişi, bu dünyanın sıkıntı ve zorluklarına karşı çok sabırlı ve dayanıklı olur. Evet bu dünyanın fâni olduğunu bilen ve gerçek hayatın âhiret hayatı olduğuna inanan insan; hastalık, ölüm, haksızlık, iftira ve yoksulluk gibi sıkıntı verici durumlar karşısında sabır ve metanetle hareket eder. Çünkü o, isyan etmeden ve günaha girmeden bu sıkıntılara sabırla direnirse, AllahüTeâlânın onu ahirette mükâfatlandıracağını düşünür. Dolayısıyla böyle bir imana sahip olan kişiyi; musibetler, felaketler ve elemler yıkamaz. Âyet-i kerimede buyuruldu ki: “Andolsun ki, sizi biraz korku ve açlıkla, bir de mallar, canlar ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele. Onlar; başlarına bir musibet gelince, “Biz şüphesiz (her şeyimizle)Allah’a aidiz ve şüphesiz O’na döneceğiz,” derler. İşte Rableri katından rahmet ve merhamet onlaradır. Doğru yola ulaştırılmış olanlar da işte onlardır.” (Bakara 155-157)
5- İman, insanı huzurlu kılar: Allahü Teâlâya iman; insanın kalbini boşluktan ve güvensizlik duygusundan kurtarıp içini huzurla doldurur. Çünkü mümin; Rabbi’nin rahmetinden asla ümidini kesmez. Bunun için o, hiçbir şekilde strese ve bunalıma meydan vermez ve onun kalbi Rabbini zikretmekle huzurla dolup mutmain olur. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “Bunlar, iman edenler ve kalpleri Allah’ın zikriyle mutmain olanlardır. Haberiniz olsun; kalpler yalnızca Allah’ın zikriyle mutmain olur.” (Ra’d 28) “Allah’a ve ahiret gününe inanan ve salih ameller işleyenler için hiçbir korku yoktur. Onlar mahzun da olmayacaklardır.” (Maide 69)
6- İman, insanı boş emellerin peşine takılmaktan korur: Gerçek iman, insanla Rabbi araında mutlak bir alakayı temin eder ve bunun dışındaki bütün bâtıl emelleri, sahte emniyetleri hükümsüz kılar. Böyle gerçek bir imana sahip olmayanlar ise, başarı ve kurtuluşu yanlış yerlerde ararlar. Bu, bazen elleriyle yaptıkları bir put, bazen dünya malı, bazen kendi nefisleri olabilmektedir. İşte böyle yanlış yerlerde gezinenlerin sonu ise, hüsran ve felakettir.
7- İman, insana şecaat ve cesaret verir: Mümin; sahip olduğu iman gücü ve cennet özlemi ile doğal bir şecaat ve cesarete sahiptir. Bunun için onun her davranışı son derece samimi ve cesurcadır. Kaldı ki onun bu şecaati, belirli şartlara bağlı da değildir. O; her ortamda ve her durumda Allahü Teâlâya güvenmenin verdiği büyük bir şecaat ve cesareti sergiler. Mesela o, yardıma muhtaç birini gördüğünde, kimin ne diyeceğine ve bu iyiliğin neye malolacağına bakmadan büyük bir şecaatle elinden gelen yardımı yapar. Çünkü o biliyor ki; bu yardıma muhtaç olan insanı yaratan ve onun karşısına çıkaran Allahü Teâlâdır. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “Allah onları sever, onlar da Allah’ı severler. Onlar mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı güçlü ve onurludurlar. Allah yolunda cihad ederler. (Bu yolda) hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar. İşte bu, Allah’ın bir lütfudur. Onu dilediğine verir. Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir.” (Mâide 54) “Onlar öyle seçkin kimselerdir ki, Allah’ın buyruklarını tebliğ ederler, Allah’tan korkarlar, Allah’tan başka hiç kimseden korkmazlar. Hesap gören olarak da Allah yeter.” (Ahzap 39)
8- İman, insanın ahlakını ve amelini ıslah eder: İman, kişinin ahlakını ve amelini düzeltir. Çünkü iman, kişiye nefis muhasebesi yapma melekesini kazandırmakta, bütün iş ve davranışlarını büyük bir sorumluluk bilinci içinde yapmasını sağlamaktadır. İşte hiçbir kuvvet, imanın insana kazandırdığı bu nefis muasebesini, dolayısıyla her zaman ve her yerde mesuliyet şuuruyla hareket etme özelliğini verememektedir. Binaenaleyh imanın sağladığı bu yüksek insanî bilinç ve şuurla hareket etmeyi, imansızlardan asla beklememek gerekir. Bu yazı boyunca anlattığımız üstün özellikler, imanın insana sağladığı faydaların küçük bir kısmıdır.
Her Cuma Bize Hatırlatılan Altı Husus-1
Mehmet Can
23.05.2021 - 00:05
Yayınlanma
Her hafta cuma günü, hutbenin sonunda bir âyet-i kerime okunur ve açıklaması yapılır. Bu âyet-i kerime meâlen şöyledir: “Şüphesiz ki Allah ‘adl’i, ‘ihsan’ı ve yakınlara gerekli olan şeyleri ‘itâ’ etmeyi emreder; ‘fahşâ’yı, ‘münker’i ve ‘bağy’i yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.” (Nahl 90)
Bu âyet-i kerime başta, sağlıklı bir toplumun köşe taşları mesabesindeki ‘adl’i (adâleti) ‘ihsan’ı (iyiliği) ve akrabaya ‘itâ’yı (muhtaç oldukları şeyleri vermeyi) emrediyor. Sonra da hem ferdin hem de cemiyetin emniyet ve güvenliğini tehlikeye atan; ‘fahşâ’yı (hayâsızlığı), ‘münker’i (kötülüğü) ve ‘bağy’i (zorbalığı) yasaklıyor.
