ehlisunnnetde - H KARAMAN 20-21

ABDULHAMİD HAN

ABDÜLHAMİD HAN Osmanlı padişahlarının 34'üncüsü olan Sultan II. Abdülhamid Han aklı, zekası ve ilmi fevkalade üstün olan bir zattı. Batılıların ve iç düşmanların asırlar boyunca devleti yok etmek için hazırladığı yıkıcı, sinsi planlarını sezip, önlerine aşılmaz bir set olarak dikildi. Hazırlayanları ve maşa olarak kullandıkları yerli işbirlikçilerini, sahte kahramanları işbaşından uzaklaştırdı. İşte bu büyük zatın 10 şubat, 96. yıldönümü idi. Yıldönümü vesilesi ile Yıldız Üniversitesi ve İstanbul Medeniyet Üniversitesi işbirliği ile iki açık oturumdan oluşan etkinlik düzenlendi. İlk panel Abdülhamid'in sağlık politikasıyla ilgiliydi. Oturum başkanlığını yaptığım bu panelde konuşmacılar özet olarak şunları anlattılar: Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Abdülhamid'in çok iyi niyetli, sağlam karakterli ve vefalı bir insan olduğunu söyledi. Kendisinden çok devleti düşünürdü. 33 sene zalimlik yapmadan devleti ustalıkla idare etmişti. Ona atılan iftiralardan biri de pinti olduğuna dairdi. Bu çok çirkin bir suçlama olduğunu ifade etti. Aristokrat havada, halktan uzak yaşamamıştı. Atatürk'ün Abdülhamid'i küçümseyici veya kötüleyici bir sözünün olmadığını da ekledi. Prof. Dr. Nil Sarı ise Abdülhamid'in sağlık alanındaki eserlerinden söz etti ve bazılarının fotoğraflarını gösterdi. Abdülhamid 90 adet gureba hastanesi, 19 adet belediye hastanesi, 89 adet askeri hastane ayrıca eğitim hastaneleri, kadın hastaneleri, akıl hastaneleri açmıştı. Bu hastaneler ülkemizden Lübnan'a, Yemen'den İsrail'e, Makedonya'dan Suriye'ye, Yunanistan'dan Libya'ya, Suudi Arabistan'dan Irak'a pek çok yerleşim bölgesine yayılmıştı. Ayrıca eczaneler, hapishane, sağlık merkezleri, fakirler, acizler ve hacılar için misafirhane de pek çoktur. Müthiş bir sağlık hizmetidir bu. Maalesef tahttan düştükten sonra bu eserlerin isimleri değiştirilmiş, bazıları yıkılmış ve bir kısmı da başka alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Kısacası bu büyük insan unutturulmak istenmiştir. Kasımpaşa, Haydarpaşa, Gülhane ve Mektebi Tıbbiye-i Şahane adlı eğitim ve üniversite hastanelerini açan da Abdülhamid olmuştur. Doç. Dr. Adem Ölmez ise Abdülhamid Han'ın özellikle eğitim, sağlık, ulaşım ve asayişe önem verdiğini anlattı. Zamanında yeni bulunan aşıları ülkeye getirmiş, aşı ve kuduz hastalığı üzerine merkezler kurmuş, Bimarhaneleri yani akıl hastanelerini ıslah etmiştir. Akıl hastalarına zincir kullanımını yasaklayarak bugün bile saldırgan hastalarda kullanılan gömleği yerine koymuştur. Dr. Şerif Esendemir konuşmasına Necip Fazıl'ın, "Abdülhamid'i anlamak her şeyi anlamak olacaktır." sözleriyle başladı. Abdülhamid'in tren yolları, bakteriyolojihane, cami ve mektepler yaptırdığını, çağına uygun yaşlılık politikası izlediğini, habitat yani biyosferi merkezi alan ekolojik politikaya önem verdiğini anlattı. Bunları dinlerken aklıma hep başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan çağrışım yaptı. O da ülkeye duble yollar, hızlı trenler, Marmaray, üçüncü boğaz köprüsü, çok sayıda havaalanı gibi sayılamayacak eserler hediye etti. Sağlık alanında yeni hastaneleri hizmete açtı. Sağlık hizmetlerini halka yaydı. Eğitim alanını pek çok üniversite, sayısız derslik ve binlerce yeni öğretmenle destekledi güçlendirdi. Kısacası Abdülhamid'in çağdaş bir takipçisiyle karşı karşıyayız. Abdülhamid Han'ı nasıl ki bir takım vicdansız, merhametsiz ve acımasız kişiler, iç ve dış düşmanların oyununa gelerek, maşası olarak bir saray darbesi ile düşürdülerse aynı komplo şu an başbakanımıza karşı düzenlenmektedirler. Bu ülkeye hizmet etmek bazılarının gözüne batmakta ve ellerinden geleni yapmaktadırlar. Rabbim Başbakanımızı korusunu2026

ehlisunnnetde

Allah adın zikredelim evvela Vacib oldur cümle işte her kula”
04:005/01/2020, Pazar
G: 4/01/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru-cevap köşemde ilk yazımı bugün (4 Ocak 2020/9 Cemaziyelevvel 1441 Cumartesi) yazıyorum, siz bunu inşallah yarın okuyacaksınız.

Ya Rabbi,

Sevgili Peygamber’in (s.a.) vasıtasıyla bize bildirdiğin dine ve dolayısıyla rızana aykırı bir söz söylemek, bir açıklama yapmaktan bizi koru, hakkı bilip söylemeyi, batılı da bilip batıl olarak açıklamayı ve uzak durmayı nasip eyle!

Köşe yazılarımın sonuncusunda sorulara cevap yazacağımı açıklamış ve bir de e-mail adresi vermiştim. Bir hafta içinde oldukça çok soru, şikâyet, tenkit, dua ve beddua, helâlleşme mesajları aldım.

Şikâyet ve “helal etmem” mesajlarının çoğu F. Gülen’in sebep olduğu mağduriyetten pay almış insanlardan geldi. Hemen tamamı bir fetvadan söz ediyorlar; “senin fetvana dayanarak iktidarın yaptığı zulüm” diye söze başlıyor ve görevden atılma, açığa alınma, hapsedilme, mala mülke el konma gibi tasarrufları uzun uzadıya anlatıyorlardı.

Bazılarına doğrudan yazarak “benim fetvam ne imiş, bana gönderin” dedim, henüz cevap alamadım.

Kendisi ve tabileri, muhalefetlerini açıklamaya başladıkları ve eyleme geçtikleri 17-25 Aralık’tan itibaren Fethullah Gülen’in kişiliği, fikirleri, din anlayışı, yapıp ettikleri konusunda başta Diyanet olmak üzere pek çok hoca ve akademisyen yazılar yazdı, açıklamalar yaptılar. Sayın Cumhurbaşkanımızın ilk açık ve sert konuşmasını yaptığı ortamda ben de vardım, uzun zaman iyi niyetle ve yaptıklarının iyi olanını görerek desteklediği grubun ihaneti sebebiyle o da meşru savunma hakkını kullanmış ve şöyle demişti: “…Bu medeniyet öyle bir medeniyettir ki yalancı peygamberleri, sahte velileri, içi boş, kalbi boş, zihni boş âlim müsveddelerini bünyenin virüsü reddettiği gibi reddetmiş ve tarihin çöplüğüne mahkûm etmiştir. İlmi iktidar vasıtası olarak görenleri bu medeniyet yine mahkûm edecektir…”

Cumhurbaşkanımız başka konuşmalarında grubu üç kısma ayırıyor, ibadet, ticaret ve hıyanet kısımlarından sonuncusuna yükleniyor, onların dine, millete ve memlekete verdikleri zararı dile getiriyordu.

Bana karşı ilk açık hücumları ve linç hareketi de dinlediğim ve itiraz etmediğim o konuşmadan sonra başladı.

Daha önce istihbaratı güçlü bazı zevat bu kişinin ne yapmak ve nereye ulaşmak istediğini keşfetmiş ve yazmışlardı; birçok kimse gibi ben de bunların asılsız olduğu kanaatinde idim; tekelcilik, lider hakkında aşırı övgü ve inanç gibi -maalesef benzeri başka gruplarda da bulunan- kusurlarına rağmen ortada apaçık olan hizmetlere bakarak birçok Müslümanın çocuklarını onların okullarına gönderdiği, kurbanlarını ve yardımlarını onlara verdiği zamanlarda ben de destekledim. Aslında benim Müslüman gruplarla ilgili yaklaşım ve davranışım, kırmızı çizgileri aşmadıkları sürece ümmetin birliği adına onları desteklemek, aralarındaki çekişmeleri ve kavgaları yumuşatmak veya izale etmek ve elimden geldiğince -doğru bildiğim hizmetlerinde- destek vermektir. Gülen grubu, dershanelerin kapatılma kararından itibaren Cumhurbaşkanımıza cephe almaya başladılar. Ben de ilk uyarı yazımı o tarihte yazdım. Şunu diyordum:

“Akl-ı selim ve kalb-i selim sahiplerinin bir dönüp sağlarına ve bir daha dönüp sollarına bakmaları gerekiyor; bu iktidar kadrosunun yerine koyabilecekleri başka bir kadro varsa -ki, bana göre yoktur- bir diyeceğim olamaz, yoksa kimse pire için yorgan yakmamalıdır. Mecellemizin 26. maddesi şöyle der: ‘Zarar-ı âmmı def’içün zarar-ı hâss ihtiyâr olunur’. Gençler de anlasın diye günün diline çevirelim: ‘Kamuya (ve bu arada ümmete) ait zararı önlemek için bir şahıs, bölge veya gruba ait zarar göze alınır, sineye çekilir’. Siyasette olan selim akıl ve kalb sahiplerine de bu kuralı hatırlatıyor ve örnek olarak merhum şehid Muhsin Yazıcıoğlu’nu dua ile anıyorum.” (19.12.2013)

Bu yazı işlerine gelmediği için şehit Muhsin Yazıcıoğlu’na yapılan suikast ile yazı arasında ilişki kurarak kumpas hazırladılar, Allah kumpaslarını bozdu. Merhum Yazıcıoğlu’na 28 Şubatçılar menfaatler teklif ederek istedikleri bazı şeyler söylemesini teklif etmişler, o da kendine yakışanı yaparak reddetmişti. İşte bu, kamu menfaati için ferdin menfaatini feda etmenin güzel bir örneği idi, ben de yazının sonunda bu sebeple onu örnek göstermiş ve rahmetle anmıştım. Bunu bağlamından saptırarak “millet menfaati için onu feda etme” manasına çektiler ve başta ben olmak üzere sevenlerini üzdüler ve kaç kere açıklama yazdığım halde bu yanlış anlama hâlâ devam ediyor, hâlâ “hakkımı helâl etmem” diyenler oluyor.

Muhsin Başkan’ın ölmesinde değil, yaşamasında milli menfaat vardı, ben onun feda edilmesini meşru görebilir miyim ey beyinsizler!

Gelelim FETÖ’cülük yüzünden mağdur olanlara.

Bu konuda benim bir fetvam yoktur, var diyen göstersin. Adam devletin kendisine bahşettiği bunca yardım, imkân ve lütuflara karşı ihanet etmiş ve çok büyük zararlar vererek şahsen kurtulmanın yolunu bulmuş, bu arada ona samimi dindarlar içinden yardımcı olanlar da mağdur edilmişlerdir. Bu, devletle onlar arasındaki bir durumdur. Devlet bunu yaparken kimseden fetva almaz, kendini korumak, bir daha tehlikeye düşmemek için tedbir alır. Bu tedbirde aşırı gitmişse bu da onun sorumluluğuna dâhildir. Ben birkaç kere şunu yazdım: “O üçlü taksimde ibadet kısmına girenlerin mağduriyeti devam etmesin, bir an önce dosyaları incelenip masum olanların hakları iade edilsin”.

Daha ne diyeyim.

Bu ilk yazıda çok yoğun olan şikâyetlere cevap vermiş oldum. Gelecek yazılarda inşallah köşede cevap verilebilecek sorulara geçeceğim.

Boşanmış kadına nafaka yükümlülüğü
04:0012/01/2020, Pazar
G: 11/01/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Oldukça yoğun bir soru kümesinin konusu “boşanmış kadına kocasının sağlayacağı nafaka” ile ilgili oldu.

İslâm, evlenmeyi ve aile kurmayı teşvik etmiş, sebepsiz boşama ve boşanmayı ise hoş karşılamamıştır. Meşru ve makul sebeplerle boşama ve boşanmanın kapısını ise açık bırakmıştır.

Bir çift evli oldukları sürece koca, ailenin geçimini (nafakayı) temin ile yükümlüdür.

Eğer eşini boşarsa iddet içinde nafakasını, ertelenmiş mehrini, gönül alıcı hediyeyi (müt’a) ve tartışmalı da olsa duruma göre boşama tazminatını ödeyecektir.

Şimdi bunlara kısaca bir göz atalım.

NAFAKANIN TARİFİ VE DAYANAĞI
Kadının, içtimai seviyesine göre normal bir hayat sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu ve kocanın da temin ile yükümlü bulunduğu şeylerin tümü nafaka kavramı içinde yer almaktadır.

“Onları (zevcelerinizi) gücünüz ölçüsünde (bulup) oturduğunuz yerde oturtun... Eli geniş olan nafakayı genişliğinden versin. Rızkı dar verilen de Allah’ın kendisine verdiğinden harcasın. Allah bir kimseyi verdiğinden gayrısı ile yükümlü kılmaz, Allah darlıktan sonra bolluk verecektir” (et-Talâk: 6, 7) meâlindeki âyet ile “Kadınlar hakkında Allah’tan korkun, onlar sizin himayenizdedir, kendilerini Allah’a teminat vererek aldınız, vücutlarını Allah’ın sözü ile helâl saydınız, onların üzerinizde -durumlarına göre- yiyecek ve giyecek hakları vardır” meâlindeki hadis, nafakanın hukuki kaynaklarından bir kısmını teşkil etmektedir.

Kocanın karısına temin ile yükümlü bulunduğu nafakanın çerçevesi örf ve âdete, günün şartlarına göre genişleyip daralabilecek mahiyettedir. Klasik fıkıh kitaplarına göre aşağıdaki nesneler nafaka çerçevesine dâhildir:

a) Yiyecek ve içecek
b) Giyecek (Bu ikisinde ölçü, kocanın ekonomik gücü ve sosyal mevkiine bağlıdır.)
c) Mesken
Mülkiyeti kocaya ait, yahut koca tarafından kiralanmış, kocanın ekonomik gücüne ve sosyal seviyesine uygun bir ev nafakaya dâhildir. Bu ev karı ve koca ile çocuklarına aittir. Karısı razı olmadıkça koca bu evde, başka kadından olma ve temyiz çağına girmiş çocukları ile diğer yakınlarını oturtamaz (Osmanlı Aile Kararnamesi, md. 70-72).

d) Tedavi ve ilâçlar
Tıbbî tedavinin yeterince gelişmediği ve öneminin kavranmadığı çağlarda müçtehitler ilâç ve tedaviyi nafakaya dâhil etmemişlerse de sonradan hayatî önemi anlaşılmış ve nafakadan sayılmıştır.

e) Kadının ihtiyacı olmak ve emsali kadınlarda bulunmak şartıyla hizmetçi
Hizmetçi temininin bir şartı da kocanın, bunun masrafını yapabilecek güçte olmasıdır.

Kocanın nafaka borçlusu olmasının şartı, sahih evlilik içinde kocasına karşı yükümlülüklerini yerine getirmesidir. Kadın vazifelerini yapmaya hazır ise fiilen bunlar gerçekleşmese dahi nafaka hakkı devam eder. Mesela kocanın izni ile babasının evinde oturan kadının nafaka hakkı devam eder. Keza peşin mehri ödenmediği yahut kendisine layık bir mesken hazırlanmadığı için kocasının davetine icabet etmeyen kadının nafaka hakkı düşmez.

Piyasa şartları değiştikçe nafakanın miktarı artar (A.K. 92). Meşru bir mazereti olmadan kocasına karşı yükümlülüklerini yerine getirmeyen (itaatsiz, nâşize) kadının nafaka hakkı düşer (A. K. 101).

Boşanan yahut hâkim tarafından evliliğine son verilen (tefrik edilen) kadın, iddetinin sonuna kadar nafakadan istifade eder. İddet sona erince nikâh bağı kalmadığı ve kadın bir başkası ile evlenebilecek hale geldiği için kocayı nafaka ile yükümlü kılmanın ma’kul ve meşru bir sebebi yoktur. Eğer boşanmış kadın ihtiyaç içine düşerse onun ihtiyacını yakından uzağa erkek akrabası sağlayacaktır.

Boşanmış kadın çocuklara bakacaksa “çocukların nafakası cümlesinden olarak” uygun bir mesken kadına da geçimlik sağlanacaktır.

Kocası tarafından boşanan kadının müeccel mehrinin derhal ödenmesi gerekir.

İddet süresince nafaka, mehir ve müt’a (gönül alıcı bir hediye) genellikle tazminat yerine geçmektedir.

Bunların dışında kocanın meşru bir sebep yok iken boşadığı eşine tazminat ödemesinin gerekli olup olmadığı tartışılmaktadır.

Kadim fıkıhta Zahiriyye mezhebi dışında maddi tazminat gerekli görülmemiştir. Zahiriyye mezhebi ise Bakara Suresinin 236. âyetine dayanarak müt’a adıyla bir çeşit tazminatı kadının hakkı olarak görmektedir.

Çağdaş hukuki düzenlemelerde İslâm ülkelerinde, aile hukuku şeriata uygun olarak kanunlaştırılmaktadır. Birçok ülkenin aile kanununda aşağıdaki şartlar oluştuğunda mahkemenin tazminata hükmetmesi uygun görülmüştür. Bu hükmün dayanağı “hakkın kötüye kullanılması ve zararın mümkün olduğu kadar engellenmesi ve telafi edilmesi ilkeleridir”:

1. Meşru bir sebep yok iken koca boşamış olacaktır.

2. Boşama kadının kötü davranışlarının sonucu olmayacaktır.

3. Boşama kadının istemesi ve rızası ile olmayacaktır.

4. Kadın boşama yüzünden maddi ve manevi zarar görecektir.

İhtiyacın zaruret sayılması ve faizli kredi
04:0019/01/2020, Pazar
G: 19/01/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

1987 yılında bugünkü kadar katılım bankası yoktu ve vatandaşın nakit ihtiyacını bu bankalar karşılamıyorlardı. O yıl İslam Araştırmaları Vakfı (İSAV) bu konuda bir ilmi toplantı yapmıştı ve ben de orada bir tebliğ sunmuştum. Benim temel tezim ölüm veya organ kaybı tehlikesi zaruret hali olduğu gibi temin edilemediği takdirde hayatın zorlaştığı (meşakkat getiren) temel ihtiyaçların (havâic-i asliyenin) de zaruret sayılacağı idi. “Laik düzen içinde dinimizi yaşama” mücadelesi veriyoruz; zaruretin ruhsatlarından yararlanarak zorlukları aşarken bu halin tabiileşmesini engellemenin de tedbirlerini almanın gerekli bulunduğunu daima hatırda tutarım ve hatırlatırım. Konuşmam bitince sorulara ve itirazlara cevap vermiştim. Konuşmam ve cevaplarım ictihad değildi, muteber fıkıh kaynaklarına dayanıyordum. Birkaç yazıda bunu güncelleyerek aktaracağım.

İtiraz:

Zarûret ayrı, hâcet ayrıdır. Mesela buzdolabı, çamaşır makinesi hacet-i aslıyyedir, herkes buna muhtaçtır, evsiz yaşamak zordur, ama bunları temin etmek için gasb veya hırsızlığa başvurmak caiz değildir. Ev sahibi olmak için haram olan ribaya girmek caiz değildir. Teşvik kredisi de böyledir, vatandaş buna muhtaçtır, ama zarûri değildir...

Cevap:

Bu itirazın dayandığı temel düşünce, zarûret ile temel ve önemli hacetin (ihtiyacın) aynı şey olmadığı, zarûretin haramı helal kıldığı, halbuki ihtiyacın böyle bir özelliğinin bulunmadığıdır. Örneklere geçmeden önce bu temel düşünceyi delillerle çürütmek gerekecektir. Bunun için de önce “zarûret ile hacetin haramları mübah kılma bakımından aynı rolü oynadıklarını” ortaya koyan kaide ve ifadeleri verecek, sonra bu kaideye dayanılarak zarûret sayılan ve mahzurların mübah olmasını sağlayan hacet (ihtiyaç) örnekleri vereceğiz.

Konuşmamızda Mecelle’nin 32. maddesi ile Suyûtî’nin el-Eşbâh ve’n-nezâir isimli kitabında geçen kaideyi zikretmiştik. Bu iki kaynak, açık ve kesin bir ifade ile “Hacet (ihtiyaç), umûmi olsun, husûsi olsun zarûret sayılır” diyordu. Aynı ifadeyi Zeynuddin İbn Nuceym’in (v. 970/1563) el-Eşbâh ve’n-nezair isimli eserinde de görüyoruz (c. I, s. 126). Kaidede zikredilen “umûmi ihtiyaç”, amme ihtiyacı, genel ihtiyaç; “husûsi ihtiyaç” ise ferdlerin, şahısların ihtiyacıdır. Genel ihtiyacın hem zarûret sayıldığı, hem de özel ihtiyaçtan daha önemli ve güçlü bulunduğu birçok fıkıh âlimi tarafından zikredilmiştir. Bunların başında büyük Şâfiî fakih İzzüddin b. Abdisselam (v. 660/1262) vardır. el-Kavâ’id isimli eserinin “Ivazlı akitlerle ilgili kaidelerin istisnaları” bahsinde şöyle diyor:

“Haram yeryüzüne öyle yayılsa ki, artık helâl bulunamaz hale gelse, ihtiyaç kadar haramı kullanmak, bundan faydalanmak caiz olur. Bu durumda haramdan faydalanmak, zarûret hallerine bağlı değildir; çünkü haramdan faydalanmak zarûrete bağlı kılınırsa giderek Müslümanlar zayıflar, düşmanlar İslâm topraklarını istilâ ederler, insanlar, amme menfaatini ayakta tutan zanâat ve meslekleri yapamaz hale gelirler. Bu durumda haram maldan, ihtiyacın ötesinde -lüks ve refah seviyesinde- istifade edilemez, ihtiyaç kadar istifade edilebilir. Mesela istifade edilen haram malın başkalarına ait olduğu bilinse, fakat sahipleri henüz bilinemez olsa -ileride de bilinmesi mümkün değilse mal zaten ammeye intikal eder- bu maldan istifade etmek caizdir; çünkü amme menfaati, özel zarûret gibidir. Zarûret bir kimseyi, halkın malını gasbetmeye mecbur bıraksa onun için bu caiz olur; hatta açlık, soğuk, sıcak gibi bir sebeple öleceğinden korksa, bu ihtiyaçlarını karşılayacak malı gasbetmesi gerekli hale gelir. Bir kişiyi hayatta bırakmak için bu gerekli olursa, binlerce hayatı kurtarmak için gerekli olmaz mı? İçinde Allah’ın makbul kullarının da bulunması muhtemel olan toplumu ayakta tutmak, bir kişinin zarûretini gidermekten daha önemlidir ve ona tercih edilir. Din, ilân ettikten sonra sahibi bulunamayan kayıp eşyayı, bulanın yemesini caiz görmüş, bunun için zarûreti şart koşmamıştır. İslâm dininin, “menfâatin elde edilmesi, zararın ve kötülüğün ortadan kaldırılması” maksadına yönelik hükümlerini inceleyen kimsede - hakkında özel bir nas, icmâ ve kıyas bulunmasa dahi -mezkûr maslahatların ihmal edilmesi, sözü edilen mefsedetlere de yaklaşılmaması gerektiği konusunda bir inanç ve bilgi hasıl olur. Dini iyi anlamak kişiyi bu sonuca götürecektir. Bu şuna benzer: Fazilet, hikmet ve akıl sahibi bir insan ile uzun zaman beraber yaşayan, her konuda onun neyi tercih ettiğini ve neyi hoş görmediğini anlayan bir kimse, o zatın hakkında ne dediğini bilmediği bir menfâat-mefsedet meselesi ile karşılaştığı zaman -yol ve âdetini bildiği için- bu konudaki tercihini de kestirebilir...” (Kavâ’du’l-ahkâm, Mısır, 1934, c. II, s. 180-181)

Muâsır âlimlerden Prof.Dr. M. Mustafa Şelebi, Ta’lihu’l-ahkâm isimli eserinde ihtiyacın zarûretle bir tutulduğunu şu satırlarıyla ifade ediyor:

“Deliller zarûret olan menfâate (maslahata) olduğu gibi ihtiyaç seviyesinde bulunan menfâate de itibar edildiğini isbat etmektedir. Birini caiz sayıp diğerini saymamanın delili yoktur. Ayrıca sahâbeden beri geçmiş nesillerin, nass karşısında bile işlettikleri menfâat prensibi, zarûret haline gelen menfaatler değildir. Aslında nass karşısında menfâat prensibi ile amel etmek, akıl ve reyi işletip nassı terketmek değildir; tam aksine bir nas ile ameli, birçok nassa dayanarak askıya almaktır... Şu da unutulmamalıdır ki âlimler “ihtiyaçların zarûret sayılması” kaidesini benimsemişler, bu kaide aralarında meşhur hale gelmiş, tartışmasız kabul edilmiştir.” (Kahire, 1947, s. 302). “Sözün özü Ebû Hanife ve arkadaşları mesalih prensibini kullanmışlar, bununla nassları tahsis etmişler, hatta bazen bunları askıya almışlardır; bu menfâatlerin de kimi zarûret derecesindedir, kimi ondan daha aşağıdadır...” (s. 362 vd.). Şelebi burada Hanefî müctehidlere ait birçok örnek zikretmiştir.

İhtiyacın zarûret kabul edildiğini gösteren örneklere geçmeden önce yine muasır âlimlerden Tunuslu M. et-Tahir b. Aşûr’un, özellikle ictimai ihtiyaca (genel zarûret ve ihtiyaca) dikkat çekmek üzere yaptığı bir tasnifi gözönüne almak faydalı olacaktır: İbn Âşûr’a göre fukahâ, zarûretin ferdlere ait ve geçici olan çeşidi üzerinde durmuş, örneklerini de bu çeşitten seçmişlerdir. Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan “...darda kalana (zarûrete düşene) başkasının payına el uzatmamak ve gerekli miktarı aşmamak üzere (haramı yemek ve ondan faydalanmakta) günah yoktur.” (Bakara: 2/173) meâlindeki âyet, geçici ve özel olan zarûretlerle ilgilidir. Bunun yanında biri devamlı, diğeri gelip geçici olmak üzere iki çeşit zarûret daha vardır ki bunlar aynı zamanda genel (umûmi, içtimai) zarûrettir. Umûmi zarûret ve ihtiyacın devamlı olanı, yine devamlı olan istisnai hükümler gerektirdiği için Sünnet kaynağı bu hükümleri getirmiştir; selem, zirai ortakçılık vb. hükümler bu kabildendir. Umumi zarûret ve ihtiyacın gelip geçici olanı da ya ümmetin tamamını, yahut da büyük kitleleri ilgilendirmektedir. Din, ümmetin selâmetini, güçlü olmasını, dirlik ve düzen içinde bulunmasını istemektedir. Dinin bu istek ve maksadı tehlikeye düşer, bu mânâda bir zarûret meydana gelirse ilgili yasaklar kalkar, haramlar helal olur. Şüphe yok ki bu nevi zarûreti ruhsatlarla gidermek, özel zarûreti gidermekten daha önce gelir. (Mekâsıdu’ş-şeri’a, s. 125).

Gelecek Pazar aynı konuya devam edelim.

İhtiyacın zaruret sayılması ve faizli kredi (2)
04:0026/01/2020, Pazar
G: 25/01/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Aşağıda sıralayacağımız örnekler, hem ihtiyacın zarûret kabul edilmesi, hem de ihtiyaç dolayısıyla bir kısım yasakların serbest hale gelmesi konusunda şüpheye yer bırakmayacaktır (Örnekler için bak. Zeynuddin İbn Nuceym, v. 970/1563, el-Eşbah, C. I, s. 272-294).

a) “Bir insan emir, ya da devlet başkanı nezdinde, bir işini tesviye etsin, düzeltsin, yoluna koysun, böylece meşrû olan bir menfâati elde etsin ve bir zarardan kurtulsun diye, bu maksatla, birine rüşvet verse bu caiz midir?”

İbn Nuceym cevap veriyor:

“Alana haramdır, verene caizdir” (İbn Nuceym, Risâle fi’r-Rüşve, Mecmûa içinde, Kahire 1999, s. 197-207).

Bu fetvaya göre ancak rüşvetle iş gören yetkiliye, kişi hakkını kurtarabilmek için rüşvet vermese ve hakkını kaybetse hemen bir haftada veya günde ölmez, bir organ kaybına da uğramaz, ama meşrû bir menfaat elinden gider ve artık ondan istifade edemez. Demek ki, fıkıh bu durumu bir zarûret olarak kabul ediyor ve bundan dolayı başka çare yoksa hak sahibi rüşvet verebilir diyor. “Bu veren için caizdir, ama karşı taraf için haramdır” diyor.

Rüşvet alan ve haram yiyen memurunu engellemek ise devletin vazifesidir.
b) Önemli özel veya kamu ihtiyacını gidermek için faiz vererek kredi temini de böyledir; günahı, başka türlü, mesela karz-ı hasen vermeyen veya ortaklık yoluyla sermaye temin etmeyenlere yüklenir.

Her ikisi de Hanefî Mezhebinde fetva mercii olan İbn Nuceym ve şarih Hamevî’nin, “Önemli ihtiyaç sebebiyle kredi arayan kişi bunu bulamadığı takdirde faiz ödeyerek ödünç para alabilir” şeklinde ifade ettikleri ruhsatı da “ihtiyacın zaruret sayılması” kaidesine bağlamışlardır. Hamevî bu ifadeyi şöyle açıklamaktadır: “İhtiyacı olan şahıs mesela on altın ödünç alır ve alacaklısına, her gün için belli bir meblâğı fazladan ödemeyi taahhüt eder.” Bu ruhsatın dayanağının da halkın ihtiyacı olduğu metin ve şerhin örneklerinden açıkça anlaşılmaktadır.

Bu örnekte faiz “alana haram, verene ihtiyaç sebebiyle caizdir” (İbn Nuceym, el-Eşbâh ve’n-nezair, Beyrut 1985 C. I. S. 293-4) ; (Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed el-Hüseynî el-Hamevî el-Mısrî, ö.1098/1687, aynı yerde).

İbn Nuceym Memlükler devrinin sonlarında (1250-1517), Hamevî ise ondan bir asır kadar sonra vefat etmişlerdir. Her ikisi de Hanefî mezhebinde muteber âlimlerdir. Adını verdiğim kitaplarında kendilerinden önce yaşamış birçok fakihin benzer görüşlerini de naklediyorlar.

c) Tedavi için açılma: Doktor, teşhis ve tedavi için gerekli olduğu kadar avret (açılması haram olan) yerlere dokunur ve bakar.

d) Erkeklere ipek giymek haramdır; deri hastalığı çeken ve pamuklu vb. gömlek giydiği takdirde rahatsız olanların ipek iç gömleği giymeleri caiz görülmüştür (Buhârî, Cihad, 91; Libas, 29.)

b) Yalan söylemek haramdır; fakat arabulmak, mal ve cana yönelen haksız bir zararı önlemek vb. ihtiyaçlar sebebiyle çift anlamlı sözler kullanılmasına veya bu olmuyorsa yalan söylenmesine cevaz verilmiştir.

c) Genel kaide, “alması haram olan bir şeyin vermesi de haram ve yasaktır” şeklindedir (Mecelle, md. 34). Ancak ihtiyaç sebebiyle; yani ihtiyacı başka türlü gidermek mümkün olmadığı yahut güçlük bulunduğu zaman, alınması haram olan bazı şeylerin verilmesi caiz görülmüştür. Yukarıda zikredilen rüşvet buna bir örnektir. Ayrıca gasp haram olduğu halde bir şahıs, bir çocuğun malına zorla el koysa (gasbetse), çocuğun vasisi, bu malın bir kısmını gasbedene bırakmak suretiyle geri kalanını kurtarabilir. Mecelle şârihi bu ruhsatı, “zarûretler yasakları mübah kılar” kaidesine bağlamak suretiyle “ihtiyacın zarûret gibi değerlendirildiğini” açıkça ifade etmiştir (Durar, c. I, s. 91).

d) Evlenmesinin iyileşmesini sağlayacağı umulan akıl hastasının bir eşle evlenmesi caiz ve sahih görülmüştür.

Genel, fakat geçici ihtiyaç ve zarûretlere bağlı ruhsatlar:
Bu çerçevenin yukarıdakinden farkı geçici olmasıdır. Yukarıdaki örnekler toplumun devamlı olan ihtiyaçları (öldürücü zarûret değil, ihtiyaçları) sebebiyle getirilmiş kolaylaştırıcı hükümleri göstermektedir. Burada ise aynı mahiyette olmakla beraber devamlı olmayan, bazı zaman ve yerlerde bulunan ve bulunduğu müddetçe ruhsatlara sebep olan ihtiyaçlar söz konusudur. Bu iki gurup örnekler “ihtiyaç umûmi olsun, husûsi olsun zarûret sayılır” kaidesinin “umûmi, genel ihtiyaçlar” kısmına aittir. Umûmi ihtiyaçların, amme menfaatinin, husûsi ihtiyaç ve menfaatlerden daha önemli, daha hayati olduğunda ittifak edilmiş ve daima amme menfaati, husûsi menfaate tercih edilmiştir. (Mecelle, md. 26).

Bu kısma giren bazı örnekler:

a) Raşid Halifeler devrinde Mescid’in genişletilmesine ihtiyaç hasıl olunca başlayan istimlak uygulaması Mecelle’nin 1216. maddesinde kanunlaşmış ve amme ihtiyacı gerekçesine bağlanmıştır. Kişilerin mülkiyetinde bulunan bir taşınmazı, bedeli verilse dahi zorla (bunu istemedikleri halde) almak caiz olmadığı halde amme ihtiyacı sebebiyle istimlak caiz görülmüştür.

b) Normal hallerde, yani devlet gelirlerinin giderleri karşıladığı durumlarda Müslümanların, zekattan başka bir ödeme yükümlülükleri yoktur. Amme ihtiyacı ve menfâati gerektirdiği halde devletin malvarlığı belli bir harcama için yeterli olmaması halinde, durumu müsait olan Müslümanlardan vergi alınmasının caiz olduğunda ittifak edilmiştir. Bu hüküm, İslâm’ın getirdiği kardeşlik ve sosyal dayanışma esasları yanında “amme menfâatine riayet, mefsedeti defetmenin menfâati korumadan önce gelmesi, çok zararı defetmek için az zararın göze alınması, umûma ait zararı defetmek için husûsi zararın yüklenilmesi” kaidelerine bağlanmıştır (Kardâvi, Fıkhu’z-zekât, s. 1073 vd.)

c) Hicri beşinci asırda Buhâra ve Belh bölgelerinde halk, muhtaç oldukları krediyi temin etmek için bir usul icat etmişlerdi. Buna göre ödünç para almak isteyen bir taşınmazını, parayı alacağı şahsa “bedeli geri ödediğinde taşınmazı da geri almak şartıyle” satıyordu. Alacaklı, borç ödeninceye kadar bu taşınmazdan istifade ediyor, borçlu da aldığı krediden faydalanıyordu. Sonunda bedel iade edilirse mal da geri alınıyordu. Bu asrın fukahâsından itibaren konu tartışıldı, bunu kimi fasid satım, kimileri şartı hükümsüz satım, yahut rehin kabul etmişlerdi. Sonunda Hanefîlerde fetvâya esas olan görüş bu muamelenin farklı ve yeni bir muamele olduğu ve halkın ihtiyacına binaen caiz bulunduğu şeklinde yerleşmiştir. Mecelle de (md. 398-402) bu görüşü kanunlaştırmıştır (Bak. H. Karaman, İslâm’a Göre Banka ve Sigorta, İst. 1981, s. 165-169).

d) Vefaen satım gibi yine amme ihtiyacı sebebiyle caiz görülmüş bir uygulama da Endülüs’te görülmektedir. Diğer bölgelerde olduğu gibi burada da geniş vakıf topraklar vardı. Bu topraklar kiraya verilerek gelir sağlanmak ve bu gelir belli yerlere sarfedilmek üzere vakfedilmişti. Ekilen topraklar bakım ve masraf gerektirdiği için, ağaç dikilen ve bina yapılan yerler de belli bir müddet sonunda kiracının elinden alınacağı için halk bu toprakları kiralamıyor, bundan vakıf ve toplum zarar görüyordu. Bu durumu tesbit eden, İbn Sirac, İbn Manzûr gibi fıkıh âlimleri dokuzuncu hicrî asrın sonlarında, bu toprakların süresiz olarak kiraya verilmesinin caiz olduğuna fetvâ verdiler. Toprağı süresiz kiraya vermek “fasid bir kira akdidir” ve bu akdi yapmak caiz değildir; ancak amme ihtiyaç ve menfâati bu akdi caiz hale getirmiştir. İbn Âşûr’un verdiği bilgiye göre onuncu asırda Mısır’da Nâsıruddin el-Lekâni buna benzer fetvâlar vermiş, yine benzer uygulamalar Fâs ve Tunus’ta son zamanlara kadar benimsenmiştir (el-Mekâsıd, s. 125-126).

(Konuya devam edeceğim).

İhtiyacın zaruret sayılmasına örnekler (3)
04:002/02/2020, Pazar
G: 1/02/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

e) Hz. Ömer devrinde Suriye ve Irak toprakları fethedilince bu topraklara verilmesi gereken statü tartışıldı. Fetih ordusunda bulunanları temsil eden grup, ganimet mahiyetinde olan bu toprakların, ganimet âyetinde emredildiği gibi (Enfal: 41, 69) askerlere dağıtılması (mülk olarak verilmesi) gerektiği tezini savunuyorlardı. Hz. Ömer’in dahil bulunduğu grup ise “toprakların dağıtılmayıp bütün Müslümanlar adına vakfedilip işletilmesini, gelirinden mevcut ve gelecek bütün vatandaşların faydalanmalarını” savunuyorlardı. Hz. Ömer şöyle diyordu: “Bu topraklar dağıtılırsa yetimler, dullar, fakirler ne olacak, sınırları ve bu toprakları kim koruyacak?” Sonunda Hz. Ömer’in görüşü tercih edildi ve böylece “harâcî arazi” adı verilen bir toprak nev’i doğdu. Bu hükmün ve uygulamanın temelinde amme ihtiyacı ve menfaatinin bulunduğu açıkça görülmektedir. (Ebû Yûsüf, Harâc, s. 24 vd.)
Amme menfâati sebebiyle umûmi kaideden (kıyastan) istisna edilen, caiz görülen bir başka örnek yine Hz. Ömer ile ilgilidir. Büyük Halife, bunda devamlı amme menfâati bulunduğunu görerek Irak topraklarını “miktarı belli ve mevcut olmayan bir bedel” karşılığında devamlı (süresiz) olarak kiraya vermiştir. Bu tasarrufta, hem bedel, hem de kira konusunda belirsizlik vardır, bunu bir şahıs özel menfâati için yapsa caiz ve geçerli olmaz, fakat amme menfâati sebebiyle bu akit caiz görülmüştür; çünkü “özel menfâat için caiz olmayan bazı şeyler, amme menfâati için caiz olur.” (İbn Abdisselâm, Kavâid, c. II, s. 177).

f) Osmanlılar devrinde bulunan “mîrî arazi” uygulaması da amme ihtiyacına dayanmakta, fıkha göre caiz olmayan uygulama bu sebeple caiz görülmektedir. Ebussuûd Efendi’nin fetvâlarına dayanan uygulamaya göre bu topraklar aslında harâcîdir, fakat kimseye temlik edilmeyip devlet malı olarak bırakıldığı için “arz-ı mîrî, yahut arz-ı memleket” adını almıştır. Bu topraklar bedellerine yakın bir peşin kira bedeli, bir de raicinden az olmak üzere kullanıldıkça alınacak kira bedeli karşılığında süresiz olarak kiraya verilmiştir; yani “muaccele ve müeccele karşılığında tasarrufu tefviz kılınmıştır”. Ebussuûd Efendi’nin açık ifadesine göre bu kira akdi fasiddir; taraflar -Fıkha, şeriate göre- bu akdi bozma hakkına sahiptirler, ancak kanun gereği bozamazlar. (Kanunname-i mu’tebere, özel yazma nüsha, 4 a-b, 8 a-b; Ali Haydar, Ş. Kanunnâme-i arâzi, s. 36-37).

g) Buradan itibaren sıralayacağımız örnekler, başka kaynaklarda da yer almakla beraber İbn Nüceym’in el-Eşbâh’ından nakledilecektir:

1. Peygamberimiz (sav) Harem bölgesinin ağaçlarının kesilmesini, otlarının yolunmasını yasaklayınca, “Mekke ayrığı ölülerimizi gömerken bize lâzım oluyor” denilmiş, O da bunu yasaktan istisna etmiştir. İmam Ebû Yûsüf bu istisnanın halkın ihtiyacına dayandığını, o zaman bundan başka ota ihtiyaç bulunmadığını, halbuki sonraları halkın hayvanlarını doyurmak için de Harem bölgesinin otuna muhtaç olduklarını, eğer bu yasaklanırsa zahmet çekeceklerini ve sıkıntıya düşeceklerini ileri sürerek istisna sınırını genişletmiştir

2. Düşman, Müslüman esir ve rehineleri siper yaparak İslâm birliklerine doğru ilerlese kendilerine ateş açılır, bu arada Müslümanların da isabet almaları tabiîdir, fakat büyük ve genel zarar, küçük ve nisbeten özel zarar ile defedilecektir.

3. Peygamberimiz’e (sav) teklif edildiği halde fiyatları sınırlamaya, narh koymaya yanaşmamış, alana veya satana haksızlık yapmaktan çekindiğini ifade buyurmuşlardı. Sonraki devirlerde fukahâ bu konuyu tartıştı ve serbest fiyat politikasının, halkın menfaatine aykırı olması halinde devlet başkanının narh koymasının caiz olduğu sonucuna vardılar.

Önceki yazılardan buraya kadar naklettiğimiz ifadeler ve örnekler şu gerçekleri ortaya koymuştur:

a) Aslî, önemli ihtiyaçlar zarûret sayılmış ve ölümcül zarûretler gibi ihtiyaçlar da bazı haramların mübah hale gelmesine sebep olmuştur.

b) Amme ihtiyaçları, kamu yararı ferdin zarûreti gibi kabul edilmiş, hatta daha güçlü ve önemli bir ruhsat sebebi sayılmıştır.

c) Bu ruhsatlar, Osmanlıların son zamanlarında, şeriat hükümlerinin terkedilmeye başlandığı çağda değil, en az bin yıldan beri İslâm dünyasının çeşitli bölgelerinde, muteber fıkıh âlimleri tarafından ortaya konmuş ve benimsenmiştir.

d) Günümüzde Müslüman kesimin iktisaden güçlenmesi ve bu gücü ile İslâmî değerleri ayakta tutması bir ihtiyaç ise, bunda İslâm toplumumuzun menfaati varsa, iktisaden zayıflamak bir dizi zayıflık ve zarara yol açacaksa Müslümanların bir çaresini bulup iktisaden güçlenmeleri farz olur. Eğer bu çare, bir zaman ve zeminde öncelikle dışarıdan ve en ucuz faizli kredi almak olursa bu yola başvurulacak, fakat en kısa zaman içinde faizsiz kredileşme ve sermaye sağlama yolları aranacak ve bulunacaktır; bu yollar bulunup işletilince -ihtiyaç ve zarûret ortadan kalkacak, “faiz, faizdir ve haramdır” hükmü yürürlüğe avdet edecektir.

İtirazda gasb, hırsızlık, ev almak için faizli kredi ve teşvik kredisinin ihtiyaç sebebiyle caiz olamayacağı zikrediliyordu.

İhtiyaç sebebiyle başkasının malını gasbetmek veya çalmak “haramı almak”tır, ödünç almak için faiz vermek ise “haramı vermektir”. Alınması haram olan şeyin verilmesinin de haram olduğu” bir kuraldır, ancak istisnaî olarak ihtiyaç sebebiyle verilmesinin caiz olduğunu “rüşvet, gasbedilen malın çoğunu kurtarmak için azını vermek” gibi örneklerde gördük. Ayrıca kişi zarûrete düşer mesela aç ve çıplak kalır da Müslümanlar onun temel ihtiyacını karşılamazlarsa ihtiyacın asgarisini, zorla veya sahibi görmeden alma yollarıyla sağlamasının caiz görüldüğünü bilmeyen yoktur. İçtimâi ihtiyacın, ferdi zarûret gibi değerlendirildiğini de yukarda zikretmiştik. Hz. Ömer halife iken Hâtıb b. Ebi-Belte’a’nın köleleri birinin devesini çalmış, kesip yemişlerdi, yakalandılar, suçları sabit olduğundan halife, cezalarının infaz edilmesi için emir verdi, sonra bu kararından vazgeçerek Hâtıb’a “Bunları hırsızlığa mecbur edecek kadar aç bırakıp çalıştırdığın kanâatinde olmasaydım cezalarını infaz ettirecektim, şimdi ise seni müessir bir şekilde cezalandıracağım” dedi, devenin sahibine bedelini sordu ve Hâtıb’a bu bedeli iki katı ile ödetti (el-Bâci, el-Münteka, c. VI, s. 64 vd.)

Hz. Ömer’in, yine bir kıtlık yılında hırsızlık cezasını genel olarak uygulamadığı bilinmektedir.

Prof. Şelebî yukarıdaki uygulamayı açıklarken şu satırlara yer vermiştir:

“Hz. Ömer’in anlayışına göre ceza, ihtiyaç içine düşmediği halde hırsızlık yapan kişiye uygulanır, bunlar ise aç kalmış ve bu sebeple çalmışlardı. (Ta’lilu’l-ahkâm, s. 62-63)

Fertlere ait ihtiyaç, zarûret sınırına dayanmadıkça gasb ve hırsızlığa cevaz verilmemiştir; çünkü bu takdirde kamu düzeni bozulacak, anarşi çıkacak ve az zarar, daha büyük zararla giderilmiş olacaktır; halbuki İslâm’da kaide, “çok zararı, az zarar ile gidermektir.” (Mecelle, md. 27).

İhtiyacın zaruret sayılması (son)
04:009/02/2020, Pazar
G: 8/02/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

İkinci itiraz şöyle idi:

Evi olmayan bir kimsenin başka çaresi yoksa kredili olarak ev almasını belki ihtiyaca dayandırmak mümkün; benzeri kredileri de buna dayandırmak mümkün; yatırım kredisi dediğimiz uzun vadeli kredileri buna dayandırmak mümkün mü acaba? Bu hususta zarûret olmadığı gibi hacet olduğu da söylenemez. Bu kapıyı dikkatli kullanmak gerekir. Mesela evlenemeyen insanların ihtiyaçlarını göz önüne alarak zina yasağını delecek miyiz?... Bir yandan faiz yasak diyeceğiz, diğer yandan kuvvetlenelim, İslâm’a yardım edelim diye faizi kabul edeceğiz. Bu çözüm tutarlı değildir. Eğer böyle düşünülüyorsa afyon ticareti gibi daha kârlı yollar bulunabilir...

Şu cevabı vermiştim:

Bir ülkenin iç ve dış ticarete, büyük ve küçük çapta yatırımlara, kalkınmaya ihtiyacı olduğu tartışılamaz; bunlara zarûret derecesinde ihtiyaç vardır.

Büyük yatırımlar büyük sermaye ister, bu sermayeleri sağlamanın şüphesiz çeşitli yolları vardır. İslâm prensip olarak ortaklık esasına dayalı sermaye temini ve kooperatifleşme gibi faizsiz yolları teklif etmektedir. Ancak bu yolla gerekli sermaye temin edilemediği zaman ve zeminlerde ne yapılacaktır? Temin edinceye kadar bekleyelim denemez; çünkü ihtiyaç ve zarûret beklemez; bu sebepledir ki İslâm’da ara çözüm adını verdiğimiz ruhsatlar vardır. İşte bu ruhsatlardan biri de ferdî ve genel ihtiyaçları gidermek için -başka yol bulunamadığı müddetçe- özellikle dışarıdan ve en ucuz faizli kredi almaktır. “Müslümanların iktisaden güçlenmeleri ve bu güçleri hem ayakta durmaları ve bağımsızlıklarını koumaları hem de İslâmî faaliyetleri finanse etmeleri bir ihtiyaç mıdır?” sorusuna bizim verdiğimiz cevap “evet ihtiyaçtır, hatta zarûrettir” şeklindedir.

“Bu kapıyı dikkatli kullanmak gerekir...” Elbette, bu kapı hacet ve zarûret kapısıdır, bu kapıyı açanlar “zarûretler kendi miktarları ile takdir olunur; yani ihtiyaç ve zarûret ne kadar ruhsatı gerektiriyorsa o kadarı helâl olur, onun ötesine bir adım dahi atılamaz.” (Mecelle, md. 22) demek suretiyle gerekli ihtiyatı kaideleştirmişlerdir. Biz de bunu “diken üzerinde oturmak” şeklinde ifade ettik ve “müslümanlar bu uygulama içinde rahatlayıp uyumamalı, safâ sürmemeli bir an önce bu ara çözümden ana çözüme geçmenin yollarını aramalıdırlar, aksi halde mesul olurlar” dedik. Şunu da unutmamak gerekir ki “faiz yasaktır, haramdır” hükmü ana çözüm hükmüdür. İhtiyaç ve zarûret sebebiyle faiz verip ödünç almak ise haram değil, mübahtır, caizdir; tıpkı ihtiyaç sebebiyle haram yerlerini açıp doktora göstermek, zarûret sebebiyle haram nesneleri yemek vb. gibi. Şu halde faiz vermeye, normal düzende “haram”, ihtiyaç ve zarûret halinde -ara çözüm olarak- “mubah, caiz” demekte bir tutarsızlık yoktur.

Zina ve ayfon ticareti örneklerine gelince: İslâm’da büyük zararın küçük zarar ile, ammeye ait zararın özel zarar ile, büyük şerrin küçük şer ile giderilmesinin esas olduğunu biliyoruz. Buna göre iki zarar birbirine eşit ise biri diğeri ile giderilemez. (Mecelle, md. 25). Küçük zararın daha büyüğü ile giderilmesi de düşünülemez. Evlenemediği için cinsî ilişki ihtiyacı duyan insanın bu ihtiyacı Allah vergisidir, meşrûdur, insanlığın bekâsına sebep kılınmıştır. Ancak bu ihtiyacın giderilmemesinden doğacak zarar, zinadan büyük, zinadan mahzurlu değildir; zarar zinanın kendisidir. Zinaya ruhsat verilirse zarar, eşit veya daha büyük zarar ile giderilmiş olur; bu da caiz değildir. Bu sebeple mezkûr ihtiyacı normal, tabiî ve önemli bulan İslâm prensip olarak meşrû tatmin yolunu kolaylaştırmış, bu mümkün olmadığı takdirde ise zararı daha az olan telafi yolları ve ruhsatlar göstermiştir. Cinsî ihtiyacın normal tatmin yolu evliliktir. İslâm kadar evliliği kolaylaştıran, başarılı olmayan evliliklere son verme yollarını açan bir sistem gösterilemez. Normal olmayan şartlar sebebiyle evlenme imkânı bulamayan insanlara bir yandan oruç gibi nefsi terbiye eden, iradeyi güçlendiren yollar gösterilmiş, bir yandan da toplum ilişkilerinde, insanların cinsî duygularını tahrik eden davranışlar asgariye indirilmiştir. (İbn Âbidin, Reddu’l-Muhtâr, c. II, s. 109; H. Karaman, Helaller-Haramlar, s. 109).

Afyon, alkollü içkiler ve çeşitli uyuşturucular insanların akıl ve ruh sağlığını, hayatlarını tehlikeye düşürmekte, yok etmektedir. İslâm’ın bütün hükümleri, altı değeri korumaya yöneliktir: Hayat, akıl, mal, din, nesil ve namus. Bunların korunması bakımından genel olarak müslüman ile gayr-i müslim eşit haklara sahiptir. Hukuk kaidelerine göre gayr-i müslimlerin de bu değerlerine tecavüz edilemez, aksine korunur. Uyuşturucu ticareti insanlığın, hayat ve akıllarını tehdit eden bir cinayet, bir insanlık suçudur, sebep ne olursa olsun İslâm’ın bunları caiz görmesi düşünülemez; vasıta gayeyi aşamaz, maksadı yıkamaz. Mecbur olan birisinin faiz vermesi, ölmek isteyen kimseye birinin zehir vermesi ile bir tutulamaz ve bu iki davranış birbirine kıyas edilemez.

Sonuç

Güncelleyerek aktardığım konuşmamı yaptığım tarihten bugüne ihtiyacı faize bulaşmadan karşılama yolları biraz daha çoğaldı. Bu yol ve imkanların başında katılım bankaları geliyor, lakin bazı kimseler bunları da beğenmiyor, yaptıklarının “faizli işlem” olduğunu iddia ediyorlar. Bu konuda birçok yazı yazdım, bundan sonra da inşaallah yazacağım. Katılım bankaları şer’i danışma kurul ve komitelerine danışmadan iş yapamazlar. Bu danışma kurullarındaki zevat da ilim ve ahlak cihetlerinden muteber kişilerdir. “Teverruk, müşteriye vekalet vererek alım satım (murabaha), yatırım vekaleti, leasing, kredi (vekalet) kartı uygulamaları ile ilgili şüpheler var” deniyor; bunların meşru olduklarını da ileride açıklayacağım. Bir de haline uygun oturacak kadar bir evi olmayan kimsenin bu ihtiyacını kirada oturarak karşılamasının yeterli olup olmadığı tartışılıyor. İnşaallah bir yazı da bunun için yazacağım.

Güncel problemlerin çözümünde ihtiyaç ve zaruretin bir şekilde devrede olduğunu hatırlatarak şimdilik bu yazı serisini noktalıyorum.

Kredi kartı ile alım-satım
04:0016/02/2020, Pazar
G: 16/02/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Eskilerin umûmî belvâ adını verdikleri uygulama yoğunluğu ölçüsünde bugün kredi kartı ile alım satım yapılıyor. Yanında para taşımadan alım satımı gerçekleştirme kolaylığı sağlayan bu usulü faizle çalışan bankalar adına “kredi kartı” dedikleri bir araçla bu işi yürütüyorlar. Bu bankalar faizle borç verdikleri için kart hamilinin yaptığı alımların bedelini alıcı (kart hamili) adına firmaya ödüyor, sonra üzerine faiz ekleyerek ondan taksitler halinde tahsil ediyor.

Peki, katılım bankalarının da alım satımda kullanılan kartları var, bunlar da aynı şeyi mi yapıyorlar.

Kısa cevabım: “Hayır, aynı şeyi yapmıyorlar, adına “murabaha” dediğimiz alım satımı yapıyorlar. Yani kart hamili bu kart ile bankanın hem vekili hem de müşterisi oluyor. Vekil sıfatıyla malı banka için satın alıyor, sonra bankanın, alınan mal kullanılmadan anında gönderdiği sms’se verdiği cevaba veya sükutuna göre ikinci bir akitle malı bankadan peşin veya vadeli satın alıyor. Eğer mesela lokantada yemek yiyip sonra ödeme yapmak gibi önce mal tüketilmiş ise bu gibi durumlara (banka adına yeme ve içme mümkün olmadığı için) murabaha yapılamayacağından kart ile ödeme de yapılamıyor.

İşte bu sebeple katılım bankalarının verdiği kartların adı mevzuat gereği “kredi kartı” olsa da, mahiyeti ve işlevi bakımından ”vekalet kartı”dır ve böyle isimlendirilmelidir.

Şimdi bir okuyucumun sorusu üzerine uygulayıcı banka ile yaptığım yazışmayı aktararak konuyu daha anlaşılır kılmaya çalışayım.

“Sayın Hocam,

İşyerimde 2 katılım bankasına ait pos cihazı bulunmaktadır. K. kartıyla taksitsiz tek çekim satış yapıyorum banka parayı bana 30 gün sonra veriyor. K. kartıyla taksitli satış yaptığımda katılım bankası belirli bir oran kesinti yapıp paranın tamamını hesabına 1 gün sonra yatırıyor. Müşterim de bankaya taksitli şekilde ödemesini yapıyor.

Örneğin ürünü 120 tl’ye k. kartıyla 12 taksitle satıyorum katılım bankası ertesi gün 100 tl hesabıma parayı yatırıyor. Müşterim de ayda 10 tl olarak bankaya 12 ayda toplamı 120 tl olarak kredi kartının ödemesini yapıyor.

Bankanın bu taksitli satışta parayı bana ertesi gün vermek için aldığı 20 tl’lik kesinti faiz oluyor mu?”

Soru sahibine şu kısa cevabı yazdım ve araştırıp daha detaylı cevap yazacağımı vadettim:

“Örnekteki uygulama yanlış. Bunu kim nasıl yapıyor. Malın yüz liraya bankaya satılması ve bankanın firmaya bu parayı ödemesi, müşteriye de taksitle mesela 120 liraya satması gerekiyor.”

Uygulamadaki arkadaşlara konuyu iletip açıklama istedim. Aldığım cevap şudur:

“1- Bir kart hamilinin alım satımının katılım bankası tarafından taksitli olabilmesinin şartı hem kartın hem POS’un katılım bankasına ait olmasıdır. Bu durumda kart hamili bankanın vekilidir. POS cihazı takılan işyeri ile de katılım bankası tahsilat anlaşması yapmış durumdadır.

2- Katılım bankası kart hamili, kart ile yaptığı alışverişlerin tamamını katılım bankasına vekaleten (kredi kartı başvurusunda imzalanan sözleşmede vekalet maddesi ve malın bankanın adına alındığına dair madde var) alıp, katılım bankasından satın almaktadır. İşlemin peşin mi vadeli mi olacağı konusunda katılım bankasının POS üzerinden ya da SMS ile yaptığı icaba verdiği cevap esastır.

3- Katılım bankasının vekili olan kart hamili, POS cihazı bağlı işyerinden alım yaptığında işyerine karşı banka borçlu olur. Banka aynı zamanda POS cihazının da sahibi olduğundan işyerinin tahsilat işini de takip etmekte yani ona hizmet sunmaktadır.

4- İşyeri POS üzerinden soruda olduğu gibi 12 taksitle 120 TL’ye mal sattığında iki durum ortaya çıkar:

A- İşyeri ile katılım bankası POS anlaşması yaparken katılım bankası kartlarıyla yapılacak taksitli alımlarda katılım bankası asıl borçlu olacağından ödemeyi peşin yapmak üzere anlaşır. Müşteriye POS üzerinden taksitli satışı katılım bankası yapar. Çünkü POS işyerinin değil bankanın makinesidir. Hâsılı mal bankaya 100 TL peşin bedelle satılmış; POS üzerinden kart hamiline banka tarafından 12 taksitle 120 TL’ye satılmış olur.

B- İşyeri POS üzerinden kart hamiline 12 taksitle 120 TL’ye satış yaptığında asıl borçlu yine banka olur. Banka da kart hamiline 12 taksitle 120 TL’ye satış yapmıştır. Banka borcunu bir gün sonra ödeyerek “erken ödeme indirimi” alır. Yani 12 taksitli 120 TL borcunu peşin ödeyerek 100 TL’ye indirir. Erken ödeme iskontosu ile ilgili daha önce Danışma Komitesinin onayı vardı.”

Şunu da sordum:

“Kartla mal alan müşteri sms’e cevap vermezse peşin aldığını kabul ediyoruz. Peki bunu bankaya değil de kendine mi almış oluyor. Bunun parasını banka ödüyorsa ödünç mü vermiş oluyor yoksa müşterinin hesabından mı ödüyor ve bankanın bundan faydası ne oluyor?”

Şu cevabı verdiler:

Kart hamilinin alım satıma (murabahaya) uygun bütün alımları banka üzerinden bankaya vekaleten alımla ve bankadan satın alma şeklinde gerçekleşmektedir. Kartla yapılan bütün alımlarda işyerlerine (aslında işyerlerinin tahsilatçısı POS bankalarına) borçlu olan taraf katılım bankasıdır. Katılım bankası kendi adına vekaleten alınmış malların bedelini işlem gününü takip eden iki günde karşı tarafa öder. Müşteri ise eğer taksitlendirmeyi istememişse son ödeme gününde hiçbir fark olmaksızın borcunu katılım bankasına öder.

Yine sordum:

Kart ile peşin alım satımda bankanın faydası nedir?

Şu cevabı verdiler:

“Kredi kartı sisteminde komisyonlar vardır. Her bir kartla alım işleminde bankalar POS cihazı üzerinden işyerlerinden komisyon keserler. Bu komisyonun önemli bir bölümü kart bankasına ödenir. Çünkü kart bankası kart hamilini işyerine yönlendirmiş, sisteme dahil etmiş, kartın kolaylıklarından istifade ettirmiş ve üzerinde para taşımadan alım yapabilme imkanı sunmuştur. Hâsılı işlemler peşin de olsa aslında arka tarafta komisyon geliri oluşmaktadır.”

Vekalet kartı ile alım satım yeni bir uygulamadır. Maksat faizli kredi vermek değil, sür’atli bir şekilde yürütülen murabahadır; yani malı vekil aracılığı ile bir şahıstan satın alıp ikinci bir akitle vekile satmaktır. Bu şekilde uygulanan murabahanın da caiz olduğuna yetkili heyetlerce fetva verilmiştir.

Katılım bankalarının malı, vekil-müşteri eliyle alıp ona satmasına yapılan itiraza da gelecek yazıda cevap verelim.

Vekâlet yoluyla murâbaha (peşin alıp vadeli satmak)
04:0023/02/2020, Pazar
G: 23/02/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Önceki yazımızda “Katılım bankalarının malı, vekil-müşteri peşin alıp ona vadeli satmasına yapılan itiraza da gelecek yazıda cevap verelim” demiştik.

Mecelle’de “bir kimse işini başkasına ısmarlamak, o işinde onu, kendi yerine koymaktır” şeklinde tarif edilen vekâlet 1449-1530. maddeler arasında düzenlenmiştir.

İslam hukukunda vekâlet yoluyla hukuki işleme verilen yer birçok seküler hukukta olandan daha geniştir.

“Fuzulî vekil”, kendisine vekâlet verilmediği halde vekil niyetiyle bir hukuki işlem yapar, sonra bunu, işlemin asıl tarafına tebliğ eder, eğer asıl taraf (asîl) kabul ederse işlem onun adına geçerli hale gelir.

Evlenme ve boşanma işlemleri için birine vekâlet verip işlemleri böyle yürütüp sonuçlandırmak mümkündür.

Hem evlenme hem de mesela satım akdinde akdin iki tarafını bir şahsın (bir tarafın vekili, diğerinin asîli olarak) temsil etmesini de caiz gören müçtehitler vardır.

Katılım bankaları, caiz olduğu halde, kötüye kullanılmasın diye -bazı zorunlu durumlar dışında- müşteriye genel vekâlet vermiyor; yani “sen istediğin şeyi bana vekâleten yapabilirsin” demiyor, vekâleten yapılacak işlemi belirliyor ve ona ait olmak üzere vekâlet veriyor.

Yine caiz olduğu halde, yine kötüye kullanılmasın diye genellikle “müşteri akdin iki tarafını temsil ederek alım satım yapamıyor”; yani malı vekâleten banka adına aldıktan sonra “kendisi asıl taraf, banka için de vekil olarak” malı kendine satın alamıyor. Malı satın aldıktan sonra bir şekilde banka ile temas kurarak “bir tarafta alıcı olarak müşteri, diğer tarafta satıcı olarak banka icap ve kabul” ile işlem yapıyorlar.

Peki, bu işlem nasıl uygulanıyor?

Bir malı bankadan satın almak isteyen kişi (müşteri) bankaya başvurarak evsafı belli bir malı bankadan satın almak istediğini bildiriyor (yazılı talep formu ile). Banka o malı, müşterinin istediği firmadan banka adına vekâleten satın alması için ona vekâlet veriyor ve bunu bir yazı ile firmaya bildiriyor (sipariş formu). Vekil- müşteri gidip malı firmadan banka adına satın alıyor, banka bedelini müşteri eliyle veya doğrudan satıcıya ödüyor, müşteri malı banka adına satın aldıktan sonra bir şekilde banka ile temas kurarak ondan kendine satın alıyor. Genellikle banka malı peşin alıyor ve vadeli olarak satıyor. Malın banka adına firmadan teslim alınması ve bankadan da müşterinin teslim alması mevcut şartlarda en sağlam ve en kolay yoldan yapılıyor.

Şimdi bu işlemi banka ile değil de bir tacir ile müşterisi arasında tasvir edelim:

Televizyon satan bir tacire bir müşteri gelse, markası ve diğer özellikleri belli bir televizyonu vadeli olarak satın almak istediğini söylese, tacirin elinde bu tv. mevcut olmadığı için umumi bayie hitaben bir yazı yazıp bu yazıyı ve bedelini müşterinin eline verse veya yazıyı verip bedelini bayiin hesabına göndereceğini bildirse veya gönderse, müşteriye “git, bana vekâleten o televizyonu satın ve teslim al, sonra bana mesela telefonla dön, aldığını bildir, ben de önceden anlaştığımız şekilde sana sattığımı bildireyim” dese İslam hukukuna göre bu işlemde herhangi bir sakatlık yoktur. İki akit gerçekleşmiştir; birincisinde tacirin aynı zamanda vekili olan müşteri televizyonu tacir adına vekâleten bayiden satın almıştır, ikinci akitte de tacirden kendisi vadeli olarak satın almıştır.

Buna itiraz edip “Banka, sonradan malı satın alacak şahsa değil bir üçüncü şahsa vekâlet vermelidir” demek, yapılan işlem meşru olduğu halde işi zora sokmaktır. Katılım bankaları bir günde yüzlerce murabaha adı verilen bu işlemi yapıyor. Her işlem için bir üçüncü şahsı vekil olarak aramak gereksiz bir şekilciliktir. Ayrıca bu hüküm, vekâlet bürolarının kurulması ve işin kitabına uydurulması için arkadan dolanma sonuçlarını doğurur.

Katılım bankaları faizli kredi veremezler. Bu sebeple müşterinin bankaya gelmeden ve vekâleten banka adına satın almadan kendine aldığı bir malın bedelini ödeyip müşteriyi ödenen meblağdan daha fazlası ile borçlandıramazlar. Eğer bazı elemanların böyle meşru olmayan işlemlere tevessül ettikleri hakkında şüphe veya şikâyetler varsa bunu engellemenin yolu sıkı denetimdir. Denetim ve Allah saygısı olmazsa üçüncü şahsı vekil kılarak da fiktif işlemeler yapılabilir.

Allah Teâlâ’nın müdahalesi
03:301/03/2020, Pazar
G: 29/02/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Yıllandıkça değeri artan dostluk ilişkileri içinde talebe-hoca arasındakiler de vardır. Hasta ve yorgun olduğum için yazılarımı haftada bir güne indireceğimi bildirdiğim ve helâllik dilediğim yazım üzerine eski bir öğrencimin güzel duygularını yansıttığı ve bir de önemli soru sorduğu mesajı şöyle idi:

“Değerli Hocam,

“Önce muhabbetle ellerinizden öper; Rabbimizden; sağlık ve âfiyetler dilerim. Çok eski (yetmişli yıllarda çıkan Nesil Dergisinden itibaren) okuyucunuzum. Hocam, sizin bizde ödenmesi mümkün olmayan haklarınız var, bizim ne hakkımız olacak ki? Varsa bütün haklarımız helâl olsun. Bizim size NESİL değişiminden borçlarımız var. Öğrencilik yıllarımızın şartlarından abone bedellerini ödemediğimiz halde; abonemizi kesmediniz, devam ettirdiniz. Buradan tahakkuk eden haklarınızdan dolayı bize hakkınızı helâl eder misiniz sevgili hocam.

“Ayrıca size naçizane bir sorum olacaktır. Allah Teâlâ, zaman zaman mucizeleri ile tarihe müdahale ederek tarihin akışını değiştirmektedir. Örneğin; Hz İbrahim’i ateşe yaktırmayarak; Hz Musa’ya Kızıl Denizi yardırarak Firavun’a teslim etmeyerek; Hz. Peygamber’i öldürmeye gelenlere, bu fırsatı vermeyerek; tarihin seyrini (akışını) değiştiriyor. Eğer Hz. İbrahim’i ateşten kurtarmasa idi, bugün; Hz. İbrahim’in sulbünden gelen kavim toplumlar olmayacaktı, dolayısı ile dünya bu günkünden farklı, tarih de bugün bildiğimiz tarihten farklı olacaktı.

“Hocam şimdi size sorum şu:

“Allah tarihe müdahale ederken (tarihin yönünü değiştirirken) bu müdahaleyi yalnız peygamberleri ve onlara verdiği mucizeler vasıtası ile mi yapıyor; bu iki sebebin dışında başka sebepler de (peygamber olmayan insanlar, başka yaratıklar, kevnî başka kanunlar vs gibi) kullanıyor mu?

“Tarihe müdahale eden Rabbülâlemin, insan hayatına ve tercihlerine de müdahale eder mi?

“Cevaplarsanız sevinirim, Allah’a emanet olunuz muhterem hocam”.

Cevap:
Bütün haklarım helâl olsun. Allah Teâlâ’nın yaratılmışlara her an ve çeşitli şekillerde müdahale ettiğine dair sayılmayacak kadar âyet ve hadis vardır. Allah Teâlâ’nın sıfatları hiçbir durumda âtıl olmaz. O, ezelden ebede daima bilir, işitir, görür, diler, yaratır… Onun yaratma sıfatının mahlûkat ile ilişkisi kesildiği an her şey yok olur.

Sizin sorduğunuz müdahale çeşidini iki sûreden birkaç âyetin meali ve kısa açıklamalarıyla cevaplamaya çalışacağım:

“Kim doğru yolu seçerse kendi iyiliği için seçmiştir, kim de saparsa kendi zararına sapmış olur. Hiç kimse başkasının günah yükünü üstüne almaz. Biz, bir resûl göndermedikçe azap da etmeyiz” (İsra:17/15).
Âyetin son cümlesindeki azap hem dünya hem de ahiretteki azaptır. İmam Mâtürîdî’ye göre Allah Teâlâ peygamber göndermeden de insanlara verdiği akıl, O’nun varlık ve birliğine iman için yeterlidir. Bu bakımdan akıl “resul”dür. Bu temel tevhîd inancı dışında insan aklının yetmeyeceği dînî hükümlerden yükümlü olmak için peygamber gönderilmesi ve onun, dini insanlara tebliğ etmesi şarttır. Peygamberler tebliğ vazifesini yaptıkları halde iman ve itaat etmeyenlere Allah dünyada da bazı cezaları vererek müdahale eder. Bu cezalar Son Peygamber’den önce toptan helâk etme şeklinde de oluyordu, Peygamberimizin ümmeti için ise toptan helâk etmek yoktur.

İşte bu kuralı açıklayan âyetler:
Bir ülkeyi helâk etmek istediğimizde oranın şımarmış yöneticilerine (iyiye yönlendirici) emirler veririz; onlar ise orada günah işlemeye devam ederler, sonuçta o ülke helâke müstahak olur, biz de oranın altını üstüne getiririz.
Nûh’tan sonraki nesillerden nicelerini helâk ettik. Kullarının günahlarını bilip görmede rabbin yeterlidir.
Kim bu geçici dünyayı isterse burada istediğimizkimseye dilediğimiz şeyleri veririz; sonra da onu cehenneme göndeririz; oraya kınanmış ve kovulmuş olarak girer.
Kim de âhireti ister ve bir mümin olarak âhiret için ona yaraşır bir çabayla çalışırsa işte böylelerinin çabaları karşılık görecektir.
Hepsine, bunlara da ötekilere de rabbinin ihsanından kesintisiz veririz. Rabbinin ihsanı sınırlı değildir (İsra: 16-20)
Kişinin önünde ve arkasında Allah’ın emriyle onu kayıt ve koruma altına alan takipçiler vardır. Bir toplum kendisindekini değiştirmedikçe Allah onlarda bulunanı değiştirmez. Allah herhangi bir toplumun başına bir kötülük gelmesini diledi mi, artık onun geri çevrilmesi mümkün değildir. Onların Allah’tan başka yardımcıları da bulunmaz (Ra’d: 11).
Bu âyete göre insanlar iman, ahlâk ve amelce doğru yolda oldukları sürece Allah onlardan in’am ve ihsanını esirgemez (değiştirmez), doğru yoldan saparlarsa Allah da onlara layık olduklarını verir.

Allah Teâlâ sonuçta kulların lehinde olmak üzere imtihan için onların hak etme (değişme) durumuna bakmadan ihsan ve sıkıntılarla da müdahale eder.

Allah Teâlâ kulları yükümlü kılmıştır. Kullar bu yükümlerini yine O’nun verdiği irade ve kudreti serbestçe kullanmak suretiyle yerine getirirler; bu husus “kul kesbeder, Allah yaratır” cümlesiyle ifade edilir. Allah çeşitli sebepler ve hikmetler dairesinde kulun iradesine müdahale ederek ona iyilik yapar, ancak asla kötülük yapmaz ve zulmetmez. Başa gelen kötülük kulun kesbinden, iyilik ise hem kesbinden hem de kesbi söz konusu olmadığı halde ilâhî lütuftan olur.

Bütün bunlar, deizmin İslam inancına aykırı olduğunun da açık ve kesin delilleridir.

Not:
Suriye’de şehid olan askerlerimize Allah Teâlâ kitabında vaad buyurduğu ödülleri ihsan eylesin. Ailelerine de baş sağlığı, sabır ve metanet diliyorum.

Opsiyon propolis ve adalet
04:008/03/2020, Pazar
G: 7/03/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Opsiyon diye bir araç var finansal marketlerde, Türkiye’de çok kullanılan bir araç olmadığından tam olarak bir fetva bulamadım; çünkü caiz veya değil diyenlerin de tam olarak opsiyonun ne olduğunu anlamadığını fark ettim. Belki duymamışsınızdır diye şöyle özetlemek istiyorum:

Opsiyon kontratı bir hisseyi gelecek bir tarihte almak veya satmak için kullanılan sözleşme türüdür. Örneğin: Ben bundan 1 ay sonra x hissesini 1 tl.’den almak için bugünden anlaşıyorum, bunun için bir prim (kapora) veriyorum, cayma hakkım söz konusu. Bu durumda kaporam yanar, burada altını çizmek istediğim nokta sözleşmenin vadesi sonunda fiziki teslimat söz konusu yukarıdaki örnekten yola çıkacak olursak 1 ay sonra ben bu hisseyi 1 tl.’den alabilirim, ya da dilersem bu hakkımı vade dolmadan satabilirim.

Cevap:
Alım satımda iki tarafın aldığı ve sattığının, malın ve bedelinin veresi olması; yani ileride olup teslim tesellüm edilmesi caiz değildir. Eğer alınan ve satılan para ise zaten bunun peşin olması şarttır.

İleriye dönük böyle bir alım satım yapılacaksa bunun (akdin) yapılacağı tarihten önce ancak tek tarafı bağlayan vaadleşme yapılabilir. Tarihi gelince de bu vaadleşmeye göre akit yapılır, teslim ve tesellüm olur.

Diyelim ki böyle bir işlem yapıldı ve bağlı olmayan taraf alım satım hakkını bir bedel karşılığında başkasına devretmek istiyor; bu takdirde iki şart ile işlem caiz olur:

1. Vaadleşmenin karşı tarafı özel veya genel bir sözleşme ile buna razı olacak.

2. Bu ikinci işlem de yine bir vaadleşme olacak ve akit, birinci işlem sonuçlanıp alım gerçekleşince yapılacak.

3. İkinci işlemde satın alma hakkını satın alan taraf bunun (hakkın) bedelini peşin öderse satın alma hakkını satın almış olur. Birinci işlemin vadesi gelince bu defa malın (senedin vb.) satım akdi yapılır veya muhayyer olan taraf kaporayı yakarak almaktan vazgeçer.

Propolis
…Sorum bir arı ürünü olan propolis ile ilgilidir. Bu ürün yaptığım araştırmalara göre piyasada bulunan birçok kimyasal ilaca göre üstün faydaları olan bir arı ürünü. Fakat bu ürünü elde etmek ve tam şekilde faydasını sentezlemek için etil alkol ile üretim gerektiriyormuş. Su ile çözünen bir ürün değilmiş. Piyasada su ile çözünenleri var fakat bunların fayda sağlamadığı, alkolden başka bir madde ile çözülmediği söyleniyor. Etil alkol ile üretilen propolisin ilaç olarak kullanılması caiz midir hocam.

Cevap:
Propolisin faydaları konusunda ittifak var. Kendim ve yakın çevremde bu şifalı maddeyi kullandık ve faydalandık. Yalnızca bir akademisyenin bu konudaki tavsiyesini aktarayım:

“Prof. Dr. Erkan Topuz’a göre uzun yaşamanın sırlarından biri de hakiki bal ve propolisten geçiyor. Sayın Topuz, kanser riskini azaltan ve var olan kanserli hücrelerin yayılıp çoğalmasını engelleyen propolis ve faydalarını saymakla bitiremeyeceğimiz hakiki baldan oluşan bu karışımı şöyle anlatıyor:

“Hakiki bal bulursanız, günde 1 çorba kaşığı balın içine, diyabetik değilseniz, 15 damla propolis damlatın. 129 yaşına kadar yiyin.”

Yalnız Erkan Topuz, bu karışımı diyabetik olanların tüketmesini kesinlikle önermiyor.”

Ziraat profesörü olan bir yakınım üniversitelerin ilgili bölümleriyle işbirliği yaparak propolisi zeytinyağı ve çörek otu yağında çözmeyi başardı. Aynı başarıyı yakalayan başkaları da vardır. Reklam olmasın diye isim ve adres yazmıyorum. Piyasada aranırsa bulunacaktır.

İçinde dönüşmemiş alkol bulunan bir ilacı kullanmanın caiz olmasının şartları vardır:

1.Hastalığın tedavisi için bunun yerine geçecek ve içinde haram nesne bulunmayan bir başka ilaç bulunmayacak.

2.Müslüman bir uzman doktor bu ilacın gerekli olduğunu söyleyecek.

Propolisin zeytinyağında çözülmüşü bulunduğuna göre alkolde çözüleni kullanmak caiz olmaz.

Adâlet
Öncelikle son yazınızı okudum (veda yazımı kastediyor), Allah razı olsun, sizi son bir kaç yıldır okuyorum tabi her insanın hatası olur; yeri geldi sizi eleştirdik yeri geldi hak verdik. Hakkımız varsa helal olsun siz de helal edin.

Yazdığınız yazılar inşallah insanlığa faydalı olmuştur insanların dertlerini deva olmuştur. Sizden tek isteğim sorulara cevap vereceğiniz Pazar günü “gününüzde bazı insanlar haksız yere yargılanıyor ya da “adalet”ten yoksun bir şekilde cezalar veriliyor” maksat ne olursa olsun 100 kişiden 1 kişi suçsuz olsa 100’ü de suçlu diyerek ceza vermek İslam’da var mıdır? Son dönemlerde sizin adalet ile ilgili günümüz meselelerine yaklaştığınızı görmedim inşallah cevap verirseniz sevinirim.

Cevap:
Kur’ân-ı Kerim’de ve hadislerde “suçun şahsiliği” konusunda açık ve kesin naslar vardır; yani cezayı ancak suçu işleyen alır, onun yüzünden masum olan bir başkasına ceza hükmü verilemez.

Suç ile ceza arasında mutlaka bir denge olmalıdır. Bizim inancımız ve iddiamız, İslam ceza hukukunda bu dengenin var olduğudur.

Bazı suçların cezalarının belirlenmesini ve infazını İslam, devleti yönetenlere bırakmıştır. Yönetim (devlet) ilgili birimlerde gerekli istişare ve müzakereleri yaparak cezaları belirler. “Tazîr” çerçevesine giren bu cezalar, alınan sonuçlara göre değiştirilebilir.

Bir ülkede bağımsız mahkemeler varsa ve hâkimler o ülkenin kanunlarına göre cezaya hükmediyorlarsa göreceli adalet gerçekleşmiş olur.

Ciddi şüphe bulunduğunda durum aydınlığa kavuşuncaya kadar şüpheliyi gözaltında tutmak zarurete dayanır. Bu durumda gözaltı durumunun mümkün olan en kısa sürede sonlandırılması gerekir.

.“Koronavirüse karşı tedbirler
04:0015/03/2020, Pazar
G: 15/03/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Koronavirüs çıkıp yayılmaya başlayınca birçok konuşan ve yazanlar, devlet sorumluları ve bilim adamları bu virüs hakkında konuşmaya ve yazmaya koyuldular. Gerçeklerin yanında komplo senaryoları da semamızı kaplamış durumda.

Bunun bir biyolojik savaş olduğunu, ulus devletlere son verip nüfusu azaltılmış bir dünya devleti kurmak veya insanları evlerine hapsedip dijital haberleşeme ve yönetim; yapay zekâ, zeki robotlar ile farklı bir dünya oluşturmak için icat edildiğini iddia edenler var.

Ne onların ikna edecek delilleri var ne de bizim bunlara evet veya hayır diyecek delillerimiz var. Bu sebeple onları bilgi dağarcığımıza koyup bekleteceğiz. Gerçek olma ihtimaline karşı tedbir almak ve dünyaya hâkim olmak isteyenlere karşı varlık ve bağımsızlığını korumak için tedbir almak ise fertleri aşan bir iştir, bunun sorumluları yöneticilerdir.

Bize düzen bu âfet karşısında nasıl inanacağımızı, nasıl düşüneceğimizi ve hangi tedbirleri alacağımızı faaliyet konusu yapmaktır.

Naslar
Âyetlere ve hadislere bakıldığında bunların bir kısmı “bulaşmanın olmadığını” bir kısmı ise bulaşma olmasın diye tedbir alınması gerektiğini ifade ediyor.

Eskiden beri bulaşma bir vakıa olduğu için bunun olmadığını ifade eden hadisleri âlimler şöyle yorumlamışlardır: Peygamberimiz (s.a.) Cahiliyye dönemi bâtıl itikadında mevcut olan bulaşma anlayışını reddediyor, bulaşmanın Allah’ın iradesi ve takdiri (koyduğu tabiat kanunları) çerçevesinde olduğunu ifade ediyor. Başka hadislerde ve âyetlerde ise yine Allah Teâlâ’nın iradesi ve yaratması ile tabiatta cereyan eden olayların tabi olduğu sebepler, kanun ve kurallar çerçevesinde tedbir almanın gerekliliği emrediliyor.

Şu halde âyetleri ve hadisleri bir bütün halinde anladığımızda ortaya çıkan sonuç salgın hastalıkların olabileceği ve bunlara karşı tedbir almanın Allah ve Resulünün emri olduğudur.

Fıkıhta
Fıkıh beş temel gaye üzerine oturtulmuştur: Hayatı, aklı, dini, malı, nesli korumak.
Bu varlık ve değerler tehlikeye girdiğinde ruhsat kapıları açılır ve haramlar, yasaklar gerektiği miktar ve sürece kalkar.

Din başkasının malını çalmayı ve gasp etmeyi yasaklar, ama kişi aç kalır ve hayatını devam ettirmek için gerekli asgari gıdayı gasp ederse veya çalarsa ona ceza verilmez, aldığı ve çaldığı şeyi yemek ve içmek de ona haram olmaz.

Din oruç tutmayı emreder. Kişi oruç tuttuğu takdirde hasta olacak veya hastalığı artacaksa orucu tutmaz, yoksullara fidye verir.

Yağmur, çamur, soğuk, tehlike, hastalık, hastalığın bulaşması veya artması hastaya bakma, malını veya ailesini koruma gibi durumlarda kişi camiye gitmez; cumayı kılmaz, bunun yerine evinde veya yerinde öğle namazını kılar, camide cemaatle namaza katılmaz.

Bu kural ve hükümlerin koronavirüs salgınına uygulanması
Bilim kurulları sıkı tedbir alınmadığı takdirde bu virüsün sür’atle yayıldığında ittifak ediyorlar. Sıkı tedbirlerin başında kalabalıkların içine girmemek ve ten temasından, birbirine yakın durmaktan kaçınmak da var.

Bu sebeple:

* Tokalaşma ve kucaklaşma terk edilecek.

* Kirlenmiş ve bulaşmış olması muhtemel nesnelere dokunduktan veya yaklaştıktan sonra ilk fırsatta eller sabunla iyice yıkanacak, yıkama imkânı bulunmadığında dezenfekte malzemeleri kullanılacak.

* Devlet sorumlularının bilim kurullarına danışarak ilân ettikleri tedbirlere harfiyyen uyulacak.

* Yöneticilerimizin başında namaz kılan bir Cumhurbaşkanı, namaz kılan bir Sağlık Bakanı ve bunların yanında dinden taviz vermeyen bir Diyanet var. Yine bilim kurullarının tavsiyesi üzerine cemaatle namaz ve cuma namazı bir süre ertelensin diye karar verilirse buna uyulacak (Bu konuda karar geciktirilmemelidir).
Böyle bir karar alındığında camiler açık kalır, ezanlar okunur, ancak kalabalık cemaatle namaz kılınmaz, durumu bunu gerektirenler camide tek başına veya küçük cemaatle namazlarını kılarlar. Bulunduğu yerde namaz kılması mümkün olanlar ise kendi mekânlarında kılarlar. Camiler devamlı dezenfekte edilir.

* Kendisinde hastalık şüphesi bulunanlar kesinlikle başkalarıyla temas etmeyecek, kalabalıklara karışmayacak, cumaya ve cemaate gitmeyecek, acilen ilgili tedavi birimlerine başvuracaklardır. Tedbir almayıp hastalık bulaştıranlar günah işlemiş olacaklarını unutmasınlar.

* Yaşamada ve salgınla mücadelede herkese gerekli olan yiyecek, içecek ve diğer malzemelere fırsattan istifade zam yapanların kazancı helâl değildir.

* Bu maddeleri günlük ihtiyacından fazla olarak alıp stoklayanlar başka insanların haklarını almış olurlar. Ben hasta olmayayım başkaları olsun, ben aç susuz kalmayayım başkaları kalsın… demek insanca ve Müslümanca bir davranış değildir.

Kur’ân-ı Kerim ölü ve mezarlık kitabı değildir
04:0022/03/2020, Pazar
G: 22/03/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bu başlık cümlesine karşı iki tepki beklenebilir:

1. Kur’ân okumayı, ölmek üzere olan ve/veya ölen kimselerin yanında hatırlayan, ya kendileri veya ücretle tuttukları (böyle olmasa bile para alacağını bildiği için okuyan) kimselere mezarlıkta Kur’ân okuyan ve okutan, Kur’ân-ı Kerim’i baştan sona ve defalarca anlamak ve hayatına rehber kılmak yerine ölmüş geçmişlerin ruhu için okuyup duran, hatimler indiren kimseler; bunların muhtemel tepkisi, “İşte bir selefî çıkış, Kur’ân niçin ölüye ve mezarda okunmasın, madem öteden beri okunuyor şu halde o hem yaşayanların hem de ölmüşlerin ve mezarların kitabıdır” demek olur sanırım.

2. Kur’ân-ı Kerim ne için gönderildiğini pek çok ayette açıkça beyan ediyor, bunların arasında bir ayet bile bulunmaz ki, “Kur’ân ölülerin ve mezarların kitabıdır” desin. Bu konu tartışma ve açıklama ister mi ki, böyle bir başlık atıyor ve yazıya konu ediniyorsun!

Gel gör ki, maalesef bu konu tartışılıyor, birçok mezarda hoparlörde yüksek sesle devamlı Kur’ân okutuluyor, mezar ziyaretinde bulunanlar sünnet olan selâmlama, dua ve ibret almak için tefekkür yerine bilhassa orada Kur’ân okuyorlar veya okutuyorlar. Ayrıca bazı kimseler bu durumu göz önüne alarak, “Kur’ân hem ölülerin hem de dirilerin kitabıdır” diyorlar.

İşte bu vakıadan hareketle ben de bazı açıklamalar yapma ihtiyacını hissettim.

1. Yukarıda işaret ettiğim gibi Kur’ân’ın niçin gönderildiğini açıklayan ayetler arasında “ölüler için, ölülere okunsun” manasında bir âyet yoktur.

2. Peygamberimiz (s.a.) hayatı boyunca bir kez dahi mezarda ölüler için Kur’ân okumamıştır.

3. “Yâsîn” sûresini ölülerinize okuyun” meâlindeki rivayetin sahih hadis olup olmadığı tartışmalıdır. Ayrıca pek çok muteber âlim bunu “Ölmek üzere olan kimselerin yanında okuyun” diye anlamak gerektiğini ifade etmişlerdir. Peygamberimiz’in “Ölülerinize lâ ilâhe illallâh tevhid cümlesini telkin edin; yani yanlarında söyleyin” meâlindeki hadisini de yine “ölmek üzere olan hastaların yanında” diye anlamışlardır.

4. Diyelim ki, ölülere Yâsîn okumayı tavsiye eden rivayet sahih olsun:

a) Bunu mezarda okuyun dememiştir ve kendisi orada okumamıştır.

b) Bir sûre ölülere okunsun diye tavsiye edilmiş olsa bile buna dayanarak “Kur’ân hem ölülerin hem dirilerin kitabıdır” demenin makul ve meşru bir dayanağı yoktur.

“Peki, Kur’ân-ı Kerim’i mezarlarda bağıra çağıra okumanın ne sakıncası vardır?” diye sorulabilir.

Ben bu soruya bir de “sarıklı cüppeli din görevlisinin cenaze arabasına binerek ortalıkta dolaşmasının ve defin sonuna kadar bu kıyafetle bulunmasının ne sakıncası var” sorusunu ekleyeyim.

Bu iki olay, din ile ilişkisi bilgi ve uygulama olarak zayıf olan kimselerde kesinlikle olmaması gereken şu iki algıya yol açmaktadır: Kur’ân ölülere okunmak için gönderilmiş bir kitaptır. Din görevlilerinin işi de insanlar öldükten sonra başlıyor. Başka bir ifade ile “Din ölüm ve ahiret hayatı için gönderilmiştir, bunun için gereklidir.”

Peki, ne yapsak daha doğru ve uygun olur?

1. Din görevlisinin tanıtıcı kıyafeti, insanlara din eğitim ve öğretimi yaptığı, ibadetlerinde önder olduğu, İslâm’ın ahlâkî ve sosyal hedeflerini gerçekleştirmek üzere faaliyetlere katıldığı… yer ve zamanlarda üzerlerinde olmalıdır.

2. Mezar ziyaretleri, Peygamberimiz’in apaçık ifadesiyle “ölümü hatırlamak, ibret almak ve ölüme hazırlanmak” içindir.

3. Kur’ân da müminlerin hayat rehberidir, Efendimiz’in uygulama ve açıklamalarıyla beraber müminlere doğru yolu ve Allah katında makbul kulluğu öğretmek için gönderilmiştir. Bu iki hususu gölgede bırakacak ve yanlış algılara sebep olacak uygulamalar terk edilmelidir.

4. Yâsîn sûresinin ölmek üzere olan kimsenin yanında okunmasında sakınca yoktur. Yine onun yanında, zorlamadan, ısrarla teklif etmeden uygun aralıklarla “lâ ilâhe illallâh” demek sünnettir. “Son sözü bu cümle olanların cennete gideceği” müjdelenmiştir.

5. Allah rızası ve gereğince amel etmek niyetiyle Kur’ân okumak bir ibadettir. Daha başka ibadetler gibi bu ibadetin de sevabını ölüye hediye etmenin bir sakıncası yoktur. Ölüye faydası olması muhtemeldir, olmasa bile okuyan ve yapan ibadet etmiş olmaktadır.

6. İki örnek vermem gerekirse Allah Teâlâ ekmek yapılan ürünleri kullarım yesinler de yaşasınlar diye yaratmıştır. Bu arada eskiden çıbanları olgunlaştırmak için üzerine hamur sararlardı ve faydalı olduğuna inanılırdı. Keza hastalıkların şifa bulması için Kur’ân okumanın da sünnette dayanağı vardır. Şimdi bunlara bakarak “hamur çıban tedavisi için yaratılmıştır, Kur’ân da hastalıkların tedavisi için gönderilmiştir” denemez. Hamurun ne için, Kur’ân’ın da ne için olduğu bellidir; hamur/ekmek bedenimizin gıdasıdır, Kur’ân da yaşadığımız sürece ruhumuzun gıdası, aklımızın kılavuzu, hayatımızın düsturudur.

İki not ekleyeyim:

Okunan Kur’ân’ın ve yapılan diğer ibadetlerin ibadet olabilmesi için ihlas şarttır; ihlas, yapılan ibadetin sırf Allah rızası için yapılması demektir. Para karşılığında Kur’ân okuyan ibadet yapmış olmaz; bu sebeple ondan bir sevap da hasıl olmaz ki, ölüye bağışlansın.

Ücret karşılığında Kur’ân’ı baştan sona okutmanın değil, Allah rızası için bir Fatiha okumanın faydası vardır. Bunu da her mümin bilecektir, bilmelidir.

Allah Teâlâ Kur’ân’ın her harfine bir sevap vadetmiştir; peki bunun hikmeti nedir?

Bunun hikmeti kulların Kur’ân’ı okuyup anlamaları ve hayatlarına rehber edinmeleridir. Bu sebeple her mümin, Kur’ân’ı anlayarak okumanın yollarını aramalıdır.

Miracınız kutlu olsun,

Namaz kılan mutlu olsun,

Hem dünyada hem ukbada

Hayatınız tatlı olsun.

Gözetelim yoksulları,

Yetimleri ve dulları.

Kandiller vesile olsun,

Sevabınız katlı olsun.

Kadının miras hakkı
04:0029/03/2020, Pazar
G: 29/03/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru: Miras taksimindeki erkek-kadın hisse farklılığının hikmet noktalarından birisinin de erkeğin ailedeki bu hanımlara karşı mali sorumluluklarından söz ediliyor.
a) Bu sorumluluklar nelerdir?

b) Bu görevde öncelikli mesuliyet sıralaması nasıldır?

Cevap: Aile içinde erkeklerin hem kadınlara hem de muhtaç olan akrabaya karşı mâlî sorumlulukları vardır ve bu konu fıkıh kitaplarında “nikâh, talak, nafaka, ukubat, cihad ” bahislerinde açıklanmıştır.
İslam hukukunun uygulandığı toplumlarda kişilerin vâris olacak kadar yakın oldukları bir kimse öldüğünde o şahsın bıraktığı mal varsa önce cenaze masrafları ondan harcanır, sonra borcu ödenir, sonra mirasın üçte birini aşmayan vasiyeti yerine getirilir, daha sonra da kalan mal (miras) şeriatın koyduğu ölçülere göre paylaşılır.

Bu paylaşmada kadın her zaman erkeğin hissesinin yarısı kadarını almaz, eşit aldığı durumlar da vardır.

Erkek kardeşi ile ikili birli taksime tabi olan kız çocuklarının durumu belli bir tarihten sonra tartışma konusu olmuştur.

Şeriat eşitliği değil adaleti (dengeyi) hedeflemiştir. Eşit muameleyi hak etmeyene eşit muamele yapmak zulümdür. “Suyu getiren ile testiyi kıran aynı olmaz”. Usta ile sıradan işçi eşit ücret almaz. Hukukun kendisine, akraba için ödeme yükümlülüğü getirdiği kişiler ile böyle bir yükümlülüğü olmayanlara mirastan eşit pay vermek de âdil değildir.

Peki, hukuk (şeriat) kadına değil de erkeğe ne gibi ödeme yükümlülükleri getirmiştir?

Mirastan iki hisse alan ve ailenin geçimini sağlamak yanında akrabaya da gerektiğinde bakmak ve yardım etmek mecburiyetinde olan erkek, mesela bir hisse alan kız kardeşinden daha çok mu almış olur? Yoksa son kertede kız kardeşi mi daha avantajlıdır?

Sorunun detaylı cevabına girmeden bir farazi hesap sunmak istiyorum:

Bir baba ölüyor, üç bin lira miras bırakıyor. Bir oğlu ve bir kızı olduğu için oğlu iki bin lira, kızı bin lira alıyor. Bu bin lirayı kız istediği gibi harcar veya biriktirir. Erkek kardeşine gelince:

a) Evlenmek için mehir verir veya mehir borçlanır. Bunun beş yüz lira olduğunu varsayalım, elinde bin beş yüz lira kalır. Kız kardeşi evlenirken beş yüz lira mehir alırsa onun da serveti bin beş yüz lira yani erkek kardeşininkine eşit olur. Erkek evli ise evin geçimini sağlamakla yükümlü olduğu için paradan harcamaya (nafaka borcunu ifaya) başlar ve devam eder. Nafaka borcu bakımından aile, yalnız eşi ve çocuklarından ibaret olmadığı için aşağıda açıklayacağım çerçevede geniş ailenin de muhtaç iseler geçimlerini sağlar, ihtiyaçlarını karşılar. Cihad (askerlik) erkeklere farz olduğu için malı ve bedeni ile cihada katılır. İslam’da akrabadan birinin kaza ile ölüme sebep olması durumunda yakından uzağa birçok erkek akrabanın (âkılesinin) tazminatı (diyeti) paylaşarak ödeme yükümlülüğü vardır (Nisâ suresi, 92. Âyet). Ebû Hanîfe, Mâlik ve Ahmed b. Hanbel’e göre âkıle:

1.Baba ve babadan dedeler,

2. Ana-baba bir veya baba-bir erkek kardeşler ve bunların oğulları,

3. Amcalar ve oğulları.

Oldukça yüklü diyeti hâkim işte bu erkek akraba arasında mâlî durumlarına göre paylaştırır ve belli bir sürede öderler.

Bu ödemede de kadınların yeri yoktur.

Bu farazi hesaba göre ikili birli taksimde kız, erkekten daha avantajlıdır; eşitlik değil, adalet ve denge gözetilmiştir.

Bu girişten sonra sorunun detaylı cevabına geçerek şeriatta (İslam hukukunda) nafaka yükümlülüğünü, kocanın karısına ve çocuklarına, erkeğin genel olarak muhtaç olan akrabasına nafaka yükümlüğü şeklinde iki ayrı bahiste açıklayalım.

Erkeğin eşi ve çocuklarına nafaka borcu:

a) Tarifi ve dayanağı
Kadının, içtimai seviyesine göre normal bir hayat sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu ve kocanın da temin ile yükümlü bulunduğu şeylerin tümü nafaka kavramı içinde yer almaktadır.

“Onları (zevcelerinizi) gücünüz ölçüsünde (bulup) oturduğunuz yerde oturtun... Eli geniş olan nafakayı genişliğinden versin. Rızkı dar verilen de Allah’ın kendisine verdiğinden harcasın. Allah bir kimseyi verdiğinden gayrısı ile yükümlü kılmaz, Allah darlıktan sonra bolluk verecektir” (et-Talâk: 6, 7) meâlindeki âyet ile “Kadınlar hakkında Allah’tan korkun, onlar sizin himâyenizdedir, kendilerini Allah’a teminat vererek aldınız, uzuvlarını Allah’ın sözü ile helâl saydınız, onların üzerinizde -durumlarına göre- yiyecek ve giyecek hakları vardır” mealindeki hadis (Ebû-Dâvûd, Menâsik, 56; İbn Mâce, Menâsik, 84.) nafakanın hukuki kaynaklarından bir kısmını teşkil etmektedir.

b) Nafakanın çerçevesi
Kocanın karısına temin ile yükümlü bulunduğu nafakanın çerçevesi örf ve âdete, günün şartlarına göre genişleyip daralabilecek mahiyettedir. Klasik fıkıh kitaplarına göre aşağıdaki nesneler nafaka çerçevesine dahildir:

aa) Yiyecek ve içecek.

ab) Giyecek. (Bu ikisinde ölçü, kocanın ekonomik gücü ve sosyal mevkiine bağlıdır.)

ac) Mesken

Mülkiyeti kocaya ait, yahut koca tarafından kiralanmış, kocanın ekonomik gücüne ve sosyal seviyesine uygun bir ev nafakaya dahildir. Bu ev karı ve koca ile çocuklarına aittir. Karısı razı olmadıkça koca bu evde, başka kadından olma ve temyiz çağına girmiş çocukları ile diğer yakınlarını oturtamaz.

ad) Tedavi ve ilaçlar

Tıbbî tedavinin yeterince gelişmediği ve öneminin kavranmadığı çağlarda müçtehitler ilaç ve tedaviyi nafakaya dahil etmemişlerse de sonradan hayati önemi anlaşılmış ve nafakadan sayılmıştır.

ae) Kadının ihtiyacı olmak ve emsali kadınlarda bulunmak şartıyla hizmetçi

Hizmetçi temininin bir şartı da kocanın, bunun masrafını yapabilecek güçte olmasıdır.

Gelecek hafta sonu buradan devam edelim.

Acil bir sorunun kısa cevabı:
Sağlık çalışanları işe ara verdiklerinde hasta zarar görecek veya tedavi aksayacaksa namazları cem ederek kılabilirler.

Korunma elbiselerini çıkarmalarında sakınca bulunduğu hallerde iki çözüm olabilir: a)Yıkayabildikleri yerleri yıkarlar, yıkayamadıkları yerleri meshederler. b)Eğer bu da sakıncalı olup teyemmümde sakınca yoksa teyemmüm ederler. Bunlar hayatı koruma ve zorluğu aşma zaruretine dayalı ruhsatlardır. Kadim fukahanın da bir kısmı uygun çorapların, kadının başörtüsünün ve erkeğin sarığının üzerinden meshedilmesinin caiz olduğunu söylemiş ve bu hükmü bazı hadisler ile zorluğu giderme kaidesine bağlamışlardır. Sağlıkçıların özel elbiselerini çıkarmaları sarık, çorap ve başörtüsü çıkarmaktan daha zordur ve sakıncalı olabilir.

Şehit sağlıkçılar
04:005/04/2020, Pazar
G: 5/04/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Cumhurbaşkanımız ve Sağlık Bakanımız sıkça bir savaş içinde olduğumuzu dile getiriyorlar, düşman koronavirüs, hedefi insanımız, savaş alanı bütün vatan sathı ve bütün dünya.

Bu virüsün sebep olduğu hastalık sür’atle yayılıyor ve azımsanamayacak sayıda insanı da öldürüyor. En önemli tedbir virüsün bulaştığı kimselerle ve ortamla temas etmemek. Zaruret halinde olanlar dışında aklı başında olanlar yasak olmasa bile dışarı çıkmıyorlar, çıkmak mecburiyetinde olduklarında ise tedbir alıyorlar.

Dışarı çıkma ve görev başında olma zorunda olanların başında sağlık çalışanları var. Ne kadar tedbir alsalar bile en fazla risk altında olanlar sağlık çalışanlarıdır.

Hadislere ve yorumlarına baktığımızda şehitlerin iki kısım olduğunu görüyoruz.

Birinci kısmı meşru savaş meydanında ölenler. Bunlara “hakiki şehitler” deniyor; yıkanmadan, üzerlerindeki elbiselerle namazları kılınarak defnediliyorlar (Geniş bilgi için Dr. Bayram Demir’in makalesine bakılabilir).

Allah Teâlâ’nın bunlara o kadar lütufları var ki, “Dirilip dirilip yeniden şehit olmayı” temenni ediyorlar:

“Cennete giden hiç kimse, yeniden dünyaya dönmeyi ve dünyalık adına herhangi bir şeyin kendisi için olmasını istemez. Şehit olan kimse bunun dışındadır. O, gördüğü o büyük mükâfattan ötürü, on defa daha (Allah yolunda) ölmek için dünyaya dönmeyi temenni eder / arzu eder” (Buhari, Cihad, 21; Müslim, İmaret, 109-1877).

İkinci kısım şehit hükmünde olanlar; bunlara da ahiretteki lütuf ve nimetler hakiki şehitler gibi oluyor, ancak yıkanıyorlar, kefenleniyorlar ve namazları kılınarak defnediliyorlar.

Yıkamak ve kefenlemek bunu yapacak olanlar için hastalığın bulaşması gibi bir tehlike taşıyorsa veya vücutları müsait değilse bu takdirde mümkün ve tehlikesiz olan ne ise o yapılıyor, diğerleri terk ediliyor; çünkü yaşayanların hayatını korumak, ölenleri normal hallerde olduğu gibi yıkamak ve kefenlemekten daha önemlidir.

Yazının başlığını niçin “Şehit Sağlıkçılar” diye yazdım?

Çünkü koronavirüs salgınında tehlikeyi göze alarak hastaların imdadına koşan sağlık elemanları eğer hastalığı kapar da vefat ederlerse iki cihetten “ikinci kısımdaki şehitlerden” oluyorlar. Çünkü canı korumak için mücadele ederken ölüyorlar; hadisler “canı korumak için saldıranla savaşırken ölenlerin şehit olduğunu” bildiriyor. Bir de salgın hastalığa yakalanarak ölüyorlar ve hadisler böyle ölenlerin de şehit olduklarını ifade ediyor.

Buhârî ve Müslim’in kitaplarına aldıkları bir hadîsin meali şöyledir:

Efendimiz buyurdular ki: Şehitler beş çeşittir: Tâûndan ölenler, karın ağrısından ölenler, suda boğularak ölenler, yıkıntının altında kalarak ölenler ve Allah yolunda savaşırken ölenler.

Tâ’ûn veba ve kolera gibi bulaşıcı hastalıklardır. “Mebtûn” diye ifade edilen hastalık ise karın ağrısı ishal v.b. belirtiler veren ölümcül salgın hastalıklardır.

Mâlik, Ebu Davud, Nesâî ve İbn Mâce gibi muhaddislerin rivayet ettikleri bir başka hadisin de meali şöyledir:

“Allah yolunda ölenlerden başka şehit olanlar yedi çeşittir: Tâûndan ölen şehiddir, suda boğulan şehittir, zatülcenbden (akciğer zarı iltihabı-pleurisy) hastalığından ölen şehittir, karın ağrısından ölen şehittir, yangında ölen şehittir, yıkıntı altında kalarak ölen şehittir, hamilelikte ölen kadın şehittir.”

Bu hastalıkların ve ölüm sebeplerinin ortak özelliği çaresizliktir; ya tedbire rağmen kaçınmak mümkün olmuyor, ya müdahale edilemiyor veya edilse bile kurtarılamıyor. İşte böyle ölenler imanlarını koruyarak ve imtihana sabrederek ölünce bir çeşit cihad yapmış oluyorlar ve bu yüzden kendilerine ahirette şehit muamelesi yapılıyor.

Sağlık çalışanlarının diğerlerinden önemli farkı şudur:

Hastalığı kapmayayım diye evlerinde oturamıyorlar, tehlikeyi göze alarak görev başına koşuyorlar, canları kurtarmak için ellerinden geleni yapıyorlar, bu arada tedbire rağmen virüsü kapar da ölürlerse inşallah şehit oluyorlar; ötekiler kurtulmak için çaba gösterirken ölüyorlar, sağlıkçılar kurtarmak için gece gündü çalışırken ölüyorlar.

Allah Teâlâ onlara ebedî hayatlarında hayal edemeyecekleri ihsanlarda bulunuyor. Bize düşen takdir ve dua etmek, devlete düşen de ailelerini ödüllendirmektir.

Not:
Aslında bugün, mirastan daha fazla pay alan erkeklerin mali yükümlerini yazmaya devam edecektim, fakat araya merhum Profesör Dr. Cemil Taşçıoğlu’nun şehadeti girince bu yazıyı yazayım, sonra diğerine kaldığımız yerden devam ederiz dedim.

Mirastan kadına az mı veriliyor, niçin?
04:0012/04/2020, Pazar
G: 12/04/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Başlıktaki soruyu cevaplandırıyorduk, araya sağlıkçı şehidler yazısı girdi, bu Pazar kaldığımız yerden devam edelim.

“Erkeğin, kadında olmayan harcama yükümleri vardır” demiştik, önce karısı ve çocuklarının nafakasını ele almış, sonra da diğer akrabanın nafakasına geçeceğimizi bildirmiştik.

Karısı ve çocuklarının nafakası ile ilgili yazıdan kalan kısım şöyledir:

c) Nafakanın şartları ve düşmesi

Kocanın nafaka borçlusu olmasının şartı, sahih evlilik içinde kadının, kocasına karşı yükümlülüklerini yerine getirmesidir. Kadın vazifelerini yapmaya hazır ise fiilen bunlar gerçekleşmese dahi nafaka hakkı devam eder. Mesela kocanın izni ile babasının evinde oturan kadının nafaka hakkı devam eder. Keza peşin mehri ödenmediği, yahut kendisine layık bir mesken hazırlanmadığı için kocasının davetine icabet etmeyen kadının nafaka hakkı düşmez. Boşanan, yahut hâkim tarafından evliliğine son verilen (tefrik edilen) kadın, iddetinin sonuna kadar nafakadan istifade eder. İddeti de sona erdikten sonra artık zevce olmadığı için “zevceye ait nafaka” da sona erer. Kendi kusurundan kaynaklanmayan boşamalarda kadın zarar görmüş ise tazminat davası açma hakkı vardır.

Piyasa şartları değiştikçe nafakanın miktarı artar (Osmanlı Aile Hukuku Kararnamesi: A.K. 92). Meşru bir mazereti olmadan kocasına karşı yükümlülüklerini yerine getirmeyen (itaatsiz, nâşize) kadının nafaka hakkı düşer (A. K. 101).

AKRABA NAFAKASI
Yakından uzağa doğru akraba arasında alınan ve verilen nafaka.

İslâm’ın hedef aldığı ve tarih içinde zaman zaman gerçekleştirdiği toplum düzeninde sosyal adaletin çok önemli bir yeri vardır. Bu adâlet anlayışına göre İslâm ülkesinde yaşayan her şahıs insanca yaşamak için gerekli olan ihtiyaçlarını elde edebilecektir. Eğer bunu kendi emeği ve imkânlarıyla elde edemiyorsa, yakınlarından başlamak üzere devlet hazinesine kadar uzanan çeşitli kaynaklar devreye girecektir. Bu hedef, sosyal adalet için zaruri, mutlaka yerine getirilmesi gereken ilk hedeftir. Bundan sonra nasların ve uygulamanın teşvik ettiği “sosyal refahtan pay alma” safhası gelir. Bu teşvikler Allah ve Rasûlü’nden gelmekte, patronun işçiye, hizmet alanın hizmetçiye “yediğinden yedirmesini, giydiğinden giydirmesini...” isteme derecesine kadar varmaktadır.

Fakirlikle mücadele ve sosyal adaleti temin için kullanılan imkân ve vasıtalar arasında zekât, fitre, kurban, keffaretler, öşür, komşu hakları, faizsiz kredi (karz-ı hasen), fiilî yardımlaşma, nafaka, devlet hazinesi (beytü’l-mal) ve gerektiğinde vergiyi saymak mümkündür.

NAFAKANIN ÇERÇEVESİ
Önceki yazıda kocanın, karısı ve çocuklarına olan nafaka borcunu açıklamıştık. Diğer akrabaya olan nafaka borcu konusuna girerken nafaka çerçevesine bir madde daha eklemek gerekiyor: Evlendirme.

Nafaka alacaklısının baba yahut oğul olması ve bunların da evlenmeye ihtiyaçlarının bulunması halinde evlendirilmenin nafakaya dahil olup olmadığı tartışılmıştır. Hanefîlere göre babanın oğlu evlendirme mükellefiyeti yoktur. Fakat baba hizmet edecek birine muhtaç olur, eşi de bulunmazsa, nafaka borçlusu oğlu, onu evlendirecektir. Diğer müctehidlerin bu mükellefiyeti karşılıklı olarak kabul etmedikleri görülmektedir.

NAFAKA ALACAKLISI VE BORÇLUSU OLMANIN ŞARTLARI
1. Alacaklıda aranan şartlar

a) Kadın ise muhtaç, erkek ise muhtaç olması yanında “çalışıp kazanma imkânından mahrum” bulunması.

b) Nafaka borçlusu ile akraba olması.

c) Nafaka borçlusu ile aynı dinden olması. İleride geleceği üzere nafaka alacaklıları eş, usûl, fürû ve yan hısımlardan ibarettir. Bunlardan eşin (zevcenin) gayr-i müslim olması nafaka alacaklısı olmasına engel değildir. Yan hısımların Müslüman olmaları şarttır. Usûl ve fürû’a gelince, müctehidlerin çoğuna göre, Müslümandan nafaka alacak olan usûl ve fürûun müslüman olması şart değildir; buna göre gayr-i müslim oğul müslüman babadan, müslüman baba gayr-i müslim oğlundan nafaka alır.

2. Borçluda aranan şartlar

Akrabalık bağı, din birliği vb. şartlar iki tarafı da ilgilendiren şartlardır. Bunlara ek olarak nafaka borçlusunda aranan şart onun başkasına muhtaç olmamasıdır.

3. Zenginlik ve fakirlik

Buraya kadar sayılan şartlar içinde “zenginlik ve fakirlik” de vardır; alacaklının fakir, borçlunun bir ölçüde zengin olması gerekir. Ancak bu zenginlik ve fakirliğin ölçüsü nedir?

a) Zenginlik

Nafaka borçlusu olabilmek için aranan zenginliğin ölçüsü konusunda “zekât mükellefi olacak kadar, fitre mükellefi olacak kadar” gibi ölçüler ileri sürülmüştür. Hanefîlerden İmam Muhammed’in, İbnu’l-Hümâm tarafından tercih edilen ictihadına göre sabit, belli bir geliri olanlarla böyle olmayanlar mükellefiyet bakımından farklıdırlar:

Sabit ve belli bir geliri olan şahıslar aylık, yahut yıllık gelirlerinden kendi geçimleri için gerekli olanı ayırırlar, geriye kalan olursa nafaka borçlusu olurlar.

Gün kazanıp gün yiyen, gelirleri sabit olmayan şahıslar ise her gün için kendi masraflarını ayırırlar, geri kalan ile nafaka borçlusu olurlar.

b) Fakirlik

Nafaka alacaklısı olabilmek için gerekli olan fakirliğin en uygun tarifi normal şartlarda geliri, giderini karşılamamaktır. Bir miktar geliri olsa dahi bu gelir şahsın temel ihtiyaçlarını karşılamıyorsa kişi fakir (nafakaya muhtaç) sayılır.

c) Çalışıp kazanma imkânı bulunmamak

Küçükler, kadınlar, akıl ve ruh hastaları, kör ve kötürüm gibi sakatlar, çalışmak istediği halde iş bulamayanlar “kazanma imkânından mahrum” sayılmışlardır. Bu gibiler, diğer şartları taşıdıkları takdirde nafaka alacaklısı olurlar.

Nafakaya muhtaç olan baba ile, tahsilde bulunan oğlu, vücutça çalışma engelleri bulunmadığı halde de nafaka alacaklısı olabilmektedirler; yani oğlun babaya “çalış, kazan ve ye” demeye hakkı yoktur; baba da tahsildeki oğluna “çalış ve geçin” diyemez.

“Usûl, fürû ve yan hısımlar” olarak kimler nafaka alacaklısı olurlar sorusunun cevabını da gelecek yazıda verelim.

Nafaka alacaklıları ve maaşların zekâtı
04:0019/04/2020, Pazar
G: 19/04/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Vasıf ve şartları önceki yazılarda açıklanan nafaka alacaklılarının, daha önce hakkını yazdığımız zevce dışında kalanlarını, usûl, fürû ve yan hısımlar olmak üzere üç gruba ayırmak mümkündür:

1. Fürû (çocuklar, onların çocukları)

İlgili âyet (mesela el-Bakara: 2/233) ve hadisler, çocuğun nafakasının babaya ait olduğunu açık ve kesin bir şekilde ortaya koyduğu için bu konuda görüş farkı yoktur. Baba kazanacak durumda fakat fakir olursa nafakayı, sırada ondan sonra gelen akraba temin eder ve babadan alacaklı olur.

Çocukların küçük, yahut büyük, oğul, yahut kız olmaları bazı farklı hükümleri gerektirmektedir.

a) Küçük oğul

Yaşıtları çalışıp kazanır hale gelinceye kadar nafakaları babalara aittir. Tahsilde, mecburi askerlikte olmak da -kazanamayacak kadar- küçük olmak gibi nafakaya hak kazandırır.

b) Büyük oğul

Oğul ergenlik çağına, çalışıp kazanabilecek hale gelince nafaka hakkı sona erer. Ahmed b. Hanbel, muhtaç olduğu müddetçe oğlun nafakasının babaya ait olduğu görüşündedir.

c) Kız çocuğu

Kız çocuğu büyük de olsa evleninceye kadar nafakası babaya, evlendikten sonra da kocaya aittir. Kızın, mirasta, oğula nispetle daha az pay almasında, nafaka hak ve borcunun da etkisi vardır: Böylece külfetle nimet paylaştırılmış, denge sağlanmıştır. Evlenmemiş kız, kendine uygun bir iş bulur ve yeterli gelir sağlarsa babasının nafaka borcu düşmektedir.

d) Torunlar

İmam Mâlik dışındaki fukahâya göre şahsın çocukları gibi torunları da nafaka hakkına sahiptirler. Torunların oğul, yahut kızdan olmaları, vâris olup olmamaları bu hükmü değiştirmez. Sıra dedeye geldiğinde torunların nafakalarını temin eder.

2. Usûl (ana, baba ve bunların usûlü)

Kâfir bile olsalar ana-babaya iyi davranmayı emreden âyetler (Lukmân: 31/15) ve bu manayı teyit eden hadisler ile ilk asır uygulamaları ana, baba ve bunların usûlünün nafaka alacaklısı oldukları konusunda tereddüt bırakmamaktadır. Bütün fukahâya göre, muhtaç oldukları takdirde ana ve babanın nafakası evlada aittir. Çoğunluk dede, nine gibi usûlün de aynı hükümde olduklarını ileri sürerken İmam Mâlik bu konuda muhâlif kalmıştır.

3. Yan hısımlar

Akrabaya hakkını vermeyi (el-İsrâ: 17/26), onlara iyilik ve ihsanda bulunmayı (en-Nisâ: 4/36) emreden âyetler ile yakından uzağa akrabayı gözetmeyi, onlarla ilgilenmeyi (sıla-i rahimi), yardıma ve iyiliğe önce akrabadan başlamayı emir ve tavsiye eden hadisler (Şevkânî, Neyl, VI, 364 vd.) akraba nafakasının hukuki kaynaklarıdır. Bu nasları değerlendirme ve uygulamada müctehidlerin üç gruba ayrıldıklarını görüyoruz:

a) Hanefîlere göre kan hısımı olup, aralarında evlenme caiz olmayan akraba, şartlar gerçekleşince karşılıklı olarak nafaka alacaklısı ve borçlusu olmaktadırlar; amca, dayı, yeğen, hala, teyze bu kabildendir.

b) Hanbelî mezhebine göre, miras hukukunda açıklanan asabe ve belli hisse sahibi (ashâbu’l-feraiz) olarak vâris olanlar nafaka ilişkisi ile de birbirine bağlıdırlar.

c) İbn Teymiyye, İbn Kayyim gibi bazı müctehidlere göre evlenme mâniine de bakılmaksızın, sıra geldiğinde birbirine vâris olanlar gerektiğinde nafaka alacaklısı ve borçlusu da olurlar. Bu ictihad, nafaka alacaklılarının çerçevesini en geniş tutan, naslara ve İslâm’ın ruhuna da en uygun olan ictihaddır.

Nafaka borçlusu akraba birden fazla olursa -karı-koca, çocuk-baba arasındaki bazı durumlar müstesna- nafaka borcu, her şahsın mirasındaki payı ölçüsündedir.

Usûl, fürû ve zevcenin nafaka hakkı hâkimin hükmüne bağlı değildir; bunlar, hakları olan nafakayı, borçlunun rızasına ve hazır olmasına bakmaksızın alırlar. Ebû Süfyan’ın karısı Hind’in bir sorusu üzerine Rasûlullah (s.a.) “Sana ve çocuğuna yetecek kadarını al” buyurmuşlardır (Buhârî, Büyû’, 95; Nesâî, Kudât, 31.).

Diğer akrabanın nafakası, ya borçlunun rızası, yahut da hâkimin hükmü ile elde edilir.

Nafakaya muhtaç olup akrabası da bulunmayan şahısların geçimlerini devlet sağlar. Fıkıh kitapları beytü’l-malın (devlet hazinesinin) giderlerini sayarken bu gibi şahısların geçimlerini de giderlere dahil etmiştir. Rasûl-i Ekrem (s.a.), “Kim ölür de mal bırakırsa (bu mal) ailesine aittir, kim de bakılacak çoluk çocuk bırakırsa onlar bana aittir” buyurarak devletin bu vazifesini dile getirmiştir (Buhârî, Feraiz, 4. Nafakat, 15; Müslim, Feraiz, 14-17).

Soru

Evimize üç maaş girmektedir. Harcamalar sonrasında artan paranın zekatını veriyorum. Geriye kalan parayı da biriktiriyorum. Biriken paranın miktarı nisab miktarının üzerine çıkarsa -zekatını her ay verdiğim- bu paradan da yıl sonunda zekat vermem gerekir mi?

Cevap

Aylık, haftalık, üç aylık gibi fasılalarla ücret ve maaş alan işçi ve memurlar ile serbest çalışan doktor, mühendis, avukat, terzi, berber gibi meslek sahiplerine ait gelirlerin zekâtı mevzûunda birkaç görüş vardır: Umûmiyetle fukahâ, bunların da üzerinden bir yıl geçince nisabı dolduran miktarlarından kırkta bir zekât ödenir demişlerdir. Ben de bu görüşe katılıyorum.

Ancak bazı muâsır âlimler bu gelirleri, İbn Abbâs, İbn Mes’ûd, Muâviye, Ömer b. Abdulaziz gibi kadim müctehidlerin, yıllanmasını şart koşmadıkları “miras, bağış, mükâfat” gibi gelirlere (el–mâlu‘l–müstefâda) benzetmiş ve üzerlerinden yıl geçmeden -herbirinin husûsiyetine göre- zekâtlarının ödenmesi gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Meselâ bir memurun maaşı normal ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra artıyor ve bu artanların yıllık toplamı nakit nisâbını dolduruyorsa, yıl sonu beklenmeden her ay maaşın zekâtı ödenecektir (İbn Hazm, el–Muhallâ, c. VI, s. 83 vd.; Ebû Ubeyd, el–Emvâl, s. 413. 436; Kardâvî, age., s. 489–420).

Bu ikinci görüşe göre de zekatı ödenen maaş ve benzerinin yıl sonunda bir daha zekatını ödemek gerekmiyor.

Teheccüd, kurban, kilise ve domuz üretimi
04:0026/04/2020, Pazar
G: 26/04/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Teheccüd namazına imsakın girmesine bir saat kala kalkmak mı daha evla yoksa saat 3-4 gibi kalkarak kılmak mı?

Cevap
Teheccüd namazı: Yatsı namazından sonra uyuyup gece yarısından az önce veya az sonra veya gecenin üçte biri kalınca uyanıp en az iki rek’at olarak kılınan namazın adı teheccüd namazıdır.

Bu namazın ümmete nafile namaz olduğunda ittifak vardır. Peygamberimize (s.a.) farz olup olmadığı konusunda ise farklı yorumlara dayalı farklı görüşler olmuştur.

İnsanın durum ve şartlarına göre teheccüd namazının en uygun vakti değişmektedir.

1. En iyisi, yatsıyı kıldıktan sonra uyumak ve gecenin yarısı geçtikten sonra kalkıp bu ibadeti ifa etmektir.

2. Kişi bir mazeretten dolayı yatsıyı kılmadan uyuduysa, gecenin yarısı geçmeden kalkmalı ve yatsıyı kılmalıdır. Eğer yeniden kalkamayacaksa, teheccüd namazını da yatsıyı müteakip kılabilir.

3. Yatsıyı kılmak için kalktığında, gecenin yarısı geçmiş olursa, (bazı fıkıhçılara göre bu vakitte yatsı mekruh olmakla birlikte) önce yatsı namazını, ardından da teheccüd namazını kılabilir.

4. “Devamlı teheccüd namazını kılan bir kişi durumuna bakar; eğer geceleyin kalkamayacağından korkarsa, yatsıdan sonra teheccüd niyetiyle namaz kılıp uyuyabilir” diyen alimler de vardır.

Soru
Bizler üç maaşı olanlar için bir kurban kesmemiz yeterli midir?

Cevap
Bir kimse üç maaş alıyorsa veya bir evde yaşayan üç şahıs birer maaş alıyor ve böylece eve üç maaş giriyorsa bu hane halkının kurban kesmek için gerekli malvarlığına sahip oldukları anlaşılır. Temel ihtiyaçları dışında artıcı, gelir getirici olmasa bile nisap miktarı malı olanlar kurban keseceklerdir. Bazı müçtehitlere göre nisap şartı da yoktur, temel ihtiyaçlarının karşılığı olan malvarlığına ek olarak kurban alıp kesecek kadar imkanı olanlar kurban keserler.

Kurban Bayramı’nda yapılan kurban kesme ibadeti Hanefî mezhebine göre, nisaba malik olanlara vacib, diğer mezheblerin çoğuna göre müekked sünnettir.

Hanefî mezhebine göre bir evde yaşayan kimselerin her biri nisab miktarı mala sahip ise her birine kurban kesmek vacibdir. Diğer mezheblerin çoğuna göre hane reisi aile adına bir kurban keser.

Diyanet’in nisab ile ilgili açıklaması şöyledir:

“Aşırı derecede değer kaybeden gümüşün günümüz şartlarında nisap konusunda ölçü olma niteliğini yitirdiği bir gerçektir. Nisap miktarında gümüş ölçü alındığı takdirde zekât alabilecek durumdaki kimseler, zekât yükümlüsü hâline geleceklerdir. Bu itibarla zekât ve kurban gibi ibadetlerin sorumluluğunu belirlerken altının ölçü alınması daha uygundur.

“Bu itibarla kurban kesmeyi vacip kılan zenginliğin dinî ölçüsü, ister nâmi (artıcı) olsun isterse olmasın kişinin borçları ve temel ihtiyaçları dışında 80.18 gr. (20 miskal) altına ya da bunun değerinde para veya mala sahip olmasıdır. Hangi türden olursa olsun bu miktar mala sahip olmayan kişi kurban kesmek zorunda değildir”.

Ben Karadâvî’nin incelemesine katılarak altından nisabın 85 gram olduğunu kabul ediyorum.

Bugün (23 Nisan 2020) altının gram satış fiyatı 387.55 TL’dir. Bunu 85 ile çarpınca sonuç yaklaşık 33 bin lira olur.

Soru
1. Bu günkü Türkiye’de Müslüman bir idarecinin kilise açılışında bulunmasının ya da bir kilisenin masrafının genel bütçeden karşılanarak tamir ettirilmesinin hükmü nedir?

2. Gene bu günkü Türkiye’de idarecilerimizin içki fabrikası açmasının hükmü nedir?

3. Türkiye’de domuz çiftliği açmanın, ya da dışarıdan domuz eti ithalatına izin vermenin hükmü nedir?

4. Şer’î hükümlerin cari olduğu bir ülkede yukarıdaki 3 sorunun cevabı ne olurdu?

Cevap
Laik bir ülkede siyaset yapmaya, parti kurmaya, iktidara gelmeye karar veren Müslümanların bir meşru hedefleri olmalıdır. Bu meşru hedefe ulaşmak için mevcut rejimden istifade etme konusunda da danışmalar sonunda cevaz fetvası almış olmaları gerekir.

Bu şartlarda iktidara gelince rejimin ve siyasetin zorunlu kıldığı bazı şeyleri yapmak durumunda kalırlar. Zorunlu olmayanları ise yapmazlar.

İslam’ın nizam (düzen) olarak da uygulandığı bir ülkede, kadim fıkıhta genel olarak kilise yapımı konusunda görüş birliği yoktur. Hicaz bölgesi dışında kalan ve oturanların tamamı veya çoğu gayr-i müslim olan şehirlerde hem eskilerin tamiri hem de yenilerin inşası caiz görülmüştür.

Gayr-i müslimler bir mabede muhtaç olur da bunu yapacak güçleri bulunmazsa devlet yardım edebilir.

Necran’dan Peygamberimiz ile görüşmek üzere din adamlarıyla birlikte Medine’ye gelen bir Hristiyan heyetin, Pazar günü Mescid’de ibadet etmelerine Efendimiz (s.a.) izin vermiştir.

Hz. Ömer halife iken gayr-i müslimlere satmak üzere dışarıdan domuz ve şarap getiren gayr-i Müslimlerden vergi alınması tartışılmış, verginin domuz ve şarap olarak değil de satıştan sonra elde ettikleri paradan alınmasına karar verilmiştir. Şu halde gayr-i Müslimlerin kendi aralarında tüketilmek üzere domuz ve şarap üretmeleri, ithal ve ihraç etmeleri, alıp satmaları da caiz olmaktadır.

Sıla-i rahim * Faiz kullanan şirketlerin hisse senetleri * Kıblenin değişmesi
04:003/05/2020, Pazar
G: 3/05/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Annem ve babam akrabalarımızın bir kısmı ile bazı sebeplerden dolayı dargınlar ve konuşmuyorlar. Benim de onları ziyaret etmemi, bayramda bile bayramlaşmamı istemiyorlar. Böyle bir ziyarette bulunacağım takdirde beni evlatlıktan reddedeceklerini söylediler. Ben onların bu söylediklerine uymak zorunda mıyım? Uymazsam anne ve babanın sözüne karşı geldiğim için herhangi bir vebal olur mu?

CEVAP
Anne ve babanın konuşmadığı kimseler din ve ahlak kusuru içinde oldukları için annen ve baban böyle bir tavır alma ve onların yaptıklarını onaylamama, cesaret vermememe gibi meşru ve gerekli bir sebebe dayanıyorlarsa emirlerine itaat etmen ve onlarla senin de konuşmaman gerekir.

Ortada meşru bir sebep yok iken konuşmayı ve ilişkiyi kesme durumu vaki ise bu takdirde senin, anne ve babanı değil, Allah ve Resulü’nü dinlemen gerekir; çünkü bunlar sıla-i rahimi emrediyorlar. Sıla-i rahim akraba ile ilgilenmek, elden geldiğince ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmak demektir.

SORU
Hocam öncelikle Allah uzun ömürler nasip etsin. Borsaya yatırım yapan biriyim, faaliyet alanı helal olan örneğin; çimento inşaat, elektrik gibi hisselerden hisse alım satımı yapmaktayım. Temettü almayan biriyim, temettü almadığıma göre şirketin faizle ilgili işlemlerine bakmaya gerek var mıdır; çünkü kredi almayan veya parasını faize atmayan şirket yok denecek kadar azdır, kalbim tatmin olmuyor, ama başka iş de şu an yapamıyorum. Temettü almadığım için yaptığım iş helal diyebilir miyiz? Saygılar.

CEVAP
Asıl işi, üretim ve ticareti meşru, helal ve mübah olan ama bazen faizli kredi kullanan veya parasını faizci bankaya koyan ve faiz alan şirketlerin hisse senetlerini alıp satmanın ve elde bulunduğu sürece dağıtılan temettuu alıp kullanmanın hükmü çağımızın fukahası arasında tartışılan, üzerinde ittifak oluşmamış bir konudur. Karadâvî ve Karadâğî gibi meşhur fıkıh âlimlerinin de içinde bulundukları bir grup âlim ve bazı fetva meclisleri, şu şartlarla böyle şirketlerin hisse senetlerini alıp satmayı ve temettuunu da kullanmayı caiz görüyorlar:

a) Kullanılan faizli kredi, şirketin toplam hisse senetlerinin piyasa değerinin yüzde otuzunu geçmeyecek.

b) Faizli krediden kazandığı da şirketin toplam gelirinin yüzde beşini aşmayacak.

c) Eğer hisse senedi sahibi temettu (kâr) alıyorsa bu yüzde beşlik haramdan kendine düşen kârı yoksullara verecek.

Bu görüşte olan fukahanın bir şartı daha var: Piyasa da yeterince faizli krediyi hiç kullanmayan ve faizli bankaya hiç para yatırmayan şirketlerin hisse senetleri varsa bu takdirde diğerlerinin hisse senetlerini almak caiz olmaz.

SORU
Muhterem hocamızın, bize Müslümanca düşünmeyi ve yaşamayı öğreten, sahih İslam’ı anlatan yazılarını artık okuyamayacak oluşumuz ve bundan sonra dünyaya doğru bir şekilde bakışımıza yön veren ışığın artık iyice azalması bizleri üzdü. Allah Teâlâ sıhhat, afiyet, güç, kuvvet versin size; ömrünüze bereket versin! Yazılarınızla bizi son derece istifade ettirdiniz. Allah Teâlâ da buna karşılık sizi hayırla mükâfatlandırsın!

Muhterem hocam! Sorularım şunlar:

1) Biliyoruz ki; Hanefî mezhebine göre başlanmış olan bir nafilenin bozulması, kazayı gerektiriyor. Peki mesela öğle namazının dört rekâtlık ilk sünnetine niyet edip namaza başlayan kişi, ikinci rekâttayken farz için cemaatin namaza başladığını görüp bu namazı bıraksa ve cemaate uysa; yarıda bıraktığı o ilk dört rekâtlık namazı farzdan sonra kaza mı etmelidir? Bu kıldığı kaza öğlenin ilk sünnetinin mi kazasıdır (ki bu sünnettir bildiğime göre) yoksa o yarıda bıraktığı nafilenin mi kazasıdır (bildiğime göre bunun hükmü de vacip olur)? Eğer ikincisiyse; o zaman ayrıca öğlenin ilk sünnetini de kaza etmek gerekir mi?

CEVAP
Öğle namazının ön sünnetini kaza etmiş olacaksınız. Farz ve vacib olan namazlar dışındaki müekked veya gayr-i müekked sünnetler de nafile terimi içinde yer alır.

2) Sabah namazının sünnetini evinde kılıp camiye farz için gelen kişi tahiyyetu’l-mescid namazı kılabilir mi? Hâlbuki sabahın sünnetinden sonra nafile kılmak mekruhtur, bilgisi var.

CEVAP
Birçok fıkıh mezhebine göre mekruh vakitlerin istisnalarından biri de tahiyyetü’l-mesciddir. Onlara uyarak kılınabilir.

3) Kıblenin değiştiğini bildiren vahiy inince; kıble tam ters (180 derece; kuzeyden güneye) değiştiğine göre o esnada namazda olan cemaat nasıl yönünü değiştirmiştir ve özellikle imam arkada kalmış olmadı mı; imam nasıl öne geçti? Bunlar yapıldıysa namazı bozan amel-i kesir gerçekleşmedi mi?

CEVAP
Peygamberimiz (s.a.) Mekke’de bir rivayete göre hem Kâbe’ye hem de Kudüs’e yönelecek şekilde namaz kılmışlar. Medîne’ye gelince 15 ay kadar Kudüs’e yönelerek kılmışlar. Kıblenin değişmesi sırasında O’nun namazda olduğuna dair kesin delil yok, farklı rivayetler var, bunlardan birine göre kendisine önce bildirilmiş, o andan itibaren de Mekke’ye yönelerek kılmışlar. Bir başka rivayete göre Medîne’de, eski adı Benî Selime olan bir mescidde Resûl-i Ekrem (s.a.) öğle veya ikindi namazını kıldırdığı sırada Bakara sûresinin 144. âyeti nazil olmuş, buna uyarak namazı bozmadan Kâbe’ye yönelmişlerdir; bu yüzden o mescidin adı Kıbleteyn (iki kıble) Mescidi olmuştur. Yine bir rivayete göre Efendimiz’in bulunmadığı bir mescidde (Kıbleteyn Mescidi) cemaatle namaz kılınırken oraya gelen bir kişi kıblenin değiştiğini ve artık Mekke’ye/ Kâbe’ye yönelmek gerektiğini ilan etmiş; bunun üzerine namazda iken yön değiştirilmiştir: Erkekler yön değiştirmişler, kadınlar onların arkalarında yerlerini almışlar, imam da arkadan öne geçmiş. Bütün bunlar çok amel (namaz dışı faaliyet) olduğu halde o güne ve duruma mahsus olmak üzere namazı bozmamış.

Ölüme sebebiyet ve köstebek öldürmek
04:0010/05/2020, Pazar
G: 10/05/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru Isparta’dan deldi. Soruyu uzun olmasına rağmen yazmamın sebebi ülkemizde yiyip içtiğimiz nesneler konusunda bile ölümcül kasıtların ve ihmallerin olduğunu, sorumlu olanların vazifelerini yapmaları gerektiğini, vazifesini ihmal eden insanların da üst makamlara şikâyet ve takibinin vazife olduğunu hatırlatmaktır.

M. Âkif:

Yüreklerden çekilmiş farz edilsin havfı Yezdân’ın...

Ne irfânın kalır te’sîri kat’iyyen, ne vicdânın

Diyor. Yani Allah korkusu, bilgi ve vicdan üçlüsü içinde en önemlisi Allah korkusudur. Bu olmazsa diğer ikisi suç ve günahı engellemekte yeterli olmuyor.

SORU
Hocam bir konu beni yaklaşık 5 yıldır rahatsız ediyor. Bu konuda Allah rızası için bana yardım et.

Hocam çevre sorumlusu olarak çalıştığım kurumda ısınmada kullanılan bir petrol türü olan kalyak yakıtı taşmıştı. Taşan yakıt usulüne uygun olarak çevreye verilmeden bertaraf edilmesi lazımdı. Fakat birkaç arkadaş yakıtı çevreye verdiler. Ben de durumu öğrenir öğrenmez gerek çevre il müdürlüğü nezdinde gerekse Çevre Bakanlığı nezdinde farklı zamanlarda olmak üzere 10 adet başvuru yaptım. Sayı bu kadar çok oldu çünkü maalesef yetkililer bazen ilgisiz davrandı bazen olayı görmezden geldiler. Bir sonuç alamadım ve yakıt çevrede kaldı bertaraf edilmedi.

Şimdi bu yakıtın yeraltı sularına karışıp insanların kullandığı kuyu sularına sızma tehlikesi ve de insanların kanser olup ölme riski dahi var. Şimdi hocam buradaki 3 kişiyi size sormak istiyorum.

1. Kişi: Çevre sorumlusu olarak ben (Çevre sorumlusu olarak olaydan önce vermem gereken bazı eğitimler vardı bu olayda yakıtı çevreye veren arkadaş ve birkaç kişiye zamanında eğitim vermemiştim. Sonra hallederim diye düşündüm. Ama bu olay oldu ve olay sonrasında da bazı ihmallerim de oldu).

2. Kişi: Yakıtı çevreye veren arkadaş.

Bu arkadaş yakıtı çevreye verdi çünkü taşan yakıtı az gösterip devlete ödeyeceği paradan kurtulmak istedi. Ama yukarıda dediğim gibi bu kişiye eğitim verseydim yine de yakıtı çevreye verir miydi? Orasını Allah bilir.

3. Kişi: Çevre kirliliğini bertaraf edip insan sağlığına zarar vermesini önlemek ile görevli çevre il müdürü personeli.

Yukarıda anlattığım gibi bu kişi ve ekibi olayı görmezden geldiler, gerekli hassasiyeti göstermediler, çevre temizlenmedi.

Şimdi hocam benim kafamı altüst eden şey Allah korusun bu yakıttan dolayı biri veya birileri ölse burada bu 3 şahıstan kime diyet ve 60 gün oruç tutmak gerekir?

a. Olaydan önce eğitimi eksik verdiğim için ve olay sonrasında bazı ihmallerimden dolayı bana mı?

b. Yakıtı dışarı veren ve eğitim verilse dahi yakıtı yine dışarı verip vermeyeceği belli olmayan fakat cezadan kaçtığı için yakıtı dışarı veren arkadaşa mı?

c. Yoksa gerek benim gerek yakıtı dışarı veren arkadaşın hatalarına rağmen yakıt dışarı verildiğinde; henüz bertaraf imkanı varken ve insan sağlığına zararı önleme imkanı varken, görevini yapmayan çevre il müdürlüğü personeline mi?

SORU
Böyle fiiller ve ihmaller sonucu mala ve cana verilen zararlara “sebebiyet yoluyla” zarar verme, öldürme vb. denir.

Sebebiyet yoluyla bir kimseyi öldüren (ölümüne sebep olan) şahıs(lara) verilecek ceza konusunda müctehidlerin farklı görüşleri vardır. Kısas edilmeyeceği konusunda ittifak vardır. Geriye, diyet ve kefaret kalır. Diyet gerekir diyen müctehidler de sebep olanın kendisi değil, âkılesi diyeti öder diyorlar. Âkıle kişinin yakından uzağa doğru erkek akrabasıdır. Daha sonraları âkılenin, “kişinin bağlı bulunduğu sosyal ve/veya ekonomik grup” olması gerektiği kanaati de ileri sürülmüştür. Kefaret gerekir diyenler sebep olan birden fazla ise her birine, değilse sebep olan tek şahsa kefaret gerekir diyorlar. Kefaret bir köle azad etmek, bu yoksa iki kamerî ay (altmış gün değil) aralıksız oruç tutmak, bu da mümkün değilse bir günlük olarak altmış fakiri doyurmaktır. Ayrıca âyet (Nisâ: 4/92) sadece hatâen katilde kefâretten söz ettiğinden Hanefîler dışındaki âlimler, ölüme sebebiyet vermeyi de hata ile öldürme gibi değerlendirerek kefâret sebebi sayarlar.

Sizin meselenize gelelim:

Bu fiil cinayet derecesinde çirkin, zalimce, Müslümana yakışmayan bir fiildir. Sorumluluk birinci derecede yakıtı çevreye verene kişiye aittir. Bu kişi yaptığı şeyin -ölüme sebebiyet vereceğini bilmese de- zararlı olduğunu bilmektedir. Ona eğitim verilmiş olsa bile bunu yine de yapma ihtimali galiptir.

Bu yakıtın kuyu sularına karışması sonucunda bir veya daha fazla kişinin kanser olup öldüğünü, cezaya esas olacak kesinlikte tespit mümkün değildir. Eğer mümkün olsaydı, bu fiil ile ölüm arasında sebebiyet yoluyla öldürme olayı gerçekleşmiş olurdu. Bu takdirde gerekir diyen müçtehitlere göre diyeti âkılesi ödeyecek, kefareti de kendisi ödeyecek, ifa edecekti; ancak zamanımızda âkıle sistemini işletmek de mümkün değildir. İslâm hukukunu uygulayan mahkemeler olsaydı hakim bir de doğrudan sebep olana tazir cezası verebilirdi; bu cezanın para (tazminat) şeklinde olması da mümkündü. Bu takdirde laik mahkemelerin vereceği tazminat hükmü devreye girer. Böyle suçların önlenebilmesi için laik mahkemelerin vereceği tazminat kararından alınan paranın alınıp yoksullara dağıtılması bana uygun bir çare olarak görünmektedir.

SORU
Bir de hocam dediğim gibi 10 kere başvuru yaptım. Hatta kurumunu şikâyet ediyorsun diye kendi müdürümden yazılı ikaz aldım. En azından şu an için benim bir sorumluluğum kaldı mı?. İçimden “mahkemeye başvurman lazım, ancak o zaman sorumluluktan kurtulursun” tarzı düşünceler geçiyor. Aradan yıllar geçse de eğer halen yakıtın insan sağlığını etkilemesinin önüne geçmek imkânı varsa; mahkemeye başvurmak benim sorumluluğum mudur?

Cevap
Hala tehlikeyi önleme imkânı mahkeme yoluyla olacaksa bunu yapmak farz olur; ihmal etmek ise büyük bir kusur ve vukuu ve ispatı halinde ölüme sebebiyet suçu oluşur.

Diyelim ki, artık tehlike kalmadı; yine de mahkemeye başvurup ihmalkârları cezalandırmak, benzer olayları önleme bakımından gereklidir.

Köstebekleri öldürmek

SORU
Benim bir bahçem var. Meyve ağaçları mevcut. Ayrıca küçük çapta sebze de ekiyorum. Benim problemim şu: Bahçede köstebekler toprağı sürekli kazıyor. Böylece hem bahçedeki otların biçilmesini zorlaştırıyor, hem de ektiğim sebzelere ve ağaçlara zarar veriyorlar. Söz konusu köstebekleri ilaç kullanarak öldürsem günaha girmiş olur muyum, caiz midir?

Cevap
Ekinlere, sebzelere, ağaçlara, insanlara… zarar veren hayvanları ve haşeratı başka türlü engellemek mümkün olmuyorsa öldürmek caizdir.

Kripto paranın caiz olup olmaması
04:0017/05/2020, Pazar
G: 17/05/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hocam Selamün Aleyküm sorum şöyle:

Paranın dünya tarihinde değiştiği ve değiştikçe paranın kontrolünün ve faizli dünyanın da bu parayı kontrol edenlerin elinde olması münasebetiyle değişen dünyada paranın da değiştiği görülmektedir. İslam camiasının içinde bulunduğu durum ve özelde ülkemiz Türkiye göz önüne alındığında kripto paraların da gelecekte rezerv para olarak aynen dolar gibi bütün dünyada kullanılması öngörüsü olduğu dikkate alınarak kripto paralar dediğimiz ve bazı dünya ülkelerinde resmiyet kazanmış olan İsviçre ve Mali gibi ve ülkemizde Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın değindiği ve Sayın Berat Albayrak’ın da üzerinde durduğu ve Diyanet İşleri Başkanımızın da söylediği üzere Müslüman ülkelerin öncelikle maddi özgürlüğe sahip olması gerektiği göz önüne alınarak ve bu kripto paraların ülke ekonomisini canlandıracağı ve dolar baskısından güzide ülkemizin kurtarılması adına hamle olabileceği göz önüne alınarak kripto paraların caiz olabileceğini söyleyebilir miyiz.... Eğer söylersek gerekçesi İslam’a göre nedir, eğer söyleyemezsek İslam’a göre gerekçesi nedir açıklayabilir misiniz teşekkür ederim?

Cevap:
Kripto paranın lehinde ve aleyhinde, geleceği, nasıl yapıldığı/üretildiği konusunda, fıkha göre hükmü ve durumu hakkında onlarca yazı okudum. Aşağıda paylaşacağım çalıştay bilmeden değil, bilerek konuşanların söylediklerini içeriyor ve bence oldukça aydınlatıcı. Sonuç kısmına da, işaret edilen sakıncaları ortadan kalkmadıkça katılıyorum (Haberin kaynağı: www.irfanhaber.com › Yazarlar › Rıfat Oral).
Helal Finans Açısından Dijital-kripto Paralar Çalıştayı (7 Mart 2020)

Çalıştayda önce para ve tarihi üzerinde durulmuş, sonra dijital kripto para ve günümüzdeki yapısı üzerine yoğunlaşılmış. Buna göre;

1-Para, mal mübadelesini kolaylaştıran ve hızlandıran bir araçtır. Önceleri mal para ile takas yapılıyordu. Sonra madeni para icat edildi. Altın ve gümüş paralar... Bunlar dışında bakır ve demir paralar. Sonra kağıt paralar tedavüle girdi. Bunlarla birlikte çek, senet gibi değerli evrak, ayrıca kredi kartı, para yanında kullanılan diğer aracılardır (mal ile para arasında aracı enstrümanlar).

2-Günümüzde sermaye; mali piyasada bulunmakta ya da mali piyasanın kontrolünde bulunmaktadır. Şu anda cebimizdeki ve piyasadaki para, 150 milyar. Ama bankalardaki para 1, 2 trilyon. Toplam para 1,5 trilyondur. Yani paranın/sermayenin % 85 i bankalarda. Bir başka tabirle paranın % 15 i piyasada (ticari piyasada), % 85 i bankalarda (mali piyasada).

(Dünya sermayesini elinde tutan, Rocshild ailesinin parasının ise 25 trilyon olduğu ifade ediliyor.)

3-Bankalarda kaydî para bulunmaktadır.

Kaydi para, bir bilim adamının benzetmesi ile şuna benzer; Bir yerde 3 sandalye var. 10 kişi onun etrafında dönüp duruyor. Ya da Ali bankaya 100.000 TL yatırdı, bunun % 20’si zorunlu rezerv. Sonra banka bu paranın 80.000 TL’sini Veli’ye ev alması için kredi olarak verdi. Veli bu parayla Kemal’den ev aldı, parayı ona verdi. Kemal bu parayı bankaya yatırdı. Banka yatan parayı tekrar başkasına kredi olarak verdi. Bu şekilde Ali’nin 10.000 TL’si bankada verilen kredilerle 1 milyona çıktı. Bu balon paraya kaydi para denir. Balon ne kadar şişerse o kadar tehlikeli olur. Bir ekonomik krizde mudiler bankaya hücum eder ve yatırdıkları parayı isterlerse işte o zaman banka kilitlenir ve iflas eder. Kaydi paranın mutlaka sınırlanması gerektiği iktisatçılarca ifade edilmektedir.

(Kaydi para, bankalarda yüzde 92’si olarak bulunuyor.)

4-Şimdi de asrımızda internete bağlı olarak yeni bir para sunulmaya çalışılıyor. Kripto paralar veya dijital kripto paralar; devletin ve dünyadaki otoritelerinden uzak, kontrol edilemez, dondurulamaz ve para transferinde aracı kurumları (bankaları) aradan çıkartan bir sistem. Bunlar olumlu yanları.

Bir de olumsuz yanları vardır ki bunlar şunlardır:

a-Blockchain, blok zinciri demektir. Bir yazılım üzerinden üretilen paraları bulma ve mübadelesini yapan blok zinciri. Blockchain (blok zinciri), sistemdir. Bu sistemden elde edilen coin (bitcoin vs.)dir.

Bloktaki bütün bilgiler, oradaki herkes tarafından görülmekte, ancak hesap sahipleri bilinmemekte, isimleri ve kaynağı meçhul. Hepsi bir kod ile bilinmekte. Bunun sonucunda bazı olumsuzluklar ortaya çıkmakta. Bunlardan birisi, kara para aklamadır.

b-Kripto para, şifreli para demektir. Her hesap sahibinin şifresi vardır. Şifreleri unutmak demek; elde edilen ya da satın alınan bütün dijital paralara bir daha ulaşılamama ve yok olma riski demektir.

c-Madencilik ile sistemdeki bazı şifreler çözülerek yazılımdaki paralar bulunmakta, bulanın malı olmaktadır. Sistemde 23 milyon bitcoin vardır. Bunlardan her biri bulundukça, yeni bitcoin bulma ve şifreleri çözme ihtimali daha da zorlaşmaktadır. Bunun için çok sayıda kişi birleşmekte, yüksek sistemli büyük bilgisayarla çalışılmaktadırlar. (İfade edildiğine göre, 0.0,1 btc kazanmak için 320 gb lık bir işlemciyle 12 ay çalışmanız gerekir.) Bu işlemcinin kurulma ve çalışma maliyeti çok yüksek. Ayrıca çok elektrik tüketmesi söz konusu. Bu sistem çok gürültülü çalışmakta ve aşırı elektrik tüketimi sebebiyle, o ortamda aşırı bir sıcaklık meydana gelmektedir. Bundan dolayı, bu sistemin evde veya ev ortamında kurulması tavsiye edilmemektedir. Sistemin madencilik yönü, büyük İSRAF yönüdür.

d-Dijital kripto paralarla ilgili hukuki düzenlemeler bulunmamakta. Buna hukuk boşluğu da denilebilir. Mesela, bu sistemdeki para hırsızlığı tespit edildiğinde cezalandırma imkanı bulunmamaktadır. Çünkü kanunda olmayan veya tanımlanmayan bir şey, hukuken suç sayılmamaktadır. Ayrıca bu tür dijital paraya sahip olanlar, bunları satmadan, gerçek paraya çevirmeden ölürlerse, miras bırakamıyorlar. Çünkü sistemin yapısı sebebiyle varislere intikali mümkün değildir. Bu da insanların paralarının kaybolması ve korunamaması demektir.

e-Dijital kripto paralar, yüksek risk taşıyan paralardır. Bir anda 1 bitcoin; 20 bin dolardan 3 bin dolara düşebilmektedir. Şu anda 8 bin dolardır. Bu da oynak ve kaygan bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüksek risk, İslam hukukunda garar (aldanma) şeklinde tanımlanmıştır.

5- Bu gibi sakıncaları sebebiyle dünyadaki fetva kurumları tarafından; dijital kripto paralardan sakınılması gerektiği ifade edilmiştir. Yukarıda da ifade edildiği gibi bu dijital kripto paralar;

(1)-Yüksek risk (garar unsuru) taşımaktadırlar. Bir anda 1 bitcoin; 20 bin dolardan 3 bin dolara düşmüş, günümüzde ise bu 8 bin dolar civarındadır. Aldanma riski çok fazladır. (Bk. e ve b md.),

(2)-Aşırı elektrik tüketimi ile mal israfına, buna çok zaman ayırıldığı için zaman israfına yol açmaktadır. Bunlar için yapılan elektrik tüketimi Hollanda’nın elektrik tüketimine eşdeğer olduğu ifade edilmektedir. (Bk. c md.)

(3)-Dijital kripto para sahipleri bilinmemektedir. Çünkü her üye bir kod ile bilinmektedir. Bu sistem kara para aklama vb suçlara açık olmakta ve kolaylaştırmaktadır. (Bk. a md.)

(4)- Bu paralarla ilgili hukuki düzenlemeler olmadığı için, hesap sahipleri öldüğünde bu paralar sistemde kalmakta/kaybolmakta, miras olarak varislere intikal etmemektedir. Ayrıca dijital kripto para hırsızlığı için bir ceza bulunmamaktadır. (Bk. d md.)

(5)- Dijital kripto paralar şifreli olduğu için ((1. md) de geçtiği gibi), şifrenin unutulması anında artık bir daha o hesaba ulaşılamamaktadır, hesap sahibi bütün parasını kaybetmektedir.

Sonuç olarak, bu sisteme girmek ve kullanmak; yüksek risk taşıdığı, çok oynak ve kaygan sisteme sahip olduğu, aşırı elektrik israfına sebep olduğu ve hukuki boşluklar sebebiyle hırsızlık gibi suçlara ceza verilememesi, kara para aklamaya açık olması ve dijital para hesap sahibi öldüğünde varislere intikal etmemesi gibi sebeplerden dolayı caiz değildir.

Gelecek yazıda, bu konuda bana sorulmuş sorulara verdiğim cevabı paylaşacağım.

.Bir soru bir hasbihal
04:0022/05/2020, Cuma
G: 22/05/2020, Cuma
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bayram gününde dijital-kripto para hakkında yazmanın âlemi yok, onu erteleyelim de daha uygun bir soruyu hasbihal konusu yapalım.

Daha kâmil kulluğa talip bir Müslüman soruyor:

Salgın ile ilgili şu günlerde işsiz kalan, sıkıntı çeken, işinden olan birçok insan görüyorum. Şükürler olsun biz evimizde yiyeceklerimizi alıp kitap okuyarak ya da çalışarak vakit geçirme imkânına sahibiz. İşte bu imkân beni çok düşündürüyor hocam. Ben mükemmel bir Müslüman değilim. Hatta kendime, Müslümanlığıma bakıyorum Rabbim ne kadar rahmet sahibi ki hiç hak etmediğim halde şu sıkıntılı zamanlarda bana bu imkânları sunuyor diye düşünüyorum. Vakti zamanında çalıştım çabaladım okudum uğraştım bunları hak ettim Rabbim de bana bu imkânı sağladı diye düşünsem biliyorum ki doğru değil. Çünkü çok çalışan yorulan çalışmaktan canı çıkan insanlar da işsiz kaldı sıkıntı çekiyor. Ben o insanlar kadar çalıştığımı düşünmüyorum. Çok iyi bir kulum, bunu hak ettim desem benden katbekat daha fazla kulluk yapan insanlar var onlar da işsiz kaldı sıkıntı çekiyor. Rabbim şansa beni seçmiş olamaz. Mutlaka olanda bir hikmet var ve benim için bir sınav var. O zaman bu sınavı geçmek için kulluğuma bakmalı kendimi düzeltmeli ve yapabildiğim kadar etrafımdaki insanlara yardım etmeliyim diye düşünüyorum. Bu bağlamda hareket etmeye gayret ediyorum. Fakat hocam yaptıklarım bana yeterli gelmiyor. Yani kulluğumu üst seviyelere taşımakta zorlanıyorum. Namazımı düzeltmeye çalışıyorum bakıyorum bozuluyor sonra yine düzeltmeye çalışıyorum. İyi olmayan huylarımı değiştirmeye çalışıyorum, sonra yine bozuluyor yine düzeltmeye çalışıyorum. Velhasıl kulluğumu üst seviyeye taşıyamıyorum. Zor durumda olanlara yardım edeyim diyorum ne kadar yardım etsem kendime bir şey bırakmayayım desem de bana yaptığım yardım yeterli gelmiyor.

Sahabe efendilerimiz aklıma geliyor bende bir şey kalmadıkça yaptığım şey yardım olmaz diyorum. Bir yandan ailem var o yüzden hepsini nasıl yardıma aktarayım diyorum. Sonra bu düşünceden dolayı kendime kızıyorum. Bu durum çerçevesinde ne yapmam nasıl davranmam nasıl düşünmem gerektiği hususunda tavsiyelerinizi almak isterim…

“Allah (c.c.) Müslümanların zengin olmasını ya da rahat bir yaşam sürmesini doğru bulmuyor mu?” şeklinde sorular aklıma takılıyor. İyi bir Müslüman olmanın şartı dünya nimetlerinden faydalanmamak mıdır? Bunun ölçüsü nedir? Bir Müslüman olarak nasıl davranmalıyız? Nasıl düşünmeliyiz bu konuda hocam?

Cevap
İnsanın “nefs”i, her bir ferde ait yaratılmış ruhudur, baki kalacak olan da budur. Kur’ân-ı Kerîm’de adı geçen ruh, her bir ferde ait olan ruh değildir, o ilâhî bir sırdır, her birimize ait olan ruh (nefis) ile de ilişkisi vardır; nefislerimizi mâsivâdan Allah’a çekme görevini ifa eder. Nefsimize musallat olan insan ve cin şeytanları da onu (nefsimizi, ferdî ruhumuzu), Allah’tan uzaklaştırmaya, fani olana âşık olup kendini zayi etmeye çeker, zorlar, bunun için bin bir tuzak kurar, kapılar açar.

Evet, Kur’ân-ı Kerim her birimize ait olan, dünya hayatımız sona erdikten sonra da bedenimizi terk edip Allah’ın murad ettiği yerlerde ve murad ettiği yapı içinde varlığı devam edecek olan ruhumuza “en-nefs” diyor.

Bu nefse hitap ediyor, onu eğiterek güzel kul haline getirenlerin kurtulacaklarını, kirlenip yolunu sapıtanların ise ziyana uğrayacaklarını bildiriyor. İnsanların, Hz. Peygamberin rehberliğinde yürüyen ve O’nun eğitim vazifesini karınca kararınca üstlenen ümmetin mürebbîlerine teslim olarak eğitim ve öğretim görmeye devam etmeleri gerekiyor. Bu eğitimi almamış, kendi başına buyruk nefislere Kur’ân “emmâre” diyor ve bu nefislerin insanı kötülüğe çekeceği uyarısında bulunuyor.

Kusurunun farkında ve bu yüzden dertli olan, bir üst mertebeye çıkabilmek için çabalayan, nefse karşı cihad eden kullarının nefislerine “levvâme” diyor, bunun da önemine dikkat çekmek için üzerine yemin ediyor.

Nefs-i levvâmenin cihadı, büyük-ilâhî ruhun çekimine kapılarak ilâhî ilhamın ışığında yol almaya başlamasıyla zafere eriyor ve nefis “mülheme/mülhime) oluyor.

Bu dünyaya geliş ve mevcut donanımla yaratılışın hikmeti bu nefis-ruh yolculuğunu yaşamak, zaferini hedeflemektir. Yolculuk iman ve güzel amel ile devam ederek nefis mutmainne (huzura ermiş), râzıye (Allah ile ilişkisinden hoşnut) ve merzıyye (Allah da bundan hoşnut) mertebelerine tırmanıyor; işte o nefse-ruha Allah Teâlâ şöyle hitap ediyor:

“Ey mutmain nefs (imanın huzuruna kavuşmuş insan)!/ Sen O’ndan razı, O da senden hoşnut olarak rabbine dön. /Böylece has kullarımın arasına sen de katıl. /Cennetime gir” (Fecr: 89/27-30).

Allah Teâlâ, rızasını elde etmek için elinden geleni yapan kullarını bunun yollarına ileteceğini vadediyor (Ankebût: 29/59).

Bir kutsi hadiste de heyecan verici müjdeler var; buna göre:

Kul Allah’a farz ve nafile ibadetlerle yakınlaşmaya devem eder, sonunda kendi irade ve organları Allah’ın irade ve rızasında fani olur; yani nefis-ruh mutmainne, râdıye ve merdıyye mertebelerini elde eder.

İnsanlar Allah’a kulluk (iman, ihsan, ihlas) bakımından farklı derecelerde bulunduklarına ve günahta ısrar etmeyenlerin de cennete yollarının açık olduğuna göre her bir kulun, kendi derecesinde yaşayarak buna uygun vazifelerini yapması, bir üst dereceye imrenmesi, gıpta etmesi, oraya yükselmek için gayret etmesi, fakat bunun bir süreç olduğu bilinci içinde halinden mutsuz olmaması, şükretmesi gerekiyor.

Allah’ın ve Peygamberimizin razı olduğu bilinen sahâbe olsun, daha sonraki nesillerin örnek insanları olsun hepsi aynı kulluk (kemâl) derecesini paylaşmış değillerdir. Hepsi Allah’ın makbul kulları olmakla beraber kimi zengin kimi fakir, kimi hasta kimi sağlam, kimi israfa kaçmadan refah içinde kimi helâl bile olsa dünyadan nasibini asgariye indirerek, kimi zorunlu ihtiyacından fazlasını dağıtarak, kimi zekâtını, fitresini, nafakayı verip, bir miktar hayır ve hasenat da yaptıktan sonra kalan servetini elinde tutarak… yaşamışlardır. Her derecedeki kulun taşıyabileceği yük vardır; bu kulun bakmakla yükümlü olduğu çevresi için de durum böyledir; taşıyamayacağı yükün altına girmek sakıncalıdır; pirince gideyim derken evdeki bulguru kaybetme tehlikesi vardır.

Allah Teâlâ kulları hakkında en iyi ve faydalı olanı yaratmak, vermek mecburiyetinde değildir; ama mecbur olduğu için değil de rahmetinden, lütûfkârlığından dolayı böyle yapar; bu sebeple herkes, kendi kusurundan kaynaklanmayan durumuna şükretmeli, uzun vadede bunun kendisi için hayırlı olduğuna inanmalıdır.

Yolculuğun azığı ve aracı okumak, düşünmek, ibadet, zikir, sabır, salih yol arkadaşları ve bulunabilirse kâmil eğitimcilerdir…

Korona yüzünden geçici olarak insanlarla aramıza mesafe koyuyoruz; asıl insan ve cin şeytanlarıyla aramıza devamlı mesafe koyma gereğini hatırlatarak Ramazan bayramlarınızı tebrik ediyorum.

Bir not
Camiler kapalı olduğu ve buralarda bayram namazı kılınamayacağı için dileyen kimselerin evlerinde, ailesiyle, hutbesiz bayram namazı kılmaları mümkündür. Namazın vakti güneşin doğmasını takip eden on beş dakikadan sonra başlar ve öğle namazının vaktinin girmesine kadar devam eder.

.Yine kripto para konusu
04:0031/05/2020, Pazar
G: 31/05/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Sayın Rifat Oral, kripto para ile ilgili olarak yapılmış bir çalıştayın haberini yazmış, sonunda bu çalıştayın sonuç bildirisinden kendi çıkardığı sonucu da “caiz değildir” şeklinde ifade etmişti, ben de bu haberi paylaşmış, şartlı olarak katılmış. İleri sürülen ve vaki olan sakıncalar ortadan kalkarsa cevaz ile ilgili hükmün değişebileceğini ifade etmiştim.

Bu yazıda, bahsi geçen ve Necmettin Erbakan Ün. Ahmet Keleşoğlu İlahiyat Fakültesi’nce icra edilen çalıştayın sonuç bildirisini paylaşıyorum.

Helal Finans Açısından Kripto Paralar Çalıştayı (07 Mart 2020)

Sonuç ve Değerlendirme Raporu
1. İslami finans açısından parada aranan ölçü, kıymette istikrar ve ona itibar edilmesidir. Bunun için de paraların arkasında bir garantör bulunmalıdır. Garantör toplum olabileceği gibi toplumu temsilen devlet veya başka bir müessese hatta paranın dayandığı sistemin kendisi de olabilir. Para olarak kullanılan şeyin ölçüsü, ham maddesinin ne olduğu değil; bu konuda esas olan insanların örfü, yani bir şeyi para olarak kabul etmeleri ve tedavülüdür. Anılan kriterleri taşıdıktan sonra paranın mal, maden, kâğıt, kaydî, elektronik ya da kripto birim olması arasında fark yoktur. Bir şeyin içsel/hakiki değere sahip olup olmaması onun para olma hükmünü etkilememektedir. Nitekim Kur’an ve sünnette neyin para olup olmadığı konusunda bir tanım veya belirlemede bulunulmamıştır.

2. Kâğıt paralardan itibaren tedavüldeki paraların tamamına yakınının itibari veya kaydi nitelikte oldukları unutulmamalıdır. Bunlar madeni paralar gibi hakiki bir değer içermediklerinden, manipüle, aldatma ve değeri dışında dalgalanmalara daha fazla açıktır. Bu sebeple, paranın istikrar ve itibarını koruma imkânlarına yönelik araştırmalar yapılırken diğer taraftan kripto paralar gibi yeni paraların zayıf noktaları ve yol açacağı muhtemel mağduriyetler konusunda da toplum ve ilgili paydaşlar uyarılmalıdır.

3. Bugüne kadar kripto paralar konusunda ortaya konan çalışmaların çoğu en yaygını olan bitcoin merkezlidir. Halbuki tamamen farklı temelde çalışan yine blokzincir teknolojisi temelinde üretilen kripto para birimleri de bulunmaktadır. Çalışmalarda kripto paraların bir bütün olarak ele alınması önem arz etmektedir.

4. Mevcut değerlendirme ve fetvalarda bu paraların dayandığı blokzincir teknolojisinden bahsedilmemekte ya da bir bütün olarak sanki zikredilen olumsuzluklara tüm kripto paraların ve dayandıkları teknolojinin de caiz olmadığı belirtilmektedir. Bundan sonraki çalışmalarda bu teknolojinin merkeze alınması daha gerçekçi sonuçlar verecektir.

5. Kripto paralar ve dayandığı teknoloji konunun etik ve fıkhî boyutu yanında iktisat, finans, bilişim teknolojisi, mühendislik gibi farklı disiplinlerin ortak çalışma alanıdır. Bu nedenle yapılacak değerlendirmelerin ve/veya alınacak kararların ilgili disiplinlerden uzmanların ortak çalışmasıyla oluşturulacak kurullarca alınması gerekir.

6. Mevcut haliyle kripto paraların “para” olarak kullanımı, ortaya çıkan veya çıkması muhtemel olumsuzluklar sebebiyle İslami finans ilkeleri açısından uygun gözükmemekle birlikte bu, ilgili paraların dayandığı blokzincir teknolojisinden kaynaklı değildir. Bu çerçevede İslami finans alanında da blokzincir teknolojisi yanında diğer finansal teknolojilerden azami derecede faydalanılması yoluna gidilmelidir.

7. Kripto paraların bir takım olumsuz yönleri bulunmakla birlikte kara para aklama, illegal yapılara finans sağlama, belirsizliğe bağlı yüksek risk, para sahiplerinin meçhuliyeti, yasal dayanaktan yoksunluk gibi olumsuzlukları da barındırmaktadır.

8. Dijital para birimlerinin üretiminde maliyetler yüksektir. Mecazen madencilik olarak isimlendirilen bu faaliyet için gerekli olan işlemcilerin ve bilgisayarların kurulumu pahalı, tükettikleri elektrik enerjisi oldukça fazladır. Ayrıca üretim tedricen zorlaştığından çok fazla zaman almaktadır. Kripto paralarla ilgili değerlendirmelerde bu konu da göz önüne alınmalıdır..

9. Kripto paralar, şifreli bir elektronik cüzdanda muhafaza edilmektedir. Dolayısıyla şifrenin unutulması veya başkaları tarafından ele geçirilmesi durumunda o paralara ulaşmak imkânsız bir hal alır. Aynı şekilde bu paralara sahip olan bir kimsenin ölmesi halinde paraların miras yoluyla varislerine intikali ile ilgili bir düzenleme henüz söz konusu değildir. Bu da fıkhî açıdan malın korunması maksadına aykırı olarak görülebilir.

10. Konuyla ilgili değerlendirmeler dikkate alındığında netice itibariyle kripto paraların aslen mubah oldukları; ancak bazı İslam hukuk araştırmacılarının yukarıda bahsi geçen mahzurlara yol açtıklarından şer‘an sakıncalı sonuçlara götürmesi kesin veya kuvvetle muhtemel sedd-i zerai konular kapsamına dahil ederek caiz görmedikleri anlaşılmaktadır. Bu olumsuzluklar ortadan kaldırıldığında veya minimize edildiğinde caiz olmalarının önünde bir engel kalmayacaktır.

11. Son olarak finansal teknolojinin bir çok alanı yanında bu konuyla ilgili de daha kapsamlı ilmi toplantıların yapılması ve bu toplantılarda kripto para birimlerinin teknolojisi, niteliği (mal, değer, para), kullanımından kaynaklı spekülatif sorunların boyutu gibi hususlara özellikle yoğunlaşılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Bu konuda bana sorulan birkaç soruya vaktiyle verdiğim cevabın da bir kısmı şöyle idi:

1. Soru
Kapitalist dünya ekonomi sistemi yavaş yavaş çöküp, kağıt para sistemine veda edip, blockchain formatında “dijitial para” veya “kripto para” sistemine doğru mu gidiyor??

2. Soru
Yoksa dünya reell (islami) banka, sigorta ve borsa ekonomi sistemine mi dönüşecek??

Cevap
Önce şunu söylemem gerekiyor:

Para ve dünyanın geleceği konusu bir kişinin, belli bir branşı olan ilim adamının altından kalkacağı bir konu değildir. Farklı branşlardan birçok ilim adamının teker teker gerekli çalışmaları yaptıktan sonra bir araya gelip ortak akıl ile açıklama ve çözüm üretebilecekleri bir konudur, bir problematiktir.

Kendi açımdan bir cevap denemesi, bir açış olarak söylemem gerekirse:

Kâğıt para zaten çok problemli ve zulüm aleti, istisimar/soygun vasıtası olan bir paradır. Bu para hangi devletinki olursa olsun er veya geç değişecektir. Bu değişim neye doğru olacaktır sorusuna gelince:

Şu anda kripto para maddi değer ve menfaatin mübadelesine aracılık eden bir para değildir; kontrolü devletin elinde olmayan iniş çıkışlarla ve dijital işlemlerle para üzerinden para kazandıran veya kaybettiren bir paradır. Şu halde halihazırda kripto para ne genel olarak kâğıt paranın yerini tutar, ne de sağlam karşılığı ve güvencesi olan, mal ve menfaatin mübadelesine aracılık eden bir paranın yerini tutar.

İleride ne olur?
Bu sorunu cevabı kripto paranın geleceği ile islâmî kurallara uygun bir para sisteminin muhtemel geleceğine bağlıdır. Müslüman ilim adamlarının hem kripto para üzerinde hem de islâmî para üzerinde ciddi çalışmalar yapmaları gerekiyor…

Diyanet ile İran arasında imzalanan anlaşma Kötülüğün hâkim olduğu ortamda Müslümanca yaşama
04:007/06/2020, Pazar
G: 7/06/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hocam, Diyanet’in İran ile yapmış olduğu anlaşma konusunda fikirlerinizi merak ediyorum. Bu konuda uyarıcı olarak tepki göstermenizi âcizâne istiyorum; çünkü sizin tepkinizin çok etkili olacağını düşünüyorum. Sahabe-i Kiram efendilerimize küfürler eden, Aişe annemize akıl almaz iftiralar atan Şia’nın ülkemiz için, bugünler için olmasa da yakın bir gelecekte ülkemiz için en büyük tehdit olduğunu düşünüyorum. Şu anda Yemen ve Lübnan’da yaşananların yakın gelecekte bizim ülkemizin de başına geleceğini düşünüyorum. Ceddim ve ecdadım olan cennet mekân Yavuz Sultan Selim Han’ın kılıcı ile bizleri Şia olmaktan kurtardığı gibi sizin de en azından kaleminizle torunlarımızı kurtarabilmek için uyarıcı yazılar yazmanızı istiyoruz. Ehli Sünnet olduğunuza inanarak bu maili size gönderiyorum. Kalan ahir ömrünüzü Ehli Sünnet müdafaası için kullanmanızı canı gönülden istiyoruz. Ebubekir Sifil gibi hocalarımız çok yalnız kalıyor bu konularda... İçimde volkanlar var bu konuda. Yazıya dökmekte zorlanıyorum. Sizlere de Rabbim’den acil şifalar diliyorum Allah’a emanet olun.

CEVAP
Önce Diyanet’in açıklamasına yer verelim:

“Diyanet İşleri Başkanlığı’nın internet sitesinde yer alan açıklamada, bazı basın yayın organlarında ve sosyal medya mecralarında, İran Kültür ve İslâmî İletişim Kurumu ile imzalanan mutabakat zaptı kapsamında, İranlı uzmanların ilahiyat fakültelerinde fıkıh dersi vereceklerine yönelik haberlerin yer aldığı belirtildi.

İslâm dünyasında fitne ateşinin yükseldiği son yıllarda ümmet birliğinin ve kardeşlik hukukunun yeniden tesis edilmesi açısından İslâm ülkelerinin muhatap kurumları ile bir araya gelerek işbirliği anlaşmaları ile zaptları imzalandığı belirtilen açıklamada, ‘Diyanet İşleri Başkanlığımız ile İran Kültür ve İslâmî İletişim Kurumu arasında ilk olarak 27 Mayıs 2010 tarihinde bir işbirliği protokolü yapılmıştır’ ifadeleri kullanıldı. Söz konusu zaptın 3 yıl süreli imzalandığı belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Özellikle Batı dünyasındaki İslamofobi ile mücadele bağlamında ortak dijital yayınlar hazırlanması, her iki ülkede ümmetin birliğini pekiştirme ve aşırılıkla mücadele amacıyla ortak çalışmalar düzenlenmesi, hassaten Kudüs davası olmak üzere ümmetin ortak problemlerine ilişkin konularda programlar yapılması ve yayınlar hazırlanması, İslam medeniyetinin ortak mirası olan yazma eserler ile sanat ve estetik alanında yürütülecek araştırmalara kurumsal destek verilmesi, hac hizmetlerinde tecrübe paylaşımına gidilmesi, Kur’an-ı Kerim’i güzel okumayı teşvik sadedinde uluslararası yarışmalar düzenlenmesi, güncel fıkhi meselelerde özellikle gen teknolojisi ve faizsiz finans sistemleri üzerinde karşılıklı ilmi müzakereler düzenlenmesi gibi konularda işbirliği amaçlanmıştır. Mutabakat zaptıyla ilgili bazı internet sitelerinde ve sosyal medya mecralarında yer alan ‘İranlı uzmanların ülkemizdeki ilahiyat fakültelerinde fıkıh dersi verecekleri’ iddiası gerçeği yansıtmamaktadır.”

Açıklamadan da anlaşılacağı gibi Diyanet’in İran’la imzaladığı mutabakat zaptı, karşılıklı mezhep alış-verişi veya Sünniliğe Şiilik karıştırmak amacı ve ihtimali taşımıyor.

İnsanlığın ve ümmetin ortak problemlerine çözümler üretmek ve uygulamak maksadıyla dinli-dinsiz, başka dinlerden ve Ehl-i Sünnet dışı mezhep mensupları ile diyalog ve yardımlaşma çağımızda kaçınılmazdır. Dikkat edilmesi gereken husus, karşı tarafın bu diyalogu, kötü maksadına alet etmesi ve Ehl-i Sünnet itikadına zarar vermesidir; böyle bir durum ve ihtimal bulunduğunda elbette diyalog, mutabakat, anlaşma, ortak faaliyet yapılmaz, yapılmamalıdır.

Ehl-i Sünnet dışı mezheplerin itikatlarını ve kendi toplumlarında buna dayalı, bize göre kabul edilemez söz ve fiillerini engellemek elimizden gelmez. Biz kendi toplumumuzda Ehl-i Sünnet itikadını korumaya çalışmalıyız. Ehl-i Sünnet ise, belli bir tek mezhep, tarikat, cemaat, görüş… değildir; akaid ve fıkıh kitaplarında “Ehl-i Sünnet içinde olduğu kabul edilmiş bütün bunlardan ibarettir.

Ehl-i Sünnet uleması arasında ihtilaflı ve tartışmalı olan konularda taraf tutmak ve karşı tarafı dışlamak, itibardan düşürmeye çalışmak, rahmet olduğu bildirilen farklı görüş, içtihat ve yorumları kavgaya, fitneye, tefrikaya araç kılmak asla caiz değildir.

Hz. Ali halife iken (Allah ondan razı olsun) ortaya çıkan, halifeye isyan eden, küfreden, onun kâfir olduğunu söyleyen, aleyhinde konuşan, ölümle tehdit eden… Haricîlere karşı hitabı (koyduğu kanun) mealen şöyledir:

“İsterseniz kendi mahallenizde itikadınıza göre yaşarsınız, isterseniz bizim mescidimize gelir ve bize uyarak namazınızı kılarsınız. Eğer bizimle, ortak düşmana karşı savaşa katılırsanız siz de bunun kazancından nasibinizi alırsınız. Eğer bize silah çekerseniz biz de size silah çeker ve sizi etkisiz hale getiririz.”

SORU
Selâmünaleyküm,

Allah yâr ve yardımcınız olsun, diyerek aklıma takılan ve uzun tutmayacağım bir sorum olacak.

Böyle bir vergi sisteminde benzin alırken elektrik doğalgaz su parası öderken içerisinde yüzde 50 kadar emeğimizin gittiği her adım attığımızda devletin ağır vergileriyle baş başa kaldığımız bu sistem içerisinde geçim sıkıntısı infak edememe ve zekât vermeye güç yetirememe üzüntüsü içerisinde yaşayarak İslâm ülkesi adı altında ve yöneticilerin İslamî olduğu iddiasıyla yönetilerek bu durumun fıkhi veya mümin yönünden insanî boyutu hakkındaki fikirlerinizi öğrenmek isterim. İşyeri açsan devlet resmen yüzde 30 kadar ortağınız oluyor, ağır kira, işçi çalıştırma masrafları ve vergileri sizi helâl kazanarak bu masrafları çıkartma gayretinden uzaklaştırıyor. Bir iş kurmaya kalksanız karşınıza çıkacak avantacılar, rüşvetçiler, iman esaslarını unutmuş nefsi için yaşayan memurların kaprisleri iş yapma imkânlarınızı ve güdülerinizi ortadan kaldırıyor. Ahlaki bir çöküntü içerisinde olduğumuz her yön bakımından bize yol gösterecek fikirlerinizi öğrenmek isterim.

Selam ve dua ile.

CEVAP
Bu sorunun cevabı hakkında bir kitap yazılabilir. Bu köşede soruyu, “vergi, İslâmî yönetim ve genel ahlaksızlığın Müslümanca yaşamayı engellemesi” şeklinde üçe bölerek kısaca cevap vermeye çalışayım:

1. Vergi: Devletin Müslümanlardan vergi alabilmesinin meşru olması için vergi dışındaki devlet gelirlerinin, meşru ve israfsız olarak devlet harcamalarına yetmiyor olması şartı vardır. Bu şart gerçekleşince İslâm âlimleri, genele (ictimâî) zaruret kuralına dayalı olarak adaletli bir dağıtımla vergi konmasını meşru görmüşlerdir.
Laik bir ülkede harcamaların tamamen meşru ve israfsız olmasını sağlamak mümkün değildir. Vergi adaletini sağlamak da yöneticilerin sorumluluğu içindedir. Ülkemizde her iki cihetten eksiklikler olduğu açıktır. Bunların olabildiği kadar düzeltilmesi için sivil toplum çözümler üretip sorumlulara sunmalı ve ısrar etmelidirler.

Bir ülkenin rejimi ne olursa olsun orada yaşamayı sürdüren Müslümanların, istifade ettikleri devlet giderlerine vergi vererek katılmaları borçtur; aksi halde vergisini ödeyen diğer insanların kul hakkını yemiş olurlar. Vergi zekâta sayılamaz. Vergi giderleri tabii olarak zekât matrahından düşeceği için zekât giderini azaltır.

2. Soruda “İslâm ülkesi adı altında ve yöneticilerin İslâmî olduğu iddiasıyla yönetilerek” deniyor. Bu ülkenin bir anayasası var, bu anayasa değişmedikçe yönetim İslâmî olmaz.
3. Ahlaksızlık, yolsuzluk, rüşvet İslâm’dan önce ve sonra, Peygamberimiz’in eğittiği toplum müstesna her devirde ve her toplumda az veya çok var. Bunlar var olduğu ve olacağı için Allah Teâlâ peygamberler ve kitaplar gönderiyor, müminlere iyiyi ve doğruyu teşvik ve gerçekleştirme, kötüyü, günahı ve yanlışı düzeltme vazifesi veriyor. İnsanların çoğu iman, amel, eğitim eksikliği yüzünden eğri yola gitse mümin bu şartlarda bile meşru yoldan ayrılmayacaktır ve bu da zor olduğu için ecri o nispette artacaktır.
İslâm’da bir de zaruret kaidesi vardır. Bütün iyi insanlar “bir lokma, bir hırkaya” kanaat edip köşelerine çekilir ve meydanı kötülere bırakırlarsa kötülüklerin önünü almak mümkün olamayacağı gibi ülkeyi ve ümmeti korumak da mümkün olmayacaktır. Hainler ve ahlâksızlar kendi çıkarlarına gördüklerinde ülkeyi de satabilirler. İktidar, ekonomi, güvenlik, adalet kurumu, ticaret, eğitim, bilişim, iletişim… onların eline geçtiğinde ülkenin geleceğinden tamamen ümit kesmek gerekir. İşte bu sebeple iyi insanlar da meydanda olacaklar, siyasette, ticarette, eğitimde… aktif rol alacaklar, tıkandıkları yerlerde âlimlerle istişare ederek ferde ve topluma ait zaruret kurallarından yararlanacaklardır

Almanya’da yaşayan Müslümanların soruları
04:0014/06/2020, Pazar
G: 14/06/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

“Biz Almanya’da yaşayan, çalışan Müslüman Türklerin sorunları” başlığı altında dört soru sorulmuş, bunların her birinin cevabını, altında yazacağım.

1. Ev, araba ve ev eşyası alırken faiz karşılığında Alman bankasından kredi kullanmamızın hükmü nedir? Caiz midir? Helal midir?

CEVAP
Önce “Niçin Almanya’da yaşıyorsunuz?” sorusuna cevap bulmanız gerekir.

Türkiye’de yaşamaları mümkün ve sıkıntısız olan kimselerin halkı Müslüman olmayan ülkelerde yaşamalarının birçok sakıncası vardır; kendilerini koruyabilseler bile oğullarını, torunlarını ve sonrakileri iman, ibadet, ahlâk, zihniyet ve hayat tarzı içinde korumaları imkânsız denecek derecede güçtür. Evet, bunları korumak Türkiye vb. ülkelerde de zordur, ama bu zorluk diğerleriyle kıyas kabul etmez.

“Öte yandan, İslâmî faaliyeti eksik olmayan devleti, cemaati ve (kendiniz dâhil) ferdi nerede bulacaksınız?” sorusu da var.

Bulunduğunuz yerin, İslâm’ı daha iyi yaşamak için uygun olması konusunda titizlik göstermek ve bu amaçla göç etmek -imkân bulunduğunda- elbette meşrudur ve bazen gereklidir. Ancak bulunduğunuz yerde Müslümanlığınız zarar görmüyor, orayı ıslah için de bir şeyler yapma imkânına sahip bulunuyorsanız bundan kaçmak da sorumluluk getirebilir. Hizmet tek başına yapılamaz. Küçük-büyük cemaat faaliyetine ihtiyaç vardır. Siz cemaatlerle ilişkinizi, İslâm’ı (ahkâm ve ahlâk ile) önde tutarak kurun, hiçbir menfaati; İslâm’ın sabit, kesin, değişmez kurallarını çiğneyerek elde etmeyin, İslâm’ı cemaate göre değil, cemaati İslâm’a göre değerlendirin, çizgiden sapanları ıslaha çalışın, bu mümkün olmuyorsa onu bırakın başkalarıyla çalışın.

Faydası zararından fazla olduğu veya zaruret bulunduğu için Almanya vb. ülkelerde yaşıyorsanız ve ihtiyaç kredisi almak istiyorsanız:

Almanya’da veya başka bir yerde yaşayan Müslümanlar zarurete düşerlerse zarureti giderecek kadar faizli kredi alabilirler. Almanya’da veya başka yerlerde yaşayan Müslümanların çoğu için katılım bankaları, faizsiz finans kurumları ve faizsiz tekâfül sigortacılıkları vardır. İşlerini buralarda halletmeleri mümkün olunca zaruret de ortadan kalkar.

2. Dâru’l-harp, dâru’l-İslâm nedir? Almanya ve Türkiye açısından?

3. Alman bankasında bulunan paramıza gelen faiz helâl olur mu?

Hükmü nedir?

CEVAP
Önce Alman bankasındaki paranıza tahakkuk eden faizin hükmünü açıklayayım. Türkiye’nin dâru’l-harb olup olmaması konusunu da gelecek yazıya bırakalım.

Ebû Hanîfe (r.h.), “Dâru’l-harbde (Müslümanlarla savaş durumunda olan bir ülkede) bulunan bir İslâm ülkesi vatandaşı Müslümanın, bu ülke kanunlarına göre caiz ve meşru olan ama İslâm’a göre caiz olmayan bir yoldan (bir akit, bir işlem ve eylem ile) harbînin (o ülke vatandaşının) malını alması, mülkiyetine geçirmesi caizdir” diyor. Bu içtihada göre mesela kumar oynamak ve faiz almak İslâm’da haramdır, ama dâru’l-harbde yasak değilse ve Müslüman, bir harbî ile kumar oynadığında kazanacağını biliyorsa kumar oynar, harbîye faizle kredi verir ve bu yollardan elde ettiği gelir helâl olur. Bu niçin böyledir? Çünkü savaş halinde düşman ülkenin mal ve can dokunulmazlığı ortadan kalkar, düşmanın malını zorla almak caiz olur. İki ülke arasındaki ilişki savaş olmakla beraber bir Müslüman izin alarak (bir mânâda anlaşma yaparak) düşman ülkesine girdiğinde, onların mal ve canlarına dokunmama sözü verdiğinden (anlaşmada bu hüküm de bulunduğundan) harbînin malını zorla -veya orada da yasak olan bir başka yoldan- alamaz. Ama onlara göre caiz olan kumar gibi bir yoldan mal alırsa, zaten helâl olan bir malı almıştır, kumar ve faizli akit meşru ve helâl olan bir mal elde etmek için yalnızca formalite kabilinden bir araçtır...

Ebû Hanîfe’nin bu içtihadına başta Ebû Yûsuf gibi talebeleri olmak üzere diğer müçtehitler katılmıyor, itiraz ediyor ve şöyle diyorlar: “Müslümanın tabi olduğu kanun ve kurallar ülkeye göre değişmez. İslâm ülkesinde haram olan akit ve davranışlar, izinle girilmiş harb ülkesinde de haramdır, Müslüman orada da faiz alarak kumar oynayarak harbînin malını alamaz...”

Bu eski içtihatlara günümüz şartlarında baktığımızda şunları söylemek mümkündür:

a) Bugün ülkeler arasındaki ilişki durumları/şekilleri değişmiştir. Bir ülkenin diğerine savaş ilan edebilmesi için “üzerinde ittifak edilmiş” sebepler vardır ki bunu da “dışarıdan saldırı karşısında savunma” şeklinde özetlemek mümkündür. “Tehlikeyi engellemek için önceden tedbir saldırısı” tezi kabul görmemiştir ve kötüye kullanmaya müsaittir. Bugün iki ülke arasında meşru bir savaş haline ve savaş sebebinin meşruluğuna BM karar vermektedir. Barışı ve adaleti sağlamak için kurulmuş olan böyle bir kuruluşa üye olmak sakıncalı değildir; bu yüzden hemen bütün İslâm ülkeleri bu kuruluşun üyesidir ve savaşla ilgili karara imza atmışlardır. BM teşkilatı, İslâm’a göre meşru olan ve olmayan savaş konusunda yanlış karar vermedikçe onun kararlarına uyulacaktır.

b) Bugün mevcut uluslararası ilişki durumuna göre -fiilen meşru bir savaş içinde olan iki ülke dışında- savaş halinde iki ülkeden söz edilemez ve bu sebeple de “İslâm ülkesi sayılmayan, ama aynı antlaşma çerçevesine dâhil bulunan ülkelerde yaşayan insanların malları ve canları Müslümanlara helâldir” denilemez.

c) Faiz ve kumar yoluyla, aslında helâl olan bir mal elde etmenin helâl olacağını ileri süren içtihatta açık (cevap bulunmayan) soru, “Müslümanların, gayr-i Müslimlerle de olsa kumar oynamalarının, faizli akit yapmalarının caiz olup olmadığıdır”. Buna caiz diyen içtihadın muteber delili yoktur.

İşte bu gerekçelerle ben, İslâm ülkeleri dışında da Müslümanların kumar oynayarak, faizli kredi vererek, domuz satarak... para kazanmalarının, zaruret hâli dışında caiz olmadığı içtihadını tercih ediyorum. Ayrıca bu içtihat, faiz vermeyi değil, almayı, kazanmayı caiz görüyor.

4. Yine Almanya’da Alman bankalarından, faiz karşılığında kredi borçlarım varken, tekrar bir daha faiz karşılığında kredi çekip umreye ve/veya hacca gidebilir miyim? Bu helâl, caiz olur mu?

CEVAP
Peygamberimiz (s.a.) haram kazanç ile hacca ve umreye gelip Allah’a dua edenleri uyarmış ve kınamıştır.

Dâru’l-harb konusu
04:0021/06/2020, Pazar
G: 21/06/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bir önceki yazıda şöyle demiştik:

“Önce Alman bankasındaki paranıza tahakkuk eden faizin hükmünü açıklayayım. Türkiye’nin dâru’l-harb olup olmaması konusunu da gelecek yazıya bırakalım.”

Bundan altmış yıl öncesinden beri bu soru bana ve tabii diğer ilgililere soruluyor. Elbette soranlar arasında iyi niyetli ve öğrenmek isteyen insanlar da vardır. Ancak genel olarak bu soru masum bir soru değildir. Soranların önemli bir kısmının maksadı, Türkiye ve benzeri ülkeleri dâru’l-harb ve kâfir ülke ilan etmek, sonra yetkisi kendinden menkul veya yetkisiz kişiler tarafından seçilmiş bir kişiyi halife, Mehdî, Îsâ ilan etmek, onun etrafında toplanıp İslâm ve ümmet düşmanı kâfir ülkelerden ve istihbaratlarından aldıkları destek ile ülke içinde terör eylemleri yapmak, “Allahu ekber” diyerek kâfir ilân ettikleri Müslümanları boğazlamak; kadın, çocuk, yaşlı demeden ele geçirdikleri aciz insanlara esir muamelesi yapmaktır.

Aşağıda, fıkıh kitaplarından bu konuyu özetleyeceğim, burada şunu da eklemek istiyorum:

Bir ülkenin gayr-i Müslim ülke olması aynı zamanda harb ülkesi olmasını gerektirmez. Eğer bu ülkenin karşısında bir İslâm ülkesi varsa aralarında ateşkes, antlaşma, barış, İslâm’a göre de hayırlı olan bir amaçla işbirliği… ilişkileri içinde olmak caizdir. Bu ilişkiler kurulunca da o ülkeye karşı fiili savaş kuralları uygulanamaz.

Müslümanlar yıllardır İslâm ve ümmet düşmanlarının oyununa geliyorlar, fert, grup ve devletler olarak birbirlerini tekfir edip aralarında savaşarak kan, mal, servet, şeref ve izzet kaybına uğruyorlar.

Artık yeter!

Bir şekilde birleşelim ve gücümüzü, İslâm’ın ve ümmetin düşmanlarına karşı harcayalım!

Şimdi kadim fıkha soralım:

Bir ülkenin ilk defa İslâm ülkesi vasfını kazanması Müslümanların veya İslâm düzeninin hâkim olması ile gerçekleştiğine göre bunları kısmen veya tamamen kaybeden İslâm ülkesi yeniden harb ve küfür ülkesine dönüşür mü?

Bu soruya cevap arayan müçtehitler ikiye ayrılmışlardır. Ebû Yûsuf, Muhammed gibi müçtehitlere göre bir İslâm ülkesinde İslâmî olmayan hükümler (düzen) hâkim hale gelir, açıkça icra edilirse ülke yeniden küfür ve harb ülkesi haline gelir. İmam Ebû Hanîfe’ye göre ise, bir İslâm ülkesinin harb ve küfür ülkesine dönüşebilmesi için üç şartın birden gerçekleşmesi gerekir:

a) Ülkede İslâmî olmayan hüküm ve uygulamaların açıkça icrası (başka bir düzenin hâkim olması),

b) Ülkenin, aralarında bir başka İslâm ülkesi bulunmaksızın harb ülkesine bitişik hale gelmesi,

c) Müslüman veya zimmî olduğu için İslâm’ın kendilerine can ve mal güvenliği verdiği kişilerin bu güvenliklerinin ortadan kalkması.

İlk müçtehitler zamanında nazarî olarak yürütülen bu münâkaşa, Moğolların İslâm ülkelerini istilâsı ile fiilî ve amelî bir saha bulmuş, o zamanda yaşayan fıkıh bilginleri, istilâya uğrayan ülkelerin durumunu münakaşa etmişlerdir. Ebû Hanîfe’nin ileri sürdüğü şartlar açısından meseleye bakan Hanefî fukahâsının görüşlerini, 827/1424 yılında vefat eden Muhammed el-Bezzâz, meşhur Fetâvâ kitabında şöyle dile getirmiştir: “Bugün kâfirlerin elinde bulunan (eski dâru’l-İslâm) ülkeler, şüphesiz İslâm ülkeleridir... Kâfir idarecilerin idareleri altında bulunan memleketlerde cuma ve bayram namazlarını kılmak caizdir... Kabul edilmiştir ki illetin (hükmün dayanağı olan vasfın) bir parçası kaldıkça ona bağlı olan hüküm de kalır. Bu ülkelerin Moğol istilâsından önce İslâm ülkeleri olduğuna ittifakla hükmetmiştik. Onların ülkelere hâkim olmalarından sonra da ezan, cuma ve cemaatle namazın açıkça îfâsı, şerîatin gerektirdiği şekilde fetva vermek, hüküm vermek ve öğretim yapmak, onların idarecilerinin itiraz ve engellemeleri olmadan yaygın bir şekilde yürütülmektedir. Bu ülkelere harb ve küfür ülkesi demenin mesnedi ve delili yoktur.” Halvânî (v. 448/1056) şöyle demiştir: “İslâm ülkesi ancak küfür ahkâmının (düzeninin) yürütülmesi, İslâm’ın hiçbir hükmü ile hükmolunmaması, yerin harb ülkesine bitişik olması, orada hiçbir Müslümanın ve zimmînin mal, can ve namus güvenliğinin kalmaması halinde harb ülkesine dönüşür; bu şartların hepsi birden bulunursa harb ülkesi olur. Delil ve şartlar birbirine karşı gelir, çelişirse ihtiyaten İslâm yönü ağır basar; yani ülke, İslâm ülkesi olarak kabul edilir...” (el-Bezzâz, el-Fetâvâ, Mısır, 13210, C. VI. s. 310 vd.)

Prof A. Zeydân yukarıdakine benzer görüşleri inceledikten sonra günümüze gelerek yabancı hâkimiyetine girmiş İslâm ülkelerinde ezan, cemaatle namaz gibi bazı sembol hadiseler (İslâmî şiarlar), evlenme, boşanma gibi birtakım İslâmî hükümler cari oldukça bu ülkelerin İslâm ülkesi sayılması gerektiği kanaatini ileri sürmektedir. (Ahkâmu’z-zimmiyyîn ve’l-müste’minîn..., Bağdâd, 1963. s. 21)

Mezheplerin farklı hükümleri hakkında
04:0028/06/2020, Pazar
G: 28/06/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Hocam evvela size dua eder Rabbim den hayırlı uzun ömürler dilerim. Size şunu sormak istiyorum. Müslüman olarak hayatımızı idame ettirirken avam Müslümanlar olarak bir mezhebi taklit ediyoruz. Ancak inceleme ve araştırmalarında kafamı kurcalayan şöyle bir durum var: İslâm’da helâl belli, haram belli, bunların karşılığında sevap ve günah var. Hâl böyleyken bir meselede bir mezhep helâl derken diğeri haram, biri bir ibadete sünnet derken diğeri vacip diyor. Meselâ Hanefi olan vitir kılmayınca kurban kesmeyince günah işlemiş olurken, Şafii olan günah işlemiş olmuyor. Oysa bir şeyin günah veya sevap olması her Müslüman için aynı değil mi? Bu konuyu izah ederseniz…

CEVAP
Kur’ân-ı Kerim’in tertibi, üslûbu, kılavuzluğu insanların belli konularda yazdığı kitaplarda olandan farklıdır. Hadisler de aynı şekilde Kur’ân’da olanı açıklar, detayları ikmal eder. İbadet ve hayat nizamı ile ilgili âyetler ve hadislerde genel olarak “şu haram, bu mekruh, şu farz, vacip, mendub…” şeklinde hükümler yoktur. Fıkıh Usulü ilmi, Peygamberimiz (s.a.) ve ashabın anlayış kuralları ve uygulamaları esas alınarak tedvin edilmiş, bu usûle göre müçtehitler eşyaya ve fiillere ait dinin hükümlerini tespit etmişlerdir. Usul kuralları âyetlere ve hadislere uygulanırken ve eşyalar ile fiiller değerlendirilirken tabii olarak içtihat farklılıkları olmuştur. Daha Peygamberimiz (s.a.) hayatta iken, O’nun birden fazla mânâya ihtimalli bir sözünün veya âyetin anlaşılması/yorumu konusunda ashâbın ihtilâfa düştüğü (yani farklı anlama durumunun ortaya çıktığı) olmuştur. Buhârî’nin kitabına aldığı bir hadis şöyledir:

Hendek (Ahzâb) harbinden dönerken Peygamberimiz (s.a.), bir grup ashâbına, savaş sırasında sulhu bozup, hıyanet edip İslâm ordusunu arkadan vurmaya kalkışan “Benî-Kurayza Yahudi yurduna derhal hareket etmeleri ve oraya varmadan ikindi namazını kılmamaları” emrini verdi. Yolda ikindi namazının vakti daralınca, anlayış ve uygulama bakımından ashab iki gruba ayrıldı: Bir grup, sözün zahirini (genel olarak anlayış kurallarına göre söz ne diyorsa onu) esas alarak hedefe varmadan namazın vakti geçse bile yola devam etmeleri gerektiğini ileri sürdüler. Diğer grup ise bir sözü, mânâ ve maksadı, aynı konudaki diğer sözler ve kurallara göre anlama yolunu tutarak “Bundan maksat bir an önce oraya ulaşın demektir, namazın vakti bellidir, onu yolda geçirin demek değildir” şeklinde bir anlayışa vardılar. Oradaki vazifelerini ifa edip Medîne’ye dönünce durumu Peygamberimiz’e arz ettiler; her iki anlayış sahiplerini de azarlamadı, her iki anlama usulünü de onayladı.