Eshab-ı kirâmdan İbn Mesud Hazretleri; “Allah’ın kitabında hayır ve şerri en çok toplayıp özetleyen âyet; Nahl suresi 90. Âyetidir,” buyurmuştur. (Begavî Tefsiri)
Yine Eshab-ı kirâmdan İkrime Hazretleri: “Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem, bir gün Nahl suresinin 90. âyet-i kerimesini Mekke’nin ileri gelenlerinden ve İslam’ın baş düşmanlarından Velid bin Muğire’ye okudu. Ayet-i kerimeyi dikkatle dinleyen Velid: “Ey kardeşimin oğlu! Onu bana bir daha okur musun,” dedi. Efendimiz aleyhisselam da bir defa daha okudu. Bunun üzerine Velid o kadar etkilendi ki, gayri ihtiyari olarak ağzından şu sözler dökülüverdi: “Vallahi bunun bir başka tatlılığı vardır. Doğrusu bunun üzerinde çekici bir güzellik mevcuttur. Üst kısmı meyvelidir, alt kısmı çok bereketlidir. Bu, beşer sözü değildir.” (Beyhakî)
Nasip olursa bu yazıda evvela âyet-i kerimenin emrettiği; adâlet, iyilik ve akrabaya muhtaç oldukları şeyleri vermeyi; sonra da yasakladığı; hayasızlık, kötülük ve zorbalığı ayrı ayrı inceliyeceğiz:
1) Adalet: İnsanların bütün iş ve faaliyetleriyle ilgili geniş, kapsamlı ve evrensel bir kavram olan “adalet” tarafsızlık, eşitlik, hakkı yerine getirmek, haksızlıktan kaçmak, ölçülü hareket etmek, istikamet üzere bulunmak, ifrat ve tefrit arasında olmak, hakkı gözetmek, işleri yerinde ve zamanında yapmak gibi maddî ve manevî birçok manayı ihtiva eder.
Başka bir tarife göre de “adalet”; -bir tarafı tutmadan- insanlar arasında hükmetmek, herkesin hakkını tanımak, herkese layık olduğu ve hak ettiği şeyi vermek manasına gelen ahlakî bir ilkedir. Özetle söylemek gerekirse “adalet”; karşılıklı zıt faydalar arasında, hakka en uygun olan dengeli ve muvazeneli davranış biçimidir.
“Adalet”, aynı zamanda ölçülü olma ve haddi aşmama manalarına da gelir ki, bu durumda “i'tidal” ile aynı anlama gelir. İ’tidal yani ölçülü olma hali, ahlakî bütün faziletlerin esasıdır. Çünkü fazilet; biri ifrat, diğeri de tefrit olan iki aşırılığın tam ortasıdır. Mesela ahlakî bir fazilet olan “cömertlik,” israf ile cimriliğin ortasıdır.
“Adalet”in temeli, hak ve vazifedir. Başkalarının hakkına saygı, bizim vazifemizdir. Hak olmazsa vazife de olmaz, vazife olmazsa hak da olmaz. Bunun içindir ki “adalet” kavramı, diğer ahlakî faziletlerin aksine; insanlarla ilişkilerimizi ilgilendiren sosyal karakterli bir kavramdır. Bu manada; satıcının alıcıya vermesi gereken malı, öğretmenin öğrencisine vermesi gereken notu, babanın çocuğuna vermesi gereken sevgiyi; aynı şekilde alıcının satıcıya vermesi gereken ücreti, öğrencinin öğretmene göstermesi gereken saygıyı, çocuğun babasına göstermesi gereken hürmeti kusursuz olarak yerine getirmeleri adalet olup, bunların tersini yapmak ise, zulümdür.
“Adalet”, toplumsal barışın anahtarıdır. Çünkü “adalet” bulunmayan yerde, huzursuzluk, zulüm, istibdat ve anarşi olur. Böyle bir durum, toplumu geriye ve uçuruma götürür. “Adalet” olmadan ne fert sükuna erer, ne aile huzura kavuşur, ne toplum barışa ulaşır, ne de millet selamate erer. Âdil olmayan ve “adalet”e kıymet vermeyen toplumlar, pâyidar olamazlar. Bir milletin medenîlik seviyesi, o milletin fertlerinin “adalet”e, hak ve hukuka verdikleri değerle ölçülür. Dünyadaki en yüce faziletlerden biri olan “adalet” kavramı, belirli bir dine, cinse, ırka ve soya mahsus değildir. Bilakis o; Allahü Teâlâ tarafından, bütün yaratılanlara sunulmuş İlahî bir lütuf ve ikramdır.