Şimdi bu olayı soruya uygulayalım:

Peygamberimizin (s.a.) bir emrini, sözün düz anlamını tek başına esas alarak anlayanlara göre ikindi namazının vakti geçse de kılınmayacak, hedefe vardıktan sonra vakti çıkmış olsa da orada kılınacaktır; bu anlayış/yorum/içtihat sahiplerine göre ikindiyi yolda kılmak caiz değildir, onlar bu anlayışı uygulayınca kulluk vazifelerini yerine getirmiş olurlar. Diğer anlayışı uygulamak onlara göre caiz değildir. Yorumu farklı yapan gruba göre ise yolda namazın vakti sıkışınca durup onu kılmak farzdır, namazı geçirmek caiz değildir. Bunlar da kendi anlayış/yorum/içtihatlarını uygulamak durumundadırlar; bunu yapınca kulluk vazifelerini yerine getirmiş olurlar, karşı tarafın içtihadına uyamazlar, ama onların anlayış ve uygulamalarını da İslâm’dan dışlayamazlar, kulluğa aykırı telâkki edemezler.

İşte Sevgili Peygamberimiz (s.a.) hayatta iken, Kur’ân ve hadislerden hüküm ve kural çıkarma konusundaki ihtilâflar ve bunların karşısında Peygamberimiz’in tutumu ve açıklamaları, O’ndan sonra ashabının uygulamaları, daha sonraki çağlarda pek çok eşya ve olay ile ilgili içtihat ve yorumlara örnek teşkil etmiştir.

Sorudaki örneklere bakarsak vitir ve kurban konusunda nasslar ve uygulamalar var; müçtehitler bunlara bakarak/yorumlayarak veya yorumlamayıp sözün zahirini esas alarak “vaciptir”, veya “sünnettir” hükümlerini çıkarıyorlar. Müçtehit hangi hükmü çıkarmış ise ancak onu uygulayarak kulluk vazifesini yerine getirebilir. İçtihat ehliyeti/gücü bulunmayan insanlar (mukallitler) ise müçtehide veya onun içtihadını nakleden müftüye uyarak kulluk vazifelerini yerine getirirler.

Vitir ve kurbana sünnet diyen bir kimsenin, vacip diyeni engelleme, dışlama, amelini geçersiz sayma hakkı yoktur, vacip diyenin de sünnet diyene karşı durum ve tutumu aynı olacaktır.

Allah Teâlâ buyruğunu, kulları nasıl anlarsa öyle uygulamaları halinde onların kulluğunu kabul buyuruyor; usulünce ihtilaf durumunda isabetli olana daha fazla, hatalı olana nispeten daha az ecir/sevap/mükâfat veriyor.

Bireylere değil de kamuya ait konulardaki içtihat ihtilâfları içinden ülü’l-emr hangisini tercih ederse bütün ümmetin uygulamada mezhebi o olur ve ülkede tek kanun uygulanır.

Katılım bankalarının işlemlerinde faiz var mı?
04:005/07/2020, Pazar
G: 5/07/2020, Pazar
1
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hocam, katılım bankalarıyla ilgili şöyle bir eleştiri var: ... Katılım bankaları, yazılı olarak ‘kredi verdik’, sözlü olarak da ‘alım-satım yaptık’ dedikleri için, akit sonrası ortaya çıkan ihtilâflarda genelde kredi sözleşmesi şartlarına göre hukuki ihtilâfların çözümü yoluna gitmeleri birçok hak kaybına sebep olmaktadır. Bankaların yaptığı herhangi bir sözleşme incelenirse işlemden kaynaklanacak hiçbir sorumluluğu kabul etmediklerinin açıkça yazılı olduğu görülecektir. Geliri helâl kılan, nimetle birlikte külfete de katlanmaktır. Yalnızca nimetten yararlanıp külfete (riske) hiç katlanmadan elde edilen gelir, kâr değil, faizdir. …Katılım bankalarının finansmanında faiz olduğu söyleniyor. Bu konudaki görüşünüzü merak ediyorum. Çok teşekkür ederim. Hayırlı ve sağlıklı günler dilerim.

CEVAP
Katılım bankalarının 90’lı yıllara kadar kanunu yoktu. KHK ile kurulmuştu ve yönetmelikle işliyordu. Sonra genel olarak Bankalar Kanunu’nda değişiklik yapılırken 48. maddede, katılım bankalarının adına yer verildi ve yaptığı bütün işlemlerin de kredi sayıldığı ifade edildi. O zaman buna uygun bir yönetmelik hazırlandı, yönetmelikte murabaha (peşin alıp vadeli satma) ifadesi yoktu. Müşteri malı alıyor, banka borcunu ödüyor ve müşteriyi borçlandırıyordu. Tabii bu işlem bir faizli işlemdi; katılım bankaları bunu uygulamak istemedikleri için o tarihteki danışmanlar olarak toplantı yaptık; “Fıkıhta sözlü irade beyanı ile akit kurulur, banka müşteriye yazılı satın alma ve satma vekâleti versin, müşteri malı banka adına satın alsın (vekâletnameye binaen sözlü satım akdi yapsın). Sonra da banka ile temas kurarak yine sözlü icap ve kabul ile satın alma akdi yapsın, böylece malı bankadan vadeli satın almış ve borçlanmış olsun” dedik. Bu işlem böylece meşrulaştı, ancak resmi muamele kredi olarak yürüdü. Bu yüzden müşteri, ihtilâf halinde meşru olmayan bir ödemeye mahkûm olursa banka bunu danışma kuruluna getiriyor, danışma kurulu hakkı olmayanı sahibine iade ediyor, bu mümkün olmadığında ise tasadduk ediyordu.

Aşağıda bazı maddelerini vereceğim yeni bir yönetmelik çıktı, bu yönetmelik “müşterinin borcunu ödeyip borçlandırma” şeklindeki sakat maddeyi kaldırdı, onun yerine fıkıhta malum ve meşru olan işlemleri koydu. İnşaallah ilgili kanundaki “kredi sayılır” ifadesi de değişecektir. O değişmese bile fiilen yapılan meşru alım-satım işlemidir.

Katılım bankaları yalnızca alım-satım (murabaha) yapmıyor. Daha birçok meşru işlemi var. Murabaha (peşin alıp vadeli satma) işleminde bankadan satın alacak şahsa (buna müşteri deniyor) banka adına satın alıp hemen banka ile temas kurarak kendine satın alması için vekâlet veriliyor. Vekil de bunu yapıyor. Vekil malı alırken gerekli incelemeyi yapmakla yükümlü; bunu yapmamış veya eksik yapmış da mal arızalı çıkmış ise zaten vekil sorumlu. Gerekeni yapmış, bankadan satın aldıktan sonra mal çok kısa bir süre bankanın mülkiyetinde iken malda gizli bir arıza var idiyse bankanın, “kusurdan sorumlu değilim” kaydını koyarak satma hakkı vardır. Bu kaydı koyunca, karşı taraf da buna razı olunca “sorumluluğu kabul etmemeleri” meşru oluyor. Bir malı satan ondan mahrum oluyor, bu külfettir; karşılığında bedelini alıyor, bu da nimettir; her alım satımda bu nimet-külfet dengesi vardır.

Mecelle’den ilgili maddeler şöyledir:

Madde 341

“Bâyi’ hîn-i bey’de, mebî’in bir aybını beyan ederek müşteri ol ayb ile kabul ettikde, ol ayb sebebiyle muhayyer olamaz.”

Madde 342

“Bâyi’ bir malı, her ayb da’vâsından zimmeti berî olmak şartıyla sattıkda, müşteri için hıyâr-ı ayb yoktur.”

Madde 343

“Müşteri bir malı, “her aybıyla makbulümdür” diye iştirâ eylerse, artık anda ayb da’vâsına salâhiyeti yoktur.”

Meselâ, müşteri bir hayvanı “kör, topal, çürük, çarık her ne ise makbulümdür” diye satın alsa, artık “ayb-ı kadîmi var imiş” diye reddedemez.

Kredi konusuna gelelim:

Yukarıda yazdığım gibi BDDK’nın yayınladığı yeni finansman yönetmeliğinden önce banka malı alıp satamıyordu, müşteri alıyor, banka bedelini ödüyordu. O zaman işlemi meşrulaştırmak için “yazılı vekâlet verilerek banka adına alma ve ondan da kendine alma” formülünü işletiyorduk, resmi işlem ise kredi oluyordu. Yeni yönetmelik şu çözümü getirdi:

MADDE 19

(1) Katılım bankalarının finansman sağlama yöntemlerine ilişkin usul ve esaslar aşağıda belirtilmiştir.

a) Satım Yöntemleri: Finansman sağlama amacıyla müşterinin ihtiyaç duyduğu her türlü maddi ve gayri maddi mallar ile hak ve hizmetin, bedeli satıcıya ödenerek tedarik edilmesi işlemidir. Satım yöntemleri, kâr beyanı ile satım (murabaha), pazarlık usulüyle satım (müsaveme), peşin ödemeli satım (selem), veresiye satım (isticrar), nakit ihtiyacı için satım (teverruk), kârsız satım (tevliye) ve eser sözleşmesi (istisna) türlerinden oluşur.

Yönetmelik diğer yöntemleri de “Kiralama, ortaklık, vekâlet, karz-ı hasen... şeklinde sıraladıktan sonra şu maddeye yer veriyor:

(3) Katılım bankaları, gelir elde etme amaçlı olarak müşterilerine nakit finansman sağlayamazlar (Yani nakit kredi veremezler).

Katılım bankaları AVM değildir, alım-satım işlemini de kendi tabiatına, ama aynı zamanda fıkha uygun olarak düzenlemek durumundadırlar.

Kaza-kader, kulun sorumluluğu
04:0012/07/2020, Pazar
G: 12/07/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hocam ben kader konusunda size soru sormak istiyorum. Ben kaderi “İlim maluma tabidir” diye biliyorum; yani Allah’ın bilmesi günü geldiğinde kişinin cüzi iradesi ile onu yapacağı içindir, Allah kula cüzi irade vermiştir, yanlış mı düşünüyorum. Hocam bazı… okuyanlar cüzi irade böyle değil, sadece bir meyil, bir kas hareketi gibi bir şey diyor, bu bana mantıksız geliyor, bu imtihana da ters olur diye düşünüyorum. Bir de hocam bu kişilere soru sorduğunuzda “çok soru sormak iyi değil” diyorlar, neden? İslâm araştırmak sormak; hemen halk tabiri ile kafayı yemek midir?

Hakkınızı helâl edin biraz uzun oldu, cevabınızı dört gözle bekliyorum dua ile.

CEVAP
İslâm felsefesi, kelâm ve fıkıh usulü ilimleri “irade, kaza, kader, kulun fiili, sorumluluğu…” bahsini açmışlardır; bu konularda pek çok hususi kitap, tez ve makale yazılmıştır.

Geniş bilgi için TDV İslâm Ansiklopedisi’nin ilgili maddeleri yanında hemen internetten indirip okuyabileceğiniz bir makalenin de adresini vereyim:

(Mahmut Ay, “Eş’arî Kelamında İnsanların Sorumluluğu”, İslâmî Araştırmalar Dergisi, cilt: 17, sayı: 2, 2004, sayfa: 91-107).

Sayın Ay’ın, makalesinden bu konuya İmam Eş’arî’nin bakışını ve bu bakışın tenkidini özetleyen şu satırları aktarıyorum:

“Eş’arî’nin insanın sorumluluğunu dayandırdığı kesb teorisi, başta bazı Eş’arî kelâmcılar olmak üzere pek çok İslâm bilgini tarafından eleştiriye tabi tutulmuştur. Eş’arî kelâmının önde gelen temsilcilerinden biri olan Fahreddin Razi (h.606/m.l209), kesb için, “anlamı olmayan bir isim” ifadesini kullanmaktadır. İbn Teymiyye ise, Eş’arî’nin kesb teorisini, gerçekliği olmayan ve anlaşılamayan bir görüş olarak nitelendirerek, bununla insanların alaya alındığını belirtmektedir. Ona göre, kesb teorisinin savunucu, “insanın, fiili ihdas ve icat konusunda hiçbir etkinliğinin olmadığını söyleyerek” cebir anlayışına eğilim göstermektedirler. Onlar her ne kadar Cebriyye’den farklı olarak, insan için sonradan olma (hadis) bir kudret kabul etseler de, İbn Teymiyye’nin nazarında, gerçekte kesb’i savunanlarla Cebriyye temsilcileri arasında fark yoktur. Eş’arî, insanın sorumluluğunu kesb teorisi ile izah etmeye çalışmış, fakat kesb’i daha çok Allah’ın yaratmasına bağlı kıldığı için, insanın özgürlüğüne herhangi bir etkinlik alanı bırakmamıştır… Eş’arîliğin önemli temsilcilerinden biri olan el-Cuveyni, kesb teorisini eleştirerek, bu teori ile insan hürriyetini sağlamanın mümkün olmadığını belirtmiştir. Cuveyniye göre fiil, her ne kadar takdir ve yaratma bakımından Allah’a nispet edilse de, gerçekte insanın kudretiyle-meydana gelmektedir. Bu durumda insanın sonradan olma kudretinin fiillerinde etkili olduğu ve hakikatte fiillerin bu kudretle meydana geldiği inkâr edilemez bir gerçektir. Cuveyni’nin başlangıçta Eş’arî’nin görüşlerini paylaştığı, sonradan ise bu görüşlerin yanlışlığını fark ederek bunlardan vazgeçtiği ifade edilmektedir” (s. 98-99).

Benim için tatmin edici olan İmam Matürîdî’nin görüşünü şöyle özetlemek mümkündür:

Kulun fiilinin dört mertebesi vardır: 1. Küllî irade, 2. Yapabilmek için gerekli olan donanım ki, bu olmazsa yükümlülük de olmaz, 3. Cüz’î irade, 4. Yapıp etme gücünün (istitâ’tın) yapma (fiil) ile beraber yaratılması.

Kulda, fiilden önce, fiilin iki yönüne (yapmaya ve yapmamaya) harcama eşit derecede müsait olan bir kudret vardır (küllî kudret); bu, fiilden öncedir. Bir de yapmaya veya yapmamaya ait olan ve tam manasıyla oluşta etkili olan kudret vardır ki, bu fiilden önce değil, fiil ile beraber olur, buna istitâ’at (cüz’î kudret) denir. Burada küllî “birçok fiilden birini tercihe müsait”, cüz’î ise birine sarf edilen, birinde kullanılan manasındadır.

Özet olarak insanoğlu bir şeyi yapma veya yapmama için kullanılmaya müsait bir iradeye sahiptir. Bu iradeyi iki veya daha fazla mümkünden birine yönelttiği ve sarf ettiği zaman cüz’î iradesini sarf etmektedir, Allah Teâlâ da kulun, iradesini sarf ettiği şeyi (yani kesb ettiğini) yaratmaktadır. Yükümlü olabilmek için gerekli olan kudret (donanım) fiilden önce kulda vardır, fiili veya terki vücuda getiren kudret ise yapma veya yapmama sırasında Allah tarafından yaratılır.

Cennetlik veya cehennemlik olma yolunu seçme imkânı (ihtiyar) kula verilmiştir; kaza ve kader de kulun bu yoldaki ihtiyarına uygun olarak tecelli eder; çünkü Cenâb-ı Hak, kulunun ihtiyarını hangi tarafa sarf edeceğini ezelî ilmi ile bilir ve ona göre takdir eder. O’nun takdirî ilmine göre olur (ilme tabidir), ilim de malum ve vaki olacaklara göredir (bunlara tabidir; yani bildiği için olmaz, olacağı için bilir), bu sebeple müminlerin kaza ve kadere iman etmeleri, kesbin çeşitlerini elde etmek üzere mübah olan araçları ve imkânları kullanmalarına asla mani değildir.

Dini bilmemek ve inandığı halde günah işlemek
Ben bir şey sormak istiyorum. İnsanlar her türlü günahı işleyip, dinen kâfir gibi yaşayıp sadece Kelime-i Şehadet ya da tevhid getirdi diye cennete gidecekler mi? İnsanlar şu anda bir Allaha bir peygambere inanıyor ama hepsi bu. İbadet yok, kul hakkı ya da diğer günahların hepsi işleniyor. Torpil, iltimas, zulüm her sey var. Cehalet diz boyu. Hiç kimse hiçbir şey bilmiyor, dinle alakalı ve öğrenmek için çaba da yok. O zaman bilmeyip sadece Kelime-i Şehadet getiren bilmediği için her türlü günahı işleyen kârda gibi bir durum oluyor. O zaman ben de bilmeseydim de her türlü hayatı yaşayıp dünyanın her türlü zevkini ya da pisliğini yaşayıp bilmediğim için Kelime-i Şehadet üzere olup cennete gitseymişim. Bilen suçlu mu hocam. Bazı konuları öğrense inkar edip dinden çıkacak durumda insanlar var. O zaman cehalet teşvik edilen bir şey gibi olmuyor mu? Ben Kur’ân’ın her yerinde cennete gidecek insanlar için iman edip salih ameller işleyenler tabirini gördüm. Ama âlimler, “Amel imandan bir cüz değildir” diyerek sadece iman edilse bile cennete gidileceğini söylüyorlar. Bu konu hakkındaki görüşleriniz nedir hocam? Muhalefet olmak ya da itiraz etmek için sormuyorum hocam. Çünkü insanlar tevhid üzere öldüklerinde eninde sonunda cennete gideceklerini düşündükleri için her türlü haksızlıktan, günahtan kul hakkından yalancı şahitlikten korkmuyorlar. Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

CEVAP
Ehl-i Sünnet âlimleri birçok ayet ve hadise dayanarak imanı olan günahkârların bir süre cehennemde cezalarını çektikten sonra cennete gireceklerini söylüyorlar. İnsan psikolojisi incelenirse insanın, inandığı halde başka iç ve dış saikler, baskılar… yüzünden inancına aykırı davranabildiği görülüyor. Şöyle düşünelim: Bu dünyada bir kimseye bir yıl devamlı ateşte yanmayı kabul edersen sana dünyayı verecekler deseler bunu kim kabul eder?! İşte bunu Allah şöyle demiş oluyor;: “Eğer sen dünyada şu haram zevk ve menfaatleri tercih edersen ahirette şu kadar yanacaksın!” Bu ilahi buyruğa gerçekten inanan kimselerin yanmayı göze almaları kolay mıdır? İnandım dediği halde günah işleyenler ya gerçekten inanmıyorlar, ya imanları ve iradeleri zayıf, ya eğitimleri eksik, ya şehvet vb. duyguların güçlü baskısı galip geliyor. Bu durumlara göre de ahirette karşılığını görüyorlar ve sonra cennete gidiyorlar; çünkü Allah’a imandan daha büyük bir ibadet ve Allah’ı inkârdan (imansızlıktan) daha büyük bir günah yoktur.

Bilmemek mazeret midir?
İslâm geldikten sonra onu duyma, bilme, öğrenme imkânı bulunan bütün insanlar bununla yükümlüdürler. ‘Müslümanım’ diyen ve İslâm ülkelerinde yaşayan insanların ise İslâm’ı öğrenmeden ömür geçirmeleri büyük bir günahtır. Bunlar hem dinde cahil kalmanın hem de bu yüzden işledikleri günahların cezasını çekeceklerdir.

Ayasofya’nın camiye çevrilmesi ve başka iki soru
04:0019/07/2020, Pazar
G: 19/07/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Ayasofya müzesinin yeniden camiye çevrilmesi konusu çeşitli yönlerden tartışılıyor. Benim ilgi alanım, fıkıh-şeriat bakımından bu tartışmaya katkı sağlamama izin veriyor.

Dikkatlerden kaçan bir nokta var: Ayasofya’nın kilise iken camiye çevrilmesi olayı merhum Sultan Mehmet Han zamanında İstanbul’un fethinin hemen ardından olup bitmiş bir olaydır. Kiliselerin ve diğer dinlere ait mabetlerin yıkımı, tamiri, yenisinin yapılması, Müslümanların bu mabetlerde ibadet etmelerinin cevazı gibi konular oldukça erken dönemde fukahanın konusu olmuş, hemen her “açık nassa dayanmayan, içtihada açık bulunan konularda olduğu gibi” bu konularda da farklı içtihatlar ortaya konmuştur. Fatih’in çevresinde, şeriata uymayan bir tasarruf karşısında onu uyaracak olan Arapça tefsir yazacak kadar âlim Molla Gürânî, Ebu Eyyub Ensârî’nin kabrini bulacak kadar ehl-i keşif zevat vardı, Fatih de bir âlim idi.

Sayın Erhan Afyoncu’nun verdiği özet bilgiye göre:

“Fatih, Ayasofya’yı camiye çevirdikten sonra içine mihrap, minber, müezzin mahfili, vaiz kürsüsü gibi yapılar inşa edildi. Mozaikler kapatıldıktan sonra cami çini ve kuşak yazılarla süslendi. Bir minare ve medrese yaptırıldı. Fatih, külliyenin ihtiyacı için bir vakıf kurdu. Kanunî döneminde caminin karşısına bir hamam yaptırıldı. II. Bâyezid ve II. Selim dönemlerinde Ayasofya ciddi olarak elden geçirildi. Çevresindeki evler ortadan kaldırıldı. Mimar Sinan, caminin çökmesini önlemek için payandalar yaptı. II. Selim ve III. Murad zamanında yaptırılan minarelerle Ayasofya dört minareli bir cami oldu. II. Selim, III. Murad, III. Mehmed ve şehzadeler için Ayasofya’nın bahçesine türbeler yaptırıldı. I. Mahmud zamanında camiye güzel bir kütüphane yaptırıldı. Yine aynı dönemde avluya çok güzel bir şadırvan, imarethane ile sıbyan mektebi yaptırıldı. 17. ve 18. yüzyıllarda Ayasofya’nın etrafına sebiller inşa edildi. Fetih’ten itibaren caminin içi çini ve levhalarla süslenmeye devam edildi.

Cami birçok padişah döneminde tamirden geçti. Sultan Abdülmecid döneminde Mimar Fossati çağrılarak kapsamlı bir tamirat yaptırıldı. Fossati bir muvakkithane, kasr-ı hümayun ve hünkâr mahfili inşa etti. Ayasofya, 24 Kasım 1934’te bir kararname ile camilikten çıkarılıp Müzeler Genel Müdürlüğü’ne bağlandı. Fatih tarafından inşa ettirilen ancak sonraki dönemlerde yeniden yaptırılan medresenin 1934’te yıktırılması Ayasofya’nın bir Osmanlı külliyesi olduğuna vurulan ilk darbeydi. Müze yapıldıktan sonra Ayasofya’nın içerisinde bulunan ve camiye ait olan çeşitli eşya ile halılar ve levhalar da kaldırıldı. Rivayete göre büyük levhalar kapılardan dışarı çıkarılamadığı için mecburiyetten tekrar yerlerine asıldı. Şubat 1935’ten itibaren de müze olarak ziyarete açıldı.”

Bugün vaki olan olayın “kilisenin camiye çevrilmesi” hakkındaki tartışma ile alakası yoktur; çünkü bugün yapılan, kilisenin değil, müzenin camiye çevrilmiş olmasından ibarettir. Tartışılacaksa bu tasarrufun şeriat ve laik mevzuat açısından hükmü tartışılmalıdır.

Şeriat bakımından benim söyleyeceğim şey şudur: Caminin müzeye çevrilmesi meşru olmayan bir tasarruf idi, bunun düzeltilmesi Müslümanların vazifeleri içinde bulunuyordu, bugün buna muvaffak olundu, Allah’a şükürler olsun.

Geçmişte yani Fatih zamanında vaki olan çevirme olayının fıkıhtaki hükmü özetle şudur:

Hz. Ömer zamanında vaki olan Kudüs’ün fethi gibi sulh yoluyla fethedilen yerlerde bulunan mabetler, sulh şartlarında nasıl yer almışsa öyle muamele görür. Olduğu gibi kalması kabul edilmiş ise öyle kalır ve mesela kilise ise cami yapılamaz.

İstanbul’un fethi gibi savaşarak kazanılmış olursa muharip olan ve olmayan halka ne yapılacağına da, ganimet olan arazi, binalar vb. üzerinde yapılacak tasarrufa da istişareden sonra ülülemir karar verir ve icra eder. İslam’ın ve ümmetin âlî menfaatleri bir kısım mabetlerin olduğu gibi bırakılmasını gerektiriyorsa bırakılır, yıkılması gerekiyorsa yıkılır, mescid veya başka kullanımlar için tadilat yapılması faydalı görülürse bu da yapılır. Meselâ Hz. Ömer, fethedilen toprakları, uzun süren istişare ve tartışmalardan sonra kararını vererek menkul ganimetler gibi bölüştürmemiş, kamu yararını göz önüne almış, sahiplerinin elinde bırakarak vergiye bağlamıştır.

Gerektiğinde başka dinlere ait mabetler içinde ve keza içinde heykel ve put değil de resim bulunan yerlerde namaz kılmanın caiz veya mekruh olduğuna dair de içtihatlar vardır.

Fıkıh kitaplarında bu söylediklerimizin mezheplere göre delilleri de vardır.

Müslümanların, yönetimine razı oldukları başkanlar, çeşitli yönlerden durum değerlendirmesi yaptıktan sonra mevcut ve muteber içtihatlardan (mezheplerden) birini tercih edebilirler, bu tercih artık ümmetin tercihi olur.

Cinler insanlara zarar verebilir mi?
Cinler insanların mal ve canına zarar verebilselerdi kâfir olanları hayırlı müminlere, mümin olanları da zalim insanlara zarar verirlerdi. Bakın zalimlere hiçbir şey olmuyor. Oluyorsa da insana insandan oluyor.

Cinlerin, normal insanlara, kâmil iman, sâlih amel sahibi müminlere zarar vereceğine ben inanmıyorum. Muska hakkında bir hadis rivayet ediliyor, ama bu, kendisi dua okuyamayan çocuklar içindir; büyükler Allah’a dua ederler, ilgili ayet ve duaları okurlar, bunlar tıbbî tedavinin yanında birer şifa ve koruma vesilesi olur.

Kur’an-ı Kerim’de, son surede “insanlara vesvese veren Hannâs”tan bahsediliyor, ama bunun hem insanlar hem de cinlerden olduğu da açıklanıyor; demek ki, vesvese bir zarar ise bunu yapan yalnızca cinler değil aynı zamanda insanlardır. Çaresi ise cincilere gidip soyulmak değil, Felak ve Nâs sûrelerini okumak, görünür görünmez yaratıklardan gelecek zararlara karşı sünnete uygun tedbirler alıp Allah’a sığınmaktır.

İhtikâr (stokçuluk)
Selamün aleyküm muhterem hocam, zirai bir ürünü fiyatı artıncaya kadar tüccara emanete bırakmanın hükmü nedir?

Piyasada insanların muhtaç olduğu herhangi bir şeyin darlığı bulununca ve bu yüzden fiyatlar artınca, bir kimsenin, ürettiği veya ithal ettiği malı değil de piyasadan/pazardan satın aldığı malı, fiyatı artınca satmak üzere bekletmesi haram olan ihtikârdır, stokçuluktur.

Ayasofya
04:0026/07/2020, Pazar
G: 26/07/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

11 Mayıs 1997 Pazar günü Sultanahmet Meydanı tarihinin en büyük mitingine şahit olmuştu. İmam-Hatiplerin orta kısımlarının ve Kur’ân kurslarının kapatılmasını amaçlayan girişimlere karşı düzenlenen “İmam-Hatiplerime Dokunmayın” ortak paydalı bu tarihi mitinge yaklaşık 600 bin civarında insan katılmıştı.

Mitingde yapılan konuşmalarda temel eğitimin kesintisiz bir şekilde sekiz yıla çıkarılması girişimlerinin asıl amacının İmam-Hatip’lerin orta kısımlarını ve Kur’ân kurslarını kapatmak olduğuna dikkat çekilerek bunun halk iradesine karşı küçük bir azınlığın dayatması olduğu dile getirilmişti. Mitingde değişik siyasi partilere mensup milletvekilleri, ilim adamları ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri konuşmalar yaptılar. Ben de bir konuşma yapmıştım.

24 Temmuz 2020 Cuma günü benzer bir toplantıya şahit olduk. Toplantının ve ibadetin vakar içinde geçmesi çok önemli idi, öyle de oldu. Doğduğum yıl ibadete kapatılan ve müzeye çevrilen ulu mabed Ayasofya’nın, hayatta iken aslına çevrilmesini görmek benim için mutluluk ve şükür vesilesi oldu.

Bu 86 yıl içinde caminin yolunu bilmeyen yöneticileri gördük, camileri ahır, depo, gazino, matbaa, asker barınağı... yapan, yıkıp yerini satan idarecileri gördük. Şu fani dünyada kimse, hâl’in bekâsını ummasın, çok şey değişiyor, Allah Teâlâ değişimin rızasına uygun olanını nasip eylesin; bu da bizim kendimizi değiştirmemize bağlıdır. İyi olmak için çırpınan ferdi ve toplumu Allah kötü yapmaz.

Bu açılış kadar önemli olan bir husus da devlet erkânının baştan sona namaza katılmaları ve en tepedekinin hâfızlar gibi Kur’ân okumasıdır.

Bizi bizden uzaklaştırma hareketi yaklaşık iki asır sürdü. Aslımıza dönüş de bir adımda olmayacaktır. Tenkit ve beklentilerimizi hikmet ve insaf ölçüleri içinde tutmamız gerekiyor.

Bu büyük ve tarihi camiler cemaatsiz kalırsa isimleri cami olsa bile bence turistlere hizmet veren müzeler gibi olurlar. Gerçek manada müzeden camiye çevirme, camileri cemaatle, ibadetle, hizmeti bakımından Peygamberimiz’in (s.a.) mescidine benzetmekle olur.

Ey Müslümanlar!

Gelin camilerimizi cemaatle namaz dâhil olmak üzere İslâmî hayatın merkezi yaparak ihya ve imar edelim!

İhtikâr (stokçuluk) ve ürün sertifikası
Bundan önceki yazımın sonunda aşağıya tekrar aldığım bir soru-cevap vardı. Bu cevapta yalnızca stokçuluğu (ihtikârı) tarif etmiş, yer darlığından “zirai bir ürünü fiyatı artıncaya kadar tüccara emanete verme” konusunu bu yazıya ertelemiştim.
“Piyasada insanların muhtaç olduğu herhangi bir şeyin darlığı bulununca ve bu yüzden fiyatlar artınca, bir kimsenin, ürettiği veya ithal ettiği malı değil de piyasadan/pazardan satın aldığı malı, fiyatı artınca satmak üzere bekletmesi, haram olan ihtikârdır, stokçuluktur” demiştik.
Sorudaki işlemin bir stokçuluk tarafı var, bir de tüccar ile yapılan muamelenin meşruiyeti tarafı var. Birinci konu, stokçuluğun tarifinden anlaşılacaktır.
İkinci konuya gelelim:
“Fiyatı artıncaya kadar zirai ürünü tüccara emanete bırakma” ifadesinde kapalılık ve eksikler var. İhtimalleri düşünerek şu açıklamayı yapabilirim:
1- Zirai ürün tüccara emanet edilirse tüccar bu ürünü yalnızca deposunda muhafaza eder, onu harcayamaz, alıp satamaz,.. Fiyatlar yükselince ürünün sahibi bu malı ya bizzat veya tüccara vekâlet vererek satar. Tüccar kendine alacaksa “akdin iki tarafını temsil ihtilâfından kurtulmak için” ürün sahibi ile alım akdi yapar. Bu arada, satım akdinden önceye ait emanet edilen ürünü koruma masrafını ve bunun için sarf edilen emeğin ücretini de alabilir.
2- Tüccara emanet adıyla bırakılan ürünü tüccar kullanacaksa bu takdirde ürün ona emanet olarak bırakılmış olmaz; çünkü emanete bu işlem yapılamaz. Mislî mal olan ürün ona ödünç verilmiş olur. İstenilen fiyat oluştuğunda tüccar ya malı öder veya ödeme günündeki bedelini öder.
3- Şöyle bir meşru uygulama daha var:
Ofis, ürününü bir şirkete satıyor ve emanet olarak kendi depolarında muhafaza ediyor. Şirket, ürünü parçalara ayırarak sertifikaya bağlıyor ve bu sertifikaları yatırım yapmak isteyenlere satıyor. Ürün/sertifika, istenilen fiyatı bulunca satılıyor ve parça (sertifika) sahipleri kâr ediyorlar. Belli bir müddet sonra şirket feshediliyor ve kalan ürünü ofis rayiç bedelden geri satın alıyor.
Bütün bu işlemlerin haram olan ihtikâra dönüşmeden icra edilmesi gerekiyor.

Kurban ve Bayramı
04:002/08/2020, Pazar
G: 2/08/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Din bir tanedir, onu Allah bildirir ve kendisi murad etmedikçe kimse tarafından değiştirilemez. Kendisi değiştirmeyi istediğinde bunu, yeni bir peygamber göndererek yapar. Son Peygamber Muhammed Mustafa’dan (s.a.) sonra peygamber gelmeyeceği bildirilmiştir.

Değişen insan hayatı ile değişmeyen din arasındaki ilişki (değişmeyen ile değişen arasındaki devamlı ve dinamik uyum) nasıl sağlanacaktır?

Bu sorunun cevabı yine Allah tarafından (ayet ve hadis şeklindeki vahiylerle) açıklanmıştır. Çok kısa olarak ifade etmek gerekirse insan hayatında değişmeye açık olan alanlar “vahye bağlı değişmez naslar”la doldurulmamış, genel ve özel açıklamalar getiren vahiy (vahyedilen naslar) örnek alınarak âlimler tarafından belirlenmeye, hem Allah’ın razı olacağı, hem de insanoğlunun değişen hayatını ve ihtiyaçlarını karşılayan davranış kuralının keşfedilmesine bırakılmıştır. Bunun dışında bir de fayda-zarar ilkesi ile zaruret ilkesi vardır; bu ilkelere göre de naslarla doldurulmuş alandaki daralmalar giderilebilir.

Yukarıda kısaca değişmeyen din ile değişen dindarlık ve buna bağlı olarak farklı dindarlıkların yan yana, birbirine zarar vermeden, ikincisi birincisine bağlı kalarak var olabileceklerini ifade etmiş olduk.

Bayramların dinî tarafı, o günlerde yapılacak ferdî ve içtimâî ibadetler, dince gerekli görülmüş veya tavsiye edilmiş davranışlardır. Bu dînî kısmın, sınırları çizilmemiş, şekilleri belirlenmemiş yönlerine gelince burada dindarların yerel kültürleri; eğitimleri, örf ve âdetleri, zevkleri, ihtiyaçları devreye girer; böyle olunca da farklılıklar ortaya çıkar. Bırakın koca İslâm dünyasını, bir ülkenin çeşitli bölgelerinde bile farklı bayram âdetleri ve merasimleri (kültürü) görülmektedir. Kaldı ki, şimdi Müslümanların bayram yaptıkları coğrafyayı Müslüman ülkeleriyle sınırlamak da mümkün değildir, İslâmî bayramlar da

bir manada küreselleşmiştir; yerkürenin her yerinde Müslümanlar vardır ve bayram yapmaktadırlar.

Ezanımız, camimiz, minaremiz, selamlaşmamız, günlük dildeki dinî motiflerimiz, giderek kısmen bozulsa bile kılık-kıyafetimiz, bayramlarımız, âdâb-ı muâşeretimiz (görgü kurallarımız)...Müslümanlar olarak bizim alâmet-i fârikamızdır (bizi başka din ve kültür mensuplarından ayıran işaretlerimiz, nişanlarımız, şiarlarımız, sembollerimizdir). Bugün bu nişanlarımızı korumak dünkünden daha önemli hâle gelmiştir; çünkü artık topluluğumuz çoğulcudur, fiilen çok kültürlüdür, çok inançlıdır; bu çoklar yedi renk gibi ayrışmış, birbiri ile alakalarını asgariye indirmiştir; artık bu renklerin birleşerek bir aydınlık, bir aydınlatıcı ışık olması şöyle dursun, bazılarının çok severek kullandıkları ‘mozaik’ bile oluşturmaktan uzaktır. Bütüne, tek’e, çokluk içinde birliğe yönelik etkili bir düşünce, bir çaba, bir yöneliş mevcut değildir. Milli eğitim politikası toplumun harcı olacak unsurdan mahrumdur. Tevhîd-i tedrîsât, ideolojilerden bir ideolojiyi millete dayatmış, topluluğun tarihinden gelen ve onu bütünleştiren unsurları görmezden gelmiş, hatta zaman içinde yok etmeyi hedeflemiştir. Bir’e inanmak, birlik olmak, birleştirmek amacı yönünden en uygunsuz, en fakir, en cılız, en yalınkat, bir “harcı” yani ulusçuluğu, bütünleştirici olsun diye ileri sürmeyi, devreye sokmayı tercih etmiştir.

Her şeye rağmen insanımızda hâlâ varlığını sürdüren, ama Cumhuriyet ideolojisinin dışladığı, hatta zaman zaman düşman ilân ettiği değerlerimiz olmasa bu millet ne ile ayakta durur, niçin yaşar, niçin ölür, niçin itaat veya isyan eder, niçin sever veya nefret eder...

soruları cevapsız kalmaktadır; şöyle de denebilir: Bu sorular karşısında verilecek cevaplar neredeyse bireylerin sayısınca olacaktır.

İşte böyle bir kültür ve eğitim ortamında vazgeçilmez değerleri olanların üzerine titremeleri gereken bir unsur da inanç (din, iman) nişanlarıdır. Onlar manaları, muhtevaları, içte ve derinde olanları muhafaza eden zarflardır, siperlerdir, zırhlardır; işleri ve işlevleri yalnızca korumaktan ibaret de değildir, onlar aynı zamanda telkin eder, talim eder, terbiye eder.

Sözü fazla uzatmadan şiarlarımızdan biri olan Kurban Bayramı’na gelelim.

Bu bayramda kurban keseriz, bayram sabahı bayram namazı kılarız, Arafe günü sabah namazından sonra başlayarak bayramın dördüncü günü ikindi namazı sonuna kadar devam etmek üzere “teşrik tekbirleri” okuruz (Allah’ın varlığını, birliğini, ululuğunu dile getirir, O’na hamdederiz), yoksullara, yakınlara kurban eti dağıtırız, ölü (mezarlarda) ve diri (evlerde) yakınlarımızı ziyaret ederiz, halleşir, dertleşir, hasret giderir, mahabbeti artırırız. Günümüzde haberleşme imkânları geliştiği için ziyarete gidemediğimiz yakınlarımızı telefon vb. vasıtalarla arar, hal-hatır sorar, bayramlarını tebrik ederiz…

Bayramda yapılan bu ibadetler ve merasimlerin dindeki yeri (hükmü; farz mı, vacib mi, sünnet mi olduğu) tartışılıyor. Asıl sorulması gereken soru şudur: Bunlar terk edilirse ne olur, neleri kaybetmiş oluruz? Bence en önemlisi bir şiarımızı kaybetmiş oluruz; “Şiarı kaybetmek caiz midir ve neye mal olur?”, soru böyle sorulmalıdır.

Kurban Bayramı’nda kurban kesmenin bazı mezheplerde vâcip, bazılarında sünnet olduğunu söyleyenler, önce şu soruya cevap vermelidirler: Meselâ kurbana sünnet diyen Şâfiî mezhebini örnek olarak alalım: Şâfiîlere göre sünnet ve vâcip olan ibadetler var da kurban bunlar içinde sünnet ibadetlere mi giriyor? Bu sorunun cevabı “Hayır”dır. Şâfiîlerde, “farz ile sünnet arasında yer alan” bir vâcip kavramı yoktur; onlara göre ibadetler ya sünnettir ya da vâcip (yani farz)dır; onlara göre vacip ile farz aynı manada kullanılır. Şâfiîlerde, Hanefîlerde olan manasında bir vâcip olmadığı için onlar kurbana sünnet demişlerdir; başka bir deyişle sünnet demeselerdi farz diyeceklerdi. Kafanız karıştı ise daha açık ifade edeyim: Hiçbir İslâm mezhebinde kurban, terk edilmesinde sakınca bulunmayan, yapılması da fazla önemli olmayan bir ibadet değildir; kurban önemli bir ibadettir, Hz. Peygamber (s.a.) buna önem vermiş ve hayatı boyunca yerine getirmiştir.

Bir Müslüman gerekli ve meşru olmadıkça otu bile koparmaz. Gerekli ve meşru olunca insanı bile öldürür; mesela savaşta düşman öldürülür ve düşman bir insandır. Kurban kesmek, başka hikmetleri yanında işte bu şuur ve teslimiyetin de sembolüdür, eğitimidir. Canı veren de alan da Allah’tır, “Benim için şu yaşta şu şekilde kurban olun” deseydi, ölme ihtimaline rağmen O’nun rızası için cihat eden kullar o emri de yerine getirirlerdi. Hz. İbrahim’in gördüğü rüyayı böyle yorumlaması sebebiyle oğlunu kurban etmeye kalkıştığını biliyoruz, ama rahmetiyle de en üstün olan Allah Teâlâ kullarından değil canlarına kıymayı, burunlarını kanatmalarını bile istemiyor ve “zaten yemek için kestiğiniz hayvanları bu defa bana ibadet niyetiyle kesin de bu sizin, isteseydim bana kurban bile olabileceğinizin sembolü olsun” demiş oluyor.

Bu şekilde bir Kurban Bayramı gönüllerdeki etkisi günlerce devam edecek bir şenlik, bir güzel ilişkiler, duygular ve davranışlar yumağı oluyor. Müslümanlar arasındaki muhabbet, dayanışma, kardeşlik, aidiyet... duyguları güçleniyor, din ile dindar arasındaki izdivaç pekişiyor, aktivite kazanıyor. Kurbanın ve bayramın dini hükmü üzerinde dururken meseleye bu geniş çerçeveden bakmakta fayda var. Küçük büyük demeden şiarlarımızı koruyalım, yoksa bu toz-duman içinde her şeyimizi kaybedebiliriz.

Nice bayramları; sağlık ve selâmet içinde, ebedî mutluluk yolculuğunun birer güzel merhalesi olarak idrak ederiz inşâallah!

Katılım bankaları, faiz ve para
04:009/08/2020, Pazar
G: 9/08/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Bugünkü ‘’Katılım bankalarının işlemlerinde faiz var mı?’’ başlıklı yazınız ve daha önce bu tip konular ile ilgili yazılarınızda dikkatimi çeken bir noktayı belirtmek istiyorum. Bütün bu konulara temel teşkil eden ‘’Günümüz Para Çeşitleri ve Mal/Hizmetler Takasında’’ aradaki aracı kurum hangi isimle anılır ise anılsın, takasın para kısmında faizin kaynağında yani para yaratılır iken içine monte edildiği ve bu sebeple para ayağının faizsiz olamayacağı hususunun dillendirilmediği ve bir şekilde üstünün örtüldüğü kanaatindeyim. Katılım bankaları diğer bankalar gibi kaydî para yaratmaktalar ve bunu yapmak için gerekli nakdi parayı merkez bankalarından temin etmekteler. Hiçbir para Merkez Bankası’ndan ama artı ama eksi faizsiz çıkmayacağına göre, katılım, yatırım, atılım vs. bankası olup olmaması hiç de önemli değil. Burada sorunun temeli faizsiz işleyen bir parasal sistemin kurulması.

Cevap
Önce kısaca Merkez Bankası’nı tanıyalım:

Merkez Bankası, Türkiye’nin tüm para ve kur politikalarının düzenlenmesi ve kâğıt para dolaşımının sağlanmasından sorumlu bağımsız bir kamu finans kuruluşudur. Türkiye Büyük Millet Meclisi, devlet adına para basma yetkisini Merkez Bankası’na devretmiştir. Merkez Bankası’nın Görev ve Yetkileri de şunlardır:

1. Enflasyonu kontrol altında tutmak, finansal istikrarı sağlamak, para ve döviz piyasalarını düzenleyici tedbirler almak. 2. Devlet adına piyasaya para arz etmek / likidite sağlamak, 3. Türkiye’de uygulanacak döviz kuru rejimini belirlemek ve uygulamak. 4. Türkiye’nin altın ve döviz rezervlerini saklamak ve yönetmek. 5. Ödeme sistemlerinin güvenli ve sorunsuz çalışmasını sağlamak.

Şunu da ilave etmekte fayda var:

Merkez Bankası’nın işlemlerinde faiz konusunu öğrenmek için bir yetkiliyi davet edip dinlemiştik; yetkili bize, “Merkez Bankası borç alır verir, ama bankanın işi faizcilikle para kazanmak değildir, kazandığı reel faiz olursa bu da enflasyon ve masrafları karşılamaz” demişti.

Faizli işlem yapan bankaları bir yana bırakalım, katılım bankaları kaydî para oluşturmak için Merkez Bankası’ndan faizle para almazlar. Kaydî para zincirleme kredi işleminde oluşur. Katılım bankalarının en önemli farkı kredi vermemesidir. Bu bankalar yaptıkları meşru/helal işlemleri (alım-satım, kiralama, vekil olarak yatırım, ortak üretim…) halkın yatırdığı paralarla yaparlar, hâsıl olan kârı mudarabe ortaklığı esasına göre katılım hesabı sahiplerine paylaştırırlar. Eğer banka zarurete düşer de Merkez Bankası’ndan kredi alırsa ve bundan da bir kâr hasıl olursa bunun katılım hesabı sahipleri ile alakası olmaz.

Soruda katıldığım husus dünyanın sağlam bir para sistemine olan ihtiyacıdır. Mevcut para sisteminde insanların emek ve servetlerinin karşılık ve değerleriyle oynandığı ve zarar gördükleri kesindir; ancak bu durumun sorumluluğu katılım bankaları veya bu para ile meşru işlemler yapan gerçek ve tüzel kişilere ait değildir.

Soru
Ayrıca şimdiye kadar ne sizden ne de bu konularda söz sahibi olan herhangi bir İslâmî ilim adamından Hz. Peygamber’in hangi parasal sistemi kullandığı ile ilgili bir yazıya rastlamadım ya da ben kaçırdım. Kaçırdı isem bütün ilgilenenler için, Hz. Peygamber’in kullandığı parasal sistemi tekrar anlatır mısınız? Kur’ân’da faizin çok şiddetli yasaklandığı göz önünde bulundurulur ise, Hz. Peygamber’in kullandığı parasal sistemin de faizsiz olacağı âşikârdır. Umarım yazım okunur ve gerekli cevap verilir. Zahmetleriniz için şimdiden teşekkürler.

Cevap
Peygamber Efendimiz (s.a.) ne bir para sistemi kurdu ne de yaşadığı toplumun para yerine kullandığı nesneleri değiştirdi. Onun yaşadığı dönemde ticaret ya mallar arasında takas şeklinde yapılıyordu veya altın ve gümüş ile mal alınıp satılıyordu. Altın ve gümüş de basılı değildi; altın için miskal, gümüş için dirhem isimli ağırlık ölçüsü vardı, fiyatlar “şu kadar miskal altın” veya” şu kadar dirhem gümüş” olarak belirleniyor, altın ve gümüş hassas terazide tartılarak ödeme yapılıyordu.

Peygamberimiz, vahyile gelen faiz yasağını detaylandırdı, para ve mal takasında (alım-satımında) gerçekleşen faizi tanımladı ve yasakladı. Buna göre: Para (yani altın ve gümüş ile) mal alım satımında faiz gerçekleşmez. Fahiş fiyat gerçekleşebilir. Bunun da sınırı ve hükmü vardır. Mal ile mal alım satımında (takasında) belli mallarda aynı malın kendi cinsinden olanla alım satımında fazlalık olmayacak ve bu işlem vadeli olmayacak. Altın ile altının, gümüş ile gümüşün ve dolayısıyla para ile paranın alınıp satılmasında fazlalık olmayacak, vade olmayacak; peşin olacak. Altın ile gümüş veya para, para ile yabancı paranın alım satımında peşinlik şart, tartı ve miktar eşitliği şart değil; rayiç bedel ile peşin alınır ve satılır.

Altın, gümüş, para ve faizlik mallar, hiçbir menfaat beklemeden, Allah rızası için ödünç verilirse (karz-ı hasen yapılırsa) vade faiz oluşturmaz.

İşte Peygamberimiz’in (vahyin) getirdiği faiz yasağı sistemi budur.

Sağlam para sistemini Müslüman ilim adamları kuracaklar, siyasi otorite de uygulayacaktır. Bu sistemin kurulmasının gerekli olduğu hakkında, aldatmanın, meşru olmayan yoldan menfaat sağlamanın haram olması, ölçü ve tartıyı doğru tutmanın farz olması gibi hükümleri ifade eden naslar (ayetler ve hadisler) vardır.

Katılım bankalarındaki çeşitli işlemler ve kart
04:0016/08/2020, Pazar
G: 16/08/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
1. …size iki konu hakkında soru yöneltmek istiyorum: a. Murabaha konusunda naçizane bildiğim, evi/arabayı önce bankanın peşin olarak satın alması ve müşterisine vadeli satması söz konusu. Ancak bildiğim/zannettiğim kadarıyla, bankaya yaptığımız finansman başvurusu kabul edilince, banka müşterisine telefonla vekâlet veriyor, fakat henüz notere gidip satın alma işlemi gerçekleşmeden banka ile müşteri arasında sözleşmeler imzalanıyor, sonrasında notere gidiliyor. Yani banka ile müşteri arasındaki sözleşme noter sonrasında değil, öncesinde yapılıyor. Bunun dayanağı ve caizliği nedir tam olarak hocam? b. Katılım bankalarının yaptığı murabaha işleminin adımlarını vesveseye mahal vermeyecek şekilde detaylı anlatabilir misiniz? Bu konudaki tereddüdümden dolayı ev/araba planlarımı erteliyorum. Rabbim’in emriyse mezara kadar da ertelerim, ancak vesvese yaptığımdan dolayı erteliyor isem bu beni üzer Sayın Hocam.

2. Bir süredir bir katılım bankasının kredi kartını kullanıyorum. Amacım faizli bankadan uzak olmak idi. Ancak katılım banka kredi kartlarının aslında murabaha kartı olduğunu duyduktan sonra, şu an aklıma başka sorular gelmekte. Yani, ben kredi kartım ile yaptığım tek çekim/taksit her türlü işlemde, aldığım ürünün murabahaya elverişli olup olmadığını değerlendirmeli miyim? Örneğin, bir lokantada yemek yiyip, sonrasında kredi kartı ile ödeme yapamaz mıyım? Hocam, özellikle ilk sorum, pek çok okurunuzun olduğu gibi, benim için aciliyet teşkil ediyor. Vakit ayırıp yanıtlamanız beni çok mutlu eder. Şimdiden kıymetli vaktinizi aldığım için hoşgörü talep eder, teşekkürlerimi sunarım.

Cevap
Aynı katılım bankasının danışma komitesinde bulunduğumuz Sayın Doç. Dr. İshak Emin Aktepe aldığımız kararların uygulanmasını da takip etmektedir. Daha ziyade uygulama ile ilgili olan bu soruların cevabını onun yazmasını rica ettim, yazısını aşağıda paylaşıyorum:

1- Soru sahibi noter öncesi sözleşmelerin imzalanmasını soruyor. Âcizâne benim yorumum şudur: Müşteri bankaya mal alım vaadinde bulununca banka müşteriyi ve talebini inceliyor. Banka müşteriyi ve talebini uygun bulunca onu şubeye davet ediyor. İcabını yazılı olarak alıyor. İmzalarını alıyor. Hatta vekâletini de yazılı olarak veriyor. Yaklaşık 50 evraka imza alınıyor. Böylece müşteri yazılı olarak icapta bulunmuş oluyor. Bu evraklar henüz banka tarafından imzalanmış ve müşteri borçlandırılmış değildir. Banka kabulünü tapu ya da noter işlemleri olunca gerçekleştiriyor. Böylece alım satım tamamlanmış ve müşteri malına kavuşup bankaya borçlanmış oluyor.

2- İcap ve kabul ile alakalı ahkâmın örfe dayalı bir yapısı vardır. Aslolan tarafların alım satım niyetidir. Bu alım satım gerçekleşirken zamana ve yere göre fıkhî ahkâmda farklılaşmalar olabileceği inancındayım. Günümüz dünyasında milyarlarca liralık iç ve dış alımlar ve borçlanmalar yapılırken fıkhî ahkâmı daha toleranslı işletmek gerektiğine inanıyorum. İcap ve kabulün zaten aynı mecliste olması da şart değildir.

3- Kıymetli hocam aslında bankaların bu sözleşmeleri imzalatmaları emniyet içindir. Bankalar her gün binlerce müşteri ile muhataptır. Bunların mücerret sözlerine itibar etmelerini istemek bankaların rahatça aldatılmasına yol açar. Müşterilerin yarısı iyi niyetli ise de yarısı en azından içinde hinlik saklıyor olabilir. Bu sebeple bankalar müşterilerinin niyetlerini imza altına alma amacı taşırlar. Kanaatimce bu makul ve meşru bir taleptir. Bankanın basiretli bir tüccar gibi davranmasını isteyen biziz.

4- Soru sahibi “Bu konudaki tereddüdümden dolayı ev/araba planlarımı erteliyorum. Rabbim’in emriyse mezara kadar da ertelerim, ancak vesvese yaptığımdan dolayı erteliyor isem bu beni üzer Sayın Hocam” diyor. Açıkçası vesvese yaptığına inanıyorum. Bu ve bunun gibi dindar insanların sırf bu tür vesveseler yüzünden dünyada ekonomik anlamda nice imkânlardan mahrum kaldıklarını düşünüyorum. Bu tür vesveselere maalesef ilim adamlarının sebep olduğu inancındayım…

5- Soru sahibi “Bir süredir bir katılım bankasının kredi kartını kullanıyorum. Amacım faizli bankadan uzak olmak idi. Ancak katılım banka kredi kartlarının aslında murabaha kartı olduğunu duyduktan sonra, şu an aklıma başka sorular gelmekte. Yani, ben kredi kartım ile yaptığım tek çekim/taksit her türlü işlemde, aldığım ürünün murabahaya elverişli olup olmadığını değerlendirmeli miyim? Örneğin, bir lokantada yemek yiyip, sonrasında kredi kartı ile ödeme yapamaz mıyım?” diyor.

Katılım bankası kartları karz-ı hasen, vekâlet ve murabaha esasına göre çalışıyor. Eğer kart ile ödemesi yapılan ürün murabahaya uygun değilse karz-ı hasen geçerlidir. Banka ödemeyi yapar. Müşterisinden ödediği meblağı ister. Kart ile ödemesi yapılan ürün murabahaya uygun ise banka ürünü müşterisine satmış olur. Müşteri ile banka taksit üzerinde anlaşırsa işlem taksitli olur ve banka kâr alır. Taksit yapma üzerinde anlaşmazlarsa işlem peşin olur ve banka müşterisinden kâr almaz. Bankanın kredi kartıyla alakalı işlemlerde nelere taksit önerisi yapacağı çalışılmış ve sisteme işlenmiştir. Mesela lokantada yapılan ödemelere taksit önerisi yapılmaz.

Kredi kartıyla satış, bankaya komisyon
Soru
İşyerimde 2 katılım bankasına ait pos cihazı bulunmaktadır. Kredi kartıyla taksitsiz tek çekim satış yapıyorum banka parayı bana 30 gün sonra veriyor. Kredi kartıyla taksitli satış yaptığımda katılım bankası belirli bir oran kesinti yapıp paranın tamamını hesabına 1 gün sonra yatırıyor. Müşterim de bankaya taksitli şekilde ödemesini yapıyor.

Örneğin ürünü 120 TL’ye kredi kartıyla 12 taksitle satıyorum. Katılım bankası ertesi gün 100 TL hesabıma parayı yatırıyor. Müşterim de ayda 10 TL olarak bankaya 12 ayda toplamı 120 TL olarak kredi kartının ödemesini yapıyor.

Bankanın bu taksitli satışta parayı bana ertesi gün vermek için aldığı 20 TL’lik kesinti faiz oluyor mu?

Cevap
Konuyu şöyle izah ediyoruz. Anlaşmaları buna göre yapmaya çalışıyoruz.

1- Bir kart hamilinin alım satımının katılım bankası tarafından taksitli olabilmesinin şartı hem kartın hem POS’un katılım bankasına ait olmasıdır. Bu durumda kart hamili bankanın vekilidir. POS cihazı takılan işyeri ile de katılım bankası tahsilat anlaşması yapmış durumdadır.

2- Kart hamili, kart ile yaptığı alışverişlerin tamamını katılım bankasına vekâleten alıp, katılım bankasından satın almaktadır. İşlemin peşin mi vadeli mi olacağı konusunda katılım bankasının POS üzerinden ya da SMS ile yaptığı icaba verdiği cevap esastır.

3- Katılım bankasının vekili olan kart hamili, POS cihazı bağlı işyerinden alım yaptığında işyerine karşı banka borçlu olur. Banka aynı zamanda POS cihazının da sahibi olduğundan işyerinin tahsilat işini de takip etmekte yani ona hizmet sunmaktadır.

4- İşyeri POS üzerinden soruda olduğu gibi 12 taksitle 120 TL’ye mal sattığında iki durum ortaya çıkar:

A- İşyeri ile katılım bankası POS anlaşması yaparken katılım bankası kartlarıyla yapılacak taksitli alımlarda katılım bankası asıl borçlu olacağından ödemeyi peşin yapmak üzere anlaşır. Müşteriye POS üzerinden taksitli satışı katılım bankası yapar. Çünkü POS işyerinin değil bankanın makinesidir. Hâsılı mal bankaya 100 TL peşin bedelle satılmış; POS üzerinden kart hamiline banka tarafından 12 taksitle 120 TL’ye satılmış olur.

B- İşyeri POS üzerinden kart hamiline 12 taksitle 120 TL’ye satış yaptığında asıl borçlu yine banka olur. Banka da kart hamiline 12 taksitle 120 TL’ye satış yapmıştır. Banka borcunu bir gün sonra ödeyerek “erken ödeme indirimi” alır. Yani 12 taksitli 120 TL borcunu peşin ödeyerek 100 TL’ye indirir. Erken ödeme iskontosu faiz olmaz. Bu, alacaklının borçluya borcun bir kısmını hibe etmesidir.

Ahirette kurtuluş (necat)
04:0023/08/2020, Pazar
G: 23/08/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bugünkü sorum benim ve çevremde manevi olarak bana güvenen bir yakınım için çok çok mühim. Konu: Necat.

Sizin konu ile alakalı Yeni Şafak gazetesinde çıkan 5 köşe yazınızı daha önce okumuştum, bugün tekrar okudum, sorum daraldı ama neticelendiremedim; lütfen beni aydınlatın da bu konuda bir feraha ermek nasip olsun ve size de tekrar tekrar hayır duası etmiş olayım.

Bu konuda benim bildiklerim de sizin yazdıklarınızdan öğrendiklerim de Yahudi ve Hristiyanlar ile alakalı. Sorumu tek bir cümlede ifade etmeye çalışacak olursam, Ehl-i Kitap’tan olmayan birisinin (mesela bir Budist veya tamamen -haşa- Allah’ı reddeden bir kişi) hayatı boyunca bilerek hiçbir kötülük yapmaması ve bunu inancı için değil de sırf iyi bir insan olmak için yapması ne anlama geliyor demeliyiz? Bu soruya benim için daha anlaşılabilir olması için bir ekleme yapayım. İslâmî olarak benim sözlerimi dikkate alan ve bana bu konuda daha çok sorumluluk yükleyen o yakınım bana aşağıdaki soruyu sordu ve ben ne ona ikna edebilecek bir cevap verebildim ne de ben kendi kendimi ikna edebildim. Takdir edersiniz ki Necat konusu Ehl-i Kitap üzerine ve onların son hükümlerinin ne olabileceği üzerine yoğunlaşmış; fakat arkadaşımın

“Eğer Allah’ın adaletinden şüphe etmiyorsak, hayatı boyunca iyilikten iyiliğe koşmuş ve hiç kimseye bilerek bir zararı dokunmamış bir inançsızın direkt cehenneme gitmesi; hayatında genellikle kötü bir insan olmuş, zaman zaman kul hakkı yemiş ve iyilikleri az sayıda olan bir Müslümanın cehennemde gerekli cezasını çekip en sonunda inancının mükafatı olarak cennete gidecek olması adil mi?”

sorusunun cevabını önce ben öğreneyim ki, sonra da onu bilgilendirebileyim. Allah (c.c.) razı olsun!

Cevabınızı merakla bekliyor ve şimdiden çok teşekkür ediyorum!

CEVAP
Bütün evrensel (milli olmayan, bütün insanları kazanmayı hedef alan) dinler, diğer dinlere mensup olan insanların dünya ve ahiretteki durumları ve dünyada onlarla kurulacak ilişki kuralları üzerinde durmuşlardır.

İslâm’a göre başka dinlere mensup insanlar İslâm dinine davet edilirler, ama bunu kabul etmezlerse onlara düşmanlık edilmez, Müslümanların dinlerine ve vatanlarına karşı savaş açmadıkça, aleyhlerinde çalışmadıkça kendileriyle iyi (iyilik ve adalet temelinde/çerçevesinde) ilişkiler kurulur, bağımsız bir ülkede barış içinde yaşamalarına imkân verilir, İslâm ülkesi içinde teb’a (zimmîler, ehlü’z-zimme) olarak yaşamalarına imkân tanınır, İslâm ülkesi teb’ası olan gayr-i Müslimler bütün temel insan haklarından istifade ederler... Bu cümleden olarak dinlerini ve kültürlerini korurlar, mabetlerine dokunulmaz, ibadetlerini ve din eğitimlerini serbestçe yaparlar.

Ahirette durumları ne olur? Cennete mi, cehenneme mi giderler?

Bu sorunun cevabı, Hz. Peygamber’den önce veya sonra yaşamış olmaları göz önüne alınarak İslâm âlimleri tarafından farklı şekillerde cevaplandırılmıştır.

İsrâ Suresi’nin 15. âyetinde Allah Teâlâ, “Peygamber gönderip dini tebliğ ettirmedikçe kimseye azap etmeyeceğini” bildiriyor.

Peygamberin tebliğ ettiği din yaşarken var olmamış (ehl-i fetret) insanlar hakkında:

İmam Mâtürîdî, Allah vergisi aklın Allah’ın varlık ve birliğini idrak için yeterli olduğundan hareketle Peygamber tebliği ulaşmamış kimselerin de bununla yükümlü olduklarını, İmam Eş’arî ise onların yükümlü olmadıklarını söylemişlerdir.

Peygamber dönemine ulaştıkları halde bulundukları coğrafya ve şartlar yüzünden ona ulaşmaları imkansız gibi olanlar da (ehl-i fetret) yukarıdaki maddeye dâhil sayılmışlardır.

İmam Gazzalî’ye göre Peygamber’in tebliğ ettiği din hakkında, dikkat çekmek ve araştırmaya sevk etmek için yeterli olmayan, yalan yanlış haberler almış bulunanlar da onu bulmak ve inanmakla yükümlü değildirler. Yükümlü olmayanlar ise cehenneme girmezler.

M. Abduh, Reşîd Riza ve Süleyman Ateş gibi çağımıza yakın veya çağdaş bazı âlimelere göre ellerinde, aslı kısmen bozulmuş da olsa bir ilâhî kitap bulunan Hristiyanlar ve Yahudîler gibi Ehl-i Kitab da, şirk koşamadan Allah’ın birliğine ve şeksiz şüphesiz ahirete iman eder, sâlih amel işlerlerse, Son Peygamber’i de -bildikleri takdirde- inkâr etmemek şartıyla ahirette kurtuluşa ererler.

Bu son görüşü kabul etmeyebiliriz, ama “filan kişi Yahudi ve Hristiyanlar cennete girerler diyor” şeklinde nakledersek o kişiye iftira etmiş oluruz; çünkü o görüşün sahipleri mevcut/bilinen inanç ve amelleriyle Yahudi ve Hristiyanların cennete girebileceklerini söylemiyorlar, ilgili iki âyete dayanarak bir Allah’a ve ahirete imanı, bildikleri takdirde Peygamber’e imanı ve sâlih ameli şart koşuyorlar.

Bana göre bu imanı taşıyan kişiler zaten Müslüman olurlar, mevcut Yahudilik ve Hristiyanlık’la alakaları kalmaz, onlar için bu sıfatları kullanarak kafa karışıklığına sebep olmamak gerekir.

Soru sahibi “daha önceki cevabımızın Ehl-i Kitab ile ilgili olduğunu” söylemişti, yukarıda o cevabı bir daha özetledik ve güncelledik.

Sorunun ikinci bölümüne gelince:

Allah’a iman etmeden hayatı boyunca kötülük yapmadan, hep iyilik yaparak yaşayan bir kimsenin ahirette cehenneme, Allah’a iman ettiği halde kötülük yapan ve günah işleyen kimselerin ahirette cezalarını çektikten veya bağışlandıktan sonra cennete girmelerinin ilâhî adâlete nasıl uygun düştüğü soruluyor.

Allah Teâlâ yarattığı insanlar için şöyle bir kanun koyuyor:

“İslâm geldikten sonra ehl-i fetret sayılmayacak şartlarda yaşadığınız halde Müslüman olmadan ölürseniz Ehl-i Kitab olun başka din ve inanç içinde olun, inançsız olun… cennetime giremezsiniz. İslâm’a girdiğiniz halde günah işlerseniz bunun cezasını cehennemde çeker, sonra cennetime girersiniz.”

Soruda bahsi geçen hayali kişi bu kanuna aykırı davranıyor, günahların en büyüğü olanı işliyor (dine inanmıyor), ama iyilikler yaparak yaşıyor. Allah’a ve ahirete iman etmemiş olan kişi zaten cennete de iman etmez ve oraya girmeyi de istemez. Böyle bir kimseyi Allah niçin cennetine koysun; hem iman etmiyor, böylece en büyük günahı işlemiş oluyor, hem de bazı kimseler onun cennete girmeyişinin adaletle ilgisini sorguluyorlar!

Hak dine iman ettiği halde günahkâr olarak ölmüş kimselere gelince bunlar, ilâhî kanuna uyuyorlar; iman etmiş ve eninde sonunda cenneti hak etmiş oluyorlar, işledikleri günahın ve kötülüklerin ise cezasını çekiyorlar.

Bundan daha mükemmel bir adalet olur mu?

Sessiz Veda”
04:0030/08/2020, Pazar
G: 30/08/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

İslam dünyasında olup bitenleri doğru öğrenmek için takip edilmesi gereken dava sahibi yazarlarımızdan biri de sevgili Taha Kılınç’tır. 26 Ağustos 2020 tarihli yazısının başlığı “Sessiz Veda” idi. Yazının konusu ise Hakk’ın rahmetine kavuşmuş olmasını niyaz ettiğimiz, “asrın fakıhi” Mısırlı Prof. Dr. Hüseyin Hâmid Hassan idi.

Kılınç mutlaka okunmalı dediğim yazısına şöyle başlamıştı:

“Geçtiğimiz hafta perşembe günü (20 Ağustos), Mısır’ın başkenti Kahire’den gelen bir vefat haberi, İslâm dünyasının çok önemli bir ilim adamını ebediyet âlemine uğurladığına işaret ediyordu. Prof. Dr. Hüseyin Hâmid Hasân, dünyanın farklı ülkelerinde öğrenmekle, öğretmekle ve hizmetle geçen 88 yıllık dopdolu bir ömrü tamamlamıştı. Bugünkü yazımı, -Türkiye’de yeterince tanınmasa da-, uluslararası İslâm iktisadı sahasında “Fakîhu’l-Asr” (Asrın Fakîhi) unvanıyla şöhret bulan bu büyük allâmeye ayırdım.”

Merhumun rahmetle anılmasına ve Türkiye’de tanınmasına vesile olur diye ben de bu yazımı ona ayıracağım.

1987 yılında Kültür Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Yavuz Bülent Bakiler, Prof. Dr. Sevim Tekeli ve ben, İslam kültür ve medeniyet tarihini, “seçilmiş yüz eseri orijinal dili yanında İngilizce tercümesi ile yayınlayarak dünyaya tanıtmak maksadıyla yapılacak kitap seçimi toplantısına” davet edilmiştik. Başkan Ziyaulhak bizim heyete ayrıcalık tanımış, o tarihteki büyükelçi ile beraber sarayına davet etmiş, ikramda bulunmuş, güzel bir çanta dolusu kitap hediye etmiş, ülkesinde yürüttüğü “bütün alanlarda İslamlaşma” hareketi hakkında bilgi vermiş, fikir sormuştu. Başkanlık sarayındaki sohbetimizi gösteren resim, The Pakistan Times gazetesinin 2 Temmuz -Perşembe- 1987 tarihli nüshasının 10. sayfasında yer almıştı.

İşte o tarihte, adı geçen toplantıda şimdi merhum olan Hüseyin Hâmid Hassan ile tanışmıştım. Kendisi o yıllarda, Pakistan, İslâmâbâd Milletlerarası İslâm Üniversitesi Rektörü idi.

Üzerimde mütevazı, sevecen, gayretli, Osmanlı’yı ve Türkiye’yi seven, alanında hakkıyla alim değerli bir zat intibaını bırakmıştı.

Türkiye’ye dönünce bir dergide yayımlanan “Teori ve pratikte İslâm hukukunun bugünü ve geleceği” başlıklı, bir risale teşkil edecek kadar uzun ve değerli bir yazısına rast geldim. Bu yazı, rektörün, üçüncü genel İslâm konferansına sunduğu bir tebliğ idi. (Ahbâru’l-Âlemi’l-İslâmî, C. XXII, s. 1048, 1049).

Tebliği tercüme ettim ve “İslam Hukuk Tarihi isimli kitabımın sonundaki “İslam Hukukunun Bugünü ve Geleceği” bölümüne koydum.

Sonunda şu özet ve değerlendirmeyi yapmıştım:

Bu teblîğ, bir giriş ile iki bölümden oluşmaktadır. Girişte şerîatın (İslâm Hukuku’nun) kanunlaştırılması ve uygulanması kavramları açıklanmakta, bunun yapılmamasının İslâm ülkelerinde meydana getireceği problemlere temas edilmektedir. Birinci bölümde, İslâm ülkelerinin halihazır hukukî hayatları analiz edilmiş ve bunu değiştirmek için ortaya konan çabalar değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise şu konular ele alınmıştır: İslâm Hukuku’nun kanunlaştırılması ve uygulanması, bundan önce veya bununla beraber yapılması gereken şeyler, Dünya İslâm Birliği’nin bu iki konu ile ilgili rolü ve katkıları.

Prof. Dr. Hasen Hâmid Hassân’ın uzunca tebliği, teori ve pratik açısından İslâm Hukuku’nun bugünü ve geleceği konusuna ışık tutmaktadır. Prof. Hassân, aynı konuda düşünce ve tesbitlerini naklettiğimiz diğer iki yazardan (Fuad Köprülü ve Rene David) farklı özellikler taşımaktadır. Onlar meseleye dışarıdan ve tarafsız bir müşahit (gözlemci) olarak yaklaştıkları halde Prof. Hassân, İslâm hukukunun uygulanmasına gönül vermiş, ümit bağlamış, katkıda bulunmuş, bir ölçüde bayraktarlığını yapmakta olan bir kişi olarak önümüzde durmaktadır.

Ona göre insanlığın huzur ve güveni, mutluluğu, gerçek adâletin tecellisi İslâm Hukuku’nun uygulanmasına bağlıdır. İslâm Hukuku, çağın bu konudaki ihtiyaçlarına cevap verme kabiliyetini taşımaktadır. Aynı özelliklere sahip bulunan İslâm ekonomisi de, İslâm Hukuku ile birlikte ele alınmalı, işlenmeli ve uygulanmalıdır. Bunun için siyasi irade ve halkın isteği, gerekli olmakla beraber yeterli değildir; buna âlimlerin, hâkimlerin ve diğer hukuk adamlarının katkıları şarttır. Bu katkılar hem akademik araştırmalar, hem de ilmî ve teknik çalışmalar ile gerçekleşecektir.

Prof. Hassân’ın tesbitlerine göre başta Pakistan olmak üzere İslâm ülkelerinde, kısmen veya bir bütün halinde İslâm Hukuku’nu kanunlaştırma ve hayata uygulama faaliyetleri devam etmektedir. Bu konuda tutulan yollar vardır: Mevcut kanunların, İslâm’a aykırı olan taraflarının ayıklanması, kazâ (yargı) yoluyla aykırı ve yabancı maddelerin, hükümlerin iptali bunlar arasındadır. Fakat İslâm Hukuku’ndan beklenen sonucun elde edilebilmesi için onun öz kaynaklarına inmek, İslâmî düşünce, ahlâk, değerler ve ilkelerden hareketle yeni kanunlar vücude getirmek şarttır. Günümüzde, İslâm dünyasında bazı hükûmetler, halklar, pek çok ilmî kuruluş bu yönde önemli adımlar atmışlardır ve faaliyetlerini sürdürmektedirler.

İslâm Hukuku’nun uygulanması halinde farklı inancı taşıyanların din ve düşünce özgürlükleri ile diğer insan hakları korunacaktır. Esasen İslâm’ın genel amacı bütün dünyada, insanların tamamı için huzur, güven ve barışı korumak, hak ve hürriyetleri teminat altına almak, insanların iyilik ve mutluluğu için yardımlaşmak, yeryüzünden haksızlığı, korkuyu, açlığı ve cehaleti kaldırmaktır.

İslam’a hakkıyla ve bir bütün olarak iman etmiş bulunan bu ilim ve İslami hareket mücahidi, hukukun, finansmanın ve yatırımın İslamileşmesi maksadıyla ömür boyu çalışmış, birçok kitaba, tebliğe ve makaleye imza atmış ilgili kurum ve kuruluşlarda hizmet vermiştir. Kendine mahsus siteden bunlara ulaşmak mümkündür.

Cenâb-ı Mevlâ bu kulunu “râdıye ve merdıyye” olarak kabul buyursun, ümmeti, yerini dolduracak alimlerden ve mücahidlerden mahrum bırakmasın!

Hisse senetleri ve AAOIFI
04:006/09/2020, Pazar
G: 6/09/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bu soruyu daha önce ilgili tüm kuruluşlara sordum fakat geri dönüş olmadı, fakat bugün 3 Mayıs 2020 tarihli köşe yazısında tekrar görünce size de danışmak istedim. Bu konu hakkında İSFA’da danışma kurulu üyesi olmanız nedeniyle mutlaka bilginiz olduğunu düşünüyorum.

Yazının ikinci soru kısmında, hisse senetleri olan şirketler hakkında kullanılan faizli kredi oranları ile ilgili bilgiler verilmekte ve bu oranlara göre helal kriterleri konulmakta.

Daha önce yaptığım araştırmaya göre İslami endeks adı altında verilen şirketlerde bu kriterlere bakılıyor ve bu kriterler dünya İslami ekonomi alanında genel bir kriter yani tüm İslam ülkelerinde katılım bankaları veya emeklilik fonları buna göre çalışıyor. Yaptığım araştırmalarda katılım endeksini inceledim ve şirket katılım esaslarında aşağıdaki maddeler yazmakta ve bu esaslar uluslar arası İslami ekonomik model olarak belirlenmiş kriterler. AAOIFI kriterleri belirleyen kuruluş olarak görünüyor.

a) Ana listedeki şirketler finansal oranlarına göre elemeye tabi tutulur. Buna göre endekse girebilmek için şirketlerin; A. Toplam faizli krediler / Piyasa değeri < %30, B. Faiz getirili nakit ve menkul kıymetler / Piyasa değeri < %30, C. 6.1-a maddesinde belirtilen faaliyetlerden gelir / Toplam gelir < %5

Bu durumda faize bulaşmış olmuyor muyuz. Bu oranlar neye göre belirleniyor.

b) Endekse dahil olan ALARKO, FORD, GOODYEAR gibi şirketlerin faiz helal haram gibi kriterleri olmadığı aşikar iken biz bir şekilde bu şirketlere ortak olarak bu şirketlerin sermayedarı olmuyor muyuz. Bu şirketlerin tüm işlemlerinde bulunmuyoruz diyebiliriz fakat sonuç olarak şirket bilançolarında görünmüyor muyuz, sermayesine ortak olarak onlara kolaylık sağlamıyor muyuz. Bu mantıkla baktığımda, gidip bir restorana veya içkili mekana ben sadece çerezlere ortağım demekle arasındaki fark ne? Sonuç olarak sizin ortaklığınızdan oluşan kâr ile diğer meşru olmayan alanlarda yatırım yapabiliyor. Bu soruları bankaya sordum danışma kurullarımız karar veriyor ona göre hareket ediyoruz dediler, bu nedenle size sormak istedim. Sizin bu konuda söyleyecekleriniz benim için önemli. Selam ve dua ile.

Cevap:
Soruları geliş tarihlerine göre sıraya koyup sırası geldikçe cevap yazıyorum; bu yüzden bazı güncellemelere ihtiyaç oluyor. Bu soru sorulduğunda İSFA isimli danışma şirketinde şer’i kurul üyesi idim, katılım bankalarının yeni yönetmeliği çıkınca danışma kurulları ile ilgili kurallar değişti, bu yüzden İSFA’daki faaliyetim sona ermiş oldu.

Öz sermayesi ve asıl işi meşru olan şirketler bazen faizli kredi almaya mecbur oluyorlar, bu kredilerden de kazanç sağladıkları oluyor. Asıl işi faizci bankalar gibi faizclik, tekel maddeleri üretmek, domuz ve mamulleri ticareti yapmak gibi meşru/helal olmayan şirketlerin hisse senetlerini, ticaretini yapmak veya gelirinden yararlanmak üzere edinmenin ve böylece onlara küçük ölçeklerde de olsa ortak olmanın caiz olmadığında ittifak vardır.

Taşıt, beyaz eşya, helal gıda, demir-çelik, makine vb. helal olan nesneleri üreten veya bunların ticaretini yapan şirketler, gerektikçe faizli kredi alıyorlarsa bu şirketlerin hisse senetlerini, ticaretini yapmak veya gelirinden yararlanmak için almanın caiz olup olmadığı konusunda çağdaş İslam alimlerine ait, “şartlı olarak caizdir ve mutlak olarak caiz değildir” şeklinde iki görüş vardır.

Soruda ifade edildiği gibi kısa adı AAOIFI olan kuruluş, şartlı olarak caiz görenlerdendir. Bu görüşün fıkha göre tutarlı tarafı ve itibarı olup olmadığını anlamak için kurumu kısaca tanıtmaya ihtiyaç duydum.

Kurumun hazırladığı standartlar kitabı birçok dile çevrildi ve birçok ülke de bu standartları (faizsiz finans kurallarını) kendi işlemlerinde bağlayıcı kabul ettiler. Standartlar kitabı Türkçe’ye de çevrilip bastırıldı; çevirenler: Mehmet Odabaşı (Giriş – 20 Standartlar), Doç. Dr. İshak Emin Aktepe (21-41 Standartlar). Bu çeviriden sonra da 30 kadar standart yayımlandı.

İşte bu çevirinin başında AAOIFI hakkında şu bilgi vardır:

Daha önce İslâmî Bankalar ve Finans Kuruluşları İçin Finansal Muhasebe Kuruluşu adıyla bilinen AAOIFI, birkaç tane İslâmî Finans Kuruluşu tarafından imzalanan kuruluş sözleşmesi uyarınca 1 Sefer 1410 / 26 Şubat 1990 yılında Cezayir’de kuruldu. AAOIFI 11 Ramazan 1411 / 27 Mart 1991 yılında herhangi bir kâr amacı gütmeyen bağımsız tüzel kişiliğe sahip uluslararası bir kuruluş olarak Bahreyn’de tescil edildi.

AAOIFI’nin amaçlarını şöyle sıralamak mümkündür:

(1) İslâmî finans kuruluşları için muhasebe ve denetleme anlayışını geliştirmek.

(2) Bu anlayışı eğitimler, konferanslar ve sempozyumlar düzenlemek, süreli yayınlar çıkarmak ve araştırmalar hazırlamak gibi yollarla yaymaya ve uygulamaya çalışmak.

(3) İslâmî finans kuruluşları için hazırlanan ve hayatın tüm alanlarını düzenleyip kuşatan İslâm hukukuna ait hükümler ile ilkeler yanında bu kuruluşların ortaya çıktığı toplum yapısını da esas alan İslâmî standartları hazırlamak, yayınlamak, açıklamak, incelemek ve tashih etmek.

(4) İslâmî finans kuruluşuna ait finansal tabloları kullananların verilen bilgilere güvenini artırmak ve onları bu kuruluşlarla çalışmaya (yatırımlar, finansman, mevduat yatırma ve bankacılık hizmetlerinden yararlanma) teşvik etmek…

Bu kurumun fıkıh heyetinde yirmi kadar İslam dünyasının tanıdığı ve itibar ettiği alim var, başkanları da Pakistanlı alim Muhammed Taki Osmani idi.

Standartlar, büyük emek mahsulü çalışmalar sonunda oluşturulmakta, fıkıh heyeti üyelerine çeşitli hizmetler veren onlarca insan da faaliyete katılmaktadır. Her standardın tartışması ve dayandığı deliller de kitapta yerini almış bulunmaktadır.

Soruda açıklanan oranlar bir nassa değil, içtihada dayanmaktadır. Bu içtihadın dayanağı fıkıh kuralları da a) Umumi belvâ ve zorluğun izalesi, b) Ülke ekonomisinin ayakta durabilmesi, rekabet edebilmesi, büyük ölçekli üretim ve ticaret yapılabilmesi, küçük tasarruf sahiplerinin ortaklık usulü ile helal yoldan paralarının değerlerini koruma ve kâr sağlama talepleri… bütün bunlar ve başkalarının hem kamuya hem de bireylere ait önemli bir ihtiyaç olması. “İhtiyaç genel olsun özel olsun zaruret sayılır” kuralı. c) Bu mantık geçerli ise sermayesi ve işi de haram olan şirketlere de ihtiyaç var, onların senetlerini almak niçin caiz olmuyor?” sorusuna verilen cevap ise yine bir fıkıh kuralıdır: “Hüküm bakımından az, çoğa tabidir; az olan, çok olanın hükmünü alır; yani çoğu haram olanın tamamı haram sayılır, azı haram olanın tamamı haram olmaz.”

Şartlardan biri de piyasada faizli kredi hiç almadan iş yapan şirket hisselerinin bulunmamasıdır. Bunlar var ise kurum, az da olsa kredi alan şirketlerin hisse senetlerini almaya fetva vermiyor.

Muteber alimlerin ictihad ve fetvalarında farklılık olunca Müslümanlar bu fetvalardan biri ile amel etme imkanına sahiptirler: Ne amel eden etmeyeni ne de etmeyen edeni kınayamaz.

Sorudaki kıyaslamalar bu fetvaya uymuyor.

Destekleme konusu ise hangi tarafın daha kazançlı çıktığına, haram fiile katılma durumu olup olmadığına ve ihtiyaca göre değerlendirilir.

Ölüler dirileri duyar mı, rabıta, tevessül ve telkin
04:0013/09/2020, Pazar
G: 13/09/2020, Pazar
1
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Sayın Hocam, selamünaleyküm. Nasılsınız?
Gazali’nin Ölüm ve Ötesi kitabını okurken, kabirdekilerin dünyadakilerle iletişime geçip geçemeyeceğini araştırmak geldi aklıma. Siz değerli büyüğümün kalemine önem verdiğim için merakla okudum. Hocam siz şehitler ve bazı kimseler dışında kabirdekilerin dünyadakilerle iletişim kurmadığını düşündüğünüzü beyan etmişsiniz. Ben safi Anadolu kızıyım, değerlerime bağlı, bu ülkenin yetiştirdiği bir öğretmenim. Yaşadıklarımı veya öğrendiklerimi değerlerimden kopmadan mantık ve duygu gibi hasletlere tam oturtarak düşünmeyi severim. Sayın hocam, ben daha 13-14 yaşlarındayken babaanneme bir misafir geldi. 70 yaşlarında tertemiz Anadolu ninesi. Bu ninem mezarlıktan dönerken bize uğradığını söyledi. Sonra çok normalmiş gibi anam babam yine telâşlıydı dedi. Çok çok şaşırdığımı ve korktuğumu hatırlıyorum. Nineye sordum (cuma günüydü bu hadise) nasıl telâşlıydılar nine, dedim? “Abe kizanim bugün cumadir. Bayram vardir” dedi. Ninenin kabirdeki babası, ninenin kabirdeki anasına “hadi yine geç kaldık hadi çabuk ol bayram bitecek şimdi” diyormuş sürekli. “Peki, nine sen onlarla konuşabiliyor musun” dedim, “Yok be kizanim er gidişimde konişitiklerini duyarım” dedi. O günü, 36 yaşımdayım hâlâ unutmam. Diyeceğim o ki, bu ninenin kabirdeki olanları duyması da bir iletişim şekli olarak kabul edilebilir mi? Nine bunları duyduysa belki daha niceleri de dünyadakilerle konuşabiliyor olamaz mı? Bu arada bu ninenin yalan bilmez, namazında abdestinde dosdoğru bir kadın olduğunu öğrendim o gün. Anadolu yaşlılarını bilirsiniz, zikir tasavvuf ehli olmayanı çoktur, ama zikir ehli olandan daha feyiz verici halleri vardır. Tıpkı bu nine gibi...

Allah’a emanet olunuz saygıdeğer hocam.

Cevap
Bu sorunun cevabını da içine almış bulunan bir kitabımı yıllarca önce yazmıştım, aşağıda adı sanı gelecek. Tam iki yıl önce de bu değerli öğretmen kızımızın muhtemelen okuduğu aşağıdaki yazıyı yazmıştım; bugünlerde tarikatlar konusu tartışıldığı için ve kızımızın sorusunun cevabını da içerdiği için bir daha okumakta fayda var, güncelleyerek sunuyorum.

Bu soruya farklı meşrebi ve mezhebi olan âlimler farklı cevaplar vermişlerdir; çünkü ölülerin duyması durumunda hem onlardan bir şeyler talep etmek mümkün olacak hem de kabir başında yapılan telkin, makul ve meşru olacaktır.

Bu konuda genel fıkıh kitaplarında bilgiler bulunmaktadır, ayrıca özel olarak kitaplar da yazılmıştır. Burada bahsedeceğim iki kitapçık var:

Birincisi meşhur Bağdadlı müfessir Âlûsî’nin oğlu Mahmud’un yazdığı “el-Âyâtu’l-Beyyinât fi Adem-i Semâ’i’l-Emvât ınde’l-Hanefiyyeti’s-Sâdât” adını taşıyor (Arabistan, 1425), ikincisi ise yine Bağdadlı ve Nakşibendî-Hâlidî Dâvud b. Süleyman’a ait, ismi de “Risale fi’r-Reddi alâ Mahmud el-Âlûsî”. Bu reddiye, tabii ikincisinden sonra yazılmış ama önce 1306’da basılmıştır.

Tasavvufta rabıta var; bir sâlik zikrini yapmaya başlarken önce rabıta yapıyor, Allah’tan Peygamberimize (s.a.) O’ndan Hz. Ebu Bekir veya Hz. Ali’ye, onlardan aşağıya doğru diğer meşayihe ve en sonunda kendi şeyhine gelen feyze kalbini açıyor. Bu zevatın fâni âlemden göçmüş (ölmüş) olmaları manevî tesirlerinin devamına mani olmuyor, Allah Teâlâ gerektiğinde onlara hayat veriyor ve mesela selâm verenlere cevap veriyorlar, yahut ruhlar (Berzah) âleminde dünyadakilerle irtibat kurmalarına engel bulunmuyor.

Tasavvufta bir de tevessül konusu var. Tevessül, Allah Teâlâ’dan bir şey isterken, O’nun sevdiğine inanılan bir zatın gıyaben araya sokulması, hatırlanması veya türbelerinin ziyaret edilerek orada, kabaca ifade etmek gerekirse, “Yâ Rabbi! Onun hatırı için duamı kabul et, bana şunu bunu yap, ver…” denmesi şeklinde gerçekleşiyor. Bunun da makul olabilmesi, bazı zevatın öldükten sonra da dünyadakileri duymasına ve/veya onlarla irtibat halinde olmalarına bağlıdır.

Tabii İslâm uleması içinde, yukarıda açıklandığı üzere “Ölülerin dünyadakileri duymalarının mümkün olmadığına” ve “açıklanan şekliyle tevessülün caiz olmadığına” inananlar da var.

Her iki grup inançlarını aklî ve naklî delillerle savunuyorlar.

Bu yazının konusu tevessül olmadığı için merak edenlere “Ebediyyet Yolcusunu Uğurlarken” isimli kitabımı tavsiye ederim. Diyanet Vakfı’nın yayınladığı bu küçük kitapta hem karşı çıkan İbn Teymiyye’nin görüşünü hem de M. Zâhid Kevserî’nin (v. 1371/1951) “Muhikku’t-Takavvul fî Mes’eleti’t-Tevessül” isimli risalesindeki savunmasını özetlemiştim.

Peygamberimiz (s.a.), şehitler ve bazı münferit olaylar müstesna, genel mânâda ölülerin, dünyada yaşayan insanları duymadıklarına inanıyorum. (Bu nineninki de doğru ise münferit olaylardan sayılır ve sözünden anlaşılan odur ki, nine onları duyuyor fakat onlar nineyi duymuyorlar).

Yukarıda adını verdiğim Âlûsî de kitabında bunu (duymadıklarını) savunuyor, âyetler ve hadîsleri sıralayıp açıklıyor, fıkıh mezheplerinin görüşlerine yer veriyor ve özellikle de Hanefî mezhebi âlimlerinin sözlerini naklediyor.

Allah Teâlâ mübarek kitabında “ölülere Peygamberimizin bile sesini duyuramayacağını” açıkça ifade buyuruyor (Fâtır 22, Neml 80, Rûm 52).

Peygamberimiz’in (s.a.) bir iki vak’ada müşrik ölülerine seslenişini, bu kesin ifadeli âyetler sebebiyle şu şekillerde yorumluyorlar:

Bundan maksat ölülere duyurmak değil, yaşayanlara ders vermektir.

Bu vak’aya mahsus olmak üzere Allah Teâlâ Peygamberi’ne mucize olarak bu imkânı vermiştir.

Âlûsî, Hanefi mezhebinin görüşünü şöyle özetliyor:

“Tenvîru’l-Ebsâr” isimli kitabın Tahâvî ve İbn Âbidîn tarafından yapılan şerh ve haşiyeleri, Fethu’l-Kadîr, Hidaye, Merâkı’l-Felâh ve haşiyesi, el-Kenz ve şerhleri gibi Hanefî mezhebinde muteber ve fetva kaynağı olan kitaplardan naklettiğim ifadelerden açıkça anlaşılan odur ki: Bir insan, ruhu cesedini terk ettikten sonra dünyadakileri işitemez. Hanefî uleması bu hükümde ittifak etmişlerdir. Diğer mezheplerden de onları teyit eden âlimler vardır.”

Ölüler dirileri işitemeyeceğine göre kabir başında yapılan telkin de makul ve meşru olmuyor. Bu konuyu, yukarıda adını verdiğim kitabımda şöyle açıklamıştım:

Cenazeyi defnettikten sonra Resulûllâh’ın (s.a.) kabirde bir müddet kaldığını, cemaate: “Kardeşiniz için istiğfar edin ve iman üzerine sebatını dileyin; çünkü o şu anda sorguya çekilmektedir”, buyurduğunu daha önce zikretmiştik. Buna göre sünnet olan definden sonra kabrin başında bir müddet kalmak, Allah Teâlâ’ya, din kardeşimizin affı ve mağfireti için dua etmektir. Kur’ân-ı Kerîm’den bazı kısımların okunmasının da sünnet ve faydalı olduğunu nakletmiştik. İmdi bu sünneti terk edip onun yerine “Ey filân oğlu veya kızı filân, dünyayı terk ettiğin zaman ve durumu hatırla...” şeklindeki sözlerle imamın telkin vermesi sünnet değildir. Bunu Resulûllâh’ın (s.a.) yaptığına veya yapın dediğine dair sahih bir hadis yoktur. Büyük müçtehit ve hadis bilgini Ahmed b. Hanbel’e telkini sorduklarında şu cevabı vermiştir: Ebû’l-Muğîre vefat edince Şamlılar bunu yaptılar, bunlardan başka mezkûr telkini yapan birisini görmedim.

Birkaç sahâbe ve tâbiûnun telkin yaptığına ve bazı zayıf rivâyetlere dayanan Şâfiiler mezkûr telkinin müstehap olduğunu söylemişlerdir. Mâlikî ve Hanbelîler bid’at olduğunu göz önüne alarak “mekrûh” demişlerdir. Hanefîlere göre ne sünnettir ne de mekrûhtur; ne yapılması tavsiye edilir, ne de bırakılması.

Durru’l-Muhtâr’ın, metninde, “Ölü defnedildikten sonra telkin yapılmaz” denmiş, İbn Abidin Reddü’l-Muhtar’da bu rivâyetin kuvvetli olduğunu nakletmiştir. Fakat Hanefîlerin çoğuna göre -yukarıda zikrettiğimiz gibi- ne yapın denir, ne de yapmayın. Sünnet ve fıkıh karşısında telkinin durumu da bundan ibarettir. Bir ülkedeki bütün müftü ve mürşitler ittifak edebilirse bu bid’atın terki daha uygundur. İhtilâf ve tefrikaya sebep olacaksa tasfiyesinin zamana bırakılması gerekir.

Fetvalar arasında
04:0020/09/2020, Pazar
G: 19/09/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Selâmünaleyküm

İbadetlerimi yapan ve günlük işlerimde dinin emrettiklerini elimden geldiğince uygulamaya çalışan biriyim hocam.

Fakat günlük yaşantımızda bilmediğim konularda sıradan dini bilgisi az Müslüman olarak, müftülük ya da fıkıh alanında bilgili hocalarımıza telefon, mail yoluyla danışarak o konuda neyi yapmanın dinen uygun olduğunu, caiz olup-olmadığını sorarak öğreniyorum.

Fakat özellikle günümüzde; kasko, sigorta, borsa, katılım bankalarının altın hesabı ya da bu bankaların yaptığı diğer işlemlerle ilgili uygulamaları konusunda fetva sorduğumda birbirinden farklı fetvalar aldığım oluyor. Ben de böyle durumlarda ne yapacağımı ve dinen ne yapmam gerektiğini öğrenmek istiyorum.

Biliyorum bu şekilde 2 farklı fetva aldığımda takvaya uygun olanı caiz değildir diyen hoca efendilerin fetvasına uymak ve bu şüpheden uzak kalmak olabilir ama Müslümanca yaşamaya çalışırken; bir yandan da helalinden kazanıp kendi evimizde oturmak, borsa ya da katılım bankası aracılığıyla yatırım yaparak paramızı helal dairede değerlendirmek ya da aldığımız arabamıza zarar gelirse daha büyük bir maddi kayıp yaşamamak için kasko yaptırmayı da arzu ediyorum.

Ama hep bu tarz finans konularında farklı fetvalarda olduğu için sıradan dinî bilgisi az Müslümanın nasıl davranması gerektiğini bilmiyorum, emin olamıyorum. Ben bu verdiğim örnekler ve daha da çoğaltılabilecek durumlar için şunu sormak ve dinimiz bu konuda neyi öneriyor, öğrenmek, bundan sonraki yaşantım için hayatıma tatbik etmek istiyorum:

1) Fetva sorduğumuz konuda farklı cevaplar mevcutsa daha kolayımıza gelen fetva ile amel edebilir miyim?

2) Bu 2 farklı fetvadan kolayıma gelen fetvayı seçmem halinde, buna fetva vermeyen hoca efendiler de olduğu için bu beni günahkâr yapar mı? Ahirette mesul olur muyum?

Cevaplayıp bana bilmediğim bu konuyu öğretirseniz çok sevinirim.

Allah razı olsun. Allah’a emanet olun...

Cevap
Bir:
“İbadetlerimi yapan ve günlük işlerimde dinin emrettiklerini elimden geldiğince uygulamaya çalışan biriyim” diyorsunuz; ben de sizi bu çağda örnek bir Müslüman olarak gösteriyorum; çünkü sahih din, yalnızca iman ve ibadetlerden ibaret değildir, başka ahlak olmak üzere, sizin “günlük işler” dediğiniz dünya işlerinde; yani sosyal, siyasi, hukuki… hayatımızda İslam olacaktır. İslam’da bir “Tanrının hakkı” bir de “Sezar’ın hakkı” yoktur. Bütün haklar Allah’a aittir, kime nasıl verileceğini o, gönderdiği kitaplar ve peygamberler ile kullarına öğretir. Kul hakları da O verdiği için kul hakları olmuştur, sorguya da o çekecektir. Dinde mübah (serbest) olan alanlar da vardır, ancak bunları belirlemek beşerin arzusuna bırakılmış değildir. Allah’ın vahyinden çıkarılan “farz, vacib, sünnet, haram, mekruh” gibi hükümler belirlenir ve bunların dışında kalanlara mübah denir; bu manada mübahı da belirleyen dindir.

Din-hayat ilişkisi konusunda zamanımızda iki sapma bir de doğru yaklaşım vardır:

1.İtikad konuları da dâhil olmak üzere vahyi, çağın aklına, gidişine, değişime tabi kılarak değiştirmek.

2.İman, ibadet ve ahlak konuları dışında kalan ne varsa bunların hükmünü, çağın gerektirdiği diyerek beşerin tayin etmesine bırakmak.

3. Fıkıhta muâmelât denilen sosyal, siyasi, hukuki… hayatın da dine dahil olduğuna, bu konulardaki din emirlerinin ve yasaklarının uygulanması gerektiğine, beşeri yorum ve ictihadlarda eskiyenler, zamanın ihtiyacını karşılamakta yetersiz hale gelenler varsa bunları, fıkıh usulü ile yeni yorumlar ve içtihatlar yapıp değiştirerek uygulamanın İslam’ın şartı olduğuna inanmak ve hayatı bu inanca göre yaşamak.

Hiç şüphe yok ki, sağlıklı ve sahih anlayış, yaklaşım ve uygulama üçüncüsüdür. Saptıranlara aldanarak dini parçalayan ve azaltanlar hüsrandadır.

İki:
Kadim fıkıhta açıklaması bir yana adı bile bulunmayan yeni sosyal, siyasi, hukuki ilişkiler, işlemler ve hayatı derinden etkileyen değişimler ortaya çıkmıştır. Kadim fıkıh kendi zamanında ortaya çıkanları nasıl dini çözümün temeli vahiy olan kaynaklarından, usulü dairesinde çözüme bağlamış ise çağdaş fıkıh da bunu yapıyor, yapmalıdır, yapacaktır.

Kadim fıkıhta nasıl ittifak edilen ictihadlar bir avuç, ihtilaf edilen (farklı olanlar) ciltlere sığmayacak kadar çok ise bugünün fıkhında da ihtilaflar (farklı anlayış, yorum ve ictihadlar) olacaktır. Ehliyetli âlimlerin ihtilafları ümmete rahmettir; yani sıradan insanların ve ümmetin önünde birden fazla çözüm bulunmaktadır. Bu özellik, her zaman ve mekânda beşerin ihtiyacını karşılamak ve her çağın dini olmak davasında olan İslam’a aittir ve çok önemli bir özelliktir. Allah Teâlâ ictihad eden âlime, yargılayıp hüküm veren hâkime, ilminde, ahlakında ve usulünde bir kusur bulunmadığı halde hata etmiş ise bir sevap, isabet etmiş ise on sevap vereceğini müjdelemiştir.

Yeterince ilmi olmayan Müslümanlar işte bu âlimlere tabi olurlar, onların hüküm ve fetvalarını uygularlar; ne onlar ne de bunlar günahkâr olurlar, tam aksine hatalı olduğunu yalnız Allah’ın bildiği fetva ile amel ederek de kulluk ödevlerini yerine getirmiş olurlar.

Üç:
Bir sahih hadiste Peygamberimiz’in (s.a.), iki şey (şık, seçenek) arasında muhayyer bırakıldığında daima ümmeti için hafif ve kolay olanı tercih ettiği” ifade edilmiştir. İslam’ın kolaylıktan yana olduğuna dair pek çok âyet ve hadis vardır. Güzel kul (takvalı) olmanın yolu, “çok, zor, meşakkatli…” olanı yapmak değildir, az da olsa devamlı yapmak ve yaptığını ihlas ve ihsan ile yapmaktır. Şüpheli olandan uzak durmak, farklı fetvalar arasında olmaz; fetva usulünce verilmiş ise uzak durulması gereken şüpheli alanla ilgisi yoktur.

Dört:
İnsan nasıl bir okulu, bir doktoru seçerken danışmalar yapıyor, yetkili kişilerin bunlar hakkındaki hükümlerine itibar ediyorsa, fetva vereni seçerken de bunu yapmalıdır. Mesela Diyanet’in fetvaları bir heyetten çıkıyor, heyete dâhil olan âlimler de uygun bir yöntemle seçilerek alınıyor. Bu bir kriterdir. Katılım Bankaları Birliği’ne bağlı “danışma kurulu” ve her bir katılım bankasının şer’î “danışma komiteleri” var. Özellikle sorduğunuz konularda bu heyetlerin fetvaları bulunuyor. Yıllarca fetva vermiş ve bu işin ehli olanlarca fetvaları usulüne uygun bulunmuş âlimler var. Bu gibi ölçütler kullanılabilir.

Güzel niyetiniz ve kulluk çabanız sizi doğru olana ulaştıracaktır.

Yanlış ve doğru
04:0027/09/2020, Pazar
G: 26/09/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Ziya Paşa:

Âsûde olam dersen eğer gelme cihâne,

Meydâne düşen kurtulamaz seng-i kazâdan.

“Eğer mutlu olayım dersen dünyaya gelme,

[Çünkü] Dünyaya gelen kaza taşından kurtulamaz”.

Demiş hem de doğru demiş.

Yazar olmak “meydana düşme”nin bir çeşididir, üstelik başa çarpan taşlar da kasten atılan taşlardır.

Aşağıda, zaman zaman piyasaya sürülen hakkımdaki ithamlar, yalan-yanlış beyanlardan yedi tanesi var, bunları yazan şahıs yazısını şu cümle ile sonlandırıyor:

“Ben de KHK’larla işini kaybetmiş bir öğretmenim, varsa hakkım haram olsun, ahirette de hakkımızı adil-i mutlak (c.c.) yanına bırakmasın inşallah” .

Ben de ara sıra bu ithamlara cevap veriyor, yanlış beyanların doğrusunu açıklıyorum; ta ki, okuyanlar doğrusunu öğrensinler ve hükümlerini ona göre verinler.

Diyor ki
Karaman, Gülen cemaatinin “ümmetin bey’at [biat] ettiği başkanın (yani halifenin) karşısında duran bir ‘fırka’ olduğunu ve devletin bu nedenle ‘onların yakasına yapıştığını’ ve cemaatin yaşananları hak ettiğini öne sürdü.

Doğrusu
Böyle bir ifadem hiç olmamıştır. Bu konuda söylediğim şudur: Devlet ve iktidar kendini korumak ister, canına kastedenleri engeller. Engellemek iki şekilde olur: a) Şüphelileri iş başından uzaklaştırıp temize çıkanlara haklarını iade etmeyi zorunlu kılıyorsa bunu yapar, bu bir ihtiyati tercihtir. b) “Canıma kastedenler yerlerinde dursunlar, altımı oymaya devam etsinler, ne zaman suçları ispat edilirse o zaman görevden atılır, hak ettikleri cezayı alırlar” da diyebilir, bu da ihtiyatsız, riskli bir tercihtir. Mevcut iktidar birincisini tercih etmiştir ve bu, onun yetkisi dâhilindedir. Bu tercihte masumların mağdur olmaması için araştırma ve soruşturmaların olabildiğince hızlı olması gerekir.

Diyor ki
Karaman, krizde olan konut sektörüyle ilgili tartışmalı “faizli kredi, zorunlu ise mübahtır” fetvası verdi.

Doğrusu
Ben bu konuda yeni bir fetva vermedim. “Aslî ihtiyaçlarını başka yoldan temin edemeyen kimseler zarureten faizli kredi alarak ihtiyaçlarını karşılarlar” şeklindeki eski fetvayı naklettim, muteber kaynaklardan da yerini gösterdim. Her daim şunu da ekledim: Aslî /temel ihtiyaçlarını karşılayamayan bir kimse İslâm toplumu içinde varsa bunu, akrabadan başlayıp devlete kadar uzanan kaynaklar tarafından karşılamak mecburiyeti vardır. Toplum bunu ihmal eder de zarurete düşen şahıs faizli kredi alırsa bunun günahı, vazifesini yapmayanlara ait olur.

Buraya kadar hiçbir fakihin itirazı olmaz. Tartışma, “oturacak kadar bir eve sahip olmanın zaruri-temel ihtiyaç olup olmadığı konusuna aittir. Kimileri bunu zaruret saymıyor, “kiralayıp otursun” diyor, kimileri de temel ihtiyaç sayıyor, “kiracı olmak ev sahibi olmanın yerini tutmaz” diyor. Ben de durumuna uygun bir ev sahibi olmak temel ihtiyaçlardan biridir diyorum.

Ayrıca şunu da ekliyorum: Bugün, katılım bankaları faizli kredi ile değil de peşin alıp vadeli satarak bu ihtiyacı karşılıyor, bazı kuruluşlar da çeşitli şekillerde karşılıklı yardımlaşma yoluyla ihtiyaç sahiplerinin mesken sahibi olmalarını sağlıyorlar. Bunlar mevcut oldukça faizli kredi elbette zaruret olmaktan çıkar.

Genel kuralın Mecelle’deki ifadesi şöyledir:

“Hâcet, umumî olsun, hususî olsun, zaruret menzilesine tenzil olunur.”

Bey’ bi’l-vefânın tecvizi bu kabildendir ki, Buhara ahalisinde borç tekessür ettikde görülen ihtiyaç üzerine, bu muâmele mer’iyyül icra olmuştur. (Mecelle, madde: 32)

Diyor ki
Hayrettin Karaman 17/25 Aralık yolsuzluk soruşturmaları sırasında yaşanan tartışmalar esnasında, Erdoğan ve yakınları için hırsız diyenleri kastederek ‘yolsuzluk yapana hırsız diyen iftira atmıştır’ fetvasını verdi.

Doğrusu
Bu bir fetva değil, bütün fıkıh âlimlerinin üzerinde ittifak ettikleri bir ilmî açıklamadır. Şöyle ki, hırsızlık da yolsuzluk da ayıptır, günahtır, suçtur, ancak bunlar aynı suç kategorisi içinde yer almazlar. Hırsızlığın tanımı ve had şeklinde cezası vardır, yolsuzluğun farklı tanımı ve tazir kapsamında cezası vardır. Hırsıza yolsuz, yolsuza hırsız demek fıkıh (şeriat hükümleri) bakımından hatalıdır ve iftira olur.

Diyor ki
Başkanlık referandumuna evet demenin farz olduğunu belirttiği yazısında ‘’Bizi hedefe yaklaştıracak olan bir adımı daha ‘Evet’ diyerek atmak, ‘farz olanı tamamlayan ve ona yaklaştıran her fiil farzdır’ kuralının çerçevesine dahildir’’ demekten çekinmedi.

Doğrusu
Bu cümlem genel kural olarak doğrudur ve arkasında duruyorum; ancak o referanduma uygulama konusundaki itham yanlıştır, ben şartlı söyledim, “eğer bir şahıs, evet demenin davasına bir adım daha yaklaştıracağına inanıyorsa evet demesi bu kuralın kapsamına girer” dedim.

Diyor ki
Karaman, köşesinde Prof. Dr. M. Mustafa Şelebî’yi referans göstererek zaruri durumlarda rüşvet almanın haram olduğunu ama vermenin ise caiz olduğunu belirtti.

Doğrusu
“Belirtti” diyor, neye dayanarak belirttim, muteber fıkıh kaynaklarına dayanarak belirttim; yani fetva vermedim, “fıkıhçılar böyle diyorlar” dedim. Niçin böyle demiş fukaha? Çünkü bugün de olduğu gibi rüşvet belasının önü alınamadığı, insanlar şeksiz şüphesiz haklarını rüşvetsiz kurtaramayacak duruma düştükleri zaman fukaha, hakları zayi olmasın diye bu fetvayı da zaruret kapsamında ifade etmişler. “Alana haramdır, verene zarureten caizdir” demişler. Bunu “belirttim”.

Diyor ki
“Ümmetin menfaati için küçük bir gruba gelecek zarar sineye çekilir” fetvasıyla Hizmet mensuplarına zulüm ve yok etme stratejisi uygulanmasının önünü açtı.

Doğrusu
Cemaat, iktidar dersaneleri kapatınca muhalefete geçip yıpratma kampanyasına girişti. Ben de bir yazı kaleme aldım, Mecelle’den de genel kurallardan biri olan “Zarar-ı âmmı def’ için zarar-ı hâss ihtiyar olunur.” Tabib-i cahili men’ etmek, bu asıldan teferru’ eder” şeklindeki 26. maddeyi naklettim. Dersaneler özel menfaattir, bu iktidar genel menfaattir, özel için geneli harcamayın dedim. Bazı siyasetçilerin, önlerine serilen menfaatleri tepeleyek milli-kamu menfaatini tercih etmelerini de örnek olarak gösterdim. Cemaat, işlerine gelmediği için benimle ilgili de yıpratma kampanyası başlattılar, yazıyı sağa sola, alakasız manalara çekerek iftiralar ettiler.

Diyor ki
Karaman AKP’li paramiliter yapılara “Adi suçlar işleyebilirsiniz” fetvası verdi. Yani AKP’lilere hukukta adi suç tanımına giren “Tecavüz, hırsızlık, kapkaç, adam öldürmek, yaralama” ve bunun gibi yüz kızartıcı fiilleri “işleyebilirsiniz, cezası olmaz” dedi. Bir yazısında ‘’Savaşırken askerlerin işlediği adi suçların cezası verilmez” cümlesini bu minvalde ifade etti.

Doğrusu
Bu son madde, iftira ve ithamın tuzu biberi olmuş, o zaman ben de hakkımı helal etmiyorum. Böyle bir fetvayı çılgınlar ve cahiller bile veremez, bana yapıştırırken hiç mi vicdanın sızlamadı!

‘’Savaşırken askerlerin işlediği adi suçların cezası verilmez” kuralı genel bir fıkıh kuralıdır. Düşman topraklarında fiilen savaş sürerken askerden biri böyle bir adi suç işlerse -bu da helâl ve caiz olmamakla beraber- askerin gücü azalmasın, suçlunun karşı tarafa geçme tehlikesi önlensin… diye bu kural konmuştur. Mesela içki içip sarhoş olan askere bunun cezası uygulanmamıştır. Bunun, AK Parti’nin paramiliter yapıları ve onların işleyecekleri suçlar ile hiçbir alakası yoktur ve ben bunu ima edecek bile bir şey söylemedim ve yazmadım.

Allah Teâlâ, “Size bir fâsık, bir haber getirdiğinde onu araştırın…” buyuruyor. Kim hakkında olursa olsun verilen bilgiler, yapılan ithamlar araştırılmalıdır, kişinin kendi yazdıkları ve söylediklerine, verdiği kaynaklara bakılmalıdır, aksi halde iftiralar ve yalanlar yayılmakta, masum insanlar karalanmakta, ortalıkta “kaza taşından başı kurtulan kimse kalmamaktadır”. Bu sonuç ümmet için kayıp, düşman için kazançtır.

Yukarıdaki cevaplarım hakkında daha geniş bilgi ve kaynaklar için www.hayreddinkaraman.net adresli siteme bakılabilir.

Muhammed İmara ve Batı’nın terör istismarı
04:004/10/2020, Pazar
G: 4/10/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bu yılın şubat ayında, üç hafta süren bir hastalıktan sonra inşallah Hakk’ın rahmetine kavuşmuş olan Muhammed İmara, Batılı kaynaklara dayanarak Batı’nın, çıkarları için terörü nasıl istismar ettiklerini örnekler vererek açıklıyor.

Bu açıklamayı nakletmeden önce, rahmete vesile olsun hem de ilgilenenler tarafından tanınsın diye onun kısa hayat hikâyesini sunuyorum.

M. İmara 8 Aralık 1931’de Mısır’da dünyaya geldi. Köyünün ilkokuluna devam ederken aynı zamanda Kur’an-ı Kerim’i ezberledi ve usulüne uygun (tecvitli) okumayı öğrendi.

1965 yılında Kahire Üniversitesi Dâru’l-Ulûm Fakültesi İslamî İlimler Bölümü’nden mezun oldu, 1970 yılında İslam Felsefesi dalında master, 1975’te aynı alanda doktora yaptı. Sayısız denecek çoklukta ödül, nişan ve takdirname aldı.

İslâmî düşüncede uyanışı gerçekleştiren ilim ve düşünce adamlarının “Bütün eserleri” serisinden hayatlarını ve eserlerini yazıp yayınladı.

Pek çok ilmî kuruluşa üye oldu; el-Ezher’e bağlı “İslam Araştırmaları Merkezi”, “İslâmî İşler Yüksek Meclisi”, “Yüksek İslam Düşüncesi Enstitüsü” üyelikleri bunlar arasındadır.

Yusuf Karadâvî onun, merhum (çağdaş) Muhammed Gazalî’nin yerini tuttuğunu söylemiştir.

M. İmâra eski ile yeni ve iki aşırı uç arasında “orta yolu” benimsemiştir. Ümmetin uyanması, İslam medeniyetinin ihya ve inşası için yol gösteren eserler kaleme almış, içeriden ve dışarıdan sahih İslam’a yönelen fikir ve fiillere karşı etkili mücadeleye hayatını adamıştır.

Benim, internetten indirdiğim ve bir kısmını okuduğum kitaplarının sayısı 200’den fazladır. Buna makaleleri, konferansları, tebliğleri dâhil değildir.

Oğlunun ifadesine göre vasiyetinin önemli maddeleri şöyledir:

Projelerim ve yazmayı düşündüğüm eserleri oğlum ve öğrencilerim tamamlasınlar.

Dünyanın her yerinde mümkün olduğu kadar Müslümanlar benim için gıyabi cenaze namazı kılsınlar.

Düşüncemi ve davamı mümkün olan bütün vasıtalarla yaysınlar.

Hayatımı ve düşüncemi uygun ortamlarda anlatsınlar.

M. İmâra’ya Allah’tan rahmet dileyerek yazının başında zikrettiğim yazısını çevirerek sunuyorum:

Yazısının başlığı “Amerika Terminolojisinde Terörün Mânâsı”.

Daha önceki Amerika Başkanı Bush, 11 Eylül 2001 olayının akabinde teröre karşı savaş ilan eden ilk başkandır, lakin bu terörün ne olduğuna dair bir açıklama, bir tanımlama yoktur. Bu savaşı kutsal haçlı savaşı olarak tanımlamış, Afganistan ve Irak’a savaş açmıştır. Amerika’ya ait tanıklıklar şunu ortaya koymuştur: Terörden maksat İslam’dır; Batı modernizmini, Batı laisizmini ve özellikle de Batı değerler sistemini kabul etmeyen İslam’dır.

Francis Fukuyama, Newsweek’te (Aralık 2001-Şubat 2002) şunu yazmıştır:

Şu anda cereyan eden çatışma basitçe teröre karşı değildir; köktenci İslam inancına karşıdır. Bu inanç, Batı modernizmine karşıdır ve laik devlete karşıdır. Bu köktenci ideoloji, esas itibariyle komünizmden daha tehlikelidir. İstenen İslam’ın içinde bir savaştır ve İslam, Batı modernizmini, Batı laisizmini ve şu Hristiyanlık ilkesini kabul edinceye kadar sürecektir: “Kayser’e ait olanı Kayser’e, Allah’a ait olanı da Allah’a bırak”.

Richard Nixon “Ele Geçen Fırsat” isimli kitabında Amerika’nın, İslam köktenciliğinden maksadının ne olduğunu şöyle açıklamıştır: “Onlar İslam medeniyetini diriltmek, İslam şeriatını uygulamak, İslam’ı hem din hem devlet kılmak istiyorlar. Onlar geçmişe baksalar da bundan gelecek için bir kılavuz oluşturmak istiyorlar. Onlar muhafazakâr değiller, devrimcilerdir”.

Bu tanıklıkları izleyen eski İngiliz Başbakanı Margaret Thatcher da şöyle diyor: “İslâmî terör 11 Eylül olaylarını, Bin Ladin’i ve Talibân’ı suçlu bulanları kapsıyor, Batılı değerleri reddedenleri ve menfaatleri Batı ile çelişenleri kapsıyor”.

Siyonist oryantalist Bernard Lewis, Newsweek’te (Sayı 14, Ocak 2004) şunu yazdı:

“Bugünkü terör, İslam ile Batı arasındaki uzun çatışmanın bir parçasıdır. İslam’ın dayandığı ahlak nizamı, Batı Hristiyanlık ve Yahudiliğinde olandan farklıdır. Bu savaş dinler arasında bir savaştır”.

2000 seçimlerinde başkan yardımcılığına aday olan Amerikan senatör Joseph Lieberman şunu yazmıştı: “Arap ve İslam devletleri ile ilgili çözümün tek yolu ve çaresi, Amerika’nın, onlara, zorunlu gördüğü değerler, sistemler ve siyasetleri dayatmasıdır. Amerika’nın bağımsızlık beyannamesinde ilan ettiği semboller ve ilkeler Amerika’nın sınırlarında sona ermez, diğer devletlere de uzanır”.

Bu tanıklıklar gösteriyor ki, Amerika’nın teröre karşı savaşı hakikatte İslam’a karşı savaşıdır.

Amerika’nın Afganistan savaşında, Siyonist gazeteci Thomas Friedman, Peşaver’den, New York Times’ ta şunu yazmıştı:

“İslâm bölgesinde cereyan eden gerçek savaş medreselere karşı savaştır, bu sebeple derhal askeri hamlemizi bırakıp yeni bir nesil ve yeni bir toprak kurmak üzere modern okul kitaplarıyla silahlanmaya dönmemiz gerekiyor; bu nesil ki, tostumuzu kabul ettiği gibi siyasetlerimizi de kabul edecektir; bu nesil oluşuncaya kadar bu mıntıkada biz kendimize dost bulamayız”.

Amerika mali yardım ve diplomatik baskılarla Pakistan ve diğer Arap ülkelerinin birçoğunun okullarında İslâmî eğitim ve öğretim metodunu değiştirmeye ve kısıtlamaya muvaffak olduktan sonra International Herald Tribune’de Amerikalı yazar Stanley A. Weiss’ın bir makalesi yayınlandı. Bu makalede İslam dünyasının önündeki seçenekler tanımlanıyordu; dayatılan seçenek, İslam köktenciliği yerine Atatürk laikliği idi. Yazar şöyle diyordu:

“Teröre karşı savaşın arka planında şu vardır: İslam ülkeleri modern laik bir ülke olarak Türkiye’nin sosyo-politik düzenini mi benimseyecek yoksa İslam köktenciliğine mi devam edecek?”

Amerika’nın ilan ettiği teröre karşı savaşın gerçek yüzü işte budur.

Küresel ölçekte genelleştirilen,

Silahlı savaş, düşünce ve medya olarak ateşini (savaşı), Batı uygarlığına tabi olmak yerine İslam Doğu’da asil medeniyet bağımsızlığını gerçekleştirmek için çalışan özgürlükçü millî güçlere yönelten savaşın gerçek yüzü, Batılı ve belgeli tanıklıkların da teyidi ile işte budur; yani İslam’a karşı savaştır.

Bu tanıklıklar cahillerin gerçeği öğrenmeleri ve hâlâ Amerika mabuduna uyan ahmak gafilleri uyanması için yeterli olmalıdır.

O Amerika ki:

Soykırım yaparak Kızılderililerin uygarlığının kökünü kazıdı.

Ekonomisini Afrika’dan devşirdiği kölelerin sırtında kurdu.

Dünya’nın birçok mıntıkasında “hürriyet” adını kullanarak tuzaklar yerleştirdi,

Hiroşima’dan başlayıp Viyetnam’da halkın kökünü kazımaya kadar bu hürriyeti sebep gösterdi.

O tarihten beri Amerika bir katliamdan diğerine, bir soykırımdan ötekine atlayarak ve masum insanların hayatlarını söndürerek yoluna devam ediyor.

Afganistan halkını, Irak halkını, Suriye halkını, daha kadim Filistin’in kurban halkını yok edişinden de uzakta değilsiniz.

Bu arada Amerika’nın Avrupalı yardımcılarını da unutmayalım; bunların başında, Haçlı savaşlarından beri İslam’a yönelik kini ile İngiltere vardır.

Bunlar, özellikle Arap Körfezi’ndeki bütün yönetim sistemlerini (rejimleri, düzenleri) yıkıp değiştirmedikçe huzura kavuşamayacaklardır!

Merhum Prof. Dr. M. İmara

Evde köpek
04:0011/10/2020, Pazar
G: 11/10/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Evde kopek beslemekte bir sakınca var mıdır? Bazı hocalar Kuran-ı Kerim’de köpek aleyhine bir ayet olmadığı için haram kılınmadığını söylüyorlar?

Cevap:

Bu konuya dokunmanın gürültü koparacağını, iki tarafı birden memnun etmenin mümkün olmadığını biliyorum, ama yine de soruya cevap vermek gerekiyor.

Önce şunu bir daha tekrar edeyim; ta ki, müminlerin zihinlerine iyice yerleşsin ve kafa karışıklığı zail olsun: İslam’ın bilgi ve hüküm kaynağı yalnızca Kur’an değildir; Kur’an, Sünnet, İcma ve Kıyastır (ictihaddır).

Biri çıkar da “Kur’an’da yok, şu halde İslam’da da yok” derse bu kişi kesin olarak hatalıdır, İslam bilgisi ve uygulaması sahih İslam’ın dışındadır.

Hatta şunu diyebilirim: Eğer Peygamberimiz (s.a.) Kur’an’ı yalnızca okusa, yazdırsa ve bırakıp gitse idi Allah’ın muradına uygun bir İslam bilinemez ve uygulanamazdı.

“Peki Kur’an’da ‘Bu kitabın en sağlam yola ilettiği, müminler için kılavuz olduğu..’ hakkında âyetler var, bunlara ne diyeceğiz” diye sorulabilir.

Bu Kur’an’ın, Allah Resulü’ne verilen yetkiler ve örneklik çerçevesinde öyle (kılavuz) olduğuna dair de âyetler var; birini alıp diğerini atmak beşerin haddi değildir. Şu halde bu âyetlerin bütününden çıkan manaya göre “Kur’an, Peygamberimiz’in Sünneti (açıklamaları, örnekliği ve uygulamaları) ile birlikte doğru yolun rehberidir,”

İcma ve ictihad ise zaten bu iki kaynağa dayanacaktır; beşer için kendiliğinden din kuralı koyma yetkisi yoktur.

Şimdi evde köpek besleme konusuna gelelim:

Peygamberimiz’den nakledilen sağlam hadislerde köpek beslemek sınırsız olarak yasaklanmıyor, insanların can ve mal güvenliği için muhtaç oldukları takdirde bu amaca uygun yerde ve şekilde köpek edinmeye ve beslemeye izin veriliyor. Yasaklanan (bazı fakihlere göre haram değil, mekruh olan) ise bir hobi olarak, zevk için evde köpek beslemektir.

İnsanlara zarar vermeyen ve/veya faydası olan hayvanları itlaf etmek de, onlara eziyet etmek de Peygamberimiz (s.a.) tarafından yasaklanmıştır.

Susuz kalmış bir köpeğe kuyudan su çıkarıp sulayan günahkâr bir kadının bu yüzden cennetlik olduğu, bir kediyi bağlayıp aç ve susuz bırakarak öldüren ibadetli bir kadının da bu yüzden cehennemlik olduğuna dair Peygamberimiz’den rivayetler vardır.

Köpekleri yok etmek yerine özel yerlerde toplayıp bakımlarını yapmak ve korumak İslam’ın karşı çıkmadığı, hatta teşvik ettiği bir davranıştır. Ancak “bu bir çeşit sürgün ve hapis hayatına köpekler ne kadar razıdır ve bununla ne kadar mutludurlar?” sorusu da yerinde bir sorudur. Çocukluğumuzda okuma kitaplarında bir “kurtla köpek” hikayesi vardı, kurt önce beslenmiş köpeğe imreniyor, sonra onun hür olmadığını anlayınca ayrılıp yoluna gidiyordu.

Üremelerini asgariye indirmek, kalanların kontrol ve bakımlarını yapmak en uygun yol olsa gerektir.

İslam’ın istediği, insanların şefkat, merhamet ve ilgilerini, hayvanlardan önce yakından uzağa insanlara uygulamalarıdır. Mevcut uygulamada Batı’da ve giderek bizde, insanların, yakınlarını ihmal ettikleri, ama köpeklerini onların yerine koydukları görülmektedir. İnsanlar yalnızlıklarını da köpekle değil, insanla gidermelidirler. Bırakalım köpekler köpeklerle, insanlar da insanlarla yoldaş, arkadaş, aile olsunlar.

“Efendim ne zararı var, ben hem insanlara karşı vazifemi eksiksiz yaparım, hem de köpekle yoldaş, arkadaş… olurum diyenler elbette çokça vardır. Diyenler vardır da, yapanlar var mıdır” diye de sormak ve üzerinde düşünmek gerekiyor.

Şimdi ‘Ne zararı var’ sorusuna gelelim.

Gün geçmiyor ki, insanlara ve özellikle savunmasız çocuklara saldıran, insanları ciddi ölçüde korkutan, yaralayan hatta öldüren köpek olaylarını okumamış olalım!

Konu komşuda hobi kabilinden ev köpekleri var, sabahtan akşama, akşamdan sabah havlıyor, çevredeki insanları rahatsız ediyorlar.

Köpekleri gezdirenler bazen serbest bırakıyorlar, onlar da insanları korkutuyorlar, saldırdıkları da oluyor.

Parklarda, bahçelerde, yollarda… sıkça açıkta bırakılmış köpek pisliğine rastlıyoruz

İnsan sağlığını korumak bakımından köpeğin zararı konusunda Sağlık Bakanlığı’nın bir açıklamasını paylaşıyorum:

Kistik ekinokkozis, ülkemizde, özellikle hayvanlarda çok yaygın olması nedeniyle, önemli halk sağlığı sorunlarına neden olan ve ciddi ekonomik kayıplara yol açan zoonotik karakterli bir hastalıktır.

Halk arasında kist hastalığı olarak bilinen bu hastalığın etkeni, Echinococcus granulosus adı verilen bir parazittir. Bu parazitin esas kaynağı köpek, kurt, tilki gibi et yiyen hayvanlardır. Ancak, sıklıkla köpeklerdir. Parazit köpeklerin ince bağırsaklarında yaşar. Hastalık köpek dışkısı ile atılan yumurtalar ile insana bulaşır. Köpek dışkısı ile atılan yumurtalar çok dayanıklıdır, toprakta ve soğukta bir yıl kadar canlı kalabilirler. Dışkıyla atılan yumurtalar hayvanların ayakları, arazi eğimi, rüzgar ve yağmurla yayılırlar. İnsanlar bu yumurtaları çiğ tüketilen ve iyi yıkanmamış meyve ve sebzelerden, kirli içme sularından alırlar. İnsandan başka koyun, keçi, sığır ve manda gibi otla beslenen hayvanlar da yumurtaları alarak hastalanırlar. Alınan bu yumurtalar, bağırsaklarda açılarak bağırsak duvarını geçer, kan ve lenf yoluyla öncelik sırasıyla karaciğer, akciğer ve diğer organlara yerleşerek kist formunda yaşamlarını sürdürürler. Hastalığın başlarında kistin küçük olduğu dönemlerde uzun yıllar boyunca belirtisiz seyredebilir. Fakat kist büyüdükçe, bulunduğu bölgeye ve oluşturduğu basıya göre belirtiler ortaya çıkar. Kistler en sık karaciğer ve akciğerlerde görülürler. Nadiren dalak, karın zarı (periton), böbrek, kemik, göz yuvası, beyin, kalp ve yumurtalıklara da yerleşebilir. Karaciğer yerleşiminde karnın sağ üst kısmında ağrı, bulantı, kusma ve bazen kaşıntı, sarılık gibi belirti görülür. Akciğer tutulumunda solunum sıkıntısı, öksürük, ağızdan kan gelmesi ve göğüs ağrısı olabilir.

Diğer organ ve sistem tutulumlarında da bu bölgelere ait tablolar ortaya çıkar. Örneğin kafa içi tutulumlarda; baş ağrısı, kusma, şuur kayıpları görülebilir. Kalp tutulumunda kalp ritm bozuklukları, enfarktüs bulguları, hatta kalp duvarında yırtılma olabilir. Kemik tutulumlarında kırıklar olabilir. Kist patladığında alerjik reaksiyonlar ortaya çıkabilir.

Bu kistleri içeren hayvan etleri ve sakatatlar, köpekler tarafından yenince parazit bağırsaklarda olgunlaşır. Parazitlerin belirli aralıklarla yumurtlayarak ana konakçı köpekler tarafından atılmasıyla enfeksiyon zinciri bir kısır döngüye dönüşür.

Kişinin mesleği, hobileri, yaşam koşulları, eğitim ve sosyoekonomik düzeyi hastalığa yakalanma riskini etkilemektedir. En büyük risk grubunu parazit mücadelesi yapılmamış enfekte köpeklerle teması olan koyun, keçi, inek gibi hayvancılıkla uğraşan kişiler oluşturmaktadır…

Hastalıktan korunmak için;

* Köpek ve kedilere mümkün olduğu kadar çiğ et verilmemelidir.

* Kişisel temizlik kurallarına dikkat edilmeli, içme ve kullanma suları temiz olmalı, çiğ yenen sebze ve meyveler bol su ile iyice yıkandıktan sonra tüketilmelidir.

* Kesilen veya ölen hayvanların kist bulunduran organları köpeklerin ve diğer etçil hayvanların ulaşamayacağı şekilde gömülerek bertaraf edilmelidir. Özellikle Kurban Bayramlarında bu hususlara daha çok dikkat edilmelidir.

* Köpekler yılda dört kez iç parazitlere karşı ilaçlanmalıdır.

* Köpekler gezdirilirken etrafa dışkılamaları halinde dışkıları alınarak poşete konulmalı, ağzı bağlandıktan sonra çöpe atılmalıdır.

* Parazit mücadelesi yapılmadan serbest dolaşan köpeklerin okşanması ve sevilmesi sırasında parazit yumurtaları ellere geçebilir. Bu şekilde kirlenen ellerin yıkanmadan ağza götürülmesi ile parazitin yumurtası alınır. Bu nedenle, özellikle çocukların köpeklerle temasından sonra ellerini bol su ve sabunla yıkamaları sağlanmalıdır.

Şimdi, bu kadar vaki ve muhtemel zararı, riski olan bir hayvanı, can ve malı koruma zarureti dışında eve sokarak beslemenin ve onunla hem-hal olmanın ne zararı var diyenlerin, öngörülen korunma tedbirlerinin bütün riskleri ne ölçüde engellediğini bir daha düşünmeleri gerekiyor!

Dâru’l-harb ve Alevilik
04:0018/10/2020, Pazar
G: 17/10/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

…adlı bir kimse https://darul-islam-darul-harb-meselesi/ adresinde reddi karaman 1-2 adlı 2 eser yazmış ve neşretmiş. Bu kimseye yanıt vermelisiniz. Çok ağır iddiaları var… Mutlaka yanıt verin bu kimseye.

Cevap
Benim www.hayreddinkaraman.net adresli sitemde dâru’l-islam ve dâru’l-harb konusunda bir kitap teşkil edecek kadar yazım var.
Mukayeseli İslam Hukuku ve Anahatlarıyla İslam Hukuku isimli kitaplarımda bu konular da yer almış bulunuyor.

O kişileri okuyanlar bunları da okurlarsa yeterli olur.

Özet olarak söylemem gerekirse: Bugünkü haliyle Türkiye gibi ülkelerin dâru’l-harb mi, dâru’l-islam mı olduğu konusunda dört mezhebin farklı iki görüşü vardır. Ben, “Dâru’l-islam’dır” görüşünü tercih ediyorum. Vazifemiz bu kavramın içini doldurmak, ülke insanının hayatında İslam’ı çoğaltmak için gece gündüz çalışmaktır.

Bu ülkeyi dâru’l-harb ilan edenler samimi bile olsalar -ki, bir kısmı değildir- nasıl bir ateşle oynadıklarını, davranışlarının, hiçbir hayırlı sonuç doğurmaksızın din ve ümmet için ne büyük zararlara sebep olacağını hesap etmelidirler.

Soru
Sayın Hayrettin Hocam,

Her şeyden önce size sağlık ve afiyetler diliyorum. Dünya, içinde bulunduğumuz bu zaman diliminde çok zor bir süreçten geçiyor. Gerçi her dönemde bir imtihandan geçiyoruz ama bu dönemdeki şimdiye kadar yaşadıklarımızdan daha zor sanki. Allah bizlere bu zorluklara karşı sabır versin, başımızdaki bu korona belasını ve Müslümanlara karşı yapılan zulmü bir an önce gidersin ve imtihanı kolay olanlardan eylesin. En önemlisi tüm Müslümanlara birlik ve beraberlik ve akıl / fikir versin.

Hocam size bir sorum olacaktı. Lütfen detaylı bir şekilde bu soruma açıklık getirin. Bu konular bildiğiniz gibi çok hassas ama bizim birebir yaşadığımız konular. İsterseniz cevabı gazetede değil bana direkt bir şekilde de gönderebilirsiniz.

Sorum Alevilik ve Alevilerle ilgili. Aleviler kendi içlerinde de çok farklılıklara ayrılıyorlar. Ben şunları bilmek istiyorum.

Soru 1: Tanıdığım bazı Aleviler Hz. Ali’yi daha çok sevdiklerini söylüyorlar. Bütün konuşmaları onunla alakalı oluyor. Allah’a inanıyoruz diyorlar ama namaz kılmıyorlar ve namaza inanmıyorlar. Ramazan’da oruç tutmuyorlar, bizim orucumuz başka diyorlar ve Muharrem ayında oruç tutuyorlar. Yani Ramazan ayındaki orucu kesinlikle kabul etmiyorlar. Öldüklerinde cenazeleri cemevinden kalkıyor. Bizim böyle kişilere karşı tavrımız nasıl olmalı?

Soru 2: Bize Kur’ân’dan bir âyet kabul etmezsen Müslüman olamazsın denildi. O zaman bu kişiler Müslüman mıdır?

Soru 3: Benim teyzemin kızı mesela böyle biriyle evlendi. Bu kişiler Müslüman sayılmazsa böyle kişilerin evliliği ne durumda o zaman? Aynı zamanda anne-babasını dinlemeyip böyle evlenen evlatlarımızla ilişkimiz nasıl olmalı? Detaylı bir şekilde ve sabırsızlıkla cevabınızı bekliyorum.

Selâm ve saygılarımla hürmetlerimi sunuyorum.

Cevap
Sorunun ilk paragrafındaki makul tespitlere katılıyor, dualara âmin diyorum.

Alevilik’le ilgili kısmına gelince:

Bu konuda birden fazla soru geldiği için soru sahibine özel cevap vermek yerine köşemde genel olarak cevaplamayı tercih ediyorum.

1.Mademki önemli bir imtihan döneminden geçiyoruz, etrafımız kuşatılmış, dostlarımız az, düşmanlarımız çok, Müslümanları çeşitli isimlerle ve niteliklerle bölüklere ayırarak birbirine düşürmeyi düşman, bir taktik olarak kullanıyor… asıl bu konuda uyanık olmamız ve oyuna gelmemeye çalışmamız gerekiyor.

2.Şeyh Sa’dî-i Şîrâzî, Gülistan isimli, kültürümüzün önemli eserinde, “Âdem’in çocukları birbirinin organları gibidir; çünkü hepsinin yaratılışı aynı cevherden (kökten, asıldan)dir” diyor.

Şu halde bu bakımdan bütün insanlara “Âdem’in çocukları” mânâsında kardeşçe bakmak mümkündür.

3.Çocukluk ve gençlik yıllarımda doğup büyüdüğüm şehirde ve mahallemizde, ayrıca babamın mesleği (demirci ve nalbant) sebebiyle birçok köyde Alevîleri tanıdım. Bunlardan bir kısmının, bazı Sünnîlerden ziyade Sünnî olduklarına şahit oldum. Bazı Sünniler içki içerken, namaz kılmazken, bozuk itikad sahibi olurken bazı Alevî komşularımız beş vakit namazını camide kılıyor, hacca gidiyor, helale-harama riayet ediyor, ama dede gelip dernek kurduğunda oraya da katılıyorlardı.

Bazı Alevîler de soruda zikredilen itikada ve amel tarzına sahip bulunuyorlardı. Sünni aileler bunlarla insani ve komşuluk ilişkileri içinde yaşıyorlardı.

Bu sonuncuların Sünnîleri, Sünnîlerin de Ehl-i Sünnet itikadının dışına çıkmış bulunan Âlevîleri makbul Müslüman saymayacakları bellidir ve tarih boyunca da böyle olmuştu.

Şimdi soru şudur: Bu iki inanç grubu birbirini tekfir edip fırsat elverdiğinde yok etme niyetinde, hazırlığında, plan ve programında mı olmalılar, yoksa hepimize ait olan bu vatanda ve mevcut şartlarda bir veya daha fazla bağ ile kardeş olduklarını öne alarak birlik ve beraberlik içinde mi yaşamalılar.

Bence çıkar yol ikincisidir.

Bu ikinci yol tutulduğunda her iki gruptan insanımız birbiri ile çeşitli ilişkiler kurar, hayatın pek çok alanını paylaşır, böylece efsanelere dayanarak karşı taraf hakkında fikir ve kanaat sahibi olmak yerine tanışarak, konuşarak bilgi sahibi olurlar.

Kız alıp vermek, kestiği hayvanın etini yemek gibi konularda her iki grup, kendi itikadına göre amel eder, davranır, yaşar. Karşı tarafı, kendi inanç ve değerleri bakımından tanımlamanın faydası yoktur. Her birey neye, niçin inandığını bilmek ve doğru bildiğine sadık olmak hakkına sahiptir. Ehl-i Sünnet, farklı inanç sahipleri silahlı veya silahsız saldırıda bulunmadıkça onlarla barış içinde yaşamayı ilke edinmiştir. Hz. Ömer’in, Hâricîlere muamelesi bu konuda önemli bir örnektir.

Diyelim ki, bir Sünnî ailenin kızı, Ehl-i Sünnet’e göre İslam’ın dışına çıkmış bulunduğu sabit olan bir şahıs ile aileye rağmen evlenmiş, bu kız ve o aile ile ilişki nasıl olmalıdır?

Bu sorunun cevabı fayda-zarar ilkesine dayalı olur. Maddi faydayı ve zararı kastetmiyorum; itikad, ahlak, eğitim… bakımından zararlı olduğuna inanılan ilişkiler kısıtlanır, zararsız veya faydalı olduğuna inanılan ilişkiler ise kurulur ve yaşanır.

Alevî-Sünnî ihtilafını canlı tutanlar ve zaman zaman kaşıyanların Çorum ve Maraş olaylarında nelere sebep olduklarını, milli birlik, beraberlik ve servete ne kadar zarar verdiklerini, düşmanın ekmeğine nasıl yağ sürdüklerini gördük ve yaşadık; hâlâ ibret almayacak mıyız?’

İnternet deryası ve pazarı
04:0025/10/2020, Pazar
G: 25/10/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Arapça whatsApp gruplarından birinde bir annenin, internet zamanında oğluna nasihati yayımlandı. Yayınlayan, bu nasihatin altın harflerle yazılmayı hak ettiğini ekliyor. Çevirerek sunuyorum.

Anne şöyle diyor:

Ey Oğul,

Kesin olan şudur ki, Google, Facebook, Twitter, WhatsApp ve bütün elektronik iletişim programları öyle derin bir denizdir ki,

Orada yetişkinlerin ahlakları batıp zayi oldu,

Akıllar o denize düşüp boğuldu,

Genci, kocası buna dâhil.

Bu denizin dalgaları bakire kızların utanç duygularını yuttu.

O denizde pek çok insan manen helâk oldu.

Onunla ayıklamaksızın meşgul olmaktan sakın, arı gibi ol, önce kendine sonra da başkalarına faydalı olacağın sayfaları seç.

Evladım,

Temiz-pis demeden her şeyin üstüne konan, farkında olmadan hastalık taşıyan sinek gibi olma.

Yavrucuğum,

İnternet büyük bir pazardır, hiçbir kimse malını bedava sunmaz, herkesin amaçladığı bir bedel vardır:

-Kimi ürünü karşılığında ahlâkı bozar.

-Kimi çarpık ve sapkın düşüncesini pazarlamak ister.

-Kimi şöhret peşindedir. Tabii iyi niyetle ıslah çabasında olanlar da vardır. Ürünleri iyice incelemeden sakın satın almayasın!

Evladım,

Sakın her mesaj bağlantısını açma; çünkü bunların bir kısmı yıkıcı, bozucu, tuzak, büyük şer ve tahriptir.

Yavrucuğum,

Dedikoduları yayma, haram olanları kopyala yapıştır yapma! Çünkü bunlar hem iyi hem kötü (sevap ve günah) konularda seninle alışveriş yapıyorlar; ürününü sunmadan önce iyi seç, müşteri sana danışmaz.

Evladım,

Bağlanmadan veya katılmadan önce bunun Allah Teâlâ’yı razı edip etmeyeceğini düşün!

Yavrucuğum,

Gözünle görmediğin kimsenin doğruluk ve dostluğuna güvenme!

Yazılanlara bakarak insanlar hakkında hüküm verme! Çünkü bu yazıp-çizenlerin bir kısmı dublaj yapar, ahlâkları sahte güzellikle örtülüdür, sözleri çekicidir, yüzlerinde maske vardır, doğru görüntüsü vererek yalan söylerler!

Nice din adamı vardır ki, sefihlerin önde gidenidir. Nice güzel görünen vardır ki, çirkinlerin başı çekenidir. Nice cömertlik taslayan vardır ki, cimriliğin örneğidir. Aralarında aslan postuna bürünmüş korkaklar vardır. Bunlardan seni Allah’ın rahmeti korusun!

Yavrucuğum,

Takma ad (kod adı) kullananlara güvenme; çünkü onlar kendilerine güvenmiyorlar. Sen de takma ad kullanma; Allah açığı da gizliyi de bilir.

Sevgili Yavrum,

Seni yaralayanı sen de yaralama; çünkü sen kendini temsil ediyorsun, o da kendini. Sen ahlâkını temsil ediyorsun o da kendi ahlâkını. Her kap içindekini sızdırır.

Evladım,

Yazacağın şeyi dikkatle ayıkla; çünkü onu sen yazarken melekler de yazıyor, hepsinin üzerinde Allah Teâlâ denetliyor ve hesaba çekiyor.

Yavrucuğum,

Bu korkunç internet deryasında senin için en fazla endişe duyduğum şey haram, günah ve sapkınlık içeren görüntüleri seyretmendir. Bu haramları aştığında internetten, kendine, toplumuna hizmet bakımından yararlan, dinini yaymaya çalış. Eğer kendini haramlar çamuruna dalmış bulursan internet dünyasından, yırtıcı sırtlandan kaçar gibi kaç; çünkü orada kalmak, ileride cehennemde kalmaktır, Rabbine karşı durmaktır.

Evladım,

Şeytanın en önemli giriş kapıları şehvet ve gaflettir; bunlar ise internetin dayandığı iki sütundur. Şunu bil ki, bu şey seni gaflete sürüklemek için değil, hizmet için yaratılmıştır; o seni kullanmasın, sen onu kullan, onunla yapıcı ol, onun seni yıkmasına meydan verme! Onu aleyhine değil, lehine delil kıl.

Allah’tan hidayet ve başarı diliyorum.

Bir düzetme

Geçen haftaki yazımda şu cümle vardı:

“Ehl-i Sünnet, farklı inanç sahipleri silahlı veya silahsız saldırıda bulunmadıkça onlarla barış içinde yaşamayı ilke edinmiştir. Hz. Ömer’in, Hâricîlere muamelesi bu konuda önemli bir örnektir.”

Burada geçen isim Hz. Ömer değil, Hz. Ali olacak.

Allah rahmet eylesin ve lütfuyla yeri boş kalmasın
04:001/11/2020, Pazar
G: 1/11/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Geçtiğimiz cuma günü (23 Ekim 2020) Avrupa Araştırma ve Fetva Komisyonu üyesi Allâme Prof. Dr. Abdüssettar Ebu Ğudde, Kanada’da inşallah Hakk’ın rahmetine kavuştu.

Merhum ve mağfur değerli âlim Abdülfettah Ebu-Ğudde onun amcası oluyordu. Bu aile çok değerli İslâm âlimleri yetiştirmiş bir ailedir.

Rahmete ve duaya vesile olsun diye merhum hakkında kısa biyografisinden sonra tanıklığıma dayanan bir şeyler yazacağım.

Abdüssettar 28 Ocak 1940’ta Haleb’de dünyaya geldi. 1964 yılında Dimaşk Şeriat Fakültesi’nden, bir yıl sonra da Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. Lisansüstü tahsiline Kahire’de devam etti, 1966’da Şeriat Bölümü’nde mastır, 1967’de Hadis İlimleri Bölümü’nde mastır, 1975’te de yine el-Ezher Üniversitesi’nde Karşılaştırmalı Fıkıh Dalı’nda doktora yaptı.

Merhum Karşılaştırmalı Fıkıh, Mali Muameleler ve İslâm Bankacılığı ilim dallarında mütehassıs idi. İhtisas alanlarına ek olarak zekât, vakıflar, muhasebe ve denetim, hukuk ve eğitim araştırmaları, yazma eserlerin tahkiki, İslâmî tıp konularında geniş bilgi sahibi idi. Suud’da, Kuveyt’te, Mısır’da ve daha başka yerlerdeki üniversitelerde hocalık yaptı. Kuveyt’te telif edilen İslâm Fıkıh Ansiklopedisi’nde araştırmacı uzman olarak görev yaptı. 1995 yılından beri AAOİFİ kısaltmasıyla anılan İslâmî finans muhasebe ve denetim konularında standartlar telif eden kurulda üye idi.

İlgilendiği konularda değerli eserleri yayınlanmıştır.

Albaraka Türk’ün fetva ve denetim heyetinde iki Arap, iki Türk yıllarca görev yaptık (O Araplardan biri de Sudan asıllı Prof. Dr. Ahmed Muhyiddin idi, beş-altı ay önce o da merhum oldu). İstanbul’da ve Cidde’de defalarca toplantılar yaptık. Delle el-Bereke Holding’in sahibi Salih Kamil’in (O da merhum oldu) himayesinde her yıl yapılan sempozyumun tertip ve takdim heyetinde hizmet ediyordu, orada da birkaç kez buluştuk.

Merhum, hem kadim fıkhı hakkıyla biliyordu, hem İslâm ülkelerinde yürürlükte olan hukuka aşina idi. Kırmızı çizgilere titizlikle riayet ederek çözüm odaklı düşünür ve çalışırdı. Mütevazı, namazında-niyazında, çalışkan bir güzel İslâm insanı idi.

Osmanlı’yı çok severdi, Osmanlı ulemasını takdir ederdi. En son çalışmalarından biri, Ebüssuud’un Ma’rûzat’ı olmuştu, faydalı bir takdim ve emekli bir tahkik ile kitabın aslını, yeni Türkçe’ye de tercüme ettirerek birlikte yayınlamıştı.

Mevzûât gereği ikiden fazla bankada danışman olmak mümkün olmadığı için kendisiyle ayrı düştüğümüz halde asistana “Bu kitabı Karaman Hoca’ya ulaştırın” diye talimat vermiş, kitap da bana ulaşmıştı.

Hemen her toplantıda, kitaplarımdan bazılarının Arapça’ya tercümesi için, çevirici ve baskı bakımından yardımcı olabileceklerini söylerdi, ben de teklifi kabul etmekle beraber bu işe vakit ayırmanın zamanı gelmediği için ertelenmişti.

Aynı Heyet’te çalışan Suriye asıllı Şahâta’nın başsağlığı dileğiyle beraber bir hatırası gözlerimiz yaşartmıştı…

Merhum, “Peygamberimiz’in Hadislerinin Başlıklarındaki Belâğat” isimli bir kitap yazmış, kitabı sanırım Banka bastıracakmış, Şahâta’ya bir mektup yazarak şu talebini iletmiş: “Efendimiz’i (s.a.) rüyamda gördüm, kitabımı niçin bastırmadığımı sordu. Bu sebeple kitabın hemen basılmasını istiyorum, bütün masrafları kendi cebimden ödeyeceğim.”

Bu talebi derhal yerine getirilmiş, vefatına yakın bir zamanda kitap basılıp istifadeye sunulmuş.

Merhum hakkında iki değerli âlimin taziyesine yer vereceğim.

Prof. Dr. Ali Karadâğî:

“Bugün İslâm dünyası büyük âlimlerinden birini kaybetti; biz de değerli bir kardeşi, fakih bir âlimi ve büyük bir iktisatçıyı kaybettik…”

Üstad Yusuf Karadâvî:

“Allah Teâlâ kardeşim Prof. Dr. Abdüssettar Ebu Ğudde’ye rahmet eylesin; karşılaştırmalı fıkıh üstadına, önde gelen iktisat ve İslâm bankacılığı âlimlerinden birine. Allah’ım! Onu bağışla, ona rahmetinle muamele eyle, onu sıddîkların mertebesine yerleştir, derecesini Illiyyîn’e yükselt, dinine ve ümmetine yaptığı hizmetler sebebiyle onu ödüllendir, onun yerini hayırlısı ile doldur.”

Bir yandan Fıkıh ve İslâmî Finans alanlarında insanlar yetişiyor, ama öte yandan yerleri kolay doldurulamayacak âlimler birer birer ebedî âleme göçüyorlar.

Abdüssettâr Ebû Ğudde merhum, hayatı ve ölümü ile bize şunu söylüyor:

Âlim olun, akademisyen olun, kitaplar yazın, şöhrete kavuşun… Ama öyle yaşayın ki, kitabınız zamanında basılmayınca Peygamberimiz, rüyanızı teşrif edip “Niçin bastırmıyorsun” diye sorsun!

Dövme, vejetaryenlik, kurban ve müşrik ile evlenmek
04:008/11/2020, Pazar
G: 7/11/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soruya geçmeden bir kısa açıklamaya ihtiyaç var. Geçende bir soruya cevaben “Evde Köpek” konusunu yazmıştım. Bir okuyucu fena halde hiddetlenmiş olarak bana çıkışıyor, “Başka yazacak konu mu kalmadı, Yeni Şafak okuru olduğuma pişman oldum” diyordu.

Darılmasın ama ben bu düşünce ve tavır içinde olanlara “benmerkezci insanlar” diyorum; onlar neyi uygun, doğru, güzel, meşru görürlerse herkesin de öyle görmesini ister ve beklerler.

Mademki bir soru-cevap köşesi açtık, buraya gelen soruları, “Bana göre uygun mu, gerekli mi, önemli mi…” diye değerlendirip ayıklamaya tabi tutmak, kendilerince gerekli ve önemli bulanlara saygısızlık olur. Biz, yalnızca yayınlanması zararlı olan sorulara ve cevaplarına yer vermeyip bunun dışında bize göre hangi değerde olursa olsun, soranların ihtiyaçlarını göz önüne alıyor, okuyucuya ve sorana saygı duyuyoruz.

Soru
Bendeniz Almanya’da üniversite öğrenimi görmekteyim ve Türkiye’deki elim haberleri aldığımızın akşamında farklı bir hususta size bazı sorularımı iletmek istedim.

Burada henüz Müslüman olmuş bir Alman arkadaşımla ilgilenmekteyim. Kendisi İslam’ı okuyarak, araştırarak ve (inşallah) hazmederek kendi isteğiyle seçti. Dinimizin temel prensipleriyle ilgili edinmesi gereken bilgileri Almanca sahih kaynaklardan (Kur’an-ı Kerim tercümesi, Almanca Buhari tercümesi gibi) kendisi öğrenebiliyor.

Lakin bana 2 soru yöneltti ki, ikisi de hayli güncel konular olduğundan kadim kaynaklara başvuramadım, daha doğrusu onu, cevabını bulabileceği bir kaynağa yöneltemedim. Bu hususta yardımınızı istirham ediyorum.

İlk soru: Bu kız kardeşim, Müslüman olmadan önce bileğine bir dövme yaptırmış. Müslüman olduktan sonra ise bu dövmenin akıbeti ile ilgili kafası karışmış. Dövme tıbbi bir yöntemle silinebiliyor, ama bu esnada vücuda zarar verme ihtimali var; mikrop kapabilir ya da daha farklı bir hastalığa yakalanabilir (dövmeyi sildirmekle ilgili araştırmalarından edindiği bilgiler bu doğrultuda.) Bu durumda abdestinin sağlıklı olabilmesi için dövmeyi sildirmesi gerekiyor mu? Eğer dövme sildirme işlemi sağlık açısından ufak bir tehlike barındırıyorsa bile mi?

Cevap
Dövme yaptırmak güncel; yani kadim geçmişte olmayan bir âdet değildir. Ansiklopedilere bakıldığında şu bilginin yer aldığı görülür:

“Dövme yapma geleneği hayli eskidir. MÖ 2000’lerde Antik Mısır toplumunda dövmenin yapıldığı mumyalardan anlaşılmıştır. Mısırlıların dışında Britonların, Galyalıların ve Trakların da dövmeleri vardı. ... Öte yandan ilk Hıristiyanlar, bedenlerine İsa’nın adını ya da haç desenlerini taşıyan dövmeler yaptırmışlardır…”

Kadim fıkıh kitaplarımızda da hem dövme yaptırmanın hükmü hem de abdeste mani olup olmayacağı konularında bilgi vardır.

Helaller Haramlar isimli kitabımda şu kısa bilgiyi vermiştim:

“Hz. Peygamber (s.a.v.) vücuduna dövme yaptıran ve yapana, (normal) dişleri yontarak şeklini değiştiren ve bunu yaptırana lânet etmiştir ( Müslim, K. el-Libâs, 119; Buhârî, K. el-Libâs, 82-87).

Tıbbî ve estetik bakımlardan normal olan dişleri, moda olan şekle uydurmak için söktürüp yaptırmak caiz değildir. Gerek iğne batırıp açılan deliklere boyalı maddeler dökerek yapılan dövme ve gerekse diş minelerini mahveden yontma işinin sağlık yönünden de zararlı olduğu bilinmektedir.”

“Döğme, haç gibi batıl bir din sembolü veya ahlaka aykırı çirkin bir şekil olmadıkça” ve deriyi delerek yapılmadıkça onu kazıtması, yok ettirmek için eziyete girmesi gerekmez. Peygamberimiz’in (s.a.) bunu yasaklamasının iki sebebi var: 1. O zaman dövme deri üstüne boya ile yapılmıyor, deri iğne ile açılarak yapılıyordu ve bunun sağlığa zararı vardı. 2. Genel olarak bâtıl dinlerin sembolleri yapılıyordu.

Dövme deri üstüne boya ile yapılıyorsa ve kına gibi suyun deriye temasına engel olmuyorsa arkadaşınızın abdesti ve guslü olur; dövme bunlara zarar vermez, engel olmaz.

İkinci soru ise kurban kesme vecibesi ile ilgili. Bu arkadaşımız, zekât, fitre ve sadaka hususlarında çok hassas. Üzerine düşen görevleri eksiksiz yerine getirmeye azami dikkat ediyor. Lakin kurban kesme ile ilgili şöyle bir çekincesi var: Bu kardeşim vejetaryen ve acıyı hissedebilen hiçbir canlının insanın karnını doyurmak için öldürülmemesi gerektiğini düşünüyor. Et, balık, tavuk gibi ürünleri asla tüketmiyor. Kurban mefhumu bu durumda nasıl izah edilebilir? Bu durumda bir Müslüman hangi bakış açısını takınmalıdır? Bu arkadaşımın kurban ile ilgili önerisi, kurban kesmek yerine gereken meblağı fakirlere vermek, ama kurban kesmemek!

Cevap
Helal et yiyenlerin vejetaryenleri, vejetaryenlerin da helal et yiyenleri ikna etmeleri neredeyse imkânsızdır. Vejetaryen bir Müslüman, hayvan eti yemenin haram olduğuna itikad edemez, ama kendisi hayvan kesmez ve yemez. Et yiyenler de vejetaryenlerin hassasiyetlerine saygı duyarlar.

Günümüzde hayvanların acı duymadan veya asgari acı duyarak ve İslam’a uygun kesimleri de mümkün hale gelmiştir.

Bu arada kurban için acı duyanların biraz da kürk için öldürülen milyonlarca hayvan için acı duymalarını hatırlatıyorum.

İnsanı da hayvanı da yaratan Allah’tır. Allah Teâlâ insanlar muhtaç olmadıkça hayvanlar şöyle dursun bir otun bile koparılmasına razı olmaz.

Dünyanın çeşitli iklimlerinde ve coğrafyalarında yaşayan insanları her çeşit etten mahrum etmenin doğuracağı birçok problem vardır.

Fıkıhta kurban kesmeyi müekked sünnet olarak kabul eden ictihadlar da vardır; vejetaryenler bu içtihada uyarak kurban kesmeyip yoksullara yardımda bulunabilirler. Sünneti terk etmenin kusurunu inşallah yoksulları sevindirmek karşılar.

Üçüncü sorum da Bakara Suresi’ndeki evlilik ile ilgili âyet hakkında. Âyette, gönüle hoş gelen ama iman etmemiş biriyle evlenmektense, iman etmiş biriyle evlenmenin daha hayırlı olduğu söyleniyor. Bu konuda da arkadaşlarımla tartıştık. Bir kızla evlenecek erkek büyük ihtimalle iman etmeyeceğini biliyorsa, yani kızın iman etme olasılığı çok düşükse, erkeğin onunla evlenmesi yasak mıdır?

Cevap
Sözünü ettiğiniz âyetin meâli şöyledir:

“İman etmedikleri sürece Allah’a ortak koşan kadınlarla evlenmeyin. Şundan emin olun ki imanlı bir câriye, sizin hoşunuza gitse de müşrik bir hür kadından iyidir. İman etmedikleri sürece Allah’a ortak koşan erkeklerle de kadınlarınızı evlendirmeyin. Şundan da emin olun ki imanlı bir köle, sizin hoşunuza gitse bile müşrik bir hür kişiden daha iyidir. Onlar insanları ateşe çağırırlar, Allah ise izni ile cennete ve bağışlanmaya çağırır, gerektikçe hatırlasınlar diye insanlara âyetlerini açıklar” (Bakara, 221).

Bir insanın ileride dine gireceğini veya dinden çıkacağını ancak Allah bilir. Bilinmeyen bir geleceği var sayarak hareket edilemez ve işlem yapılamaz. Bu sebeple hâlihazırda Ehl-i Kitap’tan olmayan kâfir bir kız veya kadınla evlenmek caiz değildir. Müslüman kız ve kadın da Ehl-i Kitap dâhil hiçbir kâfir ile evlenemez.

Evli çiftlerden biri Müslüman olur diğeri olmaz ise aile birliğinin devamında başkaca bir sakınca yoksa evliliğin devam edebileceği içtihadı vardır ve bu ictihad, Peygamberimiz’in (s.a.) bazı uygulamalarına dayanmaktadır.

.İktidardan neyi beklemeliyiz?
04:0015/11/2020, Pazar
G: 15/11/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hem WhatsApp gruplarında hem de köşeme gelen sorularda -kötü niyetli olanları atlıyorum- iyi niyetli oldukları konusunda hüsnüzannım olan birçok Müslüman, ayaklarının bastığı zemini görmeden, dünya ve Türkiye’nin içinde bulunduğu reel durumu hesaba katmadan neredeyse Hz. Ömer’den bekleneni iktidardan ve Sayın Cumhurbaşkanımız’dan bekliyorlar.

Peki, bu beklenti gerçekçi mi?

Elbette değil. Evet, yapılan bazı önemli değişiklikler var ama bunlar her şeye rağmen içeride ve dışarıdaki ötekilerin tahammül edebildikleri değişikliklerdir. Mesela “Musul bizim” deyip geri almaya kalkışsak bunu dışarıdaki ötekiler engeller. Anayasa’nın ilk dört maddesini ve bunlara ilişkin diğer maddelerini -İslâm’a göre olmak bir yana- gerçek demokrasiye göre değiştirmeye kalkışsak bunu da içerideki muhalifler engeller (Burada muhaliflerden maksadım yalnızca siyasi partiler değildir).

AK Parti iktidara geldiğinde ülkede maddi ve manevi pek çok ıslahata ihtiyaç vardı. Benim de katıldığım birçok Müslüman şu üç problemi çözüme kavuştursa günahıyla sevabıyla bu yükü yüklenmeye (parti kurup iktidara gelmeye) değer diyor ve ondan öncelikli olarak bunu bekliyorduk: Başörtüsü yasağının kaldırılması, İmam-Hatip ve diğer meslek okulları mezunlarına, üniversiteye giriş imtihanında uygulanan zulmün kaldırılması, okullara seçmeli/ihtiyari İslâm din derslerinin konması.

AK Parti maddi ıslahat bakımından hayal edilemeyen hedefleri gerçekleştirdi; bu yolda azimle ve başarı ile ilerliyor.

Manevî, ahlâkî, ictimâî ve eğitim alanlarına gelince önemli dertler, eksiklikler, ıslahat bekleyen bozukluklar elbette var. Bu alanlarda ıslahat ise -tavuk mu yumurtadan yumurta mı tavuktan misali- toplum ile yönetim arasındaki karşılıklı etkileşim çerçevesinde uzun ince bir yolculuk istiyor; bu yolculukta önce toplum kendini ıslah edecek, iktidar bu ıslahatı kolaylaştırıcı tedbirler alacak, ama mevcut ahlâkî çöküntü içinde ha deyince ıslahatı gerçekleştirmek mümkün olamayacaktır.

“Eğitim şart” diye bir cümle biraz da gayr-i ciddî olarak ağızlarda dolaşır durur. Unutmayalım ki, bütün ideoloji, dava, din salikleri kendilerine göre insan yetiştirmek için eğitim yaparlar, yapıyorlar.

Eğer eğitim ile olabildiğince “kâmil İslâm insanı” yetiştirmek istiyorsak bunu, mevcut düzende iktidardan bekleyemeyiz; çünkü bu ülkenin anayasası, milli eğitim politikası ve hedefleri böyle bir insan yetiştirmeye ayarlı değildir. Elbette çocuklarımız mevcut okullara devam edecekler, ama önce okul seçiminde sonra da okulların eksikleri ile ifsatlarını düzeltme faaliyetinde her bir Müslüman elinden geleni yapacaktır.

Soruyorlar
Müslümanlar, mademki her şeyi İslâm’a uygun hale getiremeyecekler, niçin parti kuruyorlar ve iktidara talip oluyorlar?

Bunu yapanların içtihadı şöyle özetlenebilir: Ya hep ya hiç ile hedefe varılamaz. İmkânlar ve engeller hesaplanamadan adım atılamaz, on adımda ulaşılacak hedefe bir adımda ulaşmaya kalkışılamaz. Biz, mevcut şartların elverdiği ölçüde siyasi iktidar olarak yapılabilecekleri yapacağız, Müslümanlar üzerlerine düşeni hikmet çerçevesinde yapacaklar, kaç adım atarsak bu kârdır, diğer adımlar da arkadan gelenler tarafından atılacaktır.

Tam bu noktaya (yani zaruret, hikmet, aşamalara riayet kurallarına) uygun düştüğünü düşündüğüm bir hatırayı nakledeceğim. Hatırayı pek muhterem büyüğümüz Lütfi Doğan Hocamız anlatmışlar:

1974’te MSP-CHP koalisyonunu kurmuştuk. Bazı arkadaşlar, İslâmî gruplar sol partiyle hükümet kurmamızı istemiyordu. Aslında, ben de istemiyordum. Birliğimizi korumak adına ses çıkarmadım. O zamanki hükümette Başbakan Yardımcısı olarak görev yapan Erbakan Hocamız beni aradı. Ali Yakup Cenkçiler Hocamız hastalanmış, ziyaretine gidelim dedi. Kararlaştırdık. İstanbul’da Emin Saraç Hoca’yı da alarak Ali Yakup Hoca’nın evine gittik. İçeri girdiğimizde Ali Yakup Hoca yorgun, bitkin yatıyordu. Ağır hasta olduğu belliydi. Bizi görünce yatağından fırlayarak dedi ki:

-Gel, azizim Necmettin!.. Seni alnından öpeyim. Sen, bu ülkede bugüne kadar dikkate alınmayan Müslümanların varlığını kabul ettirdin. Bizlere 2. Hudeybiye’yi yaşattın. Allah senden razı olsun!

Erbakan Hoca’nın büyüklüğünü, koalisyon kurarak yaptığımız işin önemini orada kavradım. Diyanet İşleri Başkanlığı yaptım; pek çok siyer kitabı okudum. Koalisyonla Hudeybiye arasındaki bağlantıyı kuramamıştım.

(Milli Gazete, Şakir Tarım köşe yazısı, 24 Mayıs 2016).

İslâm Birliği, bütün İslâmcıların kutsal hedefidir. Nice zamanlarda nice siyasi ve sivil şahıslar bu uğurda büyük-küçük gayretler sarf etmişlerdir. Bunlardan biri de yine merhum Erbakan Hoca’nın düşündüğü ve giriştiği D-8 oluşumudur. Kısaca hatırlayalım:

8 İslâm ülkesini bir araya getiren D-8 projesi, 54. Hükümetin Başbakanı Prof. Dr. Necmettin Erbakan zamanında başlatıldı (Haziran 1997). Bu ülkeler; Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Malezya, Endonezya, Mısır ve Nijerya’dır. Karşı çıkanlar, ümitsiz vak’a olarak görenler oldu, ama topallayarak da olsa devam ediyor. Ona, 2014’te Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda “Gözlemci Statüsü” verildi.

D-8 girişiminin başlatılmasındaki amaç, büyük bir ekonomik potansiyeli, çeşitli kaynakları, geniş bir nüfus ve coğrafi alanı temsil eden 8 ülke arasında ticaret ilişkilerinde yeni fırsatlar yaratmak ve çeşitlendirmek, uluslararası düzeyde karar alma sürecine katılımı artırmak, daha iyi hayat şartları sağlamak, somut ortak projeler etrafında ekonomik işbirliğini geliştirmek ve gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisindeki durumlarını güçlendirmektir.

Bugün bazı üyelerde çatlaklıklar vücuda gelmiş olsa bile Cumhurbaşkanımız, dünyanın en doğusundan en batısına kanatlarını açarak başka birçok İslâm ülkesi ile ilişkiler kurmaya gayret ediyor. Allah başarılı kılsın!

Erbakan Hoca, İslâm Ortak Pazarı, İslâm dinarı (parası), bütünüyle faizsiz ekonomik sistem gibi birçok hedefini gerçekleştiremedi ama o da kendi döneminde atılacak adımı atmaya çalıştı. Faydalı, hatta zaruri gördüğü için o koalisyona da katıldı.

Ziyaülhak da Erbakan da Erdoğan da faizi sıfırlayamadılar ama gayret ettiler; Cumhurbaşkanımız da yüksek faizden rahatsız, ilk aşamada ekonominin dengelerini bozmadan faizle enflasyonu başa baş getirmeye muvaffak olarak reel faizi sıfırlarsa bu da önemli bir başarı olacaktır.

.Musıkî ve katılım bankaları
04:0022/11/2020, Pazar
G: 21/11/2020, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hükmünü öğrenmek istediğim bir sorum olacaktı hocam.

Müzik hakkında birtakım okumalar yaptım. Bu okumalarda dinen müziğin uygun olabilmesi için anladığım kadarıyla gerekli şartlar kısaca şu şekilde oldu:

1) Müziğin sözlerinde dinen küfür, kadere isyan gibi sözler olmayacak.

2) Müzik harama teşvik edici bir ortamda olmayacak (alkollü yerler gibi).

3) Erkeklerin, kadınların yaptığı müziği dinlemesi dinen uygun görülmüyor (Fakat bu maddeyi doğru anlayıp-anlayamadığımdan şüphem var).

4) Okuduklarımdan anladığım, müziğin icra edildiği alet konusunda dinen yasaklanmış bir müzik aleti yok (Fakat bir kısım yazılarda; def, davul gibi telsiz aletler ile olursa helaldir. Saz, gitar vb. gibi diğer müzik aletleri ile olursa haramdır demişler).

Müziğin dini hükmü konusunda birçok farklı görüşler okudum. Bunun sonucunda son birkaç senedir kendim yukarıdaki kriterlere uyarak müzik dinlemeye dikkat ediyorum.

Fakat bu konuda çok farklı yazı okuduğum için acaba doğru çıkarımlar mı yaptım diye, emin olamadım. Yanlış anlayıp günaha da girmemek için yaptığımın dine uygunluğunu size sormak istiyorum.

Hocam ben müzik konusunda;

-Sözü küfür, kadere isyan olmayan,

-Kadınların söylediği şarkıları dinlememek kriterlerine uyarak gitar, saz, piyano vb. birçok aletin kullanılmasıyla yapılmış türkü veya pop gibi müzikleri dinliyorum. Bu şarkıları dinlememde dinen bir sakınca var mıdır?

Cevap
Musıkî icra etmek ve dinlemekle ilgili birçok rivayet ve yorum var. Muteber bazı hadis âlimleri, “musıkîyi haram kılan hiçbir sahih hadis yoktur” demişlerdir. Şu halde yukarıda ifade edilen “çalgı dinlemek ve bundan zevk almanın insanı kâfir edeceği” hükmüne dayanak teşkil eden rivayet (bazı kaynaklarda böyle bir hadis rivayet ediliyor) sahih değildir.

Ehl-i Sünnet’e göre “amel imandan cüz değildir; yani amel (bir şeyi yapmak veya yapmamak, mesela namaz kılmak veya kılmamak, haram yemek) imanın bir parçası değildir” bu sebeple kesinlikle günah olduğu bilinen bir şeyi inkâr etmemek şartıyla onu işlemek/yapmak kişinin imanını eksiltmez, onu imandan çıkarmaz. Amel elbette imanı güçlendirir, yaratılış amacımızı gerçekleştirir, kulluk amelsiz olmaz, ama bu kadar önemli olmasına rağmen amelsizlik, -inkâr etmedikçe- mümini dinden çıkarmaz.

Bu temel kurala göre çalgı/musıkî dinleyen küfre girer diyenler Ehl-i Sünnet’in temel kurallarından birine aykırı bir fetva vermiş oluyorlar.

İmam Gazzâlî İhyâu-Ulûmiddîn isimli eserinde bu konuyu genişçe işledikten sonra şu hükmü açıklamıştır:

Musıkînin hükmü etkisine ve kullanılma amacına bağlıdır. Helâl, mübah, müstehab olan bir durum ve davranış içinde icra edilen ve dinlenen musıkî yasak değildir. Harama veya mekruha alet edilen musıkî ise haram veya mekruh olur.

Soru
Hayreddin Hocam, ben sitenizi ve gazete yazılarınızı, verdiğiniz fetvaları yıllardır okuyan, amel eden biriyim. Bizim gibi sıradan, İslâmî ilim tahsil etmemiş Müslümanların anlayabileceği şekilde yazılarınızı yazdığınız için ayrıca çok teşekkür ederim. Allah razı olsun.

Elimdeki parayı yastık altında tutmak yerine harama girmeden değerlendirmek istiyorum hocam.

Sitenizde kâr payı, katılım bankasında altın hesabı ve katılım bankası ile ev almanın caizliği hususunda eski yazılarınızı okudum ama yazılar yakın tarihli olmadığı için ben de günümüzde yapılan işlemlerin caizliği hakkında yatırım öncesi danışmak istedim. Kuveyt Türk Katılım Bankası ile bankacılık işlemlerini gerçekleştiren biriyim.

1) Hocam bazıları katılım bankalarının gelirlerinde de faize bulaşabildiğini ve dinen uygun olmayan kazançları olup kâr-zarar ortaklığına girmenin uygun olmayacağını söylüyorlar. Ben de bu konularda bir bilgiye sahip olmadığım için size sorup öğrenmek istedim. Günümüzde kâr payı almak caiz midir?

Cevap
Adı üstünde kâr payı, yapılan iş veya ticaret meşru ise bunun kazancı ve kârı niçin haram olsun. Katılım bankaları hem fıkıh hem de İslâm bankacılığı ve İslâmî finans konularında yetişmiş ilim adamlarından oluşan heyetlerin fetvalarına göre amel ederler.

2) Diyanet’in fetvasını okudum. Orada altın hesabı açtırmak hakkında genel hükümlerden bahsedilmiş. Katılım bankasından fiziki altın istediğinde verilmesi gerekli gibi genel hükümler bildirilmiş ama günümüzde fıkhen bu işlemi katılım bankalarının uygun yapıp yapmadığından bahsedilmemiş. Katılım bankalarının altın hesabından altın almak yükselince internet ortamında bu altını satmak caiz midir? Günümüzdeki şekliyle katılım bankaları bu işlemi fıkha uygun bir şekilde gerçekleştiriyor mu? Gönül rahatlığıyla katılım bankaları altın hesabı açtırabilir miyiz?

Cevap
Katılım bankaları altın hesabı konusunda da ilim heyetinin fetvasına göre hareket ediyor.

Bankadaki altın hesabınızda mevcut altınınızı piyasayı takip ederek, ucuzladıkça almanızda ve pahalanınca satmanızda bir sakınca yoktur; yeter ki, bu alım ve satım rayiç bedel ile ve vadeli değil, peşin olsun.

3) Hocam uygun bir ev denk gelirse, ev almayı düşünüyorum. Fakat elimdeki miktar ev almak için yeterli değil. Bu noktada katılım bankalarından yararlanmak istiyorum. Bu konuda da bazı yazılarda; bu işlemin faize kılıf uydurmak olduğunu görünce yapılan işlemle ilgili net bilgi sahibi olmadığım için içimde bir tereddüt oluştu: Katılım bankalarının günümüzde evin tapusunu önce üzerine alıp sonra da müşteriye satmadığı, müşterinin kendi alacağı evi bankanın verdiği vekâlet yoluyla müşteri alacağı evin tapusunu kendi üzerine alıp, sonra da katılım bankasının zaten müşteri üzerine tapusu yapılmış evi göstermelik olarak müşteriye sattığını ve yapılan bu işlemin faize kılıf uydurmak olduğunu söyleyenler mevcut.

Hocam katılım bankası ile ev alma konusunda yapılan işlemlerde dine uygun olmayan faize düşeceğimiz bir durum var mıdır?

… Katılım bankası ile ev almayı düşünüyorum. Bu caiz midir?

Cevap
Bütün kadim fıkıh kitaplarına bakıldığında şu açıklamayı görürüz:

Alım ve satımı caiz olan evsafı belli ve mevcut taşınır veya taşınmaz bir malı veya hizmeti almak ve satmak isteyen ve buna ehil olan iki taraf, bedel üzerinde de mutabık kalarak uygun ortamda ve zaman içinde “aldım” ve “sattım” deyince “satım akdi kurulmuş” olur. Alacak ve borcun yazılması ise sünnettir.

Bir mal satıldığında tapu yapılması, fatura kesilmesi, tescil yapılması, fiş kesilmesi akdin oluşması, kurulması, sıhhati için şart değildir. İleride bir problem çıkmaması için ve hukukun zayi olmaması için oldukça geç bir dönemde icat edilmiştir ve iyi de olmuştur.

Katılım bankası vasıtasıyla ev sahibi olmak isteyen bir müşteri bankaya geldiğinde alacağı ev belirleniyor, müşteriye alım ve satım için vekâlet veriliyor. Banka için kaç liraya satın alacağı ve bankadan vadeli olarak kaç liraya alacağı belirleniyor, bunlar yazıya geçiriliyor, imza altına alınıyor, sonra müşteri evi banka adına satın alıyor ve bankadan vadeli olarak satın alıyor. Bu işlem yürütülürken önce anlaşma ve akit yapılıyor, akit yapılınca ev bankanın mülkü oluyor, sonra müşteri evi alıp üzerine tapu yaptırıyor. Böylece banka, alır almaz satmak için satın aldığı bir evi üzerine tapulama külfetinden kurtulmuş oluyor.

Katılım bankaları bakkal veya mağaza değildir. Onların özellikleri vardır, amaçları da faize bulaşmadan yatırım, üretim ve ticaret yapmak isteyenlere imkân sunmaktır, yaptıkları iş de bu anlatılan alım satımdan ibaret değildir.

Örtünme, ziynet ve giysiler
04:0029/11/2020, Pazar
G: 29/11/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

25 yaşında üniversite öğrencisiyim. Çevreden tesettür konusunda çok farklı şeyler duyuyorum, hocam. Ben tesettürün genel hükümlerini biliyorum; “yani dar olup vücut hattını belli etmeyecek, şeffaf olmayacak ve el, yüz, ayak dışında her yeri kapatacak nitelikte olması gerekiyor” diye, ama çevreden çok ama çok farklı bir sürü şey duyduğum için sormak istiyorum ve doğru olanı öğrenmek istiyorum. Detaylıca anlatabilmek için biraz uzun yazacağım ama bu konuda çok bilgi kirliliğine sahip olduğumu düşünüyorum onun için uzun yazdım. Hakkınızı helal edin…

1) Tesettürde vücut hatlarını belli etmeyen dizin üst seviyesine kadar gelen tunik, kap (Kap: Diz altına kadar olan ve ince kumaşlardan üretilen ince yazlık dış giyim ürünleridir) gibi bir giysi ve altına giyilen pantolonla tesettür sağlanmış olur mu? Bazı videolarda ya da kişilerin görüşlerinde pantolon giymek günah ve erkeğe benzeme olarak aktarılıyor, bu doğru mu, bu konuda dinimizin hükmü nedir?

CEVAP
Soruda anlattığınız şekilde giyinmekle tesettür vazifesi yerine getirilmiş olur. Kadınların ve erkeklerin kendilerine mahsus bazı giysileri vardır ki isimleri aynıdır; mesela yelek, şalvar, pardösü, çorap, pabuç /ayakkabı… bunlardandır. Erkeğin şalvarı ile kadının şalvarı farklıdır ama adları aynıdır; yaygın olarak kadın şalvarı giymekte olan bir kırsal bölge hanımı erkek elbisesi giymiş olmaz. Pantolon da böyledir; kadın pantolonu başkadır, erkek pantolonu başkadır, kadınlara mahsus pantolon giyen bir hanım da erkek elbisesi gitmiş olmaz.

2) Hocam bu da ilk sorum olan pantolon giyimiyle ilgili olacak. Giyilen tunik dizlere kadar geliyorsa altına giydiğimiz pantolonun dar olması (yani dizden aşağıda gözüken pantolon kısmı) tesettür açısından günah mıdır ?

CEVAP
Dizden yukarıda kalan pantolon kısmı dar olsa da tunik o bölgeyi örttüğü için vücut hatları görülemez ve bu sebeple sakıncası yoktur.

3) Dışarı çıkarken cilbab olarak âyette geçen dış örtü, ferace, manto gibi bir dış giysi giymek zorunlu mudur? Yoksa bahsettiğim şekilde uygun genişlikte tunik pantolon ile tesettürü sağlayabilir miyim, farz olan tesettürü sağlamış olur muyum?

CEVAP
Geçmişten günümüze kırsal bölgede Müslüman kadınlar tarlada, bahçede, ormanda, yaylada, mer’ada… çalışıyorlar, kışın ve yazın tesettürü oluşturan entari üzerine şalvar, başı ve boynu örten bir başörtüsü vb. kıyafetler ile örtünme vazifelerini yerine getiriyorlar; bu kadınlara çarşaf, palto, manto giydirirseniz eziyet vermiş olursunuz ki, İslâm insanlara eziyet vermez.

Nur sûresinin 30-31. âyetleri tesettür âyetleridir, bazı detayları da hadisler açıklamıştır. Bunların içinde tesettür maksadıyla (yani ziynet/avret olan yerleri örtmek için) belli bir kıyafet şartı yoktur; nerelerin, kimlere, ne kadar örtüleceği açıklanmıştır.

Ahzâb sûresinin 59. âyetinin meali şöyledir:

“Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, dış giysilerini üzerlerine bürünsünler. Bu, tanınıp rahatsız edilmemeleri için en uygun olanıdır. Allah ziyadesiyle bağışlamakta ve çok esirgemektedir.”

Ahzâb sûresinden sonra inen Nûr sûresindeki örtünme devamlı ve iffeti korumaya yönelik bir farzdır. Burada emredilen cilbâb (belli bir dış giysi veya burka, yahut peçe) giyme ise cariye ile hür kadınları birbirinden ayırarak asayişi korumayı ve tacizi önlemeyi hedefleyen geçici bir tedbirdir. Toplum içinde câriye kalmayınca veya başka tedbirler alma imkânı hâsıl olunca dışarı çıkarken, usulüne göre tesettür (kapanması gereken yerlerin örtülmesi) yeterlidir.

Bu konuda üç muteber tefsirden açıklama nakledeceğim:

İmam Matürîdî Tevîlât’ta Ahzab sûresinin 59. âyetinin (cilbâb âyeti) tefsirinde şöyle diyor:

Hür kadınlara Nur sûresinin 31. âyetinde başörtüleri ile boyun ve göğüslerini de örtmeleri emredildi ki, bu kısımdaki ziynet (cazibeli organ) açılmasın. Böylece kadınlara, ziynetlerini, tabii olarak açıkta kalan yerler dışında, yabancılara açmaları ve göstermeleri yasaklandı. “Cilbâblarını bürünsünler” meâlindeki bu âyette ise başörtüsünün üzerine giyilen ve ondan büyük olan cilbâbı üzerlerine alıp aşağıya doğru sarkıtmaları emredildi ki, onların cariye değil de hür kadınlar oldukları anlaşılsın ve rahatsız edilmesinler. (C. VIII, s. 414).

Cilbâbı yüzü örten giysi (kınâ’, peçe, burka) olarak yorumlayan Fahreddîn Razi de aynı âyetin tefsirinde özetle şöyle diyor:

İslâm’dan önce hür ve cariye kadınlar açık gezerlerdi, zina peşinde olanlar da onların peşine düşer ve rahatsız ederlerdi. Bu âyette hür kadınlara dışarı çıkarken yüzlerini de örtmeleri emredildi, yüzü örtmek farz olmadığı halde yüzünü örten kadından zina istenemeyeceği için onun peşine düşülmez ve rahatsız edilmez.

İbn el-Arabî de Ahkâmu’l-Kur’ân’da, aynı âyetin tefsirinde kadınları rahatsız edenlerin münafıklar olduğunu, bu âyet ile hür kadınların cariyelerden ayrılarak rahatsız edilmelerini engellemenin hedeflendiğini zikrediyor.

4) Tesettürlü kıyafetin üstünden tunik üzerinden kolye takmak ya da el bileğimize künye takmak ve bunun dışarıdan gözükmesi günah mıdır?

CEVAP
Gerdanlık gibi örtülmesi gereken yerlere takılan ziynetleri göstermek caiz değildir. Örtülmesi gerekli olmayan el, yüz gibi yerlerdeki ziynetlerin görülmesinde sakınca yoktur; ancak genel kural olarak erkekler olsun, kadınlar olsun karşı cinsin dikkatlerini üzerlerine çekecek davranışlardan mümkün olduğu kadar sakınacaklardır.

5) Tesettürde farklı renkler kullanmak kişiyi günahkâr yapar mı?

CEVAP
Belli bir renk haram değildir.

6) Başörtüsü bağlama şekli olarak başörtüsü göğüslere doğru sarkmadan boyundan bağlansa bunun bir mahzuru var mıdır? Yoksa başörtüsü kesinlikle göğüslere doğru sarkıtılması mı gereklidir?

CEVAP
Farz olan tesettürdür, kıyafet değildir. Âyet en çok kullanılan baş giysisine göre açıklama yapmıştır. Adı başörtüsü olmayan bir veya birden fazla giysi ile baş, boyun ve göğüs kapatıldığında tesettür vazifesi yerine gelmiş olur. Başörtüsü kullanılıyorsa ve boyundan bağlanacaksa göğsün de bir başka giysi ile kapatılması gerekir.

7) Tesettür konusunda bazı insanlardan gerek internet ortamına koyulmuş videolarda, gerekse bizzat şahit olarak bu tarif ettiğim kıyafeti açık olmaktan bir farkı yok şeklinde ya da dinimizin emrettiği farz tesettürün yerine gelmediği yönündeki görüşlerinden dolayı yeni kapanan bir kişi bunalıma girme noktasına gelip ne giyeceğini nasıl davranacağını şaşırıyorsa bize nasihat vermek adına ne tavsiye edersiniz? Bu kişilerin bahsettiği bu görüşleri dinimizin istediği yegâne tesettür şekli midir? Bu kişilerin bu görüşleri dikkate alınmalı mıdır?

CEVAP
Hüküm (helâl, haram, mekruh…) ile ilgili âyetler ve hadislerin bazılarında âlimlerin farklı yorumları (tefsirleri, ictihadları, anlayışları) olmuştur. Usulüne göre yapılmış bir yorum, ictihad ve anlayışa saygı göstermek gerekir. “Yalnız benimki doğru, diğerleri yanlış” iddiası bir beşer için uygun değildir. Allah Resulü’nden (s.a.) başka her bir mümin âlim de olsa yanılabilir. Yeterli ilmi olan mümin kendi ictihad, yorum ve tefsirine göre kulluk eder. Yeterli ilmi olmayan müminler ise bilenlere sorarak kulluk vazifelerini yerine getirirler. İşte bu “bilenler” tek değildir, âlimlerin farklı ictihadları halk için rahmettir, gerektiğinde birden fazlasına danışarak problemlerini aşma imkânları vardır

Hadis müderrisi mesnevîhân kardeşim Ali Osman
04:006/12/2020, Pazar
G: 6/12/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

29.11.2020 Pazar günü saat 07.40’ta ilim ve irfan semamızdan bir yıldız kaydı: Ali Osman Koçkuzu.

Biz ondan bu fani dünyada mahrum kaldık, lakin ebedî âlemde, ömrünü sünnetine hizmete adadığı Sevgili Efendimiz’in (s.a.) meclisinde kavuşmak ümidimiz ve niyazımızdır.

Yıl 1952. Konya İmam-Hatip okuluna girmek istiyorum, yaş problemi var, Ankara’dan bir yazı bekliyorum, bir kenara atarlar korkusuyla postayı alan kâtibe yardım teklifinde bulunuyorum. Önüme yığınla sarı zarf bir de kütük-defter koyuyor, “bunlar, bu yıl okula giren öğrencilerin kimlik bilgileri ve resimleri, bunları kütüğe geçeceksin” diyor. Bir iki hafta bu işle meşgul oluyorum. Her haneye bir resim yapıştırıyorum, derken önüme bir resim (fotoğraf) çıkıyor, birden canım kaynıyor, zamansızlık âleminden beri tanışmışız gibi bir his hâkim oluyor, şair diyor ya:

Ezelden aşinanım ben ezelden hem-zebanımsın

Beraber ahde bağlandık ne olsan yâr-i cânımsın…

Ezeldeki tanışıklığı bu dünyada da yaşamak için bir fotoğrafının arkasına adını yazıyor ve cebime koyuyorum. Okul açılıyor, belki ilk teneffüste onu arayıp buluyorum, kalbi ısıtan bir bakış, ağabey olduğum için mahcup bir duruş… ve tanışıyoruz.

Biz okula yaşlı girdik, lisede evlendik, çoluk çocuğumuz oldu, maişet için imamlık yaptık ve Ali Osmanların mahallesinde ev kiraladık. Ailesinin bir parçası da biz olduk. Çocuklarım, onun aile efradına “dede”, “babaanne”, “hala”, “amca” diyerek büyüdüler.

68 yıl hiç kesintiye uğramadan, zedelenmeden kardeşten öte bir yakınlığımız, yol ve dava arkadaşlığımız oldu.

Onun ilmi, irfanı, güzel ahlakı, hizmeti, adanmışlığı bir yazıya değil, bir kitaba sığmaz. Oğlu ve öğrencileri onu nesillere anlatma vazifesini ifa edeceklerdir.

Buradan itibaren sözü ona bırakıyorum; bakın o nasıl yetişmiş, nasıl hem hadis müderrisi hem de mesnevî-han imiş:

İmam-Hatip Okullarının ilk zamanlarında 4+3 şeklinde bir tertiplenme vardı. Lise hükmünde olan son 3 yılda Arapça, Batı dili, Türk Edebiyatı yanında Fars dili de okutulurdu. Daha bu sınıflara gelmeden Farsça öğrenimini aklına koyan Hayreddin Karaman ağabey bir belediye başkanından: “Burada Kürt Arif var, sen ona git, sana Farsça okutsun” irşadını alınca, kitapçılık yapan rahmetlinin dükkânını boylamış. Muhlis Koner adlı bu reis, hem sülâleden ve hem de tek ciltlik, kalınca bir Mesnevî şerhi bulunan lise felsefe öğretmeniydi. Arif Etik, İplikçi Camii’nin -şimdilerde yıkılan- köşesinde kitapçı idi. Kendi ifadesiyle “üzerinde bir kabz hali vardı”. Çok öfkeli ve huzursuz bu günlerinde, Hayreddin Bey’e nasılsa “peki” demiş. Beni aileden tanımasına rağmen dükkân darlığını bahane ederek dersi tek kişiye inhisar ettirmiştir. Biz de kararlaştırdıkları Zebân-i Fârisî adlı eserden bir adet bularak Hayreddin Bey’in talebesi olduk. Arif Etik ne vermişse, o hafta o dersi bize de Hayreddin Bey okuturdu. Başka kimse var mıydı? Şimdi bunu hatırlamıyorum. Bu iş epey devam etti. Sonra okulda Farsça’ya sıra geldi. Hayreddin Bey’in tavassutu ile Arif Etik E cetvelinden küçük bir maaşla okulumuza Farsça öğretmeni oldu. Bu iş onun vefatından birkaç yıl öncesine kadar devam etti. …Önce Farsça kaldırıldı yerine Osmanlıca kondu, sonra hepsi birden kalktı. Farsça’nın mecburi olduğu yıllarda ben de Farsça okuttum. Böylece Farsçamız nispeten diri kaldı… (Onun Farsçası benimkini geçmişti. H.K.)

(Bu ders alış verişi Farsça’ya münhasır kalmadı, onun da dâhil olduğu bir grup arkadaşa, sabah namazlarından sonra okul saatine kadar olan zamanda medrese derslerini okuttum H.K.)

Bir gün Hayrettin Karaman ile Hamidullah Hoca’yı ziyaret ettik. Hoca’nın odasında biri arkalıklı, üç tabure vardı. Kendisi tabureye oturarak arkalıklı sandalyeyi bize ikram etmek istedi. Kabul etmemek için ısrarlarımız fayda vermedi. Birimiz tabure, birimiz sandalyede oturarak bir süre sohbet ettik. Hamidullah Hoca ellerini dizinin üzerinde düzgünce koymuş bir halde taburede oturuyor, sorularımıza cevap veriyordu. Sonunda hocamıza şu soruyu yönelttik, “Artık okul bitiyor. Mezuniyetten sonra nasıl bir alanda çalışmamızı tavsiye edersiniz?” Cevap çok kısa ve netti: “Ne yaparsanız yapın, yaptığınız işi en güzel bir şekilde icra edin. Şu anda talebesiniz. En önemli işiniz bugünleri değerlendirerek iyi yetişmiş bir şekilde mezun olmak olmalıdır.”

Millette eğitime, öğretime, dine istek yoksa bizim çabamız biraz daha çok olmalı. Şahsiyetli, Allah’tan korkan, işini en iyi bilen, fedakâr ve bencillikten uzak insanlar yetiştirmeliyiz. O zaman belki bizler göremesek de, daha sonrakiler iyi günler görebilir. Benim en çok hayran olduğum iki şey var: Ahde vefa ve şahsiyetli insan olarak yaşama, böyle kişilerle birlikte çalışma bahtiyarlığını elde etme. Allah’ı tanıma ve ona kulluk, insanı hürleştiren iki önemli vasıf. Öğretimde ve eğitimde taraflarda bu yoksa o zaman iyi sonuç alma imkânı azalır. Artık tek yere kulluk yerine çok yere kulluk başlar. Hürlük, yerini esarete bırakır ve mala, mülke, şöhrete, pışpışa… sayılamayacak kadar çok unsura. Bu noktaları aşmış bir cemaatin, bir iş biriminde bir araya gelmesi: İşte dünyada cennet hayatı.
Benim çocukluk ve gençlik yıllarımda kendilerini Mevlevi olarak tanıtan bazı insanların yanlış davranışları sebebiyle Hazreti Mevlana ve Mevlevilik zarar görmüştür. O günlerde bu insanların şahsında Mevleviliğe bakış pek müspet değildi. Konya’da uzun soluklu bir çalışma çerçevesinde Mesnevi’nin tamamını bir grup talebe ile okuyup bitirmek nasip oldu. Hatta büyük bir bölümü KonTV’de yayınlandı. Bizim tespitlerimize göre Hazreti Mevlana Celaleddin-i Rumi büyük bir âlim ve mutasavvıftır. Onun kendi eserlerinden sağlam bir şekilde tanınarak doğru olarak tanıtılmasını ihmal edilmemesi gereken bir görev olarak kabul ediyoruz. Ancak yıllardır yapılan Mevlana ihtifalleri ve diğer faaliyetler işin özüne pek yaklaşamamaktadır. Bizim arzu ettiğimiz husus, bu işlerle uğraşanların Allah ve Resulü’nü ve emirlerini çok iyi tanıyıp öğrenmeleri ve hayatlarında tatbik etmeleridir.”

Bizim Mesnevî derslerimizin Muhtevası: Beş yıla yaklaşan ders döneminde, muhteva zaman zaman farklılaştı. İlk zamanlar 50 beyit kadar okurken, son zamanlarda bu 175 beyte kadar çıktı. İlk zamanlarda, her beytin veya beyitler grubunun, İslâm ilimleri, tasavvuf, ahlâk ve sosyal hayatımız açısından açıklamalarını yapar, oradan bize verilen görevi anlamaya çalışırdık. Tabiî bu takdirde az beyit okunma durumu söz konusu olurdu. Ama son derslerde, yine açıklamalar bulunmakla beraber, Mesnevî’yi tamama erdirme isteği daha da ağır basmaktadır.

Akademiden emekli olmamın ardından bir talebe gibi okuma araştırma çalışmalarının yanı sıra tedrisimde ilahiyat öğrencileri ve akademisyenleri yetiştirdim. Bu kapsamda Hatip Et-Tebrizi’nin Mişkatu’l-Mesabih adlı eserinin muhtasarı, Abdürrezzak es-San’ani’nin el-Musannef’i, Tirmizi’nin hadis külliyatı, İmam Tahavi’nin Şerhu Meani’l Asar’ı ile Mevlana Celaleddin Rumi’nin Mesnevi’sinin Kur’ân-ı Kerim ve hadisler ışığında incelendiği okuma gruplarına dersler vererek cami dersleri geleneğini ihya etmeye çalışıyoruz.”

Aaah benim sevgili kardeşim, Allah da seni ebedi hayat için ihya ettiğinde şahidi olduğum ihlas ile yaptığın hizmetlerin mükâfatını katbekat ihsan eylesin!

Ecel ve peygamberler
04:0013/12/2020, Pazar
G: 13/12/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru:
Namazın rüku ve secdelerindeki “sübhane rabbiyel azıym ve sübnane rabbiye’l-a’lâ” tesbihatının Kur’ân’da emir fiiliyle zikredilmesi münasebetiyle farz olduğunu düşünen hocalarımız var. Böyle kabul edersek ve mesela, rükuda sehven “sübhane rabbiye’l-a’lâ” dersek veya secdede tersi; bu durumda farzı terkten dolayı namazı iade etmemiz mi gerekir?

Cevap
Soruda geçen iki zikir Kur’ân-ı Kerim’de namaza mahsus değildir, ancak Peygamberimiz (s.a.), “birincisini rukûda, ikincisni secdede söyleyin” buyurduğu için Zahiriye mezhebi ile Hanbelîler, “emir, farz olma hükmü getirir” kuralına dayanarak “böyle yapılması farzdır” demişlerdir.

Diğer üç mezheb ise “her emir farz hükmü getirmez, başka deliller ve karineler ile hüküm anlaşılır, bu konuda deliller ve karineler sünnet olduğunu gösteriyor” diyerek sünnet olduğu sonucuna varmışlardır.

Bu iki içtihadı öğrenen bir Müslüman, bir tek mezhebe bağlı kılmış ise o mezhebe göre amel eder. Mecbur olmadığı için bağlı kılmamış ise veya genel olarak bir mezhebe göre amel etse de bazen, gerektikçe, kolaylıktan yararlanma ve problemi çözme maksadıyla başka hak mezheblerin içtihadlarıyla da amel ediyorsa bu konuda da tercihini yapar ona göre hareket eder.

Sünnet diyenlerin mezhebine göre bunlar terk edilse veya yanılarak yerleri değiştirilse bile namazın iadesi gerekmez.

Soru
İlerde değerlenir ve daire sahibi olurum amacıyla yani yatırım amacıyla aldığım arsalarım var. Bu arsaların herhangi bir tarımsal ürün getirisi veya başka türlü bir getirisi yoktur. Bu arsaların zekât açısından durumları ne olur? Bunlara her yıl zekât gerekir mi? Gerekirse hangi değerleri üzerinden ödemem gerekir? Hayırlı günler dilerim, Allah’a emanet olun.

Cevap
Amin!

Fukahâ arasında, oturacak bir evi olmayan kimse, ev edinmek için arsa alır veya para biriktirirse nisaba ulaştığı takdirde buna da zekât ödemesi gerekir diyenler daha çoktur. Benim tercihim ise, aslî ihtiyaçların temini çerçevesine girdiği için bunlara zekât düşmeyeceği şeklindedir.

Aldığın arsa yukarıdaki şartı taşımayan, pahalanınca satmak üzere (yatırım için) alınmış bir arsa ise bu takdirde her yıl, onun “piyasadaki acil satış fiyatına göre” zekâtının verilmesi gerekir.

Soru
Yazılarınızı büyük bir ilgiyle takip ediyorum çok da bilgilendirici, ifade etmek isterim, Allah razı olsun.

Hocam bir isteğim bir de sualim var. Önce sualimden başlamak istiyorum. Şu ecel konusunda daha fazla bilgilenmek istiyorum.