(Devamı haftaya…)
Her Cuma Bize Hatırlatılan Altı Husus-2
Mehmet Can
30.05.2021 - 00:05
Yayınlanma
Geçen haftaki yazımızda Nahl suresinin: “Şüphesiz ki Allah ‘adl’i, ‘ihsan’ı ve yakınlara gerekli olan şeyleri ‘itâ’ etmeyi emreder; ‘fahşâ’yı, ‘münker’i ve ‘bağy’i yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor,” mealindeki 90. âyet-i kerimesini açıklamış ve emrettiği üç husustan “adalet”i işlemiştik. Bu hafta da, âyet-i kerimenin ikinci emri olan “ihsan”ı incelemeye çalışacağız:
“İhsan” kelimesi, güzel olmak manasına gelen “hüsn” kökünden türetilmiş bir masdar olup genel olarak -birbirinden farklı- üç manada kullanılır. Şöyle ki:
a) Başkasına iyilik etmek. Bir insanın bizzat kendisine ve aile bireylerine karşı görevlerini yerine getirmesi bir iyiliktir. Komşusu ile olan ilişkilerinde kırıcı olmaması ve gerektiğinde ona yardım elini uzatması bir iyiliktir. Bir yoksulun, bir yetimin yedirilip giydirilmesi ve barındırılması bir iyiliktir. İnsanlara güler yüz ve tatlı dil ile yaklaşmak bir iyiliktir. Üzgün ve dertli birinin halini sormak ve onu teselli etmeye çalışmak bir iyiliktir. İnsanlara ilim öğretmek, doğru yolu göstermek bir iyiliktir. Hasta, yaşlı ve kimsesizleri ziyaret etmek bir iyiliktir. Ayet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Onlar, bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar; öfkelerini yutarlar ve insanları bağışlarlar. Allah da güzel davranışta bulunanları sever.” (Âl-i İmran 134)
“Allah sana nasıl iyilik ve ihsanda bulunduysa, sen de aynı şekilde insanlara iyilik yap.” (Kasas 77)
“O takva sahipleri, bollukta da darlıkta da Allah yolunda harcar, öfkelerini yutar ve insanların kusurlarını affederler. Allah da böyle iyilik ve ihsan sahiplerini sever.” (Al-i İmran 134)
“Şüphesiz Biz, ihsanda bulunanları böyle ödüllendiririz.” (Saffat 121)
“Rableri Katında dileyecekleri herşey onlarındır. İşte bu, ihsanda bulunanların ödülüdür.” (Zümer 34)
“Kim ihsanda bulunan (biri) olarak yüzünü (kendini) Allah'a teslim ederse, artık gerçekten o kopmayan bir kulpa yapışmıştır. Bütün işlerin sonu Allah’a varır.” (Lokman 22)
b) Yaptığı işi güzel yapmak. Allahü Teâlâ, insana iyilikle kötülüğü, güzellikle çirkinliği, doğru ile yanlışı seçip ayıracak bir akıl ve ikisinden birini gerçekleştirecek özgür bir irade vermiş ve daima iyi, güzel ve doğru olanı yapmasını istemiştir. Ayet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Allah işini güzel yapanları sever.” (Al-i İmran 148)
“Yaptığınız işi güzel yapın; Allah işini güzel yapanları sever.” (Bakara 195)
“Güzel iş yapanlara, daha güzeli ve bir de fazlası vardır. Onların yüzlerine ne bir kara bulaşır, ne de bir zillet. İşte onlar cennetliklerdir ve orada ebedî kalacaklardır.” (Yunus 26)
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
“Allah, her işte ihsanı emretmiştir!” (Müslim)
“Yüce Allah, yaptığınız işi sağlam ve iyi yapmanızdan hoşnut olur!” (Beyhaki)
c) Allahü Teâlâ’yı görüyormuş gibi O’na ibadet etmek. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “İhsan, Allah’a; O’nu görüyormu gibi ibadet etmendir. Zira sen O’nu görmesen de O, seni görmektedir.” (Buhâri 1)
Bunun için; ibadeti kuru bir şekil ve beden hareketleri olarak değil; bizi de kâinatı da yaratan ve yaşatan Allahü Teâlâ’nın yüce huzurunda bulunduğunu bilerek, düşünerek ve yaşayarak yapmak gerekir. İbadet esnasında, Allahü Teâlâ ile bu manevî irtibatı kurabilen ve bu hali ibadet süresince devam ettirebilenlere ne mutlu.
İhsân üzere ibadet ve kulluk yapabilmek için; sağlam bir itikada ve yeterli bir ilme sahip olmak gerekir. Bir de bunun yanında Allahü Teâlâ’ya karşı; korku, mahcubiyet, sevgi ve saygı taşımak lazımdır. Evet “muhsin” yani Allahü Teâlâ’ya, O’nu görüyormuş gibi ibadet eden kişi; Allahü Teâlâ’nın azabından gerçek manada korkar, kendi günahlarına bakarak gerçek manada mahcubiyet duyar, verdiği nimetlere bakarak gerçek bir sevgi besler, kâinatın yaratıcısı ve yaşatıcısı olduğu için de derin bir saygı duyar…
Nasip olursa gelecek hafta da, âyet-i kerimenin bize emrettiği üçüncü husus olan; “akrabalara muhtaç oldukları şeyleri verme”yi inceleyeceğiz…
(Devamı hafyaya…)
Her Cuma Bize Hatırlatılan Altı Husus-3
Mehmet Can
06.06.2021 - 00:05
Yayınlanma
Önceki iki yazımızda, her cuma günü hutbenin sonunda okunan Nahl suresinin: “Muhakkak ki Allah adaleti, ihsanı ve akrabaya (muhtaç oldukları şeyleri) vermeyi emreder; hayâsızlığı, fenalığı ve azgınlığı yasaklar. İyice anlayıp tutasınız diye size (böylece) öğüt verir,” mealindeki 90. âyet-i kerimesini açıklamış ve emrettiği üç husustan “adalet” ile “ihsan”ı işlemiştik. Bu hafta ise, âyet-i kerimenin üçüncü emri olan; “akrabaya muhtaç oldukları şeyleri verme”yi incelemeye çalışacağız:
Muhtaçlara yardımda bulunmak, geçen hafta işlediğimiz “ihsan”ın muhtevasına girdiği halde, “akrabaya muhtaç oldukları şeyleri vermek,” ehemmiyetine binaen ayrıca zikredilmiştir. Dolayısıyla muhtaçlara zekât, fitre ve sadaka verirken, muhtaç olan yakınlarımızdan başlamalıyız…
“Akrabaya muhtaç oldukları şeyleri vermek,” iyilik yapmak, ikramda bulunmak ve onlarla akrabalık ilişkilerimizi sürdürmek, İslâm’ın önemle üzerinde durduğu ahlaki bir fazilettir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Sevabı en çabuk olan taat, akrabaları gözetmektir.” (İbn Mace)
Dolayısıyla akrabalarla ilişkiyi kesmek, onların sevinçlerini ve üzüntülerini paylaşmamak, iyi ve kötü günlerinde yanlarında olmamak, onları yalnız bırakmak, maddi ve manevî sıkıntılarına yardımcı olmamak, Müslümana yakışmadığı gibi günaha girmesine de sebep olur. “Akrabaya muhtaç oldukları şeyleri vermek,” ifadesi bu görevin zorunlu olduğunun beyanıdır. Evet sıla-i rahim, yani akrabalarla ilişkiyi devam ettirmek; onların iyi ve kötü günlerinde yanlarında olmak, onlara maddî ve manevî yardımda bulunmak, müminlere kesin bir emirdir.