Soru
Cenab-ı Hak, Kur’ân’da “her nefs ölümü tadacaktır” diyor. Elbette buna inanıyoruz. Bir doktor, “ben ecele inanıyorum, gelmeden kimse ölmeyecektir” diyor. İşte burası biraz kafa karıştırıcı. Yeni doğan bebeğin ölümü ecel mi veya savaşta ölenler, mesela Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombaları yüz binlerce kişiyi öldürdü. Bunu ecel ile nasıl açıklayabilirim. Bu konuda hangi kitapları tavsiye edersiniz (e-kitap olarak) kâğıttan okuyamıyorum.

Cevap
Ecel ve kader Allah Teâlâ’nın “filan kişi filanı öldürsün” diye hükmedip kayda geçirtmesi midir, yoksa her şeyi kapsayan şaşmaz, yanılma ve değişmez ilmiyle olacakları bilip kayda geçirtmesi midir? Benim anladığım ve inandığım ve İmam Mâtürîdî’nin açıklamalarına uygun olan ikincisidir. Şu halde soruda sıralanan olayları Allah ezelî ilmiyle biliyor, insanların hayatlarının nerede, ne zaman ve nasıl sona ereceğini de biliyor, ecel işte bu bilgidir. Hayatı, ölümü ve yaratılan her şeyi yaratma konusu ise başka bir bahistir ve şüphe yok ki, yaratan Allah’tır. Kulların güç ve hür iradeleri, fillerin ve olayların yaratılmasında değil, tercihinde etkilidir, sorumluluk da bu hür tercihe dayanmaktadır.

Soru
İsteğime gelince: Dünya tarihinde peygamberlerin ya da peygamber olacak kişiler araştırıldı mı? Mesela Buda, Konfüçyüs peygamber miydi. Kur’ân’da bildirilen peygamberler o devir tarihlerinde var mı? “124 bin peygamber” hadisi, sahih midir?

Sayın Hocam, şimdiden vereceğiniz bilgiler için teşekkür ederim. Rabbim yâr ve yardımcınız olsun!

Cevap
Din İşleri Yüksek Kurulu’ndan şöyle bir açıklama okudum:

“Kur’ân-ı Kerim’in İsra Sûresi’nin 15. âyetinde “Biz, bir peygamber göndermedikçe (kimseye) azap edici değiliz” buyurulmaktadır. Bu âyetten de anlaşılan Allah bütün kavimlere, bütün topluluklara peygamberler göndermiştir. Ancak bunlardan sadece 25’inin ismi Kur’ân-ı Kerim’de zikredilmiştir. Hadislerde gönderilen peygamberlerin sayısının 124 bin olduğunun haber verilmesinden (Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, V, 266) hareketle insan topluluklarının bulunduğu her bölgeye Allah’ın peygamber gönderdiği; ancak bunların hepsinin ismini Kur’ân’da, Tevrat ve İncil’de zikretmediği hükmüne ulaşılabilir. Zira Kur’ân’da kendilerine peygamber gelmemiş hiçbir topluluk ve ümmet bulunmadığı açıkça beyan edilmiştir (Fatır 35/24; en-Nahl 16/63;Yunus 10/47)”.

Bu açıklamada peygamberlerin sayısı ile ilgili bir hadisten de söz edilmiştir. Ancak bu konuda sahih bir hadisin bulunmadığı da hadis âlimleri tarafından ifade edilmiştir. Buna rağmen ilgili rivayetleri yeterli görenler bu 124 bin sayısını zikrediyorlar. Bu rivayetleri ilim ve itikad konusunda yeterli bulmayan âlimler ise “sayısını Allah bilir” diyorlar.

Kur’ân’da adı geçen ve yerinden söz edilen peygamberlerin ifade edildiği gibi o yerlerde yaşadıkları tespit edilmiştir.

Buda’nın peygamber olma ihtimalinden merhum Muhammed Hamidullah Hoca da bahsetmiştir (İslam Peygamberi, I, 649). Bu konuda kesin bir bilgi yoktur. Buda ve Konfüçyüs peygamber olsalar bile onlardan kalan, onlara izafe edilen sözler ve inançlar sahih din ile bağdaşmıyor; şu halde tahrif edilmiş, değiştirilmiş, söylediklerinin yanına söylemedikleri de uydurulup eklenmiş olmalıdır. Bizim için önemli olan şudur: Son Peygamber Muhammed Mustafa (s.a.) Allah’tan gelen vahiy ile sahih dini tebliğ etmiştir, bu din İslâm’dır, geçmiş peygamberlerden sahih dine aykırı olarak nakledilen hiçbir söz ve fiil geçerli, muteber ve uygulanabilir değildir.

Farklı fetvalar karşısında Müslüman ve küpe
04:0020/12/2020, Pazar
G: 20/12/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hocam benim din alanında bilgim çok yok. Günlük namaz gibi ibadetlerimi yapıyorum. Ramazan ayı gelince orucumu tutuyorum. Elimden geldiğince haramlardan sakınıyorum.

Bir işi yapmadan önce onun dini hükmünü öğrenerek yapıp yapmamaya karar veriyorum. Fakat bu noktada; çeşitli kitaplarda ya da internette fetvaları okuduğumda farklı fetvaların olduğunu, bir görüş birliğinin hâkim olmadığını görüyorum.

Bu da beni o işi yapıp yapmama hususunda şüpheye sevk ediyor.

a) Bugün internete herhangi bir konunun dini hükmü hakkında yazdığımızda; Diyanet’in, çeşitli cemaatlerin-hocalarının, tarikatlara bağlı fıkıh heyetlerinin gibi çok geniş bir yelpazede o konu hakkında fetva verildiğini hatta bazı konularda 15-20 dakika fıkhen açıklayıcı video çekildiğini görüyorum. Ama örneğin; Diyanet o konuya caiz derken, A tarikatı fıkıh heyeti 15-20 dakika açıklamalı video çekerek ve bu videoda mezhep imamlarının, âlimlerin görüşleri ile destekleyerek caiz değil diyor.

Şimdi soruyorum:

1. Böyle durumlarda benim de aklıma şu geliyor: Ben bir işin dini hükmünü öğrenirken bilgisi az bir Müslüman olarak kimin doğru fetva verdiğini anlayıp, farklılıkların bu kadar fazla olduğu bir ortamda doğru yoldan sapmadan, nasıl Müslümanca yaşayıp öleceğim.

CEVAP
İslâm âlimlerinin ittifak edemediği konularda farklı içtihatlar, yorumlar ve tefsirler var demektir. Bunların hangisinin “Allah katında doğru” olduğunu ancak Allah bilir. İçtihadı, yorumu, tefsiri bu konularda yetkili olan âlimler yapmış ise, fetvayı bunlar vermişlerse, herkesinki kendine göre doğrudur. İşte bu herkesten birine, olmadı birden fazlasına sormak da bilmeyenlerin vazifesidir. Soran aldığı cevabı uygular, Allah katında isabetli de olsa hatalı da olsa (içtihat hatası da olsa) Allah Teâlâ bu açıklamalarla yapılan kulluk uygulamalarını kabul buyuruyor. Bilgisi az olan Müslüman, hangi şahsın, grubun, heyetin fetvasının isabetli olduğunu bilemez; onun yapacağı şey, genel olarak âlimlerin, fukahanın ehliyetli gördüğü, ilmini ve ahlâkını takdir ettiği kişi ve heyetlere danışmaktır.

2. Ben fetva verenlerin olmasına dayanarak o işi yaptığımda, karşı tarafta fetva vermeyenler olduğu için günahkâr mı oluyoruz? Bir tarafın görüşünü seçtiğimde o fetva yanlışsa haram iş yapmış gibi ahirette mesul mü olarak mı hesap vereceğim?

CEVAP
Yukarıdaki cevaptan anlamış olacaksınız ki, günahkâr olmuyorsunuz, farklılık içinde usul ve kaynaklar bakımından bir çeşit birlik gerçekleşiyor.

3. Biz bir hocamıza fetva sorduğumuzda verdiği fetva o işi yapmamızın dinen uygun olmayacağı şeklinde olabiliyor. Bu durumda başka bir hocamıza aynı konuda fetva sormak ve onun verdiği cevap dinen uygun, yapılabilir, şeklinde olursa bizim buna cevaz veren hocamızın fetvası ile amel etme hakkımız var mıdır? Burada bir Müslüman, aldığı ilk fetvadan sonra onunla amel etmek zorunda mıdır?

Alınan fetvadan sonra aynı konuyu başka bir hocaya sormak dinen uygun olmayan bir davranış mıdır?

CEVAP
Bir âlimden alınan fetva veya soruya cevap kişiyi tatmin etmezse, onun problemini çözmezse, “acaba dinin kesin ve tek hükmü bu mudur?” şeklinde bir tereddüt olursa elbette bir başka âlime ve âlimlere de sorma hakkı vardır. Caiz değil diyenin de caiz diyenin de fetvası ile amel eden, şeriatla amel etmiştir.

4. Fetva noktasında basılmış kitaplar mevcut. Din İşleri Yüksek Kurulu ya da diğer hocalarımızın çeşitli dini sorulara cevap verdiği birçok kitaplar var. Bu kitaplardan fetva anlamında yararlanmak doğru mudur? Orada yazılmış fetvalar ile hareket edilebilir mi?

Yoksa biz kendimizi ilgilendiren, hükmünü öğrenmek istediğimiz konular için hocalarımıza bireysel olarak mı fetva sormalıyız?

CEVAP
Okuduğunuz bilginin ehliyetli bir âlime veya ulema heyetine ait olduğundan emin olursanız ve okuduğunuzu doğru anlarsanız, sizin soru ve sorununuzu içeriyorsa onunla amel edersiniz. Bu hususlarda tereddüt veya şüphe varsa ve mümkün ise yüz yüze veya doğrudan temas kurarak bilgi alma yoluna gidersiniz.

KÜPE KONUSU
Küpe takmak konusunda ısrarcı olan çocuğumu bundan vazgeçirmek için her ne kadar da uğraşsam (alt kültür gruplara özgü bir sembol olduğu, gayri İslâmî yaşam tarzına ilişkin bir sembol olduğu, toplumsal değerlere meydan okumak anlamına geldiği, başkasına yanlış örnek teşkil ettiği gibi çok sayıda anlattığım gerekçelere rağmen), İslâm’da bunun bir sorun teşkil etmeyeceğini düşünmektedir. Bu konuyu otoriter bir isim olarak size yönlendirmek istedim. En azından yapmak istediği şeyin din ile örtüşüp örtüşmediği konusunda sizden duyacağı bir yanıt belki etkili olabilir, yardımcı olursanız sevinirim. Bu konudaki cevabınızı kendisine okuyacağım. Benim açımdan bu tür sapkın yönelimler seküler yaşam tarzına yönelmenin önemli bir semptomudur. Bana inanmakta güçlük çektiğini gördüm, cevabınızı bekliyorum. Allah’a emanet olun!

CEVAP
Hâkanî’nin Hilye’sini (Efendimizin (s.a.) ahlâk ve şemailini anlattığı manzum eseri) günümüz Türkçesine manzum olarak çevirmiştim ve İZ Yayıncılık’ta yayınlanmıştı. Şâir, Peygamberimiz’in saçlarını tasvir ederken bir yerde şöyle diyor:

Kulağında kimsede olmayan bir his vardı

Gökte Cibrîl’e Hudâ ne emretse duyardı

Doğalı Güneş gibi Ay gibi o mahcemâl

Kulağında küpesi köle olmuştu hilâl

O gece renkli saçlar dağınık olduğunda

Nice Leyla olurdu Mecnun, kerâmet bunda…

Buradan anlaşılan, bir zamanlar kulağa küpe takmanın kölelik alâmeti olduğudur.

Şimdi küpe takan bir gence sormanız gerekiyor: Bu küpe sana göre neyin sembolüdür?

Gencin cevabı, soruda babasının sıraladığı olumsuz aidiyetlerin sembolü değilse, gencin bunlarla bir alakası yoksa ya makul bir açıklaması var veya moda diye takıyorsa onun uygulamasını diğer vahim aidiyetlerle ilişkilendirmek doğru olmaz.

Fıkıh cephesinden bakıldığında ise bu küpe, altın değilse ve kadınların kullandığı küpelerden farklı ise “kadınlara benzeme özentisine” de bağlanamaz ve bu bakımlardan sakıncalı olmaz.

Gencin küpe takması ana-babanın hoşuna gitmiyorsa ve bundan vazgeçirmek istiyorlarsa dini değil, kültürü ikna aracı olarak kullanmaları uygun olur. Gençleri dinden soğutmak veya din ile problemli hale getirmekten mümkün olduğu kadar sakınmak elzemdir.

Biz yaşlıların, aba-babaların önemli bir yöntem hatamız olduğunu düşünüyorum: Gençlerle ilişki ve iletişim kurarken kendi ufkumuz, kendi dünyamız içinde oluyoruz, gençlerin ise ufukları ve dünyaları farklı olduğu için “farklı dünyanın insanları”nın diyaloğu çıkmazına giriyoruz. Genç, bizim dünyamıza giremez. Biz onların dünyasına girerek duygu, düşünce ve hayalleri ile onları tanımaya çalışmakla işe başlamamız gerekiyor. Ne zaman aynı çizgiyi, ufku, dünyayı yakalarsak o zaman kafalar ve gönüller arasında diyalog başlayabilir.

Bir kayıp, iki soru (aşı ve ailede huzur)
04:0027/12/2020, Pazar
G: 27/12/2020, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Çınarımızın yaprakları birer ikişer dökülüyor, Rabbim yeni baharlarda, düşenlerin yerini dolduracak yeni yapraklara hayat ve selamet ihsan eylesin!

24. 12. 2020 günü sevgili ve kadim dostumuz, dava kardeşimiz Yusuf Karaca’yı Rahim ve Rahman Rabbimiz’in rahmetine uğurladık.

Peki, kimdir bu Yusuf Salih Karaca?

Kayseri-Yeşilhisar’da 1936 yılında dünyaya geldi. Çocukluğu savaş sonrası ve tek parti döneminin yoklukları, yasakları, mahrumiyetleri içinde geçti. 16 yaşına kadar doğduğu yerde Kur’an okumayı öğrendi, Kur’an’ın dörtte birini ezberledi, Arapça öğrenmeye başlangıç yaptı. 16 yaşında İstanbul’a geldi; (bizim nesil, geçmişi hal’e bağlayan ara nesildir, Osmanlı bakiyesi ulema ve meşayihten bulabildiğimiz kadarı ile irtibat kurarak, alabildiğimiz kadar ilim ve feyiz alarak bu bağlantıyı sağlamaya hazır hale geldik) merhum Yusuf kardeşimiz de İstanbul’da Hafız Tevfik Efendi’den Kıraat ilmini, Nureddin Topçu Hoca’nın da mürşidi olan Abdülaziz Bekkîne’den Akaid konulu manzum Emâlî’yi okudu. Muhammed Zahid Efendi’den istifade etti. İmam-Hatip Okullarının ilk öğrencilerinden oldu, orta kısmı bitirince gönlüne Ebu’l Hasen en-Nedvî’nin sevgisi düştü, Hindistan’a giderek Şiblî Nu’mânî’nin düzene koyduğu, Ebu’l-Hasen’in de hocaları arasında bulunduğu, Şâh Veliyyullah çizgisindeki Nedvetu’l-Ulemâ’nın Dâru’l-Ulûm’unda 1959-1962 arasında okuyarak mezun oldu. Burada yetkin hocalardan ders aldı, Urduca ve Arapça’yı iyi derecede öğrendi. Türkiye’ye dönerek Yüksek İslam Enstitüsü’nü bitirdi, İmam-Hatip Okullarında Arapça, Siyer ve Tefsir derslerinin hocalığını yaptı (Küçük oğlumun da 1976-1980 arasında Kadıköy İmam Hatip’te hocasıdır).

Çok çalışkandı, ümmetin zayıflığı, dağınıklığı, bazı alanlarda İslam düşmanları karşısındaki çaresizliği onun derdi idi. Bu derde bir çare olarak çağın Müslüman önderlerinin ve bunlar arasında İkbal, Ebu’l-Hasen Nedvî, Mevdûdî ve Şiblî Nu’mânî’nin eserlerini Türkçemize kazandırdı. Ülkemizde Asr-ı Saâdet adıyla meşhur olan Peygamberimiz’in hayatını Şiblî’nin orijinal dili Urduca’dan Türkçe’ye aslına sadık olarak o çevirdi.

Bu pandeminin alıp götürdüğü değerlerimizden biri olarak ve inşallah hükmen şehid mertebesinde ebedî âleme intikal etti. İnşallah çok sevdiği Efendimiz’e Berzah Âlemi’nde mülaki olarak saadetlerin en yücesini yaşar. Bizde “yetîm-i akran” diye bir ifade vardır; yaşıtlarınız vefat ettikçe “yaşıtlardan yetim kalırsınız” ve bu durum, geride kalanlara, farklı, derin, ruhu acıtan bir hüzün verir, ama ne yapalım, elden ne gelir, “O’na aidiz ve O’na döneceğiz”, mademki ölüm O’na dönüştür ne mutlu buna iman edenlere!

Soru
Covid-19 virüsüne karşı yapılacak aşı hakkında yapılan konuşmalar ve özellikle sosyal medyada okuduklarım kafamı iyice karıştırdı. Bu durum karşısında aşıyı yaptırmazsam dini bakımdan sorumlu olur muyum?

Cevap
Dinimizin bütün hükümleri, talimatı, emir ve nehiylerinin faydası, her şeyden müstağni olan Alla Teâlâ için değil, kullar içindir. Dinimize göre kullar şu beş değeri/varlığı koruyacaklardır: Hayat, akıl, din, mal, nesil.

Hayatı ve ölümü yaratan Allah’tır, lakin yine O’nun kanunlarına göre sebep-sonuç ilişkisi vardır. Sonucu belli olan bir sebebi kul gerçekleştirince, ilâhî irade ve kudret devreye girer ve yaratır. Hastalığın da şifanın da sebepleri vardır; bunları uygulamak, “hayatı koruma ilkesi gereğince” dinin emridir. Bir örnek: Cemaatle namaz en önemli ibadetimiz olduğu halde yağmur, çamur, karanlık, soğuk, tehdit ve tehlike, hastalık, hastaya bakma mecburiyeti gibi hayatı ve sağlığı tehdit eden durumlarda namazın evde kılınması istenmiştir. Efendimiz’in (s.a.), “Bir yerde bulaşıcı hastalık ortaya çıkarsa, oradakiler başka yere gitmesinler, başka yerlerde olanlar da oraya girmesinler” buyruğu bir başka örnektir.

Covid-19 virüsü bulaşıcı ve öldürücü bir virüstür, hastalık sebebidir. Bu sebebi ortadan kaldırmak veya etkisini azaltmak mümkün olduğunda bunu gerçekleştirmek dince de gerekli olur ve ihmal edenler hayatı koruma tedbiri almadıkları için sorumlu olurlar.

Anti-viral aşının hem koruyucu hem de yan etkileri bakımından zararsız olduğu konusunda, deneylere dayalı bilimsel raporlar, aşıya karşı olanların argümanlarından daha ziyade ikna edicidir. Hâlihazırda, hayatın normal akışını bozmadan, herkesin uygulayabileceği başka bir korunma imkânı da yoktur.

Aşının kısa vadeli yan etkisi bir günde geçiyor. Uzun vadede olabilir demek bilimsel bir gerçeği ifade etmiyor. Aceleye geldiği konusunda da şu bilgiye ulaştım:

“Aşının güvenilir olup olmadığı sorusu birçok insanın aşıya tereddütle yaklaşmasına neden oluyor. Ancak endişelenmek gerekmiyor. Çünkü aşı geliştiricilerinin kendi güvenlik testlerinin yanısıra, her ülkenin denetleyici kurumları da aşıları güvenlik ve etkililik testlerinden geçiriyor. Türkiye’de de Covid-19 aşıları Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (TİTCK) incelemesinden geçirilecek. Ancak bu testlerden sonra acil kullanım izni çıkacak. Bilim insanları ve Sağlık Bakanlığı, aşının güvenliği ve etkililiğini, uygulama başladıktan sonra da takip ediyor olacak.”

İşte bu bilgi ve kanaate dayanarak inşallah ben de bu aşıyı yaptıracağım.

Soru
Hocam ben bir yıldır evli bir kardeşinizim. Eşimle birbirimizi severek evlendik. Bu bir yıllık süreçte geriye dönüp baktığımda tartışmalarımızın birden alevlendiğini, bazı konularda tahammülsüz davrandığımı görüyorum. Allah’a şükür o konuda tartıştıktan sonra bir şekilde barışıyoruz ama gereksiz yere huzursuzluk tatsızlık yaşamış oluyoruz.

Ayrıca Allah korusun bu tartışmalar ileride birbirimizden soğuyup ayrılmaya bizi götürürse diye korkuyorum.

Bu konuda tavsiyelerinizi nasihatlerinizi istiyorum hocam.

Nasıl, evliliğimde yaşadığım bu sorunları çözebilirim? Eşimi üzmeden, kırmadan bundan sonraki evlilik hayatımı mutlu bir şekilde sürdürebilirim?

Cevap
Ben altmış yıllık evliyim. Şu formüller çok işime yaradı: “O deli olduğunda ben veli oldum, ben deli olduğumda o veli oldu.”

-Tartışanın kazananı olmaz.

-Asıl pehlivan öfkesini yenendir, öfkesine kapılmayandır.

-Ayakta öfkelendiysen otur, otururken öfkelendiysen yat, tersini yapma.

-Tartışma konusu kesin şeriat hükümlerine aykırı davranış ise bu davranış içinde olanı ıslah etmek için öğüt verilir, bir süre küsülür, olmadı akraba büyükleri devreye sokulur, hiçbiri fayda vermiyorsa şiddet, kavga ve gürültü ile bir aile hayatı olamayacağı için boşanma devreye sokulur.

-Tartışma konusu haram-helal konusu olmayan, basit, dünyevi, maddi, şahsi tercihlerle ilgili... ise tartışarak değil, sakince konuşarak, karşılıklı fedâkârlıkta bulunarak, hep bir tarafın dediği olacak davasından vazgeçerek çözüm aranır.

-Başkalarıyla bile üç günden fazla küs durulmaz, eşinizle ise bunu meşru ve makul sebepler ne kadar azını gerektiriyorsa o kadar az süreye indir.

-Aile içinde eğitimi şiddet, korku ve ceza ile değil sevgi ve anlayışla yap.

-Ailene yeterince vakit ayır.

-Mümkün olduğunca ve camiye gidilmedikçe namazları evde, aile efradı ile cemaat olarak kıl.

İşte altmış ve daha fazla yıl huzur içinde geçen aile hayatının bana göre sırrı.

.

Bugün 532 ziyaretçi (1376 klik) kişi burdaydı!

“Kalbine danış”
04:003/01/2021, Pazar
G: 3/01/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hocam yazılarınızla bilmediğimiz konularda bizi bilgilendiriyorsunuz. Allah razı olsun.

Benim de uzun zamandır öğrenmek istediğim bir konuda sorum olacaktı;

Fetva konusunda sıkça duyduğumuz Peygamber Efendimiz’in söylediği

“Her ne kadar müftüler sana fetva verseler de, sen yine kalbine danış” hadisindeki ifade ile tam olarak ne anlamamız gerekiyor? Bu konuda danışmak istiyorum.

Daha açık belirtmek gerekirse kendim üzerimden şu şekilde açıklayayım: Ben ve toplumdaki çoğu kişi medrese ya da üniversitede dini eğitim almamış ve farklı mesleklerle uğraşan, karşılaştığı sorunlarda o işin caizliği hakkında bir müftü ya da sizin gibi bilgisine güvendiğimiz hocalarımıza sorarak öğrenen kişileriz. Birçok konuda da verilen fetvalar arasında farklılıklar olabiliyor. Ben biraz vesveseli biriyim. Özellikle bu hadisi şerifi duyduktan sonra alınan fetva ile amel noktasında zihnimde birtakım şüpheler oluştu.

(Sorunun bu kısmına cevap verdikten sonra maddeler halinde sıraladığı sorularını, tekrar olmasın diye aşağıda yazacağım.)

CEVAP
Bu hadisin sahih ve hasen rivayetleri vardır, farklı rivayetlerle birkaç kaynağı şöyledir:

Sahâbe’den Vâbısa, Peygamberimiz’in (s.a.) kendisine şöyle dediğini naklediyor: “Geldin bana iyi (birr) ve kötü (ism) nedir diye soruyorsun”, “Evet” dedim. Parmaklarını birleştirip göğsüme art arda dokunarak şöyle buyurdu: “Ey Vâbısa, kalbine sor, nefsine sor; iyi (dince makbul olan), nefsin tatmin olduğu, huzur bulduğu davranıştır, kötü (günah) ise nefsi huzursuz eden ve göğüste (kalpte) tereddüde sebep olandır; insanlar sana fetva verseler de, sana fetva verseler de! (Ahmed, Müsned, hadis nu. 17545).

Bu rivayeti Nevevî de Kırk Hadis’ine almış kendisi, Munzirî ve Şevkânî hasen olduğunu söylemişlerdir.

Ahmed b. Hanbel ve Münzirî’nin kitaplarına aldıkları benzer bir rivayet de şöyledir:

“Birr, nefsin huzur bulduğu ve kalbin tatmin olduğu, ism ise müftüler fetva verseler bile nefsin huzur bulmadığı ve kalbin tatmin olmadığı (hükümdür, davranıştır)”.

Benzer manada bir hadis Müslim’de vardır (hadis nu. 2533): “Birr (iyi, meşru, dince güzel olan) güzel ahlâktır, ism (birrin zıddı) ise kalbinde oturup kalan (ukde olan) ve insanların bilmesini istemediğin davranıştır”.

Şu halde hadis, rivayet yönünden problemli değildir, sağlamdır, amel edilebilir niteliktedir.

Hadisi anlama ve uygula konusunda ise önemli bir sapma vardır; sanki Kur’ân ve Sünnet, takva sahibi âlimlerin fetvaları ne olursa olsun, sıradan insanların, bunlara değil de kalplerine bakmaları, kalplerini ve nefislerini tatmin eden ne ise onu uygulamalarını buyurmuş gibi davranmak sapmadır. Sahih naslar, müminlerin din bilgisini Kur’ân’dan, Sünnet’ten, bunlardan doğrudan alamıyorsa, bilgisi, yetişmişliği buna yetmiyorsa takva sahibi âlimlerden sorarak, okuyarak almalarını emrediyor. Böyle bir âlim fetva verdikten sonra “Bu kafama yatmadı, beni tatmin etmedi, ben kalbime hangisi yatıyorsa, hangi davranışı doğru ve meşru buluyorsam onunla amel ederim” demek büyük hatadır ve meâlini aktardığım hadis bunu kastetmiyor.

Peki, bu hadis neyi kastediyor…

Önce bazı âlimlerin yorumlarını aktarayım:

Karadavî
Ölçü her kalp değildir, Peygamberimiz’in onayladığı sahâbî Vâbısa’nın kalbi gibi olan kalplerdir.

Şevkânî
Bu ölçü, deliller veya fetvalar çeliştiği zaman kullanılacak bir ölçüdür.

Gazzâlî
Müftü, bir şey için caizdir, mubahtır derse bir de kalbe danışmak olur. Müftü haramdır derse kalbe danışma ölçü olmaz. Ayrıca bu usul her kalp için geçerli değildir; vesveseye teslim olmuş, her şeyi reddeden kalp vardır, ölçüleri kaybetmiş her tarafa uçan kalp vardır; bunlar ölçü olmaz… (Şevkânî, İrşad, 249).

Ben de yukarıdakilere ek olarak diyorum ki:

Vâbısa, Efendimiz’e (s.a.) din hüküm ve kurallarıyla ilgili bir soru sorsa, O da buna cevap verse Vâbısa’nın yapacağı şey, bir de kalbine danışmak değildir, cevabı derhal uygulamaktır.

Efendimiz’in (s.a.) “Kalbine danış” demesinin iki yorumu olabilir:

1. Benim bulunmadığım yer ve zamanda, ilgili âyet ve hadisleri de bilmiyorsan “Sen ey Vâbısa” kalbine danış.
2. Genel olarak dinî soruya muhatap olan “bir bilen”, soruya göre cevap ve fetva verir; yargıdaki hüküm de böyledir; soruyu soran ya kasıtlı veya kasıtsız olarak önemli bir ayrıntıyı zikretmemiş olabilir. Bu bakımdan eksik soruya alınan cevap muhatap için yeterli olmamalı, soran, eksiği de bildiği için bir de vicdanına danışarak uygulama yapmalıdır.
Şimdi maddeler halindeki sorulara kısa cevaplar verelim:

1-) Dinî alanda ihtisaslaşmamış sıradan Müslüman olarak fetva aldığımızda onu kalbimize nasıl soracağız? Kalbimiz o fetvayı nasıl onaylayacak ya da onaylamayacak?
Cevap
Eğer soracak kimsenin, öğrenecek bir kaynağın mevcut olmadığı bir ortamda ve durumda iseniz, nefsinize de hâkimiyet sağlamışsanız kalbinize ve vicdanınıza danışırsınız.

Soracak bir kişi bulup sorduysanız, “Ben soruyu doğru sordum mu, sorduğum kişi ehliyetli onaylanmış bir âlim midir?” diye düşünür, buna göre uygulamaya karar verirsiniz. Bu konuda vesveseye dayalı değil, makul bir eksiklik varsa eksikliği giderirsiniz.

2) Ben dini bilgim az, bilmediğim için bir konuda sorup bir fetva aldığımda onu uyguluyordum ama bu hadisi duyduktan sonra yaptığım işler ya Allah katında caiz değilse diye şüphe duymaya başladım. Fetva ile amel ettiğimizde kalbimizde iyi ya da kötü bir duygu oluşmuyorsa bu durum bizi ahirette mesul eder mi?
Cevap
Yukarıda açıklanan usule uygun bilgi aldığınızda bunu uygularsanız, Allah katında hatalı da olsa, kalbinizde bir ukde de kalsa -çeşitli sebeplerle gideremediğiniz ve üzerinize düşeni yaptığınız için- kulluk görevinizi yerine getirmiş olursunuz.

3) Hadiste belirtildiği üzere alınan fetvayı kalbimize danıştığımızda; A kişisinin kalbine yattığı için o fetvayı uygulaması onun için dinen uygun bir davranış olup, B kişisinin ise aynı fetvayı uygulayıp uygulamama hususunda kalbinde şüpheler varsa, o kişi, içinde bu fetva ile amel etmesi dinen uygun değildir olarak mı anlamalıyız?
Cevap
Evet, herkesin kalbi ve vicdanı kendine aittir, diğerlerininki onu bağlamaz.

4) Hadiste belirtilen fetva konusunda kalbimize danışmak derken; eğer bir konuda caiz ve caiz değildir şeklinde iki farklı fetva olursa, Müslümanın daha kolayına gelen caiz fetvası ile amel etmeyip, caiz değildir fetvasını esas alıp onu uygulamasının dinen doğru olduğu mu belirtilmek istenmiştir?
Cevap
Her zaman “caizdir” veya “değildir” fetvası tercih edilmez; yukarıdaki açıklamalara göre usule uygun fetvalardan hangisi kalbe ve vicdana uygun düşüyor ve müminin ihtiyacına cevap veriyorsa o uygulanır.

5) Vesveseli biri olarak fetva hususunda bu düşüncelerim vesveseye mi kayıyor? Abartıyor muyum? Karar veremediğim için size danışmak ve bu konuyu öğrenmek istedim.
Cevap
Ben de bildiğimi ve bulduğumu yazdım. Sizden biraz vesvese kokusu da aldım, onu atın, iradenizi kullanın, makul ve meşru olan sizi tatmin etsin, ya şu ya bu demekten kurtulun.

.Güneşle yarışan oruçlu, vekâleten hac ve iyilik yapan inançsızların durumu
04:0010/01/2021, Pazar
G: 10/01/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

“Biz geçmişte bir iznimizde ilk defa Türkiye’de oruç tutma imkânı bulduk. İki hafta sonra Hollanda’ya geldik. Yolculukta fazla zahmet çekmeyeceğimizi düşünerek çocuklarla beraber niyetlendik. Ordu’dan otobüsle iftara yakın yola çıktık. Gece Çorum’a yakın yerde imsak oldu ve niyetlendik. Uçağa bindiğimizde İstanbul’daki iftar vaktine 1 saat vardı. Ne var ki biz Hollanda yönüne gittikçe hava kararacak yerde aydınlandı. Size sorum şu: Böyle bir durumdaki insan geldiği yere göre mi yoksa gideceği yere göre mi iftar edecek? Mesela bizimle tamamen farklı saat uygulaması olan ülkelere gittiğimizde, Amerika diyelim, biz akşama yakın yola çıktık diyelim, gittikçe aydınlık olacak ve uzun bir yolculuktan sonra oraya vardığımızda orada gündüz olacak. Bu soruma bir cevap verirseniz çok sevineceğim.”

Cevap
Uçak ile yolculuk sırasında biz de buna benzer bir durum ile karşılaşmıştık. Batıya doğru uçuyorduk, hareket ettiğimiz yerde iftar vakti geldiği halde bulunduğumuz yerde güneş önümüzde idi ve biz batıya doğru ilerledikçe o da bizden önde ilerliyordu. Uçakta durumu müzakere ettik. Verdiğim ve vereceğim cevaptan önce bu konuda ortaya çıkan görüşleri özetlemekte fayda var.

Prof. M. Hamîdullah (nerhum) İslâm’a Giriş isimli değerli kitabında şöyle diyor:

“... bunun aksine bir memleket saat altıda terkedilir ve yalnız üç saat sonra ulaşılan yerde mahalli saat dokuz olacağına 12 olabilir. Aklıselim bu gibi hallerde güneşin hareketini değil, terk edilen memleketin saatine uyulmasını icap ettirir.” (s.212; kitabın sonunda).

Yusuf Karadâvî bir Ramazan günü Kahire’den Devha’ya uçakla giderken kaptan, o anda üzerinde bulundukları yeri esas alarak iftar vaktinin geldiğini duyurmuş. Kardâvî buna şöyle itiraz etmiş: “Güneşi görüyoruz, naslara göre güneş batı ufkunda kaybolmadıkça (batmadıkça) iftar vakti gelmiş olmaz. Biz hareket ettiğimiz yerde değiliz, gideceğimiz yere ulaşmadık, altımızda görülen yerde de değiliz. Mesela orada bile dağın başında olanlarla altında olanlar güneşe bakarak farklı vakitlerde iftar ederler. Biz uçakta iken güneşin battığını görünceye kadar orucumuzu açamayız.”

Mısır Müftüsü Dr. Ali Cum’a da aynı gerekçelerle aynı şekilde fetva vermiştir.

Kahire’de fıkıh profesörü ve Din İşleri Kurul üyesi Dr. Ali Desûki, “Uçak yolcuları bulundukları yerin takvimine uyarak (kendileri uçakta iken altlarında bulunan yerde güneş batınca) oruçlarını açmalıdırlar” diyor.

Ezher âlimlerinden Dr. Abdulhaken Saîdî, “Uçak yolcuları hareket ettikleri yerde oruca başladıkları takdirde 12 saati tamamlayınca güneşi görseler bile oruçlarını açarlar; normal mıntıkada en uzun oruç saati budur; süre bunu aşınca Peygamberimiz’in (s.a.) tavsiyesine uyularak takdire gidilir (bu formül uygulanır)” diyor.

Benim tercihim şöyledir:

Kişinin yola çıktığı yerdeki en uzun oruç süresini aşan süre içinde -uçaktan görülmek üzere- güneş batmazsa, hareket edilen yerin takvimi uygulanır. Bu süre içinde güneş batacaksa güneşin batması beklenir. En uzun süreyi gözetmek ihtiyattır, hareket yerindeki o günün takvimine uymak da caizdir.

Soru
Bu sorum vekil haccıyla alakalı. Milli Görüş aracılığıyla (gerçi başkalarının yaptığını da duydum) hacca gidemeyenlerin yerine 600 euro karşılığı hac yaptırılıyor. Vazifeler orada öğrenciler tutulup ya da buradan görevli gidenlere yaptırılıyormuş. Buradan normal gidenlerin karşılığı 2400 euro. Bu doğru mu? Kaynağı nedir?
Cevap
Meşru bir mazereti sebebiyle haccı veya umreyi bizzat yapamayacak olan hayattaki bir mümin ile vefat etmiş mümin namına (bunlara vekâleten, bunların yerine) hac ve umre yapmak caizdir. Vekil olarak hac yapacak şahıs daha önce hac vazifesini ifa etmiş olmalıdır. Vekilin masraflarının karşılanması gerekir. Bunun dışında vekile bir şey verilecekse bunun pazarlık yoluyla ve ücret olarak verilmesi caiz olmaz; hediye ve bağış şeklinde bir şeyler verilebilir. Vekâleten hac yapacak şahsın, müvekkilinin yaşadığı/oturduğu yerden yola çıkmasının şart olduğu tartışılabilir. Bu konu “ibadeti ticaret haline getirmeye yol açtığı için” Diyanet’in “Vekil, müvekkilin memleketinden gidecektir” şeklindeki fetvasını ibadetin maksadına daha uygun buluyorum.

Soru
İslâm geldikten sonraki Ehli Kitab’ın (dolayısıyla bugünkü yaşayanların) ahiret durumu nasıl olacak? Onların da iyileri ve kötüleri var. İnşallah açıklayıcı cevaplarınızı bekliyorum. Allah (cc) kolaylıklar versin (âmin).

Cevap
Allah’a şirk koşan, ahirete inanmayan bununla birlikte insanlara kötülük eden, kul hakkına tecavüz eden kimseler ahirette cennetten mahrum olurlar.

İslâm ve Son Peygamber Muhammed Mustafa (s.a.) hakkında doğru bilgi edindiği veya bunu edinebilecek durumda olduğu halde İslâm’a iman etmeyen kimseler de cennetten mahrum olacaklardır.

İslâm’a iman etmediği halde evrensel erdemlere uygun yaşayan, insanlara iyilik eden kimseler cennetten mahrum olsalar da bu iyiliklerinin bir şekilde karşılığını bulacaklardır.

Adblock reklam ve sütannelik
04:0017/01/2021, Pazar
G: 17/01/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Adblock kullanmak caiz midir?
Adblock, internette dolaşırken, haber sitelerinde ya da YouTube’da video izlerken reklamların görünmesini engelleyen tarayıcı eklentisidir. Günümüzde tv’lerde reklam yayınlanır ve tv’ler bununla bir gelir elde eder. Aynı şeyi YouTube’da kanal sahipleri yapar. Videolarına atlanamayan ya da atlanabilen reklamlar koyarlar. O videoyu çeken ekip ya da amatör şahıs emek, zaman ve para harcar, en azından bunun karşılığını görmek isterler. Fakat çoğumuzun kullandığı Adblock bu videolarda reklam görmemizi engeller. Bir nevi o şahsın emeğinin karşılığı olan ücreti ödememizi engeller. Bu durumda ne önerirsiniz hocam? Adblock bir kul hakkı eklentisi olarak gaflet içinde yaşayıp gittiğimiz öteki âlemde karşımıza çıkar mı?

CEVAP
Para kazanmak için reklam koyarak hizmet sunan firmaların bu hizmetten yararlanma şartları reklamı atlamamak ise (reklamı atla yazısı firmalara ait değilse) reklamı atlayıp hizmetten yararlanmak caiz olmaz. Eğer reklamlarda meşru olmayan şeyler var ise firma bunları seyretmeye mecbur kılamaz, kılsa da geçerli olmaz. Seyreden bunları atlamaz, ama seyretmez. “Reklamı atlayınız” yazısı çıkıyorsa bunu tıklayarak reklamı atlamak caiz olur.

Bu vesile ile reklam hakkında kısa bir açıklama yapmam gerekiyor. Reklamın kötüsü sadece meşru olmayan şeylerin ve/veya meşru olmayan görüntülerle yapılan reklamlar değildir, bunlar kötüdür, günahtır, yapanlar günahkâr olur, seyredenler de bu günaha bir ölçüde katılmış olurlar, ancak reklamın kötüsü ve caiz olmayanı aynı zamanda ayartıcı, tüketimi körükleyen, abartılı, yalan ve yanlış içerikli reklamlardır. Reklam tanıtıcı ve bilgi verici, kullanılan görüntüler de meşru görüntüler olmalıdır.

SORU
Kısır olan bir kadının ilaçla sütü gelse, bu sütü içen kız çocuğu o kadının kocasına neden mahrem olmuyor? “Bazı fetvalarda şu ifadeye rast geldim: Çocukları olmayan bir aile bir kız çocuğu himayelerine almış olsunlar. İlaç kullanarak kadının sütü gelse ve çocuk henüz süt emme yaşındayken bu kadını emse, bu durumda kadın çocuğun sütannesi olacaktır. Ancak süt, kadının kocası vesilesiyle gelmediği için, kız çocuğu bu erkeğin süt çocuğu olamayacağından ona mahrem de olamayacaktır.”

Hâlbuki kadının başkasından olan çocukları olsaydı, sonra da bu erkekle evlenseydi, o çocuklar bu erkeğe mahrem olacaktı.

Bu farkın nedenini ve hükmün gerekçesini açıklar mısınız?

CEVAP
Önce ilgili âyetin meâlini ve kısa açıklamasını vereyim:

“Geçmişte olanlar bir yana, babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin; çünkü bu bir edepsizliktir, iğrenç bir şeydir ve kötü bir yoldur./ Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeşin kızları, kız kardeşin kızları, sizi emziren analarınız, süt bacılarınız, eşlerinizin anaları, kendileriyle birleştiğiniz eşlerinizden olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız size haram kılındı. Eğer onlarla birleşmiş değilseniz (nikâh ortadan kalktığında) kızlarını almanızda size bir sakınca yoktur. Kendi sulbünüzdan olan oğullarınızın eşleri ve iki kız kardeşi birden almak da size haram kılındı; ancak geçen geçmiştir, Allah çok bağışlayıcı ve esirgeyicidir.” Nisa:4/22-23).

Hemen bütün dinlerde ve beşerî hukuklarda belli derecelerdeki yakınlar arasında evlenme yasaklanmış, bu yakınlık tarafların evlenmelerine mâni olarak değerlendirilmiştir. İslâm’a göre evlenme mânileri bu âyetler yanında Sünnet ve İcmâ kaynaklarına da dayanmış, bu kaynaklardaki açıklamalarla -aralarında evlenme akdi yapılması câiz olmayanlar listesi- tamamlanmıştır. Sütanne, sütbaba, sütkardeşler ve diğer bazı süt hısımlarının -evlenmenin yasak olması bakımından- öz anne ve akraba gibi olmaları ilgili âyet ve hadislerle sabit olmuş, İslâm’a mahsus bir anlayış ve hükümdür. İlk iki yaşında çocuğu emziren kadın, tıpkı doğuran ana gibi çocuğun hayatının idamesini sağlamakta yani Allah Teâlâ çocuğun hayatının devamına sütanneyi vasıta kılmaktadır. Bu bakımdan emziren kadın anne kabul edilmiş, emen çocuğun onunla ve bir kısım yakınlarıyla evlenmesi haram kılınmıştır. Müçtehitlerin çoğuna göre iki yaşını doldurmamış çocuğun midesine inen bir yudum süt dahi “süt hısımlığı” ilişkisi için yeterlidir. Bazı rivayetlere dayanarak bunu beş doyumluk emmeye kadar çıkaranlar olmuştur (Müslim, “Radâ”, 26-32; Ebû Dâvûd, “Radâ”, 9-11).

Analarıyla nikâhlanıp cinsel temas yapan kocaya, kadının başka kocadan olan kızlarının haram olduğu âyette açıkça yazılmıştır. Bunların mahrem olmaları süt emmeye değil, analarıyla evli olmaya bağlıdır.

Kadının sütü kocasından hamile olarak değil de ilaç, hormon vb. ile gelse bile bu sütün süt akrabalığı hâsıl edeceği müçtehitlerin çoğunluğunun içtihadıdır. Yalnız Ahmed b. Hanbel’in farklı görüşü de uygun görüşü de rivayet edilmiştir.

Çeşitli sorulara cevaplar
04:0024/01/2021, Pazar
G: 24/01/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

GECİKTİRME ZAMMI
Soru
Hocam elektrik, su faturalarından ya da yıllık yapılan araç muayenesinin tarihini geçirdiğimizde faturalar için alınan ‘’gecikme zammı’’ faiz midir?

Cevap
Borç, devlete ait ise ve gecikme cezası alınıyorsa bu faiz değil, cezadır, devletin bu hakkı vardır. Enflasyonu aşan gecikme zammını devlet de alamaz.

Özel sektöre ait borçlarda gecikme zammı ancak enflasyonun eksilttiği kadar olabilir, daha fazla alınırsa faiz olur. Özel sektör ceza koyamaz ve alamaz. Cezaî şart vardır ama bu, borcun gecikmesi ile ilgili değildir.

HİSSE SENEDİ ALIM-SATIMI VE SOSYAL MEDYA HAKKINDA İKİ SORU
Kıymetli Hocam Selâmünaleyküm,

İki konuda sorum vardı, cevaplayabilirseniz memnun olurum.

Birinci sorum:
Hisse senedi alım-satımında; ana faaliyet konusu haram işler olan (alkol, domuz eti, bankacılık vb.) şirketlerin hisselerini almadığımızı, hisse senedi fiyatını etkileme gibi kötü bir niyetimizin olmadığını, açığa satış yapmadığımızı ve şirketlerin faizli işlemleriyle ilgili AAOIFI’nin belirlediği kriterleri veya benzeri kriterleri takip ettiğimizi varsayalım. Hisse senetlerini alım-satım yoluyla, temettüden ve hisse senedi değer artışından para kazanmak (kendi sermayesiyle veya ücret/komisyon karşılığı başkalarının sermayesini yöneterek) caiz midir?

Yeni Şafak’taki, kitaplarınızdaki ve sitenizdeki bu konuyla ilgili yazılarınızı bulabildiğim kadarıyla okudum. Başka fıkıh âlimlerinin görüşlerini de okudum ama tam bir kanaate varamadım. Finans doktorası yaptım ama bu konudaki fetvaların çeşitliliğine bakınca bugüne kadar döviz ve altın dışında bir yatırımım olmadı. Bu, hem beni mesleki açıdan köreltiyor (hiç ameliyat yapmamış bir cerrahi uzmanı gibiyim), hem de fetvalardaki bu kadar kısıtlamayla hisse senedi yatırımı yapmak piyasada büyük bir dezavantaj oluşturuyor ve yatırım yapmanın anlamı azalıyor. Hisse senedi değeri düşük iken alıp yükselince satma (fiyatı cazip hale gelen hisseyi alıp, aşırı yükseldiğini düşündüğü hisseyi elden çıkarma), hisse senedi portföyünde sık sık değişiklik yapma, malvarlığı ile piyasa değeri arasındaki fark çok olan şirketin hisselerini alıp satma vb. konularda kısıtlamalar olacaksa, bugünkü hisse senedi piyasalarının işleyiş mantığına tamamen kayıtsız kalınmış oluyor ve benzetmeye devam edersem, hastaya hiç dokunmadan ameliyat yapmaya çalışmaya benziyor. Bu kısıtlamalar demir, bakır, iplik, buğday, gayrimenkul, taşıt ticareti yapan için yoksa, hisse senedi alım-satımında niçin var? Sonuç olarak, bu kısıtlamalara uymadan hisse senedi alım-satımı yaparak temettüden ve hisse senedi değer artışından para kazanmanın hükmü nedir?

Cevap
Sorunuzda nitelik ve sınırlarını yazdığınız, muteber şer’î heyetlerin onayını almış bulunan hisse senetlerini, yine soruda açıkladığınız maksatlarla alıp satmada bir sakınca yoktur. Demir, bakır, iplik, buğday, gayrimenkul, taşıt ticareti yapan için de bazı kısıtlamalar vardır; mesela bu mallar satıcıda mevcut değil iken belli bir miktarına bağlantı yapıp (satın alıp) fiilen alım-satım yapmadan fiyat hareketlerine göre kâr etmek caiz değildir. Ama Ofisteki buğdaya yatırım yapıp (belli bir miktarını satın alıp) mal Ofisin elinde emanet olup uygun fiyat oluşunca Ofisin, vekâleten satması ve bu işlemden para kazanmak caizdir. Hisse senedi maldır, menkul değerdir, hangi şirketin hissesi ise o şirkete, senette yazılı oranda ortaklık ifade eder. Mevcut olan şirket varlığından hissenize düşen kısmı elbette satabilirsiniz.

İkinci sorum şu:
Finans alanında eğitici ve/veya güncel konularla ilgili videolar hazırlayıp yayınlamayı düşünüyorum. Eğitimci olarak görünürlüğümü arttırma ve reklam geliri elde etme amacım da var. Yalnız bu konularda foreks işlemleri (çok yüksek risk içeren işlemler) ve bitcoin alım satımı gibi, maddi ve manevi açıdan yıkıcı etkisi yüksek olan reklamlar nadiren değil gayet sıklıkla çıkacak ve reklamlara müdahale imkânım yok. Bu durumda yine yukarıda belirttiğiniz gibi mi hareket etmeliyim, yoksa başka tavsiyeniz olur mu?

1. “Finans alanında eğitici ve/veya güncel konularla ilgili videolar hazırlayıp yayınlamayı düşünüyorum. Eğitimci olarak görünürlüğümü arttırma ve reklam geliri elde etme amacım da var. “

Cevap
Buraya kadar bir sakınca yok.

2. Yalnız bu konularda foreks işlemleri (çok yüksek risk içeren işlemler) ve bitcoin alım satımı gibi, maddi ve manevi açıdan yıkıcı etkisi yüksek olan reklamlar nadiren değil gayet sıklıkla çıkacak ve reklamlara müdahale imkânım yok. Bu durumda yine yukarıda belirttiğiniz gibi mi hareket etmeliyim, yoksa başka tavsiyeniz olur mu?

Cevap
Bu sakıncalı reklamların sizin isteğiniz dışında geldiğini ve kâle alınmaması gerektiğini devamlı veya uygun aralıklarla yazabiliyorsanız veya bu husus kullanıcılar tarafından biliniyorsa bu bir çözümdür. Bu durum gerçekleşmiyorsa sizin video ve reklamınızla bu istenmeyen reklamları ayırma ve muhataplarınızı bir şekilde uyarma imkânınız varsa bu da çözümdür. Eğer sakıncalı reklamları sizin yaptığınız sanılacaksa bu işi yapamazsınız.

E-TİCARET SİTELERİ
Soru
Bugün dünya Müslümanları olarak birçok alanda büyük problemlerin ve ateş çemberlerinin içerisindeyiz, eminim onlardan biri de bu emperyalist sömürü düzeninin içerisinde faiz gibi bir belaya bulaşmadan temiz kalmaya ve işlerini yürütmeye çalışan Müslümanların hâlidir. İşte böylesine hayati öneme sahip bir alanda çalışan, çözüm üreten, değer katan biri olarak biliyoruz sizi hocam, sizin için dualar ediyorum. Rabbim çalışmalarınızı bereketlendirsin ve istifade etmeyi bizlere nasip eylesin. Benim içinden çıkamadığım, gönlümü tırmalayan bir mesele var ve bunu Allah’ın izniyle ehli olarak size sormak istedim Sevgili Hocam. Sorum şu:

İnternet üzerinden bazı e-ticaret siteleri (hepsiburadan11, trendyol vb.) aracılığıyla ürün satıyorum. Bu sitelerde satmak istediğimiz ürünleri listeliyoruz ve ürünler satıldığı takdirde bu siteler satıcıyla alıcı arasında bir aracılık yaptığı için ürün tutarından belli bir komisyon alıyor ve bizim hak edişimizi de, ürünün alıcısının iade vb. haklarını korumak için 15 gün veya 1 ay sonra hesabımıza yatırıyor. 100 liralık ürün sattım 15 TL komisyon kesti, benim 85 TL’mi de 1 ay sonra yatırıyor gibi düşünebiliriz. Sormak istediğim şu, Sevgili Hocam; Eğer ki bu siteler bize yatırması gereken paramızı bu süre zarfında bizim irademiz dışında kendi bünyelerinde faizli herhangi bir işlemde veya mevduatta değerlendiriyorsa, biz bundan sorumlu olur muyuz? Eğer bunu yapıyorlarsa da bizimle herhangi bir faiz getirisi paylaşmıyorlar, faizin her türlüsünden Allah hepimizi muhafaza eylesin. Selâm ve hürmetlerimle.

Cevap
Allah güzel niyetinizle hayatın bütün alanlarında rızasına uygun bir hayat sürmenizi nasip eylesin, başarılı kılsın!

Paranızı tutan firma bununla ticaret yapıyorsa (sermayesinden çıkarmıyorsa) sözleşme gereğince sizin hak ettiğiniz bedeli belli bir süre sonra ödeyeceği için ödeme gerçekleşinceye veya ödeme vadesi gelinceye kadar o para sizin değildir. Firmanın parası faizci banka hesabında ise siz bundan sorumlu olmazsınız; çünkü meşru olan bir ticarete aracılık ediyorsunuz, bu ticaret sebebiyle size peşin ödeme yapacak veya borçlanacak firmanın kendi mülkü ve tasarrufunda olan mal ve paranın meşru veya gayr-i meşru kullanılmasından siz sorumlu olmasınız. Eğer böyle bir sorumluluk olsaydı kendileriyle meşru borç doğuran işlem yapacağınız bütün insanların diğer işlem ve kazançlarının helâl olup olmadığını araştırma yükümlülüğünüz olurdu ki, böyle bir yükümlülük yoktur.

VAKFEDİLMİŞ TAŞINMAZLARI SATMAK
Soru
Vakfedilmiş olan taşınmazları satmak ve bedelini, hayır yolunda bile olsa tüketerek vakfın o malvarlığını eksiltmek caiz midir?

Cevap
Caiz değildir. Vakfedilmiş taşınmazlar, çeşitli sebeplerle vakfedenin maksadına hizmet etmekten, bu işe yaramaktan çıkarsa “işe yaramaz hale geleni satıp aynı işe yarayanı almak” suretiyle değiştirme (istibdâl) yapılabilir.

İhtida, irtidat ve para
04:0031/01/2021, Pazar
G: 31/01/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Bir Müslümanla evlenme dolayısıyla ya da başka bir sebepten Müslüman olacak kişiye ilk önce ne anlatılmalı? Müslümanlık nasıl sevdirilmeli?

Cevap
İslâm dini “iman, ibadet, fert ve topluma ait hayat düzeni kuralları ile güzel ahlâk”tan ibarettir.

Müslüman, dinin birbirine bağlı bu parçalarını hayatına uygulamakla yükümlüdür, önce öğrenir, sonra da yerine getirir.

İnanılması gereken hususlara inanmak (iman etmek) başta gelir, bunları eksiltmek veya arttırmak caiz değildir.

Dinden olduğu kesin delillerle sabit bulunan bir hükmü bilerek ve dinden çıkmak maksadıyla inkâr etmedikçe kişi dinden çıkmaz.

İbadet, hayat kuralları ve güzel ahlâka dair olanları hayatında gerçekleştirmeyen kişiye “fâsık ve ahlaksız” denir. Fâsık olmanın dünyada ve ahirette cezası vardır, ahlâksız (edepsiz) olmanın yaptırımı ise toplumun dışlaması, itibardan düşürmesi, ilişkisini sınırlamasıdır.

İmdi bir kimseye Allah Teâlâ hidayet nasip eder de güzel dinimizle müşerref olursa önce ona “kelime-i şehadet” öğretilmiş, o da kalbinden onaylayarak bunu ifade etmiş demektir.

Bu noktada bir hatıramı nakletmek isterim.

Bir yabancı ülkede orta yaşın biraz üstünde bir Yahudi erkek, Müslüman olmak istemişti, camide (böylesi gerekli olmasa da) önemini vurgulamak için olmalı ki, ihtida merasimi düzenlenmişti. Namazdan sonra o kişi mihraba, imamın önüne geldi, cemaat de daha yakına gelerek oturdular. İmam o kişiden, “kelime-i şehadet”in Arapçasını; yani “eşhedü en lâ ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve rasûlühu” demesini istedi. Kendisi kelime kelime söylüyor, onun da tekrar etmesini istiyordu, çeyrek saat uğraştı, adamcağız bir türlü telaffuz edemiyordu. Şişmandı, diz kırıp oturmaya alışık değildi, kan ter içinde kaldı, geçici bir vazife için o ülkede bulunduğumdan olaya şahit oldum ve ben de onunla beraber terledim. Ben imam olsaydım ihtida etmek isteyen ama “kelime-i şehadet”in Arapçasını söyleyemeyen kişiye kendi dilinde tercümesini söylemesini teklif ederdim, o da bunu bir çırpıda söylerdi ve mümin olurdu.

İçtihatlar, “İslâm ile yeni tanışan ve ilk vaktinden itibaren namaz kılması gereken bir mühtedinin dili Arapça’ya dönmüyorsa, dönünceye kadar âyetleri kendi dilinde okuyabilir” diyor, bunu “kelime-i şehadete” de uygulamak için hiçbir engel yoktur.

Konuya dönelim.

Önce, sorularına cevap verme dışında fazla detaylara girmeden, nelere iman edileceği öğretilir. Sonra namazdan başlayarak kişinin yaş ve durumuna göre yükümlü olduğu ibadetler yine zaruri olmayan detaylar ertelenerek öğretilir. Bundan sonra yapılacak şey, kişinin durumuna göre değişir ve bunu belirleyip gereğini yapmak eğitimciye düşer, ama Peygamberimiz’in (s.a.) hayatı ve ahlâkını, bazı sahâbîlerin ihtidâ hikâyelerini ve menkıbelerini anlatmak her zaman işe yarar. İslâm ile yeni müşerref olmuş insana güzel ahlâk ile davranıp bunun da İslâm’dan olduğunu bilmesini sağlamak en yararlı olanıdır. Bu arada Müslümanların fert ve cemiyet olarak hayatlarında görülen eksiklerin, aksaklıkların, kötülüklerin… İslâm’dan olmadığı, onların da ıslaha muhtaç oldukları, gerektikçe ve mutlaka bir şekilde anlatılmalıdır.

Hem Müslümanların hem de insanlığın içinde yaşadığı ve bunalımlara girmesine sebep olan birçok problem var; fırsat düştükçe bunların İslâm’daki çözümlerini anlatmak da faydalı olur.

Soru
Bir Müslümanın evladı dinden çıkıp da Hristiyan olursa ona karşı özellikle anne-babası ve diğer aile fertleri nasıl davranmalı? İlişki kesilmeli mi? Aynı şekilde bir Müslümanın evladı bir inanmayanla evlenirse ailesi onunla ilişkiyi kesmeli mi? Ama kendisi hâlâ Müslüman.

Cevap
Allah Teâlâ mümin kullarını bu dayanılmaz imtihandan korusun.

Ana baba ve akrabanın, dinden çıkan veya evlenmesi caiz olmayan bir kimse ile evlenen yakınlarıyla kuracakları ilişkiyi, dünya menfaatine değil, hem kendilerinin din ve ahlâk bakımından zarar görmemeleri, hem de böyle bir evlilik yapan veya dinden çıkan yakınlarının İslâm’a ve İslâm’da doğru olana dönüşünü veya ona düşman olmamasını, onun aleyhinde çalışmamasını sağlayacak şekilde ayarlamaları gerekir.

Soru
Devletin karşılıksız para basması caiz midir? Maliyeti neredeyse ihmal edilebilir miktarda olan 200 liralık banknotun 200 kiloluk patates almayı olanaklı kılması dinimizce uygun mudur? Matbaada sınırsız şeklide basılan bu paraların sürekli piyasaya arz edilmesi dinen ne anlama gelmektedir?

Cevap
Devletin para basma hakkı ulemanın ittifakı ile caiz görülmüştür. Basılan paranın altın veya gümüş madenlerinden olmasının caiz olduğunda da ittifak vardır.

Altın veya gümüş madeninden olmayan, madde olarak değeri düşük olup, satın alma gücünü devlet otoritesinden alan para basmak ise son derecede problemli, kritik, sorumluluk taşıyan, kurallara riayet edilmediği takdirde kul hakkına, zulme ve günaha girmeye sebep olan bir eylemdir.

Bunun caiz olabilmesi için başka çarenin bulunmaması ve zaruret sınırlarının aşılmaması şarttır.

28 Şubat mağdurları ve bazı sorular
04:007/02/2021, Pazar
G: 7/02/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bugünkü yazımda önce 28 Şubat postmodern darbesi sürecinde başörtüsünü muhafaza ettiği için devlet görevinden ihraç edilmiş, bin yıl süreceği iddia edilen darbe kısa sürede sona erdikten sonra affedilmiş fakat iade-i itibar yapılmamış mağdurelerin devletten taleplerine yer vereceğim, sonra da birkaç önemli soruya cevap vermeye çalışacağım.

“…28 Şubat döneminde sadece başörtümüzü çıkarmadık diye görevinden çıkarılan bizler yaklaşık beş-altı yıl sonra, 2006’da sanki bir suç işlemişiz gibi affedildik. Affedilmiş(!) olarak kaldık. Şimdi soruyoruz: ‘Ne suç işlemiştik ki öyle hatırlanacağız?’ Göreve dönmenin heyecanı bu onursuz affın ne derece incitici olduğunu hissetmemize engel oldu. Ayrıca Cumhurbaşkanımız ve ekibinin bu haksızlıkları en kısa zamanda çözeceğine olan inancımız da buna itiraz etmemize mani oldu. Evet, biz bu meselenin bir an önce çözüleceğine inanarak umutla bekledik. Çalıştırılmadığımız dönemlerdeki geriye dönük haklarımızı alamadık. Neden? Çünkü biz affedilmiş “suçlu”lardık. Suçumuz, postmodern darbeye direnmek idi. Şanlı ülkemin istiklaline kastedenler, inancımızın sembolü olan başörtümüze mani olmakla işe başladılar ve muvaffak oldular.

“2006’da biz her türlü haklarımız geri verilerek görevlerimize döndürülmemiz gerekirken ‘Sizi affediyoruz ama geriye dönük hiçbir hak talep edemezsiniz’ denildi. Yakın bir zamanda diğer pürüzler de giderilir diye sineye çektik. Görevlerimizin başında işimize odaklandık. Ama bu süreçte her kesimden bize olan bakış açısı ‘affedilmiş suçlular’ şeklinde idi. Bin yıl süreceğine inanmadığımız bu şubat soğuğu bizi yıllarca dondurdu, üşüttü, üşüdük...

“Sonuç olarak, İstiklal Marşımızın kabulünün 100. yılında, istiklalimizin sembolü başörtümüzden dolayı yaşadığımız mağduriyetlerin telafisi için

başörtüsü zulmü gören tüm mağdurlara iade-i itibarlarının gerçekleştirilmesini… arz ediyoruz.”

Şimdi köşemizin asıl işi olan sorular ve cevaplara geçelim.

1. Çift cinsiyetli yaratılanları neyle açıklayacağız? Kur’ân’da “Biz erkek ve dişi yarattık” diyor.
Cevap
Allah Teâlâ insanı erkek ve dişi yaratmıştır. Üreme ve yaşama bakımından da her birinin karşı cins ile evlenip aile olmaları -sayı bakımından- mümkün ve yeterli olmaktadır, bir denge vardır.

Çift cinsiyetli olanların çoğunda biri daha güçlüdür, ona göre tasnife girer ve ona göre hayatını sürdürür. Eşit veya belirsiz olanlar ise milyarlar içinde oldukça azdır, istisnaidir; durum, Allah’ın yaratmasındaki düzenin, kulları tarafından çeşitli fiillerle bozulması ve bunun kalıtım kanunlarına göre aşağıdaki nesillerde az da olsa görülmesinden ibarettir.

Hâsılı Allah bir erkek bir dişi yarattım diyor ve öyle de yapmıştır, çift cinsiyetli olan insanı da üreme kuralları çerçevesinde yaratan Allah’tır; ama o, üçüncü bir cins değildir, bir cinsin çeşitli sebeplerle arızalanmışıdır.

Meâlini sunacağım şu âyet, insanoğlunun yanlışları yüzünden düzenin bozulacağı uyarısında bulunmaktadır:

“İnsanların kendi elleriyle yapıp ettikleri yüzünden karada ve denizde düzen bozuldu; böylece Allah -dönüş yapsınlar diye- işlediklerinin bir kısmını onlara tattırıyor.” (Rûm: 30/41).

Bu âyetin açıklamasında Muhammed Esed’in şu ifadesi de, konumuz bakımından ilgi çekici olmalıdır:

“…Toprağın, havanın ve suyun sanayi atıkları ve şehir çöpleri yüzünden dizginlenemeyen bir şekilde kirlenmesi; bitki örtüsü ve denizlerin artan bir şekilde zehirlenip yok olması; yaygın uyuşturucu ve görünürde ‘faydalı’ ilâç kullanımı sebebiyle insanın kendi bedeninde ortaya çıkan her türlü genetik bozukluklar ve insanlara yararlı birçok hayvan türünün giderek yok olması. Bütün bunlara, insanın sosyal hayatındaki hızlı bozulmayı ve çürümeyi, cinsel sapıklıkları, suçları ve şiddeti ve son aşamada nükleer dehşeti ilâve edebiliriz. Bunların tamamı, son tahlilde, insanın Allah’a ve mutlak mânevî / ahlâkî değerlere karşı umursamazlığının ve bunun yerine, ‘maddî ilerleme’yi tek önemli hedef sayan inançlara tutsaklığının bir sonucudur” (II, 828-829).

2. İslâm, dünya ve ahiret mutluluğu vermeyi sağlar iddiası, dünyada çektiğin dert mutsuzluk, ahiretin mutluluk kaynağı olması gibi ifadeler çelişki değil midir?
Cevap
İslâm dünyada ve ahirette herkesi mutlu edeceğini vadetmiyor. Dünyada Allah’ın iyi kulları da, çeşitli sebepler ve hikmetler dairesinde sıkıntılar yaşarlar; ama sabrederler, kulluklarını zedelemezler ve ahiret mutluluğunu kazanırlar. Dünyada dine uymadan veya dinsiz yaşayanlar kendi mutluluk anlayışlarına göre mutlu da olabilirler, mutsuzluklar ve sıkıntılar da yaşayabilirler. İslâm’ın dediği budur, yaşanan da budur, çelişki yoktur.

3. İslâm ertelenmiş mutlulukların dini midir? Dünyamızı cehenneme cevirmiş midir? Gelmiş geçmiş ve şu an yaşayan milyarlarca Müslümandan hiçbirinin duası kabul olmadı mı? “Müslümanları kurtar” duasına hiç cevap verilmedi mi? Her Müslüman kötü müydü ki, dualar kabul olmaz, acılar devam edip gider?
Cevap
Bu soruların içerdiği hükümler isabetli değil: İslâm, mensubunu her durumda mutlu eder, sevinçli zamanında şükreder, sıkıntılı zamanında sabreder, isyan etmez, “Neden ben” demez, “Vardır bunda da bir hikmet veya kusurum” der, iman ettiği ve sevdiği Allah’tan af, rahmet ve rahatlık lütfetmesini bekler. Müminin dünyası asla cehenneme çevrilmiş değildir; iki hasta ziyaret edin, biri imanlı, diğeri imansız olsun, o zaman kimin dünyasının cehennem olduğunu anlarsınız.

Hem bireylerin hem de toplumun dertleri, sıkıntıları için yapılmış sayısız duanın müspet sonucu görülmüştür, görülmektedir. Duanın kendisi bir ibadettir, mümin dua ederken Rabbine en yakın durumdadır. İstediği sonuç hâsıl olmamış ise şöyle düşünmek doğru olur: Ya olmayışı başkalarıyla ilgili (onların isteme ve yapmalarına bağlı) olup onlar hür iradeleriyle istememişlerdir; bu durumda Allah birinin hatırı için diğerine baskı yaparsa bu defa onun duasını kabul etmemiş, ona irade hürriyeti tanımamış olur veya kul, aynı zamanda “hakkında hayırlı olanı” istemektedir ve istediği onun hakkında hayırlı değildir.

Doğuştan özürlü olana haksızlık mı yapılmıştır?
04:0014/02/2021, Pazar
G: 14/02/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Doğuştan özürlü insanlara dünyada haksızlık yapılmış mıdır? Varsa adaletsizlik nasıl giderilecek? Her şey Allah’ın izniyle oluyorsa Müslümanlara çile de/ dert de kötü şeyler de onun izniyle mi oluyor? “Rızkı az veren de çok veren de Benim” diyor Allah. Sosyalist sistemde açıklaması nasıl olacak bu âyetin?

CEVAP
Bir insanın, daha doğuştan başka insanların sahip olduğu tüm yeterlik ve kabiliyetlere sahip olmaması, başka bir deyişle engelli olması onun için tabiî olarak hayatı zorlaştıran, bir yandan da psikolojik olarak onu olumsuz etkileyebilecek bir durumdur. Ancak öncelikle belirtilmesi gereken, bu gibi durumların doğuştan gelebileceği gibi, hiç kimsenin de hayatının herhangi bir döneminde bir şekilde engelli duruma gelmeyeceği yönünde bir garantisinin olmamasıdır. Şu hâlde, doğuştan engelliler hakkında sorulan bu soru, sonradan birtakım afet ve musibetlere uğrayan her insan için de sorulabilecektir: Allah Teâlâ, insanları engelli durumuna getirmekle onlara haksızlık ve adaletsizlik mi yapmaktadır?

Bundan önceki yazımda başımıza gelen kötü hallere bizim veya ecdadımızın yahut da başkalarının kesbi (irade ve kudretini kötüye kullanması) açısından bakmıştık. Bu yazıda ise kulun imtihanı ve hakkında neyin hayırlı olduğu tarafından bakalım.

Engellilik durumlarına ilişkin, ilk olarak imtihan hikmetinden bahsetmek gerekir. Nitekim Yüce Allah bu dünyada imtihan vesilesi olarak insanın birtakım musibetlerle karşılaşacağını bildirmiş, bunlar arasında ölüm ve birtakım uzuvların kaybı gibi “candan eksiltme” olarak nitelenebilecek hususları saymış. Buna sabır ve metanetle mukabele eden, Allah’ın izin vermesiyle gerçekleşen her şeyin bir hikmete bağlı olduğu bilincini kaybetmeyen kullarını cennetle müjdelemiştir (Bakara 2/155). Anlaşılmaktadır ki, insanın bu dünyada mâruz kaldığı engellilik ve çektiği acılar, sonsuz mutluluğun geçici kaynaklarıdır ve Allah tarafından bunlarla kıyaslanamayacak derecede büyük bedellerle mükâfatlandırılacaktır. Dolayısıyla görünürde kötü olan şeyler, sonucu itibariyle bakıldığında ardında daha büyük bir iyiliği ve hayrı barındırmaktadır. Bu, tıpkı kangrenli bir elin kesilmesine benzetilebilir. İlk bakışta bu kesme bir kayıp, acı ve eksiklik gibi görünmekle birlikte, aslında insanın canını kurtarmaya ve selâmete ulaşmasına yönelik bir tedbirdir. Binaenaleyh sonucu itibariyle kötü değil, iyidir.

Öte yandan, adalet herkese her anlamda mutlak eşit davranmak değil, nimet-külfet dengesini kurmak, yani öncelikli olarak herkesi imkânları ölçüsünde sorumlu tutmak, değerlendirme ve karşılık vermeyi de bu doğrultuda yapmaktır. Engelli insanların kısıtlılıkları, bir yandan onların mükellefiyetlerini azaltan etkenler iken bir yandan da bu dünyada yaşadıkları zorlu şartlar sebebiyle öte dünyada daha kolay hesaba çekilmelerini ve daha büyük nimetlere daha kolaylıkla ulaşmalarını sağlayabilecek unsurlardır. Nitekim insanın sahip olduğu bedenî veya aklî/psikolojik imkân ve kabiliyetlerin bazen onları kötüye ve günaha sevk eden, yanlış kullanılması sebebiyle cezaya müstahak olmalarına yol açan hususlar olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Başka bir deyişle Allah Teâlâ bir kısım şeylerin yokluğu ve eksikliği kadar bunların varlığını da imtihan vesilesi kılabilmektedir.

Ayrıca var olan her imkânın ötesinde imkânlar ve engellilik ve kısıtlılığın ötesinde engellilik ve kısıtlılıklar olduğu da malumdur. Hz. Peygamber “Hayat şartları sizinkinden daha aşağı olanlara bakınız; sizden daha iyi olanlara bakmayınız. Bu, Allah’ın üzerinizdeki nimetini hor görmemenize daha uygun bir davranıştır” (Müslim, “Zühd”, 9; Tirmizî, “Kıyamet”, 58; “Libâs”, 38; İbn Mâce, “Zühd”, 9) buyurarak, içinde bulunduğumuz eksiklik durumlarının insanın sabır, tahammül, şükür gibi melekelerinin ortaya çıkmasına zemin teşkil ettiğine dikkat çekmiştir.

Her hâlükârda Allah Teâlâ kullarına asla zulmetmediğini (Enfâl 8/51; Fussilet 41/46) buyurduğuna göre, O’ndan gelen herhangi bir engellilik veya imtihanın haksızlık veya adaletsizlik olarak nitelenmesi mümkün olamaz. Kişinin engellilik yönleri ya bu dünyada başka yönleri ikmal edilerek ya da nihayetinde âhirette mükâfatla mutlak biçimde karşılığını bulacaktır. Hz. Peygamber’in mutlak uhrevî adaleti vurgulayan “Kıyamet gününde tüm haklar sahiplerine kesinlikle verilecektir. Hattâ boynuzsuz koyunun boynuzlu koyundan hakkı alınır” (Müslim, “Birr”, 60; Tirmizî, “Sıfatü’l-kıyâme”, 2) beyanı da buna bir işaret olarak yorumlanabilecektir.

Sosyalist sistem teoride eşitliği kuruyor ama pratikte böyle bir eşitliğin kurulduğu görülmemiştir. Rızkın az veya çok olmasında insanların emeklerinin de etkisi vardır; genellikle çok emek harcayana çok, az emek harcayana veya hiç harcamayana az verilir. “İnsan için ancak emeğinin karşılığı vardır ve emek ve gayretinin karşılığı mutlaka görülecektir” (Necm: 53/39).

SORU
Âyet sıralaması Mushaf sırasına göre neden yapılıyor? Nüzul sırasına göre neden yapılmıyor? Tefsir ve meâl okuması nüzul sırasına göre mi yapılmalı?

Okuma yapmanın bir sistemi, matematiği var mıdır?

CEVAP
Kur’ân-ı Kerim belli bir topluma hitaben Peygamber’e (s.a.) vahyedilmiştir. Onun vahyedildiği coğrafyada yaşayanlar inanç, ahlak, hayat düzeni, zihniyet… bakımından Kur’ân hedeflerinden uzakta bulunuyorlardı. Kur’ân bir yandan ilk muhatabı olan toplum tarafından anlaşılmayı, hallerine göre uygulanmayı, toplumdaki sapmalar, arızalar, bozulmaları düzeltilmesini, bir yandan da kıyamete kadar gelip geçecek insanlar için iyi, doğru ve güzel olanı anlatılmayı, bunların yaşanmasını teşvik etmeyi hedeflemiştir. Kitabın vahyedilmesi tamamlanıp ilk muhatabı olan toplumda hedefler gerçekleşince Kur’ân, o toplum ve devam eden nesiller tarafından geçmişten geleceğe farklı bir tertipte aktarılacaktır, Allah’ın muradı budur. Kur’ân-ı Kerim’in nüzul sırası ilk muhatabı olan toplumun durumuna, ihtiyacına ve şartlarına göre olmuştur. Sonraki tertibi; yani bugün elimizde olan, okuduğumuz ve yolumuza ışık tutan ilâhî kitapta (Mushafımızda) âyetlerin ve surelerin tertibi (sıralanması) ise onu vahyeden Allah’ın talimatıyla daha sonraki nesillerin hallerine uygun olarak yapılmış ve bir harfi değiştirilmeden, tertibi de bozulmadan çağları, nesilleri kucaklayarak bugüne gelmiştir, kıyamete kadar da devam edecektir.

Kur’ân-ı Kerim’in nüzul sırasına göre yapılmış tefsirleri de vardır. Bunların belki en yenisi, merhum dostum, âlim ve hakîm Abdurrahman Habenneke el-Meydânî’nin tamamlayamadan Hakk’ın rahmetine kavuştuğu ve on beş cildi yayınlanmış olan “Me’âricu’t-Tefekkür…” isimli tefsiridir.

Okumanın mevcut Mushaf tertibinde olması daha uygundur. İlk nesilden günümüze bakmak isteyenler nüzul sırasına göre de okuyabilirler, ama bu oldukça zordur.

SORU
Sayın Hocam, Müslüman olmaya karar vermiş birine neler yapılması gerektiğini yazmışsınız ama iman etmesi gereken kitabı anlayarak okumasından hiç bahsetmemişsiniz, neden acaba?

CEVAP
“Önce, sorularına cevap verme dışında fazla detaylara girmeden, nelere iman edileceği öğretilir. Sonra namazdan başlayarak kişinin yaş ve durumuna göre yükümlü olduğu ibadetler yine zaruri olmayan detaylar ertelenerek öğretilir. Bundan sonra yapılacak şey, kişinin durumuna göre değişir ve bunu belirleyip gereğini yapmak eğitimciye düşer, ama Peygamberimiz’in (s.a.) hayatı ve ahlakını, bazı sahâbîlerin ihtidâ hikâyelerini ve menkıbelerini anlatmak her zaman işe yarar. İslâm ile yeni müşerref olmuş insana güzel ahlak ile davranıp bunun da İslâm’dan olduğunu bilmesini sağlamak en yararlı olanıdır.”
Altını çizdiğim cümlelerde Kur’ân’a iman ve eğitimciye göre sırası geldiğinde onu okuma ve okutma da vardır.

Bir kayıp bir dergi
04:0021/02/2021, Pazar
G: 21/02/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Kadir Topbaş gök kubbede hoş bir sadâ, rahmet ve mağfiret duaları, sevenlerin gönüllerine çöken hüzün ile bu dünyamızdan ayrıldı, inşallah “bir düğün gecesi” ile asıl vatanına, sevdiklerine kavuştu.

İstanbul İmam-Hatip Okulu’nda öğrencim olmuştu, o gün bugün irtibatımız hiç kopmadı, hangi makama ve imkâna kavuşursa kavuşsun büyüklenmedi, değişmedi, ivazsız garazsız dostlarını, hocalarını, büyüklerini unutmadı.

Benim bilmeye çalıştığım ilim dalı olan fıkıhla ilgili sorularını bana sorardı, ben de cevap verirdim; Allah’a olan saygısı dışında bir baskı yok iken de şeriat çizgisinden çıkmamaya çalışırdı.

Her sabah namazdan sonra vird haline getirdiği Kur’ân okumayı ömrü boyunca sürdürdü.

Bir yumurta vermek için bin kere gıdaklayan tavuk misali davranış sergileyen bazı siyasetçilerden ve idarecilerden olmadı, oldukça sessiz ama oldukça verimli hizmetlerde bulundu.

Kul kusursuz olmaz, Allah Teâlâ iman, amel-i sâlih ve samimi tevbe ile veya lütfundan kulun kusurlarını bağışlayacağını bildiriyor; bunca güzel işler ve hizmetler içinden bazı kimselerin haklı veya haksız tenkitlerine bakarak “ağaca takılıp ormanı görmemek” doğru olmaz.

İmam-Hatiplilik ruhunu hiç kaybetmedi, İmam-Hatip camiası ile ilgisini hiç kesmedi, davaya hizmet ve katkı söz konusu olduğunda elinden geleni hiç esirgemedi.

Yol arkadaşının takdiri ve tensibi ile görevden ayrıldığında elbette üzüldü, ancak üzüntüsünü kalbine gömdü, davaya zarar verecek hiçbir davranışta bulunmadı.

İşte böyle bir Kadir Topbaş’ı kaybettik. Onun dünyadan, ümmetin de ondan nasibi bu kadarmış. İlâhî takdire boyun eğmek kulluk vazifemizin gereğidir.

Allah Teâlâ ebedî âlemde mutluluk lütfeylesin!

Telefonla aradığım halde ulaşamadığım ailesine de baş sağlığı ve kulca sabır diliyorum.

Dergiye gelelim
Önümde “GENÇ Ebedî Gençlik Dergisi” var. Yıl: 15, Sayı:173, Şubat 2021.

Bu derginin bence dikkat çeken ve makbul olan özelliği gençliğe ulaşmak için tuttuğu yolun nispeten daha uygun olmasıdır.

Bu son sayının önemli bir ihtiyacı karşılayan özelliği ise kapakta “Seni Sana Gösterecek 50 Roman” ifadesiyle ilân edilmesi ve içeride ise yerli ve yabancı yazarlardan itina ile seçilmiş elli romanın kısa tanıtımlarla sunulmasıdır.

Birçok şahıs ve çevre belli yaşlardaki insanların okumaları için uygun kitap listeleri tavsiye edilmesini istiyorlar; benim görebildiğim kadarıyla bunlar arasında gençlere hitap eden kitap sayısı haylice az. Gençler şöyle dursun orta yaşlıların da belli bir kitabı okuyabilmesi için önce kitap okuma alışkanlığı edinmesi gerekiyor. Sonra da tavsiye edenin kendine hoş ve uygun gelen değil, okuyanın okuyabileceği kitapların sunulması icap ediyor.

Temel meselemiz hakikat bilgisi ile uygun eğitimdir. Bunları hem gençler hem de orta yaşlılar için sağlayacak kitaplar, ilk elde ve başlangıçta tefsir, meal, ilmihâl, hadis, ahlâk, yoğunluklu fikir… kitapları olamaz. Bunların verdiği bilgi ve eğitimi çekici kılıflar ve kaplamalar içinde vermekle işe başlamak gerekiyor.

Düşünelim bir kere… Gençler ve orta yaşlılar neyin müptelası olmuşlar, vakitlerinin önemli bir kısmını neyi okuyarak, oynayarak veya seyrederek geçiriyorlar? Bunları ikame edecek basılı veya görüntülü malzeme ne olabilir?

Bu soruların veya ihtiyaçların karşılanması için çok çalışmamız, çok mesafe kat etmemiz gerekiyor. Bu bir başka bahis.

Çarelerden bir çare ise roman ve hikâye kitaplarıdır.

Genç Dergi, genel muhtevasında hakikat bilgisini nispeten uygun formatta vermeye çalışıyor. Bu maksada yönelik güzel, başarılı yazılar var. Haylice emek mahsulü olan 50 roman seçimi ve tanıtılması ise takdiri, tebriki ve teşekkürü hak ediyor.

Haydi seçin, alın, okuyun, gençlere okutmanın yollarını arayın; denemeye değer ve dilerim bir işe yarar.

.Kötülük problemi
04:0028/02/2021, Pazar
G: 28/02/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU:
Küçük yaşta tecavüze uğrayan kızın imtihanı ne olabilir? Savaşta ayakları kopan küçük çocuğun ya da ailesinin imtihanı, ayetin aksine çekebileceği yükten fazlası değil midir?

CEVAP:
Allah Teâlâ imtihan için küçük yaşta kıza tecavüz ettirmiyor ve bu manada ona, tahammül edemeyeceği yükü yüklemiyor; bunu yapan Allah’a asi olan, imansız ve/veya ahlaksız bir kişidir. Bu kişi muhtemelen dünyada da, ama kesin olarak ahirette ettiğini bulacak, dayanılmaz cezalar çekecektir. Kıza gelince başına böyle bir felaket geldiği için eğer sabrederse, Allah’a isyan etmezse, zalimin zulmünü Allah’a yüklemeye kalkışmazsa ahirette bunun mükâfatına nail olacaktır.

“Allah niçin bu zulmü engellemiyor?” diye sorulabilir. Eğer engellerse dünyada zulüm, kötülük, savaş… olmaz; yani insanlar kötülük yapamazlar, kötülük yapma imkanı bulunmayan insanlar da iyi oldukları için ödülü hak edemezler. İnsanlar kötülük de yapabilecek durumda oldukları halde bunu yapmazlarsa imtihanı kazanmış olurlar. Böyle bir zulme maruz kalmış olan çocuğa şefkat ve merhametle yaklaşmak, ona tertemiz insanlar gibi muamele etmek de çevresindeki Müslümanların vazifesidir.

Savaşta vücutça ve malca zarar gören insanlar masum (suçlu, haksız yere savaşan değil) iseler bu felakete sebep olanlar elbette bunun cezasını çekeceklerdir. Mağdur ve mazlumlara gelince: Zalimlerin zulmünü genel olarak doğrudan Allah’ın engellemesi, O’nun muradı olan bu dünya düzenine uymuyor, Allah bunu, iyi kullarına vazife kılmış bulunuyor, ya onlar vazifelerini ihmal ettikleri veya zalim daha güçlü olduğu için bu facialar meydana gelmiş oluyor. İnsanlar sağlam imanları ve yeterli eğitimleri sayesinde bu tür facialara da tahammül edebiliyorlar, bu yüzden Allah’a isyan etmek şöyle dursun,

“bana isabet etmesinde bir hikmet vardır, benim vazifem sabretmek ve kulluğumu zedelemeden bu durumda yaşamaktır” diyerek ebedî saadet bakımından birçok sağlam insandan daha şanslı olabiliyorlar.

İslam’da “bir yanağına tokat atana diğer yanağını da sunmak” yoktur. Gücü yeten ilk tokadı yememek için gereken savunmayı yapar. Onun gücü yetmiyorsa durumu görenler zalimin zulmünü engellemekle yükümlüdürler. Engellemek için yapılacak hareket daha büyük zararlara sebep olmamalıdır. Hak ve adaletin kapısı adil devlettir. Bu dünyada hakkını alamayanlar ebedî âlemde alacaklardır, zalimler ise orada, varsa iyilik ve sevaplarını da bu hakları ödemek için harcayacak ve sonunda iflas edeceklerdir.

SORU:
İş vermezse Allah, geçim olmuyor, geçim olmayınca kötülüklere bulaşıyor insan, sorumluluğu kim alacak?

CEVAP:
İslam öğretisinin ortaya koyduğu “Allah’ın kanunu” şöyledir:

Kişi, sorumluluk çağına gelince geçimini sağlayacak ve bunun da ötesinde ümmetin ihtiyaçlarını karşılayacak faaliyetlerde bulunacaktır, tabii bunu yapabilmek için gerekli donanımı da eğitim ve öğretim ile elde edecektir. Kişinin bir kusuru, eksiği bulunmadığı halde geçimini sağlayacak iş bulamıyorsa akrabası, yakınlık sırasına göre onun geçimini sağlamakla yükümlüdür. Bunlar da yoksa veya vazifelerini yapmıyorlarsa sıra hayır kurumlarına ve devlete gelir. Bu İslâmî kanuna göre İslam toplumu içinde hiçbir kişi, aç ve açık, temel ihtiyaçlarından mahrum kalmaz ki, yoksulluk yüzünden kötülüğe bulaşsın!

Bu durumda, yoksulluk yüzünden kötülüğe bulaşmanın iki sebebi oluyor:

1. Yoksulluk çeken insanın imanı, eğitimi, dolayısıyla iradesi, sabrederek çok önemli manevi sonuçlar elde etmesine yetmiyor.

2. Bu durumda olan insanları nefis mücadelesi ile baş başa bırakan, vazifelerini yapmayan Müslümanlar da sonuçtan sorumlu oluyorlar.

Son iki hafta sonu yazılarımda konu edindiğim ve birkaç yazı daha ayıracağım sorular, bazıları tarafından Müslümanları şüpheye düşürmek ve çıkmaza sokmak için, bazıları tarafından ise samimi olarak sorulmaktadır. Hangi maksatla olursa olsun sorular cevapsız kalmamalıdır.

Bu vesile ile benzer sorulara cevap veren iki kitaptan söz edeceğim:

1. İsmail Fenni Ertuğrul,

Maddeci felsefeye, Allah’ı inkar eden, İslam hakkında zihinleri bulandıran çıkışlara karşı önemli eserler kaleme almış bulunan bu mütebahhir zatın bir de kendi küçük, içeriği büyük kitabı vardır: “Küçük Kitapta Büyük Mevzular” . Birinci baskısı 1934, ikinci baskısı ise Sebil Yayınları arasında 1976,78 yıllarında “İman Hakikatleri Etrafında Suallere Cevaplar” adıyla basılmıştır.

2. Prof. Dr. Soner Duman, “Allah’ım Sorularım Var”

Genç Dergisi’nin yeni kampanya döneminde abone olanlara dağıttığı bu kitap da bazı zihinleri meşgul eden benzer sorulara cevap vermeye çalışan iman ve ilmin eseridir.

.İki taziye
04:007/03/2021, Pazar
G: 7/03/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Ömer Faruk Harman bir yıldız idi, kaydı, bir güzel insan idi kaybettik, onca birikimi ile tevazu örneği idi, sessiz ve derinden hayırlı hizmetlerde bulunmuş, eserlere imza atmış idi, artık ondan mahrum olduk. Rabbim “Dünya hayatın buraya kadar” demiş, bizim, “Biz hepimiz sana aidiz, Mevlâmız, sahibimiz sensin, yok iken sen yarattın, bana gelin buyurduğunda elbette sana döneceğiz” demekten başka kulca yapacağımız bir şey yoktur.

1963-’65 yıllarında İstanbul İmam Hatip Okulu’nda meslek dersleri öğretmeni olarak görev yapmıştım. Aynı hizmet yolunu benimseyen arkadaşlarımızla on beşer öğrenci seçmiştik, onları on beş günde bir evlerimizde topluyor, özel olarak verdiğimiz ödevlerini kontrol ediyor, yeni ödevler veriyor, çay içip sohbet ederek toplantıyı bitiriyorduk. Verdiğimiz ödevler Arapça ve bir yabancı dil öğretimi, bir kitap okuma ve okul derslerindeki durum kontrolü, ülkemizde ve dünyada olup bitenleri değerlendirme… idi. İşte bu öğrenciler arasında merhum derken içim yanan Ömer Faruk Harman da vardı.

Biz İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’ne asistan olarak geçtikten sonra da bugüne kadar onunla dostluk, sevgi-saygı, istişare, yardımlaşma… ilişkimiz hep devam etti.

Bilecik Söğüt’te doğmuştu (1950). O, bir okul ile yetinecek ve resmi imkânsızlıklara boyun eğecek bir karakter değildi. İstanbul İmam-Hatip Okulu’ndan (1968) ve Pertevniyal Lisesi’nden (1969), sonra İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’nden (1972) ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nden (1973) mezun oldu. “Dinler Tarihi Açısından Şehristânî ve el-Milel ve’n-Nihal” adlı takdim teziyle İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’ne öğretim üyesi oldu (1977). Enstitünün 1982 yılında Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne dönüşmesinden sonra aynı adlı teziyle doktor unvanını aldı (1983). Aynı fakültede 1988 yılında doçent, 1994’te de profesör oldu. 2005-2009 yılları arasında Diyanet İşleri Başkanlığı Paris Din Hizmetleri Müşavirliği görevinde bulundu. Emekli olduktan sonra çeşitli hizmetlerine devam etti. Hayatının sonuna kadar da İbn Haldun Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi’nde dinler tarihi öğretim üyesi idi.

Kuruluş aşamasından (1981-1982) itibaren TDV İslâm Ansiklopedisi’nde madde yazarı olarak ve çeşitli kademelerde yönetime katılarak hizmet verdi. Her biri ayrı değerde ilim ve emek mahsulü 92 madde veya madde bölümü telif etti, çok sayıda maddenin ilmî redaksiyonunu yaptı. Bu hizmetleri sebebiyle Diyanet İşleri Başkanlığı’nın “Yüzyılın İslam Kültür Hizmeti Onur ve Hizmet Ödülleri” kapsamında hizmet ödülüne lâyık görüldü (2014).

İlmî ve akademik çalışmaları dinler tarihi alanında, özellikle de Yahudilik ve Kitâb-ı Mukaddes üzerinde yoğunlaşmakla birlikte İslâm ilimlerinin farklı alanlarında çok sayıda telif ve tercüme eser, kitap bölümü ve makale kaleme aldı.

Prostat kanserine yakalanmıştı, aynı derde musâb olduğumuzdan sıkça konuşuyor, tedavi ve tedbirleri müzakere ediyorduk. Çok metin idi, kendisine düşenin tedbir olduğu, şifanın ve ecelin Allah’a ait bulunduğu bilinci içinde sakin ve huzurlu idi.

Bir süre önce, Osmanlı’nın kuruluş aşamasında fethettiği ve yurt edindiği yerleri bir dolaşalım, Osmanlı ailesine, ulema ve meşayihine Fatihalar okuyup dua edelim diye ailece bir gezi yapmıştık, Söğüt’e yönelince kendisini telefondan aradım, doğduğu yerin ovasından dağından geçerken uzunca bir sohbet ettik, her ikimizde çok mutlu olduk, neş’e ile hüznün harmanlandığı bir atmosferde nefeslendik.

Dün telefondan vefat haberini okuyunca nasıl bir duygu fırtınasına kapılmış olduğumu tahmin etmek güç olmasa gerektir.

O güzel ahlakı, tavizsiz kulluğu, yaptığı hizmetler, verdiği eserler ve hepsinin üstünde Allah’ın lütuf ve keremi ile cennet ve cemale nail olacaktır inşallah. Yakından tanıyıp sevdiğim ailesine de başsağlığı ve kulca sabırlar diliyorum.

Yahya Kutluoğlu
Dostum merhum Bekir Topaloğlu’nun dayısı olan Yahya ağabeyimiz, babası Topal Hoca’dan başlayarak hem okul dışında hem okulda okumuştu. “Birikimi ve yaşlılık ile hastalık yüzünden bitkin hale gelinceye kadar hareketi ile İmam Hatip Okullarında iyi insan, İslam insanı yetiştirerek güzel dinimize hizmet etmelerini sağlamayı” kendine dava edinmiş, kendini bu davaya adamıştı. Onu da kaybettik, biz onu kaybettik ama duamız odur ki, Yahya Bey korktuğundan emin, umduğuna nail olmuştur. Onun vefatını duyan binlerce temiz ağızdan dualar, selim kalpten güzel duygular coşacak ve Allah Teâlâ bunca kulunun güzel zannı ve duygularını karşılıksız bırakmayacaktır; O’nun vaadi vardır ve O vaadinden asla dönmez.
İnsanoğlu ne gafil ölümlüyüz hepimiz
Yok iken yaratıldık hep asla döneceğiz
Bu bilinçle yaşamak birinci ödev iken
Bu gaflet hesabını biz nasıl vereceğiz
Ölüm en güzel öğüt kulak vermemiz gerek
Fırsat varken ahrete azık dermemiz gerek
Kefene bak cebi yok biz ne götüreceğiz
Hakikat işte budur bakıp görmemiz gerek

.İslâmî finans konusunda iki önemli eser
04:0014/03/2021, Pazar
G: 14/03/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Yetmişli yıllarda İslâm ekonomisi ve İslâmî finans olurdu olmazdı tartışmaları yapılmakta ve bu konuda yazılmış telif bir eser bulunmamakta, tercüme olanlar da az ve yetersiz durumda idi. Bugüne kadar geçen yıllar içinde hem uygulamada hem de teoride önemli gelişmeler oldu. Artık borsada İslâmî enstrümanlar ve işlemler var, katılım bankaları ve bunun mevzuatı var, katılım (tekâfül) sigortacılığı ve bunun mevzuatı (yönetmeliği) var, iki trilyon doları aşmış İslâmî fonlar var, üniversitelerde bu konularda lisans ve lisansüstü çalışmalar, yüksek lisans ve doktora tezleri var…

Bütün bu ‘var’ların karşısında ve uygulamada dev faizci sistem bulunduğu, yeterli ve işin mahiyetine uygun mevzuat bulunmadığı, halkımız yeterince eğitilmediği, bilinçli hale gelmediği, alanda iyi yetişmiş personel ve yönetici eksiği mevcut olduğu… için problemler ve engeller de var. Ama kat edilen mesafeye ve aşılan zorluklara bakınca bunların da tez vakitte aşılacağı ümidini taşımamak için sebep yoktur.

İslâmî finans konusunda tanıtmak ve ilgililere tavsiye etmek istediğim iki kitabı Konya Karatay ve Necmeddin Erbakan üniversitelerinde görev yapan akademisyenler kaleme almış bulunuyorlar. Her iki kitap da Nobel Akademik Yayınlar arasında çıkmıştır.

2020 Eylül’ünde basılan “İslâmî Finansal Yönetim-Sistem ve Uygulama” isimli birinci kitap büyük boy, 795 sayfadır. Yazarlar: Prof. Dr. Osman Okka ve öğrencisi, öğretim görevlisi Hasan Kazak. Kâğıt, baskı, cilt lüks denebilecek kalite ve nefaset arz ediyor.

Ocak 2021’de basılan ikinci kitap da büyük boy 281 sayfadır. Adı: “İslâmî Finansal Yönetim-Örnek Olayları ve Örnek Çözümleri”. Yazarları: Prof. Dr. Osman Okka, öğretim görevlisi Hasan Kazak ve Ar. Gör. Hasan Basri Alım.

Her iki kitabın yazarları içinde, akademik birikim yanında uygulama birikimine da sahip ilim adamlarının bulunması kitapları daha yararlı hale getirmiştir.

Birinci kitabın konuları: İslâmî finansın ne olduğu, bu konudaki İslâmî kurallar dikkate alınarak günümüzdeki modern firmalarda (şirketler ve holdinglerde) uygulanış şeklinin konvansiyonel (faiz hassasiyeti olmayan) firmalarla mukayeseli olarak incelemesi.

İkinci kitapta ise örnek olaylar, örnek çözümler ve vak’a analizlerine yer verilmiştir.

İkinci kitabın arka kapağındaki tanıtımda önemli satırlar var:

“…Bilindiği gibi konvansiyonel firmalar İslâm’a göre haram sayılan her türlü faizli, aldatıcı, ahlak bozucu, defolu, tağşişli, hak gaspına sebebiyet veren, topluma zararlı vb. faaliyetlerde bulunmazlarsa İslâmî firmaya dönüşürler. İslâmî firmalar da İslâm’ın haram ve yasaklarını nazara almadan faaliyetlerini yürütüyorlarsa bunlar da konvansiyonel firmalara dönüşürler… Eğer İslâmî bir firma faaliyetlerinde harama girmişse öncelikle bunları önlemeye ve dönemin sonunda da oluşan haram gelirleri firmadan uzaklaştırmaya çalışır. Hatalara düşmemek için İslâmî finansal yönetici hem konvansiyonel finansın hem de İslâmî finansın kurallarını bilmek ve isabetle uygulamak zorundadır… Kitap, finansçılar ve finansçı olmak isteyenlerle birlikte firma yöneticileri için bir finansman simülatörü görevini görmektedir.”

Yazarları tebrik ve eserleri, konu ile ilgili olanlara tavsiye ediyorum.

Bizim işimiz sefer olmalıdır, zafer seferin ta kendisidir. Gayret kuldan, tevfik Allah’tandır.

Hepsi olmuyor diye tamamından vazgeçmek veya tamamını yok saymak, karalamak, itibarsızlaştırmak akıl kârı da değildir, meşru da değildir.

Kadın haklarına dair ilkeler bildirgesi
04:0021/03/2021, Pazar
G: 21/03/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Aşağıda paylaşacağım bildirge KADEM’e aittir. Bir süre önce yayınlamış ve halkın imzasına açmışlardı. Dernek yöneticilerini yakından tanıdığım için mevcut şartlarda Müslümanca yaşamak için gayret eden yol ve yöntem arayan bir oluşum olduklarını düşünüyorum.