Binaenaleyh iyi bir Müslüman; akrabalarıyla ilgilenir. Onların sevinçlerini, kederlerini paylaşır. Darda kaldıklarında yardımlarına koşar. Düştükleri vakit, ellerinden tutup kaldırmaya çalışır.
Başta anne-baba olmak üzere bütün akrabalarla ilgilenmek, dinimizin önemle üzerinde durduğu çok değerli ve çok bereketli bir iştir. Tersi ise, yani sıla-i rahim yapmamak ve akrabalarla ilişkiyi kesmek de çok tehlikeli kötü bir iştir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Demek, yüz çevirdiğinizde yeryüzünde bozgunculuk çıkaracak ve akrabalık bağlarını koparacaksınız, öyle mi? İşte bunlar, Allah’ın lânetleyip, kulaklarını sağır, gözlerini kör ettiği kimselerdir.” (Muhammed 22-23)
“Adını anarak birbirinizden talepte bulunduğunuz Allah’a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah, hepinizi görüp gözetmektedir.” (Nisa 1)
“Allah’a verdikleri sözü, pekiştirilmesinden sonra bozanlar, Allah’ın korunmasını emrettiği şeyleri (akrabalık bağlarını) koparanlar ve yeryüzünde fesat çıkaranlar var ya; işte lânet onlara, yurdun kötüsü (cehennem) de onlaradır.” (Ra’d 25)
Mevzuyla alakalı hadis-i şeriflerde ise şöyle buyurulmaktadır:
Sahabeden bir zat, Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve selleme gelerek: “Ey Allah’ın Resulü! Ben akrabamla ilişkilerimi sıcak tutmaya çalışıyorum, onlarsa beni arayıp sormuyorlar. Onlara iyilik ediyorum, onlar bana kötülük ediyorlar. Onlara yumuşak davranıyorum, onlar bana kaba davranıyorlar, dedi. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem sallallahü aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: Eğer sen, dediğin gibi isen, onlara sıcak kül yutturuyorsun (ateş yediriyorsun) demektir. Sen böyle devam ettiğin müddetçe, onlara karşı senin yanında Allahü Teâlâ’nın görevlendireceği bir yardımcı daima bulunacaktır.” (Müslim 2558)
“Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimse, akrabasını görüp gözetsin.” (Buhari)
“Akrabalık, Arş’ta asılıdır. Der ki: Beni gözeteni Allah gözetsin; beni terk edeni de Allah terk etsin.” (Müslim)
“Akrabalık bağlarını kesip koparan kimse, Cennete giremez.” (Buhari)
“Her kim rızkının bol olmasını ve ecelinin gecikmesini istiyorsa, akrabasını görüp gözetsin.” (Buhari)
“Mükâfatı en hızlı verilen hayır; iyilik ve sıla-i rahimdir. Cezası en hızlı verilen kötülük de; zulüm ve sıla-i rahmi terk etmektir.” (Ebû Dâvud)
“Kim ölümünden sonra eserinin devam etmesini ve rızkının geniş olmasını istiyorsa, sıla-i rahim yapsın.” (Müslim)
Biz buraya kadar, Nahl suresi 90. âyet-i kerimesinin emrettiği üç hususu yani; “adaleti”, “ihsan”ı ve “akrabaya muhtaç oldukları şeyleri verme”yi anlatmaya çalıştık.
Nasip olursa gelecek haftadan itibaren, âyet-i kerimenin yasakladığı üç husustan birincisi olan “hayasızlığı”n ne kadar kötü bir şey olduğunu anlatmaya gayret edeceğiz.
(Devamı haftaya…)
Her Cuma Bize Hatırlatılan Altı Husus-4
Mehmet Can
13.06.2021 - 00:05
Yayınlanma
Önceki üç yazımızda, her cuma günü, hutbenin sonunda okunan Nahl sure-i celilesinin: “Muhakkak ki Allah adaleti, ihsanı ve akrabaya (muhtaç oldukları şeyleri) vermeyi emreder; hayâsızlığı, fenâlığı ve azgınlığı yasaklar. İyice anlayıp tutasınız diye size (böylece) öğüt verir,” mealindeki 90. âyet-i kerimesini açıklamış ve emrettiği üç hususu yani “adalet”, “ihsan” ve “akrabaya muhtaç oldukları şeyleri verme”yi işlemiştik. Bu hafta ise, âyet-i kerimenin nehyettiği yani yasakladığı üç hususun birincisi olan ve “hayasızlık” diye tercüme ettiğimiz “fahşâ”yı incelemeye çalışacağız.