Bir yanda modernistler, feministler, laikçiler var, bir yanda da kadın “Bir baba evinden gelin olarak koca evine giderken çıkmalı bir de ölünce defnedilmek üzere koca evinden çıkmalı, örtünme mutlaka çarşafla olmalı, kadın cemaatle namaz kılmak için camiye dahi gitmemeli, okula gitmemeli…” diyen ve bunu “bir görüş, bir tercih, bir mezhep hükmü olarak değil, mutlak ve genel manada din adına, din hükmü olarak” söyleyenler var.

KADEM modernist de değil, feminist de değil. Benim kitaplaşan yazılarıma koyduğum bir isim vardı, “Laik Düzende Dini Yaşamak”. Onlar da bir orta yol, orta dil, orta formül bularak bunu gerçekleştirmeye çalışıyorlar. Bildirgeyi, şeriat ülkesinde bir yol haritası olarak okumak doğru olmaz; çünkü iman ve dava olarak bunun peşinde olmamız gerekli olsa da halen böyle bir vakıa içinde değiliz, tenkit ve tavsiyelerimizi bu gerçeği göz önüne alarak yapmamız insaf erdemine daha uygun düşmektedir.

Bildirge
İnsan, akıl ve irade sahibi özgür bir varlıktır. Varlığını şeref ve izzetle tamamlar. Kadın ve erkek, yaratılış özü itibarıyla eşittir. Devredilemez ve vazgeçilemez temel hakları, bireysel ve toplumsal sorumlulukları vardır. İnsanlığın ortak tecrübesi de bizlere bu gerçekleri söylemektedir.

Bu temel haklar; ruh ve beden bütünlüğünün korunması, inanç, düşünce ve ifade özgürlüğünün teminat altına alınması, ailenin ve neslin devamının sağlanması, mülkiyet hakkının tahakkuk ettirilmesidir.

Bu çerçevede kadın ve erkek birbirlerine karşı sorumludur. Sorumlulukların adaletle hayata geçirilmesi noktasında kadın ile erkek arasında toplumsal bir hiyerarşi yoktur. Mesuliyet alanlarının farklı olması, eşitlik ilkesini etkilemez.

Aile içinde görev paylaşımı, adalet ve hakkaniyet zemininde, tüm fertlerin haklarını gözetecek şekilde gerçekleşmelidir. Gerek ailede gerek toplumda kadının ruh ve beden bütünlüğü hiçbir nedenle ihlal edilemez. İzzet ve haysiyetinin zedelenmesine hiçbir meşru gerekçe gösterilemez. Kadının inanç, düşünce ve ifade özgürlüğü, eğitime erişimi ve mülkiyet edinme hakkı engellenemez.

Kadın, kendisini toplumun dayattığı sosyal ve ekonomik kalıplaşmış rollerle tanımlamak zorunda bırakılamaz. Ekonomik getiri beklentisiyle çalışmaya zorlanamayacağı gibi çalışmadığı için de aşağılanamaz. Aynı şekilde anne olmamış/olamamış kadınlar, eksik ve yetersiz görülemez. Tercih ve zorunlulukları, kadının insanlık değerini belirleyemez.

Bu temel ilkeler ışığında;

-Kadının akıl, ruh ve beden bütünlüğü dokunulmazdır. Hiçbir telakki ve toplumsal uygulama, şiddeti meşru gösteremez. Dayak, taciz, tecavüz gibi fiziksel şiddet türleri ile tahkir etme, zayıf ve yetersiz görme, sürekli kontrol etme, küçük düşürme gibi psikolojik şiddet türleri kabul edilemez. Evin ve ailenin mahrem alan olması da kadına yönelik şiddete meşruiyet sağlamaz.
-Devlet, kadının inanç, düşünce ve ifade özgürlüğünü teminat altına almak ve bu hakları özgürce kullanabilmesi için gereken şartları sağlamakla yükümlüdür. Kadınların bu hakları, kişi ve kurumların iznine veya onayına bağlı olmayan temel hak ve hürriyetler kapsamındadır.
-Neslin ve nesebin korunması için aile ve evlilik kurumunun varlığı elzemdir. Aile kurumunun sürekliliği ve sağlıklı nesillerin yetiştirilmesi için tedbir alınmalı, hukuki ve sosyal altyapı oluşturularak, lüzumu halinde her türlü destek sağlanmalıdır.
Evlilik ve çocuk sahibi olmak için fizyolojik yeterlilik tek kıstas olamaz. Hür irade ve karar verme yetisi de temel şartlardandır. Kadınlar rızaları dışında ve çocuk yaşta evlenmeye zorlanamaz. Boşanmak istemesi durumunda kadının canı, malı ve velayet hakkı teminat altında olmalıdır.

Öte yandan üreme teknolojilerinin nesebin karışmasına yol açacak şekilde kontrolsüz kullanımı, kısırlaştırmaya yönelik keyfî uygulamalar ve cinsel yönelimler üzerinden yürütülen uluslararası toplum mühendisliği stratejileri, mücadele edilmesi gereken alanlardır.

-Kadının çalışma hakkını kullanması için gerekli şartlar oluşturulmalı ve bu alanda hukuki ve toplumsal engeller ortadan kaldırılmalıdır.
Kadının ekonomik hakları, çalışma hayatına katılmaktan ibaret değildir. Eşit işe eşit ücret bu haklardandır. İş hayatında kadınların, dini inanç ve dış görünüşleri nedeniyle ayrımcılığa uğraması kabul edilemez. Çalışma hayatında yer almayan kadınların da topluma sağladıkları faydayı görünür kılmak ve takdir etmek, devletin ve sivil toplum kuruluşlarının görevidir.

Kadınların, aile hukukundan doğan mali hakları ihlal edilemez. İnanç ve örfe bağlı olarak ortak irade ile belirlenen mehir ve mirastan adil şekilde pay alabilmesi, kadının ekonomik hakkıdır. Adalet ölçülerinde belirlenmiş nafaka ve boşanma tazminatı da bu kapsamdadır.

Yukarıda saydığımız temel ilkeler, sağlıklı bir toplumun oluşmasını amaçlamaktadır. Bu esaslar; evrensel düşünce tarihinde, aklın, bedenin, inancın, neslin ve mülkiyetin korunmasını hedefleyen kadim değerlerin yanı sıra pek çok ilke, sözleşme ve bildirgeye dayanmaktadır.

Kadın ve Demokrasi Derneği olarak bizler, yeryüzündeki tüm kadınların onurlu ve güven içinde yaşayacağı bir dünya için, bu esaslara bağlı kalarak mücadeleyi sürdüreceğimizi ilan ediyor; hak ve adalet iddiasındaki tüm kişi ve kurumları, bu ilkelerin koruyucusu ve uygulayıcısı olmaya davet ediyoruz. İSTANBUL - 2021

Dua ve musibetler
04:0028/03/2021, Pazar
G: 28/03/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
“Allah hiç kimseye gücünün üstünde bir yükümlülük vermez” (Bakara 2/286). Filistin, Arakan ya da diğer sürünmekten perişan olanlar, intihar edenler, yardımı boşuna mı isterler? Bu yük onlara fazla değilse, dua da bir anda mantıksız kalmıyor mu?

Cevap
Öncelikle, İslâm hakkında genel bir ilke olarak dinin, zorluk üzerine değil, kolaylık üzerine bina kılındığını belirtmek gerekir. Bu, bir yandan, Allah Teâlâ’nın, onları yaratan olması hasebiyle kullarının imkân ve kapasitelerini en iyi bilen olmasının (Mülk 67/14), bir yandan da onlara olan merhametinin bir yansımasıdır. Nitekim Allah Teâlâ, “Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez” (Bakara 2/185) ve “O sizi seçti ve dinde size bir güçlük yüklemedi” (Hac 22/78) buyurarak buna işaret etmiştir.

Söz konusu âyete bu açıdan bakıldığında, onun ilk ifade ettiği husus, Allah Teâlâ’nın, herhangi bir kulunu özü itibariyle yapması mümkün olmayan herhangi bir şeyle sorumlu tutmadığıdır. İslâm âlimlerinin büyük çoğunluğu, Allah’ın hikmetini, adaletini, imtihan iradesini, dinî, ahlâkî ve hukukî değerlerin mâkul bir zemine oturması gerektiğini dikkate alarak, Allah’ın, kullarına güçlerini aşan bir görevi sorumluluk olarak yüklemesinin (teklîf-i mâ lâ yutâk) mümkün olmadığını savunmuşlardır. Bu, ilk aşamada örneğin herhangi bir vasıta olmaksızın uçmak gibi insan kudretini aşan şeylerle yükümlü tutulmayacağımız anlamına gelir. İkinci aşamada ise özü itibariyle kişi açısından yapılması mümkün olsa da (ki İslâm’ın ümmete getirdiği yükümlülüklerin fıtrata uygun olduğunu, insanların zorlanmadan, hattâ kolaylıkla yapabilecekleri ödevler olduğunu belirtmek gerekir), geçici veya kalıcı birtakım engeller, o anda içinde bulunulan şartlar ve sahip olunmayan imkânlar sebebiyle yerine getirilemeyecek yükümlülüklerin kişiden düşürüldüğü anlamına gelir. Bu durum, ibadetler için bile geçerlidir. Malî gücü olmayanın zekât vermekle, ayakta duramayanın namazda kıyam hâlinde durmakla, aklî melekeleri yerinde olmayan kimsenin herhangi bir şeyle yükümlü olmaması bunun örnekleridir.

Öte yandan, söz konusu âyetin işaret ettiği bir başka husus da insanın hayatı boyunca karşılaştığı birtakım olumsuzluklar ve musibetlerin aslında onun tahammül sınırları dâhilinde olduğudur. Allah Teâlâ, insanın güçlüklere göğüs germekte zaaf sahibi olabileceğini (Nisâ 4/28), başına bir musibet geldiğinde sızlanıp feryat ettiğini (Meâric 70/20), ancak öte yandan kendisinin onu bu zorluklara katlanabilecek bir yapıda yarattığını (Beled 90/4) bildirmiştir.

Bu dünya hayatının nihayetinde geçici olduğu ve ebedî olan hayatta mutluluğu kazanmak için bir imtihan alanı teşkil ettiği düşünülürse, insana birtakım mükellefiyetler yüklenmesi ve zaman zaman zorluk ve musibetlerle karşılaşmasının kaçınılmaz olduğu kabul edilmelidir. Zira insana sadece istediği, arzuladığı, hoşuna giden şeyler verilmekle imtihanın gerçekleşmesi mümkün değildir. Bu yüzden Allah Teâlâ “Muhakkak sizi biraz korku, biraz açlık ve mallardan, canlardan, ürünlerden biraz eksiltmekle deneriz” (Bakara 2/155) buyurmakta, hemen ardından da bu imtihanlara göğüs gererek başaranlara kurtuluş ve Cennet müjdesi vermektedir. “İnsanlar, imtihandan geçirilmeden, sadece ‘İman ettik’ demeleriyle bırakılıvereceklerini mi sandılar?” (Ankebût 29/2) âyeti de bunun bir ifadesidir.

Şu hâlde öncelikle kesin biçimde kabul edilmesi gereken, Allah’ın, insanı tahammül gücünün ötesinde bir şeye mâruz bırakmadığıdır. İnsanın yüzleştiği musibetlerin, savaş, zulüm, tedavisi mümkün olmayan hastalık ya da engellilik gibi bir kısmı doğrudan doğruya kendisinin aşabileceği veya ortadan kaldırabileceği hususlar olmayabilir. “Allah, hiç kimseye gücünün üstünde bir şey yüklemez” âyetinin bunlara ilişkin işareti, kişinin bunlara sabretme ve imtihanı başarma potansiyeline sahip olduğudur. Bunların her birisinin sınanmanın birer parçası olduğuna ve nihayetinde asıl ve ebedî mutluluğu sağlamaya yönelik bulunduğuna, ilâhî adaletin mutlak ve eksiksiz biçimde tecelli edeceği âhiretin varlığına inanıldığında, kişinin psikolojik zaafları telafi edilebilecek ve söz konusu güçlüklere göğüs germek daha da mümkün hâle gelecektir. Dua da bu noktada insanın Allah ile doğrudan bir iletişim vesilesidir. Bir yandan bunların ortadan kaldırılması veya aşılması noktasında yardımı Allah’tan talep etmektir. “De ki: Duanız olmasa Rabbim size n’eylesin” (Furkân 25/77) âyetinin ifade ettiği üzere karşılığın gelmesinin en temel yolu bilinçli ve samimi talepte bulunmaktır. Öte yandan dua, Allah’ın, kendisinin yanında olduğu bilincini canlı tutarak kişinin direnç ve tahammülünü arttırmaktadır.

Bir şeyin olması veya olmamasının duadan başka sebepleri de vardır; dua, başka bir sebep yoksa kendisine bağlı olanı hâsıl eder, ama diğer sebeplerin de ilâhî kanuna göre etkili olma durumlarını ortadan kaldırmaz.

Liyakat problemi
04:004/04/2021, Pazar
G: 4/04/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Devletin yetkili makamlarında bulunan zevatın bir emanet olan devlet görevlerini şahıslara dağıtırken liyakati esas alması gerekmez mi? Bu konudaki eleştiriler ve şikâyetlere ilişkin düşünceniz nedir?
CEVAP
Ustanın yüzünü ak eden çıraklar ve kalfalardır, patronu maddi ve manevi olarak kazandıran istihdam ettiği elemanlardır, devleti yönetenleri muvaffak kılan ve atama sorumluğundan kurtaranlar da iyi seçilmiş devlet görevlileridir. Ustanın, patronun ve üst yöneticinin başarıdaki rolü elbette önde gelir, ancak eli ayağı, bir mânâda ortak aklı olan görevliler onun hem başarısına katkı sağlar ve hatalarını engellerler, hem de bunun tersini yapabilirler.

Şu halde tayin ve nakillerde liyakati ön planda tutmak, olmazsa olmaz şart olarak uygulamak zorunludur.

“Emaneti ehline vermek” elbette gereklidir; ancak ehli nasıl bilinecek ve nasıl bulunacak?

Bu sorunun cevabının üç tarafı var:

-Atayan,

-Atanan hakkında bilgi veren

-Atanan.

Atayanın bu konudaki başarısı, kendi ahlâkı, sorumluluk duygusu ve dünya görüşüne dayalı tercihlerine bağlıdır. En uygun (lâyık) olanı tercih ilkesine bağlı olan bir üst yöneticinin bu “en uygun olanı” bilmesi ve bulması için çok kere şahıslara ilişkin kendi bilgisi yeterli olmaz. Zorunlu olarak itimat ettiği kişilere danışır; işte bu, ikinci ayaktır. Bu kişilerin de dürüst, millet ve memleket menfaatini önde tutan, yaptığı iş ile ilgili olarak sorumluluk duygu ve şuuruna sahip insanlar olması gerekir. İyi niyetli yöneticiyi, ahlâkî veya yeterince titiz olmayan beyanlarıyla yanıltan bu ayak da sonuçtan sorumludur, hatta atayandan daha ziyade sorumludur.

Üçüncü ayağa gelelim:

Âhiretini dünyasına satmamış, üç günlük dünyada makam hırsı, bağlı olması gereken değerleri aşmamış kimseler, önlerine hangi parlak, cazip, birçok kişinin peşinde olduğu ve can attığı imkân, makam, menfaat serilirse serilsin hak etmiyorlarsa, layık değil iseler asla kabul etmezler. İnsanoğlu kendini, başkalarından daha iyi bilir; atayan olsun, tavsiye eden olsun yanılmış iseler bunu düzeltecek olanlar da atanacak olanların tâ kendileridir.

Liyakatin vazgeçilemez şart olan ahlak yanında bir de bilgi, kanaat ve beceri tarafı vardır. Üst yönetici, gerekli danışmaları yaparak kendince meşru ve makul bir karar aldığında, bir icraata yöneldiğinde içtihatlar (bilgiler ve kanaatler) çelişirse en büyük sorumluluğu taşıyan yöneticinin içtihadına uymak gerekir; farklı içtihat ve kanaat taşıyanlar kendi tezlerini ortaya koyarlar, karşı tez kabul edilirse uyan uyar, uymayan affını ister ve çekilir, bozgunculuk yapamaz.
Liyakat konusunda bir önemli husus da merhum hocamız Hacıüveyszade Mustafa Efendi’nin derslerinde bize sıkça hatırlattığı şu benzetmesinde tecelli ediyor: “Evladım, bizden önceki büyüklerimiz de doğru kişiler idi, biz de elhamdülillah öyle olmaya çalışıyoruz. Ancak onlar minare gibi doğru idiler, biz ise kavak ağaçları gibi doğruyuz; rüzgâr ne kadar sert olursa olsun minareyi eğemez, ama kavak ağaçlarını eğebilir”.
Evet, işte o rüzgârlarla imtihan olmamış insanların liyakatleri de zahirdedir. Nice güzel insan sanılanların, fırsat elverdiğinde belli bir yere kadar saptıran rüzgârlara dayandıklarını, ama rüzgâr biraz daha kuvvetli olunca sağa-sola eğildiklerini, ya tevil bile etmeden veya nefsânî tevillerle meşru olmayanı meşru sayıp edindiklerini, yiyip yuttuklarını görüyoruz.

Hâsılı liyakat konusu, emanetleri ehline verme sorumluluğu büyük bir sorumluluktur. Ancak bu yükün altında yalnız atayan değil, atanan ve tavsiye edenler de vardır.

Dinin muhatapları, müt’a ve niçin ahiret
04:0011/04/2021, Pazar
G: 11/04/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Herkese, bütün milletlere ve her zamana hitap eden bir din gönderemez miydi Allah?

Cevap
Allah Teâlâ tam da soruda ifade edildiği gibi “Herkese bütün milletlere ve her zamana hitap eden bir din” göndermiştir. Bu hitabı her zaman ve zeminde devam ettirip gerçekleştirecek olanlar ise Allah’ın sâlih, âlim ve davetçi kullarıdır. İşte bu kullar, dinin vahye dayalı temel kaynaklarından yola çıkarak, soruda istenen “bir dini” ihtiyaca göre yapacakları tercümeler, yorumlar ve içtihatlar ile ortaya koyarlar ve çağların imkânlarına göre her yere ulaştırırlar. Allah ve Peygamberi (s.a.) bunu istemişler ve yolunu (usulünü) de göstermişlerdir.

Soru
Müt’a nikâhı önce serbestti, sonra Ömer kaldırıyor. Bu nasıl açıklanır?

Cevap
İslâm’ın değişmez-daimi hükümlerini ne Hz. Ömer ne de bir başkası değiştirebilir. Meşru yöneticilerin ve âlimlerin değiştirecekleri hükümler, zaman ve mekânın icap ve ihtiyaçlarına göre değişime açık olan hükümlerdir. Hz. Ömer, müt’a nikâhının geçici bir uygulama olduğunu, Peygamberimiz hayatta iken nihai hüküm olarak bunun yasaklandığını, O'nun açıklama ve uygulamalarından bildiği için yasaklamış, daha doğrusu yasağı yürürlüğe koymuş, nihai yasaklamadan haberi olmayanları da bilgi sahibi kılmıştır.

Soru
Hz. Aişe 9 yaşında mı evlendi Hz. Muhammed ile? 19 yaşında evlense bile Hz. Muhammed 50 küsur yaşındaydı. Bu da sünnet değil mi? 13 kadınla evlilik yapması sünnet değil mi?

Cevap
Peygamberimiz'in, Hz. Aişe ile kaç yaşında nikâh yaptığı ve kaç yaşında fiilen evliliği uyguladığı konusunda farklı rivayetler vardır. Peygamberimiz'in her fiili sünnet olmaz. Kendine özgü fiilleri vardır, devlet başkanı, hâkim, arabulucu, beşer… olarak icra ettiği fiilleri ve bazen de tavsiye mahiyetinde olan sözleri vardır. O, belli yaşta bir kadınla evlendi diye ümmetin, aynı yaşta kadınlarla evlenmesi sünnet olmaz; şartlara göre mubah olabilir.

Bir zaman ve zeminde, belli şartlarda mubah ve caiz olan bir uygulama başka zamanda ve şartlarda zararlı olursa ülü’l-emr onu yasaklayabilir. Devleti yöneten meşru başkanın, gerekli hale geldiğinde bir caizi bağlayıcı emir konusu yapması veya yasaklaması onun yetkileri arasındadır.

Soru
Bu dünyada da Allah ceza veriyorsa, öteki dünyayı niye yarattı?

Din
Kişinin işlediği suçların bir karşılığının, yani bir cezasının olması, adalet ve hakkaniyet ilkesinin kaçınılmaz bir gereğidir. Suçların türüne göre hem dünyevî hem de uhrevî birtakım cezalar da gerekebilecektir. Nitekim Allah Teâlâ bazı suçlara hukukî anlamda bu dünyada uygulanacak bazı cezalar takdir ettiği gibi, bir yandan da bazı kimselerin işlediği günahların karşılığı olarak dünyada birtakım felâket ve musibetler verdiğini bildirmiş, örneğin “Âyetlerimizi yalanlamaları ve onları umursamamaları sebebiyle kendilerini denizde boğduk” (A’râf 7/136) buyurmuştur. “Her kim de benim zikrimden (Kur’an’dan) yüz çevirirse, mutlaka ona dar bir geçim vardır. Bir de onu Kıyamet gününde kör olarak haşrederiz” (Tâhâ 20/124), “Onlardan öncekiler (peygamberleri) yalanladılar da farkına varmadıkları bir yerden onlara azap gelip çattı. Böylece Allah dünya hayatında onlara rezilliği tattırdı. Elbette ki âhiret azabı daha büyüktür. Keşke bilselerdi!” (Zümer 39/25-26) gibi bazı âyetlerde ise hem dünyevî hem de uhrevî cezaya uğrayacakları belirtilmiştir.

Esasen cezalarda denklik esastır. Yani günah ve suçlar ancak misliyle cezalandırılmaktadır (bk. Bakara 2/194; En‘âm 6/160; Şûrâ 42/40). Âyetlerde geçtiği üzere bazı günahkârlara kat kat ceza verilmesinin sebebi ise, onların inkâra veya günahlara önayak olmaları, bu konuda önderlik yapmaları veya mevkileri sebebiyle iyi davranışlarda bulunmaları gerekirken aksini yapıp diğer insanlara kötü örnek teşkil etmeleridir. Bu gibi durumların da ayrıca cezalandırılmayı gerektirdiği düşünüldüğünde gene denklik ve adalet ilkesi bozulmuş olmayacaktır.

Günahkârlara bu dünyada uygulanan azabın iki türü söz konusudur. Birisi, pişmanlık duyup girdikleri sapkın yoldan dönmeleri ve yeniden Allah’a yönelmeleri için bir uyarı mahiyetinde olan (En‘âm 6/64; Nahl 16/53; Secde 32/21), Yûnus peygamberin kavminin mâruz bırakıldığı felâket gibi azaplardır. Kişilerin karşılaştığı hastalık ve musibetlerin bir kısmı da bu kapsamda değerlendirilebilir. Bir diğeri ise Hz. Nûh, Hz. Hûd, Hz. Sâlih ve Hz. Lût peygamberlerin milletlerinde görüldüğü gibi inkâr ve isyanda direnen kavimleri helâk eden azaplardır. Bunlar da geride kalan insanlara etkileyici bir ibret verme, aynı yoldan gittikleri takdirde karşılaşabilecekleri sonuçları gösterme amacına mâtuftur.

Hz. Peygamber dünya azabından da Allah’a sığınma duası yapmakla birlikte, bu azabın âhiret azabından daha hafif olduğunu bildirmiştir (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 238). Dolayısıyla dünyada karşılaşılan cezanın özü itibariyle âhirette çekilecek cezanın yerine geçmediği, işlenen suçun tam anlamıyla dengi olmadığını belirtmek gerekir. Bununla birlikte, suçun mahiyeti ve ağırlığına göre dünyada uygulanan ceza âhiret azabını tamamen düşürebileceği gibi, âhiret azabının bir kısmının dünyada çekilmesi sebebiyle oradaki azabı hafifletici bir unsur olabilecektir. Bu ise -dünya ve âhiret azabının ağırlığı mukayese edildiğinde- dünyada azap çeken kişi açısından bir avantaj hâline dönüşecektir. Öte yandan, özellikle inkâr gibi insanın varlık amacına aykırı ve Allah’a mutlak karşı gelmeyi içeren büyük günahların, dünyevî bir ceza ile karşılanması ve dengelenmesi mümkün olmadığından, âhiret hayatı ve azabının bulunması zorunludur.

İtaatin şartı ve insana düşen amel (sa’y ü gayret)
04:0018/04/2021, Pazar
G: 18/04/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Yıllardır hiç duası olmayan Müslüman dünyevi ihtiyaçlarını nasıl karşılar?

CEVAP
Müslümanlar ihtiyaçlarını dualarla değil, usulünce çalışarak, sonuç alacak fiilleri hür iradeleriyle gerçekleştirerek karşılarlar. Allah Teâlâ Kitab’ında “Bana dua edin kabul edeyim” de diyor (Ğâfir: 40/60), “İnsan ancak sa’y ve gayreti ile istediğini elde eder, sa’y ve gayretinin sonucu mutlaka görülecektir” de diyor (Necm: 53/39). Şu halde bu iki ifadeyi bir bütün içinde anlayıp uygularsak şöyle bir sonuç çıkar: Kul, ihtiyaçlarını çalışarak elde edecektir, bu arada işinin rast gitmesi, engellerin ortadan kalkması, kaza-belâya uğramaması için de Rabbine dua edecektir. Duanın yapılması, sonucu bir yana, özel ve önemli bir ibadettir. Kulun Rabbine en yakın olduğu hallerin başlarında dua hâli gelir. Ezberlenmiş formülleri bilinçsiz tekrar değil de içinden geleni, dilinin döndüğünü bilinç içinde Rabbine arz eden kul, hâlis ibadetlerden birini yapıyor demektir. Allah ve Resulü’nden nakledilen duaları da dili bir yanda aklı (bilinci) başka yanda olmadan duada kullanmak elbette makbuldür.

Sonucuna gelince ya bu dünyada veya ebedi âlemde mutlaka gerçekleşecektir.

SORU
Dilediğini zengin yapıp yola getiriyorsa diğerleri ne yapacak?

CEVAP
Dilediğini zengin yaparak ve dilediğini de yoksul yaparak da yola getiriyor. Kimini zenginlik yoldan çıkarır kimini de yoksulluk. Her iki hâlin de imtihan olma durumu vardır. Ve bu dünya imtihan yeridir.

SORU
Kızına tecavüz eden ya da çocuklarına kötülük yapan anne-babaya da mı iyi davran diyor Kur’ân?

CEVAP
Kur’ân böyle demiyor. Bu konuda genel kural şudur: Kim olursa olsun, Allah’ın emir ve talimatına aykırı istekleri yerine getirilmez ve bunu isteyenlere itaat edilmez, destekleyici, cesaret verici davranışlarda bulunulamaz..

Bu tüyler ürperten günahı işlemiş bir baba var ise elbette ona iyi davranılmaz; yaptığı ortaya çıkarsa zaten cezasını görür. Sağ kalırsa başkalarına ibret olacak şekilde davranılır.

Konu ile ilgili âyetler Lukman (15) ve Ankebût (8) sûrelerinde geçiyor. Meâli şöyle:

“Eğer ana baban, hakkında bilgin olmayan bir şeyi bana ortak koşman için seni zorlarlarsa, bu durumda onlara uyma ama yine de onlara dünyada iyi davran; yüzünü ve özünü bana çevirenlerin yolunu izle; dönüşünüz yalnız banadır, o zaman yapıp ettiklerinizin sonucunu size bildireceğim”.

Hz. Peygamber (s.a.), “Yâ Resûlellah! Kime iyilik etmeliyim?” şeklindeki bir soruya, “annene” diye cevap vermiş; “Sonra kime?” denilince yine “annene” demiş; üçüncü defa tekrarlanan soruya da aynı cevabı vermiş; nihayet dördüncüsünde “babana” buyurmuştur (Müsned, V, 3, 5; Tirmizî, “Birr”, 1). Ancak Allah’ın hakkı bütün hakların önünde olduğu için ana-baba çocuklarını bu hakkı ihlâl etmeye yani onu tevhid inancından sapmaya veya Allah’ın açıkça yasakladığı başka işler yapmaya zorlarlarsa kesinlikle onların bu baskısına boyun eğilmeyecek; bununla birlikte meşrû ve mâkul olan istekleri yerine getirilecektir.

Burada ana babaya iyiliğin özellikle hatırlatılmasının sebebi, böylesine önemli olan bu ödevin dahi tevhid inancından daha önemli ve önde tutulamayacağına işaret etmektir. İnsan sadece dışarıdan gelen baskılara değil, bizzat ebeveyninin baskılarına mâruz kalarak da bir sınav geçirebilir. Şu halde eğer ana-baba evlâtlarından, Allah’ın varlığını ve birliğini tanımama yönünde, bu sonucu doğurabilecek bir istekte bulunurlarsa bu isteğe uyulmayacaktır. Ancak burada ana-babalar, inkâr ve şirkin dışında, açıkça günah ve haram olan başka şeyler buyururlarsa bu buyruğa itaat edilmesi gerektiği şeklinde bir anlam çıkarılmamalıdır. Zira hiçbir buyruk Allah’ın buyruğundan daha önemli olamaz; dolayısıyla hadislerde de belirtildiği gibi kural olarak Allah’a âsi olma anlamına gelebilecek hiçbir buyruğa itaat edilemez (meselâ bk. Müsned, I, 400, 409; II, 17, 142; Buhârî, “Ahkâm”, 4; “Cihâd”, 108; Müslim, “İmâre”, 39).

Allah Teâlâ birçok âyette ve Peygamberimiz (s.a.) birçok hadislerinde müminlere “emir bilmaruf nehiy anil-münker” vazifesi veriyor. Bu vazife ana-babayı da içine alır, dolayısıyla onlara iyi (makul ve meşru) davranmak, bu vazifeyi ihlal etmemelidir. İşte bu sebeple o tüyler ürperten pisliği yapan kimse kim olursa olsun, ona ve başkalarına ders olacak şekilde davranma vazifesini de Allah vermiştir; bu vazife, ana-babaya şarta bağlı itaatten önce gelir.

Mümin Allah’tan ümit kesmez
04:0025/04/2021, Pazar
G: 25/04/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Allah’tan umut kesilmez deniyor, uzun süre yardım gelmeyince kesiliyor?

CEVAP
İnanan bir kimsenin, Allah’tan beklediği şeylere yönelik ümit ve beklenti içerisinde olmasına recâ denir. Bu umut ve beklenti, öncelikli olarak uhrevî kazanımlara ilişkin olmalıdır. Nitekim doğru davranışlarda bulunan kimsenin Allah’tan sevap beklemesi, yaptıklarından pişman olan günahkârın da affedileceğini ümit etmesi recânın iki makbul türüdür. Dünyevî meselelerde de insanın Allah’a yönelik ümit sahibi olması aslında onun, ulaşmak istediği şeyler hususunda girişimde bulunmasının ve faaliyete geçmesinin temel sebebidir. Bu anlamda, gerekli çabayı gösterip sonrasında ümit besleyen kimse bir nevi toprağa tohum atıp ürün vermesini bekleyen çiftçi gibidir.

Kişinin ümit sahibi olması bir yandan da Allah hakkında hüsnüzan sahibi olmasıyla ilgilidir. Nitekim Hz. Peygamber “Allah, kulunun zannı üzeredir” (bk. Buhârî, “Tevhîd”, 15; Müslim, “Tevbe”, 1) buyurmuştur ki bu, şayet kul Rabbini rahmet, cömertlik ve af sahibi olarak düşünürse Allah’ın onun bu zannına göre muamele edeceği anlamına gelir.

Allah Teâlâ “Allah’ın lütuf ve merhametinden ümidinizi kesmeyin, çünkü Allah’ın rahmetinden ancak kâfirler ümit keser” (Yûsuf 12/87) ve “Rabbinin rahmetinden haktan sapmış olanlardan başka kim ümit keser” (Hicr 15/56) buyurarak Allah’a karşı ümitsizliğin ancak kâfirler ve yanlışa dalıp gitmiş kimselerin özelliği olduğunu bildirmiştir. Zira biraz derinlemesine düşünülürse ilâhî rahmetten ümit kesmenin, ancak ya Allah’ın iyilik yapmaktan âciz ve merhametsiz olduğuna veya O’nun her şeyi bilmediğine ya da cömert davranmadığına inanmaktan kaynaklanabileceğini söylemek mümkündür. Böyle bir şey ise ancak kâfirlerden beklenebilecektir. Yüce Allah, bir kudsî hadiste de Hz. Peygamber’in nakliyle “Rahmetim gazabımı geçmiştir” (Buhârî, “Tevhîd”, 55; Müslim, “Tevbe”, 14) buyurmuştur ki bu, insanın ümitvar omasını gerekli kılar. Peygamber Efendimiz de Allah’ın, rahmeti yarattığında hemen hemen tamamını kendisine ayırdığını, bütün yaratıklarına sadece az bir kısmını verdiğini bildirmiş, akabinde “Eğer kâfir Allah’ın katındaki rahmetin tamamını bilseydi Cennet’ten ümidini kesmezdi; mümin de Allah’ın katındaki azabın tamamını bilseydi Cehennem’den kurtulacağından emin olmazdı.” buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 334, 397, 484; Buhârî, “Rikâk”, 19; Müslim, “Tevbe”, 23).

Burada önemli olan husus, Allah’tan ümidi kesmemenin, O’nun, kulun istediği şeyi mutlaka vereceği anlamına gelmediğidir. Öncelikli olarak böyle bir durum, Allah Teâlâ’nın kul karşısında bir şeyleri yapmaya, onun taleplerini yerine getirmeye mecbur ve mahkûm bir varlık olduğu anlamına gelecektir ki böyle bir şey düşünülemez. Allah’ın kulun ümit ve beklentisine, bu doğrultuda yaptığı duaya icabet etmesi, O’nun şu veya bu hikmete binaen, kulun talebine en uygun biçimde karşılık vermesi demektir ve bu, onun talebini yerine getirerek de istediği şeyi hemen o anda veya dünya hayatında vermeyerek de olabilecektir. Şüphesiz ki insan için mutlak hayrın, iyinin ne olduğunu en iyi bilen Allah’tır. Sonuç itibariyle insanın ulaşacağı en büyük hayır da bu dünyada elde ettikleri değil, bu dünyada yaşadığı şartlar ve karşılaştığı durumlar muvacehesinde kendisine düşen kulluğu yerine getirmek ve imtihanını başarmakla ahiret hayatında mutluluğa ve nimetlere erişmektir. Nitekim Yüce Allah “(Dünyalık olarak) size verilen her şey, dünya hayatının geçimliği ve süsüdür. Allah’ın katındaki ise daha hayırlı ve daha kalıcıdır. Hâlâ aklınızı kullanmıyor musunuz?” (Kasas 28/60; ayrıca bk. Şûrâ 42/36) buyurarak buna işaret etmişti.

Kulun Allah’tan daima ümitvar olması kulluk gereğidir; kendine göre yardım gelmedi diye O’ndan ümit kesmek, kulluğun bir parçasını terk etmek demektir. Allah’a kulluk şarta bağlı olmaz; O, istediğimizi versin vermesin ibadete, tevekküle, yardım ümidine layıktır. Allah’tan bir şeyi isteyen kimse O’nun, isteneni vermesi için koyduğu kurallara riayet etmesi gerekir. Tedbirde, faaliyette, bilgide… kusurlu olup buna rağmen “ben üzerime düşeni yapmayayım ama sen yine de ver” demek, ilâhî düzen bakımından doğru değildir.

İslâm ailesi, zekât, sanal para…
04:002/05/2021, Pazar
G: 2/05/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Müzakere-dertleşme
Sayın Hocam,

Kapsamlı bir yazı yazmışsınız. Teşekkür ederiz. Maalesef bu yazıda zikredilen pek çok şeylerin Türkiye şartlarında pratikte bir karşılığı yok. Kadınlar sokak ortasında herkesin gözü önünde hakaret, taciz, cinayet vs her türlü muameleye maruz kalıyor. Küçücük kız çocukları bile kaçırılıyor. Kadının bu toplumda hiçbir değeri yok. Pek çok anne artık kız çocuklarının evlenmesini teşvik etmiyor; kocası ve kocasının ailesi tarafından fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalmasın diye. Yazınız çok güzel ama pratikte karşılık bulması için her birimiz neler yapmamız gerekiyor buna da odaklanmamız lazım. Artık şartlardan yılıp o kadar çok yurt dışına taşınan aşırı zeki ve tahsilli tanıdığımız hanımlar genç kızlar var ki. Çok güzel bir neslin çok güzel insanlarını kaybediyoruz. Ne yapmamız lazımsa hepimiz tek tek elimizi taşın altına koyup şimdi şu anda yapmamız lazım.

Saygılarımla, Dr. Nilgün Görken

Katkım
Nilgün Hanımefendi’nin derdi hepimizin derdi, ortaya koyduğu problem de hepimizin problemi olmalıdır. Savunmacı bir yaklaşımla derdin üstünü örtmek de doğru değildir, “İslâm’da şöyledir, böyledir” diyerek toplumda amelî bakımdan karşılığı olmayan vaazlarla yetinmek de derde çare olmamaktadır.

Bir eğitimin, bir ıslahatın ideal olanı ve tamamı yapılamıyorsa, yapılabilecek olanı da terk etmek hikmetle bağdaşmaz ve ehlini sorumluluktan kurtaramaz.

İslâm dünyasında ve ülkemizde dinimizim istediği, Peygamberimiz’in (s.a.) örneklik ve rehberlik ettiği İslâm Ailesi’nin yaygın ve çoğunlukta olduğunu söylemek mümkün değildir.

Bilgi, şuur, iman, sorumluluk ve azim sahibi Müslümanlara düşen eğitimdir.

Bir yandan devlet, yetkiyi ve imkânı kötüye kullanmayı asgarîye indirecek hukuki ve güvenliğe ait tedbirleri alacaktır, almalıdır. Diğer yandan sıfatlarını açıkladığım Müslümanlar hem kendilerini, hem de çocuklarını ve diğer Müslümanların çocuklarını iyi Müslümanlar olarak yetiştirmek için usulünce olanca gayretlerini sarf etmelidirler.

Devletin eksik bıraktığı, yanlış yaptığı eğitimi, sivil toplum olarak gerekli kurum, kuruluş ve araçlarla tamamlamak farzdır.

Bunlar yapılırsa iyiler çoğalır, kötüler azalır, kötülükler kısmen engellenir; mevcut şartlarda yapılabilecekler de bundan ibarettir.

Sorular
SORU-1
Hocam selâmun aleyküm, size bir sorum var. Altın karşılığı sanal para bitcoin çıkartılıp piyasada kullanılabilir mi? Yoksa bu sistemde spekülatörler işlem yapabilir mi? Kendim 15 sene müddetle faizsiz sandık işlettim, acaba diyorum ki, insanlara nasıl faydalı olabiliriz?

CEVAP
Para olarak kullanılacak bir gerçek veya sanal varlığın sağlam bir karşılığı olmalı ve devlet bunu para olarak kabul etmelidir. Bu şartlar bulunursa söylediğiniz olabilir.

Bu şartlar bulunmadığı halde çıkarılan dijital-sanal paralar para değildir, kötüye kullanmaya açıktır.

İnsanlara faydalı olmak istiyorsanız ve belli bir ticari alanda ehliyetiniz, yetişmişliğiniz varsa şirket kurarsınız, bu şirketi halka açar sermaye toplarsınız, bu sermayeyi, âlimlere sorarak helâl ve caiz olan işlerde kullanır ve nemalandırırsınız, yatırım yapan sermaye sahipleri kâra ve zarar katılırlar.

SORU-2
Memuriyete başladığım süreçte yapılan zorunlu bireysel emeklilikten çıktım. Burada 1 yıl boyunca biriken paranın tamamı haram mıdır? Kendim kullanamam mı? Bes’te biriken paranın üçte birini tasadduk edip geri kalan üçte iki parayı kendim kullanmamda dinen bir mahsur var mıdır?

CEVAP
Sizden kesilen paranız ile bunun enflasyon farkını alırsınız.

Nemasının da haram olan (mesela banka faizi, tahvil faizi vb.) kısmını alır yoksullara dağıtırsınız. Nemanın helâl olan kısmı da vardır (meşru hisse senedi, kira sertifikası vb.) bunu da kendiniz için alırsınız.

SORU-3
Bir: 5 yıldır ev almak için katılım bankası sonrasında ise Eminevim gibi kuruluşlar vasıtasıyla para biriktirmeye çalışıyorum ama ülke olarak sürekli artan pahalılık Türk parasının değer kaybetmesi vb. ekonomik krizler nedeniyle mutedil/vasat istediğim bir ev alamadım. Şimdi de yine aynı hedefimi gerçekleştirmek için paramı vakıf katılım altın hesabıyla değerlendirmek istiyorum. Acaba 5 yıldır ev almak için biriktirdiğim paraya zekât düşüyor mu?
İki: Altın katılım hesabı açmak caiz mi?
CEVAP
Bir kimsenin, havaic-i asliyye denilen ihtiyaçlarını karşılamak üzere biriktirdiği paraya zekât düşmez diyen fıkıhçıların görüşünü tercih ediyorum.

Katılım bankalarında altın hesabı açmak caizdir; bu hesaplar, şer’î danışma kurullarına danışılarak işletilmektedir.

Oruç ve zekât konusunda iki soru
04:009/05/2021, Pazar
G: 9/05/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
Sahur gecelerinde cinsellik müsaadesi Ömer ve birkaç sahabenin itirazı sonrası Allah tarafından verilmiş. Doğru mudur? Mantıklı açıklaması var mıdır?

CEVAP
Konu, Bakara suresinin 187. âyetinde açıklanıyor. Muhtemelen Yahudilerin ve Hristiyanların âdetlerinden etkilenen bazı sahâbîler Ramazan gecelerinde cinsel ilişkinin câiz olmadığını zannediyorladı. Ayrıca sahurun da uykudan önce yeneceğini, yatsı kılınıp uykuya yattıktan sonra uyanıp sahurluk diye bir şey yenilemeyeceğini sananlar vardı. Bu yüzden bazıları sıkıntıya düşüyor, sahura kalkmadıkları için gündüz açlıktan bayılıyorlar; gece cinsel ilişkiyi yasak sananlar dayanamayıp eşleriyle birleşiyorlar ve bazılar bunu gizliyorlardı. Hadis kitaplarında ve tefsirlerde bu olaylarla ilgili birçok örnek vardır (meselâ bk. Buhârî, “Tefsîr”, 2/27; Taberî, II, 163-167; Kurtubî, II, 314-315). İslâm’a mahsus oruç ibadetinin farz kılınmasını takip eden günlerde bu gibi olaylar ve yanlış anlamalar ortaya çıkınca sınırları belirleme ihtiyacı doğdu ve bu âyet gönderildi. Âyete göre oruç gece bitince başlayacak ve ertesi gecenin başlamasına kadar sürecektir; yani oruç ibadeti gündüze mahsustur, gece bu ibadetin vakti değildir. Güneşin batmasıyla başlayan gece boyunca yemek, içmek, cinsi temas vb. bütün mubah (günah olmayan) şeyler serbesttir.

Birçok konuda Kur’ân-ı Kerim’in öğretme usulü böyledir; önce temel hüküm-kural-talimat bildirilir, sonra ihtiyaca göre detaylar açıklanır. Bu ihtiyacı Hz. Ömer veya bir başkasının Peygamberimiz’e iletmesi şart olmamakla beraber olayı yaşayarak öğrenmenin daha etkili olacağı hikmetine binaen böyle de olmuştur.

SORU
İki yıl önce madeni yağ alım satım yapan, piyasada yıllardır bu işle meşgul olan, çocukluktan tanıdığım bir arkadaşım yanıma gelip paran varsa belli miktarda malzeme var bunu alalım satalım kazancı bölüşelim diye teklifte bulundu. Ben ve ortağım olabilir düşüncesiyle belirli aralıklarda kısım kısım toplamda 250 bin TL civarında para verdik. Bir defa 10 bin TL dönüş yaptı, bir de 80 bin TL bir başkasının çekini getirdi. Ondan sonra bu arkadaşımız ortadan kayboldu. Çekin günü geldiğinde çek de karşılıksız çıktı, yani bu arkadaşta 240 bin tl civarında paramız gitti. Biz ailesini, abilerini vs tanıdığımız halde onların yanına gitmedik, parayı da onlardan talep etmedik. Bir müddet sonra abisi beni aradı, gittim durumu anlattı. Meğer küçük bir borcu varken borcumu kapatabilirim düşüncesiyle bizim gibi çevresinde arkadaşlarından, akrabalarından bu şekilde para almış. Ondan aldığını diğerine, diğerinden aldığını öbürüne kâr diye. Arada yüklü kâr alan kişiler olmuş, vermiş toparlayamayana kadar. Bizim gibilerin parasını veremeyince kaçmış. Abisi ağlayarak ailece tüm kardeşlerin perişan olduğunu anlattı. “Az bir kısım malımız var, bunları paraya çevirebilirsek ödeyebileceğimiz kadarını öderiz” dedi. Biz iki yıldır hiçbir şekilde bunları arayıp paramızı talep etmedik, bekledik. Duyduğumuz kadarıyla zorbalık yapan, kendilerini sıkıştıran kişilere bir kısım ödeme yapmışlar başka da kimseye ödeme yapamamışlar.

Abisi bizi çağırdığında konuşmamızda zekât lafı da geçti, ama bizden talep etmedi, biz de geçen yılki zekâtımızdan da vermedik ve borcundan düşmedik.

Şimdi hocam, benim ve ortağımın yıllık yaklaşık malımızı hesap ettiğimizde ödememiz gereken zekât, bu yıl ortalama 30 bin civarında. Abisine veya bu arkadaşımıza söyleyerek zekâtımızın bir kısmını veya tamamını borcundan düşmemiz uygun olur mu?

Şimdiden Allah razı olsun!

CEVAP
Siz bu parayı o kişiye ödünç vermediniz, sermaye sizden veya sermaye de ortak olarak işletme o kişiden olmak üzere bir ortaklık kurdunuz. Sizin iddianıza göre ortağınız hain çıktı, emanete riayet etmedi ve zarar ettiniz. Bu zarar ortağınızın basiretli bir tacir gibi hareket ettiği halde durum ve şartların olumsuzluğu yüzünden hâsıl olmadı, onun hıyanetinden oluştu; böyle ise zararı tazmin etmesi gerekir; ama buna mahkeme veya işten anlayan Müslüman hakem heyeti, iki tarafı dinleyerek karar verecek. Mahkeme veya hakem heyeti kararı ile size tazminat borçlusu olunca eğer borçlu zekât alacak durumda yoksul ise ona zekât verilebilir. Ama Hanefîler dâhil, mezheplerin çoğuna göre bunu başkaları (yani ondan alacağı olmayanlar) yapabilir, alacağı olanlar bunu düşürüp düşen miktarı zekâttan mahsup edemezler. Bu hükmün iki dayanağı- gerekçesi vardır:

1. Başta borçluya bu para verilirken zekât niyetiyle verilmemiştir.

2. Bu işlemde alacaklı olan alacağını tahsil etmiş, malının eksilmesini engellemiş olmaktadır.

3. Zekât, almayı hak edene zekât niyetiyle vermek ve onun da alması şeklinde ödenir; bu işlemde böyle bir verme-alma yoktur.

4. Zekât, ödeyenin mülkiyetinde olan maldan ödenir, alacak onun mülkiyetinde değildir.

Cumhur böyle diyor.

Ancak bazı müçtehitler, borcunu ödeyemeyecek durumda olan borçludan, alacaklısı, bunu düşürerek zekâta mahsup etmesinin caiz olduğunu söylüyorlar. Hasenu’l-Basrî ve Atâ bunlardandır.

Sorularla İslâmiyet sitesinde mahsubun caiz olduğu görüşü tercih edilmiş ve şu açıklama yapılmıştır:
“…temliki dar manada anlamadan doğan bu uygulama (borçluya zekât verip hemen arkasından borcunu ödemesini sağlama vb. dolambaçlı yollar) borçluyu rencide edebileceğinden dolayı, İslâmî Araştırmalar’ın (İlmihali)’nde ve Diyanet’in diğer görüşlerini yansıtan tespitlerinde verilen bilgilere göre, borçluya, “Sendeki alacağımı zekâta saydım, kendini borçlu hissetme, artık rahat ol! Borcun silinmiştir...” demek de zekâtı vermiş olmak için yeterli bir ifade olarak kabul edilebilir. Para verip geri isteme gibi rencide edici temlik zorlamasına gerek yoktur. Temlîki böyle geniş manada anlamak ihtiyaç sahiplerinin lehine olduğundan tercih edilen görüş olmalıdır, denmektedir. Bu görüşün ihtiyaç sahibi borçluları rahatlattığına dikkat çekilmekte, böylece alacağı zekâta saymanın kolaylaştığı da ifade edilmektedir.”

Borçlu zekât alabilecek ölçüde muhtaç ve fakir ise bu tercihten yararlanılabilir.

İsrail zulmü, ganimet ve dinlerde ibadet
04:0016/05/2021, Pazar
G: 16/05/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
İsrail zulmünü engellemenin en etkili yolu ve çaresi nedir?

Cevap
Kur’an-ı Kerim ve akl-ı selim, düşmanı durdurmanın yolunun maddi ve manevi güç olduğu sonucunu gösteriyor.

Manevi güç imandır, ahlaktır, bilimdir, adanmışlıktır, ahireti dünyaya tercihtir, davasına bağlılık ve güvendir, “Allah’ın talimatına uyarak O’na yardımcı olanlara Allah’ın da yardım edeceği vaadine inanmaktır…”.

Maddi güç çağımızda ekonomik, her çeşit yayın ve askerî güçtür. En belirleyici olanı nükleer silahlara sahip olmaktır. Bir ülkede nükleer silah varsa, diğerinde yoksa, var olan güçlüdür.

Mümkün olsa da Suud, Türkiye, Pakistan ve Mısır ile savunma paktı kursalar, hem ekonomik hem de askeri ve jeo-stratejik güç elde edilmiş olur. Bunun mevcut şartlarda hemen oluşmayacağı anlaşılıyor.

Peki, ne yapılabilir?

Müslümanları uyarmak, İslam’a ve Müslümanlara karşı oynanan oyunlardan, kurulan tuzaklardan haberdar etmek, dünya kamuoyunun dikkatini zulme, olup bitenlere çekmek için en uygun yolları kullanmak, buna devam etmek önemli ve gerekli.

İsrail ürünlerini boykot etmeyi Müslüman bireylerden istemenin pek faydası olmuyor.

İslam ülkeleri, İsrail ile ticari ve ekonomik alış-verişlerini keserlerse bunun konjonktürel olarak en etkili yol olacağını düşünüyorum. Bir Filistin ziyaretimizde, İsrail bankalarında, büyük miktarda Körfez ülkeleri parasının bulunduğunu bilenler söylemişlerdi. O tarihte de bu ülkelerin liderleri nutuklar çekiyorlardı, ama paralarıyla da İsrail’e büyük destek sağlıyorlardı.

Halklar, yalnızca İsrail’i lanetlemekle yetinmeyip kendi yöneticilerine, ticari ve ekonomik ambargo için baskı yapmalıdırlar.

Büyük mal ve can kaybına rağmen direnen Filistin halkına her türlü yardımı ulaştırmak da Müslümanların borcudur.

Soru
Allah ayette niye ganimet ister?

Cevap
Peygamberimiz’e gelen vahyin bir üslubu, bir anlatım tarzı, bir grameri, bir beyan san’atı… vardır. Mesela Allah çok yerde “Ben” demez, “Biz” der. Bu ifade, diyenin birden fazla olduğuna değil, yerine göre büyüklüğüne, saygınlığına delalet eder. İşte bu cümleden olarak maddi kazanımlarda “Allah hakkı, Allah’a ait olan” demek, kamuya, ümmete ait olan demektir. Ganimette Allah hakkı da böyledir; Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, ganimetten bir parçasını “benim namıma ayırın” demek, “kamu yararına, şunlara ve şunlara harcayın” demektir, uygulama da böyle olmuştur.

Soru
Hristiyanlık’ta ve Yahudilik’te bizdeki namaz, hac, oruç, örtünme, alkol içmeme, zina yapmama, zekat, ... gibi görevler yok, Neden?

Cevap
Bu sorudaki bilgi yanlıştır.

Yahudilik’te ibadet amacıyla yapılan uygulamaları dua, oruç, hac ve bir tür zekât olarak sıralamak mümkündür.

Eski Ahit’in Çıkış (Eksodos) kitabının 20. babında yer alan meşhur on emir şöyledir:

1. Karşımda başka ilahların olmayacak.

2. Kendin için oyma put, yukarda göklerde olanın, yahut aşağıda yerde olanın, yahut yerin altında sularda olanın hiç suretini yapmayacaksın, onlara eğilmeyeceksin ve onlara ibadet etmeyeceksin.

3. Yehova’nın, Rab’ın ismini boş yere ağza almayacaksın.

4. Sebt gününü takdis etmek için onu hatırında tutacaksın. Altı gün işleyeceksin ve bütün işini yapacaksın, fakat yedinci gün efendin Rab’e Sebttir. Sen ve oğlun ve kızın, kölen ve cariyen ve hayvanların ve kapılarında olan garibin hiçbir iş yapmayacaksınız. Çünkü Rab gökleri, yeri ve denizi ve onlarda olan bütün şeyleri altı günde yarattı.

5. Babana ve annene hürmet edeceksin.

6. Öldürmeyeceksin.

7. Zina etmeyeceksin.

8. Çalmayacaksın.

9. Komşuna karşı yalan şahitlik yapmayacaksın.

10. Komşunun evine tamah etmeyeceksin, komşunun karısına, yahut kölesine, yahut cariyesine, yahut öküzüne, yahut eşeğine, yahut komşunun hiçbir şeyine tamah etmeyeceksin.

Hristiyanlık da teorik olarak Yahudi şeriatını kabul etmektedir.

Hâsılı bazı farklar bulunsa da her dinde ibadetler, helaller ve haramlar vardır (Bu konu için TDV İslam Ansiklopedisi’nin “İbadet” maddesine bak).

Zekât organizasyonu ve kurumsallaşma
04:0023/05/2021, Pazar
G: 23/05/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Önce bir mektubu paylaşayım:

“…Zekâtla ilgili literatüre mütevazı bir katkı yapmak için gayret ediyorum, takdirlerinize arz eder dualarınızı istirham ederim:

Türkiye’de zekâtın sosyal ve ekonomik fonksiyonunu belirginleştirmek, günümüzde zekât pratiğinin nasıl yürüdüğünü anlamak, nihayetinde etkin bir zekât organizasyonu için kurumsallaşma önerileri sunmak amacıyla bir bilimsel araştırma yürütmekteyim.

Aşağıda bağlantısını bulabileceğiniz anketi teşvik edici bir mesajla mensuplarınızla/üyelerinizle, çevrenizle ve sosyal ağınızda paylaşarak bu araştırmaya destek olmanızı istirham etmekteyim.

Ankete aşağıdaki bağlantıya dokunarak ulaşabilirsiniz:

https://form.jotform.com/21128...
Not: Cevaplarınızın kaydedildiğini teyit etmek için anket sonunda ‘Teşekkürler’ ifadesini gördüğünüzden emin olun…”

Yunus Emre Aydınbaş

(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğr. Gör.)

Evet, Yunus Emre Aydınbaş çok önemli ve zaruri bir konuya parmak basmış bulunuyor, onu desteklemek de “taş atıp yorulmadan kuşu vurmuş olacak” Müslümanlara düşüyor.

Namaz kılan bir müminin yoga vb. batıl din kokan uygulamalara, şekil ve amacı ihmal edilmeden hakkıyla zekâtın ödendiği bir toplumun da huzur ve güven için başka bir tedbire büyük ölçüde ihtiyacı olmaz.

İSAV’ın yaptırdığı bir araştırma, ülkemizde zekât tam olarak ödendiği takdirde “temel ihtiyaçlarını sağlamamış hiçbir ferdin kalmayacağı” sonucunu göstermişti.

Peki, bu kadar önemli bir imkân ve fırsat ülkemizde ve İslâm dünyasında niçin bir türlü gerçekleşmiyor?

Çünkü birçok Müslümanın iradesi, ahireti dünyaya tercih etmeye yetmiyor, birçoğu bilgisiz, birçoğu amelsiz…

Bir de sivil toplum veya -daha önemlisi- devlet tarafından ortaya konmuş ve uygulanmakta olan bir organizasyon yok.

Sivil toplumun yapacağı organizasyonda, mevcut şartlarda bölünme ve güven problemi olur.

Devletin yapacağının önünde ise mesela Türkiye’de laiklik engeli vardır.

Hâlbuki devlet yalnızca kabul eden Müslümanlar için uygulayacak böyle bir kurum oluşturabilir. Gönüllü katılımı teşvik için de bazı teşvik tedbirleri alabilir ve güven problemini çözmek için hem zekâtın toplanması hem de yerine sarfının İslâm’a uygunluğu konusunda âlimlerden oluşan bir heyet veya Diyanet’in Yüksek Kurulu’ndan yararlanabilir.

Akademisyen Sayın İsmail Yalçın’ın Cumhuriyet Ün. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi’inde (20 (2016, s. 235-270) yayılanmış “Malezya Kamusal Zekât Uygulaması Üzerine” başlıklı değerli bir makalesi var. Özeti için bak. https://dergipark.org.tr/tr/pu...
Bu özetin ve aslı olan makalenin okunmasını tavsiye ediyorum.

Bilindiği gibi Malezya’da birden fazla dine mensup insan yaşıyor. Devlet yalnızca Müslümanlara, bazı eyaletlerde tam, bazılarında kısmen şeriat uyguluyor, diğer din mensupları da kendi inançlarına göre yaşıyorlar.

Organize zekât uygulamasının nasıl olabileceği ve nasıl faydalı, amacına uygun sonuçlar doğuracağı konusunda bir fikir vermek için o makalenin özetinden birkaç paragraf aktaracağım:

“1957 yılında İngilizlerden bağımsızlığını kazanan Malezya, bağımsızlıktan sonra ülkenin asıl halkı olan Müslümanların, sömürgecilik ve Çinli göçü sebebiyle ortaya çıkan endişelerini hafifletmek ve ülkenin İslami kimliğini göstermek üzere, hac fonu, zekât kurumu, İslam bankacılığı ve sigortacılığı, helal belgelendirme gibi bazı İslami uygulamalarıyla dikkat çekmiş ve kamusal zekât uygulamasında kendine has bir model geliştirmiştir. Eyalet sistemi sebebiyle bütün ülkede tek merkezden yönetilen bir zekât sistemi kurulamamış olsa da eyalet bazında zekâtın toplanması ve dağıtılması merkezileştirilmiştir…

“Federasyonun laik karakteri de zekâtı yasal zorunluluk haline getiren bir düzenlemeyi henüz kabullenmemiş görünmektedir. Fakat ülkedeki hâkim Şafii gelenekler ve geleneksel uygulamalar sebebiyle fitrenin ve çeltik öşrünün zekât kurumu yetkililerine verilmesi zorunlu görülmektedir. Ayrıca nisabın üzerinde maaş-ücret geliri olanların zekât vermesinin gerekli olduğunu bildiren ve Malezya açısından yasal düzenleme sayılan yerel müftülük fetvaları bulunmaktadır. En fazla zekât toplanması düşünülebilecek servet ve sermaye sahiplerinin gönüllü zekât vermesi beklenmektedir…

“…Zekât ödemeyi artırmak için özellikle medya araçları vasıtasıyla duyuru, bilgilendirme ve teşvik etme amaçlı yayınlar yapılmakta ve zekât ödemeyi kolaylaştıracak modern imkânlar kullanılmaktadır. En çok ve en yaygın kullanılan ödeme yöntemi zekâtın maaştan doğrudan kesilmesidir. İkinci en yaygın kullanılan yöntem şehrin birçok noktasında bulunan zekât gişelerinde nakit, çek, İslami kredi kartı ve banka kartı kullanılarak zekâtın ödenmesidir. Bunların dışında, internet üzerinden online olarak, internet bankacılığı, telefon bankacılığı ve ATM’ler kullanılarak, postane gişelerinden, bazı merkezi yerlere yerleştirilmiş olan kiosk makinelerinden ve sms-zekat uygulamasından zekat ödenebilmektedir…

“Doğrudan temlik olduğu gibi fakirlere ev inşası gibi dolaylı temlikler de görülmektedir. Projesi olup iş kurmak isteyen fakirlere verilen sermaye desteklerinin zekât olarak geri döndüğü görülmüştür. Öğrencilere fukarâ, fîsebîlillâh ve ibnissebîl sınıflarından burs ve eğitim yardımı yapılmaktadır. Müellefe-i kulûb sınıfından özellikle yerlilerin İslam’a girişini teşvik etmek üzere bir vakıf kurumuş olması ve onların yiyecek, giyecek, barınak ve eğitim giderlerinin karşılanması dikkat çekicidir. Azınlık oldukları ülkelerde mağdur ve mahrum durumda bulunan Müslümanlara rikaab, müellefe-i kulûb, fîsebîlillâh ve ibnissebîl sınıflarından yardım yapılmaktadır. Ġārimîn sınıfından ise özellikle yangın, sel, deprem gibi afetlere maruz kalanlara destek verilmektedir…”

İşte bir organizasyon örneği. Her ülke kendi şartlarına göre bundan da istifade ederek gerekeni yapmalıdır.

Kulluk bir bütündür, vazifenin küçüğü de büyüğü de ona dâhildir
04:0030/05/2021, Pazar
G: 30/05/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

“Şu büyük, önemli mesele, olay, dava var iken şu küçük meselelerle meşgul olmak, sormak cevap vermek niçin” diye soranlar ve eleştirenler var.

İslâm’ı bölmek, küçüğe büyüğe ayırmak ve küçük görüleni terk etmek kulca bir davranış değildir.

Abdest bozarken kıbleye önünü veya arkasını çevirmemek, genellikle sağı kullanmak, besmeleyi, hamdi, selâmı unutmamak… küçük görünüşlü büyük davranışlardır; çünkü kulluk bilincinin kesintiye uğramamasını sağlarlar.

Müslüman, düşmanla savaşırken bile namazını bir şekilde vaktinde ve cemaatle kılar. Cihad büyük, namaz terk edilebilir küçük değildir.

Gelelim bu haftanın büyük küçük sorularına.

Bir sorum olacak:

İkinci bir ev ya da arsa için Fuzul Ev’deki paraya zekât vermeli miyiz?

Henüz bize çıkmadı ve 18 ay daha taksit ödeyeceğiz.

Cevap
Bir yerde biriktirdiğiniz para temel ihtiyaçlardan birini sağlamak niyetiyle olsaydı buna zekât gerekmezdi. İkinci ev ve arsa temel ihtiyaçlardan biri olmadığı için bu paraya zekât ödemeniz gerekir.

Soru
Kalben mutmain olmak için; kulak arkası işitme cihazı kullanıyorum, abdest alırken her seferinde çıkarılmıyor, mesh ediyorum, abdestim kabul olur mu?

Cevap
Abdest alırken şehadet parmağı ile kulak içini ve deliğinin girişini, başparmak ile de kulağın dışını meshetmek cumhura göre sünnettir. Tamamen terk edilse bile abdest geçerli olur, ancak Müslüman, gerektiren bir durum, bir mazeret olmadan sünneti de terk etmez. Ben de kulak arkası işitme cihazı kullanıyorum. Abdest esnasında çıkarmak eller yaş olduğu için alete zarar veriyor, önceden çıkarmak ve kurulandıktan sonra takmak kolayca mümkün ise bunu yapmalıdır. Zorluk veya sakınca varsa kulak arkası ve kulak yüzeyi meshedilir, kulak deliğinin meshi terk edilir.

Soru
Din sosyolojisi alanında “Şehitlik Olgusunun Sosyolojik Bir Analizi” başlıklı bir doktora tezi hazırlıyorum. Şehitliğin İslâm hukukundaki karşılığını çalışırken daha çağdaş durumlar dikkatimi çekti. Örneğin Hilary Clinton, Amerikalı bir Müslüman olan ve Amerikan ordusunda rütbeli olarak Irak’ta görev yaparken öldürülen Humayun Khan’ın şehitliğini ve fedakârlığını seçim propagandasında kullanıyor. Videoda ailesinin de ifadelerine yer veriliyor ve ailesi de bundan onur duyuyor. Bu durumların örneği aslında çok fazla. Ancak İslâm hukuku bu konuda ne diyor? Gayr-i Müslim ülke de olsa, vatanı için savaşmak kapsamına girer mi? Ancak karşı tarafta yani Irak’ta yaşayanın da Müslüman olduğu göz önünde bulundurulduğunda her iki taraf için de şehitlik durumu ne olur? Şimdiden teşekkür eder, sıhhat ve afiyet dilerim..

Cevap
Şehitliğin şartları var, bunların ittifaklı olanları bulunmazsa savaşta ölen şehit sayılmaz:

Savaşta ölen Müslüman olacak; kâfirlere karşı bile olsa Müslümanlarla birlikte savaşan kâfir savaşırken ölse şehit olmaz.

Savaşan Müslüman bunu sırf Allah rızası için yapacak. Gösteriş, intikam, şahsi bir sebebe dayalı öfkesini teskin gibi saiklerle savaşanlar ölünce şehit olmazlar.

Savaşan, Resulullah’ın sünnetine (savaşla ilgili olarak koyduğu kurallara ve uygulamalarına ) uygun davranacak.

Savaşma sebebi malını, canını, ailesini veya ümmeti korumak gibi meşru bir sebep olacak.

Savaşta ölüm, kaçarken değil, taarruza devam ederken vaki olacak. Meşru bir sebeple ve taktik olarak geri çekilme kaçma sayılmamaktadır.

Bu şartları göz önüne aldığımızda ABD ordusunda Müslümanlara karşı savaşan bir Müslüman savaşta ölürse şehit olmaz, maktül olur. O, ABD savaş maksadı ve kurallarına göre savaşmaktadır ve öldürmek istediği insanlar Müslümanlardır.

Soru
Büyükbaş hayvan besiciliği yapan bir kardeşimizden geçen yıl kurbanlık almak istedim. Kardeşimiz “Bu yıl elinde kurbanlık kalmadığını, önümüzdeki (bu yıldan dolayı) yıl için birlikte bir şeyler yapabileceğimizi” söyledi. 2021 yılı Ocak ayı itibarı ile Haziran 2022’de geri ödemek üzere 20 bin TL yardım etmemi, buna mukabil bana alınacak kurbanlığa da kendi hayvanlarıyla birlikte yaklaşık 3 ay karşılıksız bakabileceğini söyledi. Ben de kabul ederek 20 bin TL’yi verdim. Ramazan ayı başında da bizim kurbanlık alınıp bakılmaya başlandı. Yaptığımız bu anlaşmanın fıkhî durumu nedir? Herhangi bir sıkıntı var mı? Varsa nasıl düzeltilir?

Cevap
Karz-ı hasen, Allah rızasından başka bir menfaat beklemeden verilen ödüncün adıdır. Sizin verdiğiniz 20 bin TL, henüz alım satım yapılmadığı için ödünçtür. Buna karşılık olarak hayvanlara bakım eğer şart koşuldu ise yani bakmasa idi bu para ona ödünç verilmeyecek idiyse, ödünç verme (ikraz) şartlı bir menfaat getirmektedir ve bu faiz sayılmaktadır. Üç aylık bakım ücretini besiciye öderseniz ve anlaşma yapılırken üç aylık bakım şartını, faiz olduğunu bilerek kabul etmiş değilseniz yapılan işlemdeki hata ortadan kalkar.

Türkiye ismi ve enflasyon farkı
04:006/06/2021, Pazar
G: 6/06/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Farklı ırkların yaşadığı 780 bin 500 km2’lik coğrafyamıza Türkiye isminin verilmesi ve bu coğrafyada yaşayanlara Türk milleti denilmesi yanlış olmuştur. Bu anlayış Türk olmayanı ötekileştiren bir anlayıştır. Adaletsizdir. Allah Teâlâ kavimleri birbirimize üstünlük taslayalım diye yaratmadı. Birbirimizle Kur’ân ve Sünnet eksenli tanışalım, anlaşalım ve kaynaşalım diye yarattı. Hulasa biz Türk milleti değil İslâm milletiyiz. Sizlerin şahsında Meclis’imizden, yaşadığımız coğrafyamıza verilen Türkiye isminin ‘’Avrasya İslâm cumhuriyeti’’ olarak değiştirilmesini talep ediyorum. Hayırlı günler diliyorum.

Cevap
1. İlk fetihlerden itibaren Müslümanlara ait devletin içinde çeşitli ırklardan insanlar ve gruplar var olmuştur. Buna rağmen genellikle, belli bir coğrafi sınır çizerek “…filan topraklar İslâm Cumhuriyeti” diye bir isim hiç kullanılmamıştır. Zamanla birden fazla olan İslâm devletleri kurucu ve yönetici hanedanların adıyla anılmıştır. Bu isimlendirmeye kimse çıkıp da “Bu devlet hepimizin, niçin bir ailenin, hanedanın adıyla anılıyor” dememişlerdir. İslâm’da devlete verilen isim değil, yönetimin şeriata bağlı olup olmadığı önemlidir, ismi de bu mahiyet belirler.
Eğer Türkiye Cumhuriyeti şeriata göre yönetilseydi, nasıl eskiden böyle olan devletlere bir ailenin ismi verilir idiyse bu devlete de kurucu ve fethedici hâkim unsur olarak Türk ve Türkiye adı verilebilirdi. Tarihte, birçok bölgede Türk kelimesinin Müslüman manasında kullanıldığını da biliyoruz.

Yönetimin İslâm’a göre olduğu bir devlette, sayıları az olan ırklar, devlete bir ailenin veya ırkın adının verilmesinden rahatsız olmazlardı; eğer olurlarsa ve bu, bir tefrikaya, huzursuzluğa sebep olursa çaresi yine İslâm’ın içinde bulunurdu.

2. Bugün içinde yaşadığımız Türkiye Cumhuriyeti şeriata göre yönetilmeyen bir ulus devlettir. Diğer ulus devletlerde hangi ırk hâkim ise devletin adı da ona uygun olmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti adının değişmesi mevcut Anayasa’nın değişmez denilen maddelerinin değişmesine bağlıdır ve bu da mevcut şartlarda mümkün değildir, faydası da yoktur; çünkü adı değil, mahiyeti önemlidir. Teklif ettiğiniz isim de uygun değildir; çünkü TC, böyle bir devlet değildir. İsim değiştirmekle mahiyet değişmez.
Soru
Hocam, Selamünaleyküm. Bir sorum olacaktı. Ben devlet memuruyum. Bazen memurların hatası nedeniyle bize fazladan ücret ödenebilir. Bazen aylar bazen de yıllar sonra bu alacağı bizden tahsil ediyor. Tabii alırken de faiziyle istiyor. Karşımızdaki devlet olduğu için mecburen faizi ödemek durumunda kalıyoruz. Ödememe şansımız yok. Bunun bize bir günahı var mıdır. İkinci sorum ise tam tersi durumlar için bazen de almamız gerekeni epey sonra alabiliyoruz. Bunu isterken haliyle faiziyle istemiyoruz, bunun haram olmasından dolayı. Lakin enflasyon oranlarına baktığımızda alacağımız faiz oranından çok yukarlarda çıkıyor. Alacağımız ücretteki enflasyon farkını karşılaması için paramızı faiziyle istememiz caiz olur mu?

Cevap
Devlet alacağını faiziyle istiyorsa, bunu ödememek de kişinin imkânı dâhilinde değilse zarureten borcunu faiziyle öder.

Müslümanın devletten meşru/haklı bir alacağı varsa ve devlet bunu gününde ödememiş, aradan paranın değer kaybedeceği kadar bir süre geçtiği için faizi ile ödüyorsa alacağın, enflasyon farkı ile alınması caizdir. Devletin faiz diye verdiği enflasyon farkını karşılamıyorsa kişi devletten alacaklı kalır. Ödenen fazlalık enflasyon farkını aşmış ise bunu alır ve yoksullara dağıtır.

Bu vesile ile yanlış anlaşılan ve bana izafe edilen bir söz hakkında açıklama yapayım;

Ben hiçbir yerde ve zamanda “enflasyon kadar faiz helaldir” demedim. Bir gelir faiz ise haramdır, enflasyon farkı ise helaldir; işte ben bunu diyorum. Bir kimse, faizci bankaya gider, belli bir faiz ile para yatırırsa bu akitte (para yatırmak bir akittir) faiz zikredildiği için bu işlem caiz olmaz, kişi belli bir yüzde ile faize evet demiş olur. İleride alacağı faizin enflasyon farkından az veya çok olması, başta yaptığı faizli akdin hükmünü, sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Bir alacak-borç ilişkisinde akit, anlaşma, sözleşme yapılırken faiz zikredilmez, taraflar faize haram gözüyle bakar ve razı olmazlarsa (yani akit faizsiz yapılırsa) vadesinde ödenmeyen borçlara öderken enflasyon farkının eklenmesi, kâğıt para sisteminde, borcun, satın alma gücü bakımından eşitinin ödenmesi demektir ve caiz olan işte budur.

Soru
Değerli vaktinizi aldım hakkınızı helal edin. Benim bir miktar Türk Lirası param var, param aylardır TL olarak evde duruyor, ancak her geçen gün param değer kaybediyor, dolar al bozda yüzde 1 vergi veriyorsun ayrıca dolarda her an düşüp yükselebiliyor, kumar gibi, altın da yine aynı, acaba tüfe oranında paramı faize yatırsam olur mu? Eğer uygun değilse bu paramın değer kaybını helâl yollardan nasıl engelleyebilirim, Allah sizden razı olsun hocam.

Cevap
Oran ne olursa olsun parayı belli bir yüzde ile faize yatırmanın, böyle bir akit yapmanın niçin caiz olmadığını yukarıda yazdım.

Eğer bir kimse parası ile meşru ticaret ve üretim yapamıyorsa helâl işler yapan şirketlerin hisse senetlerini alabilir (böyle şirketlerle ilgili listeler vardır), helâl gelir getiren maddi değerlere ait sukuk (kira sertifikası) alabilir, katılım bankalarına para yatırılabilir.

Enflasyon ve siyonizm belası
04:0013/06/2021, Pazar
G: 13/06/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Şöyle bir müşkülüm oluştu: ”2015 yılında bir arkadaşıma 6.000 TL nakit borç verdim. Ancak bu arkadaş vadettiği tarihte borcunu ödemedi ve ödemeyeceği de anlaşıldı. Ben de borç senedini icraya verdim. 6 yıl sonra bu arkadaş borcunu ödeyebileceğini ve icrayı kaldırmamı istedi. Ayrıca beni mağdur ettiğini ve döviz ya da altın üzerinden değerleme yaparak borcunu ödemek istediğini belirtti. Karşılıklı tamam dedik. Bunun üzerine avukatım da icra işlemini durdurdu. İcra işleminde 2.500 TL faiz tahakkuk etmiş (Yani 6.000 + 2.500 = 8.500 TL). Anlaştığımız üzere avukatımın yanında toplandık. Borcu döviz ve altın üzerinden bugüne değerledik. Bugünkü değer üzerinden alacağımın miktarı, döviz karşılığı 18.000 TL, altın karşılığında 24.000 TL çıktı. Bunu duyan borçlum, verdiği sözden vazgeçerek, ben icra faizi üzerinden 8.500 TL ödeme yapacağım dedi. Böyle bir durumda icra dosyasına göre tarafıma ödenen miktarın tamamını, yani anapara artı faizi alabilir miyim? Yoksa sadece anapara olan 6.000 TL’yi alıp, 2.500 TL’lik faizi dağıtmalı mıyım?”

Cevap
Karz-ı hasen, Allah rızası için borç vermektir ve bu borcun vadesi bağlayıcı değildir. Alacaklı talep ettiği zaman borçlu ödemek mecburiyetindedir.

Vadenin bağlayıcı olmaması borçlu bakımından sıkıntı doğurmaz mı?

Doğurabilir, ancak alacaklının kendine ait parasını/alacağını tahsil ederek sıkıntısını gidermesi tercih edilir ve bu adaletli bir çözümdür. Borçlunun sıkıntısını ise gerçek manada Müslüman toplum, geniş manalı infak, karz-ı hasen, para vakıfları vb. benzerleri ile daima giderir, bir yerde fazla var iken diğer yerde sıkıntı olmaz, olmamalıdır.

Kâğıt para sisteminde enflasyon kaçınılmazdır. Bu yüzden paranın satın alma gücü azalınca borçlunun bunu telafi etmesi, yani enflasyon farkını da ödemesi faiz değil, satın alma gücü bakımından borcu tam olarak ödemektir. Bin lira borç alan kişi bunu bir yıl sonra öderken eğer yüzde on enflasyon gerçekleşmiş ise 1100 lira ödeyecektir, eğer bin lira öderse yüz lira borçlu kalır. Bu böyledir çünkü günümüzde kâğıt para altın gibi bir değerli maddeye bağlı değildir, değeri, satın alabildiği mal ve hizmete bağlıdır.

Sorudaki duruma gelince:

Ödünç verilirken ödemenin, mesela TL’nin o günkü karşılığı olan belli bir yabancı para veya altın ile yapılması konusunda karşılıklı rıza ile sözleşme var ise ödeme buna göre yapılacaktır.

Böyle bir sözleşme/şart yoksa ödemede, birçok malın değer ortalamasına göre tespit edilen enflasyon farkını değil de ya çok değer kazanmış veya çok değer kaybetmiş bir maddeye göre enflasyon farkını talep etmek adil ve haklı değildir. Doğru olan, güvenilir kurumların ilan ettikleri enflasyon farkına göre ödemenin yapılması ve takva yönünden biraz daha da iskonto yapılmasıdır.

Taraflar ödeme konusunda anlaşmazlığa düştüklerinde dava, Müslüman hakem heyeti yerine laik mahkemeye götürülürse mahkeme elbette temerrüt faizinin de ödenmesine hükmedecektir. Alacaklı bu faizin, ancak enflasyon farkı kadarını kendisi için alabilir, daha fazlası olursa bunu öncelikle borçluya iade eder, eğer bu mümkün olmuyorsa yoksullara verir.

Geçen haftaki yazımda açıkladığım üzere, başta faizli akit yapılmadıkça ödeme sırasında borçlunun faiz diyerek verdiği fazlalık, enflasyon farkını aşmadıkça faiz değildir ve bu miktar alacaklının hakkıdır, alacağının satın alma gücü bakımından eşit olan miktarıdır.

Bir mektup
İsrail’in Çöküşü, Filistin’in ve Mescid-i Aksa’nın Kurtuluşu:

İsrail aynı insan vücuduna yayılan “agresif kanser hastalığına” benzer.

Bu “İsrail kanseriyle” mücadele etmek için (yani Müslüman topraklardan / vücudundan çıkarmak için), kemoterapi yoluyla (vücuda ağır ilaç verme yoluyla), radyoterapi yoluyla (dokusal ışın tedavisi yoluyla), ameliyat yoluyla (kanser dokularını ve hücrelerini mümkün olduğu kadar çıkarma yoluyla) ve hipotermi-terapi (yüksek derecede toplumsal ısıtma yoluyla kanser dokularının ve hücrelerinin ölmesi yoluyla) uygulamak gerekir.

…hocam, Filistin’in ve Mescid-i Aksa’nın İsrail’in zulmünden, katliamlarından, kuşatmasından ve işgalinden kurtulması için, acilen çok gizli “entelektüel mücadeleye” gidilmesi gerekiyor.

Mesela Türkiye’nin en güvenilir entelektüel uzmanlarından oluşan çok gizli bir “bilim kurulu” kurulabilir.

Bu “gizli bilim kurulun” Türkiye’nin en iyi siyasi, ekonomik, askeri, kültürel ve toplumsal uzmanlardan (bilim adamlarından) oluşması gerekiyor.

Bilhassa Türkiye’de Yahudilik ve Siyonizm konularında uzmanlaşmış ve İsrail’in “toplumsal anatomisini” bilen (yani İsrail’in sosyal, kültürel, siyasi, askeri, ekonomik, etnografik ve toplumsal yapısını ve dokusunu bilen) Müslüman bilim adamlarının ortak görüşleri ve geliştirdikleri “entelektüel mücadele stratejisi” (akıllı bilimsel mücadele) çok önemlidir.

Allah Teâlâ, Filistin’i ve Mescid-i Aksa’yı (Müslüman topraklarını) İsrail kanserinden (belasından) kurtarsın (âmin).

Almanya’dan saygı, sevgi ve dua ile…

Doç. Dr. Murat Bağrıaçık

* * *

Sevgili Murat kardeşimizin ümmetin derdiyle dertlenmişlik duygu ve düşüncesini yansıtan mektubunu okuduk.

Benim buna ekleyeceğim bir iki husus şunlar olabilir:

Dünyanın en akıllı ve bilgili insanlarını bir araya getirseniz ve bunlar gece gündüz çalışarak kurtuluş reçeteleri hazırlasalar başarı için başka unsurlara ihtiyaç ortadan kalkmayacaktır.

Bunların başında İslâm dünyasında yönetilen ve yönetenlerin yeterli bir kısmının ortak iradesi vardır.

İkinci olarak bu iradeyi gerçekleştirecek güce ihtiyaç vardır.

Bilim, uluslararası siyaset, çeşitli reaksiyonlar, medya, ekonomik ambargo… kısmen faydalı olsa da son kertede iş, askeri güce gelip dayanır ve bu gücün belirleyeni de nükleer silah gücüdür.

İslâm ülkelerinin bir kısmı bile bu irade ile birleşse, birlikte hareket etmeye karar verseler hiçbir eksiğimiz kalmaz diyebilirim.

İnanmayanların yaklaşımları
04:0020/06/2021, Pazar
G: 20/06/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bir dine veya hak din İslam’a inanmayanlar olduğu gibi bir dine inanıp diğerlerine düşman olanlar, onları yok etmek, yeryüzünden silmek için çabalayanlar da var.

Bu sonuncusunu bir başka yazıya bırakalım.

İçinde İslam’ın da bulunduğu hak ve batıl hiçbir dine inanmayanlar içinde dine iman edenlere hasretle bakan, onların içinde yaşadıkları huzura imrenen, “keşke ben de iman edebilsem” diye iç çekenler eksik değil, Allah onlara hidayet lütfeylesin!

Kendi bir dine inanmamış, ama -bu da bir inanç olan- haliyle yetinmeyip iman edenlere yukarıdan bakan, onları geri zekâlı veya düşünme kabiliyetini kullanmayan insanlar olarak kabul eden, sözde uyaran ve dinlerin niçin belli bir süre sonra, iman edenleri kalmayacağı için yeryüzünden kalkacağını iddia eden, bunun için de kendince argümanlar peydahlayan insanlar var.

Geçende kısa bir yazı geldi mesaj olarak, bunu yazan kişi bu sonuncu kategoriye giriyor.

Dikkatimi çeken husus ise, “Dinler bitti artık…” diye başlayıp devam eden mesajına, başka dinlerden, az çok iddiasını destekleyecek uydurulmuş saçmalıklardan örnekler vermek yerine hemen İslam’a geçerek bütün örneklerini ondan seçmiş olması.

İşte bu davranışı bende, onun, dine inanmayanlardan ziyade İslam’a düşman olanlar arasında olduğu, “dinler” diyerek bu hal ve maksadını örtmeye çalıştığı şüphesi uyandırdı.

Her neyse.

Önce “bütün dinler bakımından bir bitiş tarihi öngörmek mümkün mü, daha doğrusu böyle bir kehanetin doğru çıkması mümkün mü ?” sorusuna bakalım.

İddiaya göre dinleri ne ortadan kaldıracak?

Aklın/bilimin ilerlemesi.

Buna verilebilecek çok cevap vardır ve farklı bilim dallarıyla meşgul olanlar bunu yapmışlardır, yine de yapacaklardır.

Ben derim ki,

İnsanlar dine, bilim onları imana götürdüğü için mi iman ettiler?

Böyle kabul edenler, bu başlıkta yazılar ve kitaplar yazanlar var. Ama benim gördüğüm, okuduğum şudur: Felsefe ve bilim, insanı dine de dinsizliğe de götürüyor. O son noktaya gelindiğinde bizim “hidayet” dediğimiz durum/saik devreye giriyor. Hidayette iki amil var: Biri Allah’ın yardımı, diğeri kulun iradesi ve tercihi.

İnsan bir kere iman ettikten sonra, bir karınca, bir arı, bir çiçek… hasılı kendisi ve başka her şeyi düşündükçe, varlıkların mahiyet ve niteliklerini öğrendikçe imanı güçlenir; bu noktadan sonra bilim imanı yok etmez, aksine güçlendirir. İslam’ın yumuşak karnı gibi geçmişten beri defalarca propaganda malzemesi yapılan birkaç konuda ise İslam âlimleri ikna edici açıklamalar ve yorumlar yaparlar; bunlar Müslümanların imanına zarar vermez.

Bilimin alanı kabaca gözlem ve deneydir. Gözlem ve deney alanına girmeyen bir şeye bilim var da diyemez, yok da diyemez. Ama dediğim gibi, insan, aklını ve iradesini kullanarak bir kere iman ettikten sonra bilimin verileri Allah’a ve dine olan imanı güçlendirir, destekler. İman etmeyenler de yine bilimden destek arayıp bulmaya çalışırlar.

İşte bu gerçeğin elle tutulur, gözle görülü delili eskiden beri birçok bilim adamı ve filozofun Allah’a ve dine iman etmiş olması, birçoğunun da iman etmemiş olmasıdır.

Auguste Compte (Öl. 1857) üç hal kanunu diye bilinen “kehanetinde” insanların hakikat bilgisine ulaşmak için üç aşamadan geçtiklerini, bunların teolojik (din), metafizik ve pozitif (bilim) aşamaları olduğunu, ilk ikisinin çağının geçtiğini, artık insanlığa aklın ve bilimin rehberlik edeceğini ileri sürüyordu.

Ondan yaklaşık yüz yıl sonra Henry C. Link, “Dine Dönüş” diye Türkçe’ye çevrilen ve bir zamanlar çok okunan kitabında, giderek dinlerin ortadan kalkmasından değil, başta ABD olmak üzere genellikle bir dine dönüş vakıasından söz ediyordu.

Tolga Taymaz imzasıyla çevrilen ve Dergah’ın yayınladığı (2006) bu kitabın tanıtımında konumuzla ilgili önemli tespitler var:

“XX. yüzyılın ikinci yarısında Batı dünyasında en son, modern krizin, liberalizmin, kapitalizmin, komünizmin, sosyalizmin ve diğer fikrî hareketlerin getirdiği aşkın olana herhangi bir değer yükleme, hayatın her alanında maddî referansları aramanın bir neticesi olarak ruhî bir çöküntünün içinden kurtulma arayışına girdi. İktisadî ve her türlü güvenlik çabaları, sosyal ve bireysel hazcılık, artık bir çıkmazın işareti olarak algılanmaktaydı. Kitleler söz konusu ruhî çöküşün içinde bocalamakta, bu durum hayatın her alanında kendini hissettirmekte ve içerisinde toplum hayatı için ciddî tehditler barındırmaktaydı. Aynı şekilde insan zihnini haksız bir şekilde işgal eden modern hurafe ve mitolojik unsurlarında (astroloji, falcılık vb.) insana bir tatminsizlik getirdiği ve bunun akabinde dinin yeniden canlandığını görmek mümkündür. Batı dünyasında dine dönüşün mahiyeti hakkında birçok çalışma yapılmıştır. Elimizdeki kitap dine dönüşün psikolojik nedenleri, temelleri ve gerekçeleri hakkında Amerika’da yapılan ve bir zamanlar insanların el kitabı olarak kullanabileceği seviyeye yükselen, mükerrer baskıları hemen tükenen bir kitap olmuştur. Batı dünyasının karşılaştığı meseleler ve modernizmin içindeki krizi de göz önüne aldığımızda kitabın Batı dünyasında, bilhassa ABD’de güncelliğini koruduğunu söyleyebiliriz. Kitap dine dönüş konusunda bireysel müşahedelerden oluşan bir anı kitabı olarak duruyor olmasına rağmen, birçok açıdan Batı dünyasındaki insanların yeniden inşa etmeye başladığı ve takip ettiği yolu göstermesi yönünden evrensel bir sorun etrafında algılanması önem taşımaktadır.”

Bir başka araştırmanın da sonuç bölümünde şu tespit yer almaktadır:

“Tüm bu psikolojik, nörolojik, tarihsel, kültürel ve lojistik nedenlerden dolayı uzmanlar dinin ortadan kalkmayacağı tahmininde bulunuyor. İster korku, ister sevgi kaynaklı olsun din kendi devamını sağlamada oldukça başarılı görünüyor.”

Biz Müslümanlar, dinimizin ve diğer dinler ile inançsızlığın hep var olacağına inanırız. Müslüman olmayanları en uygun yöntemle İslam’a davet ederiz. Müslüman olmayanların boynuna kılıç dayamayız. Bize zarar vermeden ve vazifemize engel olmadan yaşamaları için tedbir alırız.

Mezhep değiştirmek ve namazların kazası
04:0027/06/2021, Pazar
G: 27/06/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Sırf sünnet kılmamak için mezhep değiştirenler hakkında ne düşünüyorsunuz?

Muhtemelen bazı mezheplerde kazası olanların sünnet kılmadıkları için olabilir mi bilemiyorum ama sünnet kılmamak için mezhep değiştirenler var, bu konuda ne düşünürsünüz, nasıl bir değerlendirme yapmak uygun olur?

Keyfi olarak, daha rahat yaşamak için mezhep değiştirmenin sakıncası var mı? Tavsiyeniz nedir?

Cevap
Farz ve vacip namazları mazeretsiz geçirmiş olan kimse sünnet kılmamak için mesela Şâfiî mezhebini taklit etmeye (bu konuda o mezhebe geçmeye) karar verse bu, onun “rahat yaşamasını” sağlamaz; çünkü zaruri olan meşguliyetleri dışında devamlı kaza kılacaktır. Kazayı daha fazla geciktirmemek için zaruri olmayan işler dışında sünnet kılmakla bile meşgul olmayacak, gece gündüz devamlı kaza kılarak borcunu ödeyecektir.

Mesela Hanefî mezhebine göre ise zaten kazası olanın da sünnet kılmasına mani yoktur.

Ayrıca, “ibadetten kaçmak, sünnet kılmamak, daha rahat yaşamak için mezhep değiştirmek” ifadesi, bir kulun düşünce ve niyeti ile bağdaşmaz, ona yakışmaz.

“Mezhep değiştirmek” ifadesi de uygun değildir. Âlim olmayanlar, bir bilene sorarak (bu mânâda bir mezhepten bilgi/fetva alarak) dini hayatlarını yaşarlar. Bir mezhebin belli bir konuda veya genellikle içtihatları, bir müminin özel şartları bakımından sıkıntıya sebep oluyorsa ve başka bir mezhepte bu sıkıntı yok ise o mezhebin içtihadını/fetvasını uygular. Bu, mezhep değiştirmek değildir; çünkü genellikle bilgi aldığı mezhebi terk etmiyor, gerektiğinde veya genellikle ona göre amel etmeye devam ediyor.

Şimdi sünnet kılmamak için mezhep değiştirme konusunu genişçe açıklayalım:

Namaz İslâm’ın en önemli emirlerinden birisidir. Bu ibâdet, dînin beş direğinden birini teşkil etmiş, onu kılan İslâm binasını yapmış, terk eden ise yıkmış olarak tavsif edilmiştir. Şüphesiz namazı terk etmek, geciktirmeyi caiz kılan bir mâzeret bulunmadığı halde zamanını geçirmek en büyük dinî suç ve cinayetlerden biridir. Her ne şekilde olursa olsun namazını vaktinde kılamayan, kazâya bırakan mükellefin, fırsat bulur bulmaz yapacağı ilk iş namazını kazâ etmektir. Mâzeretsiz geçirilen namazı kazâ etmek de mükellefi tam mânâsıyla mesuliyetten kurtarmaz; kazâ elden gelen telâfi yollarından biridir. Bir başka yol, bir daha geçirmemeye azmetmek, vâki geciktirmeden dolayı Allah Teâlâ’dan af dilemek, bağışlanmak için yalvarmaktır. İslâm ulemâsı namazı kazâya kalmış bir kimsenin ilk fırsatta kazâ etmesinin farz olduğunda ittifaka yakın bir görüş birliğine vardıktan sonra hangi mâzeretlerle -çok kısa bir müddet için de olsa- kazâyı tehir etmesi caiz olabileceği meselesi üzerinde durmuşlar, bunları “kendisi ve ailesi için yeterli rızık temini için çalışmak, aslî ihtiyaçlarını temin ile meşgul bulunmak” ile sınırlamışlardır. Yâni namazı kazâya kalmış bir mükellef, kendisi ve âilesinin hayatî ihtiyaçlarını temin eder etmez geride kalan vaktinin ilk bölümünde geçmiş namazını kazâ edecektir. İşte bu noktada önümüze bir mesele daha gelmektedir: Günlük namazlarını ne yapacaktır?

Unutma, uyku gibi şuur dışı haller istisna edilirse Müslümanın bilerek namazını geçirmesini mubah kılan bir mâzereti yoktur; hastalık, bilfiil savaş hali gibi fevkalâde haller bile namazı geçirmeye mâzeret olamaz; ancak bazı hafifletici ruhsatlara sebep teşkil eder. Şu halde üzerinde kazâ namazı olan mükellef öncelikle günlük namazlarını kılacak, sonra sıra kazâ namazlarına gelecektir. Ancak günlük namazlarının yalnız farz ve vâcip olanlarını kılarak, sünnetleri kılacağı zaman içinde kazâyı kılması gerekir mi, gerekmez mi mevzûu münâkaşa edilmiştir. Bu münâkaşada ince ve önemli bir noktayı belirtmekte fayda vardır: Namazları kazâya bırakmış bir kimseye prim olarak bir de sünnetleri kılmama imtiyazı tanınmış değildir; kazâ namazını, sünnet kılacak kadar bir vakit daha tehir etmenin caiz olup olmadığı tartışılmıştır; yâni namazı kazâya bırakmak öyle bir cinayettir ki, bunu kısmen telâfi edecek olan kazâyı, sünnet kılacağım diye bir miktar daha tehir etmenin caiz olup olmadığı müçtehitleri düşündürmüştür!

a) Hanefîlere göre: Bilindiği üzere nâfile namazlar mefhumu içine Peygamberimiz’in (sav) tatbikât ve tavsiyelerine dayanan sünnet namazlar ile hakkında husûsî bir tavsiye bulunmadığı halde kişinin Allah rızası için kıldığı serbest namazlar girmektedir. Hanefîlere göre farz namazların önünde ve arkasında kılınan sünnetler ile kuşluk, tesbih, tahiyyetü’l-mescid namazları gibi sünnet namazları kılmak -bu yüzden kazâ geciktirilmiş olsa dahi- evlâ ve efdaldir, tercih edilmelidir. Bunların dışında kalan mutlak nâfilelere gelince kazâsı olanlar bunları da kılabilirler; ancak bunların yerine kazâ kılmak daha efdaldir. (İbn Âbidin, Reddu›l-Muhtâr, Meymeniyye, 1307, c. I, s. 542; el-Fıkhu ale’l-mezâhib, c. I, s. 378).
b) Mâlikîlere göre: Kazâ namazı bulunan kimse nâfile ile meşgul olarak kazâyı geciktirirse günahkâr olur; ancak sabah namazının sünneti, vitir, bayram, tahiyyetü’l-mescid gibi sünnetler müstesnâdır; bunları, üzerinde kazâ namazı olanlar da kılabilirler.
c) Hanbelîlere göre: Namazları kazâya kalmış mükelleflerin, bu namazları kazâ edecek yerde mutlak nâfile ile meşgul olmaları haramdır. Ancak farz namazlarla beraber kılınan sünnet ve bu hükümde olan diğer sünnetleri kılmak caiz olmakla beraber kazâsı çok olanın, bunların yerine kazâ kılması efdaldir; ancak sabah namazının sünneti müstesnâ olup, kazâsı çok olanın dahi onu kılması efdaldir.
d) Şâfiîlere göre: Üzerinde kazâ namazı olan kimsenin -hangi çeşit olursa olsun- nâfile kılarak kazâyı geciktirmeleri haramdır. (el-Fıkhu ale’l-mezahib…, aynı yer).
Görüldüğü üzere dört mezhepten üçüne göre, üzerinde kazâ namazı bulunan kimselerin sünnet kılmaları caiz olup, Hanefîlere göre üstelik efdaldir; yânî daha iyi ve faziletli bir davranıştır, kılınmalıdır. Yalnız Şâfiîler kazası olanın sünnet ve nâfile kılmasını caiz görmemiş, kazânın böyle bir ibâdetle bile geciktirilmesini uygun bulmamışlardır.

Sonuç
Namazları mazeretsiz olarak kazâya kalmış mükellef, beş vakit namazını -imkân ölçüsünden sünnetleriyle beraber- kılacak, bundan sonra zarûrî ihtiyaçlarını temin ile meşgul olacak, bunları temin edince ilk fırsatta kazâya kalmış namazlarını kılmaya başlayacaktır. Bir namazım kazâya kaldı diye Peygamberimiz (s.a.) tarafından tatbik ve tavsiye edilen sünnetleri de terk etmek, işlediği suçtan dolayı özür dilemesi gereken kimsenin bunun yerine tekrar suç işlemesine, kusur etmesine benzer. Zaruri meşguliyet dışında her şeyi yapıp, hatta vakit israf edip de sıra sünnet kılmaya gelince “kaza borcum var, kılmam caiz değil” demek fukahayı yanlış anlamaktır. Kaza borcu var iken sünnet bile kılmayı caiz görmeyen fakih, namazları kaza edecek yerde zaruri olmayan şeylerle meşgul olmayı caiz görür mü?!

Elbette görmez.

Hâsılı yukarıda açıklandığı üzere sünneti de kılacak, geçmiş namazlarını da vakit geçirmeden kaza edecektir.

.Vakıf, dua, beddua
04:004/07/2021, Pazar
G: 4/07/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

“İhtibas, tahbîs ve tesbîl” diye de ifade edilen vakıf için çeşitli tarifler verilmiştir. Genellikle benimsenen bir tarife göre vakıf, bir mülkün aynını (kökünü) Allah’ın mülkü haline getirip başkasının mülkiyetine geçmesini engellemek ve menfaatini halka bırakmaktır. Bu tarife göre vakfedilen mal, mülkiyetin intikalini sağlayan herhangi bir yol ile hakikî veya hükmî şahısların özel mülkü haline getirilemez, vakıf konusu mal, hususi mülkiyet mevzûu olmaktan çıkmıştır. Malın menfaati ise halka bırakılmıştır. Bu bırakış sınırsız olabileceği gibi bir kayıt, vasıf ve şart ile sınırlanmış da olabilir. Mesela fukaraya, ilim adamlarına, öğrencilere, soyumdan gelenlere, şu hayır kurumuna, şu mabede...” denebilir.

İslâm dini insanlara, hayır ve iyilik sayesinde ebedileşme, sonu gelmez saadetlere kavuşma yolunu açmıştır. “Dünyada eken âhirette biçer” gerçeğine iman etmiş müminler, Resûlullah (s.a.) devrinden beri en değerli malvarlıklarını insanlığın hizmetine Allah rızası için vermiş, vakfetmişlerdir. Mânâsı, teşvik faktörü ve genişliği bakımından diğer devir ve milletlerde olanlarla kıyas kabul etmez bulunan İslâm vakıf müessesesi hadislerde yer almış, fıkıh kitaplarında bölüm teşkil etmiş, müstakil eserlere konu olmuştur.