“Fahşâ”, “yüce dinimiz İslam'ın yasakladığı edep dışı ve gayr-i ahlakî her türlü çirkin söz ve eylem,” demektir. Birçok ayet-i kerimede “fahşâ” tabiri ile; doğrudan veya kinaye yoluyla zina, fuhuş, çıplaklık; hırsızlık, soygunculuk, içki içme, kumar oynama, faizcilik, edebe mugayir konuşmalar ve benzeri kötülüklere işaret buyurulmaktadır.
Hiç şüphesiz İslam’ın amaçlarından bir tanesi de neslin korunması ve dengeli bir toplumun inşa edilmesidir. Bunun için fuhuş ve fuhuşa götüren bütün davranış ve faaliyetler, İslam'ın hükümferma olduğu bir toplumda muhtelif müeyyidelerle yasaklanmıştır.
Hiç şüphe yok ki “fahşâ”ya bulaşmanın altında “hayâsızlık” yatmaktadır. Dolayısıyla “hayâ” erdeminin, anaokulundan başlayarak eğitimin bütün kademelerinde işlenmesi, benimsetilmesi ve yaygınlaştırılması elzemdir.
Terim olarak “hayâ”; kişiyi, kınanma ve horlanma endişesiyle; dinî ve toplumsal kurallara aykırı davranmaktan koruyan bir duygudur. “Hayâ” duygusu, sahibi için çok caydırıcı olup, onu çirkin işleri yapmaktan alıkoyar.
“Hayâ”, fıtratı bozulmamış her insanın en temel özelliğidir. Dinimizce makbul olan “hayâ”nın; imana, niyete ve bilgiye dayanması; sadece insanlar karşısında değil; Allahü Teâlâ karşısında da gösterilmesi gerekir.
Efendimiz aleyhissalatü vesselam: “Allah’tan hakkıyla hayâ edin,” diye buyurunca, Eshab-ı kiram; “Ey Allah’ın Rasulü! Allah'a hamdolsun; biz Allah’tan hayâ ediyoruz” dediler. Bunun üzerine Resulullah aleyhisselam şöyle buyurdu: “Kastettiğim hayâ, bu değil. Allah’tan hakkıyla hayâ etmek; başı ve onun taşıdıklarını, karnı ve onun ihtiva ettiklerini muhafaza etmektir.” (Tirmizî 2458)
Hadis-i şerifteki; “başı ve onun taşıdıkları” cümlesinden maksat; başta bulunan göz, kulak ve dil gibi uzuvlardır. “Karnı ve onun ihtiva ettikleri” cümlesinden maksat da; kalb, mide, cinsel uzuv, el ve ayak gibi organlardır. Demek ki, insan; bütün benliğini, maddî ve manevî varlığını “hayâ” ile süsleyip yüzünü âhirete döndürmedikçe, Allahü Teâlâ’dan hakkıyla “hayâ”etmiş olmuyor.
“Hayâ”;özünden uzaklaştığı, kendine yabancılaştığı ve insanlık hasletlerini birer birer kaybettiği bir zamanda kişiye; insanlığını hatırlatan çok kıymetli bir erdemdir... Maalesef “hayâ” kavramının, günümüz modern toplumunda hatırlattığı tek şey “utanma” duygusudur, o da “psikolojik bir problem” olarak kabul edilmektedir.
“Hayâ”nın, Müslüman hayatında çok önemli bir ağırlığı vardır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Hayâ imandandır” (Müslim 35) Dikkat edilirse, görülecektir ki; modern materyalist hayat tarzının dayatmalarına direnemeyip yenik düşen insanın, ilk kaybettiği imanî ve insanî sıfat, “hayâ”dır. Bir insan, “hayâ” duygusunu kaybetmeden ve ar perdesini yırtmadan, Allahü Tealânın çizdiği sınırlar dışına çıkmayı kolay kolay göze alamaz.
“Hayâ” ve ondan kaynaklanan edep, ince düşünce, hassasiyet, nezaket ve zarafet; insanî münasebetlerde de çok önemlidir. Büyüklerin yanında yüksek sesle konuşmamak, yaşlılara hürmet etmek, konuşan herhangi bir insanın sözünü kesmemek, meclislerde fısıltılı konuşmamak, kahkaha ile gülmemek ve kendini övmemek; edep ve “hayâ”nın gereğidir. İnsanları aşağılamak, onlarla alay edip küçük düşürmek, su-i zanda bulunmak, onların gizli hallerini araştırmak ve lakap takmak da “hayâ”nın yokluğundan veya azlığından kaynaklanan rahatsız edici bir huydur.
“Hayâ”sını kaybetmiş bir insanın, diğer dinî hasletlerini yaşatamayacağı açıktır. Zira müslüman için “hayâ”, dindarlığın en temel göstergelerinden biridir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Her dinin bir ahlâkı vardır. İslâm’ın ahlâkı da hayâdır.” (İbn Mâce 4181) Demek ki müslümanın en temel ve en karakteristik vasfı “hayâ”dır.