Rasûlullah (s.a.) buyuruyor: “İnsan ölünce şu üç şeyden başka ameli sona erer: Devam eden sadaka, faydalanılan bilgi ve kendine duâ eden hayırlı çocuk” (Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, Tirmizî).

Bu hadiste geçen “sadakatin cariye: devam eden sadaka” ifadesini İslâm bilginleri vakıf olarak tefsir etmişlerdir. Çünkü vakıflar, tesis edenlerin vefatlarından sonra da devam etmekte, Allah’ın kulları bunlardan faydalandıkça, vakfedenin amel defterinin sevap sayfaları dolmaktadır.

Hz. Ömer’in (r.a.) payına Hayber’den bir toprak parçası düşmüştü. Hz. Ömer, Resûllullah’a başvurarak çok kıymetli olan bu toprak hakkında tavsiyesini almak istedi. Resûl-i Ekrem “İstersen aslını kendine bırakır, menfaatini tasadduk edersin” buyurdu. Bunun üzerine Hz. Ömer şöyle dedi: “Satılmamak, hibe edilmemek, mirasçılarına intikal etmemek üzere fakirler, akraba, köleler, misafirler ve yolda kalmışlar için tasadduk etti. Onu idare edenin, mülkiyetine bir şey geçirmeksizin, normal ölçüler içinde vakıf gelirinden yemesi ve yedirmesi serbesttir. Rivayete göre bu vakfı, Hz. Ömer’in oğlu Abdullah idare ederdi” (Buhari, Müslim).

Rivayet şeklinden anlaşıldığına göre vakıf ve mütevelli ile ilgili vasıf ve şartları da Resûlullah, Hz. Ömer’e ifade buyurmuştur.

Böylece daha Hz. Peygamber zamanında başlayan vakıf faaliyeti gelişerek devam etmiş, müesseseleşmiş, çeşitlenmiş ve kanuni düzenlemelere konu olmuştur.

Vakfı meydana getirirken sahibinin yazılı veya sözlü olarak ortaya koyduğu şartlar, İslâm esaslarına ters düşmedikçe sahibi tarafından bile değiştirilemez; ilgililer bunlara uymaya, vakfı bu şartlar içinde işletmeye mecburdur. Bu sebeple “vakfedenin şartı, Şâri’in (Allah’ın) nassı gibidir” denilmiştir. Buradaki benzerlik riayet edilme, değiştirilmeme noktalarında görülmektedir.

Normal şartlarda vakfedilen mülk aynen muhafaza edilir, bakımı yapılır ve vakfedildiği yönde kullanılır. Ancak vakıf akar vb. gelir getirmez olur yahut geliri giderinden fazla olursa, hâkimin görüşü alınmak şartıyla vakıf satılır ve bedeli ile maksada uygun bir mal alınıp onun yerine konur. Ayrıca vakfedilmiş bir hayır müessesesi harap olur, yenilenmesinde de fayda görülmezse bunu yaşatmak için vakfedilmiş akar vb.’nin gelirleri, harap olanın benzeri bir müesseseye sarf edilir.

Vakıfnamelerde hizmeti geçen herkese dualar vardır, bunun yanında vakfa ihanete eden, vakfedenin meşru şartlarına riayet etmeyen, meşru olmayan bir sebeple vakıfta değişiklik yapan, vakfı özel mülkiyete geçiren, vakıftan haksız menfaat sağlayan… kimseler için de tüyler ürperten beddualar vardır.

İslâm’da bedduanın caiz olup olmadığı tartışılmış olmakla beraber vakıfnamelerdeki beddualar belli bir kişi veya kişileri hedef almadığı, kötülüğü ve günahı engellemeye yönelik bulunduğu, günaha sapmadıkça kimse bedduanın muhatabı olmadığı için caiz görülmüştür.

Müslümanların tarihinde Hz. Ömer örneğinde gördüğümüz gibi pek çok âlim, sultan, vezir, sûfî, zengin kadın ve erkek önemli vakıflar tesis etmişler ve Müslüman toplum bunlardan azami istifade etmiştir. Diğer tedbirler yanında vakıf kurumları da içtimai adaleti tesis etmede önemli rol üstlenmiştir.

Yoksulları, yolda kalmışları, evlenecekleri, ev yapacakları, cihada adanacakları, ilim tahsiline çıkacakları yani ihtiyacı olan insanları başa alalım, Müslümanların vakıfları hayvanları ve çevreyi korumak için bile önemli hizmet görmüşlerdir.

Amaç güzel, araç (kurum, kuruluş) mükemmel de olsa insansız işlemez; insan bozuk olursa mükemmel amaç ve araç da zayi olur.

Ne yazık ki, eskiden beri bazı zaman ve zeminlerde Allah’tan korkmaz, kuldan utanmaz vakıf yöneticileri ve diğer ilgililerin ihanetleri, hainlikleri, meşru olmayan menfaate tenezzül etmeleri… bu güzelim kurumun hem çoğalmasına hem de işlevini kamil manada yerine getirmesine mani olmuştur, olmaktadır.

Çare, gittikçe zayıflayan imanlara ve düşük hale gelen ahlaka işi bırakmadan sıkı denetimdir.

Her şeye rağmen güzel vakıf yönetimleri de vardır ve çok çok önemli hizmetleri devam etmektedir.

Müslümanların yüz akı olan bu kurumun devamına katkı sağlamak her müminin vazifesi olmalıdır.

Konumuz olan “dua ve beddua” konusunda Sayın İbrahim Ateş’in önemli bir makalesi sebebiyle (Vakıflar Dergisi, sa. 15, s. 5-54) dostum Ahmed Uzunoğlu’na da bu makaleyi bana gönderme lütfunda bulunduğu için teşekkür ediyorum.

.Mirasta oğul kız farkı
04:0012/07/2021, Pazartesi
G: 12/07/2021, Pazartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
2018’de babamızı ve 2020 yılında annemizi dâr-ı bekâya yolcu ettik. Yaşları ilerlemiş olsa da ikisi de ameliyat sonrası komplikasyonla vefat ettiler. Her iki vefat da bizi ziyadesiyle sarstı. Biz 4 erkek ve 1 kız olmak üzere 5 kardeşiz. En küçük erkek kardeşimiz erkeklere 2 pay, kıza ise 1 pay verilmesi görüşünde. Biz (diğer 3 erkek kardeş) kız kardeşimize gönül rahatlığı ile eşit hisse versek en küçük kardeşimiz razı olmayacak. Israrcı olursak şer’î hükmü çiğnemiş olur muyuz? Allah Tebâreke ve Teâlâ’dan sağlıklı ömürler vermesi duamla. Allah’a emanet olun.

Cevap
Bir hatıra ile başlayayım:

Ahmet Necdet Sezer, cumhurbaşkanı iken sevgili Mim Kemal Öke ile TRT’de sohbet yapıyorduk. Konumuz farklı olmasına rağmen Kemal Bey’in aklına gelen bir soru oldu: “İslâm miras hukukunda niçin erkeğe iki, kadına bir hisse veriliyor?”

Ben de özet olarak şu cevabı verdim:

1. Bütün miras durumlarında erkeğe iki, kadına bir verilmiyor. Meselâ baba ve ana oğullarına mirasçı olduklarında ikisi de 1/6’şar alıyorlar. Eşit aldıkları daha başka durumlar da var.
2. Erkekler ve kızlar/kadınlar birlikte vâris olduklarında erkeğe iki, kıza bir hisse verilmesi nimet-külfet dengesi hikmetine bağlıdır. Miras nimettir, vârisin yüklendiği aile vb. giderleri ise külfettir. Erkek, kızın iki misli hatta daha fazla külfet yükleniyorsa ikisine mirastan eşit hisse vermek adalete sığmaz. Eşitlik her zaman adalet değildir; suyu getiren ile testiyi kırana eşit davranılmaz. Aynı iş yerinde çalışan mühendis ile vasıfsız işçiye aynı ücret verilmez. Verilirse haksızlık olur. (Vasıfsız işçiye verilen ücret geçimine yetmiyorsa birçok kaynaktan onun ihtiyacı giderilir, ama ücret eşit olmaz.)
3. Farz edelim ki bir baba ölmüş, bir kızı bir de oğlu ona vâris olmuşlar. 3000 lira miras bırakmış olsun: Bunun 2000’i oğula, 1000’i de kıza verilecek.
Şimdi külfetlere gelelim:

Kızın kendinden başkası için herhangi bir harcama mecburiyeti yok. Oğul ise:

a) Ailesinin geçimini sağlayacak,
b) Geniş ailede muhtaç olanlara karşı sıra ona geldiğinde nafaka mecburiyeti var (bir kısım akrabanın da geçimlerini sağlamaya yardımcı olacak).

c) Akrabadan biri tazminat ödemesi gereken bir kaza yaparsa tazminata katılacak.
d) Cihada (milli savunmaya) bedeni ve malıyla katılacak.
e) Kız evlenirken mehir alırken, oğul evlenirken mehir ödeyecek veya borçlanacak…
Bir de basit hesap yapmıştım:

2000 TL alan oğul evlenirken 1000 TL mehir verse elinde bin lira kalır. Mirastan bin lira alan kız bin lira mehir alsa iki bin lirası olur. Daha ilk adımda, nimet-külfet dengesi bakımından kız kârlı çıkmaktadır (pozitif ayrımcılık).

Biz bu sohbeti yaparken A. N. Sezer nasıl haberdar oldu ise “Derhal yayını kesin ve bu kişilere bundan sonra TRT’de yer vermeyin” diye telefonla talimat vermiş. İlgililer de mecburen gerekeni yaptılar.

Bu hatırayı naklettikten sonra cevaba gelelim:

İslâm’ın nimet-külfet dengesi hikmetine dayalı olarak yaptığı miras bölüşümü, bir İslâm toplumunda dinin bütün hükümleri uygulandığında asla haksızlık değildir. Haksızlık görüntüsü, mesela oğulun alırken şeriatçı/Müslüman, verirken (külfet konusunda) laik olmasından kaynaklanıyor.

Mirasçılar, Allah’ın taksimine razı olduktan sonra kendi rızalarıyla hisselerinden bir kısmını kız kardeşlerine bağışlayabilirler, bunda hiçbir sakınca yoktur.

Ölmeden önce ölenin derdi ne olur?
04:0018/07/2021, Pazar
G: 18/07/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Bugün (yazıyı yazdığım 16 Temmuz Cuma günü) bir dosttan, bir güzel hat levhasının resmi geldi, yazı şunu diyordu:

“Derdi dünya olanın dünya kadar derdi olurmuş”.

Ben de ‘fâilâtun’ vezninde şu mısraları yazdım:

Derdi dünya olanın dünya kadar derdi olur

Kul eğer dünyayı uhrâya satarsa can bulur

Dâr-ı dünya kimseye olmuş mudur daim vatan

Ölmeden evvel ölürsen sanma sende dert kalır

Ölmeden evvel ölenler sanma âtıl oldular

En büyük kulluk cihadı terkedip dûr kaldılar

Her nefes Allah için Hayy ismini yâd eyleyip

Dine hizmet ettiler bunda saadet buldular

Gel güzel insan seninle ahdü peymân edelim

Gece gündüz cehdedip te’yîd-i iman edelim

Kendimizden başlayıp ıslâh-ı nefse ber-devam

Yâ ilâhî başım üste emrü ferman diyelim

Yunus da bu mazmunu ne güzel dile getirmiş:

Kişi Hakk’ı bilmek gerek

Hak haberin almak gerek

Zinde iken ölmek gerek

Varıp anda ölmez ola.

Ölmeden önce ölmeyi varoluş mertebeleri farklı olanlar kendi mertebelerinden anlatmaya çalışmışlardır:

“Dünyada inanılan şeyler öldükten sonra görülecek. İnsan ölüp hakikatleri görünce nasıl olacak ise, neleri yapmış olmayı isteyecek ise şimdiden onları yapması ölmeden evvel ölmek demektir.”

Hz. Mevlânâ’ya göre:

Ölüm “İradi ölüm” ve “tabii ölüm” diye ikiye ayrılır. İradi ölüm; tasavvufi terbiye, ruhun arındırılması ve nefsin egemenliğinden kurtarılması demektir

Mesnevî’deki “Tûtî ve Tâcir” hikâyesi de bir başka açıklamadır:

Hindistan’a sefer edecek olan bir tâcir, ailesinden herkese oradan gelirken getirmesini istedikleri hediyeyi sorar. Hepsinden isteklerini öğrenir. Tacirin çok sevdiği, güzel bir tûtîsi vardır. Kafese kapatılmış. Sıra çok sevdiği tûtîsine gelince, kuş, kafesinden seslenir: “Benim için bir şey getirme. Benden bir şey götür. Sadece orada, ormanlarda daldan dala uçan hemcinslerime, akrabalarıma selam söyle. Başka bir şey istemem.”

Tacir, işlerini tamamlayıp memlekete dönmeden önce, tûtîsinin arzusunu yerine getirmek için ormana gider ve oradaki tûtilere kendi kuşunun söylediklerini iletip selamını söyleyince, tûtîler hemen oracıkta cansız, dallardan aşağı düşüverirler. Tacir çok üzülür, eyvah kuşcağızların ölümüne sebep oldum. Demek benim kuşun akrabalarıymış bunlar, diye düşünür.

Memlekete döner ve olanları tûtîsine anlatır. Anlattığı zaman o da kafesin içinde bir anda cansız düşüverir konduğu tüneğinden. Tâcir üzülür, “Düşünmeden, birden bire anlattım, kalbi dayanmadı kuşcağızın” der. Elemle kuşun cesedini çıkarmak için kafesin kapısını açar ve tam o sırada tûtî kafesten fırlar ve uçup gider. Uzaklaşırken tacire seslenir; “Sen selamımı iletirken ormandaki hemcinslerim anladılar ki, ben kafesteyim ve kurtulmak istiyorum. Hâl diliyle bana, kurtuluş için ancak ölmek gerektiğini anlattılar. Ölmüş gibi yaparak yere düştüler. Bu dersi anladım ve ben de hemen ölü taklidi yaptım. Ancak o zaman kafesten kurtuldum.”

İnsanoğlunun içine hapsolup kaldığı beşerî hırs ve kusurlar kafesinden kurtularak, hür ve azat olabilmesi için ancak “ölmeden evvel ölmesi” gerekir. Nefis terbiyesi (te’dîbi) ile temizliğe ve sükûnete ulaşması gerekir.

Tâcir artık işine yaramayacak olan ölü kuşu kafesten atmak için kafesin kapısını nasıl açmışsa, nefs-i emmâre de; yalanı, riyayı, kibri, hileyi, kini, nefreti, şerri… terbiye ile yok edince değişime uğrar, bir kapı kapanır, diğeri açılır, gerçek hayat yolculuğunda nefis dirilerek sefere devam eder.

Nefis -ki, insanın hakikatidir- bir önceki halden ölüp bir sonrakinde dirilerek “mutmainne” mertebesine ulaşınca tabii ölümden önce ölmüş, ölümsüz bir mahiyette dirilmiş olur; işte bu halden sonra “Allah ondan, o da Rabbinden hoşnut olarak kulluğa ve cennete davet edilir”.

Ölmeden önce ölmek için “büyük cihada” çıkanlar, içinde yaşadıkları toplum için eşi bulunmaz nimetlerdir.

.Zengin-fakir farklı
04:0025/07/2021, Pazar
G: 24/07/2021, Cumartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Bazı gayrimüslim ve ateistler İslâm’da fakirler ve fakirlikle ilgili aşağıdaki sorularda belirttiğim üzere bazı eleştiri daha doğrusu suçlamalarda bulunuyorlar.

Bir hadis nakledilmekte:

Ebû Hureyre -radıyallâhu anh- diyor ki:

Mekke’den Medine’ye hicret eden fakir Müslümanlar Hz. Peygamber’e -sallallâhu aleyhi ve sellem- gelerek şöyle dediler:

- Yâ Resûlallah varlıklı Müslümanlar cennetin yüksek derecelerini ve ebedî nimetleri alıp götürdüler.

O zaman Resûl-i Ekrem -sallallâhu aleyhi ve sellem-:

“- Hayrola! Onlar ne yaptılar ki?” diye sordu.

Fakir muhâcirler:

- Bizim kıldığımız namazı onlar da kılıyorlar. Tuttuğumuz oruçları onlar da tutuyorlar. Üstelik sadaka veriyorlar, biz veremiyoruz. Köle âzâd ediyorlar, biz edemiyoruz, dediler.

Fahr-i Kâinât - sallallâhu aleyhi ve sellem- onlara:

“- Sizden önde gidenlere yetişebileceğiniz, sizden sonra gelenleri geçebileceğiniz, sizin yaptığınızı yapanlar dışında herkesten üstün olacağınız bir şeyi haber vereyim mi?” diye sordu.

- Evet, söyle yâ Resûlallah, dediler. Resûl-i Ekrem -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu:

“- Her farz namazın peşinden otuz üçer defa sübhânallah, elhamdülillah, Allâhü ekber dersiniz.”

Birkaç gün sonra fakir muhâcirler Resûlullah’a -sallallâhu aleyhi ve sellem-tekrar gelerek:

- Zengin kardeşlerimiz bizim yaptığımız tespihleri duymuşlar. Aynını onlar da yapıyorlar, dediler.

Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu:

“- Ne yapalım! Artık bu Allah’ın bir lütfudur, dilediğine verir” (Müslim, Mesâcid,142).

Eleştiri ve suçlama:

“…Bu hadisten de görüleceği üzere İslâm’da fakirler hem dünyada hem de ahirette zenginlerden daha aşağı bir konumdadır. Nitekim zekât, hac, kurban, sadaka vb. ibadet ve fiiller ancak mal ile yapılabilmektedir. Bu ibadetler yapıldığında yapan için büyük sevapların olduğu belirtilmektedir. Hatta hac ibadetini yapan birisinin anasından doğduğu gibi günahlarından arınacağı belirtilmektedir…

Benzer şekilde yukarıdaki hadis referans alındığında, hatta tüm mal ile yapılan ibadet ve faydalı ameller dikkate alındığında fakir bir Müslüman ile zengin bir Müslüman arasında sevap elde etme ve cennetteki derece ve makam bağlamında İslâm’da derece farkı vardır, olacaktır. Kısaca fırsat eşitsizliği söz konusudur. Bu konuda cevap olarak ise sadece ‘Allah’ın lütfudur’ denilmektedir.”

Cevap
Hadislerde insanlar yoksul olmaya ve öyle kalmaya teşvik edilmiyor, gayret ettikleri halde yoksul olanlara, servet ile yapılan ibadetlerin yerine geçecek ibadetler olduğu bildiriliyor, aşağıda açıklanacağı üzere yoksulun ihtiyaçlarının karşılanması için devlete ve zenginlere vazifeler veriyor.

Zengini serveti ile ibadetlere teşvik ediyor, bunun yanında bir de yoksullara -aradaki farkı kapatmak için- yapacakları ibadetleri de yaparlarsa cennette ödüllerinin daha fazla olacağını bildiriyor. Böylece yoksulluğun derece almaya engel olmadığını bildiriyor; zenginliğin, servetin insanları azdırıp Allah’ı ve ahireti unutmalarının önünü kesmek istiyor.

“Allah’ın lütfu”, gayrete rağmen eşitliği engellemek değildir; kul elinden geleni yaparken de sonuç alırken de Allah’ın lütfu devrededir.

Uygulamada genellikle yoksullar daha dindar, zenginler ise daha dünyevi olurlar; hadisler iki tarafı teşvik ederek eşitlik sağlamanın kapısını açıyor.

Bu vesile ile şu soruları da ekleyerek cevap arayalım:

İslâm’ın hedeflediği sosyal düzen içinde zenginler ve yoksullar, efendiler ve köleler, işverenler ve işçiler olabilir mi?

İslâm özel mülkiyete bir sınır koymuş mudur?

Müslümanlar tüketirken serbest midirler, yoksa sınırları var mıdır?

Bu sorulara sosyalistlerin, kapitalistlerin ve karma sistemlerin verdikleri farklı cevaplar vardır, ama biz İslâm’ın cevabı üzerinde durmak istiyoruz.

Her şeyden önce şunu hatırlamakta fayda vardır: Birçok İslâm düşünür ve âliminin tekrarladığı gibi İslâm’dan çıkarılabilecek düzen kapitalizm, komünizm ve sosyalizm olamaz. Burada bir üçüncü (mevcutlardan farklı) düzen bahis mevzuudur.

Bugün dünyada ortalama ve kabaca bakıldığında nimet ve servetin yüzde sekseninin insanların yüzde yirmisine ait olduğu görülmektedir. Yüzde yirmi ile yetinmek durumunda olan milyarca insan içinde yoksullar, açlar, çıplaklar, evsizler, tedavi olamayan hastalar, eğitimden mahrum çocuklar ve gençler, işsizler, ihtiyaç yüzünden bir çeşit köleliğe razı onalar... vardır.

Kapitalizmi savunanlar devletin alacağı tedbirlerle (vergi, sosyal güvenlik vb.) bu çarpıklığın tahammül edilebilir sınırlara gelebileceğini ifade ediyorlar, ama devlete de sermaye (servet ve kudret sahipleri) hâkim olduklarından, yönetimleri çeşitli yöntemlerle etkileri altına aldıklarından bu iddia/beklenti asla gerçekleşmiyor. “Sosyal devlet” kavramı, demokrasi, eşitlik, adalet... gibi çoğu kez sözde kalıyor.

Sosyalist ve komünistler de serveti ve ekonomik gücü üreten kaynakları devletin eline vererek problemi çözmek istemişler, ancak devlet, eninde sonunda insanların elinde olduğu, insanlar tarafından yönetildiği halde onlar, insan unsurunu ihmal ettikleri için başarılı olmamışlardır.

İslâm ise üretim araçlarını da içine alan özel mülkiyete ve bir çeşit pazar ekonomisine (Medine Pazarı) yer vermiş, özel kesimin servetine sınır getirmemiş olmakla beraber yoksulluk ve sosyal adaletsizlik problemine aşağıdaki tedbirlerle çare üretmiştir:

1. İnsan unsurunun ıslahına öncelik vermiş, imanlı, yüksek ahlâk sahibi, dünyayı fani, serveti imtihan ve ibadet vesilesi gören, hakkı ödenmemiş servetin tapusu ve mülkiyeti kendinde olsa bile onu haram sayan, dünyada yapılan her şeyin ahirette hesabının sorulacağı şuuru içinde hareket eden... “İslâm insanı”nı yetiştirmeyi birinci hedef olarak kabul etmiştir.

2. İnsan hayatında dinden ayırılmış ve arındırılmış hiçbir alan bırakmadığı için bir yolunu bulup yükümlülükten kurtulmak, devlete karşı hile yaparak ödevden kaçmak zorlaşmıştır.

3. İslâm imanının içinde şu da vardır: İnsan da, sahip oldukları da aslında Allah’a aittir, sahip ve malik olan kul emanetçidir; yoksul, işçi, hizmetçi, güçsüz kimselerin haklarını vermeyenlerin hasmı Allah’tır, hesabını O soracaktır. Allah kul hakkını, kulu razı etmedikçe affetmeyecektir.

4. Yoksullar ve mahrumların derdine çare yalnızca resmi yoldan (devlet eliyle) değil, yardımı ibadet bilen, bazı yardımları yapması da farz olan dindarlar eliyle, onların kendi rızalarıyla ve bizzat (araya devlet girmeden) yapacakları yardımlar ve bağışlar ile de gerçekleşmektedir. Bu yardımların ve bağışların vakıflar vb. şeklinde teşkilatlanması çözümü daha etkili ve kapsamlı kılmıştır.

5. Sermayenin, riske girmedikçe, kâr ve zarara ortak olmadıkça sabit bir rantı (faiz) haram kılınmıştır.

6. Müslüman zenginin servetini istediği gibi kullanması ve tüketmesi mümkün değildir; din, vicdan ve devletin müdahaleleri ve sınırlamaları vardır.

Kaçınılamaz durumlarda haramdan gözü sakınmak
04:001/08/2021, Pazar
G: 1/08/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Dinini öğrenmeye ve uygulamaya çalışan üniversite öğrencisi bir gencim.

Bu noktada bazı meselelerin fıkhî yönü kafama takıldı ve maalesef ulaşabildiğim kaynaklarda tam anlamıyla bir cevap bulamadım. Hatta Müslüman toplulukta bu noktada aklı karışık birçok insanla da karşılaştım, sorular hakkında yardımcı olabilir veya öneride bulunabilirseniz çok memnun olurum.

Sorularımın temel noktasını erkeklere bakışlarını alçaltması emredilirken ne kastedildiği oluşturuyor:

- Bu emirle sadece cinsel arzuyla bakmayalım mı diyoruz yoksa bir kadın tesettüre uymuyorsa örneğin sadece başı açıksa bile cinsel arzu olsun olmasın ona bakmak haramdır mı diyoruz?

-Kalan tüm sorularım bu temel soru üzerinden devamediyor. Burada âlimlerimiz arasında bir ihtilaf mevcut mu, kadıntesettürlü olmasa da şehvetsiz bakıldıkça caiz gören görüşler de var mı? Yok, tesettürlü olmayanlara cinsel arzuyla olmasa da bakmak haramdır diyorsak günümüz hayatında nasıl bir pratik yaklaşım geliştirmeliyiz. Çünkü dışarı çıktığımızda bu insanları göreceğimiz şartlarda yaşıyoruz.

-Film ve dizilerin çoğunluğunda oyuncuların tesettüre uymadığını düşünürsek Müslüman bir erkek izleyemez mi demeliyiz?

-Kütüphane, lokanta gibi alanlarda oturuyoruz ve yine bu insanlarla beraberiz bu konuda fıkhen ne demeliyiz buraları kullanmamalı mıyız?

-Sahiller, halka açık plajlar veya karma spor salonları kullanım hususunda yine fıkhen bakış açımız nasıl olmalı?

-Tesettür İslâmî anlamda ideal olabilir ama bu anlamda maalesef ideal olmayan bir dünyada yaşıyoruz. Bu sebeple bütün bu sorulara nasıl bir bakış açısı veya kuralla yaklaşmalıyız. Çünkü tamamen haram sayarsak sanırım mecbur olmadıkça evden çıkmamamız gerektiğine kadar iddia edilebilir.

-Haram ama zaruret veya ihtiyaç kavramlarıyla bir kısmının içinden çıkmaya çalışıyorsak bu kavramların içine neyin gireceğini nasıl anlamalıyız? Bütün bu senaryolar için pratik bir yaklaşım sağlamamız mümkün mü bu noktada vesveseye de düşmeden nasıl hareket etmeliyiz?

Cevap
İslâm’ı yaşamaya, hayatınızın bütününde uygulamaya gayret etmeniz tebrike şâyân bir niyet ve davranış. Allah cümlemizi muvaffak kılsın.

Sorularınıza cevap vermeden önce bir de şunu hatırlatmam gerekiyor:

Karşı cinse bakmakla ilgili sınırlamalar yalnızca erkeklere yönelik değildir. Nur suresindeki ilgili âyetler (24/30-31) hem erkeklerin hem de kadınların iffetlerini korumalarını, karşı cinse bakma konusunda tedbirli davranmalarını emrediyor.

Aşağıda başkalarını da zikredeceğim bir fıkıh kuralı var: “Bir iş daralırsa genişlik gelir”; yani Müslümanın hayatı zorluk ve meşakkat içinde, cemiyetin dışına çıkarak ‘bir lokma bir hırka’ ile yaşamak şeklinde geçecek değildir; böyle bir mecburiyet yoktur; ferdin ve toplumun hayatında daralmalar, zorluklar, darboğazlar oluşunca şeriatta kolaylaştırıcı hükümler devreye girer ve hayat devam eder, ayrıca normalleşme için çaba gösterilir...

Bizim ülkemizi ve benzerlerini misal olarak alırsak hemen her yerde erkekleri de, kadınları da cinsel bakımdan tahrik edebilecek manzaralarla karşılaşmak olağandır ve bunun önüne geçmek de mümkün değildir. İşte bu bir genel durum ve çare bakımından daralmadır, fıkıh diliyle “umûmu’l-belvâ”dır, yaygın ve kaçınılamaz bir durumudur. Bu durumda Müslüman, fert ve cemiyet hayatının gerekli kıldığı her yerde olacak, meşru ve helal olmayan durumlardan elinden geldiğince sakınacaktır. Sakınmak için dağlara çıkmayacak, toplum içinde olacak, nefis terbiyesi ve cihadı ile günaha girmemeye, karınca kararınca toplumu da ıslaha çalışacaktır.

Mesela filim ve dizileri seyretmesi gereken Müslüman, gerektiren sebep ne ise onun için seyreder, maksadını öne alarak izler, maksadı dışındaki görüntülere odaklanmaz, onlar geldikçe gözünü başka bir kareye kaydırır.

Kuralın uygulama alanları farklı olmakla beraber bugünkü durumumuza da ışık tutan ve çözüm sunan eski örnekler, tanımlama ve çözümler, TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “umûmü’l-belvâ” maddesinde ve Kuveyt Fıkıh Ansiklopedisi’nde tatmin edici ölçüde vardır.

Umûmü’l-belvâ, çokça karşılaşıldığı ve toplumda yaygınlaştığı için mükelleflerin kaçınmasının hayli zor olduğu hadise, olay ve durumları ifade eder. Terimin kapsamında yer alan hususları anlatmak üzere genel zaruret, halkın genel ihtiyacı gibi sözler de kullanılır. Belvâ ile zaruret arasında çok yakın bir ilgi vardır; bazen belvâ, bazen de zaruret fıkıhta aynı hükmün delili olarak gösterilir. Belvâ, yaygınlığından dolayı kendisinden kaçınma imkânı güçleşen ve ihtiyaçtan doğan bir çeşit zaruret şeklinde de görülebilir. Dolayısıyla umûmü’l-belvânın varlığının tespitinde ihtiyaç veya zaruret hâli, bu hâlin yaygınlığı ve çokça tekerrür etmesi aranır.

Umûmü’l-belvâ hafifletici sebeplerdendir. Dinî hükümlerle insanlara meşakkat vermenin değil onlara hayatı kolaylaştırmanın hedef alındığını belirten ve kolaylaştırmayı teşvik eden âyetleri (el-Bakara 2/185; el-Hac 22/78) ve hadisleri (el-Muvatta, “Hüsnü’l-huluk”, 1; Müsned, III, 131; V, 266; VI, 85; Buhârî, “İlim”, 3; Müslim, “Cihâd”, 3) dikkate alan fakihler umûmü’l-belvâyı da bir hafifletme sebebi kabul etmiştir. Hz. Peygamber kedi hakkında, “O necis değildir, o etrafınızda dolaşan hayvanlardandır” diyerek (Ebû Dâvûd, “Tahâret”, 38; Tirmizî, “Tahâret”, 69) eti yenmeyen ve salyası necis olan kediyi, insanlarla devamlı bir arada bulunması ve ondan sakınmanın güçlüğü dolayısıyla necis hayvanlarla ilgili genel hükümden istisna etmiş, bu husus fakihlerce umûmü’l-belvânın bir örneği sayılmıştır. Elbisedeki haşarat ve sinek kanı gibi az miktarda necâsetin varlığı, hayvan atıklarının karıştığı tozlu topraklı yolda elbiseye çamur bulaşması veya su sıçraması gibi kaçınılması güç durumların namaza engel teşkil etmemesi bunun örneklerindendir. Suyu necis olmuş kuyuların veya havuzların, içine düşen pisliğin durumuna göre sularından bir miktarı boşaltılınca temiz sayılması umûmü’l-belvâ dolayısıyladır.

Kaynaklarda umûmü’l-belvâya daha çok temizlikle ilgili örnekler verilirse de benzer şekilde oruçlunun yolda yuttuğu toz toprağın orucu bozmaması, teâti yoluyla alışverişin cevazı, meyvelerin henüz olgunlaşmadan satılabilmesi, müçtehitler azalınca kadılıkta içtihat şartının aranmaması gibi alanlardan da örnekleri bulunur.

Umûmü’l-belvâya dayanarak câiz görülen çağdaş meseleler için namaz vakitlerinin belirlenmesinde takvime başvurulması, ezan okumada ses yükseltici kullanılması, Mescid-i Harâm’da üst katlarda tavaf yapılması, oruç ve hacda kolaylık amacıyla kadınların hayızı geciktirici ilâç kullanması, paketlenmiş hazır yiyeceklerin görülmeden satın alınması, telefon gibi iletişim vasıtalarıyla veya internet üzerinden alışveriş yapılması, organ nakli, davalarda parmak izi ve imza gibi karînelere dayanarak hüküm verilmesi gibi örnekler zikredilmiştir.

Özetlediğim TDV maddesinde “bu kuralın uygulama sahası içtihada dayalı hükümlerdir, hakkında nas (âyet, hadis) olan konularda uygulanamaz” deniyor. Bu görüşe katılmamız mümkün değildir. Örneklerin çoğunda nas bulunduğu halde zaruret ve umûmî belvâ kuralı uygulanmıştır. Birini hatırlatalım: Nur suresindeki âyet, nikâhsız bir kimsenin karşı cinsin avret yerlerine bakmasını yasaklıyor; doğum, tedavi, gerekli kontrol, dini hükümlere riayet etmeyenlerle edenlerin karışık yaşamak durumunda oldukları toplumlarda maksat dışı göze çarpmalar… nas bulunduğu halde adı geçen kuralın uygulandığına örneklerdir.

Âlimlerin Sultanı diye anılan büyük Şâfiî fakih İzzüddin b. Abdisselam (v. 660/1262), Kavâ’idu’l-Ahkâm isimli eserinin “Ivazlı akitlerle ilgili kaidelerin istisnaları” bahsinde şöyle diyor:

“Haram yeryüzüne öyle yayılsa ki, artık helâl bulunamaz hale gelse, ihtiyaç kadar haramı kullanmak, bundan faydalanmak caiz olur. Bu durumda haramdan faydalanmak, zarûret hallerine bağlı değildir; çünkü haramdan faydalanmak zarûrete bağlı kılınırsa giderek Müslümanlar zayıflar, düşmanlar İslâm topraklarını istilâ ederler, insanlar, âmme menfaatini ayakta tutan zanâat ve meslekleri yapamaz hale gelirler. Bu durumda haram maldan, ihtiyacın ötesinde -lüks ve refah seviyesinde- istifade edilemez, ama ihtiyaç kadar istifade edilebilir… Zarûret bir kimseyi, halkın malını gasp etmeye mecbur bıraksa onun için bu caiz olur; hatta açlık, soğuk, sıcak gibi bir sebeple öleceğinden korksa, bu ihtiyaçlarını karşılayacak malı gasp etmesi gerekli hale gelir. Bir kişiyi hayatta bırakmak için bu gerekli olursa, binlerce hayatı kurtarmak için gerekli olmaz mı? İçinde Allah’ın makbul kullarının da bulunması muhtemel olan toplumu ayakta tutmak, bir kişinin zarûretini gidermekten daha önemlidir ve ona tercih edilir… (Kavâ’du’l-Ahkâm, Mısır, 1934, c. II, s. 180-181).

Cezada adalet
04:008/08/2021, Pazar
G: 8/08/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
1. Hür insanların köleye karşı işledikleri cinayetlerde âdil davranılmadığı iddiasına ne dersiniz?

2. İslâm’da yakma cezası var mıdır?

Cevap
Çok şükür ki, İslâm’ın hedefi olan “köleliğin kaldırılması” geç de olsa gerçekleşmiş, bu ayıptan insanlık kurtulmuştur. Tarihte olup bitenle ilgili soruya gelince:

Önce köleye karşı işlenen cinayette hürlerin de kısas edileceklerine dair bir genel bilgi vereceğim, sonra da kısas veya kısas dışı sebeplerle insanı veya bir uzvunu ateşle yakmanın caiz olup olmadığı konundaki soruya cevap vereceğim.

“Ey iman edenler! Öldürülenler hakkında kısas size gerekli kılındı. Hüre hür, köleye köle, kadına kadın. Ancak her kime, kardeşi tarafından bir şey bağışlanırsa artık ona hakkaniyetle uymalı ve kalan diyeti ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbiniz’den bir hafifletme, bir rahmettir. Bundan sonra kim haddi aşarsa ona elem verici bir azap vardır. / Kısasta sizin için hayat vardır, ey akıl sahipleri, umulur ki sakınırsınız” (Bakara: 2/178, 179).

Bu iki âyette, dinin korumayı hedeflediği temel değerlerden biri olan hayatın korunmasıyla ilgili bir tedbir olarak kısas ele alınmaktadır. Gerek kısasın diyete (kan bedeli, tazminat) çevrilmesi ve bunun güzellikle ödenmesi ve gerekse kısasın uygulanması konularının -önceki âyette geçen- birr (iyilik) ahlâkıyla ilgisi vardır.

İslâm’dan önce Araplarda kabileler arası savaş, baskın, yağma, öç alma âdetleri çok yaygın bulunuyor, kabile fertleri dışında kalan insanların hayatlarına değer verilmiyor, bu sebeple güçlü olanlar zayıf olanları eziyor, hunharca katlediyorlardı. Araplar da “Hayatı korumanın çaresi öldürmektir“ diyor, öldüreni öldürmek suretiyle hem tedbir hem de intikam alıyorlardı; fakat bunu yaparken intikam duygusuyla hareket ettikleri ve adalete riayet etmedikleri için yaşama hakkını korumak yerine onu ortadan kaldırmış oluyorlardı. Rivayetlere göre bu âyetin nâzil olmasına da Arapların bu âdet ve tutumları sebep olmuştur. İslâm‘dan önce aralarında ihtilâf bulunan, karşılıklı olarak birçok insanın katledildiği ve yaralandığı iki kabileden biri, kendini diğerinden üstün görüyor, bir erkeğe karşı, karşı taraftan iki erkek, bir kadına karşı bir erkek, bir köleye karşı bir hür erkek öldürmek istiyorlardı. Her iki kabile de Müslüman olduktan sonra bu istek ve uygulamayı sürdürmeye kalkışınca, şahsî intikamı hukukî kısas cezasına çeviren, cezayı şahsîleştiren (katilden başkasının öldürülmesini yasaklayan), canlar arasında değerli-değersiz farkının bulunmadığını, dokunulmazlık ve değer bakımından bütün canların birbirine eşit olduğunu bildiren âyetler geldi (İbn Kesîr, Tefsîr, I, 299-301).

Müçtehitlerin çoğunluğu farklı düşünmekle birlikte Ebû Hanîfe gibi nesihten hareket ederek Mâide âyetini “Tevrat’ta onlara, cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş ve yaralar kısas yapılacaktır diye yazdık” mealindeki âyeti (Mâide 5/45), Ebû Yûsuf gibi bütünlükten hareket ederek her iki âyeti genel (hem aynı cinsin fertleri hem farklı cinslerin ve statülerin fertleri arasında kısas hükmü getiren) âyetler olarak anlayan müçtehitlere göre bir köleyi öldüren kimse ceza olarak kısas edilir. “Kölesini öldüreni öldürürüz...” meâlindeki hadis de (Dârimî, “Diyât”, 7; Tirmizî, “Diyât”, 18) bu hükmü desteklemektedir. Aynı anlayışın tabii bir sonucu olarak haksız yere gayrimüslimi öldüren Müslüman da kısas edilir. Aksini ifade eden hadis, Müslümanlarla savaş halinde olan (harbî) gayrimüslimlerle ilgilidir.
Mâlikî fıkıhçı Ebû Bekir İbnü’l-Arabî, 487 (1094) yılında Kudüs’te Mescid-i Aksâ’nın yanında, orayı ziyarete gelen Zevzenî isimli meşhur bir Hanefî fıkıhçısı ile Atâ el-Makdisî isimli yerli bir Şâfiî fıkıhçısı arasında -o zamanın âdetine uygun olarak- cereyan eden, bizzat dinlediği ve konumuzla ilgili olup İslâm’da insan hakları anlayışına da ışık tutan bir tartışmayı şöyle nakletmektedir (I, 61-62):

(Kudüslü fıkıhçılar Zevzenî’ye, “Kâfiri öldüren Müslümanın kısas edilip edilmeyeceğini“ soruyorlar, o da “Kısas edilir“ cevabını veriyor. Delilini sorunca da konumuz olan âyeti okuyor ve bunun “bütün öldürülenleri içine aldığını” söylüyor, bu noktada Atâ delile itiraz ederek tartışmayı başlatıyor).

Atâ, “Hocanın ileri sürdüğü delil (âyet) üç noktadan ona delil olmaz” diyerek şu delilleri sıralar: 1. Allah Teâlâ “Size kısas farz kılındı” buyurarak birbirine eşit olan Müslümanlar arasında kısas hükmünü getiriyor, kâfir Müslümana eşit değildir; çünkü hak dini inkâr etmesi onun derecesini aşağıya düşürmüştür. 2. Âyetin başı ile sonu arasında mânâ ilişkisi, bütünlüğü vardır; aslı kâfir olduğu için köle hüre eşit olmayınca, halen kâfir olan kimsenin Müslümana eşit olmayacağı âşikârdır. 3. Âyetin devamında “Her kime kardeşi tarafından bir şey bağışlanırsa...» buyuruluyor. Kâfirle Müslüman arasında kardeşlik olamaz; şu halde kâfir âyetin hükmüne dâhil değildir.
Zevzenî ise ileri sürdüğü delilin sağlam olduğunu, Atâ’nın itirazlarının bunu çürütemediğini şu gerekçelerle savunur: a) Allah Teâlâ’nın cezalandırmada eşitliği şart koştuğu yönündeki görüşünüze katılıyorum; ancak “kısas bakımından Müslümanla kâfir arasında eşitliğin bulunmadığı“ şeklindeki tespitinizi doğru bulmuyorum. Müslüman gibi, İslâm ülkesinde yaşayan veya oraya izinli olarak girmiş bulunan gayrimüslimlerin de hayatları ebedî olarak dokunulmazdır, bu bakımdan eşitlik vardır. Müslüman, gayrimüslimin malını çalsa cezalandırılır. Bu hüküm onun canının da dokunulmaz olduğunu gösterir, sahibi dokunulmaz olmasaydı malının da dokunulmazlığı bulunmazdı. b) Âyetin başının mânâ bakımından devamına bağlı olduğu görüşünüze katılmıyorum. Âyetin başı genel, devamı özeldir, her biri kendi çerçevesinde geçerlidir. c) “Köleyi öldüren hür kısas edilmez” hükmünüzü kabul etmiyorum. Tam aksine o da kısas edilir, bu hükmünüz size delil olmaz. d) Müslümanlarla kâfirler arasında din kardeşliğinin bulunmadığı doğrudur; ancak buna dayalı hüküm af ve diyetle ilgili olup kısasla ilgili değildir, biri diğerini ortadan kaldırmaz.
İkinci sorunuzdaki detaylara gelince:

Hz. Ömer’in “oğula karşılık babanın, köleye karşılık hür sahibinin kısas edilemeyeceğini duymuş olmasaydım” ifadesi bu mânâyı veren rivayetlere dayanıyor ve bazı müçtehitler de buna göre hükme varıyorlar. Ancak öldüren hür, öldürdüğü de köle veya gayrimüslim de olsa öldürene kısas uygulanacağını ifade eden deliller daha güçlüdür ve bu delillere göre -yukarıda aktardığım tartışmada da geçtiği gibi- hükmeden müçtehitler isabet etmiş ve İslâm’ın ruhuna uygun bir anlayış sergilemişlerdir.

Birinci soru kısas kuralına göre insanı veya bir uzvunu yakmakla ilgili idi.

İmam Şâfiî, ilgili rivayetlere dayanarak yakanın yakılarak kısas edileceği sonucuna varmıştır. İmam Malik misillemenin gerekli olduğunu ileri sürmüş, Mâlikî fukahası ise “bu misillemenin yakma ile de olup olamayacağı” konusunda farklı görüşlere sahip olmuşlardır.

Hanefîler ve Hanbelîlere göre kısas ancak kılıçla olur; işkence ile, yakarak ve başka şekillerde öldürenler de yine kılıçla idam edilir.

Bu içtihadın sahipleri “Ateşle ancak onun Rabbi azab edebilir” mealindeki sahih hadise, Arenîler kıssasında ve benzerlerinde olduğu gibi işkenceyi yasaklayan naslara, bu cezalandırmada haddin aşılması ve zulme kaçılması ihtimalinin bulunduğuna dayanmışlardır.

Soru sahibinin farklı rivayetlerin çelişmesi ile ilgili olarak yürüttüğü mantık yerindedir. Fıkıh usulünde bu tenkide “iç tenkit, metin tenkidi, hadiste örtülü inkıtâ (el-inkıtâ’u’l-bâtın)” adı verilir. Bir rivayet aklın kesin hükümleri, dinin genel kuralları, daha kuvvetli deliller (âyetler ve sahih hadisler) … ile çelişirse, çelişen bu rivayetin senedi ve kaynağı sağlam bile olsa zayıf sayılır ve onunla amel edilmez. Kaldı ki, soruda geçen rivayetlerin kaynağı, sağlam hadis kaynakları da değildir.

Şu da sorulmuştu:

“Hz. Ömer yaranın diyetinin verilmesini emretti“, ancak cezanın caydırıcı olması açısından sadece diyet yeterli midir, faile diyetle beraber devletin hakkı olarak tazir cezası da verilmesi gerekmez mi? Kişi zengin ise diyeti rahatlıkla verir, öder, olan mağdura ve mazluma olur, fail de elini kolunu sallayarak istediği kişinin kafasını yarar vs.
Cevap
Mağdur diyete razı olmaz da kısasta ısrar ederse kimse onu diyete çeviremez. “Kısas yoluyla yaralama” cezası eğer denkliğin sağlanmasında şüphe, cinayetten daha fazla bir yaralama tehlikesi bulunursa diyete çevrilir. Hz. Ömer’in hükmüne konu olan olayda böyle bir ihtimal bulunabilir. Hz. Ömer’in diyetle yetinmesi, tazir cezası vermemesi yetkisi dâhilindedir; çünkü tazir cezasının tayini ve uygulanması devletin yetkisindedir. Halife, bunu uygulamamış ise makul ve meşru bir sebebi vardır.

Torpil konusu
04:0015/08/2021, Pazar
G: 15/08/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Yeni Şafak ailesinden “akrabamız” olan sevgili Ömer Lekesiz’in 12 Ağustos 2021 tarihli köşe yazısı “Milli Eğitim, Bakan Özer ve Beklentiler” başlığını taşıyordu. Siyasetçi-bürokrat-yüksek düzey yöneticiler-halk arasındaki ilişki ve bu ilişkinin şahısların menfaatine göre değil de milletin ve devletin menfaatine uygun olarak oluşup işlemesi, bunun engelleri… bakımından okunası bir yazı, ben okudum ve tavsiye de ediyorum.

Yeni Milli Eğitim Bakanımız Mahmut Özer isabetli bir seçim oldu; kendisini hem tebrik ediyor, hem de engelleri aşarak başarıya ulaşması için dua ediyorum.

Bu münasebetle dertlisi olduğumuz, onun da başına bela olacak “torpil” konusunda bir şeyler yazmak istedim.

Dünya hayatına ait işlerde torpil manasını ve hükmünü ihtiva eden bir âyet meali ile başlayalım:

“Kim güzel bir şefaatte bulunursa ondan kendisi için bir nasip olur; kim de kötü bir işe aracılık ederse onun da buna denk bir payı olur. Allah her şeyi koruyup hakkını vermektedir” (Nisâ:4/85).

Bu âyeti, Kur’ân Yolu isimli tefsirimizde şöyle açıklamışız:

“Türkçe’de şefaat daha ziyade âhiretteki aracılık ve özellikle de Hz. Peygamber’in (s.a.), hem bütün insanlara (hesaba çekilmenin, yargılanmanın bir an önce başlaması, bekleme sıkıntısının son bulması için) hem de ümmetinin günahkârlarına (günahlarının bağışlanması için) Allah nezdinde yapacağı aracılık mânâsında kullanılır. Kur’ân’da ve Arapça’da ise şefaatin buna ek olarak daha geniş bir mânâsı vardır: İki kişi arasında görülecek bir iş, elde edilecek bir fayda veya önlenecek bir zarar konusunda üçüncü bir şahsın devreye girmesi, aracı olması, hatırını ve gücünü kullanarak sonuç elde etmeye teşebbüs etmesidir… Hemen her zaman toplum içinde aracılık faaliyeti sürdürülmüş ve aracılar bulunmuştur. Özellikle hukuk, adalet, ehliyet ve emanet duygusu ve şuurunun ve bunlara dayalı uygulamaların ikinci plana atıldığı; güçlü, hatırlı, yakın olanların -haklı veya haksız olarak- işi bitirdiği dönemlerde, bu mânâda toplum ahlâkının zaafa uğradığı zamanlarda şefaat (adam bulma, torpil kullanma) yaygın, normal, hatta zaruri hale gelmiştir. Âyet hem tarihî hem de evrensel olarak şefaat konusunda bir kural getirmektedir: Şefaat kötü, çirkin ve yasak değildir; ancak meşrû, hukuka ve ahlâka uygun olmalı, iyi, başkası aleyhine haksızlık doğurmayacak bir sonucun hâsıl olması için yardım mânâsı ve amacı taşımalıdır. Böyle olan şefaatin ecri vardır. Hâsıl olan iyilik ve ecirden şefaat sahibi (buna aracılık eden, hatırını ve imkânını kullanan) kimseler de nasip alırlar. Haksız bir talebin, kötü sonucun gerçekleşmesi için yapılan aracılık da yapana sorumluluk getirir; haksıza, zâlime, kötülük edene verilen cezanın benzeri bir ceza ona da verilir.”

Bir işin çözümü elinde, yetkisinde olan şahıslara baskı yapması ve hatırını kullanarak ricada bulunması için bunu yapabilecek kişiler devamlı başvuru mercii oluyorlar.

Başvuranlar namazında orucunda insanlar olsalar da torpil kullanarak elde edecekleri sonucun meşru, kendi hakları olup olmadığına aldırmıyorlar. Ortada bir menfaat var; bu, bir kimsenin belli bir işe alınması da olabilir, bir ihalenin kazanılması da olabilir; bu ve benzeri konularda aracılık isteyenler liyakat ve hakkaniyetle hiç ilgilenmiyorlar.

Kendilerine “O kişi o makama ehil değil, sırada ehil olanlar var ve bekliyorlar, atanma onların hakkı, o ihale, şartları kim taşıyorsa ona verilmelidir, sizin istediğiniz ‘şartları taşımayan, ihaleyi alması kamunun yararına olmayan’ bir menfaat talebi… dendiğinde, daha önce sevgi, saygı, hasret cümleleri döktürenler birden kararıyor ve değişmeyen “argümanını” heyecanla dile getiriyorlar: Ama herkes yapıyor, biz de sizi şey belledik geldik, gerekirse biz de size bir “iyilik” yaparız…

İşi yapacak olana nispetle üst veya güçlü durumda olanların tavrı ise baskıdan ibarettir; “ya yaparsın ya da biz sana yapacağımızı biliriz” noktasına kadar baskı haddini aşarak ilerler.

Haksız bir işin gerçekleşmesi, bir menfaatin elde edilmesi için aracılık eden ve maddi-manevi baskı uygulayanlar şunu bilmelidirler ki, kul hakkı yiyenleri, devleti/kamuyu zarara sokanları namaz, oruç, hac… kurtaramaz. Bu ibadetlerin kefaret olacağı günahlar, kul hakkı ve büyük günahlar değildir.

Allah Teâlâ dini, iman, ibadet, ahlak, bütünüyle hayat düzeninde kılavuz olsun diye göndermiştir.

“Bir mümin erkek veya bir mümin kadının, Allah ve resulü bir emir ve hüküm verdiklerinde artık işlerinde bundan başkasını seçme hakları olamaz. Allah’ın ve resulünün emrine itaat etmeyenler doğru yoldan açıkça sapmışlardır” (Ahzâb:33/36).

Kripto para ve dijital sistem
04:0022/08/2021, Pazar
G: 22/08/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Kripto para fetvasını değiştirme zamanı gelmedi mi?

Kripto para ile ilgili olarak, “Kripto parayı meşru görmeyenlerin -ki ben de onlardan biriyim- diyorsunuz. Artık kripto paraları dünya kullanıyor. Öyle kolay kolay dolandırıcılık da yapılamıyor. Binance, Coinbase gibi şirketler dünyanın en kapsamlı, en büyük kripto para ve sanal para alan insanların en çok tercih ettiği şirketlerdir. Bu şirketlerde dolandırılma ihtimali çok az. BtcTurk, Türkiye’nin en büyük kripto para şirketi. Milli Voleybol Takımımız’a sponsor oldular. Bu şirketler büyük ve kurumsal. Hesabında bir sorun çıkar ise tam destek veriyorlar. İslâm’da bir sistemin güvenilir olması için “devlete bağlı olması” anlamına gelmez. Bu sistemler güvenirliği kanıtlıyorsa İslâmca güvenilir kabul edilir. İnsanların aniden zenginleşip aniden batabilmesi konusunu da anlamadım. Yapılan şey bir faiz işlemi değil veya bir kumar değil. Bunlar da döviz gibi artıp eksiliyor. Döviz ile tek farkı bu kripto paraların devletlerin durumuna göre değil de insanların ilgisine göre artıp azalması. Bir para birimi riskli olamaz mı yani? Sen 50 bin doları 8 liradan alırsan dolar 4 liraya düşerse yine batarsın. Hâlbuki döviz helaldir. Miras konusunu da anlamış değilim. Kripto parası olan bir baba çocuklarına hesabını devredebilir, onların aralarında kripto paraları bölüştürebilir. İslâm nasıl bir miras kuralı koyuyor ki? İllâ bu miras işlemlerinin resmî evraklarla yapılmasına gerek var mı? Devletin bu kripto paraların arkasında durması gerek de ne demek? Devlet tanıdı zaten kripto paraları. Kripto paralar ile ilgili devlet yazı paylaştı, kararname ile kripto paralar vergilendirdi. En son MASAK 100 bin dolarla ülkeden uzaklaşmak isteyen bir kripto para işletmesini yakaladı mesela. Daha devlet arkasında durmak için ne yapsın? Devlet kendi bitcoinini mi üretsin? Ben bu fetvanın yenilenmesini istiyorum. Sizlerden zorla fetva istemiyorum. Sizden ricam, bu kaideleri gözden geçirmeniz ve şimdinin fetvasını vermeniz.

Cevap
2017 yılında şunu yazmıştım:

“2009 yılında ortaya çıkan ve merkezi bir yönetimi bulunmayan, hakkında çok farklı şeyler söylenen dijital para birimi bitcoin alıp-satmak, yatırım amaçlı bulundurmak (altın bulundurmaya benzer şekilde) caiz midir?”

Yukarıdakine benzer soru mektupları alıyorum. Cevap vermeden önce bu sanal para nedir, bunu uzmanlardan öğrenelim:

“Bu ayın 11’inde 5.719 dolardan işlem gören sanal para bitcoinin fiyatı bugünlerde 9.028 dolar olmuş, kısa sürede bu kadar değer kazanan başka bir para birimi olmadığı için de bitparaya ilgi giderek artıyor. Bilgisayar ortamında işleme konan çok sayıda sanal para içinden biri (bitcoin) öne çıktı. 2009’da kendini Satoshi Nakamoto diye tanıtan ve daha sonra ortalıktan yok olan biri Bitpara Sistemi’ni kurdu. Kurucusu ‘gölge’ kurucu olduğu gibi, sistem de bütünü ile ‘gölge’; sorumlusu kim, merkezi nerede, hesaplarını kim denetliyor, paralar nereye gidiyor belli değil.

Bitpara miktarı 21 milyon adet olarak sınırlandırılmış durumda. Şimdilerde 16 milyonu aşan bitpara dolaşımda.

Yeni bitparaların dolaşıma girebilmesi için 16 haneli bir şifreyi çözmek gerekiyor. Bunu çözmek profesyonel bilgi ve teknik donanım gerektiriyor. Şifreyi çözen kişi 12,5 adet bitpara kazanıyor. Şifre ile uğraşamayanlar günlük fiyat ile internetten bitpara satan sitelerden para ile satın alıyor. Bitpara alıp satmak, işlem yapmak için sanal cüzdan oluşturulması gerekiyor. Bunun için internetten uygulama indiriliyor. Sanal cüzdan şifreleniyor. İşlemler bu sanal cüzdan üzerinden gerçekleştiriliyor. Günlük fiyattan alınacak bitparalar cüzdanda biriktiriliyor. Satış veya havale bu cüzdandan yapılıyor. Bitpara ile yapılan işlemlerde işlemi kimin yaptığı ve kimle yaptığı belirsiz kalıyor. Bir cüzdandan bir başka cüzdan sahibine para yolladığında bütün işlemler şifrelenmiş dosyalar aracılığıyla yapıldığı için kimin kime para yolladığı belli olmuyor. Arz ve talebe göre bitpara kuru devamlı değişiyor. Açık anlatımı ile bitpara fiyatı altın fiyatından daha oynak. Spekülasyon sevenler bu sanal para sistemini yaşatıyor.

Bitpara sınırlı sayıda olması nedeniyle değeri yükseliyor. Değeri yükseldikçe bu kez bu yükselen değere bakarak bu paraları yatırım aracı olarak kullanmayı hedefleyenlerin talebi artıyor ve bu talep artışı sonucu bu paraların değeri daha da yükseliyor.” (Sayın Güngör Uras’ın yazılarından).

Bitcoin ve blockchain teknolojilerinin uzmanlarından dünyaca ünlü yazar Chris Skinner’in açıklaması:

“İnternet gibi küresel bir ağınız olunca, bu ağ için küresel bir para birimine ihtiyacınız oluyor. Bu bitcoin mi olacak bilmiyorum ama sanal paranın, gerçeğinin yerini alacağı günleri görebiliriz. Ancak kimlik bilgilerinin gizliliği ve bir otoritenin denetimi altında bulunmaması yasa dışı işlemlere açık bir ortam da yaratabiliyor.”

Günümüz ekonomisinde para transferi yapmak için bankanın aracı olması gerekirken, bitcoin tüm aracıları ortadan kaldırıyor. Bir kullanıcıdan diğerine doğrudan sanal para transferi yapılabiliyor. Bu durum uyuşturucu ve silah ticareti yapanların da dikkatini çekmiş. Yapılan alışverişlerin vergilendirilmesi konusu ise devlet görevlileri için ayrı bir mesele.

Takip eden/edebilecek herhangi merkezî bir kuruluş yok. Değeri tamamen kullanıcılar belirliyor. Tüm dünyanın finansal varlığına göre henüz çok küçük kaldığından büyük dalgalanmalar olabiliyor.

Bu para hakkında hüküm açıklayabilmek için şimdilik bu kadar bilgi yeterlidir.

Kanaatim:
Devletlerin tekelinde ve kontrolünde olan çoğu karşılıksız paralar bile büyük haksız kazançlara ve kayıplara alet oluyor iken bu sanal paranın daha fazlasına alet olabileceği apaçık ortadadır. Döviz, altın ve benzerlerine para yatırıp fiyatları yükseldikçe satmak suretiyle para kazanmak fıkıh kurallarına göre caiz olsa da bir çeşit stokçuluk (kenz) olduğu, üretime katılmayan paranın topluma da faydası bulunmadığı için takva sahibi Müslümanların tercih etmemeleri gereken bir kazanç yoludur. Sanal para alıp satarak para kazanmak ise yukarıda açıklanan özellikleri sebebiyle caiz değildir.

Bu kanaatimi değiştirecek ölçüde bir gelişme olmadı.

Bir hususu daha eklemeliyim:

Bitpara da diğer paralarla alınıp satılırken karşılıklı ödemelerin peşin olması gerekir, eğer peşin olmazsa bu cihetten de alım-satım caiz olmaz.

Bu günkü köşe yazımda ise elde ettiğim yeni bilgiler ve yine de -genel olarak kripto para konusunda- değişmeyen kanaatimi, daha geniş çerçeveli sorulara verdiğim cevabı tekrarlayarak yazacaktım, ancak yazı çok uzayacağı için bu konuda yapılmış bir ilmî çalışmanın (Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları: 47 “İslâmî Finans ve Finansal Teknolojiler (Fintech) Blokzincir-Akıllı Sözleşmeler-Paralar”) ilgili sonuç bölümünü aktaracak ve cevabımın geri kalanını gelecek haftaya bırakacağım:
Paralara ilişkin görüşler neticesinde ortaya çıkan hükümlerin aşağıdaki şekilde özetlenmesi mümkündür:

1. Paralar, fıkhi ve iktisadi ölçülerde para olmadıkları gibi spekülatif ve kumar temelli olup fıkhi esaslara uygun bir mal ve yatırım aracı da değildirler. Devlet tarafından basılmadıkları gibi insanların tamamı tarafından da kabul görmüş para değildirler.
2. Paralar mal olsalar dahi para değildir. Fıkhi açıdan para olma vasıflarını taşımamaktadırlar.
3. Paralar, kısmi kabul gören ve kendilerine ilişkin özel şartları bulunan özel paralardır.
4. Paralar da diğer paralar gibi fıkhi ölçülerde bir paradır. Alım ve satımı caiz olup faizin cereyan etmesi, zekât terettübü gibi şer’i hükümler caridir. Çünkü kabul edilebilirliği ve kendilerine karşı talep bulunmaktadır. Ayrıca şer’î ve iktisadî bir mani bulunmamaktadır.
Paraların fıkhi hükmüne ilişkin genel geçer ve üzerinde ittifak edilen bir hüküm bulunmadığı, birbiriyle çelişen farklı fetvaların söz konusu olduğu gözlemlenmektedir. Çalışma neticesinde ulaşılan temel bulgular şöyledir:

a) Paralar ile bunların dayandığı blokzincir teknolojisi tamamen birbirinden farklıdır. Mevcut fetvaların ekseriyetinin, zaman zaman bitcoinle ilgili durumları gerek blokzincir gerekse tüm paralara genellendikleri gözlemlenmektedir. Zaten, ifade edildiği üzere, mevcut haliyle blokzincir teknolojisi katılım finansının birçok alanında uygulanmaktadır.
b) Paralar da kendi içinde gerek üretimleri, tedavüllerinin niteliği ve yasal zemine tabi olup olmama yönünden farklılaştıkları gibi, varlığa dayalı olup olmadıkları noktasında farklılaşmaktadırlar. Dolayısıyla fıkhi açıdan isabetli bir neticeye ulaşmak için her bir paranın özelinde konuyu değerlendirmek gerekir. Bu çerçevede garar veya bilinmezlik unsurunun mevcudiyeti de her bir para türünde farklılık taşıyacaktır.
c) Paraların üretiminden tedavülüne kadarki süreçte kendilerini ilgilendiren ekonomik ve finansal yönü dışında, muhasebe, hukuk, teknoloji ve mühendislik yönleri bulunmaktadır. Dolayısıyla konunun fıkhi açıdan çözüme kavuşturulmasında farklı alanların uzmanlarının ortak çalışmaları neticesinde kolektif bir içtihat veya fetvaya (el-ictihadu’l-cemai) ulaşılması daha isabetli olacaktır.
Henüz kanaatlerini ortaya koymamış uluslararası finansal kuruluşların (AAOIFI, İslâm Fıkıh Akademisi, IFSB, CIBAFI, IRTI vb.) mevcut pasif konumları yerine daha aktif rol alarak belirleyici ve yönlendirici rol almaları beklenir. Bu süreçte, paralarla ilgili olarak, birlikte ve paydaşlarıyla yapacakları ortak çalışmalar neticesinde, şer’î, etik, muhasebe ve yönetim standartlarının belirlenmesi gibi çeşitli çalışmaların yapılması önem arz etmektedir.

Üzerinize ölü toprağı mı saçıldı ey İslâm ülkeleri?
04:0023/08/2021, Pazartesi
G: 23/08/2021, Pazartesi
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Afganistan’ın başına gelenler karşısında yalnızca Rus işgaline karşı savaş sırasında gayretli ve hamiyetli Müslümanlar din ve insan kardeşlerine yardımcı olmaya çalıştılar.

“İslâm ülkeleri” dediğimiz hayaletler ise en azından ekonomik imkânlarını kullanarak zalime karşı gerekenin pek azını bile yapmadılar.

Nutuk çok, konuşma bol, ama iş fiile, etkili mücadeleye gelince meydanda kimseler yok.

Rus işgali sona erince (diyelim) Müslümanlara asla yakışmayan birçok sonuçtan ikisi şöyle oldu:

1. Burada savaşmayı öğrenen bir kısım mücahitler (veya sözde mücahitler) şurada burada paralı asker yahut da aşırı uçlarda savaşçı oldular.

2. Rusya’ya karşı omuz omuza savaşan liderler post kavgasına giriştiler.

Bu ikincisi olmasaydı, mâdem Müslüman idiler, mâdem dâvâları İslâm idi, Müslümanca seçim yapsalardı, ya devamlı veya münavebeli başkanlık yapsalardı, birlik ve beraberlik içinde ülkeyi maddi ve manevi olarak ayağa kaldırmak için gayret etselerdi onlarca yıldır sürüp gelen zulümler, katliamalar, iç savaşlar, dökülen masum kanları, yıkılan hanümanlar, açlık, susuzluk, kıt ülke servetinin yabancılara (mesela silah almak için) akması, yirmi yıl süren ABD işgali… olmayacaktı.

Neyse olan oldu, ortaya Tâlibân çıktı, uzun bir mücadeleden sonra hem birbiri ile savaşan etnik ve dini grupları hem de ABD’yi yendi, şimdilik ülkeye hâkim oldu. Savaş uzmanları, Tâlibân’ın bu işi iyi öğrendiklerini ve uyguladıklarını söylüyorlar, lakin devlet yönetimi tamamen başka bir iştir; bu da yetişmiş insan, tecrübe, bilgi, dirayet, siyaset… ister.

Tâliban eksik olan nitelikleri yüzünden bocalayınca, çeşitli sebeplerle binlerce kişi ülkeyi terk etmek için canını tehlikeye atınca, bunları ülkede tutabilmek ve farklılığa müsamaha göstererek halkın tamamına kol kanat germe, güven verme konusunda, gayret ediyorsa da yetersiz olunca ve şimdilik başarılı olamayınca bu defa başta Rusya ve Çin olmak üzere sömürücü “sözde gelişmiş” ülkeler, bu jeo-stratejik ve ekonomik önemi büyük olan ülkeye silahsız olarak hâkim olmanın, çökmenin yollarını aramaya koyuldular.

Peki İslâm ülkelerinden ne haber?!

Afganistan devleti ve halkının menfaatini ön planda tutarak derhal harekete geçmeleri; âlimleri, kanaat önderleri, devlet yöneticileri, sivil toplum örgütleri, iş adamları… olarak vakit geçirmeden Afganistan ile sıcak ilişkiler kurmaları, Tâliban’ın başarılı olabilmesi, halkı bir arada tutabilmesi, ülkeden kaçışı engellemesi, hayat tarzı ve dünya görüşü farklı olan insanlara da hayat hakkı tanıması, silahlı işgal ve iç savaş belasından kurtulup üstü örtülü işgal tuzağına düşmemesi, acil-hayatî ihtiyaçlarını gecikmeden temin etmesi… için gerekli yardımı yapmaları… icap etmez miydi?

Siyasileri dinliyoruz.

“Bekle gör” siyasetine karar vermiş görünüyorlar.

Beklemeyi gerektirmeyen ihtiyaçlar, yapılması gereken şeyler yok mu? Siz beklerken gerekeni önceden görüp kötü niyetle sizi sollayanların yaptıklarını görmüyor musunuz?

Yangın sönsün diye mi beklenir, söndürmeye mi koşulur?!

Fertler ve toplumlar karagün dostlarını unutmazlar; ey Müslümanlar, ey İslâm ülkeleri siz Afganistan’ın karagün dostu olmayacaksınız da Rusya, ABD, Çin. vb. mi olacak!?

Gelin “Basra harap olmadan” imdada yetişelim, bu barış günlerinde toparlanmak için yapılacak yardımlar belki de savaş günlerinde yapılacak yardımlardan daha önemlidir; unutmayalım.

Tâliban “İslâm Emirliği” kurmak istiyor. Mezhep olarak Hanefî-Mâtürîdîliği benimsemişler. Dünya, İslâm’ı karalamak ve düşmanlarını çoğaltmak için her fırsatı değerlendiriyor. İslâm âlimleri, çeşitli platformlarda Afganistan âlimleri ile bir araya gelerek istişare edebilirler; çağımızda bir İslâmî devletin, tek mezhep taassubunu aşarak nasıl olabileceği konusunda fikir ve bilgi alış-verişinde bulunabilirler; âlimler de mi bekle gör siyaseti izliyorlar?!

Kripto para ve dijital sistem (2)
04:0029/08/2021, Pazar
G: 29/08/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

1.Soru
Kapitalist dünya ekonomi sistemi yavaş yavaş çöküp, kağıt para sistemine veda edip, blockchain formatında “dijitial para” veya “kripto para” sistemine doğru mu gidiyor?

2. Soru
Yoksa dünya reell (islami) banka, sigorta ve borsa ekonomi sistemine mi dönüşecek?

Cevap
Önce şunu söylemem gerekiyor:

Para ve dünyanın geleceği konusu bir kişinin, belli bir branşı olan ilim adamının altından kalkacağı bir konu değildir. Farklı branşlardan birçok ilim adamının teker teker gerekli çalışmaları yaptıktan sonra bir araya gelip ortak akıl ile açıklama ve çözüm üretebilecekleri bir konudur, bir problematiktir.

Kendi açımdan bir cevap denemesi, bir açış olarak söylemem gerekirse:

Kâğıt para zaten çok problemli ve zulüm aleti, istismar/soygun vasıtası olan bir paradır. Bu para hangi devletinki olursa olsun er veya geç değişecektir. Bu değişim neye doğru olacaktır sorusuna gelince:

Şu anda kripto para genel olarak maddi değer ve menfaatin mübadelesine aracılık eden bir para değildir; kontrolü devletin elinde olmayan iniş çıkışlarla ve dijital işlemlerle para üzerinden para kazandıran veya kaybettiren bir paramsıdır. Şu halde halihazırda kripto para ne kâğıt paranın yerini tutar ne de sağlam karşılığı ve güvencesi olan, mal ve menfaatin mübadelesine aracılık eden bir paranın yerini tutar.

İleride ne olur?

Bu sorunun cevabı kripto paranın geleceği ile islâmî kurallara uygun bir para sisteminin muhtemel geleceğine bağlıdır. Müslüman ilim adamlarının hem kripto para üzerinde hem de islâmî para üzerinde ciddi çalışmalar yapmaları gerekiyor. Bazı çalışmaların yapıldığını biliyor bundan da mutluluk duyuyorum.

3. Soru
Mevcut dünya gelişmelerini (çöküşü) nasıl okumamız lazım?

Cevap
Hiçbir devlet, yapı, oluşum, teşebbüs zulüm temeli üzerinde ise payidar olmaz, devam edemez. Bizim medeniyet ve kültürümüzün bir düsturu da şudur: “Adalet mülkün temelidir”.

Bugün dünyayı kendi çıkarları doğrultusunda yöneten ülkeler, maddi askeri güce kavuşunca bu güçten mahrum olan devlet ve toplumların başlarına çöküp elde avuçta ne varsa onu aldıkları gibi insanlarını da köle yapıp kullandılar. Bugünkü servetlerini bu zulme borçludurlar. Sonra gizli açık teşkilatları olan bazı ideoloji ve/veya çıkar grupları; yani görünürde az sayıda sermaye patronları-holdingler-büyük şirketler, perde arkasından bu devletlerde yönetimlere hakim oldular. Hem uluslararası kurum ve kuruluşları yönetiyorlar hem de dünyada mevcut servetin yüzde sekseninden fazlasına hükmediyorlar. Bunların kitabında ahlak, merhamet, adalet, adil paylaşım… gibi değerler yazmıyor.

Böyle bir düzenin yaşaması imkansızdır, er veya geç çökmesi mukadderdir. Ancak “kanlı mı olacak, kansız mı olacak” onu gelecekte göreceğiz.

4. Soru
“Dijital ekonomi sistemini” biz “islami açıdan” nasıl anlamak ve nasıl değerlendirmemiz lazım?

Cevap
İnsanların temel ihtiyaçları değişmiyor. Yeme, içme, taşınma, haberleşme, üreme, din, san’at, ahlak… şekiller değişse de hep var oldu ve olacaktır. Dijital sistem, yapay zeka vb. bunları yok edemez ve ikame de edemez. İslam meşru olanla olmayanı, helal olanla haram olanı ayırmış ve açıklamıştır. Müfredat ve detay olarak açıklanmayanlar da, açıklananlara bakılarak anlaşılmaktadır. Telgraf, telefon, hızlı ulaşım araçları, internet… çıktığında Müslümanlar nasıl bunları fıkha uygun olarak kullanmanın yollarını buldularsa dijital sistemi de meşru olarak kullanmanın yollarını bulacaklardır ve kısmen de bulmuşlardır.

5. Soru
Blockchain sisteminde, ticari finans aracı olarak “banka sistemi” tamamen kalkıyor mu?

Cevap
Bunu şimdiden bilmek veya benim bilmem mümkün değildir. Bizim şimdi katılım bankalarımız ve tekafül sigortacılığımız var; onlarla işimizi görmeye devam ediyoruz.

6. Soru
Dijital ekonomi sistemi içinde (blockchain’de) murabaha, muşareke ve mudarebe mümkün mü?

Mümkünse nasıl olacak?

Katılım Bankaları ve Sigortaları dijital ekonomi sisteminde, blockchainde nasıl olacak?

Cevap
Kripto para, yukarıda ifade ettiğim gibi yaygınlık kazanır ve reel değer değişimine aracılık eden bir para halini alırsa sorduğunuz işlemler bununla yapılabilir.

7. Soru
Dijital ekonomi sistemi, ”Amerika Derin Devleti, Illuminati ve Deccal“ olarak bilinen gizli yahudi ailelerinin (Rothshild, Rockefeller, İsveçli Wellenberg) ve Microsoft Patronu Bill Gates tarafından mı dünyaya dayatılmak isteniliyor?

8. Soru
Bu zengin Yahudi ailelerinin hesabı dünyayı bir “pandemi-virüsü” ile korkutmak, ekonomiyi çökertmek ve yeni kurulucak olan “dijital ekonomi sistemini” ile beraber bütün dünyayı “dijital ve sanal ortamda” kontrol altına almak mı?

Cevap
Bu konuda ben de birçok makale ve köşe yazısı okudum. Bunlara “komplo senaryoları” deyip geçenler de var, ciddiye alanlar da var. Dünyayı kendi çıkarları doğrultusunda yönetmek isteyen bu deccal sermaye patronları böyle bir hakimiyet aracını, hatta korku yayarak her bir kişiye yerleştirecekleri birer çipi kullanarak insanları robotlar gibi kullanmayı isteyebilirler; ama bilim ve teknoloji yalnızca onların elinde değildir, bu oyunları bozmak mümkündür ve fiilen de bozulmaktadır; yeter ki bizim ve ötekilerin insaf sahibi ilim adamları gerekli çalışmaları yapsınlar ve biz, “düşmanlardan daha güçlü olun” ilâhî emrine uymayı ibadet bilelim

.Tâlibân, şeriat ve Afganistan
04:005/09/2021, Pazar
G: 5/09/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
…Bazıları Taliban’ın koyduğu kuralları paylaşmış. Örneğin PC tablet vs bu gibi aletler televizyon sınıfında kabul edilip toplanacakmış. Bu uygulamalar doğru mudur? Kimileri bu gerçek İslâm deyip (tam kuralları bulamadım, kurallara tam uygulanır mı onu da bilemiyorum) bir şey diyene de yanlış gözle bakıyorlar. Burada kafam karışıyor. Bazı örgütler dış güçler tarafından beslenip İslâm adına yanlış yapıp bilgisi olmayan insanları mı yoldan çıkarmayı hedefliyorlar? Osmanlı’da şeriat anlayışı nasıldı? Yanılmıyorsam Selçuklu’da da şeriat hüküm sürdü (eğer yanlışım var ise kusura bakmayın). Öyle ise Selçuklu’da durum nasıldı? Taliban’ın şeriat yönetimi doğru mudur? Son olarak Taliban terör örgütü müdür?

Taliban’ı desteklemeli miyiz? Afganistan pek çok sıkıntıların içinde. Pek çok insan ülkeyi terk etmek için can atıyor. Ben Taliban’ın yaptığını kesinlikle yanlış buluyorum çünkü adeta insanları kaçırıyorlar. Hâlbuki Allah’ın koyduğu şeriat asla insanları kaçırmaz. Düşüncem doğru mu? Taliban’a karşı olmam gerekir mi?

CEVAP
Âdeta soru yağmuru. Bunlara teker teker cevap versem kitap olur. Sorunun bir kısmını yazmadım; Taliban ile ilgili idi ve bu konuyu daha önce yazmıştım.

Soruların kalan kısmına topluca bir cevap vermeyi tercih edeceğim.

İslâm’da din bilgisi ve kuralının kaynağı vahiydir (bunu Kitap ve Sünnet diye ifade ederiz).

Vahyedilen sözün bir kısmı kaynağa aidiyeti ve ifade şekli bakımından kesindir; bu kısımda pek ihtilaf olmaz. Ya kaynağa aidiyeti -ki, bu hadiste olur, Kur’ân’da olmaz- veya ifade şekli (delâleti) bakımından değerlendirme ve yorum gerektiriyorsa veya şartlar bir parça hükmü, bütüne göre ihmal etmeyi (maslahat ve zarurete dayalı olarak bir müddet uygulamamayı) icap ettiriyorsa bu takdirde içtihat ihtilâfları (mezhepler) ortaya çıkar.

Bir tek mezhebin belli bir devirdeki içtihatlarını olduğu gibi başka bir zamanda ve zeminde uygulamak birçok probleme sebep oluyor.

Tâlibân, Hanefî fıkhını uygulayacağını söylüyor, eğer uygulamada bugünün şartlarını, ihtiyaçlarını göz önüne alarak davranmazsa sayısız problemle karşılaşır ve iktidarı devam etmez.

Afganistan’dan kaçanların bir kısmı casuslardır. Bir kısmı, hangi şekilde olursa olsun (İslâmî demokrasi de olsa, rejim değişikliğinde tedriç kuralına da riayet edilse…) İslâmî yönetime karşı olan laikçilerdir, bir kısmı da yapılan algı operasyonu sebebiyle korkuya kapılmış modern hayat tarzını yaşayan eksikli Müslümanlardır…

Taliban, Afganistan’ı, muhtaç olduğu kaliteli nüfustan mahrum etmemek için ehline danışarak hareket etmeli ve hikmeti ön planda tutmalıdır. Burada hikmet, sözü ve hükmü; mana, maksat, ruh ve sonuçlarını da göz önünde tutarak uygulamak demektir.

Bir konuda içtihat farkları var ise bulunduğunuz şartlara en uygun olanı alıp uygulamak gerekir. Elbette geçmiş zamanlarda, bugün bize ters gelen bazı içtihatlar ve yorumlar da yapılmıştır, ama bunları uygulamak mecburiyeti yoktur ve bunlarsız da ferdin ve toplumun Müslümanca yaşaması mümkündür; yeter ki, kaynak terk edilmesin ve “istişare, ilim, hikmet” çerçevesinde yorumlamalar olsun!

Bugün Afganistan’a Talibân hâkim olmuş görünüyor. Bundan önce Afganistan’da yıllarca önce dışa karşı savaş, sonra iç savaş oldu, halk perişan hale geldi, ülke harabeye döndü. Müslüman olmayan sözde kalkınmış ve “uygar” ülkeler, birçok İslâm ülkesini önce açıkça sömürge haline getirip soydular, sonra da askerlerini kısmen çekip kukla yöneticileri iş başına getirip koruyarak kapalı sömürgeciliğe devam ettiler. Afganistan, Taliban’dan önce ülkenin ve halkın menfaatine göre yönetiliyor değildi. Sömürgecilerin derdi, Müslümanların hak ve özgürlükleri değildir; böyle olsa zalim kralları, askeri yönetimleri, anti-demokratik darbeleri işlerine geldiğinde onaylamaz, onlarla işbirliği yapmazlardı.

Büyük değil, iri devletlerin (kalkınmış Batılıların) gözüne girmenin iki şartı vardır: 1. Hayatın kılcal damalarına kadar işlemiş bir İslâm’dan vazgeçmek. 2. Göz diktikleri yer üstü ve yer altı servetleri onlara, ya çok ucuz veya parasız vermek. Bu şartlara riayet edenleri bağırlarına basarlar, etmeyenlerin başına bela olur, evrensel değerleri amaçları için istismar ederler.
Talibân Batı’ya istediğini vermemeli, ama Müslüman halkına da taşıyamayacağı yükleri yüklemekten kaçınmalıdır.

Bugün hiçbir devlet tek başına müreffeh ve devamlı yaşayamaz; Afganistan da işbirliği yapacağı, yardım isteyeceği ülkeleri doğru seçmelidir.

Müslümanlar Talibân’a karşı hareket etmek yerine bir yandan onlara yardımcı olmalı, diğer yandan hatalarını azaltmak için her çeşit faaliyeti hayata geçirmelidir.

Tâliban hakkındaki haberlerde yoğun bir bilgi kirliliği ve algı operasyonu var; her okuduğuna inanmak yerine sağlam kaynaklardan teyit yolu seçilmelidir.

Selçuklu ve Osmanlı, şeriatı devlet yönetiminde de uygulamışlardır. Bu uygulamada şeriatın, devleti yönetenleri yetkili kıldığı alanlarda mesalih (kamu yararı) ilkesi, örf ve âdet hüküm kaynağı olmuştur.

Talibân, terör örgütü değildir. Afganistan’da yönetimi ele geçirip kendi mezhep, anlayış, örf ve âdetlerine göre şeriatı uygulayacak olan bir devlet kurmak için mücadele eden bir direniş hareketinin mensuplarıdır.

İslâm, devlet, düzen
04:0012/09/2021, Pazar
G: 12/09/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Taliban’ın İslâmî devlet kararını açıklaması üzerine durumdan vazife çıkaran bazı kimseler İslâm’ın laiklikle bağdaştığını, bazıları İslâm’ın veya dinin devleti olamayacağını, bazıları şeriatın mutlak manada hukuk demek olduğunu… iddia ediyor yazıp çiziyor ve konuşuyorlar.

Müslümanların devleti, siyaseti, hukuku, ahlakı, hayat tarzı İslâm’dan bağımsız olur mu?

Cevap
Bence asla olmaz. DAİŞ, Taliban, Mursi, Gannuşi, bugünkü Mısır İhvanı, Malezya’nın… İslâmî devlet anlayış ve temsilleri farklıdır. İdeali daha da farklı olur ama Müslümanların kendilerini bu alanda da temsil eden devletleri olmak durumundadır.

Teori ve inanç başkadır, mevcudu inkâr veya meşrulaştırmak başkadır. İslâm’ın inanç olarak da ibadet ve ahlaktan başkasına karışmadığını, bu alanları serbest bıraktığını kabul etmek vahyin kesin talimatına aykırıdır.

Şöyle bir modern iddia/görüş daha var:

“Vahiy kaynağını anlama ve ondan hüküm çıkarma ancak yorumla olur. Yorum beşeridir hatta bireyseldir. O da o kişinin dini olur, bizatihi din olmaz…”

Benim buna da katılmam mümkün değildir; çünkü vahyin farklı anlayış ve yorumlara imkân vermeyen kesin ve açık kısımları vardır. Tarih boyunca ümmetin ortak anlayış ve uygulamaları, dini ve medeniyeti ile Müslüman topluluklarını oluşturmuştur. İçtihatla çıkarılan hüküm de müçtehidin ve ona uyanların itikadına göre müçtehidin icat ettiği dini değildir, vahiy kaynaklarından Müslüman aklı ve usul ile çıkarılmış (keşfedilmiş) hükümdür, bu da İslâm’dır.

“Devlet yoksa din de yoktur, olmaz” gibi bir ifadem de düşüncem de yoktur. Ama devlet olmayıp müminlerin dinleri olunca bu din onları devletlerini var etmeye sevk eder. Bunun için müminler ilk fırsatta devlet ve hükümetlerini kurdular.

Müminler, şeriatı lağveden bir devlette mecburen yaşarlar ama rahat, mutlu ve yükümsüzlük halinde olamazlar. Ferdî hayatlarında tam’a yakın, toplum hayatında imkân buldukları ölçüde şeriatı uygulamaya çalışırlar; ayrıca hikmet, itidal, danışma, tedriç kurallarına uyarak imkânı var etmeye çalışırlar, çalışmalıdırlar.

Buraya kadar yazdıklarım bugüne ait cevabımdır. Bundan yirmi küsur yıl önce de (aslında çok daha önce, mesela 1926’da Mısır’da) bu konular tartışılmıştır. Mısır’daki tartışmayı Mukayeseli İslâm Hukuku isimli kitabımın birinci cildinde özetlemiştim. Bu konu gündeme gelmiş, benimle yapılan bir röportaja verdiğim cevapta Kur’ân-ı Kerim’de devlet talebinin ve İslâmî devletin temel kavramlarının bulunduğunu açıklamıştım.

O röportaj hayli uzun, burada hem güncellemek, hem de özetlemek gerekecek, yine de köşe yazısı ölçeğine sığmayacağı için bir iki parçaya böleceğim:

Hocam Kur’ân’daki siyasi kavramlardan başlayalım isterseniz. Kur’ân’ın siyasete bakışı nedir? Kur’ân’ın bütününde siyaset ne kadar yer kaplamaktadır?

Bence Kur’ân-ı Kerim’de siyaseti kavram ve kurum olarak belirleyen ve çerçevesini bize veren anahtar kelime vardır. Bu kelimeleri, tevhid, itaat, hilâfet, bey’at, şûra, emir bi’l-maruf nehiy ani’l-münker, velâyet, mülk, hüküm, topluma yönelik (bireye bırakılmamış ama yapılması gereken) emirler ve yasaklar olarak sıralayabiliriz. Bu kelime ve kavramların açılımı yapıldığında hemen hemen İslâm’ın siyaset teorisi ortaya çıkarılmış olur.

Tevhid
Allah’ın yaratıcı, ma’bûd, kâinata hâkim (kayyûm), hüküm koyucu ve hükmedici olarak bir, tek, eşsiz, ortaksız, benzersiz olduğu gerçeğidir. Diğer ilkeler bu tevhid ilkesinin açılımı sayılabilir.

Objektif bilgi ile Allah’ın verdiği sabit olan izin ve selâhiyet bulunmadıkça veya kullar meşru yollardan, sözleşmelerle razı olmadıkça hiçbir kimsenin diğeri üzerinde “hakimlik, sahiplik, üstünlük, yöneticilik” hakkı ve selâhiyeti yoktur. Bütün insanlar aynı unsurdan yaratılmışlardır, kulluk ve itâat yalnız Allah’adır.

İtâat
Allah’a, Hz. Muhammed(s.a.)’e ve ülü’l-emre itaat edilmesi gerektiğine dair emirler Kur’ân’da sıkça geçmektedir. Bu sıralama, aynı zamanda bir hiyerarşik sıralamadır. Aşağıdan yukarıya doğru bu hiyerarşiyi açmamız gerekirse: “Mahlûk kim olursa olsun Hâlik’a isyan noktasında ona itaat edilemez.” Ya da Yaratan ile yaratılanın emirleri yan yana geldiğinde, tercih mutlak olarak Yaratan’ın emirleri doğrultusunda yapılmalıdır. Bu noktadan değerlendirdiğimizde, ülü’l-emre itaatin şartı, onların emirlerinin Allah’ın emirleriyle mutabık olmasıdır. Resul’e itaat için de aynı şey geçerlidir. Fakat burada ayrı bir özellik vardır. Resul kavramının zımnında emir ve buyruklarının, tabii olarak Allah’ın emir ve buyruklarıyla mutabık ve muvafık olması zarureti vardır. Bu vasfın zımnen bulunmuş olması hasebiyle, ayrıca üzerinde durmamıza gerek kalmıyor. Çünkü yeryüzünde Peygamber’in hataya düşmesi ve günah işlemesi, örnek olacağı için, Allah tarafından engellenir. Şayet hata ve zelle olsa bu da yine ümmete bir örnek tatbikat olarak intikal etmez. Bu yüzden de Allah tarafından ikaz edilen beşer nev’i, peygamberlerdir. Bu itaat kavramı bize İslâm’ın siyaset teorisinde, siyasetin aşkın referansını veriyor; İslâm’da siyasetin, siyaset mekanizmasında geçen din-devlet, din-toplum, devlet-toplum ve fert-toplum ilişkisi ve devlet kavramı içerisinde yer alan yasama, yargı, denetleme, yürütme gibi bütün ilişki ve fonksiyonların bir ilâhî referansa bağlı olduğunu ve Allah’a itâat mükellefiyeti içerisinde cereyan edeceğini gösteriyor. İtâat kavramı ile ileride açıklanacak hüküm ve mülk kavramları arasında bir içiçelik ilişkisi bulunduğuna da burada işaret etmek gerekir.

Hilâfet
Bunun da Kur’ân-ı Kerim’de defaatle geçtiğini görüyoruz. İnsan, Cenab-ı Hakk’ın yarattığı yeryüzünün halifesi sıfatına sahiptir. Burada hilafet dendiği zaman “birinin yerini alma, birinin yerine geçme ve onun namına tasarruf etme selâhiyetine sahip olmayı” anlıyoruz. Dolayısıyla ister Allah’ın halîfesi olalım, ister Allah Teâlâ’nın bize bu sıfatı uygun gördüğünü düşünerek yeryüzünün halifesi olalım durum aynıdır; ikincisinin üstten bağımsız olmadığı ortadadır. Yani, insanın yeryüzündeki tasarrufu, tayine istinat eder ve kayıtlıdır. Hilafetin en üst kamu yöneticisine sonradan unvan olarak verildiğini biliyoruz. Ama Kur’ân terminolojisine göre her insanda, bilkuvve özellikle de her sâlih müminde bilfiil bu vasıf vardır, olmalıdır. Bunun yüklediği misyon, ilâhî iradeyi yeryüzünde pratiğe aktarma misyonudur. Şimdi bu sıfatla bir fert, hayatında Allah iradesini tatbik etmekle yükümlüdür. Kamu alanında bu iradeyi tatbik etmek nasıl bir mekanizmayı gerektiriyorsa, onu kurmak da yine fertlerin ve onların oluşturduğu toplumun vazifesidir. İşte buradan devletin mekanizması, makamları, o makamlara uygun olan insanlar ve vasıfları... ortaya çıkar.

Devam edecek.

İslam, devlet, düzen (2)
04:0019/09/2021, Pazar
G: 19/09/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Kur’an’da (İslam’da) devlet, siyaset ve düzenle ilgili buyurucu ve dînî bir söylemin bulunmadığını, bu alanın beşeri düşünce ve düzenlemeye bırakıldığını iddia edenlere karşı en azından on kadar kelime ve kavramın bulunduğunu ifade etmiştik ve bunları açıklamaya çalışıyorduk.

Bey’at
Kamu alanında ilahi iradenin hakimiyeti ile fert-kamu temsilcisi arasındaki ilişkinin gereği olan kavramıdır. O halde ben, bendeki hilafet yükümlülük ve selahiyetini, kamu adına kullanmak üzere bir yerlere, birilerine vermeliyim, şartlı olarak vermeliyim ve o kişi, şartlara riayet ettiği müddetçe de ona itaat etmeliyim. Böylece birinci kavramla da bağlantı kurmuş olduk. İşte bu akdin adı bey’attır. Bu yüzden, bey’atı alelade bir seçimle eş tutmak pek doğru değildir. Bey’atta, diğer anahtar kavramlarla bağlantılı, daha geniş, daha derin, daha aşkın manalar vardır.

Meşveret (şûrâ, danışma)
Bu kavrama gelince, kamu hayatı, toplum hayatı gerekli kıldığı için bir fert hilafet çerçevesinde sorumlu olacaktır. Ve bir şartla onu, kamu hayatında selahiyetli kılmamız gereken makamların başına getirdik. Bizim o makamlara karşı, o makamların bize karşı hak ve sorumlulukları vardır. İşte bu da denetim ve şûra sorumluluklarıdır. Meşveret, sadece Kur’an-ı Kerim’de buyrulduğu için değil, arz etmeye çalıştığım siyaset teorisinin bütünlüğünün iktizâsıdır. Diğer kavramlarla yan yana getirdiğimiz zaman, denetim mekanizması gündeme gelir.
Bunun Kur’an’daki karşılığı emr-i bi’l-maruf, nehy-i ani’l münkerde de bulunabilir. Meşveret (şûrâ) meclisi tesis edildiği zaman, bu meclisin temelde iki vazifesinin olduğunu görürüz:
Birincisi: Bunlar halk adına, yönetime danışmanlık yaparlar ve fertlerin denetimine açıktırlar. Çünkü bütün fertler onlara bu selahiyetlerini bir şartla devretmişlerdir. Bu şartların yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmek bütün fertlerin vazifesidir.

İkincisi: Denetimin kaynağı da burasıdır, bu meclistir. Toplum genişleyip yapılanması şekillendikçe, danışma ve denetimde temsîlî sistem bir zaruret olarak meydana gelmiş olur.

Emr-i bi’l-maruf, nehy-i ani’l-münker çerçevesinde itaat için gerekli olan şartların otoriteye devredilmesi ya da hal’edilmesinin (görevden uzaklaştırılmasının) ne şekilde olacağı fıkhi açıdan nasıl açıklanmıştır?

En başta itaat kavramından hareketle, kendisine itaat edeceğimiz Ülü’l-emr’in bir takım şartları taşıması gerektiğini de çıkarmıştık. Biz bu insanı, bu şartları taşıdığı için, bu vazifeyi yerine getireceği umuduyla bir makama getiriyor ve denetliyoruz. Ya şartları kaybettiğini ya da yetersiz kaldığını gördüğümüzde, Allah’ın bizi yükümlü kıldığı vazifeyi yerine getiriyoruz. Fıkıh diliyle konuşmak gerekirse, küfre, zulme, fıska, fücura sapan ya da yetersiz hale gelen bir selahiyet sahibini o makamdan uzaklaştırmak (azletmek, hal’etmek) ümmetin vazifesidir. Burada pek ihtilaf yoktur. İhtilaf ancak tatbikatında söz konusudur. Dengenin ve düzenin sağlanması ve önceliklerin belirlenmesi tartışma konusudur.

Velâyet
Emredici, bağlayıcı tasarruf ve temsil selâhiyeti demek olan velâyet ancak dini bir olanlar arasında caridir. Özel hukuk alanında din farkı velâyeti engellediği gibi kamu hukuku alanında da engeller.

Mülk
Hâkimiyet ve sahiplik manasında kullanılmıştır. Mutlak hâkim ve sahip Allah’tır. Kulların bu sıfat ve selâhiyetleri hilâfet ve vekâlet yoluyladır, iyretidir, şartlıdır ve sınırlıdır.

Hüküm
Bu kelimenin anlam ve içeriğinde “hâkimiyet” kavramının özellikle yasama ve yargı unsurları vardır. Kanun vâzı’ı (hâkim) Allah’tır. Kulların yaptığı (şekillendirdiği) kanunlar, kaideler, hükümler ya O’nun açık ifadesinin kanun kalıbına konmuş şeklidir, yahut da -ilâhi ifadede kapalılık varsa veya aranan hüküm açıklanmamış olursa- ictihad yoluyla ilâhi hükmün keşfedilmiş, ortaya çıkarılmış şeklidir.

Yargı da Allah’ın koyduğu kanunlara ve irşat buyurduğu usûle dayanarak dâvayı hükme bağlamak, hâkimin kanâat ve ictihadına göre O’nun hükmünü tesbit edip uygulamaktır.

Topluma yönelik (bireye bırakılmamış ama yapılması gereken) emirler ve yasaklar
Kur’an’da, savaş, barış, kamu düzeni, cezaların infazı, sosyal adaletin uygulanması gibi toplum ile ilgili pek çok açıklama, emir ve nehiy vardır. Allah Teâlâ bu emir ve nehiyleri kulların keyfine bırakmamış, icrasını istemiş, terk edilmesi halinde dinin de yaşayamayacağını, ümmete ait yurdun korunamayacağını, dinin maksatlarının ihmal edilmiş olacağını beyan etmiştir. İşte bu ictimâî, siyâsî, ekonomik, ahlâkî, uluslararası ilişkiler… ile alakalı ilâhî talepleri yerine getirmek ancak devletle olacaktır. Ve bu devletin temel nitelikleri ilâhî beyanda vardır; bu beyana ve başta Peygamberimiz (s.a.) olmak üzere örnek neslin uygulamalarına “lafız, maksat ve ruh olarak” aykırı düşen devlet ve düzen İslâmî değildir.

Bu on temel kavram ve ilkeye emaneti, ehliyeti ve mükellefiyet gereği hürriyet (veya sorumluluğun gereği olan dayalı selahiyet) ilkelerini ilave etmek de mümkündür, bunları yukarıdaki ilke-kavramlar içinde görmek de imkân dahilindedir.
Hilafet emanettir, emanet ehliyete riayeti gerektirir, insanlar emanete riayet, dünyaya geliş amaçlarını gerçekleştirmeye gayret ile yükümlü, bundan sorumludurlar. Sorumluluk ve yükümlülük ancak kişinin hak ve selahiyetleri olursa anlam kazanır ve yerine oturur. Bütün insanlar emaneti yüklenme ve hilâfeti îfa bakımından fırsat eşitliği içinde yaratılmışlardır. Dinde zorlama yoktur; dileyen mümin, dileyen kâfir olur (hürriyet), hiçbir kimsenin diğeri üzerinde peşin üstünlüğü yoktur (eşitlik); üstünlük hür irade ve çaba ile elde edilecek fazilete (takvâ), üstün vasıflara bağlıdır.

Emanet, ehliyet, hüküm ve mülk birlikte işletilince sosyal ve hukuki adâlete de ulaşılır.

Dinin, Müslüman hayatının bütününü kucakladığına inanmak zorunludur, bunu yaşamak ise şartların elverdiği kadar olacaktır; Allah Teâlâ kullarını, güçleri yetmeyen bir taleple mükellef kılmamıştır. Şartları oluşturmak için ilim, akıl ve hikmet ışığında çalışmak da müminlerin birinci vazifesidir.

Dedim, dedi…
04:0026/09/2021, Pazar
G: 26/09/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Benim, Sayın Erdoğan ve kadrosunun iktidarı hakkındaki yaklaşım, görüş ve yazılarımı eleştiren bazı kimseler ile son günlerde WhatsApp’ta yaptığım yazışmalardan bir karşılıklı konuşma tertip ettim:

-Taliban hakkında içeriden bazı kimseler aleyhte/içyüzlerini ortaya koyan açıklamalar yapıyor, siz ise daha yumuşak yaklaşıyorsunuz. Niçin?
H.K. -Taliban Nusayrî Esed’den kötü mü? Esed ile iyi ilişki kurmadığı ve muhalefeti desteklediği için iktidarı tenkit eden ulema ve ukala var.
Şimdi siyaset gereği, cephe aldığımız kötülerle ilişki kurmaya döndü hükümet.

Taliban şudur budur, onları Çin’e Rusya’ya, İngilizlere… kaptırmak Afganistan halkına refah ve hürriyet mi getirecek?

Türkiye Taliban ile ticari, stratejik, savunma gibi alanlarda anlaşmalar ve işbirliği yaparsa belki onların ifratlarını yumuşatma imkânı da bulunabilir.

Şunu unutmayalım:

Biz birkaç adaydan birini seçme durumunda değiliz. İktidara gelmiş bir kadro ile ilişkiyi konuşuyoruz.