(Devamı haftaya…)
Her Cuma Bize Hatırlatılan Altı Husus-5
Mehmet Can
20.06.2021 - 00:05
Yayınlanma
Önceki yazılarımızda, her cuma günü, hutbenin sonunda okunan Nahl sure-i celilesinin: “Muhakkak ki Allah adaleti, ihsanı ve akrabaya (muhtaç oldukları şeyleri) vermeyi emreder; hayâsızlığı, fenâlığı ve azgınlığı yasaklar. İyice anlayıp tutasınız diye size (böylece) öğüt verir,” mealindeki 90. âyet-i kerimesini açıklamış ve emrettiği üç hususu yani; “adalet”, “ihsan” ve “akrabaya muhtaç oldukları şeyleri verme”yi işlemiştik. Geçen hafta da, âyet-i kerimenin nehyettiği yani yasakladığı üç hususun birincisi olan “fahşâ”yı incelemiştik. Bu hafta ise, âyet-i kerimenin yasakladığı ikinci husus olan “münker”i işleyemeye çalışacağız.
“Münker” İslamın yasakladığı ve akl-ı selimin çirkin gördüğü her kötü şeydir. Yüce Dinimiz İslam’ın yasakladığı haram ve mekruh olan bütün işler “münker”in kapsamına girer. “Münker”in -zina gibi- daha kötü ve daha çirkin olan kısmına ise, “fahşâ” denir ki, geçen hafta işlemiştik.
Bazı hususlar vardır ki dinen “münker” olduğu halde, birçok kişi bunları bilgisizliklerinden dolayı işler. Mesela; gusül ve abdest alırken suyu israf etmek, ekmeği, meyveyi, elbiseyi ve kağıdı fazla kullanmak, aşırı yemek yemek, mesaiden çalmak, görevlinin işini tam olarak yapmaması, öğretmenin derse geç girmesi, başkasının eşyasını izinsiz kullanmak, söz ve bakışlarla başkasını rahatsız etmek, insanları kötü isimlerle çağırmak, başkalarına su-i zanda bulunmak, çocuklarının arasında fark gözetmek, işçiyi ezmek, yalan söylemek, yağcılık ve dalkavukluk etmek, arabayı uygun olmayan yerlere park etmek, çöpleri yola dökmek, haksız yere yolu kapatmak, yoldan geçenleri rahatsız etmek, kötü ve korkutucu sesler çıkararak araç sürmek, başkasının hayatını tehlikeye atacak şekilde otomobili hızlı ve kurallara aykırı kullanmak, sıraya uymadan bir şey almak, duman ve kötü koku gibi sebeplerle başkalarını rahatsız edecek şekilde tütün kullanmak ve benzer birçok şey var ki dinimizin yasakladığı “münker” fiillerdendir. Fakat birçok insan, bilmeden bunları rahat bir şekilde işlerler.
Münkerin zıddı olan “maruf” ise; İslamın ve akl-ı selimin hoş gördüğü her türlü iyilik demektir. Yüce Dinimiz, “Emr-i maruf ve nehy-i münker”i yani iyiliği yaymaya ve kötülüğü engellemeye çalışmayı bizlere emretmektedir.
Çünkü bu iş yapılmazsa, ilim yok olur. Cehalet ve sapıklık yayılır. Fitne her tarafı kaplar. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Sizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülüğü meneden bir topluluk bulunsun.” (Âl-i İmran 104)
“(Ey ümmet-i Muhammed) siz, insanların iyiliği için çıkarılmış en hayırlı bir ümmetsiniz. (Çünkü) iyiliği emreder, kötülüğe engel olur ve Allah’a (hakkıyla) inanırsınız.” (Âl-i İmran 110)
“İnanan erkek ve kadınlar birbirinin dostudurlar. Onlar iyiliği emreder, kötülükten ise nehyederler. Namazı kılarlar, zekâtı verirler. İşte Allah, onlara rahmet edecektir.” (Tevbe 71)
“O (mümin) kimseler ki kendilerine yeryüzünde iktidar, mevki (ve servet) versek (şımarıp sapmazlar,) namazı dosdoğru kılarlar, zekâtı verirler, (İslâmî ölçülerde) iyiliği emrederler ve kötülükten menederler. (Çünkü bilirler ki, bütün) işlerin sonu ancak Allah’a ait(tir ve O’na dönecek)tir.” (Hac 41)
“Siz insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz?” (Bakara 44)
“Münafık erkekler ve münafık kadınlar birbirlerindendir. Kötülüğü emreder, iyilikten menederler.” (Tevbe 67)
Hadis-i şeriflerde ise, şöyle buyurulmaktadır:
“Birbirinize Müslümanlığı öğretin! Emr-i marufu bırakırsanız, Allahü teâlâ, en kötünüzü başınıza musallat eder ve dualarınızı kabul etmez.” (Bezzar)
“Bütün ibadetlere verilen sevab, Allah yolunda gazaya verilen sevaba göre, deniz yanında bir damla su gibidir. Gazanın sevabı da, Emr-i maruf ve nehy-i anilmünker sevabı yanında, denize göre bir damla su gibidir.” (Deylemi)
“Günahkâr bir toplumdaki iyi kimseler, kötülükleri düzeltmeye güçleri yettiği hâlde, düzeltmezlerse, Allahü teâlâ, ölümlerinden önce onların hepsine şiddetli azap eder.” (Ebu Davud)
“İsra gecesinde, ateşten makaslarla dudakları kesilen insanlar gördüm. Kim olduklarını sordum. Onlar da ‘İyilikle emreder kendimiz yapmazdık. Kötülükten nehyeder; fakat kendimiz sakınmazdık’, diye cevap verdiler.” (İbni Hibban)
(Devamı haftaya…)
Her Cuma Bize Hatırlatılan Altı Husus-6
Mehmet Can
27.06.2021 - 00:05
Yayınlanma
Her cuma günü, hutbenin sonunda okunan Nahl sure-i celilesinin 90. âyet-i kerimesinin açıklamasını, inşaallah bu hafta bitiriyoruz. Önceki yazılarımızda da arz ettiğimiz gibi bu âyet-i kerime, bize üç şeyi emrediyor ve üç şeyi yasaklıyor. Bize emrettiği üç şey sırayla; “adalet”, “ihsan” ve “akrabaya muhtaç oldukları şeyleri vermek”tir. Yasakladığı üç şey ise, “fahşâ,” “münker” ve “bagy”dir. İşte bu hafta âyet-i kerimenin yasakladığı üçüncü husus olan “bagy”i açıklamaya çalışacağız.
“Bagy”; haddini aşmak, isyan etmek, azmak, zulmetmek, haktan ayrılmak, kibirli ve kindar olmak gibi anlamlara gelir. Dolayısıyla insanları rahatsız eden, genel ahlak kurallarını zorlayan ve kişinin haklarını çiğneyen her tür davranış, dinen haram olan “bagy” sayılır ve azab-ı İlâhîyi muciptir. Aslında “bagy”, “münker”in kapsamı içerisine dâhildir. Ancak zararının çokluğundan ve aşırı çirkinliğinden dolayı, âyet-i kerimede özel olarak zikredilmiştir. Âyet-i kerimede nehyedilen bu üç husus, önce bireysel olarak insanı, sonra da topyekûn olarak toplumu yozlaştırır, çürütür ve varoluş amacından uzaklaştırır.
Dikkat edilirse, konumuz olan Nahl suresinin 90. Âyet-i kerimesi, “adalet”i emretmekle başlayıp “adalet”in zıttı olan ve zulüm manasına da gelen “bagy”yi yasaklamakla bitiyor. Zira “adalet”in sağlanması, ancak aşırılıkların ve başkalarının hakkına tecavüz etmenin önüne geçilmesi ile mümkündür.
Daha önce de ifade ettiğimiz gibi,“adalet”in temeli, hak ve vazifedir. Başkalarının hakkına saygı, bizim vazifemizdir. Hak olmazsa vazife de olmaz, vazife olmazsa hak da olmaz. Bunun içindir ki “adalet” kavramı, diğer ahlaki faziletlerin aksine; insanlarla ilişkilerimizi ilgilendiren sosyal karakterli bir kavramdır. Bu manada; satıcının alıcıya vermesi gereken malı, öğretmenin öğrencisine vermesi gereken notu, babanın çocuğuna vermesi gereken sevgiyi; aynı şekilde alıcının satıcıya vermesi gereken ücreti, öğrencinin öğretmene göstermesi gereken saygıyı, çocuğun babasına göstermesi gereken hürmeti kusursuz olarak yerine getirmeleri adalet olup, bunların tersini yapmak ise, zulümdür.
Zulmü yasaklayan dinimiz İslam; insan olma noktasında bütün insanları eşit sayıp, kimsenin kimseye üstünlüğünü asla kabul etmez. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Ey insanlar! Biz, sizi bir erkekle bir kadından yarattık. Birbirinizi tanıyıp sâhip çıkmanız için milletlere ve kabilelere ayırdık. Şunu unutmayın ki, Allah’ın indinde en üstün olanınız, takvada en ileri olanınızdır.” (Hucurat 13)
“O’nun varlığının ve kudretinin delillerinden biri de; gökleri ve yeri yaratması, dillerinizin ve renklerinizin farklı olmasıdır. Elbette bunda, bilen ve anlayan kimseler için ibretler vardır.” (Rum 22)
Evet bu âyet-i kerimelere göre;bütün insanlar aynı asıldan ve aynı kaynaktan türemiştir. Yine bu âyet-i kerimeler, bütün insanların eşit olduğu hakikatini ortaya koymakta ve bütün insanlığın tek bir iradenin mahsulü ve tek bir zincirin halkaları olduklarını haykırmaktadır. Buna göre; kimse ikinci sınıf insan olmadığı gibi, kimsenin kimseye zulmetme hakkı ve yetkisi de yoktur. “Adalet” önünde bir tarağın dişleri gibi eşit olan insanlar için tek üstünlük sebebi vardır; o da daima mütevazı ve saygılı olmayı gerektiren “takva” yani Allah korkusudur.
Zulüm ve türevleri, Kura-ı kerimde üç yüze yakın yerde geçer ve bize, zulmedenlerin cezasız kalmayacaklarını haber verir. Ayrıca zalimlerin hiçbir yardımcısı bulunmadığı gibi, bunlara meyledenlerin bile azaba çarptırılacağı ve Allah tarafından kendilerine yardım edilmeyeceği açıkça ifade buyurulmaktadır.
Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “Allah’ı, zalimlerin yaptığı şeylerden sakın habersiz zannetme! Ancak (Allah) onları, gözlerin (dehşetten) dışarı fırlayacağı bir güne (kadar) erteliyor (zaman tanıyor). (O gün onlar) başlarını göğe dikerek, gözleri kendilerine dön(üp bak)amayacak şekilde koşup dururlar. Artık onların kalpleri (kafaları dehşetten dolayı) bomboştur. (Ey Resulüm!) İnsanları, kendilerine azabın geleceği o günü haber verip uyar. Çünkü zulmedenler (o gün): ‘Ey Rabbimiz! Bize kısa bir süre tanı da Senin çağrına uyalım, peygamberlere tâbi olalım,’ derler. (Fakat boşunadır...)” (İbrahim 42-44)
"Müminin Niyeti, Amelinden Hayırlıdır!.."