-Şeriat düzeninde şûrâ kararı mı, başkanın kararı mı uygulanır? Bunu tartışalım.
H.K. -Şeriat düzeni uygulanırsa bu konular tartışılır. Şimdi yanlışlarını, eksiklerini ıslah edecek ufukta daha iyisinin görülmediği iktidarımızı; düşmanlarından ve kıt düşünceli dostlarından, nasıl koruyacağımızı konuşmalıyız, derim.
-Ne yani, iktidarı tenkit etmek caiz değil mi, bunca eksikler, kötülükler var, susup oturacak mıyız?!
H.K. -Sıhhatli tarafı görmeyip yalnızca hasta tarafı görmek, onu da abartmak, tedavi ve ıslah adına olmayacak şeylerden bahsetmek, herkesin kendini muslih ve mürşid sanması, tenkit ediyorum diye yıkıcılara destek vermek… işte bunlar olmamalı. Usulünce tenkit elbette gerekli. Tenkit eden ve yol gösteren kişiler kendi ihtisas alanlarını aşmamalı. Talep edilen şeyler mevcut şartlarda mümkün ve asıl amaç bakımından faydalı ve zamanı gelmiş olmalı.
Daha fazlasının peşinde koşarken elde edilmiş kazanımları kaybetme hesapsızlığından sakınılmalı.

Unutmayalım; bu ülke yalnız bize ait değil. Farklı inanç-inançsızlık dünya görüşü ve hayat tarzına sahip milyonlar var. Ülkeyi yöneten dengeyi korumazsa kaos çıkar kaybederiz.

-Yolsuzluklar!
H.K. -Bu eksikler, aksaklıklar, suiistimaller nefse mağlup olmalar, mal-kadın- mevki imtihanını kaybetmeler, vazifeye zengin başlayıp yoksul veya aynı servet ile çıkacak yerde yoksul başlayıp haram-helâl demeden zengin olmalar… yirmi yıldan beri değil, bin yıldan fazladır var!
Eski zamanlarda bunları dile getirenlerin dillerini kesiyorlardı, şimdi hiç değilse yalnızca uçlanma yolu tıkanabiliyor. Bunu göze alanlar ıslah niyetiyle ve muhalefet, kin vb. yüzünden gerçekten sapmaksızın, yanlışı söyleyip doğrunun gerçekleşme yolunu gösterebilirler. Buna engel olan yoktur.

Her zaman tekrar ediyorum ve edeceğim:

Daha sağlam bir gemi bulmadan denizin ortasında çürümüş dedikleri ama kendilerini az çok değerleri ile taşıyan gemilerini batıranlar geçmişi, hâli ve geleceği hâmil olarak batarlar.

Ey basiret sahipleri!,

Yakın ve uzak tarihten ibret alın!

-Çürümüş gemiyi batırmadan, bir yandan onu korsanlara yem etmemeye çalışırken diğer yandan da daha sağlam bir gemi yapmaya çalışanlara ya da mevcut gemiyi düzeltmeye/yenilemeye çalışanlara selâm olsun.
H.K. -Çürümüşlüğün ölçüsü görecelidir. Daha sağlamını yapmak için gemiyi terk ederseniz zaten korsanlara bırakmış olursunuz.
Sağlam yapı sağlam malzeme ile olur.

Ortalık sağlam ve kullanınca bozulmayacak malzeme ile dolu mu? Ya mevcut kumaşla elbiseyi dikip dayandığı kadar giyeceksiniz ya da başka kültür, din ve medeniyetin terzisine işi bırakacaksınız.

Hâsılı ben ıslaha yönelik yapıcı tenkit ve tavsiyeye taraftarım; doğruculuk ve tenkit perdesi arkasından yıkıcılığa taraftar değilim.

Benden de selam olsun!

-Önünüze kurtlu bulgur koysalar pirinci aramaktan vazgeçip bunu yer miydiniz?
H.K. -Yemeyince açlıktan öleceksem daha temizini buluncaya kadar yerdim. Hayatta kalınca da temizlemek için elimden geleni yapardım. Yaparken de iyi olanı da görür “Bu iyi”, kötü olanı da görür “Bu kötü” derdim. Bunu derken de uygun üslup, zaman ve mekânı seçerdim.
Bir teyit ve güzel tavsiye
-Katılıyorum Üstad; sağlam yapı sağlam malzeme ile olur. İnsanları sağlamlaştırmak/bilinçlendirmek de gerekir ki sağlam devlet olsun. Yapıcı tenkit, ıslah; bunları da ihmal etmemek, her daim güzel bir dille uyarmak gerekir. Bunlar bize düşenler. Devlete, iktidara, sivil toplum örgütlerine, öğretmenlere, sanatçılara, medyaya, sosyal medyaya ve toplumun diğer kesimlerine de düşen görevler var. Herkes üzerine düşeni yaparsa daha güzel bir ülke hâline geliriz. Duamız da bu yönde.

Kardeşim Ahmet Taşgetiren
04:003/10/2021, Pazar
G: 3/10/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Ahmet Bey’e, 28.09.2021 tarihli ve “Hayreddin Hocam” başlıklı yazısında sevgi ve saygı çerçevesini aşmadığı, farklı düşüncesini edep kuralları içinde yazdığı için teşekkür ederim.

Ancak, bir saatten fazla okuduğum halde bitiremediğim yorumları okusaydı üzülürdü diye düşünüyorum. Adımı anarak yazmak yerine fikri dile getirerek yazsaydı veya telefonu açıp konuşarak yanlış yolda olduğumu söyleseydi bana bunca zararı vermemiş olurdu.

Yazısındaki bir iki noktaya cevap vermeden önce birkaç prensibi (usulü) hatırlatmakta fayda görüyorum:

1. İslâm’da ruhban sınıfı olmadığı için her Müslüman, her söylediği ve yaptığının İslâm’a yamanacağı bilinci içinde olmalıdır; yalnızca H. Karaman veya hocalar değil. Mesela Taşgetiren kardeşim ilmi ile âmil bir Müslüman, onun benim hakkımda yazdıkları da İslâm’a yamanır, İslâm’a göre meşrudur diye algılanır, günah olsa yapmaz diye düşünülür.
2. Âlimler dinî konuları açıklarken ve olayları, şahısları, kurum ve kuruluşları dine uygunluk bakımından değerlendirirken ihtilafa, içtihada, takdire açık konularda farklı görüşlere sahip olabilirler; bunlardan birini beğenmeyen bu yüzden İslâm’dan soğumaz; çünkü onun beğendiği açıklamayı yapan âlimler de daima vardır.
3. İslâm laik düzenle bağdaşmaz; bu sebeple ulema, siyaset dâhil her konuyu dînî bakımdan incelemek, meşru olanı olmayandan ayırmak ve açıklamak durumundadırlar.
Şimdi birkaç paragrafı ile ilgili düşüncemi açıklayayım:

“İktidarla alakalı duruşunu problemli bulduğumu belirtmeliyim.” diyor.
Ben de onun “İktidarla alakalı duruşunu problemli buluyorum”.
“Problem şurada ki, açıkladığı fikirler ‘Dinin görüşü’ olarak algılanıyor, iktidarı savunma konumu da, dini iktidarın yedeğine koyuyormuş algısına yol açıyor. Bu da, iktidarla beraber dinin yıpranmasına yol açıyor. ‘Dinin izzeti’ konusunda son derece duyarlı olduğunu bildiğim Hoca’nın bunu isteyeceğini sanmam. Siyasi iktidarın açık yanlışlarına da meşruiyet kılıfı giydiren bir din algısının genç beyinlerde nasıl bir tahribata yol açacağını Hayreddin Hoca’nın görmeyeceğini düşünemiyorum. Neden bunun farkında değilmiş göründüğünü de anlayabiliyor değilim.” diyor.
Yukarıdaki ikinci maddede bu paragrafa kısmen cevap var. Ek olarak şöyle derim:

“Siyasi iktidarın açık yanlışlarına da meşruiyet kılıfı giydiren bir din algısına” benim yazılarım sebep olamaz; çünkü ben ‘iktidar ne yaparsa doğrudur, meşrudur, caizdir’ demiyorum, demedim, demem. Ben bu iktidarın da yanlışları, bir kısım yöneticilerin meşru olmayan davranış ve kazançları… olduğunu inkâr etmiyorum, üstünü de kapatmaya çalışmıyorum. Ancak akşam sabah yatıp kalkıp bunları dile getirmenin, abartmanın, genellemenin, yapılan güzel, faydalı ve doğru şeyleri hemen hiç dile getirmemenin… doğru olmadığını söylüyorum.
“Buradan yola çıkıldığında, ‘Kurtlu, böceklenmiş, mayası bozulmuş bulgur’ iktidarın yanlışlarını ifade ediyorsa, ona tahammül ölüm derecesinde bir zaruretin sonucu oluyor. Yani iktidar eleştirilince, belki değişmesi istenince insanlar ya da memleket ölüm derecesinde bir mahrumiyet içine girer yaklaşımı. Bu mudur?”
Ben “Her şeye rağmen bu iktidarı korumanın zaruretinden” bahsediyorum. Bu zarureti de “mevcut şartlarda daha iyisinin iktidar olma ihtimali bulunmadığı, koalisyon vb. şeklinde bir iktidar iş başına geldiğinde fedâ edilemez ve menfaatçi bireylere değil, Müslüman kamuya ait birçok kazanımın elden çıkma tehlikesine” bağlıyorum. Bu kazanımların pek çoğunu da bu iktidar -her şeye rağmen- sağlamıştır.

Tenkit edilsin, ama “yıkıcılarla ağız, iş ve eylem birliği yapılmadan edilsin” diyorum.

“Hayreddin Hoca ya da benzeri hocalarımız, şeyhlerimiz vs. kalkıp ‘Memlekette yaygın adaletsizlik var, devlet malı çarçur ediliyor, insanlar korkunç bir geçim zorluğu yaşıyorlar, birilerine haksız kazanç sağlanıyor, eğitimde şu yanlışlar yapılıyor, muhafazakâr bir iktidarın yanlışları insanların dine bakışını olumsuz etkiliyor vs.’ deseler, yani doğruları söyleseler, yanlışları söylemek için uygun üslup bulsalar daha iyi olmaz mı? Belki iktidarın daha sağlıklı hareket etmesine imkân sağlanmaz mı?”
Evet, böyle yapılsa iyi olur ve yapılıyor da; ama her şeyin gazete köşelerinde yapılanlardan ibaret olduğu sanılmasın; köşelerde yapılanların da tamamı aklanmasın. Umumi ahlâk düzelmeden kim gelirse gelsin bu tür şikâyetlerin olacağı da unutulmasın.

“Böyle bütüncül bir tarzda iktidarı onaylayan bir hocalar-şeyhler dünyasının İslâm’a ödettiği bedel üzerinde azıcık düşünmek gerekmiyor mu?”
“Böyle bütüncül bir tarzda iktidarı onaylayan hocalar…” varsa ben onlardan değilim. “Hatasıyla sevabıyla korunmasında ve bu koruma yapılırken de ıslahı için elden ne geliyorsa onun yapılmasında zaruret var diyorum; hem koruma, hem ıslah!

Not
Sayın Ali Karahasanoğlu’na, beni doğru anladığı ve Yeni Akit’te yazdığı için teşekkür ediyorum.

Sosyal medya yalanları
04:0010/10/2021, Pazar
G: 10/10/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Algı operasyonu konusunda uzmanlaşmış bir grup mensubu vaktiyle şöyle demişti:

“Bana, hangi algıyı yaygınlaştırmamı istediğinizi bildirin, birkaç gün içinde ülkede, doğru olsun yalan olsun, gerçek olsun sahte olsun o algıyı oluştururum.”

İşte bunu daha ziyade “sosyal medya” denilen çok güçlü dedikodu aracı ile yapıyorlar.

Bir kişiyi linç etmek istediklerinde yalan ve iftiralarla dolu mesajların yüz binlercesini yayıyorlar, bunları okuyanların bir kısmı (binlerce kişi) inanıyor; eskiden gazetelerde yalan ve iftira yapıldığında tekzip gönderilirdi, bu mesajlar için böyle bir imkân da yok.

Benim için sosyal medyada dolaştırılan, unutuldukça yeniden paylaşılan itham ve iftiralara defalarca cevap yazdım. Lakin bu cevaplar, iftiralara inanan kimselerin çoğuna ulaşmıyor. Hakkımda kötü zan, kötü kanaat sahibi olmalarına sebep oluyor. Araştırmadan inandıkları ve kötü zan besledikleri için bunların da sorumlu olacakları kesindir.

Yakında, bir gruba mensup olduğu anlaşılan bir şahıs, işte bu iftiralardan, saptırma ve çarpıtmalardan oluşan bir demet göndermiş bana, kendisi bunlara inanmış, sonunda da “hakkını helâl etmeyeceğini” söylüyor.

Bakalım neler demiş, doğrusu ne?

- Karaman, Gülen cemaatinin “ümmetin bey’at [biat] ettiği başkanın (yani halifenin) karşısında duran bir ‘fırka’ olduğunu ve devletin bu nedenle ‘onların yakasına yapıştığını’ ve cemaatin yaşananları hak ettiğini öne sürdü.
H.K.- Kesinlikle böyle bir sözüm ve yazım yoktur.

- Karaman, krizde olan konut sektörüyle ilgili tartışmalı “faizli kredi, zorunlu ise mubahtır” fetvası verdi.
H.K.- Yalnızca faizli kredi değil, haram olan şeylerin tamamı değil ama birçoğu, “zorunlu” diye ifade edilen zaruret hali oluşmuş ise bütün fıkıh âlimlerinin kabul ettikleri bir genel kural –ki, “Zaruretler yasaklanmış şeyleri serbest kılar” kuralıdır- zaruret miktarınca serbest (caiz, helâl) kılar. Bu meselede tartışılacak husus, neyin, kime, zaruret sebebiyle, ne kadarının serbest hale geleceğidir. Mesela “Evi olmayan bir kimse barınacak kadar bir ev (daire) almaya yetecek birikmişi yoksa, hayatını kiracı olarak mı sürdürmelidir yoksa “Temel ihtiyaçlar genel olsun-özel olsun zaruret sayılır” kuralına göre oturacak kadar bir meskene (kiracı olmak değil) sahip olmak zaruret sayılır mı?” konusu tartışılabilir. Kiralık ev ihtiyacı karşılar diyen “Daire almak için başka çare bulamayan kimsenin faizli kredi almasını” caiz görmez, “Mesken ihtiyacı sahiplik ile karşılanır” diyen bunu caiz görür. Bu iki görüş de (fetva da) kuralların farklı yorumlanmasına dayanır ve uygulanabilir.

- Hayrettin Karaman 17/25 Aralık yolsuzluk soruşturmaları sırasında yaşanan tartışmalar esnasında, Erdoğan ve yakınları için hırsız diyenleri kastederek ‘yolsuzluk yapana hırsız diyen iftira atmıştır’ fetvasını verdi.
H.K.- Yolsuzluk ile hırsızlık İslâm hukukuna göre farklıdır; bunu kimse inkâr edemez. Yolsuza hırsız diyen veya hırsıza yolsuz diyen İslâm hukuk bakımından yanlış demiş, belli şahıs için söylemiş ise iftira etmiş olur. Bunu demek, “Yolsuzluk meşrudur” demek değildir. Hırsızlık da haramdır, yolsuzluk da haramdır, mesela zaruret bulunmadığı halde faiz yemek, almak ve vermek de haramdır; ancak faiz yiyene hırsız, hırsıza faizci denemez. Benim söylediğim budur. Kim olursa olsun yolsuzluk yapanı savunmam, ama yapmayana iftira edeni de uyarırım; elinde kesin bilgi ve belge bulunmadığı halde böyle bir algı oluşturmak için çalışanların da günah işlediklerini söylerim.

- Başkanlık referandumuna evet demenin farz olduğunu belirttiği yazısında “Bizi hedefe yaklaştıracak olan bir adımı daha ‘Evet’ diyerek atmak, ‘Farz olanı tamamlayan ve ona yaklaştıran her fiil farzdır’ kuralının çerçevesine dahildir’’ demekten çekinmedi.
H.K.- “Farz olanı tamamlayan da farzdır” cümlesi de genel bir fıkıh kuralıdır.

Ben atıf yapılan yazıda, “Bu seçimde ‘Evet’ demek bu kural çerçevesine girer” demedim. Bu kurala dayalı olarak şu yorumu yaptım: “Eğer bir kimsenin meşru/farz olan bir hedefi varsa, bu hedefe ulaşabilmek veya yaklaşabilmek için belli bir kadronun iktidara gelmesini gerekli görüyorsa o kadroya olumlu oy vermesi farz olur, kadronun bu işe yaramayacağı kanaatinde ise farz olmaz”.

Bunu şimdi de diyorum, daha sonra da derim.

- Karaman, köşesinde Prof. Dr. M. Mustafa Şelebî’yi referans göstererek zaruri durumlarda rüşvet almanın haram olduğunu ama vermenin ise caiz olduğunu belirtti.
H.K.- Bu konuda, bir konuşmamda söylediklerim de şudur:

Yukarıda Mecelle’ye de giren “zaruret-ihtiyaç” maddesinden söz etmiştim. Geçmişte demek böyle bir uygulama var ki, uygulayacağımız nasslar var ki, geçmişte bizi bağlayıcı uygulama ve misaller var ki biz de bunu söyleyebiliyoruz (Mecelle mad. 21, 32). Buna bağlı bazı örnek çözümler sunalım: O zaman göreceksiniz ki ihtiyaç, hemen insanı öldürecek veya sakatlayacak bir yokluk değildir. Bundan daha geniştir. Ve bizim şu durumumuzu ihtiva edecek, çerçevesine alacak bir eksiklik ve durumdur. Rüşvetten başlayacağım size örnek olarak. Çünkü üslûp aynıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.) nasıl “Allah faiz yiyeni, yedireni, alanı, aldıranı, yazanı lânetlesin” dediyse, aynı şekilde de “Rüşvet alanı, vereni, rüşvete aracılık edeni Allah lânetlesin” demiştir. Yani “Allah’ın lâneti onlar üzerine olsun” demiştir. Hadîs bu, ama yönetim ve toplum ahlâkı bozulur da insanlar meşrû hak ve menfaatlerini rüşvetsiz elde edemeyecek, zararlardan rüşvetsiz kurtulamayacak duruma gelirlerse rüşvet verebilirler mi? Verilmez mi? Problem zamanımızdan çok daha önce en az bin sene önce söz konusu edilmiştir; daha da öteye götürmek mümkündür. Fakat ben ilk döneme en yakında gördüğüm fetvaya istinaden söylüyorum ki, bin yıl önce de İslâm toplumu bu haldeymiş, yani kadı var, halife var, mahkeme-i şeriyye var; ama gene de bazen rüşvet vermeden hakkınızı elde edemiyorsunuz. Zaten haksız bir iş için rüşvet vermeyi tecviz etmek hiçbir zaman mümkün değildir. Bir hakkınız var. Meşrû bir menfaatiniz var, paranızı kurtaramıyorsunuz, ya da bir şeyden zarar görüyorsunuz ve o zararı bertaraf edemiyorsunuz. Bir yere dükkân açacaksınız, kimseye bir zararınız yok. Bu da mevzûâta göre sizin hakkınız, ama o pazarın, o çarşının başkanı, rüşvet almadan size müsaade etmiyor. Şimdi siz o dükkânı açmazsanız, 24 saat içinde hemen ölecek misiniz? Ölmezsiniz, ama meşrû bir menfaati elden kaçırırsınız. İbareyi size tercüme ederek naklediyorum; diyor ki: “Bir insan emir, ya da devlet başkanı nezdinde, bir işini tesviye etsin, düzeltsin, yoluna koysun, böylece meşrû olan bir menfaati elde etsin ve bir zarardan kurtulsun diye, bu maksatla, birine rüşvet verse bu caiz midir? Cevap veriyor: Alana haramdır, verene caizdir” (İbn Nüceym, Risâle fi’r-Rüşve, Mecmuâ, s. 112, 115). Bakın rüşvetle ilgili hadîsten hareket ettik, bu noktaya geldik. Şunu bir daha tekrarlıyorum: Burada emîrin, valinin veya sultanın, rüşvetinizle sizin evrakınıza imza atması, size isteğinizi vermesi, istediğiniz emri çıkarması hadisesi vukua gelmezse, siz hemen bir haftada veya 24 saat içinde ölmezsiniz; ama meşrû bir menfaat elinizden gider ve siz artık ondan istifade edemezsiniz. Edemeyince, demek ki, dinin yorumcusu olan fukaha/ulema bunu bir zarûret olarak kabul ediyor ve bundan dolayı rüşvet verirsin diyor. Bu senin için caizdir. Ama karşı taraf için haramdır. İşte önemli özel veya amme ihtiyacını gidermek için faiz vererek kredi temini de böyledir; günahı, başka türlü, mesela ortaklık yoluyla sermaye vermeyenlere veya kişinin ihtiyacını Allah rızası için faizsiz ödünç vererek gidermeyenlere yüklenir.

Adam’ın bana yazdığı iki yalanı daha var ama yazı uzadı. Onları da gelecek yazıya bırakayım.

Müminin hayatında dünya-ahiret dengesi
04:0017/10/2021, Pazar
G: 17/10/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Geçen haftadan kalan iki soru vardı, bu soruların da algı oluşturmaya yönelik olduğunu anladım; çünkü bunlara birden fazla defa cevap vermiş, gerekli açıklamaları yapmıştım. Bu sebeple bir başka soruya cevap vermeye çalışacağım.

Soru
Hocam ben dâhiliye uzmanlığı için asistanlık sürecinde olan biriyim. İbadetlerimi yapan, uygun zaman olduğunda Kur’an okumaya çalışan birisiyim. Son zamanlarda nöbetler, iş yoğunluğu derken yaptığım iş dolayısıyla kendimi çok dünyalık konularla meşgul oluyor gibi hissediyorum. Bu da içimde “Acaba bu şekilde bir meslek seçerek yoğun bir hayatım geçecek ve ahiret hayatım için daha müsait vaktimin olduğu bir meslek ya da pratisyen hekimlik-aile hekimliği gibi iş yükünün daha az ve çalışma saatlerinin düzenli olduğu bölümlerde olmam uygun mu olurdu?” diye düşünmeye sevk ediyor.

Aslında bölümümü seviyorum, bana uygun bir branş olduğunu düşünüyorum. İnsanlara faydalı olmak da beni tatmin eden bir duygu. Fakat yoğunluk dolayısıyla bazen sadece farzları yerine getirmek ve gün boyunca Kur’an okuyamamak ya da zikir ile meşgul olamamaktan dolayı “Yanlış bir yolda mıyım?” diye düşünmeye başladım.

Bir diğer sebep de iyi niyetli olarak, insanlara faydalı olmak düşüncesi ile mesleğimi yapsam bile yaptığım işin karşılığı olarak maddi bir kazanç sağladığım için bu niyetimden ecir kazanamam düşüncesi oldu.

Tüm bu düşünceler içinde şunu sormak istiyorum;

Hocam ahiret hayatımız için dünyada bu şekilde yoğun olduğumuz, bizi nafile ibadetlerden alıkoyan işlerde olmak boş bir uğraş mıdır? Bunu öğrenmek ve öğütlerinizi istiyorum hocam.

Cevap
Kur’an-ı Kerim öncelikle amel etmek (dediklerini hayatımızda uygulamak) için okunur. Okumaya vadedilen sevap da bunu teşvik içindir; yani “okuyun, öğrenin, dediklerimi yapın ki Allah’ın rızasına eresiniz” demektir. Anlama ve amel olmaksızın Kur’an okumanın bu maksadı elde etmeye yetmeyeceği açıktır.

Zikir Allah’ı unutmamaktır. Allah’ı unutmamanın bir şekli de her ne yaparsak yapalım bunun, Allah’ın emirlerine, talimatına uygun olduğu, eğer uygun olmasaydı yapmayacağımız bilinci içinde olmaktır.

Nur suresinin (24) 37. âyetinde “alışveriş, ticaret vb.’nin Allah’ı anmaktan alıkoyamadığı kişiler övülüyor ve onlara verilecek büyük ödülden söz ediliyor.” Kur’an Yolu isimli tefsirimizde bu âyetin açıklamasını şöyle noktalamışız:

“İnsanların çoğu, fâni olan imtihan dünyasında ticarete, zanaata, zevk ve safaya dalarak Allah’ı unuturlar, namazları vaktinde kılmazlar, mala düşkünlükleri sebebiyle zekâtı ya hiç vermezler yahut da eksik verirler. Bunlar imtihan için verilmiş, âdeta imtihan sorusuna benzeyen dünya malına ve menfaatine aldanarak servet ve nimet imtihanını kaybeden gafillerdir. Allah’ın örnek gösterdiği, övdüğü, yaptıklarının karşılığını fazlasıyla vereceği, ayrıca karşılığı olmayan hesapsız lütuflarda bulunacağı kulları ise dünya-âhiret dengesini iyi kuranlar, ebedîyi fâniye, devamlıyı geçiciye, değerliyi değersize değişmeyenlerdir.

Mutasavvıflar bu âyetten “fenâ” dedikleri hal için bir delil çıkarmışlar ve ‘Allah’ta fâni olanlarda âdeta bir çifte şuur oluşur; dışa, dünya işlerine, mâsivâ ile ilişkiye ait olan şuur, devamlı Allah ile meşgul ve O’na mahsus bulunan şuura perde olmaz’ demişlerdir.”

HER HÂLİ İBADETE DÖNÜŞTÜRMEK
Bana bir dostum güzel yazılmış bir levha hediye etmişti. Levhada müminin övgüye layık hâli şöyle ifade edilmişti:

“El kârda gönül yârda”.

Levhanın arkasında da bu sözün hayatında gerçekleştiği bir genç ile onun zıddı anlatılıyordu:

Kalb gözü açık bir zat pazarda dolaşırken işiyle (alışverişiyle) çok meşgul bir genç görüyor, içinden “Yazık, bu güzel yaşta ömrünün tamamını dünya işine vermiş” diyor, bir de kalb gözü ile bakıyor ki, genç bir an bile Allah’ı unutmadan (zikrederek) işini yapıyor. Sonra hacca gidiyor, tavaf esnasında yaşlı bir zat dikkatini çekiyor ve dış görünüşündeki teslimiyete imreniyor, bir de iç dünyasına bakıyor ki, adam yaptığının farkında bile değil, memleketinde bıraktığı işleri düşünüyor ve onları yaşıyor.

Bu konuda bir mürşidin şu sözü de meşhurdur:

“Pîş-i menî der Yemenî

Der Yemenî pîş-i menî”

Yani:

Yanımdasın Yemen’desin

Yemen’desin yanımdasın”.

Bir Müslüman meşru işinden ücret ve maaş alır, ahiret için sevaba ihtiyacımız olduğu gibi dünya için de ihtiyacımızı karşılayacak, hatta mâlî ibadet yapacak, geniş çerçeveli nafaka borcumuzu eda edecek… paraya, mala ihtiyacımız vardır. Helal-haram çizgisine riayet ederek meşru işleri yapan, bu işleri güzel ve düzgün yapan, mecbur olduğu, ücretinin karşılığı olanı da alan, bütün bunları yaparken Allah’ın rızasını gözeten, ibadetlerini (duruma göre farz ve vacipleri) aksatmayan kimse maksadı itibariyle “Kur’an okuyor ve zikir yapıyor” demektir.

Nice Kur’an okuyan vardır ki, okurken bile aklı-fikri başka yerde ve ameli Kur’an’a ters olduğu için Kur’an ondan şikâyetçidir.

Büyük cihad ve huzurlu aile
04:0024/10/2021, Pazar
G: 24/10/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

SORU
18 yaşındayım. Samsun … imam-hatipten mezun oldum, hafızlığımı okul devam ederken 10. sınıfın sonunda başlayıp 15 ay sonunda Allah’ın lütfuyla -Kur’ân kursuna gitmeksizin camideki hafız hocama ezberlediğim sayfaları vererek ve dinlemeyi Kur’ân uygulamasıyla- tamamladım. Hayatınızı dinledim, okudum. Sizin gibi âlim olmak, İslâm’a hizmet edip ilim adamı yetiştirmek istiyorum. Üniversite sınavında 437 aldım, Marmara İlahiyat’a (son ihtimal İstanbul İlahiyat) yerleşmek istiyorum. Size bir sırrımı vereyim. Nihayetinde beni tanımıyorsunuz ama buna Allah şahit. Gece 9.30, 10.00 gibi yatıp 04.00’te kalkıp camiye gidip teheccüdde hüngür hüngür ağladım hafızlık yaparken, ama artık teheccüd namazına hadi o bir kenara, sabah namazına kalkarken sorunlar yaşıyorum, günahlarım var... Ama bir taraftan “Kul inne salâtî...” diyorum, “…hattâ ye’tiyeke’l-yakîn”, diyorum, ne yapayım ne edeyim de gece gündüz talibe’l-ilm olan, İslâm için çalışan, hem de teheccüde kalkan bir kul olayım. O hani “ve’l-musteğfirîne bi’l-eshar” âyetine; o, “Onlar geceleyin pek az uyurlardı” âyetine; o, “tetecâfâ cunûbuhum” âyetine, secde suresi 2. sayfadaki (bu arada riya olmasın sayfa numarası söylediğiniz zaman sureyi, âyeti, mealini okuyorum, genel ölçüde tabii, lütfu ilâhî) bu âyetlere mutabık nasıl bir ömür yaşayayım hocam? Birinci isteğim bana yol-yöntem göstermeniz, ikincisi de size dün nasıl “…(Allah rahmet eylesin) teheccüd vaktinde isminizi anıp dua edeceğim” dediyse bugün de siz bana, “Teheccüd vaktinde sana özel dua edeceğim” der misiniz?
CEVAP
Önce şunu ifade edeyim: Evet, sana o vakitte dua ettim, Allah kabul eylesin…

Senin durumun manevi (büyük) cihada bir örnektir.

“Bizim uğrumuzda elinden gelen çabayı sarf edenlere gelince, onları bize ulaşan yollara mutlaka yöneltiriz. Kuşkusuz Allah iyilik yapanların yanındadır” (Ankebût:69/29) mealindeki âyette müjdelenen ilâhî vaad sizi de kapsayacaktır.

Bir hadis var:

“Len yuşâdde’d-dîne ahadun illa ğâlebehu: Din ile güç yarıştırana din elbette galip gelecektir.”

Günah işlememek için elinden gelen gayreti sarf et, “Kıvılcımı söndürmeyen ateşi durduramaz”. İnsanı günaha sevk eden sözler, haller, durumlar, telkinler, görüntüler, beraberlikler… vardır; onlardan kaçınan günahtan da kaçınmış olur.

Her okuduğunu, her kâmil insanın yaptığını yapmaya çalışırsan buna gücün yetmez ve yenilirsin. Farzları ve vâcipleri kaçırmaksızın ibadetlerine devam edersin, nevafile gelince zorlanmadan yapabildiklerini yaparsın.

İlmi Allah rızası için talep et. İslâm’ı hakkıyla öğrenmek için taklit değil, tahkik usulüyle oku. Allah Resulü’nden (s.a.) başka yanılmaz ve günah işlemez bir kul bulunduğuna inanma. Her kâmilin ilimde ve amelde eksikleri olabileceğini unutma. Yine de izafi olarak daha kâmil kulların hayatlarını oku, ama sen, kendi gücünün yettiği, gönlünün sevdiği kadarını örnek al. Senden daha âlim ve güzel ahlak sahibi insanlarla olabildiğinde sık bir araya gel, beraber ol, danışma ve müzakere yap, ilim, irfan ve edebi paylaşmaya gayret et.

Allah Teâlâ, “Allah’ı sevenlerin Allah’ın da kendilerini sevmelerini istiyorlarsa Allah Resûlü’nün (s.a.) izinden gitmelerini” yol ve çare olarak açıklıyor.

Bunun için Peygamberimiz’i tanımamız gerekiyor, onun için farklı kaynaklardan devamlı sîretini ve hadislerini okumamız gerekiyor. Onu tanıdıkça daha çok severiz, sevdikçe onun kulluğunu -gücümüz ölçüsünde- örnek almamız kolaylaşır, sonunda Allah da bizi sever ve sevdiklerine sevdirir.

Bu büyük cihadda hepimize Rabbim’den tevfik ve inâyet diliyorum.

SORU
Nasılsınız iyisiniz inşallah. Size kendimle ilgili bir şey soracaktım. Hocam, ben dini yaşantıma dikkat eden biriyim, bu yaşıma kadar da Allah’a şükür karşı cinsle uygun olmayan bir ilişki, arkadaşlık vs olmadı. Dikkat ederek yaşamaya çalıştım. Üniversite okuyorum ve okulumun son senesi bir kızı görüp beğendim. Kendisi ile evlenme niyetimi kendisine söyledim, o da beni tanımak isteyeceğini söyledi. Farklı bir şehirde ve sadece telefon ile konuşuyoruz. Bu konuşma da birbirimizi tanımak maksatlı. Benim bu süreçle ilgili size danışmak istediklerim var. Lütfen cevaplarsanız beni aydınlatırsanız çok mutlu olurum.

1) Hocam bizim bu şekilde evlenmek maksatlı telefonla konuşmamız günah mıdır? Söz ya da nişan oluncaya kadar bizim konuşmamız günah mı olmuş oluyor? Bu da flört gibi mi oluyor?
-Bu flört olmuyor; tanıma ve tanışma oluyor. Evlenmek maksadıyla karşılıklı olarak görüşmek, başka zaman bakılmaması gereken (yüz, diz altı, bilekler gibi) yerlere bakmak ve aday ile konuşmak caizdir. Bunu Peygamberimiz (s.a.) tavsiye etmiştir.

2) Bu telefon konuşmalarında ya da mesajlaşmalarda iltifat etmek ya da sevgi sözcükleri kullanmanın bir sakıncası var mı?
-Kişi, evleneceği, beğendiği, sevdiği birine bunları söyleyebilir, bunda sakınca yoktur.

3)Ben küçük bir şey de olsa kendisine hediye almayı düşünüyorum, içimden gelerek bir mahzuru var mıdır?
-Mahzuru yoktur. Hediyeleşmek sünnettir. Evleneceğin kimseye hediye almak ise daha uygun bir davranıştır, sevgiyi arttırır.

4)İleride Allah nasip eder de nişanlanırsak yalnız, baş başa kalmadan herhangi temas olmadan dışarıda görüşmek yemek yemek ve konuşmanın bir sakıncası var mıdır?
-Sakınca olmadığını yukarıda ifade etmiş olduk.

5) Bana evlilik öncesi bu zamanlarla ilgili bir abi, büyük olarak nasıl bir öğüt verirsiniz?
-Sen dindar bir kişisin; evleneceğin kız da dindar olmalıdır. Hiçbir kimse kusursuz değildir, genel olarak uygun olan bir eşin bu genel iyiliğini/uygunluğunu geçersiz kılmayan kusurları olduğunda onu büyütmek olmaz. Herkes kusuru önce kendinde aramalı, sonra karşı tarafa bakmalı, düzelmek ve düzeltmek için en uygun yöntemi seçmeli, sabırla zamanını beklemelidir. Meşru olmak şartıyla farklı görüşler, tercihler ve istekler olabilir; birliğin ve huzurun devamı karşılıklı anlayış ve fedâkârlığa bağlıdır. Küslük olduğunda uzatmamalı, ilk selâm veren (barışan) olmaya gayret etmelidir…

Çeşitli sorulara cevaplar
04:0031/10/2021, Pazar
G: 31/10/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Hadiste “başları deve hörgücü gibi olan kadınların cennetin kokusunu bile alamayacakları” ifade ediliyor.

Buradan hareketle başörtüsünün altından saçları toplamanın ve topuz yapmanın uygun olmayacağını duydum.

Dinimizde başörtüsünün içerisinde saçları toplamadan salık mı bırakmak gerekir?

Saçları başörtü içinden topuz şeklinde arkadan toplamakta dinimizin yasaklayıcı bir emri var mıdır?

Cevap
Böyle bir hadis sahih hadis kaynaklarında vardır. Mânâ ve hükmü konusunda en makul ve Efendimiz’in (s.a.) maksadına uygun yorum şu olabilir:

Saçlar örgülü veya örgüsüz olarak başın tepesinde toplanır, üstüne başörtüsü takılır fark edilsin diye böylece sokağa çıkılırsa Peygamberimiz’in ayıpladığı “örtülü fakat açık” durum gibi olur, ama kadın evinde rahat olmak, saçın kirli yerlere değmesini engellemek veya kocasına güzel görünmek için bunu yaparsa hadisin kaplamına girmez.

Soru
Selamünaleyküm Hocam,

Katılım bankasında paramı bulundurduğum vadesiz hesabım var. Alışveriş yaparken yanımda para bulundurmak yerine genellikle banka kartı ile alışveriş yapıyorum.

Geçenlerde hesabımı kontrol ettiğimde 0.48 gr altın para biriktiğini gördüm. Bunun nereden geldiğini araştırdığımda kartla alışveriş başına belli miktar altın puan verildiğini öğrendim.

Bu biriken 0.48 gr altını hesabıma aktarıp kullanmakta dinen bir sakınca var mıdır?

Cevap
Banka, carideki paranızı kullanma karşılığında size altın vermiyor (böyle olsa faiz olur), kartla alış-veriş yapmanızı teşvik için alış-veriş başına puan veriyorsa bu caiz ve helâl olur. Bankanın menfaati, kartla bankaya vekâleten kart hamilinin aldığı malı vekil-müşteri sıfatıyla bankadan satın aldığı için bankanın kazanç sağlamasıdır; işte bunu arttırmak için -bankadan belli miktarda mal alana veya miktar şartı olmadan- hibe (bonus) vermesi caiz ve bu helâl olur.

Soru
Hocam ben işten sonra akşamları dinlenirken kendim bir program yaparak program dâhilinde -lâ ilaheillallah- salavat vb. zikirleri çekiyorum. Bu şekilde birkaç senedir bunu devam ettirmeye çalışıyorum. Kendim o günkü yorgunluğum durumuma göre sayıyı belirliyorum bazen fazla bazen eksik bu şekilde bunu devam ettirmeye çalışıyorum.

Bazı yerlerde zikrin bir sistematik içerisinde mürşit-şeyhten ders alınarak onun verdiği sayıyı takip ederek kişiyi gerçek mânâda amacına ulaştıracağını, aksi halde kendimiz manevi ihtiyacımızı tam bilmeyip manevi olarak çok mesafe kaydedemeyeceğini duydum.

Bu aklımda birtakım soru işaretleri oluşturdu. Acaba düzenli olarak yapmaya çalıştığım bu zikirleri bir şeyh gözetiminde yapmadan Allah’ı zikir için hadislerde bahsedilen müjdeli durumlara ulaşamam mı diye endişelenmeye başladım.

Kur’ân ve Sünnet ışığında zikir konusunda nasıl bir yol izlemem gerektiği ile ilgili tavsiyelerinizi istiyorum hocam.

Cevap
Çeşitli duaları ve zikirleri Peygamberimiz (s.a.) tavsiye ediyor. Bazıları için sayı da söylüyor. Kelime-i tevhid, namaz sonrası tespih, salavât, sübhânellah, el-hamdü lillah… da bunlar arasındadır. Efendimiz’in tavsiye ettiği zikir ve duaları yapanlar sevap ve arınma bakımından gayelerine ererler. “Bir başka kişinin tavsiye etmesi olmazsa Peygamberimiz’in tavsiye ettiği zikirlerin faydası olmaz” demek bir mümine yakışmaz, hatta itikadî bakımdan tehlikelidir.

Tarikat eğitimi ayrı bir konudur; bu eğitime giren insana şeyhinin tavsiye ettiği zikir ve sayılar özel bir durumla ve amaçla ilgilidir, sünnet olanın yerine geçme iddiası olamaz.

Soru
Sabah namazı ile ilgili olarak iki sorum olacak hocam.

Sabah namazında alarmı geç duyup güneşin doğmasına (06.51) 4-5 dk kala uyandım.

Namazın farzını kılıp bitirdiğimde güneşin doğuş saati olan 06.51 idi. Bu durumda kıldığım sabah namazı vakit çıktığı bir zamanda bitirdiğim için kabul olmuş mudur?

Güneş doğmadan önce sabah namazının farzına niyet ettiğimizde, namaz sırasında güneş doğarsa bu namaz geçerli olur mu?

İkinci sorum da namazın farzı bittiğinde tam takvimde yazan güneş doğuş saati (06.51) olursa bu namaz vakit içinde kılınmış olup geçerli bir namaz olur mu?

Cevap
Hanefî mezhebine göre sabah namazının farzı bittiğinde güneş doğmaya başlamamış olacaktır. Namaz kılınırken güneş doğmaya başlarsa o namaz geçersiz hale gelir.

Güneş doğarken, tam tepede iken ve batarken o günün ikindi namazının farzı dışında farz namaz kılmak da caiz değildir, kılınırsa namaz bâtıl olur.

Cumhur denilen fukaha çoğunluğuna göre ise güneş doğarken o günün sabah namazını kılmak caizdir.

Yine cumhura göre uyurken veya unutarak geçirilen bir namazın vakti, uyanıldığı veya hatırlandığı vakittir.

Üç kerahet vaktinde genel olarak farz, vacip ve isimli nafile namazların kılınması da cumhura göre caizdir ve namazlar sahih olur.

Soru
Başımıza gelen musibetlerin sebebi günahlarımız mıdır?

Cevap
“Bazı musibetlerin kulun ahiretteki derecesinin artması, bazılarının imtihan maksadıyla verildiğini biliyordum. Yani hepsinin bir kusurumuz olduğu için değil çeşitli hikmetleri gereği Allah’ın kula musibet verebileceği, hatta bela ve musibetlere Allah’ın en sevdiği kullarının daha fazla maruz kalabileceği şeklinde bir bakış açısına sahiptim” diyorsunuz, bu bilginiz doğrudur.

Her musibet kulun kusurundan oluyorsa henüz ergen olmamış çocuklara, bebeklere, peygamberlere, velîlere… yapılanlar da onların kusurundan mı oluyor?! Her günah, suç ve kusurun cezası bir musibet olarak dünyada kulun başına gelseydi ceza hukukuna gerek kalmazdı ve imtihan hikmeti de ortadan kalkardı; çünkü cezasını musibet olarak hemen çekeceğini bilen insan kötülük yapamaz, suç işleyemezdi.

Kovid 19 salgını ve kredi kartı hakkında
04:007/11/2021, Pazar
G: 7/11/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Son yıllarda Kovid salgını malumunuz ülkemizi de, İslâm âlemini de tüm insanları da derinden etkiledi. Aşının çıkmasıyla yeni bir tartışmanın fitili deateşlendi. Aşının içeriğinde maymun hücreleri olduğunu iddia edenler var, Bakanımızın geçen yıl söylediği “Orta ve uzun vadede ne gibi sonuçları olacağını bilmediğimiz mRNA aşılarını yaptırmayı düşünmüyoruz” sözünü hatırlatıp Kovidden daha tehlikeli sonuçları olabilir diyenler var... Aşı olmayanları kul hakkına girmekle suçlayanlar var; otobüs, tren, uçakta saatlerce yolculuk edilmesini örnek gösterip madem bulaşmıyor camilerimizde saf düzenimiz sadece farzda 3-5 dakikada mı bulaşıyor diyenlerimiz var.

Tüm bunların yanı sıra devletimizin sadece aşı olunmasını her gün televizyonda ısrarla isteyip aşının yan etkileri aşıdan kaynaklı ölüm oranlarını açıklamaması da insanları şüpheye düşürüyor ve aşıya mesafeli yaklaşıyorlar... Tüm bunları değerlendirdiğimizde sorum şu hocam:

(Soruların hemen altına konuşma çizgisi koyup cevap yazacağım. H.K.).

Aşı olmamak kul hakkı mı?
-Salgına yakalanmış olan veya şüphesi bulunan bir kimse tedbir almadan bir başkası ile temas eder de onun hastalanmasına sebep olursa kul hakkını ihlâl etmiş olur.

Aşı olmak farz mıdır ya da zaruri midir?
-Ben aşının koruduğuna inanıyorum. Benim gibi inanan bir kimsenin aşı olarak ve diğer tedbirleri alarak hem kendinin hem de çevresindekilerin hayatını ve sağlığını koruması farzdır, zaruridir.

Veba ile ilgili hadisin koronayla alakası var mıdır? (Zira koronada ölüm oranı yüzde iki... Bunun, Hz. Ömer zamanındaki veba salgınına eşdeğer olmadığı açık. Ona kıyas edilemezse salgın da denemez.)
-Pandemi genel salgın demektir. Böyle bir salgın, bölgesel salgından daha önemlidir ve tehlikelidir.

Ölüm oranına gelince:

Diyelim ki, düşman silahlı olarak üzerimize geliyor, biz de 100 kişi sipere yatarak görünmemeye çalışmış, tedbir almışız. Düşman, bizi yakalarsa yalnız iki kişi öldüreceğini ilan etmiş. İyi, iki kişi fazla değil diye siperden kalkar, iki kişinin ölümüne sebep olur muyuz?

Aşının içeriği bilinmediğine göre kişinin bu aşıyı vurulmaması şüpheli bir işten kaçınması olarak değerlendirilebilir mi?
-Aşının içeriği biliniyor; etkisi de biliniyor. Burada şüpheli bir durum yok.

Camilerimizde hâlâ saf düzeninin aralıklı olması doğru mu? Çünkü birçok iman sahibi doktor “Yan yana durmakla bulaşmaz, öksürük, hapşırıkla bulaşır, maskeyle sadece farz kılarken 3-4 dakika yan yana durmakla bulaşmaz” diyorlar; o zaman sizlere de bunu iyice araştırmak, gerekli fetvayı vermek düşer zira ayrı ayrı kılınan namazlarda hiçbir cemaat huşu içinde olmuyor.
-Müekked sünnet olan camide cemaatle namaz soğuk, yağmur, çamur, hastalanma tehlikesi, can güvenliğinin olmaması gibi durumlarda terk edilebiliyor; bu konuda hadisler, uygulamalar ve bunlara dayalı ruhsat vardır. Tehlike sebebiyle cemaatin aslı bile terk ediliyorsa, saf düzenini terk etmek evleviyetle caiz olur.

Huzur ve huşû yanınızda birilerinin olmasına değil, sizin manevî durumunuza bağlıdır.

Virüs, yüz yüze konuşma, öksürme ve tıksırma ile bulaşsa bile önünüzde, yanınızda arkanızda bulunan bir hastanın öksürmeyeceği ve tıksırmayacağını garanti edemezsiniz.

Konu ile alakalı bir ilâhiyatçının yazısından etkilendim size de göndermek istedim.
-Gönderdiğiniz makaleyi okudum. Makalede yazar, “Devletin gerekli gördüğü ve şeriatın yasaklamadığı konularda ona itaat edilir” diyor.

Devletin sebepsiz yere değil de bulaşma arttığında bulaşmayı engellemek için cuma ve cemaati bir süre engellemesi yine gerekli bir tedbirdir, yazara göre de devletin bu tedbirine itaat etmek gerekir.

‘Taksit’ ve kâr payı
Bir finans kurumunun kartı ile yaptığım bir alışverişin ardından gelen mesaj şu şekildedir: “455 TL’lik işleminizi aylık %1,98 kâr payı ile 3’e bölmek için taksit …. yazarak gönderin.”
Bu işlemin faiz olup olmadığı konusunda görüşünüzü almak istiyorum.
-Katılım bankalarının verdiği kartların yaygın ve resmi ismi “kredi kartı” olsa da uygulamada bu bankalar kredi vermezler, alım-satım, kiralama vb. yaparlar.
Kartla alım satım, arka plandaki sözleşmeye göre, kart hamilinin banka adına malı satın alması ve ondan peşin veya vadeli kendine satın alması şeklinde gerçekleşmektedir. Gelen mesaj, "Eğer bankadan malı vadeli satın alacaksan kârı şudur" şeklinde bir irade beyanıdır (îcaptır). ‘Olur’ derseniz siz de ‘Kabul’ yapmış olursunuz. Böylece bankadan vadeli satın alma gerçekleşir.
Kabul etmezseniz peşin almış olursunuz, o yazılan kâr uygulanmaz.

Birliğimizin düşmanları
04:009/11/2021, Salı
G: 9/11/2021, Salı
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Siyasi veya ideolojik bağnazlık, hırs ve kin yalnız gözlerini değil, vicdanlarını da kör etmiş olan fitne-fesat taifesi yıllarca önce yazılmış yazıları çarpıtarak piyasaya sürüyor, Sünnî-Alevî ihtilafını kaşıyarak birliğimizin bozulması pahasına menfur emellerine ulaşmak istiyorlar.

Son günlerde sosyal medya dedikodu ortamında bana izafe edilen böyle bir çarpıtmaya cevap olarak yine yıllarca önce yazdığım bugün de altına imza attığım bir yazımı sunuyorum:

SÜNNÎ-ALEVÎ İHTİLAFI
Çocukluğumu ve ilk gençliğimi Çorum›da yaşadım. Arkadaşlarımın birçoğu, ortak kültürümüzün Alevî rengine mensup aile çocukları idi. Yaramazlıkları da beraber yapardık, teravihe de beraber gider, çocukluk idraki içinde eğlenceli bir ibadet olan bu namazı birlikte kılardık. Dinî bayramlar hepimizin bayramı idi, büyüklerimiz Sünnî’si, Alevî’si bayram namazını birlikte kılar, ayrım gözetmeden bayramlaşırlardı. Büyüklerimizin şuurlarının derinliklerinde bir ayrım belki vardı, daha çok kız alıp vermede bu ayrımın su üstüne çıktığı da olurdu, ama yine de dile getirilen başka bahaneler olurdu.
On sekiz yaşımda okumak için memleketimden ayrıldığımda halkımızın sosyokültürel havası bu idi.

12 Eylül darbesinden önce bazı yazarlar arasında, Sünnîlik-Alevîlik konusu etrafında tartışmalar olmuş, bunlar gazete ve dergilerde neşredilmişti, ancak bu tartışmaların halk tabanına bir ihtilaf, hele de bir tefrika kıvılcımı olarak düşmesi vaki olmamıştı. Darbeden sonra bazı üniversite hocaları ve gazeteciler, Diyanet İşleri Başkanlığı’nda Alevîliğin de bir şekilde temsil edilmesi talebini dile getirdiler ve bu talep zaman zaman tekrarlandı. Ancak bunun da tabandan geldiğine dair bir alamet mevcut değildir.

Ülkemizde Sünnî-Alevî ihtilafı, sağ-sol çatışmasıyla birlikte ve onun içinde geliştirildi: Solcular, Alevî kardeşlerimizi kendi saflarına çekerek sağcılara karşı kullanmak istediler. Derken 1978 Maraş ve 1980 Çorum olaylarına kadar gelindi.
Şimdi yeni dünya düzeni diye bir oyunun içine girdik, Sovyet Rusya›nın dağılması, solculuğa önemli bir darbe vurdu. Dağılan solcuların bir kısmı radikal Kemalizm’in içinde yer aldılar; laiklik, demokrasi, insan hakları gibi yükselen değerleri kullanarak, bunlara karşı gibi gösterdikleri bir kısım Sünnî Müslümanları mücadele hedefi olarak seçtiler, Sünnîliği «İslam›ın Arap yorumu», Alevîliği ise “İslâm’ın Türk yorumu» olarak ayırmaya, insanımızı parçalayıp birbirine düşürmeye teşebbüs ettiler. Her iki zümre arasında eksik olmayan cahil, heyecanlı, mutaassıp tipleri tahrik ederek çatışmalara sebep oldular.

Biz Alevî’si, Sünnî’si, Türk’ü, Kürd’ü, Çerkez’i, Laz’ı... ile bu ülkenin Müslüman milletiyiz, asırlardır kardeşlik şuuru içinde yaşadık ve hem nimeti, hem külfeti paylaştık. Birlik ve beraberliğe, dayanışmaya ve paylaşmaya en muhtaç bulunduğumuz bu günlerde oyuna gelip parçalanacak mıyız, birbirimize düşüp düşmanı güldürecek miyiz?
NEYİ PAYLAŞAMIYORUZ?
Niçin azami müştereğimizi (yüzlerce ortak değerlerimizi) göz ardı ediyor da aslında dinin özü ile alakası bulunmayan farklı noktalarımızı kaşıyor, büyütüyor ve -tarihin küflü sayfalarında bırakacak yerde- yeniden tartışma gündemine çekiyoruz?

Türkiye’de yaşayan her vatandaş Sünnî veya Alevî olsa ülkemizin dertleri, meseleleri çareye ve çözüme kavuşacak mı?

Ben çocukluk ve ilk gençliğimi aynı dinin mensupları, bir bütünün ayrılmaz parçaları olarak birlikte yaşadığım Alevî kardeşlerimle paylaştığımız duyguların hasretini çekiyorum. Köprünün altından akan sular bu duyguları alıp götüremez. Yeter ki, liderler, âlimler, ârifler, aydınlar, eğitimciler akıllarını başlarına dersin, küçük hesaplar peşinde büyük değerleri heba etme gafletinden vazgeçsin ve oyuna gelmesinler!

Kadın-erkek bir arada
04:0014/11/2021, Pazar
G: 14/11/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Hayırlı günler dilerim hocam,

1) Bayanlar arasında kına gecesi yapıp müzik ile eğlenmekte bir sakınca var mıdır?

- Edep dâhilinde olursa böyle bir eğlence mubahtır, sakınca yoktur. Geleneğimizde olan şekil uygundur.

2) Dinen tesettürlü gelinlik giymekte bir sakınca var mıdır?

- Tesettürlü gelinlik giymekte bir sakınca yoktur.

3) Düğünde oynama vs gibi bir durum olmadan gelenlerin düğün salonunda masalarda yemeklerini yiyip oturduğu, sonrasında da takı vs ile gelin-damadı tebrik edip ayrıldığı bir düğünde erkek ve kadınların aynı salonu paylaşması mahzurlu mudur?

- Bu durum umûmî belvâ halini almıştır; yani terki zorlaşmış genel bir uygulama haline gelmiştir; bu sebeple sakınca yoktur. Kadınların veya kadınlarla erkeklerin birlikte, topluluk içinde dans etmeleri veya başkaca oynamaları caiz değildir.

4) Yakın arkadaşların isimlerini eğlence amacıyla gelin ayakkabısı altına yazmanın bir mahzuru var mıdır?

- Yakın arkadaşların isimlerini eğlence amacıyla gelin ayakkabısı altına yazmanın bir mahzuru yoktur.

***

Hocam günlük yaşamımda gördüğüm ve bu konuda aile-yaşayış tarzına göre birbirinden farklı yaklaşımlar ile karşılaştığım olaylara dinimizin bakışını ve dinen uygunluğunu öğrenmek istiyorum.

Soruma geçmeden önce sorduğum soruda öğrenmek istediğim işin haram/ günah olup bizi ahirette mesul edip-etmeyeceği ile ilgili kısmı olduğunu belirtmek isterim.

İnsanlar ile olan ilişkimizde gerek bayram, düğün vs. de akrabalarımızla, komşularımızla ya da iş yerinden arkadaşlarımızla bir araya gelip ailemizle birlikte oturup hal-hatır sorup, aynı sofrada yemek yediğimiz, muhabbet ettiğimiz zamanlar oluyor. Gerek ev ortamında, gerekse dışarıda bir restoranda arkadaş, komşu, akrabalarımızla bu şekilde durumları yaşıyorum.

Bu konuda biz kendi hâl-tavırlarımıza dikkat etmemiz halinde bir arada oturmak, evde ya da dışarıda bir mekânda yemek yemek, muhabbet etmek dinen haram mıdır?

Ayrı oturmak haremlik-selamlığa dikkat etmek dinin vazgeçilmez bir emri olup uygulamayanlar günahkâr mı olur?

Allah’a emanet olun.

Cevap
Günlük Hayatımızda Helaller Haramlar isimli kitabımda bu konuda şunları yazdım:

İslâm, kadın-erkek ilişkilerini sınırlamış olmakla beraber kadını dört duvar arasında hapsetmemiştir. İslâm’ın ilk devrinden beri Müslüman kadınların savaşa katıldıklarını biliyoruz. Ayrıca Rasûlullah (s.a.v.) eşi Sevde’ye: “Allah, ihtiyaçlarınız için evden çıkmanıza izin vermiştir” ve ümmetine hitaben: “(Allah’ın kadın kullarını), Allah’ın mescidlerine gitmekten menetmeyiniz.” buyurarak kadınların ilim, alışveriş, düğün, ibâdet gibi meşrû sebeplerle dışarı çıkabileceklerini ifâde buyurmuştur.

Kadın ve erkeklerin küçük yaştan itibaren beraber bulunmaları ve serbest ilişki içinde yetişmelerinin saldırganlığı azaltacağı, bir takım komplekslerin doğmasını önleyeceği nazariyesi İslâmî toplumlar için geçerli değildir. Diğer toplumlar arasında da gerçeğin hayâle uymadığı âşikârdır. Bu sebeple İslâm, kız-erkek beraberliğini serbest bırakmamış, kayıt ve şartlara tâbi kılmıştır. Bir Müslümanın evine akrabası dışında kalan dost ve arkadaşlarının da gelmesi tabiîdir. Bu durumda kadın ve erkeklerin beraber oturması ve evin kız ve kadının misafirlere hizmet etmesi bahis mevzûu olabilir.

Ashâb-ı kirâmdan Ebû Üseyd evlenirken zifaf gecesi, Hz. Peygamber (s.a.v.)’i ve dostlarını dâvet etmiş fakat onlar için yemek hazırlamamış, bir şey de ikram edememiştir. Ancak eşi (gelin) geceden, bir taş kabın içinde hurma ıslatmış, Hz. Peygamber yemeğini bitirince bunu ezip sulandırmış (şerbet yapmış) ve misafirlere ikram etmiştir.

İbn Hacer, Aynî gibi Buhârî şarihlerinin işâret ettiği üzere bu hadis-i şerif ve benzerlerinden şu netice çıkarılmıştır: Kadın, kocasının arkadaşlarına hizmet edebilir, ancak bu durumda tesettüre (örtünmeye) riayet etmesi, tarafların kötü duygulara kapılmaktan emin olmaları, tahrik edici davranışlardan kaçınmaları şarttır.

Şunu da ekliyorum:

Önemli bir problem ve zorluk bulunmadığında harem-selam uygulaması ihtiyata daha elverişlidir.

(Kitabın dipnotlarında kaynaklar da yazılmıştır).

Yoksulluk ve işsizlik
04:0021/11/2021, Pazar
G: 21/11/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Sosyal medyada ve diğer yayın araçlarında yoğun olarak ekonomik krizden, yoksulluk ve işsizlikten söz/şikâyet ediliyor. Tabii muhalefet iktidarı suçluyor, kendileri iktidar olduklarında diğer problemler yanında bu üç problemi de yağdan kıl çeker gibi çözeceklerini söylüyorlar.

Meselenin iktidar-muhalefet kavgası benim burada ilgim dışında kalıyor.

Yoksulluk derdi neredeyse insanlıkla yaşıttır, dinler ve beşeri sistemler teorik ve amelî olarak bu derde çare bulmaya çalışmış, birçok farklı formüllerden söz etmişlerdir.

İslâm’ın bu derde çare olarak ileri sürdüğü ve belli zamanlarda uygulayarak müspet sonuçlar alınmış olan çözümü burada özetleyeceğim; çünkü bunu bugün, bu rejim içinde de uygulamak mümkündür.
Önce yoksulluğun ne olduğunu konuşmamız gerekiyor.

Zekât mükellefiyetini göz önüne alırsak Hanefî mezhebine göre temel ihtiyaçları (havâic-i asliyyesi) dışında Müslümanı zekât yükümlüsü kılacak kadar zekâtlık serveti olan (mesela 85 gram altını olan) kimse zengin, buna malik olmayan kimse yoksul sayılır ve bu kişiye zekât verilebilir.

Hedef her bir ferdin temel ihtiyaçlarını (sağlıklı ve yeterli beslenme, barınma, yaz ve kışa göre giyilecek iç ve dış giysiler, elbiseler, zamanın ve şartların değişmesiyle temel ihtiyaçlar arasına giren araçlar, gereçler ve ihtiyaçlarını) sağlamış olarak yaşamasıdır; İslâm toplumu bunu sağlamakla yükümlüdür.
GENİŞ AİLE, SİVİL TOPLUM VE DEVLET
Genel kural şudur: Fazlası olan, ihtiyacı olana verecek; herkes eşit derecede yoksul veya zengin olmayacak, ama zenginlerin yanında temel ihtiyaçlarını karşılayamamış bir yoksul kalmayacak.

Bu amacı gerçekleştirmek için öngörülmüş kaynaklar geniş aile, sivil toplum ve devlettir.

Geniş aile içinde sıra kendine geldiğinde zengin (fazlası) olan, olmayana verecek (mecburi nafaka).

Farz ve nafile ibadet olan ve/veya ceza olan kaynaklar: Zekât, fitre, kurban, keffaret, fidye, sadaka, hayır, karz-ı hasen (faizsiz ve menfaatsiz ödünç vermek)…

Bunlar maksadı hâsıl etmeyince devlet devreye girecek ve bütçesi yettiği kadar yoksulluk problemini çözecektir (mecburi). Çözümden maksadımız, temel ihtiyaçların sağlanmasıdır.
Sıra devlete gelmiş de devlet bunu ihmal etmiş ise onu tenkit etmek, uyarmak, istenmeyen sonuçlarından haberdar etmek aklı, dili, kalemi eren her Müslümanın vazifesidir. Lakin devlete sıra gelmeden vazifelerini ihmal eden diğer kaynakları da aynı şekilde eleştirmek ve uyarmak vazifedir. Yalnız devleti ve iktidarı suçlayanların bir kısmının maksadı üzüm yemek değildir.
İşsizlik konusuna gelelim:

Temel ihtiyaçlarını kendi imkânlarıyla sağlamış olup maddi üretime katkı yapmasına da toplumun muhtaç olmadığı bir kimse maddi üretim veya zengin olmak için çalışmaya mecbur değildir.

Çalışma imkânı bulunduğu halde devlete ve topluma yük olan kimse en azından geçimini sağlayacak kadar çalışmaya mecburdur.

AÇ BIRAKMANIN MALİYETİ
İş yoksa ne yapacak?

Devlet ve sivil toplum, devamlı istihdam alanı açmak için çalışacaklar. Buna rağmen, çalışmak isteyen kimseye çalışacak yer gösterilemiyorsa, gerçek olarak işsizlik varsa işsiz ve ihtiyaç içinde olan şahısların temel ihtiyaçlarını temin, toplumun ve devletin ödevidir.
Yukarıda zikrettiğim İslâmî, ahlâkî, vicdânî kaynakların bir kısmı laik devlette işlemeyebilir ve devlet sivil toplumu farz olana bile icbar edemez. Bu takdirde devletin işsizlik maaşı vermesi zorunlu hale gelir.

Bir yandan yoksullara, bir yandan işsizlere devlet yardımı bütçeyi zorlar, geliri arttırmak için vergi kaynağına müracaat ekonomiyi bozar, aşırı ve dengesiz verginin herkese ve kesime zararı olur. Bir şekilde karşılığı bulunmayan para basmanın zararı ise herkese malumdur.

Çare devletin ve sivil toplumun her şeye rağmen ülkede aç ve açık bir kimse kalmayıncaya kadar, neye mal olursa olsun vazifelerini yapmalarıdır; çünkü bunu ihmal etmenin maliyetine denk bir maliyet yoktur.

Milli Eğitim Şûrâsı
04:0028/11/2021, Pazar
G: 28/11/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Milli Eğitim Bakanı’mızın nazik davetlerine rağmen sağlık durumum yüzünden katılamadığım 20. Milli Eğitim Şûrâsı münasebetiyle “şûrâ, milli eğitim, Türkiye’de milli eğitim reformu” üzerine düşüncemi özet halinde yazacağım.

Elbette bu konular bir köşe yazısına sığmaz, ama azın çoğa delaleti de bir gerçektir.

Söze bir âyet meali ile başlayacağım, evet böyle yapacağım, çünkü biz Müslümanız, Müslümanın temel referansı Kur’ân, hayat kılavuzu sünnettir.

Allah âdın zikredelüm evvelâ

Vacib oldur cümle işde her kula

Güzel insan büyük şâir Süleyman Çelebi merhum ne güzel söylemiş. Cümle işte, her iş ve davranışta Allah adını anmak demek, hayatın her anını Müslümanca yaşamak demektir. Namazda, oruçta, hacda, zikirde… Müslüman olan; eğitimde, öğretimde, bilimin kullanımında, işte, üretimde, ticarette, savaşta ve barışta, kültür ve medeniyette… öteki olamaz, ötekini kendine hâkim kılamaz.

Bir ülkede, bir toplulukta Müslümanlar gibi inanmayan ve yaşamayanlar da bulunmuştur, bulunacaktır; dinimiz, kültür ve medeniyetimiz buna imkân tanımaktadır, ancak ipin ucu daima Müslümanların elinde olacaktır. Müslümanlar ötekilerin dinine, diline, kültürüne, hayat tarzına (genel ahlâk ve kamu düzeni sınırlamaları dışında) müdahale etmezler, ama ipin ucu ötekilerin eline geçince dün de bugün de onların ne yaptıklarını biliyor ve görüyoruz.

Şûrâ, meşveret, istişare, danışma müminlerin ilim ve aksiyonda asla terk etmedikleri bir davranış, bir eylemdir.

Allah Teâlâ ebedî nimetleri hak eden müminlerin vasıflarını, “Şûrâ/Danışma” adlı surede (42) şöyle sıralıyor:

37. Onlar büyük günahlardan ve hayâsızlıklardan kaçınırlar, öfkelendiklerinde dahi bağışlarlar.
38. Rablerinin çağrısına uyarlar, namazı özenle kılarlar. İşleri de aralarındaki danışma ile yürür. Kendilerine verdiğimiz rızıktan başkaları için harcarlar.
39. Onlara haksız bir saldırı yapıldığında elbirliğiyle kendilerini savunurlar.
40. Bir kötülüğün karşılığı ona denk bir davranıştır; ama kim bağışlar, düzeltme yolunu tutarsa onun mükâfatını Allah verir. Hiç şüphe yok ki O haksızlık edenleri sevmez.
41. Haksızlığa uğradığı için karşılık verenlere gelince, onlar aleyhine bir yol tutulamaz.
42. Kınama ve cezalandırma ancak insanlara zulmeden ve yeryüzünde haksız yere saldırıda bulunanlara yöneliktir. Onlar için elem verici bir azap da vardır.
43. Ama kim sabreder ve bağışlarsa, işte bu güçlü irade gerektiren işlerdendir.
Allah Teâlâ’nın bize lütfettiği iki yol gösterici vardı: Vahyettiği kitabımız ve onu uygulayan, açıklayan Peygamberimiz.

Her iki kaynakta danışmaya yer verilmiş ve müminlerin önemli bir vasıfları, âdetleri, yöntemleri olması istenmiştir. Şûrâ 38. âyette geçiyor, bundan bir öncesinden 43. âyete kadar okuduğumuzda fert ve topluluk olarak Müslümanların ahlâk ve medeniyetlerini kuran ilkelerin bir özetini buluyoruz.

İşte biz buyuz ve bu olmak durumundayız.

Temelini İslam imanı, İslam ahlakı teşkil etmiyorsa hiçbir işte ve oluşta hayır yoktur.

Bu işlerin başında eğitim ve öğretim vardır.

Biz geçmiş zamanlarda Kur’ân’a ve sünnete uyarak güzel insan olduk, millet olduk, medeniyet kurduk, dünya işlerine dair ilmi ve hikmeti nerede bulsak aldık, lakin kendi binamıza harç yaptık. Bugün adına “ileri, büyük” denilen topluluklar ilkellik, vahşet ve zulüm çamurunda debelenirken Doğu’dan gelen ışık onların yolunu da aydınlattı. Tanzimat’tan itibaren kendimize ve ötekine bakışımız değişti, arızalandı, duruma yanlış teşhis koydular ve tedavi de yaşatacak yerde öldürdü. Yeniden dirilmek “düştüğümüz yerden kalkmakla” olacaktır.

Bizi diriltecek bir eğitim ve öğretime ihtiyacımız var.

Milli eğitim şûrâlarında pansumanları bir yana bırakıp işi kökünden düzeltmenin yolları konuşulmalıdır.

Mevcut düzende ve şartlarda yapılamayacaklar da vardır, ama yapılacak da çok şey vardır. İşte bunları konuşup danışmak gerekiyor.

20. Şûrâ’nın köklü değişime ve ıslaha bir adım olmasını Mevlâ’dan niyaz ediyorum.

Bazı ticaret şekilleri ve tövbe
04:005/12/2021, Pazar
G: 5/12/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Birisi kuyumcudan altın almış. Gramı 480 lira. Ama üç ay malı almazsan kuyumcuda bırakırsan gramını 460’tan sayarım indirim yaparım diyor. Dolayısıyla parayı orada beklettiği için fazla altın almış ve faiz almış olmaz mı?

Cevap
Sarraftan altın alan bir kişiye sarraf “aldığın altını üç ay bana bırak, ben kullanayım (ticaret, sermaye yapayım) buna karşı sana yüzde şu kadar indirim yapayım derse indirim kadar faizle ödünç altın almış olur ki, bu işlem caiz olmaz.

Bunun yerine “Altını ortaklık sermayesi olarak bana bırak, ben meşru yoldan ticaretini yapayım, kârı paylaşalım” derse bu caiz olur.

Soru
Sayın Hocam,

Biz zirai ilaç satışı yapıyoruz. Bölgemizde meyvecilik ağırlıkta. satışlarımız da şubat-temmuz dönemi tahsilat dönemimiz, hazirandan mart-nisana kadar gitmekte. Çiftçiler ilaç döneminde yaklaşık 13-17 kez gelip dönemsel ilaçlarını almakta. Bu müşterilerle hesap görürken müşterinin ödeme vadesine göre fiyat belirliyoruz. Hesaplamada usul hatası yapmamak için usul ve esasları nasıl yapmalıyız. Konuyla ilgili detaylı kaynak nasıl bulabiliriz.

Cevap
Her ilaç satış-alışı bir “satım akdidir”. Her akitte taraflar, ödemenin peşin mi, vadeli mi olacağını önceden konuşurlar. Müşteri vadeli alıyorsa satıcı, vade farkını da koyarak ilacın bedelini açıklarlar. Bu bedel üzerinden belli ilaç alınınca (aldım-sattım denince veya sözleşme, senet vb. imzalanınca) akit kurulmuş olur. İlaç müşterisinin diyelim birinci alıştan bin lira borcu oldu, ikinci alış da aynı usul ile yapılır, bundan da 1200 lira borcu oldu; toplam 2200 lira borcu olur. Buna her alışından oluşan borcu eklenir. Ödeme vadesi geldikçe vadesi gelen borcunu öder. Vadesi gelmeden de borcunu ödeyebilir; bu takdirde satıcı, alacağından bir kısmını düşürürse (hibe ederse ) güzel olur. Borçlu vadesi gelen borcunu ödeyemezse gecikme farkı alınamaz; alınırsa faiz olur; yalnızca enflasyon farkı alınabilir.

Soru
Hocam,

1. Nice zamandır aklıma takılan bir şeyi size danışmak için izninizle bu soruyu iletmek istedim.

Müslümanlar olarak sanki bir kampanyadan faydalanacakmış gibi hayatımızı şekillendiriyoruz. Bu kampanya “seç cenneti kazan kampanyası” gibi. Sanki bir büyük günah seçiliyor ve ona kesinlikle yaklaşılmıyor ama diğer eksiklikler kabulleniliyor. Örneğin, kul hakkı yeniyor ama domuz eti kesinlikle yenmiyor ya da faizli işlem yapılıyor ama zina yapılmıyor gibi. Kendini düzeltme çabası olmadan ve sadece bazı büyük günahlardan kaçınma ile ilgili ne dersiniz? İnsanlar için karar vermek bizlerin haddine değil tabii ki ama bu şekilde cenneti kazanmak mümkün müdür?

2. Bir de Hocam, kendimde fark ettiğim hataları teker teker düzeltmeye çalışıyorum. Ancak o kadar kanıksamışım ki bazı huylarımı değiştirmekte zorlanıyorum. Nice zamandır uğraşıyorum hâlâ düzeltemediğim davranışlarım var. Sonra da şöyle düşünüyorum: Ben hataları olan bir Müslümanım, kendimi düzeltmeye çalışıyorum, elbet Rabbim merhametlidir bağışlar ancak “Benim bu hatalarımı düzeltmeye çalışmam fakat bazen başarısız olmam rahmeti hak etmek için yeterli mi?” sorusunu soruyorum kendime. Sonra yeniden hatalarımı düzeltmek için çalışıyorum. Benim bu durumum hakkında tavsiyeleriniz nelerdir?

Cevap
Mümin, bütün günahlarına tövbe eder ve bir daha yapmamaya söz verir ve sâlih amel işlemeye devam ederse Allah Teâlâ onun, geçmiş günahlarını affedeceği vaadine bulunuyor.

Furkan Suresi’nin tefsirinde (Kur’ân Yolu isimli tefsirimiz) tövbeden önceki günahlar konusunda şu açıklama yapıldı:

“70-71. Tövbe (tevbe), kulun bir vicdan muhasebesi neticesinde duyduğu pişmanlığın ardından inkâr ve isyandan, her türlü kötülükten gönüllü bir vazgeçişi ve ona bir daha dönmeme kararlılığını ifade eder. Kur’ân birçok âyette, bu şekildeki bir dönüşü son derece değerli bulur; –işlenen kötülükten dolayı pişmanlık duyup sağlam bir iradeyle vazgeçmeye karar verilmesi, ilgili kötülüğün tamamen terkedilmesi ve ona bir daha asla dönülmemesi şartıyla– inkâr, şirk gibi en büyük günahlar da dâhil olmak üzere bütün bâtıl inanç, düşünce, kötü duygu ve davranışlar için yapılan tövbelerin makbul ve bunun, tövbe yapanın o günahtan dolayı günahlarını affettirmeye yeterli olduğunu bildirir. Burada da ifade buyurulduğu üzere, inkârdan dönüş iman etmekle, kötü amellerden dönüş ise bunların yerine iyi ve erdemli işler yapmakla olur. Ancak bütün bunlar psikolojik bir motife dayanması halinde mümkün olduğu için Hz. Peygamber, ‘Tövbe, günahtan dolayı pişmanlık duyup af dilemektir’ buyurmuştur (Müsned, VI, 264; İbn Mâce, “Zühd”, 30). 70. âyette, Allah Teâlâ’nın, bu şekilde tövbe eden birinin günahlarını (seyyiât) iyiliğe (hasenât) dönüştüreceği ifade buyurulmuştur. Tefsirlerde âyetin bu son ifadesi genellikle üç şekilde yorumlanmıştır: a) Allah, onların tövbe etmezden önce işledikleri kötülüklerden doğan günahlarını sevaba çevirir ve kıyamet gününde bu kötülüklere iyilikmiş gibi karşılık verir (meselâ bk. Taberî, XIX, 47-48). Bu yoruma göre tövbe sayesinde günah, sadece affedilmekle kalmıyor, aynı zamanda sevaba dönüşmüş oluyor. Bu yorum aşırı bulunarak âyete bizim tercih ettiğimiz şu anlam da verilmektedir: b) Allah, onların tövbe etmezden önceki kötü hallerini tövbe ettiklerinde iyi hallere çevirir ve onlar bundan böyle inkâr yerine iman ederler, isyan ve günah yerine itaat ve takvâya yönelirler; tövbe etmezden önce kötü insan iken tövbe sayesinde Allah’ın da yardımıyla iyi insan, iyi mümin olurlar (Zemahşerî, III, 105; Râzî, XXIV, 112). c) Şevkânî, bazı sahâbîlerin ve daha başka âlimlerin, âyetin bu cümlesi hakkındaki görüşlerini şu şekilde özetler: Buradaki “değiştirme ve çevirme” (tebdîl), sadece “affetme” anlamına gelir. Yani Allah onların söz konusu günahlarını affedecektir, yoksa onları iyiliklere çevirmeyecektir (IV, 103). Bununla beraber son iki yorum arasında bir fark görülmemektedir. Affedilenlerin cezalarının kaldırılması, âkıbetlerinin kötüden iyiye çevrilmesidir.”
İkinci soruya gelince:

İnsanın kendini ıslah için sarf ettiği gayret ve mücadele “büyük cihad”dır. Buna devam eden kulu doğru yola ileteceğini de Allah Teâlâ vadediyor. Mümin buna azimle devam ederken hayatı son bulsa, tamamını ıslah etmiş gibi muamele görmesi umulur.

Nas var
04:0012/12/2021, Pazar
G: 12/12/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Sayın Cumhurbaşkanımız yıllardan beri faizle ve faiz lobileriyle mücadele ediyor. Faizin indirilmesini, enflasyon ile kafa kafaya getirilmesini veya ondan daha aşağıya çekilmesini istiyor. Faizden, para babalarına para kazandırmak yerine üretim, ihracat, meşru iç ve dış ticaret ve bunların tabii sonucu olarak istihdam yolunu tercih ediyor.

Bir konuşmasında “faizin haram olduğuna dair nas var” demiş.

Bunu dillerine dolayıp yine vuranlar var.

Neymiş?

Burası şeriat ülkesi değilmiş, başka haramlar hakkında da nas varmış, nassa göre hareket ediyorsa o haramları da ortadan kaldırmalı imiş. Bunları yapmıyorsa faiz konusunda da nastan söz etmemeli imiş, ederse bu istismar olurmuş…

Her insan dilediği gibi düşünebilir ve düşüncesini açıklayabilir; açıklanan düşüncenin dini-manevi sorumluluğu sahibine aittir. Bu sebeple farklı düşünme hakkına saygımız tabiidir.

Bir de biz bildiğimiz ve düşündüğümüzü kısaca açıklayalım:

Burada nastan maksat âyetler ve hadislerdir. “Faizin haram olduğuna dair âyetler ve hadisler var” denmektedir.

Faizin konumuzla ilgili tanımı paranın para ile eşit vadeli, vadeli fazlalıklı, peşin fazlalıklı alım satımından doğan sonuçtur.

Para, başka bir para ile piyasa rayicine (mevcut kura) göre mübadele edilirse (sarf, kambiyo/exchange) bunun peşin yapılması gerekir.

Faizci bankaların belli bir yüzde faiz ile mevduat kabul etmeleri ve parayı yine yüzdelik faiz ile kredi olarak vermeleri (satmaları) İslâm’a göre faizdir.

Bunun Kur’ân’da ve hadislerde adı “ribâ”dır. Türkçede “faiz”, yeni Arapçada “fâide”dir.

Kafa karıştırmak ve adını değiştirerek faizcilik yapmak için uğraşmanın faydası yoktur, riba faizdir, fâidedir, bankaların paradan para kazandırmak ve kazanmak için yaptığı işlem (mevdûâta faiz vermek, krediden faiz alarak para kazanmak) İslâm’a göre haram olan faizli işlemlerdir.

Bir ülkenin rejimi laik ise, anayasası “yasama, yürütme, yargı ve denetimde dinin işe karıştırılmasını, referans olmasını yasaklıyorsa” o ülkede yaşayan Müslümanlar ne yapacaklardır?

1. Rejimin imkân verdiği kadar dinlerinin emir ve yasaklarına riayet edeceklerdir.

2. Bu imkânları genişletmek için de çalışacaklardır.

Demokrasilerde partiler vardır. Hangi parti Müslümanların dinî hayatlarına daha fazla genişlik ve rahatlık vadediyorsa iktidar için onu tercih edeceklerdir.

Bunu vadeden ve iktidar olduğunda gerçekleştiren partinin rakipleri, onun “dini istismar ettiğinden” söz ederler. İstismarın olup olmadığını bilmek için parti yöneticilerinin niyetlerini okumak, kalplerini yarıp bakmak gerekir. Samimi olmaları, inanç ve düşüncelerine göre hareket etmekte olmaları da daima mümkündür.

Ülkemizde, düzeltmemiz ve İslâm’a uygun hale getirmemiz mümkün olmayan çok şey vardır; bunlar var diye mümkün olanları da olduğu gibi (İslâm’a aykırı olarak) bırakmamız caiz olmaz.

Fertlerin hayatında laik rejimlerde de Müslümanca yaşama alanı, devlet yönetiminde olana nispetle daha geniştir. Mesela devlet içkiyi, zinayı, faizi, açık-saçıklığı… serbest bırakıyor, ama Müslümanı bunları yapmaya mecbur etmiyor; Müslüman bunları yaparsa elbette dinî bakımdan sorumlu olacaktır.

Müslümanların kendisine, partisine destek olmasını, oy vermesini isteyen bir siyaset adamı, iktidara geldiğinde veya iktidarda olduğu sürece onların dinî hayatlarına rahatlık ve genişlik sağlayacağını, sıkıntı çektikleri bazı haramları -rejim imkân tanıdığı ölçüde- ortadan kaldıracağını vadeder, söyler, bu haramlardan söz eder, haklarında nas bulunduğunu da söyler, söyleyebilir.

Dediğim gibi bunun “din istismarı mı, samimi mi” olduğunu kimse bilemez.

Kendisi dine inanan ve öteden beri dini yaşayan kimseler için istismardan söz etmek zordur, isabet ihtimali düşüktür. Kendisi dine inanmayan ve dini yaşamayan bazı siyasetçiler bile herkese daha ziyade din ve inanç hürriyeti vermeye samimi olarak taraftar olabilir ve bu sebeple Müslümanlara da “size şu imkânları tanıyacağım, size göre başınızı açmak haram, nas var, açmaya zorlamayacağım, zorlayan mevzuat ve uygulamaları ortadan kaldıracağım…” diyebilir, buna da istismar denemez.

Apaçık istismar, inanmadığı ve yapmayacağı halde insanları kandırmak için konuşmak ve davranmaktır.

Hem sözde din bilenlerin, hem de Müslüman faizcilerin faizi ortadan kaldırmak isteyen bir devlet adamına karşı mücadele ettikleri bir yerde ve zamanda o adamın, onlara hitap ederek “Allah’tan korkun, nas var nas” demesi kadar tabii bir davranış olamaz.

Tasavvuf
04:0019/12/2021, Pazar
G: 19/12/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

Soru
Selamünaleyküm Hocam,

“Kim tasavvuf ilimlerine dalar da fıkıh ilmini ihmal ederse zındık olur, kim de fıkıh ilmini öğrenir tasavvuf ve diğer manevi ilimlerden uzak kalırsa fâsık olur, bu ikisini kendinde cem eden ise hakikat ehli olur” [İmam Mâlik hz. (rah.)].
“Daha önce [asr-ı saadet] tasavvuf diye bir ad yoktu, kendisi [zühd/takva] vardı. Bugün ise tasavvuf diye bir ad var, kendisi yok” [Ebu’l-Hasen Bûşencî (r.a.)].
“Kim günün başında tasavvufa girerse, öğlen olmadan önce onu ahmak olarak bulursun” [İmam Şâfiî Hz. (r.a.) Menâkıbu’ş-Şâfiî, 2/207].
“Akıllı biri günün başında tasavvufa girerse, öğlen olmadan önce ahmak olur” [İmam Şâfiî Hz. (r.a.) Hilyetu’l-Evliyâ, 9/142].
“Kim sofilerle/tasavvufçularla kırk gün birlikte bulunursa, aklı bir daha hiç geri gelmez” [İmam Şâfiî Hz. (r.a.) İbnu’l-Cevzî, Beyânu Telbîsi İblîs/Şeytanın Hileleri, 371].
Tasavvuf konusunda İmam Malik ve İmam Şafiî Hazretlerinin bu şekilde görüşleri olduğu iddia ediliyor. Bunlar sağlam kaynaklara dayalı sağlam görüşler midir? Veya bu görüşlerden bir kısmı daha sonraki zamanlarda değişmiş midir? Tekzip edilmiş midir? Tüm bu bilgiler ışığında tasavvuf için bidattir, dinden sapmadır veya sapıklıktır diyebilir miyiz? Yoksa tasavvufun dinde yeri var mıdır, Ehl-i Sünnet’e uygun mudur, dinin zahirî (şeriat) kısmının dışında batınî (tarikat) kısmı da tasavvuf olarak vardır diyebilir miyiz? Kısacası İslâm için soracak olursak tasavvufun dinimizde yeri var mıdır, varsa neresidir?

Cevap
Tasavvuf konusunda İmam Malik ve İmam Şafiî Hazretlerinin bu şekilde görüşleri olduğu iddiası ve yapılan nakiller sağlam kaynaklara dayalı değildir.

Tasavvufun İslâm’daki yeri hakkındaki düşüncemi defalarca ifade ettim, yakında basılan “Tasavvuf Şeriatsız Olmaz” isimli kitabımda konuyu daha geniş açıkladım.

Özet kabilinden şunları yazayım:

Din bilgi ve hükmünün asıl kaynakları (Edille-i Şer’iyye) Kitâb, Sünnet İcma ve Kıyas’tır. Bu kaynaklar herkese açıktır, doğrudan temasla bilgi edinemeyen kimseler için de çare “bilenlere sormak, bilenlerden öğrenmektir”. Şeriat (sahih İslâm) bilgisi ilham yoluyla değil, Fıkıh ve Kelâm usulünde ortaya konmuş bulunan yöntemle elde edilir.

İrfan, beyan ve ilim dışında bir manada kullanıldığında bundan maksat ilhamdır, keşiftir ve bunlara bağlı birikimdir. Yine ilmihal kitaplarında “şer’î delillerin her mümini bağladığı”, ilham ve keşfin ise genel bir bilgi ve hüküm kaynağı (delil, hüccet) olmadığı yazılıdır, Ehl-i Sünnet bu konuda ittifak halindedir.

Sünnet’le ve Ehl-i Sünnet’le tasavvufu eşitlemek, “ümmet varlığını, itikadını, değerlerini irfan (tasavvuf) sayesinde korudu” demek çok problemli bir ifadedir.

Şerîata hâdim olan tasavvufa ve irfana bir itirazım olmadığı gibi karşı çıkanları da hatalı bulurum, bulmuşumdur. Ama İslâm’ın beyana (Edille-i Şer’iyye’ye) ve bunlara dair ilimler ile eğitime değil de irfana dayandığını söylerseniz ve irfandan da tasavvufu kastederseniz bu daireye girmemiş milyonlarca mümini sahih İslâm’dan, Ehl-i Sünnet camiasından ve Sünnet’ten dışlamış olursunuz.

Başkalarını devamlı feraset ve basirete davet edenleri ben de şu maddeleri kabul konusunda aynı uyanıklık ve duyarlılığa davet ediyorum:

1. Tasavvufsuz İslâm olmaz diyenler ne söylediklerinin farkında iseler bundan derhal vazgeçsinler, aksi halde en azından Ehl-i Sünnet İslâm’ından uzaklaşmış olurlar.
2. İslâm’da tasavvuf yoktur, tasavvuf bid’attır, İslâm’a yabancı din, düşünce ve kültürlerden gelmiştir diyenler de bu davadan vazgeçmelidirler; başkalarında da tasavvufa benzer düşünce ve eğitim yöntemleri olabilir, ama İslâm tasavvufu İslâm’a aittir, onun meyvasıdır, ancak tasavvuf; mümin, Müslüman ve Ehl-i Sünnet olmanın şartı değildir.
3. Bugün tasavvufu tarikatlar temsil ediyor, ihlas ve ihsan vasıflarını elde edebilmek için başka çare bulamayıp tarikata girmek isteyenler varsa şu ölçülere dikkat etmeleri elzemdir:
a) Tarikat şeyhi islâmî ilimleri tahsil etmiş, ilmiyle âmil, yüksek ahlak sahibi ve ehlinden icazetli bir şahıs olmalıdır.
b) Tarikat şeyhi irşad hizmeti karşılığında halktan hiçbir menfaat sağlamamalıdır. İmkân varsa geçimi de kendi helal kazancından olmalıdır.
c) Tarikat şeyhi hata da edebilir, günaha da girebilir; bu sebeple onun sözleri ve fiilleri ile tasavvuf adına söylenenlerin ve yapılanların tamamı şeriatın şaşmaz ve objektif ölçütlerine göre değerlendirilmelidir.
d) Onun tarikatına girmiş olanların, eski hallerine göre iman, ibadet, muamelat, ahlâk... bakımlarından daha iyi Müslümanlar olduğu, tarikattan bu manada istifade edildiği sabit bulunmalıdır.
Fıkhın ve Kelâm’ın mezhepleri olduğu gibi tasavvufun da farklı kolları ve tarikatları vardır. Bu kollardan bir kısmında bid’atlar, hurafeler, Ehl-i Sünnet itikadına aykırı inançlar ve kabuller mevcuttur; işte bunların da ifsadından sahih İslâm’ı koruyan Fıkıh ve Kelâm’dır; bu ilimlerde işlenen Ehl-i Sünnet itikat ve uygulamasıdır; bunlara sadık kalan tasavvuf kollarını da bu ilim korumuştur.

Azdırılan para piyasasına çare
04:0026/12/2021, Pazar
G: 26/12/2021, Pazar
Sonraki haber
Hayreddin Karaman

İçeriden ve dışarıdan Erdoğan’ı düşürmeyi dava edinmiş olanların oyunları yüzünden altın ve döviz fiyatları çok hızlı bir şekilde yükselmeye başlayınca o çevreler ellerini ovuşturmaya; bir kısmı iktidar, bir kısmı intikam bir kısmı da sömürü hesapları yapmaya koyuldular.

Alınan zamanında ve yerinde tedbir ile fiyatlar normalleşme yoluna girdi.

Bu defa da devletin ödemesinin faiz olup olmadığı tartışması ortaya çıktı.

Bazı hocalar, devletin ödemesinin faiz olduğu kanaatindeler. Ben bu kanaatte değilim, “devletin ödemesi hibedir” diyorum. Aynı kanaatte olan hocalardan bir kısmının yazdıklarını aşağıda kısmen vereceğim.

Orhan Çeker
Devletin hibede bulunması elbette caizdir, ona diyecek bir şey yok; fakat hibede döviz kurunun ölçü alınması sanki uygulaması çok zor veya mümkün değil gibi… Kanaatimce TEFE-TÜFE ortalaması ölçü alınmalıdır.

Faruk Beşer
Bu durum karşısında benim anladığım şudur:

1. Devlet buna mecbur gözüyor. Eğer öyleyse, akıllı diyemesek de rasyonel bir çözüm bulmuştur. Devlet adına bir zaruret vardır ve yapılanlara bu yönüyle bakmak gerekir.
2. Faize duyarlı müminler açısından bu uygulama bir faizden kurtuluş değildir. Faizli bankalar açısından düşünürsek, parası olan bankadan yüzde on faiz artı yüzde kırk kur farkı alacaktır. Ancak bankaya para yatıran fukara değil parası olanlardır. Onlar da yine sermayedarlar ve banka çevreleridir. Kaldı ki kur farkı hibe/atiyye sayılsa da işin bankayla olan yönü faizli bir işlemdir.
3. Bu işin katılım bankalarıyla olması halinde bizce uygulamanın bir engeli gözükmemektedir. Yüzde 10’a yakını (belirsiz bir miktarı) kâr payı, kur farkı ise devletin hibesi/atiyyesidir…

Mehmet Odabaşı
…mevcut karar bir yangın yerinde acilen alınması gereken bir tedbirdi ve elhamdülillah gördüğümüz kadarıyla başarılı oldu.

Devletin desteği kesinlikle faiz değildir. Ancak bu desteğin faizli muameleler için teşvik edici yönü bulunmaktadır, denebilir. Gerçi ister teşvik edici yönü olsun ister olmasın vatandaşın ezici bir çoğunluğu zaten bankalarla çalışıyor. Bir bahs-i diğer ve garip bir bela…

Devlet şu ana kadar kredi ayağında kredi kullananlara hayvancılık kredisi (sübvansiyonlu krediler) vererek destek sağladı. Ben mevduat tarafında ilk defa böyle bir destek görüyorum.

1. Devletin desteği faiz değildir. Üçüncü taraftır. Herkese değil bir kısmına bu desteği verme hakkı vardır. Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer’in atiyye uygulamaları, Resulullah’ın savaşa katılmadıkları halde bazı sahabilere ganimetten pay vermesi, yine savaşta yararlılık gösterip düşmanı öldürenin üzerindekilere sahip olabileceği gibi uygulamalar maslahat esas olmakla birlikte bunun değişik şekillerde yapılabileceğini gösterir. Şu anın maslahatı da bunu gerektirmiştir.
2. Faizli bankaların bu tür mevduat hesabına uygulayacağı faiz oranının Merkez Bankası’nca belirlenen bir hafta vadeli repo ihale faiz oranının altında olamayacağı hükmü zaten izahtan varestedir. Bu bankanın vatandaşa verdiği faizdir.
3. Katılma hesaplarına sağlanacak getirinin katılım bankalarının Merkez Bankası ile açık piyasa işlemleri kapsamında yaptıkları bir hafta vadeli repo işlemlerinde oluşan maliyetten düşük olması halinde aradaki farkı katılım bankası tek taraflı olarak karşılayacağı hükmü ise tartışma mevzuudur.
Odabaşı, bu tartışma konusunun da çözüm formüllerinden bahsediyor ve bunlardan biri şöyledir:

Katılım bankası ile hesap sahipleri arasında yatırım vekâleti ilişkisi tesis edilir. Bu ilişkide mutabık kalınan kâr oranı, katılım bankaları ile Merkez Bankası arasında gerçekleşen açık piyasa işlemlerine uygulanan oran olarak belirlenir. Buna muhalefet halinde katılım bankası vekil olarak şarta muhalefet ettiği için tazmin yükümlüsü olur.

Tebliğde
MADDE 5:

(1) Vade sonunda Türk lirası mevduat veya katılma hesabı sahibine anapara ile faiz veya kâr payı banka tarafından ödenir.
(2) Vade sonu kurunun dönüşüm kurundan yüksek olması ve kur farkı üzerinden hesaplanan tutarın banka tarafından ödenecek faiz veya kâr payından yüksek olması durumunda, kur farkı üzerinden hesaplanan tutardan faiz veya kâr payı düşülerek hesaplanan tutar Merkez Bankası’nca mevduat veya katılma hesabı sahibine ödenmek üzere ilgili bankaya aktarılır.
Deniyor.

(Merkez Bankası’nın ödediği) şartlı bağıştır. Bu bağışın herkese aynı seviyede olması şartı yoktur. Teşvik niteliği taşır. Kamu yararı vardır. Devletin böyle bir yetkisi vardır.

Ahmet Yaman
Kur korumalı TL vadeli mevduat hesabı ile ilgili olarak şu hususlar mütalaa olunmuştur:

1. Konvansiyonel bankalarda vadeli ya da vadesiz hesap açmak, bunların faiz esaslı kurumlar olması sebebiyle caiz değildir.
2. Caiz olmamakla birlikte konvansiyonel bankalarda açılan vadeli mevduat hesaplarına, ilgili vade sonunda “Merkez Bankası’nca belirlenen bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı” baz alınarak verilen faiz ile USD döviz kuru arasında döviz lehine bir fark meydana gelirse bu farkın devlet tarafından ödenmesi, İslâm hukukunun klasik faiz teorisine göre “faiz” olarak nitelendirilemez. Zira bu fazlalık mevduat hesabının tarafları dışında üçüncü bir kişi tarafından belli bir amaçla verilmektedir. Bu amaç da ülke ekonomisinin menfaatleri doğrultusunda, “birikimlerini Türk lirası mevduatı olarak değerlendiren vatandaşların kurlardaki oynaklık karşısında mağdur olmamasını” sağlamaktır. Devlet, gördüğü kamu menfaati ekseninde belli alanlara teşvik verebileceği gibi belli niteliği taşıyan kişilere Hazine’den fon transferi de yapabilir…
3. Bu yolun faizli mevduat hesabı açmayı teşvik edeceği öngörülebilir. Fakat zaten faiz esaslı bir ekonomik düzende bu hesaplar hem TL hem de döviz ya da kıymetli maden cinsleri ile açılabilmekte, buna engel bir durum bulunmamaktadır. Çıkarılan bu yeni ürün ile ehven-i şerrayn ihtiyar olunarak milli para TL’nin korunması umulmaktadır ki, bir devlet kendi halkını, ekonomisini ve parası dâhil millî varlıklarını meşru olan etkili ve verimli yollarla koruyabilmek için zor şartlarda kötü/gayrı meşru çözümler arasından en az zararlı olanı tercih edebilir.
4. Katılım bankalarındaki mudârebe esaslı TL hesaplarına benzer bir uygulamanın yapılması da mümkün ve caizdir. Zira devlet, reel ekonomiyi canlandırıp yatırımların artırılması için mudârebe yani emek-sermaye ortaklığını teşvik edebilir ve bu çerçevede söz konusu ortaklığın zarar ile sonuçlanması halinde bu zararı telafi edeceği vaadinde bulunabilir. Hatta sektörel bazda kâr tahmininde bulunup bu tahminlerin altında kalan kârları tamamlayacağını da beyan edebilir. Mudârebenin tarafları dışında üçüncü kişinin verdiği bir garanti olduğu için bu, ortaklığın baştan kâr garantisi taşıması anlamına gelmez.
TKBB DANIŞMA KURULU GÖRÜŞÜ
21 Aralık 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2021/14 sayılı Türk Lirası Mevduat ve Katılma Hesaplarına Dönüşümün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ’in 4. maddesinin 4. fıkrasında yer alan “… Katılma hesaplarına sağlanacak getirinin katılım bankalarının Merkez Bankası ile açık piyasa işlemleri kapsamında yaptıkları bir hafta vadeli repo işlemlerinde oluşan maliyetten düşük olması halinde aradaki farkı katılım bankası tek taraflı olarak karşılar” ifadesi, mudarebe akdi esası üzerine kurulu katılma hesaplarında kâr getirisinin baştan garanti edilemeyeceği ilkesine doğrudan aykırılık teşkil etmekte ve katılım bankacılığının esasını oluşturan faizsizlik ilkesi ile çelişmektedir.

Buna göre yukarıdaki maddede yer alan ifadenin şu şekilde değiştirilmesi önerilmektedir:

“Katılım bankalarının bu tebliğ kapsamında açacağı katılma hesaplarına vade sonunda dağıtacakları kâr payları, katılım bankacılığı ilke ve standartları doğrultusunda hesaplara tahakkuk ettirilecektir.”

(Hazine ve Maliye Bakanlığı 24 Aralık’ta şu açıklamayı yaptı: “…Bu maddede belirlenen uygulama esası Katılım Bankaları açısından katılım bankacılığı esasları çerçevesinde uygulanacaktır” Böylece problem çözülmüş oldu. H.K.)

Bununla birlikte katılım bankalarında açılacak kur korumalı mudarebe esaslı katılma hesaplarına ilgili vade sonunda tahakkuk edecek kâr payı ile USD döviz kuru arasında döviz lehine bir fark meydana gelirse bu farkın devlet tarafından ödenmesi, İslâm hukukunun klasik faiz teorisine göre “faiz” olarak nitelendirilemez. Zira bu fazlalık mevduat hesabının tarafları dışında üçüncü bir kişi tarafından belirli bir amaçla verilmekte olup, ortaklığın baştan kâr garantisi taşıması anlamına gelmez. Bu amaç da ülke ekonomisinin menfaatleri doğrultusunda, “birikimlerini Türk lirası (TL) olarak katılma hesaplarında değerlendiren vatandaşların kurlardaki oynaklık karşısında mağdur olmamasını” sağlamaktır. Devlet, gördüğü kamu menfaati ekseninde belirli alanlara teşvik verebileceği gibi belirli niteliği taşıyan kişilere Hazine’den fon transferi de yapabilir.

. .

Bugün 535 ziyaretçi (836 klik) kişi burdaydı!

Bu web sitesi ücretsiz olarak Bedava-Sitem.com ile oluşturulmuştur. Siz de kendi web sitenizi kurmak ister misiniz?

Ücretsiz kaydol