Mehmet Can
04.07.2021 - 13:15
Yayınlanma
Kulun; amel-i salih yani ibadet, taat, hayır ve hesenat namına yaptığı işlerden müstefid olabilmesi için, bunları dinen geçerli tarzda ve kabul şartlarına uygun olarak yapması gerekir. O şartlar şunlardır:
a) İman.Dikkat edilirse,amel-i sâlih yani hayırlı işler, geçtiği hemen her ayet-i kerimede “iman” ile beraber zikredilmiştir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki:
“Erkek veya kadın, mümin olarak kim amel-i sâlih işlerse, onu mutlaka güzel bir hayat ile yaşatırız.” (Nahl 97)
“Erkek olsun kadın olsun, her kim mümin olarak ameli sâlih işlerse, cennete girer ve zerre kadar da haksızlığa uğratılmaz.” (Nisa 124)
“İman edip amel-i sâlih yapanlara, bu gayretlerinden ötürü kat kat mükâfat verilecek.” (Sebe 37)
“Rablerini inkâr edenlerin (amellerinin) durumu, fırtınalı bir günde rüzgarın şiddetle savurduğu (hiçbir eseri kalmayan) küle benzer. Kazandıklarından hiç bir şey, elde edemezler. Dosdoğru yoldan tamamen sapmak, işte budur.” (İbrahim 18)
b) Niyet. Yapılan amelin kabulü için niyet çok çok önemlidir. Hadis-i şerifte, “ameller niyetlere göredir,” (Buhârî 1) buyurulmaktadır. Yani amel; -ister namaz gibi farz, ister sadaka vermek gibi nafile olsun- Allahü Teâlânın yüce rızasını kazanmak niyetiyle yapılırsa, makbul ve sevaba vesile olur.
Evet müminin niyeti çok kıymetli bir iksirdir. Doğru niyet, mubah işleri bile amel-i sâlihe çevirir. Mesela yürümek aslında mubah olan bir fiildir. Fakat namaz kılmak niyetiyle camiye giden veya darda olan bir müslümana yardım etmek niyetiyle yürüyen bir kimse, bu yürümesine karşılık olarak sevap kazanır.
Bundan dolayı İslam âlimleri: “Manasız şeyleri terketmek, kişinin müslümanlığının güzelliğini gösterir,” (Tirmizî 2318) hadis-i şerifini de dikkate alarak, mubahları; dinin iyi ve doğru bulduğu gayelerle yapmanın önemi üzerinde durmuşlar ve iyi niyetten yoksun olarak mubahlara dalmayı tehlikeli bulmuşlardır.
Niyet o kadar değerlidir ki mümin, yapmayı niyet ettiği bir ameli, herhangi bir engel yüzünden yapamamış olsa bile, sırf bu iyi niyeti için sevap kazanır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Müminin niyeti, amelinden hayırlıdır.” (Beyhakî, Şuabü’l-iman 6446)
c) İhlas. Bir de şu var ki; amel-i sâlihin makbul olması için, şirk ve riyâdan tamamen uzak olması şarttır. Bunun için amelin; ihlasla yani sadece ve sadece, Allahü Teâlânın yüce rızasını kazanmak için yapılmış olması gerekir. Evet yapılan amele hiçbir dünyevî gaye bulaşmamış olması lazımdır. Aksi takdirde; -nasıl ki necaset karışmış tertemiz bir su, hiçbir işe yaramadığı için dökülüyorsa;- riya ve şirk karışan amel de; âhirette hiçbir fayda vermez, hatta ve hatta sahibine zarar verir.
d) Eziyet etmemek. Evet başkalarına yaptığımız iyiliklerin amel-i salih olabilmesi için, eziyetten yani incitmekten uzak olması gerekir. Âyet-i kerimelerde buyuruldu ki: “Ey iman edenler! Yardım ettiğiniz kimselere minnet etmek ve incitmek sûretiyle o sadakalarınızı boşa çıkarmayın!” (Bakara 264)
“Bir tatlı söz, bir kusur bağışlama; peşinden incitme gelen maddî yardımdan (sadakadan) çok daha iyidir.” (Bekara 263)
e) İhsan. Evet gerçek amel-i sâlih, ihsan üzere yapılandır.İhsân, sözlükte; güzellik ve güzel olmak manasına gelen “hüsn” kökünden bir masdar olup; iyilik etmek ve yaptığı işi güzel yapmak, anlamında kullanılır. İhsân sâhibine “muhsin,” denir. Çoğulu ise “muhsinîn”dir. Dinde ise ihsân, Allahü Teâlâya; iyi ve güzel kulluk etmek, manasında kullanılan önemli bir terimdir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “İhsan, Allah’a; O’nu görüyormuş gibi ibadet etmendir. Zira sen O’nu görmesen de O, seni görmektedir.” (Buhari 1)
Bunun için; ibadeti kuru bir şekil ve beden hareketleri olarak değil; bizi de kâinatı da yaratan ve yaşatan Allahü Teâlânın yüce huzurunda bulunduğunu bilerek, düşünerek ve yaşayarak yapmak gerekir. İbadet esnasında, Allahü Teâlâ ile bu manevî irtibatı kurabilen ve bu hali ibadet süresince devam ettirebilenlere ne mutlu!.
. .
|
| Bugün 702 ziyaretçi (1598 klik) kişi burdaydı! |
|
 |
|
|
